comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legalit uita caruissent. N edeunte
gͦ ad se reguia aliis qͥdẽ malis cẽꝑart̃.
ad damationi aũ consentientes uulgi.
exilio eam deportari. ⁊ inmonast̾io
sc̾e radegundis iussert retrudi. Circa¬
maiũ porro m̃sem. filiꝰ imꝑatoris hlo¬
thariꝰ exitalia uenit. eumq compen¬
dio repperit. Ad quẽ uenientẽ tota
se illa contulit factio imꝑatoris ĩni¬
tulisse uisũ ÷ dedecoris. ꝓbauit aut̃
q̃ gesta erant. H eniq herib̃t᷑ b̾nar
di fr̾ luminũ amissione multatꝰ ÷:
contͣ uotũ imꝑatoris. odo consobͥnꝰ
illiꝰ armis ablatis. exilio ÷ deportatꝰ.
tãꝗͣ eoꝵ que b̾nardo ⁊ regine ad da¬
mabant᷑ conscii ⁊ factores. Intalib
gͦ consistens solo nomĩe imꝑator. es¬
tatem tnͣsegit. Cũ aũ instaret au¬
tũnalis temꝑies. hi qui ĩꝑatori cont᷑¬
ria sentiebant. alicubi infrãcia cõ¬
mꝑator aũ clangło obnitebat᷑. dif¬
fidens quidẽ francis. magisq se cre¬

Expanded text:
legaliter vita caruissent. Redeunte legaliter vita caruissent. Redeunte ergo ad se regina, aliis quidem malis temperarunt, adclamationi autem consentientes vulgi, exilio eam deportari et in monasterio sanctae Radegundis iusserunt retrudi. maium porro mensem filius imperatoris Hlotharius ex Italia venit eumque in Compendio repperit. Ad quem venientem tota se illa contulit factio imperatoris inimitulisse visus est dedecoris, probavit autem que gesta edi frater, luminum amissione mulctatus est contra votum imperatoris, Odo consobrinus illius armis ablatis exsilio deportatus, tanquam eorum quae Bernardo et reginae acclamabantur conscii et fautores. In talibus ergo consistens, solo nomine imperator, aestatem transegit. Cum autem instaret autumnalis temperies, ii qui imperatori contraria sentiebant alicubi in Francia conImperator autem clanculo obnitebatur, diffidens Francis, magisq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit. Ixorem aũ lauduni ẽe. ⁊ in
monaterio scẽ marie consist̾e uoluit:
ip̃e añ compendiũ uenit. P orro hi qͥ
c̃ pippino uuerbriã uenerunt. misso
uuerino ⁊ lamtb̃to aliisq ꝗͣ płimis. iu¬
dich reginam ex ciuitate monast̾iiq ba-¬
silica eductã. ad se usq ꝑduci fecerũt.
si copia daretur c̃ imꝑatore loquendi. ꝑ¬
suasuram. qͣtinꝰ imꝑator abiectis armis
comisq recisis monast̾io sese conferret.
se ⁊̃ imposito uelo capito itidẽ fact᷑am.
ꝗͣ rem qͣnto plꝰ cupiebant tanto facilius
credicdunt. Missis gͦ c̃ ea suoꝵ aliquib.
ad imꝑatorẽ usq deduxerunt. Cui cũ
ille secretiꝰ sec̃ loquendi licentiã p̾stitiss
ꝑmutente illo ut mortẽ euade posset.
ip̃a uelum capiti suꝑpon̾et. M e atõ¬
sione porror sua imꝑator tempꝰ delib̾¬
andi poposcit. T anto enĩ imꝑator
aliis benigne semꝑ uiuens inusto
odio laborabat. ut tedet eos uite ip̃iꝰ
cuiꝰ illi nͥ b̃nficio uiuerent. iuste et

Expanded text:
misit, uxorem autem Lauduni esse et in monasterio sanctae Mariae consistere voluit, ipse autem Compendium venit. Porro hi qui cum Pippino Uuermbriam venerunt, misso Uuerino et Lantberto aliisque quamplurimis, Iudith reginam ex civitate monasteriique basilica eductam ad se usque perduci fecerunt. si copia daretur cum imperatore loquendi, persuasuram, quatinus imperator abiectis armis comisque recisis monasterio sese conferret, se etiam imposito velo capiti itidem facturam. Quam rem quanto plus cupiebant, tanto facilius crediderunt; missis enim cum ea suorum aliquibus, ad imperatorem usque deduxerunt. Cui cum ille secretius secum loquendi licentiam praestitisset, permittente illo, ut mortem evadere posset, ipsa velum sibi capiti superposuit, de attonsione porro sua imperator tempus deliberandi poposcit. Tanto enim imperator, aliis benigne semper vivens, iniusto odio laborabat, ut tederet eos vitę ipsius, cuius illi nisi benefitio viverent, iuste et
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ cupida. more canũ auiũq rapa¬
tiũ alienũ detͥmentũ suũ querunt fie¬
ri supplectiõis augm̃tum. Freti gͦ mi¬
titudine. ⁊ assensu płimoꝵ. filiũ ĩꝑator
pippinũ adeunt. p̾tendentes abiectio¬
nem sui berͣardi insolentiã. hoꝵ despe¬
tionẽ ⁊ cet̾eroꝵ. asserentes ⁊̃ eũ q̃ dictu
nefas est thori incestatorẽ paterni.
Patrẽ porro adeo quib dã elusũ ps
cere posset. Oportere gͦ dicebant bonũ
silium indigne ferre dedecꝰ. prẽmq res¬

Expanded text:
semper cupida, more canum aviumque rapasemper cupida, more canum aviumque rapatium, alienum detrimentum suum quaerunt fieri suppletionis augmentum. Freti ergo multitudine et assensu plurimorum, filium imperatoris Pippinum adeunt, praetendentes abiectionem sui, Berhardi insolentiam morum, despectionem ceterorum, asserentes etiam eum – quod dictu nefas est – thori incestatorem paterni; patrem porro adeo quibusdam elusum pra nec advertere posset. Oportere ergo, dicebant, bonum filium indigne ferre dedecus pate
Abbreviated transcription (Latin):
statuit cont̾ eos qiͣ qd̾dã ꝓpugnacłm
erig̾e. Mamb̾nardũ eatenꝰ hispania¬
rum partiũ ⁊ limitũ comitẽ. cam̾e sue
hi qui tali peste tabescebant. uulnꝰ su¬
um detegẽ possent. ut pote qͥb nulla
copla adꝑagendũ q̃ concupierant sup¬
peteret. in aluid hec differre tempꝰ sta¬
tuerunt. Imꝑator autẽ his q̃ oponitaᷤ
dictabat explicitis. hrenũ tnͣsiit. ⁊ frã¬
conofurd uillã petiit. Ibiq ꝙͣ. diu u¬
sum ÷: ⁊ hiemis ꝓpinqnͣtia frigora siue¬
runt uenationi indulsit. ac dem̃ cͥca
missã sc̃i martini ad aqͥsgͣni se uertit.
ibiq ⁊ ip̃am festiuitatẽ. ⁊ sc̃i andree. nͨ¬
ñ ⁊ natiuitatis dñice c̃ reliquis ut dece¬
tia ꝑagraret. factionis iniq pͥncipes ul¬
tͣ ferre ñ ualentes. ocultatũ dui uulnꝰ
detegunt. Nam pͥmũ inter se pͥmores
qͦdam fecde coniurant. dem̃ minores
sͥ aggregant. Quoꝵ pars mutatiõis

Expanded text:
statuit contra eos quasi quoddam propugnaculum statuit contra eos quasi quoddam propugnaculum erigere. Nam Berhardum eatenus Hispaniarum partium et limitum comitem camerę sue d cum necdum hi, qui tali peste tabescebant, vulnus suum detegere possent, utpote quibus nulla copia ad peragendum quae concupierant subpeteret, in aliud hec differre tempus statuerunt. Imperator autem his que oportunitas dictabat explicitis, Hrenum transiit, Franconofurd villam petiit ibique, quamdiu visum est et hiemis propinquantia frigora siverunt, venationi indulsit ac deinde circa missam sancti Martini ad Aquasgrani se vertit, ibique et ipsam festivitatem et sancti Andreae necnon et nativitatis dominice cum reliquis ut decetia peragraret, factionis iniquae principes ultra ferre non valentes, occultatum diu vulnus detegunt. Nam primum inter se primores quodam federe coniurant, deinde minores sibi adgregant, quorum pars mutationis
Abbreviated transcription (Latin):
teres. ꝗͣ ip̃i dixerunt cecidisse de
celo. H ib̃na doninꝰ imꝑator aquis
pesta noctis terremotꝰ adeo ualidꝰ
exstitit. ut edificiis cunctis ruinam
minaret᷑. Porro uenti uiolentia sub¬
secuta. ñ modo minora s ⁊̃ ip̃m pala¬
tium aquense uehem̃tia sui ita agi¬
tauit. ut ⁊̃ lat̾cłis plũbeis qͥb tecta
erat basilica sc̃e di genitͥcis marie
maxĩa exparte detegeret. Ineo ⁊̃¬
am ad celebnͣdum ppłi gen̾alẽ ꝯuen¬
dispositione eum nutare aliqͣntisper
coegit rumor. qͥ ferebat nordinannõ
uelle tnͣsgredi statuta pacti. ⁊ ꝓprios
S his aliter se habentib imꝑator sec̃¬
dum dispositionẽ loci ⁊ temꝑis adue¬
nit. de his que iusa sũt studiose tͣcͣta¬
uit. ⁊ annua dona suscepit. filiumq
suũ hlothariũ initaliã dimisit. In
codẽ ⁊̃ conuentu comꝑiens clãdesti¬
nas contͣ se eoꝵ qͦs uitae reseruauerat
machinatiões more cancͥ serꝑe. ⁊ mł

Expanded text:
teres ut pisa, quam dixerunt cecidisse de teres ut pisa, quam dixerunt cecidisse de cęlo. Hiberna domnus imperator Aquis pesta nocte terre motus adeo validus extitit, ut edminaretur. Porro venti violentia subsecuta, non modo minora, sed etiam ipsum palatium Aquense, vehementia sui ita agitavit, ut etiam laterculis plumbeis, quibus tecta erat basilica sanctae Dei genitricis Mariae, maxima ex parte detegeret. Moratus est in eo am ad celebrandum generalem popdispositione eum mutare aliquantisper coegit rumor, qui sederat Nordmannos velle trangredi statuta pacti et propriolari. Sed his aliter se habentibus, imperator secundum dispositionem loci et temporis advenit, de his quae visa sunt studiose tractavit, annua dona suscesuum Hlotharium in Italiam dimisit. In eo etiam conventu conperiens clandestinas contra se eorum, quos vite reservaverat, machinationes more cancri serpere et
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝓuoto ⁊ petitione annuit. Do¬
nefaciꝰ comes ab imꝑatore corsice p̃¬
fectꝰ insule. õ fr̃ẽ berardo aliisq ad¬
iunclis gͥ. concensa parua classe dũ
piratas maria ꝑuagando requirit
⁊ ñ inuenit. sardoꝵ sͥ insulam amicoꝵ
appulit. iñq aliquos gnaros itine¬
ris marini sͥ assumens. in affricam
tnͣsuectus :: inter uticam atq kar¬
taginem. Contͣ qͣm multitudo ꝯ¬
ueniens affroꝵ. qͥnquies conflixit.
totiens uicta subcubuit. ⁊ innum̾a¬
bilem suoꝵ multitudinẽ amisit.
Inter quos ⁊ quosdã contigit oppet̾e
nr̃oꝵ. qͦs aut młta alacͥtas. aut ĩ con¬
sulta leuitas adnimis audendũ im¬
pulit. B onefaciꝰ tam̃ sotiis receptis
ad naues se collegit. patͥamq repeti-¬
uit. inexꝑtũq atq inauditũ me¬
tum pͥus affris reliquit. Hoc anno
bis deliquiũ contigit lune: in kiul.
quedã imꝑatori delata ÷ a regione
uuasconie. bieuior frum̃to nec tam̃

Expanded text:
tor pro voto et petitione annuit. Botor pro voto et petitione annuit. Bonifatius comes ab imperatore Corsice praefectus insule cum fratre Berhardo aliisque adiunctis sibi conscensa parva classe, dum piratas maria pervagando requirit et non invenit, Sardorum sibi insulam amicorum appulit; indeque aliquos gnaros itineris marini sibi assumens, in Affricam transvectus est inter Uticam atque Kartagmem. Contra quem multitudo conveniens Afrorum, quinquies conflixit, totiens victa subcubuit et innumerabilem suorum multitudinem amisit; inter quos et quosdam contigit oppetere nostrorum, quos aut multa alacritas aut inconsulta levitas ad nimis audendum impulit. Bonifatius tamen sotiis receptis ad naves se collegit, patriam repetivit, inexpertumque atque inauditum metum prius Afris reliquit. Hoc anno bis deliquium contigit lunę in kalendiquedam imperatori delata est a regione Uuasconię, brevior frumento, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
filiis godefridi fedus pacis iniss. mis¬
sis in hoc ip̃m c̃ ipso herioldo comitib
sxonieis p̾cepit ut agerent ẽ p̃dictis.
quatinꝰ eũ insocietatẽ ut pͥdẽ habue¬
tant susciꝑent. Herioldꝰ aũ harũ im¬
baciens morarũ. insciis nr̃is aliqͣs uilla¬
cũ illoꝵ igni iniecto concremauit. pre¬
amq abduxit. At illi putantes ħ
uoluntate gesta nr̃oꝵ. in ꝓuisis ⁊ nich̃
tale suspicantib nr̃is suꝑueniũt. tͣnsi¬
dq egidora flumĩe castͥs pellunt. ⁊ in
ũigã cõpellunt. potitiq om̃iũ incastris
ppriis se recipiunt. Sed his gestis cog-¬
ocentes ueritatẽ rei ⁊ uerentes debuã
ultionẽ. mittentes tã ad eos qͥb talia
intulerãt pͥmũ. dem̃ adimꝑatorẽ pro¬
fessi sunt errorẽ. de hinc obtuler̃t con¬
gruam uindicte satisfactionẽ. mo¬
dũ aũ satisfactionis confentes ĩimꝑ¬
atoris uoluntatẽ. dũ mͦ firmitas pa¬
cis inconuulsa man̾et. Quib ĩꝑa¬

Expanded text:
filiis Godefridi fedus pacis inisset, misfiliis Godefridi fedus pacis inisset, missis in hoc ipsum cum ipso Herioldo comitibus Saxonicis praecepit, ut agerent cum praedictis, quatinus eum in sotietatem, ut pridem habuerant, susciperent. Herioldus autem harum inpatiens morarum, insciis nostris aliquas villarum illorum igni iniecto concremavit praedamque abduxit. At illi putantes hec voluntate gesta nostrorum, inprovisis et nichil tale suspicantibus nostris superveniunt transitoque Aegidora flumine castris pellunt, in fugam conpellunt potitique omnium in castris propriis se recipiunt. Sed his gestis, cognoscentes rei veritatem et verentes debitam ultionem, mittentes tam ad eos quibus talia intulerant primum, deinde ad imperatorem, professi sunt errorem, dehinc obtulerunt congruam vindicte satisfactionem. Modum autem satisfactionis conferentes in imperatoris voluntatem, dum modo firmitas pacis inconvulsa maneret. Quibus impera
Abbreviated transcription (Latin):
redeuntes partib. humanissime se
tulerunt a michaele susceptos. Imꝑ¬
tor sane estate sequenti ad hengelen¬
haim conuentũ public̃ hu̾̃it. ibiq
missos pape romani quirinũ pͥmie¬
riũ ⁊ theophilactũ nom̃datorẽ c̃ ma¬
nis uenientes munerib suscepit ⁊ remi¬
st. Et c̃ intheodonis uillã deuenisset.
famaq uent᷑os in nr̃os fines sarracenos
puulgass. misit hlothariũ ad eilndẽ
marchã. ad iunctis ei frãcoꝵ ualidis
multisq copiis. Qui c̃ p̃ceptis parens¬
pat̾s lugdunũ deueniss. ⁊ nũtiũ p̾s¬
tolaretur partiũ hispaniarũ. pippinꝰ
ei fr̃ conlocutũ aduenit. bidemq
illis morantib missꝰ rediit dicens. mo¬
uisse qͥdẽ sarracenos maurosq exerci¬
tum ꝗͣ maxinũ: s pedẽ continuisse. nͦ
thariꝰ aũ ad prẽm ꝓsꝑe rediit. Int̾ea
filii godefridi danoꝵ qnͦdam regis:¬
herioldũ regno expulerunt. Sed cũ
imꝑator ⁊ herioldũ uiuare uellet. ⁊ c̃

Expanded text:
redeuntes partibus humanissime se redeuntes partibus humanissime se retulerunt a Michahele susceptos. Imperator sane aestate sequente in Hengelunheim conventum publicum habuit, ibique missos papę Romani Quirinum primicerium et Theophilactum nomenclatorem cum magnis venientes muneribus et suscepit et remisit. Et cum in Theodonis villam devenisset, famaque venturos in nostros fines Sarracenos pervulgasset, misit filium Hlotharium ad eandem marcham adiunctis ei Francorum validis multisqparens Lugdunum devenisset, et nuntium praestolaretur partium Hispanicarum, Pippinus ejus frater collocuturus advenit. Ibidemque illis morantibus, missus rediit, dicens: movisse quidem Saracenos Maurosque exercitum quam maximum, sed pedem continuisse, nectharius autem ad patrem prospere rediit. Interea filii Godefridi DanoHerioldum regno expulerant. Sed cum imperator et Herioldum iuvare vellet et cum
Abbreviated transcription (Latin):
Mense febroario sequentis hyemis con-¬
uentꝰ habitꝰ ÷ publicꝰ aquisgͣni. nͥ ẽ in
aliis tũ maxĩe feruebat res in marchas
hispanica nuꝑ tunde ignominiose q
ꝑacta. Qua uentilata ⁊ enucleatisse
inuestigata. hi reꝑti sunt hꝰ culpe aus¬
tores. qui abĩꝑatore ꝓfecti sunt duces.
Hos gͦ solũm᷑ honorib ademptis luere
iussit imꝑator culpã hꝰ ignauie. I tidẽ¬
q baldrico duci forouiliensi dũ obice¬
retur ꝓbat᷑um eẽt eiꝰ ignauia ⁊ ĩ cure
uastatã abulgaris regͥonẽ nr̃am pu¬
sus ÷ a ducatu. ⁊ int̾ quattuor comites
ciꝰdem ÷ potestas dissecta. Et qͥdẽ ĩꝑt¬
toris aĩmꝰ nat᷑a misericordissimꝰ sẽꝑ
peccantib miscaiam p̾rogare studuit
m̃tia illiꝰ abusi sint in crudelitatem
pꝰ pauca patebit. c̃ claruerit qͦmͦ ꝓui
te beneficio sũmã ei qͣntũ inise fuit in¬
portau̾int cladem. Ip̃o temꝑe hali¬
gariꝰ cameracensis ep̃e: ⁊ an̾fridꝰ no¬
nantłe monast̾ii abb̃s. atnͣsmarinis

Expanded text:
Mense februario sequentis hiemis conventus habitus publicus Aquisgrani, ubi cum in aliis, tum maxime fervebat res in marcha Hispanica nuper timorose ignominioseque peracta. Qua ventilata et enucleatissime investigata, hi reperti sunt huius culpe auctores, qui ab imperatore praefecti sunt duces; hos ergo solummodo honoribus ademptis luere iussit imperator culpam huius ignavię. Itidemque Baldrico duci Foroiuliensi dum obiceretur et probatum sit, eius ignavia et incuria vastatam a Bulgaris regionem nostram, pulsus est ducatu et inter quatuor comites eiusdem est potestas dissecta. Et quidem imperatoris animus natura misericordissimus semper peccantibus misericordiam praerogare studuit; ementia illius abusi sunt in crudelitatem, post pauca patebit, cum claruerit, quomodo pro vite benefitio summam ei, quantum in se fuit, inportaverint cladem. Ipso tempore Halitgarius Camaracensis episcopus et Ansfridus Nonantule monasterii abbas a transmarinis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ si necesse ẽẽt. c̃ sui ꝑicło eũ reqͥsit᷑.
⁊ resistentib in hac re c̃ armis d̾o iu¬
dice eẽnt. obiuat᷑. Sane huic mã¬
dato respondit hlothariꝰ nullũ plꝰ
se ł compati paterne calamitati ł
congaudere ꝓsꝑitati. nͨ debere sibi ĩ¬
putari tulpam seniorãt᷑ sͥ oblati. c̃
ẽ constaret hoc actum iudicio epis¬
copali. Cuiͣ gͦ satisfactione. pre¬
dicti remissi st̃ legati ad eos qui se
miserãt. C õmendati sũt ut gueri¬
nꝰ comes. ⁊ odo necñ ⁊ fulco.⁊ hugo
abb̃es ad se uenirẽt. qͣtinꝰ cũ eis de

Expanded text:
etiamsi necesse esset cum sui periculo, eum requisituri etiamsi necesse esset cum sui periculo, eum requisituri et resistentibus sibi in hac re cum armis, Deo iudice, essent obviaturi. Sane huic mandato respondit Hlotharius, nullum plus se vel compati paterne calamitati vel congaudere prosperitati, nec debere sibi imputari culpam senioratus sibi oblati, cum ibi inuri, cum constaret hoc actum iuditio episcopali. Cum hac ergo satisfactione praedicti remissi sunt legati ad eos, qui se miserant; commendati sunt Vuarinus comes et Odo, necnon et Fulco sed et Hugo abbates, ad se venirent, quatin
Abbreviated transcription (Latin):
ibuisset. Tandem gͦ ꝑuentũ ÷ ad mo¬
nasterium sci clẏonisii m̃r. P ippinꝰ
uͦ ab aquitania c̃ maxima manu exi¬
ens. ⁊ ad sequanam usq ueniens. cum
pontes destructi nauesq alto dem̾se
tuͣsitum ꝓhibusent susticit. P ouo
guerinꝰ ⁊ berardꝰ comites płimis so¬
cioꝵ ex burgundie partib coactis.
ad matronam fluur usq ꝑuen̾ũt.
⁊ ibi partĩ austeritate atq intem¬
ꝑie aeris retardati. partim ꝓcolli¬
gendis sotiis suspensi. in uilla bono¬
gilo.:⁊ eis que cͥcumiacent p̾lus ali¬
quot conseclere dieb. Enstabat
sane sc̃e qͣdragesime tempꝰ c̃ ebdo¬
macda pͥma. fex qͥnta. missi sunre
ab illis legati. adrebaldꝰ abb̃as.: ⁊ gaut¬
selmꝰ comes. Ad hlothariũ filiũ imꝑ¬
atoris. postulantes ut eis absolutus
custodie uincłis imꝑator redderet᷑.
Quoꝵ si pareret postulationi. ipsi
quoq ei causa apiro patrẽ salutis ⁊
honoris olim dispositi forent. sin aliã:

Expanded text:
ibuisset. Tandem ergo perventum est ad moibuisset. Tandem ergo perventum est ad monasterium sancti Dionysii martyris. Pippinus vero ab Aquitania cum maxima manu exiens, et ad Sequanam usque veniens, cum pontes dissipati navesque alto demersae transitum prohibuissent, substitit. Porro Uuerinus et Berhardus comites, plurimis sotiorum ex Burgundię partibus coactis, ad Matronam fluvium usque pervenerunt, et ibi partim austeritate atque intemperiae aeris retardati, partim pro colligendis sotiis suspensi, in villa Bonogilo et eis quae circumiacent praediis aliquot consedere diebus. Instabat sane sanctae quadragesime tempus; cuius ebdomada prima, feria V., missi sunt ab illis legati, Adrebaldus abbas et Gautselmus comes, ad Hlotharium filium imperatoris postulantes, ut eis absolutus custodie vinculis imperator redderetur. Quorum si pareret postulationi, ipsi quoque ei causa apud patrem salutis et honoris olim dispositi forent, sin alias,
Abbreviated transcription (Latin):
me. s ⁊ germanie. coeuntes clamitosis
querelis deimꝑatoris infortunio quere¬
bantur. Et quidem infranciam egge¬
bardus comes ⁊ Wilłmꝰ comes stabuli.
quos poterant sͥ inunione uoluntatis¬
ad restituendũ imꝑatorem coaduna¬
bant. A germania porio hugo abb̃as
inaquitaniam missꝰ a hludouico. ⁊ ab
eis qui illuc confugerant. adrogone
so instigabat. P orro berardꝰ ⁊ gueri¬
nꝰ inburgundiã consistentẽ ppłm sua¬
sionib accendebant. ꝓmissionib allici¬
ebant. iuramentis adstͥngebant. ⁊ ĩ unũ
uelle confedabant. Hyeme aũ exac¬
ta. ⁊ uere iam roseam faciem p̾tendẽ¬
te. hlotharius patre assumpto ꝑpa¬
gum hasbaniensem iter arripuit. et
parisius urbem petut. ubi obuiã sͥ cũc¬
tos fideles fore p̃cepit. Cui eggebaldꝰ
comes ⁊ alii alus pagi ꝓceres c̃ magna
coacta manu obuiã ꝓliberatione im¬
ꝑatoris pugnat᷑i ꝓcesserunt: ꝑueniss q
incepto precepto ⁊ obtestatione eos in-¬

Expanded text:
ed et Germaniae coeuntes, calamitosis querelis de imperatoris infortunio querebantur. Et quidem in Franciam Eggebardus comes, et Willelmus comes stabuli, quos poterant sibi in unione voluntatis restituendi imperatoris coadunabant. A Germania porro Hugo abbas in Aquitaniam missus a Ludovico, et ab eis qui illuc confugerant, a Drogone sum instigabat. Porro Bernardus et Warinus in Burgundia consistentem populum suasionibus accendebant, promissionibus alliciebant, juramentis astringebant, et in unum velle foederabant. Hieme autem exacta, et vere jam roseam faciem praetendente, Lotharius patre assumpto per pagum Hasbaniensem iter arripuit, et Parisiorum urbem petiit, ubi obviam sibi fore cunctos fideles praecepit. Cui Eggebardus comes et alii illius pagi proceres cum magna coacta manu, obviam pro liberatione imperatoris pugnaturi processerunt: pervenissetque incoepto praecepto et obtestatione eos inh
Abbreviated transcription (Latin):
tanter suscepit. ⁊ qr d̾s illi que añ se
musitata erant regno frãcoꝵ attribue¬
bat. gr̃arũ actiones reddidit. ac tancul¬
so sacroꝵ scͥinioꝵ p̾lato ꝯmendauit. pu¬
blicisq stipendus curare iͦsit. ⁊ ea q̃ hiuic
opi necessaria forent p̾ꝑare mandauit.
p̃o interea anno medio octobͥo cetum
ppłi germanici coire iussit tnͣs hrenũ.
ti. ꝑfidia atq defectio aizonis nũtiata
:qui depalatio domni imꝑatoris fugiẽs.¬
adciuitatẽ ausonã uenit: ibiq receptus
potuit custodib impositis fortit̾ ꝯmu¬
niuit: s ⁊ misso fr̾e suo arege sarracenoꝵ
ab diraman noĩe. ualidũ ꝯtͣ nos excitꝰ
robur accepit. Que qͥdẽ ĩꝑatoris aimũ¬

Expanded text:
tanter suscepit et, quia Deus illi quae ante se tanter suscepit et, quia Deus illi quae ante se inusitata erant regno Francorum attribuebat, gratiarum actiones reddidit, ac Tanculfo sacrorum scriniorum praelato commendavit publicisque stipendiis curare iussit, et ea quae huic operi necessaria forent, praeparare mandavit. Ipso interea anno medio octobrio coetum populi Germanici coire iussit trans Hrenum ti, perfidia atque defectio Aizonis nuntiata est, qui de palatio domni imad civitatem Ausonam venit, ibique receptus,potuit custodibus impositis fortiter communivit. Sed et misso fratre suo ad regem Saracenorum Abdiraman nomine, validum contra nos exercitus robur accepit. Quae quidem imperatoris animu
Abbreviated transcription (Latin):
scdm morẽ suũ młta q̃ eccłie eẽnt. uti¬
lia ammonuit. statuit. ac definiuit.
legationesq tã a sc̃a sede romana. qͦ¬
q amonte oliueti ꝑ dominĩc abb̃em
ꝑlatas suscepit. audiuit. atq absoluit.
Necñ ⁊ duos duces ceadragũ abroditoꝵ
⁊ tunglonẽ soraboꝵ. c̃ accusarent᷑ et
ꝓbatio satis clara emineret. castigatos
ad ꝓpͥa remisit. necũ ⁊ berioldꝰ a nordinã¬
nie partib c̃ uxore ueniens. danoꝵ q
ñ parua manu magũtiaci apd̾ scm̃
albanũ c̃ suis om̃ib baptismatis sacri
ꝑfusꝰ ÷ unda. płimisq ab imꝑatore do¬
natꝰ mun̾ib. ¶ erens aũ piissimꝰ ĩꝑa¬
ret᷑ solis nat᷑alis. dedit ei quendã comita¬
tũ infrisia. cꝰ uocabłm ÷ hriustͥ. quo se¬
suosq si necessitas exigeret tuto reciꝑe
posset. Int̾ea c̃ baldricꝰ ⁊ geroldꝰ ceteri¬
adduxit baldricꝰ domno ĩꝑatori p̾sbit¬
hominẽ. qui se ꝓmitteret organũ mo
re cõpon̾e grecor. Quẽ imꝑator gro¬

Expanded text:
secundum morem suum multa quae ecclesię essent utilia ammonuit, statuit ac definivit; legationesque tam a sancta sede Romana quamque a monte Oliueti per Dominicum abbatem perlatas suscepit, audivit atque absolvit. Necnon et duos duces Ceadragum Abodritorum et Tunglonem Saraborum, cum accusarentur et probatio non satis clara emineret, castigatos ad propria remisit. Necnon et Herioldus a Nordmanniae partibus cum uxore veniens Danorumque non parva manu, Mogontiaci apud sanctum Albanum cum suis omnibus baptismatis sacri perfusus est unda, plurimisque ab imperatore donatus muneribus. Verens autem piissimus imperatatio soli naturalis, dedit ei quendam comitatum in Frisia, cuius vocabulum est Hriustsuosque, si necessitas exigeret, tuto recipere posset. Interea cum Baldricus et Geraldus, caeteriadduxit Baldricus domino imperatori presbythominem, qui diceret organum moposse componere Grecorum. Quem imperator gra
Abbreviated transcription (Latin):
consultũ imꝑatoris. Quo annuente.
⁊ electionẽ cleri ⁊ ppłi ꝓbante. ordina
tꝰ: ĩ loco poris. Legati imꝑatoris mi¬
chaeł eodẽ anno m̃se septebͥo cõpen¬
dium uenerunt. ⁊ munera aituler̃t.¬
Qui nobilit̾ suscepti. opulentissime
curati. lib̾alit̾ munerati.:⁊ ꝓsꝑe sunt
remissi. Ip̃o anno hilduinꝰ ab̃b̃s siu
temꝑis prudentissimꝰ uiroꝵ. sc̃e de¬
uotiõis incitatꝰ ardore romã misit:⁊
corꝑa sc̃oꝵ marcellim ⁊ petͥ. annuẽ¬
te papa infrãciã fecit tuͣsuehi ⁊ ual¬
de decent̾ inmonast̾io sc̃i medardi ꝓpͥ

Expanded text:
consultum imperatoris; quo annuente consultum imperatoris; quo annuente et electionem cleri et populi probante, ordinatus est in loco prioris. Legati imperatoris Michahelis eodem anno mense septembrio Compendium venerunt, munera attulerunt, nobiliter suscepti, opulentissime curati, liberaliter munerati et prospere sunt remissi. Ipso anno Heinhardus sui temporis prudentissimus virorum, sanctae devotionis incitatus ardore, Romam misit et corpora sanctorum Marcellini et Petri, annuente papa, in Frantiam fecit transvehi et valde decenter in
Abbreviated transcription (Latin):
Porro imꝑator pippinũ filiũ suũ
aqͥtanie regem ꝯtra eos misit. simul¬
q missos ex latere suo. hugonẽ ⁊ mat¬
fridum comites. Quib seriꝰ meticulo¬
siꝰq qm deb̾uit occurrentib tãdui mo¬
re innexe sũt: quousq illi uastata
bartinone atq gerunde regione. ce¬
saraugꝰtam sese in columes reciꝑent.
Precesserũt sane hanc cladẽ terribi¬
les ille nocturno sub temꝑe acies hu¬
mano rutilantes sangͥne. ignisq pal¬
lore flagnͣtes. Imꝑator porro cõpen¬
dio annua suscipiens dona. his ꝯꝑtis
ad supͣdictã archã tuendã auxilia
destinauit. ⁊ usq ad hib̃ni temꝑa. ue¬
nationi insaltib compendi: ⁊ carisiaco
contiguis institit. Eodẽ anno m̾̃se
angusto eugeniꝰ papa diẽ ultimũ
clausit. ⁊ ualentinꝰ diaconꝰ loco eius
successit. Quo uix uno suꝑstite m̃se
loco illiꝰ gregoriꝰ p̃sb̃r titłi sc̃i marci
electꝰ :: dilata consectione eiꝰ usq ad

Expanded text:
Porro imperator Pippinum filium suum Porro imperator Pippinum filium suum Aquitaniae contra eos misit regem, simulque missos ex latere suo Hugonem et Matfridum comites. Quibus serius meticulosiusque quam decuit occurrentibus, tamdiu more innexe sunt Moris, quousque illi vastata Barcinonę atque Gerundę regione, Cęsaraugustam sese incolumes receperunt. Precesserunt sane hanc cladem terribiles illę nocturno sub tempore acies humano rutilantes sanguine ignisque pallore flagrantes. Imperator porro Compendio annua suscipiens dona, his compertis, ad supradictam marcham tuendam auxilia destinavit et usque ad hiberni tempora venationi in saltibus Compendio et Carisiaco contiguis institit. Eodem anno mense augusto Eugenius papa diem ultimum clausit, Ualentinus diaconus loco eius successit. Quo vix uno superstite mense, loco illius Gregorius presbyter tituli sancti Marci electus est, dilata consecratione eius usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
denti. Pret̾ea arzone infestante
eos qͥ in nr̃is finib consistebant.⁊ p̾¬
cipue ceritaniam uallensẽq regionẽ
usqueqͣ uastante. eo usq ĩmanitas
illiꝰ ꝓcessit. adnitentib mauroꝵ atq
sarracenoꝵ auxiliis: ut aliqͥ nr̃oꝵ
castella atq munitipia q̃ actenꝰ
tenuerant. relinquere cogerent᷑.
płimiq ⁊̃ a nob̃ deficerent. ⁊ eoꝵ se
societati conferrent. int̾ qͦs uuille-¬
mundꝰ bere filiꝰ eoꝵ ꝑ duellioni cũ
płimis fedatꝰ est. Ad qͦs motꝰ cõpͥ¬
mendos nr̃osq roborandos. domnꝰ
ĩꝑator exercitũ illuc mittendũ or¬
dinat. P remisit aũ helisachar
abbem. ⁊ hildebũdũ comitẽ. necñ
⁊ donatũ. qui p̾cedentes iunctis sͥ
gothoꝵ hispanoꝵ q copiis. illoꝵ
tꝰ eoꝵ ĩ irritũ deducente. Qd̃ cer¬
nens aizo exercitũ a sarracenis pe¬
titũ habiit p̾torianũ. Quẽ ĩpet᷑¬
tum c̃ duce suo amaruan. cesar au¬
gustã ⁊ iñ barcinonã usq ꝑduxit.

Expanded text:
I.Preterea Aizone infestante eos, qui in nostris finibus consistebant, et precipue Ceritaniam Uallensemque regionem usquequaque vastante, eo usque immanitas illius processit, adnitentibus Maurorum atque Sarracenorum auxiliis, ut aliqui nostrorum castella atque municipia, que actenus tenuerant, relinquere cogerentur, plurimique etiam a nobis deficerent et eorum se sotietati conferrent; inter quos Uuillemundus Bere filius eorum perduellioni cum plurimis federatus est. Ad quos motus comprimendos nostrosque roborandos domnus imperator exercitum illuc mittendum ordinat, premisit Helisachar abbatem et Hildebrandum comitem necnon et Donatum. Qui praecedentes, iunctis sibi Gothorum Hispanorumque copiis, illoruus eorum in irritum deducente. Quod cernens Aizo, exercitum a Sarracenis petitum abiit praetorianum; quem impetratum cum duce suo Amaruan Caesaraugustam et inde Barcinonam usque perduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ sententiã qͥd tali facto opꝰ eẽt. sta¬
tuit oꝑtri. Per idẽ tẽpꝰ hilduinꝰ abb̃s
⁊ petitiõis sue baiulos. ad eugeniũ sc̃e
sedis romane misit p̾sulẽ. flagitans
ossa beatissimi sebastiani mix: sͥ tnͣs
rꝑi misit exuuias. q̃ religiosissime ap̃¬
dicto iuiro suscepte. atq int̾im ẽ locu¬
lo uectaͣrio ut allate st̃: uixta corpꝰ
b̃i medardi st̃ posite. Quibꝰ ibi consiᷤᷤ¬

Expanded text:
suorum sententiam, quid tali facto opus esset, statuit opperiri. Per idem tempus Hilduinus abbas  petitionis sue, baiulos ad Eugenium sanctae sedis Romane. misit praesulem, flagitans ossa beatissimi Sebastiani martyris sibimilitis misit exuvias. Que religiosissime, a praedicto viro suscepte atque interim cum loculo vectatorio, ut allate sunt, iuxta corpus beati Medardi posite. Quibus ibi consist
Abbreviated transcription (Latin):
repeterent᷑: sacͣmento fidem facere.
Karolꝰ uͦ pꝰ inchoatum a se bellum
non pꝰ destitit. ꝗͣ ⁊ desid̾ium regem ꝗͣ
longa obsidione fatigauerat. indedi¬
tionẽ reciꝑet. filiũ eiꝰ adalgisũ ĩ qͣm
spes omniũ inclinata uidebat᷑ non
solũ regno s ⁊̃ italia excede cõpelle¬
ret: omĩa romanis erepta restitue¬
ret. rodgausũ forouiliani ducatꝰ p̃¬
fectum res nouas molientẽ oppͥm̾et.
totamq italiam sue ditioni subiugaret:
subacteq filiũ suũ pippinum regẽ
imponeret. taliam intranti ꝗͣ diffi¬
cilis alpium tnͣsitꝰ fuerit. qnͣtoq frã¬
coꝵ labore inuia montiũ iuga ⁊ emi¬
nentes incelũ scopłi atq asꝑe cautes

Expanded text:
repeterentur, sacramento fidem facere; repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in deditionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium inclinatae videbantur, non solum regno sed etiam Italia excedere compelleret, omnia Romanis erepta restitueret, Hruodgausum , Foroiuliani ducatus praefectum, res novas molientem obprimeret, totamque Italiam suae ditioni subiugaret, subactaeque filium suum Pippinum regem imponeret. Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in coelum scopuli atque aspera
Abbreviated transcription (Latin):
Compositis in aquitania rebꝰ. eoq bel¬
lo finito. regni qͦ socio iã rebꝰ humaniꝰ
exempto: rogatu ⁊ p̃cib adriani roma¬
ne urb̃ pontificis exoratꝰ. bellũ cont᷑
langobardos suscepit. Quod pͥꝰ quidẽ
⁊ a pr̃e eiꝰ sub stepħo papa supplicante.
c̃ magna difficultate susceptum ẽ: qr
quidã ẽ pͥmorib francoꝵ c̃ quib con¬
sultare solebat. adeo uoluntati eiꝰ re¬
nisi sunt: ut se regẽ deserturos. domũ¬
q redit᷑os: lib̃a uoce ꝓclamarent. Sus¬
ceptum ÷ tam̃ hoc bellum contͣ hais¬
tulfum regem. ⁊ celerrime completũ
Sed licet sͥ ⁊ patͥ belli suscipiendi simi¬
lis ac potiꝰ eadẽ causa sub ẽẽ. uid̾ẽt᷑:
haud simili tam̃ ⁊ labore certatũ.
⁊ fine constat ẽẽ. cõpletũ. P ippinuᷤ
siquidẽ haistulfũ regẽ paucoꝵ dier̃
obsidione apd ticinũ compulit ⁊ ob¬
sides dare. ⁊ crepta romanis opida at¬
q castella restituere: titq reddita ñ

Expanded text:
Conpositis in Aquitania rebus eoque belConpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est, quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent; susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et cSed licet sibi et patri belli suscipiendi similis ac potius eadem causa subesse videretur; haud simili tamen et labore certatum, et fine constat esse completum. Pippinus siquidem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum compulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non
Abbreviated transcription (Latin):
patrociniũ se c̃ liberis suis cõtulit.
Et karlomannꝰ quidẽ pꝰ ad minif¬
tum cõmunit̾ biennio regnũ. mon̾
decessit. Rarolꝰ autẽ fr̃e defuncto. ͥ¬
De cꝰ natiuitate atq infancia. uels
nit᷑ qui hoꝵ dicat se habere notitiam:
ns tnͣsire disposui. Ita tam̃ ut pri¬
mo res gestas ⁊ domi ⁊ foris. dem̃ mo¬
⁊ fine narrando. nichil de hiꝰ que¬
itu uł digna uel necessaria st̃¬
rmittã. Omĩum belloꝵ que
tim s nũdum finitũ. qr cito ꝑagi
pes udebat᷑. frat᷑ adhuc uiuo. etiã
eñ si ꝓmisso frustrasset auxilio. suscep¬
tam expeditionẽ strenuissime executꝰ.
ñ pͥ uicepto desiste̾. aut semel suscep.
hdum qui pꝰ gaĩfarii mortẽ aqͥ¬
m occupare. bellũq iã pene
s. tnͣsmisso amne garronna. lu
inasconũ duci ꝑ legatos mandat.
se eum expostulat᷑um. Sed
lupꝰuori osus consilio: ñ solum
iuntia cui p̾erat: eiꝰ potestati ꝑmisit.

Expanded text:
patrocinium se cum liberis suis contulit. patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post administratum communiter biennio regnum morbo decessit; Karolus autem fratre defuncto coDe cuius nativitatnitur qui horum se dicat habere notitiam, transire disposui: ita tamen ut primo res gestas et domi et foris, deinde mo fine narrando, nihilque cognitu vel digna vel necessaria rmittam omnium beltum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam t eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel susceptoHunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam poene tinens, transmisso amne Garonna Lupo Wasconum duci per legatos mandat ubello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum vincia cui praeerat eius potestati permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleuit. Pippinꝰ autẽ ꝑ auctorita¬
tem romani pontificis. ex prefecto
stitib lib̃is karolo ⁊ karlomann
ad qͦs successio regni diuino nutus
uenerat. Franci siquidẽ facto sob̃¬
niter generali conuentu. ambos
reges constituunt. ea conditione pn¬
missa. ut totum regni corpꝰ ex ȩqͦ par¬
tirent᷑. ⁊ kauolꝰ eã partem ꝗͣ pater a
pippinꝰ tenuerat. karlomannꝰ uͦ ean
cui patruus eoꝵ karlomannꝰ p̾erar
regendi gr̃a susciꝑet Mansitq istas
uis cũ sũma diffilcultate concordia
exparte karlomanni multis societ¬
tem separare molientib. ad eo ucqͥ¬
dam eos etiã bellũ cõmit̾e sint mes¬
tat. Sed in hoc plus suspecti ꝗͣ ꝑi
fuisse. ipse rerum exitꝰ approbauit. ã
defuncto karlomanno. uxor eiꝰ ⁊ fi
c̃ quibꝰdam qui ex optimatũ eiꝰ ni¬
mero pͥmores erant. italiã fuga pe
⁊ nullis existentib causis. spreto mi¬
ti fr̾e. sub desiderii regis langobarl

Expanded text:
conplevit. Pippinus autem per auctoritaconplevit. Pippinus autem per auctoritatem Romani pontificis ex praefecto perstitibus liberis Karlo et Karlomanno, ad quos successio regni divino nutu pervenerat. Franci siquidem facto sollemniter generali conventu ambos sibi reges constituunt, ea conditione praemissa, ut totum regni corpus ex aequo partirentur, et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susquamvis cum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse ipse rerum exitus adprobavit, cum defuncto Karlomanno uxor eius et filii, cum quibusdam qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii regis Langobardorum
Abbreviated transcription (Latin):
roli regis ab auo ⁊ patre sͥ ⁊ fratr
karlomanno relictum. sũma c̃ eo
concordia diuisum. aliquot annis
uelut sub rege memorato tenuisset:
frater eiꝰ karlomannꝰ incertũ quib
temꝑalis regni administratione re-¬
licta. romam se inotiũ contulit.
Ibiq habitu ꝑmutato monachꝰ factꝰ.
in soracte apd eccłam sc̃i siluestͥ cõ¬
structo monasterio c̃ fratͥb sec̃ ad hoc
uenientib ꝑ aliquot annos obtata
quietx ꝑfruit᷑. S ed c̃ ex francia
multi nobiliũ bb uota soluenda ro¬
mã sollempnit̾ cõmearent. ⁊ eũ uelut
dnm qndã suũ p̾terire nollent. otĩr
quo maxime delectabat᷑ crebra sa¬
lutatione interrũpentes. locũ mu¬
tare compellũt. Nã hꝰcemodi fre¬
quentiam c̃ suo ꝓposito office̾ ui¬
diss. relicto monte insamniũ pro¬
uinciã ad monast̾ir̃ sc̃i bñdicti si¬
tũ in castro cassino secessit. ⁊ ibi qd
reliquũ erat uite tẽꝑalis religiose

Expanded text:
roli regis ab avo et patre sibi et fratri roli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus s –, operosa temporalis regni administratione relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus in monte Soracte apud ecclesiam beati Silvestri constructo monasterio cum fratribus secum ad hoc venientiquiete perfruitur. Sed cum ex Francia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium, quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes locum mutare conpellunt: nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi quod reliquum erat temporalis vitae religiose
Abbreviated transcription (Latin):
euentꝰ mandari p̾senti oꝑe animo
eẽt ꝓpositum. Einis tam̃ huiꝰ bel
li subacta fuit italia.⁊ rex desideriꝰ
ꝑpetuo exilio deportatꝰ. ⁊ filiꝰ eiꝰ ad al¬
gisus italia pulsus. ⁊ res a langobar.¬
doꝵ regib erepte: adriano roma¬
ne eccle rectori restitute. Post cuiꝰ
finẽ saxonicũ qd̃ quasi int̾missũ
uidebat᷑ repetitũ est: quo nullũ
neq ꝓlixiꝰ neq atrotiꝰ. frãcoꝵq po¬
pło laboriosiꝰ susceptũ est: qr saxo¬
nes sic̃ fere om̃s g̾maniã incolen¬
tes nationes. ⁊ nat᷑a feroces. ⁊ cultus
demonũ dediti. nr̃eq religioni
contͣrii. neq diuina neq humana

Expanded text:
are praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae Hadriano Romanae ecclesiae rectori restitutae. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est. Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui daemonum dediti nostraeque religioni contrarii, neque divina neque humana
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑactis om̃ib que tanti exigebat sollẽp¬
nitas diei. c̃ imꝑator ab eccł̃a in regi¬
am se reciꝑe uellet. porticꝰ lignea ꝑ
qm redeundũ erat carie senioq con-¬
fecta ⁊ humectatione continua pu¬
trefacta. fatiscentib inferiorib sub
pedib imꝑatoris comitũq illiꝰ con¬
lapsa. magnũ fragore sui om̃i pala¬
tio incussit metũ. uerentib cuncti
ne rune illiꝰ euentꝰ imꝑatorẽ obp̃s¬
serit. s adeo cui erat dilectꝰ a p̾senti
ẽ. discͥmine ꝓtectꝰ. Nam c̃ uiginti¬
⁊ eo ampliꝰ comitũ illiꝰ cũ eo ad t̾rã
usq deciderine. uariasq incurrerĩt
calamitates. ille nil tristioris incur¬
rit iacture. p̃ter imi pectoris locũ.
cui illisꝯ ⁊ capulꝰ ensis. ultimaq
pars auris paululũ cute expoliata.
s ⁊ crus illiꝰ uixta inguina cuidã
ligno impactum ẽ. cui tam̃ citissi¬
me ÷ subuentũ. Adhibito enĩ me¬
dicoꝵ studio. qmͣbreui pͥstine est

Expanded text:
peractis omnibus, quae tanti exigebat sollemperactis omnibus, quae tanti exigebat sollemnitas diei, imperator ab ecclesia in regiam se recipere vellet, porticus lignea, per quam redeundum erat, carię senioque confecta et humectatione continua putrefacta, fatiscentibus inferioribus, sub pedibus imperatoris comitumque illius conlapsa, magnum fragore sui omni palatio incussit metum, verentibus singulis, ne ruinę illius eventus imperatorem obpresserit. Sed a Deo, cui erat dilectus, a praesenti est discrimine protectus. Nam cum XX et eo amplius comitum illius cum eo ad terram usque dcalamitates, ille nil tristioris incurrit jacturae, praeter imi pectoris locum, cui illisus est capulus ensis, ultimaque auris cutis paululum exspoliata; sed et crus illius juxta inguina cuidam ligno impactum, cui tamen citissime est subventum. Adhibito enim medicorum studio, quambrevi pristinae saluti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ simulata ab eo reiecta ÷: auxiliũq
herioldo contͣ eos datum. Eo an¬
no luna nonas febroarii defecit. ho¬
ra noctis scd̾a. ⁊ cometarũ sydꝰ por¬
tentuosũ in signo apparuit agitato¬
ris. Stepħs papa .uͦi. m̃se postꝗͣ.
a francia romam rediit. ultimum
diem clausit. ⁊ paschalis ꝓeo cathe¬
dram romani pontificatꝰ subiit.
Qui post expletã consecͣtionẽ sollẽp¬
nem. legatos c̃ epła apologetica ⁊
insinuans ñ se ambitione nͨ uolun¬
tate s cleri electione ⁊ popłi adcla¬
matione. huic succubuisse potiꝰ on̾i:¬
ꝙͣ insignitum c̃e. dignitate. Huis
legationis baiulꝰ fuit theodorꝰ no¬
menclator. qui negotio ꝑacto ⁊ peti¬
tis impetratis suꝑ ꝯfirmatione scili-¬
cet pacti ⁊ amicitie more p̃decessoꝵ
suoꝵ ieu̾sus ẽ. Sub eodem anno
quadragesime pene exacto iã temꝑe
ultune ebdomadis qͥnta feria que
dominice celebrat᷑ memorie. necdum

Expanded text:
et simulata ab eo rejecta est, auxiliumque et simulata ab eo rejecta est, auxiliumque Herioldo contra eos datum. Eo anno luna Nonis Februarii defecit hora noctis secunda. Cometarum sidus portentuosum apparuit in signo Sagittatoris. Stephanus papa tertio mense postquam e Francia Romam rediit, ultimum diem clausit, et Paschalis pro eo cathedram Romani pontificatus subiit. Qui post expletam consecrationem solemnem, legatos cum epistola apologetica etinsinuans non se ambitione, nec voluntate, sed electione et populi acclamatione, huic succubuisse potius quam insiluisse dignitati. Hujus legationis bajulus fuit Theodorus nomenculator, qui negotio peracto, et petitis impetratis, super confirmatione scilicet pacti et amicitiae more praedecessorum suorum, reversus est. Sub eodem anno, Quadragesimae pene exacto tempore, ultimae hebdomadis quinta feria, qua dominicae celebratur memoria cęnę, dum
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑator uͦ ad compendiũ secessit. iq
missos abdiramen filii abulat regis
suscepit ⁊ audiuit. Moratꝰ autẽ ibid̃
ematurꝰ petiit. Iusserat sane ĩꝑa
sent. ferme tͥb detenti st̃ m̃sib Post
hec autẽ c̃ eos ĩa tedet ad uent᷑ sur.
ꝑmisu imꝑatoris redierunt. I neo
⁊̃ cõmorans palatio. ad se uenientẽ
missum suscepit leoniᷤ constantino¬
politani imꝑatoris nomĩe niceforũ.
egatio autẽ excepta amicicia ⁊
societate. erat definib dalmatinoꝵ
romanoꝵ. ⁊ sclauoꝵ. ⁊ quia nͨ hi p̃¬
sentes erant. nec chadalo finiũ pre¬
fectꝰ. neq sñ illis hec dirimi poterãt.
missꝰ ⁊ indalmatiã ad hec pacificã¬
da ⁊ cõponenda. abgariꝰ cũ chada¬
lo earundẽ finiũ pͥncipe. Ipso an¬
no filii godefridi qͣndã regis nord¬
mannoꝵ c̃ ab herioldo p̾merentur
miserũt legatos. petentes ab imꝑa¬
tore pacẽ. que legatio tanꝗͣ inutilis

Expanded text:
Imperator vero ad Compendium secessit, ibique Imperator vero ad Compendium secessit, ibique missos Abdirahman filii Abulat regis suscepit et audivit. Moratus autem ibidem ematurus petiit. Jusserat sane imperatrvenissent, ferme tribus detenti sunt mensibus. Post haec autem, cum eos jam taederet adventus sui, permissu imperatoris redierunt. In eo etiam commorans palatio, ad se venientem missum suscepit Leonis Constantinopolitani imperatoris, nomine Nicephorum. Legatio autem, excepta amicitia et societate, erat de finibus Dalmatarum, Romanorum et Sclavorum. Et quia nec hi praesentes erant, nec Chadalo finium praefectus, neque sine illis haec dirimi poterant, missus est in Dalmatiam ad haec pacificanda et componenda Albigarius cum Chadalo earumdem finium principe. Ipso anno filii Godefridi quondam regis Nortmannorum, cum ab Herioldo premerentur, miserunt legatos petentes ab imperatore pacem. Quae legatio tanquam inutilis
Abbreviated transcription (Latin):
tor miliario a monast̾io ꝓcessit scĩꝯ
quo excepit. ⁊ eccłiam intrantẽ ma¬
iu ꝓpria sustentauit. p̾cinentib pro
anta exultatione uariis eccłe ordini¬
 te dm̃ laudamꝰ ⁊ reliqͣ. Quo hym¬
no finito. laudes unꝑatori debitas clerͦ
onclamauit romanꝰ. quarũ finẽ dõnꝰ
apłicꝰ oratione cõpleuit. His expletis.
intra domꝰ penita concessum ⁊: expo¬
sitisq causis sui aduentꝰ. ⁊ bñdictione
panis ac uini simul participata. im¬
ꝑator ad ciuitatem rediit. dominꝰ apl̃i¬
cꝰ ibidem remansit. S incrastinum
domnꝰ imꝑator dominũ apłicũ ad se
cuocauit. conuiuio ꝑepulentissi mo
curauit. donisq maximis honorauit.
similiterq die tercio a domno apłico
riisq est donatꝰ mun̾ib. ⁊ in crastinũ
que fuit dies dominica imꝑiali dia¬
demate ÷ coronat᷑. ⁊ b̾ndictione inter
missarũ celebrationẽ insignitꝰ. His tã¬
poposcerat impetratis. romã rediit.

Expanded text:
tor miliario a monasterio processit sancti tor miliario a monasterio processit sancti equo excepit et ecclesiam intrantem manu propria sustentavit, praecinentibus pro tanta exultatione variis ecclesię ordinibus: Te Deum laudamus et reliqua. Quo finito hymno, laudes imperatori debitas clerus conclamavit Romanus, quarum finem domnus apostolicus oratione complevit. His expletis, intra domus pęnita concessum est, expositisque causis sui adventus et benedictione panis ac vini simul participata, imperator ad civitatem rediit, domnus apostolicus ibidem remansit. Sed in crastinum domnus imperator domnum apostolicum ad se evocavit, convivio peropulentissimo curavit donisque maximis honoravit. Similiterque die tertio a domno apostolico riisque est donatus muneribus, et in crastinum, que fuit dies dominica, imdemate coronatur, et benedictione inter missarum celebrationes insignitur. Et tannctis, quae poposcerat, impetratis, Romam rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩportabilis erat. ab eoꝵ remouit p̾lati¬
one imꝑator. Qui tam̃ adeo duabo
penituerit incepti sui. deditionemq
magno expeterent uoto. Inter hec
domni leonis romani antistitis dormi¬
tio nũtiat᷑ imꝑatori. que euenie .uiii.
sui. stepħiq diaconi in loco eiꝰ subroga¬
tio. Qui pꝰ sui consecͣtionẽ ad domnũ
imꝑatorẽ uenire non distulit. U ix em̃
duob exactis m̃sib sũma confestinati¬
one. ei occurre festinauit. p̃misit tñ
legationẽ. que suꝑ ordinatione eiꝰ im¬
ꝑatori satisfaceret. Imꝑator autẽ eiꝰ
aduentu p̃cognito. b̃nardo qͥdẽ nepoti
eñ comitari uissit. s ⁊ appropinqnͣti ali¬
os missos. qui eum c̃ debito ꝑducerent
honore: direxit. Ipse autẽ eiꝰ aduentũ
remis sustine statuit. Cui ⁊̃ obuiã
hildeboloum archicapellanũ sacͥpala¬
tii. theodulfum epm̃ aurelianensem
ioħem arelatensem. alioꝵ copiã mi¬
nistroꝵ eccł̃ie ꝓ̃cedere ussit. infulis ĩ¬
dutos sacerdotalib. Edultimũ ĩꝑa¬

Expanded text:
inportabilis erat, ab eorum removit praelatione imperator. Qui tamen adeo duabus penituerit incoepti sui deditionemque magno expeterent voto. Inter haec domni Leonis Romani antistitis dormitio nuntiatur imperatori, quae evenit VIII. sui, Stephanique diaconi in loco eius subrogatio. Qui post sui consecrationem ad domnum imperatorem venire non distulit; vix enim duobus exactis mensibus, summa cum festinatione ei occurrere festinavit. Premisit tamen legationem, que super ordinatione eius imperatori satisfaceret. Imperator autem eius adventu praecognito, Berhardo quidem nepoti eum commitari iussit, sed et adpropinquanti alios missos, qui eum cum debito perducerent honore, direxit; ipse autem eius adventum Remis sustinere statuit. Cui etiam obviam Hildeboldum archicappellanum sacri palatii, Theodulfum episcopum Aurelianensem, Iohannem Arelatensem aliorumque copiam ministrorum ecclesię procedere iussit, infulis indutos sacerdotalibus. Ad ultimum impera