comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quitum fabiũ maxiiũ Ruti¬
liamũ noblissimũ ⁊ p̃clare ĩdolis
adolescetem magr̃m eqͥtum dixit
¶ Quem qr se in urbem Reu̾so ad
auspitia Repecenda adu̾sus edictũ
suui occasione bene gerende Rei
usus fuerat et prudent᷑ alioqͥn
licet et fortiter ⁊ feliciter cu hos¬
te pugnau̾at securi uietore uolu¬
it ferire et fecisset nec legatoꝵ
ꝯsilio id inscantis metu seditiõĩs
manoꝑe dissuadentiũ ⁊ iusiurã¬
dum offẽncium nõ expedirerei¬
pu᷑. id cunc fie̾i nec iius cuml¬
tuantiũ legionũ nec auctoritati
enatus nec p̾cibus pr̃is ac latri¬
mis nec tͥbumtio cesisset auxilio
nõ nõ suꝑbia ¶ Med errore lap¬
sum sibi donari instãtissime fla¬
gicatis ¶ Que seueritas ut mi¬
liearem disciplinam mirũ in mo¬
dum auxit atq firma̾uit / eic
totus excitus aios a dcatore eu̾tit
usq adeo ut ꝓxĩo cũ Sanitibus

Expanded text:
Fabium Maximum Rutilianum nobilissimum et preclare indolis adolescentem magistrum equitum dixit. 3 Quem, quod se in urbem reverso ad auspicia repetenda, adversus edictum suum occasione bene gerende rei usus, et prudenter alioquin licet et fortiter et feliciter, cum hoste pugnaverat, securi victorem voluit ferire; et fecisset, nec legatorum consilio id instantis metu seditionis magnopere dissuadentium et iusiurandum offerentium non expedire reipublice id tunc fieri, nec minis tumultuantium legionum, nec autoritati senatus, nec precibus patris ac lacrimis, nec tribunitio cessisset auxilio: nem non superbia sed errore lapsum sibi donari instantissime flagitantis. 4 Que severitas, ut militarem disciplinam mirum in modum auxit atque firmavit, sic totius exercitus animos a dictatore avertit, usque adeo ut proximo cum Samnitibus
Abbreviated transcription (Latin):
opimone hoĩnum hẽbat᷑ si for¬
te . ytaliam ut fama erat
tus forcissimꝰ ⁊ ꝯtine¬
tissimꝰ ducũ fuit ⁊ pauꝑtatis
amator et uintutis cuꝰ ab obẜ¬
uatia et recto uite calle nͨ metu
aliqͦ nec eupidĩe flecti potuit¬
¶ Damnites quiesce̾ nõ ualen¬
tes magͣ ꝯsul strage deleuit et
Babinos rebellances uicit uictos¬
q ĩ deditõem accepit eiusq uic¬
torie tantꝰ impetus fuit ut duz
hostes simł ꝙ fautores ꝑseqͥtur¬

Expanded text:
opinione hominum habebatur, si forte in Italiam, ut fama erat,tus, fortissimus et continentissimus ducum et paupertatis amator et virtutis, cuius ab observantia et recto vite calle nec metu aliquo nec cupidine flecti posset, Samnites quiescere non valentes magna, consul, strage delevit; et Sabinos rebellantes vicit victosque in deditionem accepit. 2 Eiusque victorie tantus impetus fuit ut, dum hostes simulque fautores host
Abbreviated transcription (Latin):
sed dupplicatas/ Dic uirtuti uiy¬
tus addita merebatur ꝯsul ꝑeg.
ip̃m ꝙ aurea corona et ilitarĩ¬
bus aliis donis accũlãt neq
ip̃m mõ sed coĩtes neq ꝯsul so¬
lus sed excitus oĩs seꝑatim uero
ip̃i milices qui cu detio ꝑrex̾ant
ducẽ suũ dignis honorib exor¬
nant ut̾q obsidionali grammnea
corona capiti uictoris impoita
⁊ hic quidem detio nõ unbanus
sed casciẽsis ⁊ militaris obtigit
Rumphus ¶Itaꝙ ualeriũ cornũ
et corneliũ cossũ sul de sainti¬
bus t̾umphates ꝑsecutus detiꝰ¬
anno consul detius cu Maulio
Torquato de qͦ paulo ante dem̃
est acerruimo latinoꝵ bello fu¬
it ¶Tumiq ad ueẜim castra
firmassent fertur Stͥq ꝯsułũ
obũsaca ỹmago ĩ sompniis au¬
gustior hũana didionẽs alta
ex ꝑte ducẽ ext̾ritũ excitũ ex
alta t̾re ⁊ diis maĩbus deberi
Puide cuiꝰ ꝑtis Imꝑator ⁊ se¬

Expanded text:
sed duplicatas, sic virtuti virsed duplicatas, sic virtuti virtus addita merebatur, consul peragit ipsumque aurea corona et militaribus aliis donis accumulat; neque ipsum modo sed comites; neque consul solus sed exercitus omnis, separatim vero ipsi milites qui cum Decio perrexerant, ducem suum dignis honoribus exornant utrique, obsidionali graminea corona capiti victoris imposita. 8 Et hic quidem Decio non urbanus sed castrensis et militaris obtigit triumphus. Itaque Valerium Corvum et Cornelium Cossum simul de Samnitibus triumphantes prosecutus Decianno consul Decius cum Manlio Torquato, de quo paulo ante dictum est, acerrimo Latinorum bello fuit. Cumque ad Veserim castra firmassent, fertur utrique consulum obversata imago in somnis augustior humana, admonens altera ex parte ducem, exercitum ex altera Terre et diis Manibus deberi: proinde, cui
Abbreviated transcription (Latin):
Castra ꝙ ad suos iter aliud nõ ẽẽt
p̃ntissimo anmo sonmoq hosti¬
um aduitus ac cenebris ela¬
bieui.I cũꝙ nec sic hostem fefe¬
lisse cõtentus excitatus in de cu¬
stodibus ac clamore huie subla¬
to Ram sic decius iubebal mł¬
tos sem sopitos ac se ĩ hermes mc¬
tos ꝙ an a detio an ac̃osule p̾metet
nit̾ficat acq ita incolumis ad sua
tandam statuit ne tãtam tegeret
nox acia uirtutẽ p̾ͥmomane cast᷑
nigressi mextĩabili gaudio excep¬
nͣ sunt ¶ Cumq euercitu cõnoca¬
eo decii laudes eloqui ꝯsul ĩciꝑet
int̾rupit eñ decius ¶ Et ꝑçe in¬
quit laudib meis mĩc qͥn pͥus
pi piͨ ͤ negotiũ agimꝰ territosq
hostes ⁊ noctunõ nũc etiã scupo¬
re suspensos aggred ¶Seq̃
aꝓpbasset ¶ Itum ad hostes qui
repentino impetu fusi sunt ꝑs
in castra ꝯfugit ea raptĩ expug¬
nata ⁊ direpta qui illic inuenti
ad crignita milia cesi om̃es Tũ
tribumi laudes nõ ceptas mods

Expanded text:
castra, quod ad suos iter aliud non esset, castra, quod ad suos iter aliud non esset, presentissimo animo somnoque hostium adiutus ac tenebris elabitur. 4 Cumque nec sic hostem fefellisset, excitatis inde custodibus et clamore hinc sublato, nam sic Decius iubebat, multos semisopitos ac semiermes, incertosque an a Decio an a consule premerentur, interficit; atque ita incolumis ad sua tandam statuit, ne tantam tegeret nox atra virtutem. Primo mane castra ingressi, inextimabili gaudio excepti sunt; cumque exercitu convocato Decii laudes eloqui consul inciperet, interrupit eum Decius et ‘Parce’ inquit ‘laudibus meis nunc. Quin prius reipublice negotium agimus territosque hostes et nocturno nunc etiam stupore suspensos aggredimur? sapprobasset; itum ad hostes, qui repentino impetu fusi sunt: pars in castra confugit; ea raptim expugnata et direpta; qui illic inventi ad triginta milia cesi omnes. 7 Tum tribuni laudes non ceptas modo
Abbreviated transcription (Latin):
adiit oscenditq unã in illo ap¬
p̾hendendo Repoĩtam sp̃e salu¬
tis que ĩcauti hostes neglexis¬
sent ¶Qui ꝙ impedito ex̾citui
eet ĩꝑuius pancis expeditis ha¬
ud difficilis nõ insi umiꝰ legio¬
ns electos petiit quib aꝯsu¬
le ꝓpoĩtum laudante ꝯcessis ĩ¬
ꝓuisis et tacitus ꝑuo quidem
ẜ egregio cõitatu ꝑfusos atq ab¬
dicos coles ĩpigerrime supͣ ca¬
put hostiu enasit ¶ Quo specta¬
culo scupescĩ hostes ancipites ꝙ
anini cũ nec exercitũ romanũ
his paucis t̾ga p̃mẽtib neq
hos paucos et uircute aminiet
natura loci tutos inuade̾ atq ita
exercitui terga dare ausi essent
illis herentib se seq flectelicib
huc illuc nactus ꝯsul occasione
tuta suos in loca eduxit elusos¬
ꝙ intĩm hostes ⁊ ꝯsilia alt̾nantes
nox p̃ueit ¶ Tum detius secũ¬
da uigilia que maxĩa sonmoleta
ẽ magnifice suos ad hortatus
e cole descẽdit ꝑ ꝙ Saitium

Expanded text:
adiit, ostenditque unam in illo apadiit, ostenditque unam in illo apprehendendo repositam spem salutis, quem incauti hostes neglexissent. 2 Qui quod impedito exercitui esset impervius, paucis expeditis haud difficilis, nonnisi unius legionis electos petiit. Quibus a consule propositum laudante concessis, improvisus et tacitus, parvo quidem sed egregio comitatu, per fuscos atque abditos calles impigerrime supra caput hostium evasit; quo spectaculo stupefacti hostes ancipitesque animi, cum nec exercitum romanum his paucis terga prementibus, neque hos paucos et virtute animi et natura loci tutos invadere atque ita exercitui terga dare ausi essent. Illis herentibus se seque flectentibus huc illuc, nactus consul occasionem tuta suos in loca perduxit; elusosque interim hostes et consilia alternantes nox prevenit. 3 Tum Decius secunda vigilia, que maxime somnolenta est, magnifice suos adhortatus e colle descendit perque Samnitium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ notissima militũ erga sepi¬
etate ac famłiaritate ꝯposuit
qua ulli ducũ cessisse eum
intra urbem Cales ꝓfugos ag¬
gssus facili cepit mau su ec
de illis eciam criũphauit/ Co
sul qͥnco suffectus maulio Tor¬
quato et in Etruriam ꝓstus ho¬
stes morte ꝯsulis elatos et de¬
os ip̃os ꝓ se bellum gessisse iac¬
tantes solo sui aduẽtus sit ter.¬
rore cohercuit ut ꝙͣuis omna
curcuferro atq ignẽ uastaret
illi cam̃ obcessi obstinata dãp¬
noꝵo patientia menib se cene¬
rent uixit integris corporis
acq animi uirib ⁊ Rei pu . et
dis ydoneus usq post cente
sanimeico cͥbunꝰ mili¬
tum fuit. ¶Cumq Romanus cõ
acies possent subiecte hosti¬
um celis expectarẽt ꝙ ml
aliud bannucũ duces insi
ut dux Romanus aut endez
in laq̃um cocas inducẽt legiones
aut uicto similis signa retrouer¬
teret utrumq ꝑiculosissimũ e
minõcem quẽdam collem ꝯspi¬
catus detias ꝯsule acconitum

Expanded text:
et notissima militum erga se piet notissima militum erga se pietate ac familiaritate composuit, qua nulli ducum cessisse eum intra urbem Cales profugos aggressus, facili cepit incursu et de illis etiam triumphavit. 8 Consul quinto, suffectus Manlio Torquato, et in Etruriam profectus, hostes morte consulis elatos et deos ipsos pro se bellum gessisse iactantes solo sui adventus sic terrore coercuit ut, quamvis omnia circum ferro atque igne vastaret, illi tamen obsessi obstinata damnorum patientia menibus se tenerent. 9 Vixit integris corporis atque animi viribus et reipublice et dis ydoneus usque post centesSamnitico tribunus militum fuit; cumque romanus consacies possent subiecte hostium telis, expectarentque nil aliud Samnitium duces, nisi ut dux romanus aut eundem in locum totas induceret legiones, aut victo similis signa retro verteret – utrunque periculosissimum –, eminentem quendam collem conspicatus Decius consulem attonitum
Abbreviated transcription (Latin):
cum hostib bello ꝯflixit as¬
ꝑrimo ¶ Bic ut et rõmani
fatentur nũꝙͣ se cũ duriori
hoste c̃tasse et Gannntes a su¬
no ducibus int̾rogati qͥd ita
Sui fortit᷑ pugnasset subito
ad extremũ in fuga u̾si essent
Respoderũt sibi uisos ardere o¬
culos Romanoꝵ hmc se ceumno¬
stro t̾ritos t̾ga u̾tisse alia cũ
lisdem Ganintib ad Satri¬
eula pugna ualerii et uicto¬
ria igõs fuit. Capta hostiũ
castra ac duepta ⁊ p̾da oĩs
Sata militib ⁊ ĩ castris et ĩ
acie cedes magna demq ho¬
sciũ crepidato tata fuit ut
ce sor ad quadragita tn mi
militaria Cuius fama uic¬
torie nõ uicinos tm ppłos ter¬
ruit sed maria quoq tͣnsunt
¶Igiau. ab ipa carthagnie
unde mor tãti motus in stabãt
legati Rom̃a gͣtulatũ missi co¬
rona auir̃a acculo¶ ualerius
uictor bis semel de Samtib
uissima illa militũ seditõe
qui adu̾sus priam arma cõ¬
uerterat dc̃atori ualerius.
motu om̃em sapiencia sua

Expanded text:
cum hostibus bello conflixit ascum hostibus bello conflixit asperrimo, sic ut et Romani faterentur nunquam se cum duriori hoste certasse et Samnites, a suis ducibus interrogati quid ita, cum diu fortiter pugnassent, subito ad extremum in fugam versi essent, responderent sibi visos ardere oculos Romanorum: hinc se ceu monstro territos terga vertisse. 4 Alia cum eisdem Samnitibus ad Satriculam pugna Valerii et victoria ingens fuit: capta hostium castra ac direpta, et preda omnis data militibus, et in castris et in acie cedes magna; denique hostium trepidatio tanta fuit ut, cesorum, ad quadraginta tamen milmilitaria. 5 Cuius fama victorie non vicinos tantum populos terruit, sed maria quoque transivit; igitur et ab ipsa Carthagine, unde mox tanti motus instabant, legati Romam gratulatum missi coronam auream attulere. Valerius victor bis, semel de Samnitibvissima illa militum seditione qui adversus patriam arma converterant, dictator Valerius motum omnem sapientia sua
Abbreviated transcription (Latin):
Arcuo ualerius coruꝰ
adolescẽs bello galli¬
co quod ĩ agro ꝓmptiuo gestu
õ duce futio filino Camillo ma¬
gni Camilli filio gallo qͦdam
insueta mole corꝑis ⁊ armorũ
spe metuendo Romanoꝵ aliquẽ
Suocate cũ ꝑmissu sui ducis sin¬
in medio
Sũoꝵ exͣcitiiũ subito ei coruus
ogallea scetit ita ut quotiens
balerius gladio atq unbone
coties coruiis ĩ faciẽ hostis ĩpe¬
cum rostro ⁊ unguib faceret do¬
ner undiꝙ tremestm Romanꝰ
gallu hiui st̾neret mactaret
ꝙ sme exortum Corui nome
moy eidẽm tres ⁊ uigniti ãnos
nacto ꝯsulatꝰ pͥmꝰ̃ añ tẽpus
uirtude uiri ppłi gr̃a dispensã
te obtigie d hinc ãno uno nͣ
aplius int̾iecto cõsul iteꝵ uol¬
scos ad satricũ plio uicit opidũ
eũtit pdam omem inter mili¬
tes ꝑtitus. In de .iiiiᵃʳ milib dedi¬
toꝵ ante currum actis tumpha¬
uit ¶ Quarto post ãno cõsul
t̾cio sub micium belli Gainti¬
ci poltis ad gaurũ mõtõ cast̾o
pͥmis Romanoꝵ ducũ nouis

Expanded text:
arcus Valerius Corvus adolescens bello gallico, quod in agro Pomptino gestum est duce Lucio Furio Camillo magni Camilli filio, Gallo quodam insueta mole et armorum specie metuendo Romanorum aliquem provocante, cum permissu sui ducis sinin medio duorum exercituum, subito ei corvus in galea stetit, ita ut quotiens Valerius gladio atque umbone, totiens corvus in faciem hostis impetum rostro et unguibus faceret, donec undique tremefactum Romanus Gallum humi sterneret mactaretque. 2 Hinc exortum Corvi nomen. Mox eidem tres et viginti annos nato consulatus primus ante tempus, virtute viri et populi gratia dispehinc, anno uno nec amplius interiecto, consul iterum Volscos ad Satricum prelio vicit, oppidum evertit, predam omnem inter milites partitus: inde quattuor milibus deditorum ante currum actis, triumphavit. 3 Quarto post anno consul tertio sub initium belli samnitici, positis ad Gaurum montem castris, primus romanorum ducum novis
Abbreviated transcription (Latin):
parendũ om̃s puis uolentibq
aminis se se offerrẽt .l. ualeriꝰ
hoc ãpliꝯ addidit Camillum
sibi dcatore seq illi magrm
equitu futurũ Tanta erat ad¬
nuratio ut nullꝰ ẽẽt par officio
illiꝰ uirtutis cede̾ recusaret hoc
tanto tͥ bunoꝵ  militu consensu ⁊
sumo gaudio senatꝰ ac spe ouĩz¬
ad sacricum ductus exeratus u¬
bi nõ tantũ uolsti sed latim herui¬
tiq magnis exercitib ĩuenti par¬
citatẽ Romandꝵ t̾rebant / Ita ut
cẽturionũ relati dux cognosce̾t
pigre ex̾citu arma capi cepide
ĩ pliũ iri pauidas demũ uoces
militũ auditas uni scilicet centũ
cũ hostib Rem futurã uix hostilez
aciem mermen licet collerari pos
se quod ubi agnouit eqͦ insidens
acͥter increpitꝰ militib quãi uic¬
toriã desꝑarẽt sub Camillo du¬
ce eo ꝙ non dẽator. ẽet ut quon¬
damis edtͥbunus militũ ⁊ quãe
nõ uitus sed digͥtas uictoriã da¬

Expanded text:
parendum omnes pronis volentibusque parendum omnes pronis volentibusque animis se se offerrent, Lucius Valerius hoc amplius addidit: Camillum sibi dictatorem, seque illi magistrum equitum futurum. Tanta viri erat admiratio ut nullus, licet par officio, illius virtuti cedere recusaret. 43 Hoc tanto tribunorum militum consensu et summo gaudio senatus ac spe oxercitus; ubi non tantum Volsci sed Latini Hernicique magnis exercitibus inventi paucitatem Romanorum terrebant, ita ut centurionum relatu dux cognosceret pigre ab exercitu arma capi, tepide in prelium iri, pavidas demum voces militum auditas: uni scilicet centum cum hostibus rem futuram, vix hostilem aciem, inermem licet, tolerari posse. 44 Quod ubi agnovit, equo insidens, acriter increpitis militibus quasi victoriam desperarent sub Camillo duce, eo quod non dictator esset ut quondam sed tribunus militum, et, quasi non virtus sed dignitas victoriam da
Abbreviated transcription (Latin):
millus forte tũc t̾bunꝰ mili¬
tũ ẽẽt consulari potestate gra¬
tissimũ id senatiui fuit ꝙ uir
talis ingruẽti bello mole eẽt
ĩ magratu ĩ quo si nõ eẽt dc̃ato¬
modescia fuere ut quic quid
Rei bellice maidisset totu un
Camillo ĩcũbere fat̾ent᷑ seq
illi optẽꝑaturos neq õmo sue
detractũ iri credicuros ꝙ illius
maiestatis ⁊ glorie cessissent
Sic Camillꝰ t̾ͥbunꝰ mlicu nõ
a ppło impoituz dicet qui eiz
iam quat᷑ dcatorẽ creassent
ꝑcrupulu lectori Innicit quia
post id tpus bis dcator dr̃ neq
tam̃ insi qͥnqͥes dcator fuit insi
se sibi adee obseqͥum subientũe
ꝓ una dcatura accepisse eũ Intel¬
ligunꝰ grator more hommiũ be¬
neficia ⁊ honores quos accepint
aĩo semꝑ ac u̾bis amplificantiũ
Quo niclinat opuno ob id maxĩe
ꝙ cũ collegas quadrifariã diuisis¬
set suu cuiq munꝰ imponẽs uno
lucio ualerio in pte ad mistradi
belli Remane secũ iusso acopid

Expanded text:
millus forte tunc tribunus milimillus forte tunc tribunus militum esset consulari potestate, gratissimum id senatui fuit quod vir talis ingruente belli mole esset in magistratu, in quo si non esset dictatomodestia fuere ut, quicquid rei bellice incidisset, totum uni Camillo incumbere faterentur, seque illi obtemperaturos neque omnino sue detractum iri credituros, quod illius maiestati ac glorie cessissent: sic Camillus tribunus militum non a populo impositum diceret qui eum iam quater dictatorem creasset, scrupulum lectori inicit, quia post id tempus bis dictator dicitur neque tamen nisi quinquies dictator fuit; nisi e obsequium subicientium, pro una dictatura accepisse eum intelligimus, gratorum more hominum beneficia et honores quos acceperint animo semper ac verbis amplificantium. 42 Quo inclinat opinio ob id maxime quia, cum collegas quadrifariam divisisset suum cuique munus imponens, uno Lucio Valerio in partem administrandi belli remanere secum iusso, atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ti se se hostib dede̾ seminudi
egre derent᷑ Camillũ obiuum
habuerẽ/ Cuius ad pedes ꝓuo¬
luti onna lacͥmis ac lamẽtis
muliebrib implen̾ẽ quos ip̃e
ꝯsolas ꝑcere q̃rellis iubet ge¬
mitũ acq dolorẽ sese hostibus
afferre Inde urbem ipam et ĩ¬
cautos nlłiq deditos custodie
uictores aggssꝰ Sutriũ eod̃
illo die quo ab hostib capeu
muros cesi obseratis ꝙ ne ad
fugam pateant portis edicto
Tandem dcatoris ꝑti Iubetis im¬
bellib arma deposita deditiꝙ
om̃es sic repẽte uicti ppli tͥsti¬
tia ĩ gaudiu uictoris lecitia in
Redĩẽs cumphauit captius ho¬
scium añ currũ actis ac uendi¬
tis quoꝵ ex p̾cio mac̾nis Roma¬
nis aurũ quod bello uerentino
ꝓ impłedo uoto Appolims ultro
obtulerãt ꝑ solutũ de Reliqͦ tres
crateres aurei quib Camilli no¬
m̃e ĩscͥptũ fuit in cella qouis
in Capitolio dedicati sũt ꝑidẽ
noꝵ freti arma mouisset et ca¬

Expanded text:
ti se se hostibus dedere, seminudi ti se se hostibus dedere, seminudi egrederentur, Camillum obvium habuere; cuius ad pedes provoluti omnia lacrimis ac lamentis muliebribus implevere. Quos ipse consolans parcere querelis iubet: gemitum atque dolorem se se hostibus offerre. 37 Inde urbem ipsam et incautos nullique deditos custodie victores aggressus, Sutrium eodem illo die quo ab hostibus captumuros cesi, obseratisque ne ad fugam pateant portis, edicto tandem dictatoris parci iubentis imbellibus, arma deposita deditique omnes. Sic repente victi populi tristitia in gaudium, victoris letitia in rediens triumphavit, captivis hostium ante currum actis ac venditis; quorum ex precio matronis romanis aurum, quod bello Veientano pro implendo voto Apollinis ultro obtulerant, persolutum; de reliquo tres crateres auri, quibus Camilli nomen inscriptum fuit, in cella Iovis in Capitolio dedicati sunt. 39 norum freti arma movissent et Ca
Abbreviated transcription (Latin):
rent ¶eaq cũ ꝓpt̾ Recẽtis magͥ¬
tudie Ruine ⁊dinanũ nomẽ ab
hostib libatum circũfusis Ica¬
licis ppłis uolstis equis etru¬
scis lacinisꝙ ⁊ huicis odio ẽẽt
atq ꝯtempti et ad illud op¬
pͥmendũ magne ꝯuiratõnes
st̃e ñtiarent᷑ ad exꝑta eius uir¬
cutẽ ĩ extremis ꝑiculis recur
sũ ẽ fc̃us igitur dc̃ator tercio
Seruilio ahala magro eqͥtum
dc̃o ex̾citu ꝯsc̾pto nõ Iuuenũ
mõ sed senum qͥbus ule ẽe
uirim Reliquie p̾mũ adu̾sꝰ
uolscos ꝓfectꝰ ia fama ducis
acconicos pͥmo illos fudit mm¬
petu acq instas ꝓfugis uascas¬
q om̃es illoꝵ fines ad dedicio¬
nem compulit anno poseꝙͣ
ac uirtute equos eciã ꝯp̃ssit
nõ castris modo sed urbe illor
capta hec int̾ cũ etrusti Gueri¬
um obsiderent et petito a ro¬
manis auxilio senatꝰ tẽsuis¬
set Camillu ꝙͣ pͥmũ posset
ope ferre supplicib neq illi
extremis malis edonniei morã
decreti auxilii pati posset coac¬

Expanded text:
pter recentis magnitudinem ruine romanum nomen, ab hostibus liberatum, circumfusis italicis populis, Volscis Equis Etruscis Latinisque et Hernicis, odio esset atque contemptui et ad illud opprimendum magne coniurationes facte nuntiarentur, ad expertam eius virtutem in extremis periculis recursum est. 35 Factus igitur dictator tertio, Servilio Ahala magistro equitum dicto, exercituque conscripto non iuvenum modo sed senum quibus ulle essent virium reliquie, primum adversus Volscos profectus iam fama ducis attonitos, primo illos fudit impetu atque, instans profugis vastansque omnes illorum fines, ad deditionem compulit anno postquaac virtute Equos etiam oppressit, non castris modo sed urbe illorum capta. 36 Hec inter cum Etrusci Sutrium obsiderent et, petito a Romanis auxilio, senatus censuisset Camillum quam primum posset opem ferre supplicibus, neque illi extremis malis edomiti moram decreti auxilii pati possent atque ideo, coac
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ã semirutã ac semuistaui.¬
bem et gallis illic acie fusis
pui sus ex urbe acri morte con¬
curritur quo p̾lio nec fugan᷑
captiuitas sed sola strages hosti¬
um fuit/ Re nũcio quide cedis
elapso uietor. Camillꝰ secũdus
Romane urbis ꝯdicor dc̃us liba¬
tã ĩ pr̃iam ĩsigni Rediit crium¬

Expanded text:
ipsam semirutam ac semiustam uripsam semirutam ac semiustam urbem et, Gallis illic acie fusis, rursus extra urbem acri Marte concurritur; quo prelio nec fuga nec captivitas sed sola strages hostium fuit, ne nuntio quidem cedis elapso. Victor Camillus, secundusque romane urbis conditor dictus, liberatam in patriam insigni rediit trium
Abbreviated transcription (Latin):
um ĩmemoriã reu̾sus et quod
unu abiens orau̾at necessariꝰ
atq exoptatꝰ Ingrate prie ab
exigius ⁊ disꝑsis Romanoꝵ
Rliqͥis lege lata deator eligitu.
luciũ ualeriũ quẽ absente ma¬
gr̃m eqͥtũ dix̾ãt lacerum atq
afflictũ ex̾citũ Romanũ recolłi
sibi q̃ obuĩa ꝓficisci iubet
¶ Cũ int̾mi capito lii deffẽsores
fame ultia cogente et omĩ au¬
uilii spe sublata pacti auro sa¬
luce de solutiõe a gerẽt¶dũq au¬
rũ libr̃ãt ⁊ ponderũ q̃ hostes
actulerãt uiqͥtate causant᷑ acq
illi q̃relis iustissimis ĩsolẽtes
nĩas qͥn ⁊ gladios incencant
Credo nolẽte deo ex ꝓbacõem hac
etnia pͥncipi ppło infligi ut auro
uica Redemisse dic̾etur dc̃ator liti¬
gatib incidit et fedus infanne.
disturbat inualidũ dices ꝙ in¬
Iussu sumi magratꝰ ictũ ẽẽt ho¬
srib ut se ad pliũ parẽt Curib
ut ferro nõ auro lib̾tatẽ pria
redimãt edicit pugͥtur inter

Expanded text:
um in memoriam reversus et, quod um in memoriam reversus et, quod unum abiens oraverat, necessarius atque exoptatus ingrate patrie, ab exiguis ac dispersis Romanorum reliquiis lege lLucium Valerium, quem absentem magistrum equitum dixerat, lacerum atque afflictum exercitum romanum recolligere sibique obviam proficisci iubet. 31 Cum interim Capitolii defensores, fame ultima cogente et omnis auxilii spe sublata, pacti auro salutem de solutione agerent, dumque aurum librant et ponderum que hostes attulerant iniquitatem causantur atque illi querelis iustissimis insolentes minas quin et gladios intentant, credo nolente deo exprobrationem hanc eternam principi populo infligi ut auro vitam redemisse diceretur, dictator litigantibus incidit et fedus infame disturbat; invalidum dicens quod iniussu summi magistratus ictum esset, hostibus ut se ad prelium parent, civibus ut ferro non auro libertatem patriam redimant edicit. 32 Pugnatur intra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ĩ Reb bellias posse/ qua ue¬
hemẽt᷑ opearet uitem Reddẽ
bellicis enis artib se ĩ prĩa sua
clarũ et inuictũ armis hosti
laboris Impacientẽ ⁊ c̾riblez
sed tũc mapĩe fortune blan¬
diciis ⁊ successu noue ysꝑi¬
tatis in cauta ꝑmittes ꝙ eis
de illa letre facilez ꝙ uietoriã
quod si falleret nullũ se sup¬
plicrum recusare¶N2o fuit
longa opꝰ ꝑsuasiõe iã pͥdem
erat᷑ aĩs insitum nlłm ĩ t̾ras il¬
lis pare bello uile. Itaq ꝯsi¬
lio soluto ciuati corꝑa signo da¬
co Camillo duce pͥma nocte pou¬
cis egͤssi galloꝵ Castͣ. ꝓpe brbẽ
ullo ordie poĩta nlla defensa
cuscodia ut qui pẽitus uictões¬
se cred̾ent qͥb nchil formidabi
no pugna ibi sed fuga fuit cc
cedes Rudi sopitiq undiq obtru¬
cant᷑. quos fuga abstulit ĩ agrũ
absentis offensiq camilli in
prĩam piecas fuit In hoc statu
exul ĩc licus Camillꝰ suoꝵ ciut¬

Expanded text:
quam in rebus bellicis posse, quam vequam in rebus bellicis posse, quam vehementer optaret, vicem reddere bellicis enim artibus se in patria sua clarum et invictum armis hostiulaboris impatientem et terribilem sed tunc maxime fortune blanditiis et successu nove prosperitatis incautam, promittensque eis de illa letam facilemque victoriam: quod si falleret nullum se supplicium recusare. 27 Non fuit longa opus persuasione: iampridem erat animis insitum nullum in terris illi parem bello vivere. Itaque concilio soluto, curati corpora, signo dato Camillo duce prima nocte portis egressi, Gallorum castra prope urbem nullo ordine posita, nulla defensa custodia, ut qui penitus se victores crederent, quibus nichil formidabilamobrem non pugna ibi sed fuga fuit ac cedes: nudi sopitique undique obtruncantur; quos fuga abstulit in agrum absentis offensique Camilli in patriam pietas fuit. In hoc statu exul inclitus Camillus suorum civi
Abbreviated transcription (Latin):
cidatus senatꝰ nicesa omĩa p̾t̾
capitolui egre a paucis. Mau¬
lio duce defensum dubiis ca¬
sibus uarioq discͥmie nõ hosti¬
bus cm̃ ¶ Ped quod est fortue
ppͥum adu̾se uicinis quoq cͣns¬
corp ppłis in afflictas res rõ¬
manas insulcantib ¶ Cum
tẽtata nequiꝙͣ sepe tarpee ar¬
cis expugnacõe galli capiendi
ualidu et egregie qm̃ frume
cũ ome intendio uribis assup¬
tu erat dũ uicina undiq po¬
pulant᷑ caus illos quida ar¬
deam culit ubi tũc Camillus
exul abat qui diis nratus atqy
hõmib ꝑpetius suspiniis et an¬
gozib tabescebat sepe mestus
cũ queres ubi nã uiri illi cũ
qͥbus ueios ac phalerios cepi
cũ quib totiẽs hostes fudi qͦꝵ
oĩbus ĩ p̾liis felicitas magna
deꝙ hoc Ardeates crepidos ꝯsi¬
lũi aduocasse ¶ Cui ille se qͣsi
diuino quodã spũ impulsus
ĩmiscuit et pate memor. ob¬
qui uellent ¶Ostedens se il¬
lis bone c̃ccatõis nlłam alibi

Expanded text:
cidatus senatus, incensa omnia preter cidatus senatus, incensa omnia preter Capitolium egre a paucis Manlio duce defensum, dubiis casibus varioque discrimine, non hostibus tantum sed, quod est fortune proprium adverse, vicinis quoque Tuscorum populis in afflictas res romanas insultantibus. 23 Cum, tentata nequicquam sepe Tarpeie arcis expugnatione, Galli, capiendi validum et egregie defentum omne incendio urbis absumptum erat, dum vicina undique populantur, casus illos quidam Ardeam tulit, ubi tunc Camillus exulabat; qui diis iratus atque hominibus perpetuis suspiriis et angoribus tabescebat, sepe mestus cum querens: 24 ‘Ubinam viri illi, cum quibus Veios ac Falerios cepi, cum quibus totiens hostes fudi, quorum omnibus preliis felicitas magna deque hoc Ardeates trepidos consilium advocasse. 25 Cui ille se quasi divino quodam spiritu impulsus immiscuit et, patrie memor obqui vellent; ostendens se illis bone tractationis nullam alibi
Abbreviated transcription (Latin):
mabli cu ex̃citu ꝓsc̃i fudissent
Ecrustos Ea tepestate magña
aggiessi sũt et cũ petito a Roma¬
nis auxilio ad ex̾citum legacio
missa ẽẽt fabii salz tres gmani
fratres illi et iumores ⁊ ferotio¬
res ꝙͣ neccesse erat ad cractatu
pacis Iniucti munis obliti quãi
nõ ad pace sed ad bellũ missi
gliscente iuigio arma capĩt¬
Imuria galli ꝙͣnis ad uindc̃a
feruidi legatõs tñ Romã p̃miẜ¬
ut sontes fabios qure gecum
de poscetes ¶ Quod du negatũ
ẽẽt insuꝑ et qui ad suppliciũ
patebantur ad honoie pubͭͫ en
ecti haud mito indigͣti deẜtogal¬
agine petierũt oĩ ia diuina
⁊ huana spe descieuta nichil
ibi ꝓuidencie nichilq ꝯsilii
nichil demnq Romam moris Ro¬
manoꝵ q̃ fuit aĩoꝵ Occursũ
lente sine ordie ad flume al¬
liam pug cõmissa ẽ. undecimo
lapide aburbe Roma uieti igit᷑
rõmain ⁊ fuga effusi atq ĩ se¬
q̃ntib gallis Rapta urbs cru¬

Expanded text:
merabili cum exercitu, fudissent merabili cum exercitu, fudissent bello Etruscos, ea tempestate magnam aggressi sunt. 20 Et cum, petito a Romanis auxilio, ad exercitum legatio missa esset, Fabii scilicet tres germani fratres, illi, et iuniores et ferociores quam necesse erat ad tractatum pacis iniunctique muneris obliti, quasi non ad pacem sed ad bellum missi, gliscente iurgio arma capiuiuria Galli, quamvis ad vindictam fervidi, legatos tamen Romam premiserunt sontes Fabios iure gentium deposcentes. Quod dum negatum esset, insuper et qui ad supplicium petebantur ad honorem publicum evecti, haud immerito indignati Galagmine petiere omni iam divina et humana ope destitutam. 22 Nichil ibi providentie nichilque consilii, nichil denique romani moris romanorumque fuit animorum; occursum lente sine ordine ad flumen Alliam pugna commissa est undecimo lapide ab urbe Roma. Victi igitur Romani et fuga effusi atque, insequentibus Gallis, capta urbs, tru
Abbreviated transcription (Latin):
b ⁊ ut̾sq mirabilis romã rednt
curru pur pureo neqz equis albis
neq arcu mamoreo qr sine p̃lio
res acta erat sed amore at scupo¬
re õmm ĩ aĩs homu tͥum phauit
neq diu tñ uirtus ⁊ głria ⁊ res
geste ꝯcepta pͥus inuidiã oppssere
quur ble sepe mue lib̾tatis acli¬
cẽtie arguendo in se illa irritaẽt
qui ab ãpuleio t̾bumo plebis ac¬
cusatꝰ ꝓpt̾ inquã uientat p̾de
dist̾butõem ĩtra turrẽte ꝑ eos
dies a dolescotis morte filii huic
pub ͨ ͦ huc pͥnato affc̃us ĩcomodo¬
cũ ĩ exiliũ ag̾otur precatꝰ deos
i ip̃o hĩcu ut si hoc Inuiste pat̾e¬
cur ꝙ̃ꝓ pͥmũ suis se cuub ⁊ ingra¬
ce prĩe neccessaru atq optablez
fie̾i uellet ¶ Que ut digne sic
haud irite p̃ces breui pꝰ fuere
parabat᷑ quide ut ex ꝓspis sic¬
ex adu̾sis ex Rebus excellẽti unr
postea gͦmanoꝵ ppłi nouissimiq
Genones galli frugũ om̃es uin¬
q dulcedie que ad huc illos hic
detinet ĩ ycałia irruent̾ iuini¬

Expanded text:
 utrisque mirabilis Romam rediit, curru purpureo neque equis albis neque arcu marmoreo, quia sine prelio res acta erat, sed amore ac stupore omnium in animis hominum triumphavitNeque diu tamen virtus ac gloria et res geste conceptam prius invidiam oppressere quin, plebem sepe nimie libertatis ac licentie arguendo, in se illam irritaret atque, ab Apuleio tribuno plebis accusatus propter iniquam veientane prede distributionem, intercurrente per eos dies adolescentis morte filii, hinc publico hinc privato affectus incommodo in exilium ageretur, precatus deos in ipso abitu ut, si hoc iniuste pateretur, quam primum suis se civibus et ingrate patrie necessarium atque optabilem fieri vellent. 18 Que ut digne sic haud irrite preces brevi post fuere; parabatur quidem ut ex prosperis sic adversis ex rebus excellenti viro postea Germanorum populi novissimique Senones Galli, frugum omnes vinique dulcedine – que adhuc illos hic detinet – in Italiam irruentes innu
Abbreviated transcription (Latin):
cot curas belli legator orombus
audicu dare reiecta legatõ a cas¬
tris Carthagme adiit ¶ Dic enĩ
Inũctum erat a senatu/. Ibi quoꝙ
hamone licet sene sapientissimo
aduer sante bonisq om̃ibus qui
ub̃iq semꝑ pauci sũt uicit tam̃
faccio barchina ĩa ⁊ ꝑse ip̃az ad¬
usus bonũ publicũ accensa et ab
hambale lris p̾mointa ¶ Bĩc lega¬
cio utrobiq irica Roma red̾it
has int̾ moras ¶Sagnntim oñna
pro fide pͥus aum̃s exꝑti tan

Expanded text:
tot curas belli legatorum orationibus tot curas belli legatorum orationibus auditum dare. 9 Reiecta legatio a castris Carthaginem adiit, sic enim iniunctum erat a senatu. Ibi quoque, Hannone licet sene sapientissimo adversante bonisque omnibus qui ubique semper pauci sunt, vicit tamen factio Barchina iam et per se ipsam adversus bonum publicum accensa et ab Hanibale literis premonita. Sic legatio utrobique irrita Romam rediit. 10 Has inter moras Saguntini, omnia pro
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o cum Res ardencius in cõsilio
Romano uariis quidem senten¬
tiis acta est quebusdam cẽsen¬
tib nõ ia legacõib agendu
ẽe sed bello tocis q imꝑii uiri¬
bus adusus hambalem. Aliis¬
no eo ãplius Iudicatib ut
cõsiliu alt̾ cu ex̾citu contra
hambalem ad hispanas alcer
recto cale Carthagniẽ mittẽ¬
tur summaq ui bellũ ceura
et pellago gereretur.¶ Intͤ alias
masculas magnamimasq sen¬
cencias tercia pigra fuit et ui¬
lis ne quid teniere nouaret᷑
legacõne pͥus p̾centãdos hosti¬
um aĩos ut sic tandem legi¬
cune bellu gerr posẜ ¶ Ita qd
ĩcollegiis crebrũ est dec̾iori
rior ac tucior bisa eet nõ ne¬
gatũ qͥdem bnm̾tis sociis sed
Di latum auxilui di satone pesti fe¬
ra missiq ad hambalem legati
quoꝵ ille presentiens aduentũ
mi sit ad litus maris qui demĩcia¬
rentineq illis ad se int̾ tot tã
uarias cam feroces gentes cucũ
adicũ pate̾ neq sibi uacare int̾

Expanded text:
 Enimvero tum res ardentius in consilio  Enimvero tum res ardentius in consilio romano variis quidem sententiis acta est, quibusdam censentibus non iam legationibus agendum esse sed bello totisque imperii viribus adversus Hanibalem, aliis eo amplius iudicantibus ut consulum alter cum exercitu contra Hanibalem ad Hispanias, alter recto calle Carthaginem mitteretur summaque vi bellum terra et pelago gereretur. 7 Inter has masculas magnanimasque sententias tertia pigra fuit et vilis: nequid temere novaretur, legatione prius pretentandos hostium animos ut sic deinde legitime bellum geri posset. 8 Ita, quod in collegiis crebrum est, deterior rior tutiorque visa esset; non negatum quidem benemeritis sotiis, sed dilatum auxilium dilatione pestifera missique ad Hanibalem legati, quorum ille presentiens adventum, misit ad litus maris qui denuntiarent neque illis ad se inter tot tam varias tam feroces gentes tutum aditum patere, neque sibi vacare inter
Abbreviated transcription (Latin):
factis eciam suꝑauit amimi c̃õ¬
siliiq uis in mensa pacientia
laboꝵ incredibłia mira uietus
austeritas nulla illi militari¬
um de fuit arciũ ꝓ uariecate
casun eque et subesse doctꝰ
et p̃esse neq miles aĩosior
ꝓmptiorq neq dux cautior
neq ommo quisꝙͣ ex̾citui ca¬
rior aut duci Icaq duce
hasdrubale interfecto ip̃e
ĩa etate solidior dux effec¬
tus et sacramẽti sui munũ
memor et belli nouãdaꝵ
lib̾tatis Recuꝑande s qrẽdi
huc p̃centatis ne aptis fidefra¬
gus appareret tancem ulelut
ex ordine Bagmicũ urben ci¬
cerionis hispãme uetusto gen¬
tis ucusqs ꝯsen su libam¶ Ged
Romais anneissimã uiolentus
masit Non ignarus id Roma¬
ni pͥncipiu belle fore / Ea res
cu iam antea ꝑ legatos sagnii¬
tinoꝵ senatu nũciata esset
atꝙ ad occurrẽdum ꝑiculo so¬
cioꝵ decreta legacio repente
alius suꝑ aliu rumor affert᷑
nõ iam futuri metũ ¶ agũ¬
cimis./ Ged pñs adesse discri¬
men Sagmtũ q obsidione

Expanded text:
factis etiam superavit. 3 Animi consiliique vis immensa, patientia laborum incredibilis, mira victus austeritas; nulla illi militarium defuit artium: pro varietate casuum eque et subesse doctus et preesse, neque miles animosior promptiorque, neque dux cautior, neque omnino quisquam exercitui carior aut duci. 4 Itaque, duce Hasdrubale interfecto, ipse iam etate solidior dux effectus et, sacramenti sui nimium memor et belli novandarumque libertatis recuperande sed querendi hinc pretentatis ne aperte fedifragus appareret, tandem velut ex ordine Saguntum, urbem citerioris Hispanie vetusto gentis utriusque consensu liberam sed Romanis amicissimam, violentus invasit, non ignarus id romani principium belli fore. 5 Ea res cum iam antea per legatos Saguntinorum senatui nuntiata esset atque ad occurrendum periculo sotiorum decreta legatio, repente alius super alium rumor affertur: non iam futuri metum Saguntinis sed presens adesse discrimen Saguntumque obsidione
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ tñ uetristatus Immemores
dissidebant uocis post Romuli fi¬
nẽ sue utͥnq c̾tatim fauẽtes origi
Et ꝙͣ qͣm suꝑior Romanꝰ cessit
tñ uiri huiꝯ Reu̾encie adq ad solũ
rume nom̃e oĩs e compressa di¬
scencio ¶ Sabinis ingẽti gaudio
plaudentib indigne Regi Romais
ulero meritũ honorẽ tãto aduene
de ferẽtib. Sic electus a ppło cõ¬
firmatus apribus ꝑegrnꝯ ad¬

Expanded text:
nondum tamen vetustatis immemores nondum tamen vetustatis immemores dissidebant votis, post Romuli finem sue utEt, quanquam superior, Romanus cessit tamen viri huius reverentie, atque ad solum Nume nomen omnis est compressa dissensio, Sabinis ingenti gaudio plaudentibus indigene regi, Romanis ultro meritum honorem tanto advene deferentibus. 3 Sic electus a populo, confirmatus a patribus, per
Abbreviated transcription (Latin):
ascẽdisse. Hec narrãti Iurãtiq
Iulio fides hĩta et diuinitatis
solacio mitigatꝰ dolor mortis ⁊
lenita ira qua in pr̃es plebo tã
cari Regis morte cõceꝑat / ita fa¬
cile qd cupiit credũt om̃s. Alii
lamatũ a pr̃ib occasiõe tẽpesta¬
tis arrepta palustriq for sam
qua uestigia cedis extaret
int̾ tenebras abdicũ opmatur
ut n̾o aliis hisq clarissimus
scͥptorib uidetur utiq uera ẽ
ꝙͣuis ut ibidem ait idem illã
et illud forsitan cred̾i quod
quidã suspicati sũt neq ĩ cełũ
Siuinitꝰ sublatũ neꝙ ĩ terris
huamꝰ laceratũ ¶ Ged Tem¬
pestate ip̃a atq imꝑetu ful
pomponis filiꝰ secũdus
Rgũ hic. Curib sabinis ortus
acq hĩcans sũma religionis iu
sticie fama ⁊ quasi aspͨtus corpoͬis
hĩtum aĩ seq̃ret᷑ a pͥma ecate canꝰ
rome dissentientes de eligẽdo Re¬
ge cõpescuit / Ram unꝰ licet ur¬
bis incole unũ ĩ ppłm coaluissẽt

Expanded text:
ascendisse. 40 Hec narranti iurantique ascendisse. 40 Hec narranti iurantique Iulio fides habita et divinitatis solatio mitigatus dolor mortis et lenita ira, quam in patres plebs tam cari regis morte conceperat: ita facile quod cupiunt credunt omnes. Alii laniatum a patribus, occasione tempestatis arrepta, palustrique forsan limo, nequa vestigia cedis extarent, inter tenebras abditum opinantuut vero aliis iisque clarissimis scriptoribus videtur utique vera est, quamvis, ut ibidem ait idem, «illaet illud forsitan credi, quod quiddam suspicati sunt, neque in celum divinitus sublatum neque in terris humanitus laceratum, sed tempestaPomponis filius, secundus regum. Hic Curibus Sabinis ortus atque habitans, summa religionis ac iustitie fama, et, quasi aspectus corporis habitum animi sequeretur, a prima etate canus, Rome dissentientes de eligendo rege compescuit. 2 Nam unius licet urbis incole unum in populum coaluissent,
Abbreviated transcription (Latin):
nescio ¶ Bed mchil est quod
Inõ sibi uehemẽs et ĩmodicus
Iamor fuigat ¶¶empestate igr.
sopita cũ apribus qui una circũ¬
fusi sceterant ppło uisendi aui¬
do et Regem suum c̃tatumn Re¬
quirẽti Respõsum eet abiisse
illũ a suspos a scpulate uno
teste credicũ Iulius ꝓculꝯ is fuit
insigni ꝙͣcũ incelligi dat᷑ apd̾
suos scitatis fama et quod
cõstat noblitate gns p̾clara ut
qui albams ortus ex Regibus.
romãq cũ Rõmulo cõmigrans
fundator Iulie gẽtis fuit qui
ꝓ dire ausꝰ ĩ pub ͨ ̃ mestemul¬
acudini lecũ actulit Rumorẽ
¶Ex ip̃o die Romułu celo de¬
missũ plusꝙͣ mortali ħĩtu sibi
affuisse testatꝯ ⁊ timore maxio
faciẽ eius suspic̾e nõ audenti
hoc misise mĩtiaret cuub suis
artes bellicas excollere certi om¬
nẽ hũanam potẽtiã eoꝵ armis
impare fore sũa urbem sic
Diis placitũ om̃iu caput ad
dñam fucura ẽẽ terrarp atq
his dc̃is ablatũ ex oculis ĩ celũ

Expanded text:
nescio, sed nichil est quod nescio, sed nichil est quod non sibi vehemens et immodicus amor fingat. 37 Tempestate igitur sopita, cum a patribus, qui una circumfusi steterant, populo visendi avido et regem suum certatim requirenti responsum esset abiisse illum ad superos, adstipulante uno teste creditum. 38 Iulius Proculus is fuit, insigni, quantum intelligi datur, apud suos sanctitatis fama et, quod consta, nobilitate generis preclara, ut qui, albanis ortus ex regibus Romamque cum Romulo commigrans, fundator Iulie gentis fuit. 39 Qui prodire ausus in publicum, meste multitudini letum attulit rumorem, eo ipso die Romulum celo demissum plusquam mortali habitu sibi affuisse testatus, et tremore maximo faciem eius suspicere non audenti hoc iussisse: nuntiaret civibus suis artes bellicas excolerent, certi omnem humanam potentiam eorum armis imparem fore, suam urbem, sic diis placitum, omnium caput ac dominam futuram esse terrarum; atque his dictis ablatum ex oculis in celum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pace ac bello lisus est qui Cele¬
res dicti sũt a celeritate dc̃m no¬
mos sruib artib et dur uixit
clarus et post morte clarior pplo
cam ꝙͣ senatiu accepcior fuit
hinc suspictio ĩ pres ¶ Tam
cũ annos Septe et tͥgnita regnas¬
set reiq militaris solitas curas
ex̾cens/ ad paludẽ capre contione
i campis hica Recenseret ex̾citu
et solis Repentina de fectio lrar
nesciis ac uirib milicarib Ini¬
ꝓuisu simłq tẽpestas horibilis
ꝙ igẽti pliuua ⁊ fulminũ stri¬
Dore decomut pripue undiq Re¬
gis aspͤtum neq iꝑ̃e usqͣm am¬
plus uisus est ¶ Mirum ac
pene incredible tanti Regis exi¬
tũ ppło expͤͨtante cui dilectissi¬
mu fuisse nllꝰ negat tam du¬
bui lãq occultũ ẽẽ potuisse
¶ Opimones rei uarie aliqua
ad celłũ raptat deoꝵq ꝯsilio ascͥ¬
tu uolũt magnꝰ saltꝰ homi ai¬
mato et pecis p̾sso et sanguie
lubrico ⁊ ueri dei celestisq uie

Expanded text:
in pace ac bello usus est, qui celein pace ac bello usus est, qui celeres dicti sunt, a celeritate derivatum nomen. Quibus artibus et dum vixit clarus et post mortem clarior, populo tamen quam senatui acceptior fuit; hinc suspitio in patres. 35 Nam cum annos septem et triginta regnasset, reique militaris solitas curas agens ad paludem Capre, contione in campis habita, recenseret exercitum, et solis repentina defectio, literarum nesciis ac viris militaribus improvisa, simulque tempestas horribilis, que ingenti pluvia et fulminum stridore detonuit, preripuere undique regis aspectum, neque ipse usquam amplius visus est: mirum ac pene incredibile, tanti regis exitum, populo spectante cui dilectissimum fuisse nullus negat, tam dubium tamque occultum esse potuisse. 36 Opiniones rei varie. Aliqui ad celum raptum deorumque concilio adscriptum volunt: magnus saltus homini armato et peccatis presso et sanguine lubrico et veri Dei celestisque vie
Abbreviated transcription (Latin):
timẽt suspͣtas q ħñt ante illas
pͣ oporteret exꝑti sũt ¶ Ingres¬
suo hostilr in Romanos fines lo¬
mulus obĩa ꝓfectus haud pro¬
cul urbe hoscium castra posuit
Inges ꝙ metũ sinuilas creduli
in nisidias hostem txit huic t̾ror
Custodes portar uir Inter hoste
capta urbs alcum cũ uehentibus
bellũ fuit et fidenatiũ amore⁊
Rõmanoꝵ odio excitũ ¶ Et hic̃ acie
uictis puastato agro pac̃ẽ postułã¬
tibus ꝑte fimũ adepta cẽtum an¬
noꝵ Inducie ꝑmittũt᷑ ¶ hec romu¬
li p̾mordia. ħic uite cursus hec
series Reru fuit ¶ Quib apud
illud egresce genꝰ homi nec du
sacis erudicos uulgi aĩos tapas¬
c̃ne ꝙͣ ꝓprie diuinitatis fidem me¬
ruit. uni nec animi eges nec nige¬
mi bello melitus domi prudens
ppłi/ equitũq cẽturias inscituit¬
¶ Ut utrumq pacis ac belli tem¬
pus suis p̾sidiis interet᷑. Tre¬
centis in suꝑ expeditissimis arma¬
tis ad cucella suicorporis eque

Expanded text:
timent suspectasque habent, ante illas timent suspectasque habent, ante illas quam oporteret experti sunt. Ingressis hostiliter in romanos fines Romulus obviam profectus, haud procul urbe hostium castra posuit, ingenioque metum simulans credulum in insidias hostem traxit. Hinc terror custodes portarum vix inter hostem capta urbs. Alterum cum Veientibus bellum fuit, et Fidenatium amore et Romanorum odio excitum: et his acie victis, pervastato agro, pacem postulantibus, parte finium adempta, centum annorum indutie permittuntur. 33 Hec Romuli primordia, hic vite cursus, hec series rerum fuit, quibus apud illud agreste genus hominum necdum satis eruditos vulgi animos tam paterne quam proprie divinitatis fidem meruit, vir nec animi egens nec ingenii, bello inclitus, domi prudens. 34 Populi equitumque centurias instituit; ut utrunque pacis ac belli tempus suis presidiis niteretur, trecentis insuper expeditissimis armatis ad tutelam sui corporis eque
Abbreviated transcription (Latin):
mosis precib miẜando ħĩtu uel
belli fine uł si ꝑgerẽt ĩ se pͥus
belli cam u̾tit gladios obsecrã¬
tes ꝙͣ se se in pñs cede mutua in
longum uero sobolem nieritã ex
se ortã. hi fillos. hi nepotes tristi
paricidio. Inqͥuarent rec dum
culpe capacib etnam Infanian
Irrogarent flectũtur huicinde
animni ireꝙ frangũtur ¶Mirum
dictu in uerꝙ ex̾citu fragor subi¬
to supp̃ssus armor ⁊ bellancium
strepitꝰ cã mitis ꝑ modo cã Rabidas
mẽtes scupor incesẜat ne late̾ diu
potuit. mutati illicet affectꝰ eruꝑe
⁊ piecate quies ⁊ silencium pax
secuta ẽ ¶ Iunctis Regu dextris
ictũ fedus ⁊ aucta mirũ in modu
Ciuicas. Gabinoꝵ transicu nec
minus ucusq gẽtis erga optime
meritas macronas auetus amor
ante alios Ronuli qui illarum
exme pretati magnos ac debitos
honores tribuit ¶ Duo nũt ecia
suꝑsint bella cũ fidenatib alt̾u
qui dum surgetib imꝑii unes

Expanded text:
mosis precibus miserando habitu vel mosis precibus miserando habitu vel belli finem vel, si pergerent, in se prius belli causam verti gladios obsecrantes, quam se se in presens cede mutua, in longum vero sobolem immeritam ex se ortam, hi filios hi nepotes, tristi parricidio inquinarent, necdum culpe capacibus eternam infamiam irrogarent. 29 Flectuntur hinc inde animi ireque franguntur. Mirum dictu, in utroque exercitu fragor subito compressus armorum et bellantium strepitus; tam mitis per modo tam rabidas mentes stupor incesserat! Nec latere diu potuit; mutati ilicet affectus erupere et pietatem quies et silentium pax secuta est. 30 Iunctis regum dextris, ictum fedus et aucta mirum in modum civitas Sabinorum transitu; nec minus utriusque gentis erga optime meritas matronas auctus amor, ante alios Romuli, qui illarum eximie pietati magnos ac debitos honores tribuit. 31 Duo nunc etiam supersunt bella: cum Fidenatibus alterum, qui, dum surgentis imperii vires
Abbreviated transcription (Latin):
suis uoce demĩtians hinc et
regis exempłũ et Iouis Impe¬
riũ secuta acies in hostẽ redit
quoꝵ insꝑato reditu et ante
aciem pugnãtes Romuli acri
incursu mutatus pugne statꝰ
et ĩa fugĩt qui fugabat᷑ꝰ/ Int̾
quos Ipe quoq metius turtiꝰ
sabmoꝵ ¶ Secũduõ Rex uir
clarissimꝰ et illo die ante a¬
lios fc̃is ac uir tute cõspicuꝰ
Impetũ nõ tulit/ palus illi pro¬
xnna et discͥmimi fuit ⁊ saluti ĩ
quã t̾riti saltu Cormpedis Inuec¬
tus magno suoꝵ metu ĩ adu̾sã
tãdem Rippã hortatium uiamq
mõstrantiũ cõfirmatis uocibus
emersit ¶ Et huic quoq paludis
orcum nome lacum curciũ dixe¬
¶ hoc Recepto aucti suis aĩs Rur¬
sumq uari ante ałs uice licet
iam fortuna inclinata ĩ Babmos
belli mole cõcurrit᷑ ¶ Hoc ĩstatu
insꝑate uiam pacis nueit pre
pugñatib hinc uiris hinc pr̃ib¬
sexus als aut immemor peri¬
eli Raptarꝭ acies Int̾ueit lacri¬

Expanded text:
suis voce denuntians. 26 Hinc, et suis voce denuntians. 26 Hinc, et regis exemplum et Iovis imperium secuta, acies in hostem redit; quorum insperato reditu et ante aciem pugnantis Romuli acri incursu mutatus pugne status; et iam fugiunt qui fugabant. Inter quos ipse quoque Metius Curtius, Sabinorum secundum regem vir clarissimus et illo die ante alios factis ac virtute conspicuus, impetum non tulit. 27 Palus illi proxima et discrimini fuit et saluti, in quam territi saltu cornipedis invectus magno suorum metu, in adversam tandem ripam hortantium viamque monstrantium confirmatus vocibus emersit; et hinc quoque paludis ortum nomen: lacum Curtium dixere. Hoc recepto aucti suis animi rursumque, variante licet iam fortuna inclinataque in Sabinos belli mole, concurritur. 28 Hoc in statu insperate viam pacis invenit pietas: pugnantibus hinc viris hinc patribus, sexus immemor ac periculi raptarum acies intervenit, lacri