comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum diripit atq incendit praedam militibus donat. ex ercity
ligexim traducit. atq in biturigum fines ꝑuenit. Uortingeto¬
rius ubi de Caesaris aduentu cognouit. oppugnatione desistit
atq obuiam caesari proficiscitur. ille oppidum oppugnare insti
tuerat. quo ex oppido cum legati ad eum uenissent oratum
ut sibi ignosceret suaeq uitae consuleret. ut celeritate reli¬
quas res conficerer quarum pleraq erat consecutus arma cõ¬
ferri. equos produci. obsides dari iuber. Parte iam obsidum
tradita cum reliqua administrarentur. centurionibus et pau¬
cis militibus intromissis qui arma iumentaq conquirerent.
equitatus hostium procul uisus est. qui agmen uertingetoigis
antecesserat quem simul atq oppidani conspexerant. atq ĩ spes
auxilii uenerunt. clamore sublato arma capere: portas clav¬
dere. portas complere coeperunt. Centuriones in oppido cus

Expanded text:
dum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum dum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum Biturigum positum in via Noviodunum oppugnare instituerat. Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ut ꝗͣ primum iter faceret gernabim carnutum pro¬
feciscitur qui cum primum allato nuncio de oppugna¬
tione uellaudum cũ Longius eam rem ductum iri existi¬
marent praesidium genabi tuendi causa quod eo mitterent
comꝑabant. Huc biduo ꝑuenit castris ante oppidum positis
diei in tempore exclusus. in posterum oppugnationem diffetͣ
quȩq ad eam rem usui sunt militibus imꝑat. Et ad oppidum
genabim pons fluminis Ligeris continebat. ueritus ne noc¬
tu ex oppido profugerẽt. duas legiones in armis excubare
iubet. Genabenses paulo ante mediam noctem silentio ex
oppido egressi flumien transire coeꝑunt. quãr ꝑ explora¬
tores nunciata caesar Legiones quas expeditas esse iusse¬
rat portis incensis intromittit atq oppido potitur. ꝑ paucis ex
hostium nũo desideratis qui caperentur quod positis atque
itinerum angustiȩ multitudinis fugam intercluserant. oppi¬

Expanded text:
Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proIpse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppi
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. quod nullum amicis in eo praesidium uideret. posi¬
tum esse si maturius ex hibernis educeret. ne a re frumenta¬
ria duris subuentionibus laboraret praestare uisum est. tam̃
omnes difficultates perpeti qͣ tanta contumelia accepta. omĩ¬
um suorum uoluntates alienare. itaq cohortatus eduos de sup¬
portando commeatu premittit ad boios quod suo aduentu do¬
ceant hortenturq ut in fide maneant. atq hostium impetum
magno animo sustineant. duabus a geduum legionibus atq
impedimentis totius exercitus relictis ad boios proficiscitur
Iltero die cum ad oppidum senonum uellaudunus uenisse
ne quem post se hostem relinqueret quo expeditiore re fru¬
mentaria uteretur oppugnare instituit. idq biduo circum¬
uallauit. Tertio die missis ex oppido legatis deditione ar¬
ia conferri iumenta produci. sexcentos obsides dari iu¬
het. Ea qui cum faceret. C. trebonium legatum relinꝗt

Expanded text:
ceret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur posiceret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit.
Abbreviated transcription (Latin):
constitutis rebus suis inopinantibus ꝗͣ maximis potest iti¬
neribus uiennam ꝑuenit. ibi nactus recentem eꝗtatum quẽ
ultis ante diebus et praemiserat. neq diurno neq noctur¬
no itinere intermisso. ꝑfines eduorum in lingones conten¬
dit. ubi duae Legiones hyemabant. ut si quid etiam de sua
salute ab eduis miretur consilii celeritate praecurreret. eo
cum ꝑuenisset ad reliquas Legiones mitit priusq om̃es in
unum Locum cogit. quem de eius aduentu aruernis nun¬
ciari possit. hac re cognita uertingetorix rursus in bituriges
exercitum reducit atq inde profectus gorgobinãm boioru
oppidum quod sibi eluetico praelio uictos caesar collocaue¬
rat eduisq attribuerat. oppugnare instituit. Magnam hec
res caesari difficultatem ad consilium capiendum afferebat
si reliquam partem hyemis uno in loco legiones contineret.
ne stipendiaruis eduorum expugnatis cuncta gallia defi¬

Expanded text:
constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest iticonstitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia defi
Abbreviated transcription (Latin):
quibus oppressis inopinantibus. quod sese ceuenna ut mu¬
ro murotos existimabant ac ne singulari quidem unꝗͣ hõi
eo tpͣe anni semitȩ patuerant equitibus imꝑat ut ꝗͣ latissi¬
me possint uagentur. et ꝗͣmaximum hostibus terrorem
inferant. Celeriter haec fama ac nuncii ad uertĩgetorigem
ꝑferuntur. quem perterriti omnes aruerni circumsistunt.⁊
atq obseerant. ut suis fortunif consulat. neue ab hostibus di¬
ripiantur. praesertim cum uideat omne ad se bellum trans la¬
tum. guorum ille precibus permotus castra ex biturigibus
mouer ad aruernos uersus. At caesar biduum in his locis
moratus quod haec de uertingerorige usus uentura opinio
ne ꝑceꝑat. ꝑ cãm supplementi equitatusq cogendi ab exerci¬
tu discedit. Brutum adolescentem his copus praeficit hĩc
moner ut in omnes partes equites ꝗͣ latissime ꝑuagentur
daturum se oꝑam ne Longius triduo a castris absit. His

Expanded text:
Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muQuibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem rferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His
Abbreviated transcription (Latin):
gabalos ab utrisq obsides accipit et magna coacta manu ĩ
prouinciam narbonem uersus eruptionem facere conten¬
dit. Qua re nunciata Caesar om̃ibus consiliis anteuertendỹ
existimauit. ut narbonem proficisceret᷑ eo cum uenisset ti¬
mentes confirmat.praesidia in rhutenis prouincialibus uol¬
cis aretromicis thelosatibus circumq narbonem quae Loca
hostibus erant finitima constituit. partem copiarum ex pro-¬
uincia supplementumq quod ex italia adduxerat in neri-¬
uos qui fines aruernorum contingunt conuenire iubet. his
rebus comparatis represso iam Lucterio et remotis omnibꝰ
quod intrare intra praesidia periculosum putabat in eluios
proficiscit᷑ et si ceuenna qui aruernos ab eluiis diseludit
diuersissimo tempore anni altissima niue iter impecdiebat
tñ discussa niue sex in altitudine pedum atq ita uiis pate¬
factis summo militum sudore ad fines aduernorum ꝑueĩt

Expanded text:
Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
rint. ut si flumen transissent una ex parte ipsi altera ar¬
uenni se circumsisterent id ea ne de causa quam legatis
pronunciauerint an ꝑfidia adducti fecexint. quod nobis nĩħ
constat. non uidetur pro certo ẽẽ proponendum. Bituriges¬
post eorum discessum statim cum aruennis iunguntur. his
rebus in italiam caesari nunciatis cum iam ille urbanas res
uirtute. En pompeii commodiorem in statum ꝑuenisse in¬
telligeret in transalpinam galliam profectus est. Eo cum
uenisset magna difficultate afficiebat̃. qua ratione ad exer¬
citum peruenire posset Nam si legiones in prouinciam accer¬
seret se absente praelio itinere dimicaturas ẽẽ intelligebat
si ipse ad exercitum contenderet ne is quidem eo tempore
qui quieti uidexentur suam quietem recte committi uide¬
at. Interim Lucterius cadurcus in rhutenos missus ea
ciuitatem aruernis conciliat progressus innitiobriges et

Expanded text:
rint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arrint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et
Abbreviated transcription (Latin):
cogit. Nam maiore commisso delicto igne atq omnibus tõ¬
nentis necat. Leuiore de causa auribus desectis aut sing¬
is effossis oculis domum remittit. sint reliquis docum ent
t magnitudine poenae pexterreant alios. His suppliciis ce¬
leriter coacto exercitu lucerium cadurcum summae homi¬
nem audaciae cum parte copiarum in rutenos mittit. ipse in
bituriges proficiscit᷑. Eius aduentu bituriges ad eduos quoꝵ
erant in foedere legatos mittunt subsidium rogatum quo
facilius hostium copias sustinere possint. edui de consilio
Legatoe quos caesar ad exercitum reliquerat copias equita¬
tus peditatusque subsidio biturigibus mittunt. qui cum ad
flumen ligerim uenissent quod bituriges ab edus diuidit
paucos dies ibi morati neq flumen transire ausi domum
reuertuntur. Legatisq nostris renunciant se biturigum per¬
fidiam ueritos reuertisse. quibus id consilii fuisse cognoue¬

Expanded text:
cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus torcogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognove
Abbreviated transcription (Latin):
pellitur ex oppido uercingetorix non destitit tñ. atq in agris
habet delectum egentium ac perditorum. At coacta manu
quoscunq adit excitante ad suam sententiam ꝑducit. horta¬
tur ut communis libertatis cã arma capiant. magnisq coac¬
tis copus aduersarios suos a quibus paulo ante erat eiectus
ex ciuitate expellit. Rex a suis appellatur. dimittit quaq
uersus legationes obtestat᷑ ut in fide maneant. Celeriter
sibi senones. parisios pictones. cadurcos. Turones. Aureurcos.
Lemouices. Andos reliquosq omnes qui oceanum adiungũt
omnium consensu ad eum defert᷑ impium. qua oblato po¬
testate omnibus his ciuitatibus obsides imꝑat certum mili¬
tum numerum ad se celexiter adduci iussit. Armorum qͣtu
quaeq ciuitas domi quodq ante tempus efficiat constituit¬
Inprimis equitatui studet summae diligentiae summam im¬
perii seueritatem addit magnitudine supplicii dubitantes

Expanded text:
pellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris pellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituitin primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes
Abbreviated transcription (Latin):
rei frumentari&e iussu casaris praeerat interficiunt. bonaq
eorum omĩa diripiunt. celeriter ad omnes gallie ciuuitates
fama perfertur. Nanq ubi maior atq illustrior incidit res da¬
more per agros regionesq significant. hane alii de inceps ex¬
cipiunt et proximis tradunt ut tum accidit. Nanq genabi
oriente sole gesta ẽẽnt ante primam confectam uigiliam in
sinibus argenorum audita sunt. quod spatium est milium
assuum circiter. elx. Simili ratione ibi uertingetoria cel¬
tilli filius aruennus summae potentiȩ adolescens. cuiꝰ pater
principatum galliae totius obtinuerat. et ob eam causam quod
regnum appetebat a ciuitate erat interfectus conuocatis suis
clientibus facile eos incendit. cognito eius consilio ad arma cõ¬
curritur. prohibetur a gobannitione patruo suo reliquisq pͥn¬
cipibus qui hanc tentandam fortunam non existimabant ex¬

Expanded text:
rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; ex
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Postremo in acie praestare intersici ꝗͣ non ueterem
belli gloriam libertatemq quam a maioribus acceꝑant re¬
cuꝑare. his rebus agitatis profitentur carnutes se nullum
periculum communis salutis causa recusare principesq se
ex omnibus bellum facturos pollicentur et quoniam in p̃¬
sentia de obsidibus inter se cauere non possent. ne res effe¬
ratur aut iureiurando ac fide sanciatur. Petunt collatis
militaribus signis quod more eoꝵ grauissima cerimonia
continetur. ne facto initio belli ab reliquis deserant᷑. tum
collaudatis carnutibue dato uireirando ab omnibus ꝗ
aderant tempore eius rei constituto a concilio discedit᷑. Ubi
ea dies uenit. Carnutes cotuaco et concone totundo duci¬
bus desꝑatis hominibus genabin signo dato concurrunt
ciuesq romanos qui negociandi causa ibi constiterant. in
his Caium fusium cottam honestum eꝗtem romanum ꝗ

Expanded text:
possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscit de clodii caede senatuq
consulto certior factus ut omes
iuniores italiae coniurarent dilec¬
tum tota prouincia hr̃e instituit
hae res in galliam transalpinam celeriter perferunt᷑ addũt
ip̃i et affingunt rumoribus galli quod res poscere uidebat᷑
retineri urbano motu caesarem neq in tantis discensionibus ad
exercitum uenire posse hac impulsi occasione qui iam ante se
siliis syluestribus atq remotis locis quaeruntur de Acconis
morte. posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant. mi¬
serantur communem galliae fortunam omnibus pollicitatio¬
nibus ac premiis deposcunt qui belli nuncia faciant. et sui ca¬
pitis pexiculo galliam in libertatem uendicent. Inprimis ra¬
tionem ẽẽ habendam dicunt. priusꝗͣ eorum clandestina con¬
lia efferantur. ut caesar ab exercitu intercludatur id faci
le ẽẽ quod neq legiones audeant absente imꝑator ex hiber¬
us egredi neq imꝑator sine praesidio ad legiones ꝑuenire

Expanded text:
gnoscit de Clodii caede de senatusque gnoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se ciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
putarent. pene naturam studio uincerent. semꝑq paululu
ad summam felicitatem defuisse uident᷑. Att ille Latebris
aut saltibus se exiperet. et noctu occultatus alias regiones pã¬
tesq peteret non maiore eqtus presidio qͣ quatuor quibis
solis uitam suam committere audebat tali modo uastatis re¬
ionibus exercitum caesar duarum cohortium dandoduro c¬
torum rhemorum reducit concilioq in eum Locum galliae in¬
dicto de conuiratione senonum et carnutum quaestionem ha¬
bere instituit. et de Accone qui princeps eius consilii fuerat
grauiore sententia pronunciata ac more maiorum suppli¬
cium sumpsit. Nonnulli iudicium ueriti profugerunt. oͥ¬
bus cum aqua atq igni interdixisset duas legiones in fines
treuerorum duas in Lingonibus et reliquas in senonum fi¬
nibus adduxit. et in hibernis collocauit. frumentoq exerci¬
ut constituerat in Italiam ad cõ¬
uentus agendos proficiscit᷑ ibi co¬

Expanded text:
putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exerciut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi co
Abbreviated transcription (Latin):
qui eo consilio rhenum transierant ut ambiorigis fines depopu¬
Larentur ad castra romanorum delati optatissimum ambio¬
rigi beneficium obtulere. Caesar rursus ad uexandos hostes ꝓ'¬
fectus magno coacto nuo ex finitimis ciuitatibus in omẽs
partes dimittit. omnes uici atq omĩa aedificia quae quisq
conspexerat incendebantur. praeda ex om̃ibus Locis agebat᷑
frumenta non solum tanta multitudine iumentoꝵ atq ho¬
minum consumebantur sed etiam anni tempore atq imbri¬
bus procubuerant ut si quis enam in praesentia se occultas¬
sent. tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia ꝑ¬
eundum uiderenir. At saepe in eum locum uentum est tanto
in omis partis diuiso equitatu ut non modo uisum a se in¬
fuga ambiorigem circumspicerent. captiui sed nec plane ẽt̃
abisse e conspectu contenderẽt ne spe consequendi illara atq
infinito labore suscepto qui se sumam a caesare grãm inituõs

Expanded text:
qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopuqui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros
Abbreviated transcription (Latin):
ea prȩda quam in syluis deposuerant sese trans rhenum re
ceꝑunt. At tantus fuit etiam post discessum hostium tẽror
ut ea nocte cuius caius uolusenus missus cum equitatu
ad castra uenisset fidem nõ faceret adesse cum incolumi cȩ¬
sarem exercitu. sic omnino timor animos praeoccuparat. ut
pene alienata mente deletis omnibus copis equitatum
se e fuga recepisse dicerent. neq incolumi exercitu germa¬
nos castra oppugnaturos fuisse contenderent. quem timo¬
rem caesaris aduentus sustulit. Rursus ille euentus belli
non ignorans unum quod cohortes ex statione et praesidio
ẽent euenisse quaestus ne minimo quidem casui Locum relĩ¬
qui debuisse. multum fortunam in repentino hostium aduen¬
n potusse iudicauit. multo etiam amplius quod pene ab
ip̃o uallo portisq castrorum barbaros aduertisse. Quarum õi¬
um rerum maxime admirandum uidebatur quod germani

Expanded text:
ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani,
Abbreviated transcription (Latin):
medios hostes perrumpunt. incolumesq ad unum omnes ĩ
castra ꝑueniunt. Hos subsecuti calones equitesq eodem im¬
petu militum uirtute seruant᷑ At ii qui in iugo constiterant
nullo etiam nunc usu rei militais pexcepto neq in eo quod an¬
te probauerant consilio ꝑmaner̃: ut se loco suꝑiore defende¬
rent. neq eam quam prodesse aliis. uim celeritatemq uide¬
rant inuitari potuerant. sese in castra recipe conati in iniquõ
Locum dimiserunt centuriones. quorum nonnulli ex inferio¬
ribus ordinibus reliquarum legionum uirtutis causa in supe¬
riores erant ordines. huius legionis traducti. ne ante porta
rei militaris Laudem amitterent. fortissime pugnantes cõ¬
ciderunt. Militum pars horum uirtute summotis hostibus
praeter spem incolumis in castris ꝑuenit ꝑs a barbaris cir¬
cumuenta periit. Germani desꝑata pugnatione castrorum
quod nostros iam constitisse in munitionibus uidebant. cũ

Expanded text:
medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum
Abbreviated transcription (Latin):
modo conscripti atq usus militais imꝑiti ad tribunum mi¬
litum centurionesq ora conuertunt. quid ab his praecipiat᷑
expectant. Nemo est fortis quin rei nouitate perturbetur.
B arbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt. re¬
disse populi legiones credunt. quas Longius discessisse ex
captiuis cognouerant. Postea despecta paucitate ex omibus
partibus impetum faciunt. calones in proximum tumulu
procurrunt hinc celeriter deiecti se in signa manipulosq cõ¬
iiciunt eo magis timidos ꝑterrent milites. Alii cuneo facto
ut caeleriter ꝑruꝑant censent quoniam tam propinqua sit
castra et si pars aliqua circumuenta ceciderit at reliquos
seruari confidunt. Alii ut in iugo consistant atq eundez
omnes ferant casum hoc uero ueteres non probant milites. qͦs
sub uexillo una profectos docuimus. Itaq intra se cohortati
duce caio trebonio equite romano qui eis erat praepositus ꝑ

Expanded text:
modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum mimodo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Erat aeger cum praesidio relictus. P. sextus hibaculus ꝗ
primum pilum ad caesarem adduxerat cuius mentionem su¬
perioribus praeliis fecimus ac diem iam quintum cibo fuerat
hic diffisus suae ac omĩu salutis inermis ex tabernaculo ꝓ¬
dit. uidet iminere hostes atq in summo ẽẽ rem discrimine. ca¬
pit arma a proximis atq in porta consistit consecuntur hũc
centuriones eius cohortis quae in statione erat. paulisꝑq una
praelium sustinent relinquit animus sextum granibus accep¬
tis uulneribus aegre ꝑmanus tractus seruatur. hoc spatio in¬
exposito reliqui sese confirmant.tantu ut in munitionibu
consistere possint uel audeant. spemq defensorum praebeãt.
nterim confecta frumentatione. milites nostri clamorem ex¬
audiunt praecurrunt equites. quanto res sit in periculo co¬
gnoscunt. hic uero nulla mutatione qua&e ꝑterritos recipiat

Expanded text:
tant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui tant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat:
Abbreviated transcription (Latin):
recipiendi sui facultatem non hr̃ent. Inopinantes nostri re no¬
ua ꝑturbantur ac uix primum impetum cohors in stationi
sustinet. circumfundunt᷑ ex reliquis partibus hostes si quem
aditum repire possent. aegre portas tuent̃ reliquos aditus lo¬
cus ipse per se munitioq defendit. totis trepidat᷑ castris. atq
alius ex alio causam tumultus quarit. neq quo signa feran¬
tur. neq quam in partem quisq cõueniat prouident. Alius
iam capta castra pronunciat. alius delero exercitu et imꝑa¬
tore uictores barbaros uenisse contendit. pleriq nouas sibi
ex Loco religiones fingunt cottaeq et titurii calamitatem ꝙ
in eodem occiderint castello ante oculos ponũt. Tali timo¬
re omnibus ꝑterritis confirmãt᷑ opinio barbaris ut ex capti¬
uo audierant nullum ẽẽ sibi prȩsidium intꝰ ꝑrumꝑe nitunt᷑
seq ip̃i adhortant᷑ ne tantam fortunam e manibus dimit¬

Expanded text:
recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re norecipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimit
Abbreviated transcription (Latin):
simul eorum ꝑmotus uocibus qui illius patientiam pene
obsessionem appellant. si quidem e castris egredi nõ liceret
nullum eiusmodi casum expectans quo nouem oppositis le¬
gionibus maximoq equitatũ dispersis ac pene deletis hosti¬
bus in milibus passuum tribus offendi posset quinq cohortes
frumentatum in proximas segetes mittit quas inter castra unꝰ
omnino collis intererat. complures erant ex legionibus aegri
relicti ex quibus qui hoc spatio dierum conualuerunt circiter
trecenti sub uexillo una mittuntur magna praeterea multi¬
tudo calonum magna uis iumentorum quae in castris subse¬
derant. facta potestate subsequitur hoc ipso tempor et casu
germani equites interueniunt. protinusq eodem illo quo ue¬
nerant cursu ab decumana porta in castra irrumꝑe conant᷑
nec plus sunt nisi obiectis ab ea parte syluis ꝗͣ castris appro¬
pinquarent.usq eo ut qui sub ualle tenderent inimicatores

Expanded text:
simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. quibus in Locis sit caesar ex captiuis quaerunt. profec¬
tum longius reꝑiunt. omnemq exercitum discessisse cognoscẽt
Ad quae unus ex captiuis quid uos inquit hanc miseram et tenu¬
am sectamini praedam quibus licet iam ẽẽ fortunatissimos.
Tribus horis ad uatucam uenire potestis huc omnes suos for¬
tunas exercitus romanorum contulit praesidii tantum est ut
murus quidem angi possit neq quisq egredi extra munitio¬
nes audeat oblata spe germani quam nacn erant praedam
in occulto dimittunt. ipsi ad uatucam contendunt. usi eo¬
dem duce cuius haec inditio cognouerant. cicero qui om̃es
supiores dies praeceptis caesaris cum summa diligentia mili¬
tes in castris continuisset. ac ne calonem quidem quenꝗͣ ex
munitionem egredi passus est. septimo die diffidens de nu¬
mero dierum caesarem sidem seruaturum quod Longius pro¬
gressum audiebat. nec ulla de reditu eius fama afferebatur

Expanded text:
rantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profecrantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Diesq septimus quem ad diem caesar ad impedimẽ¬
ta legionemq reuerti constituerat. hic quantum in bello for¬
tuna possit et quantos afferat casus cognosci potuit. Dissipatis
ac ꝑterritis hostibus ut demonstrauimus manus erat nulla
quae paruam modo cãm timoris afferret. Eans rhenum ad
germanos puenit fama diripi eburones att ad predam ultro
omnes euocari. cogunt eꝗtum duo milia sicambri qui sunt ꝓ¬
ximi rheno. a quibus receptos ex fuga tenetheros atq usipetes ut¬
supra docuimus. transeundi rhenum nauibus ratibusq xxx.
milibus passuum in eum locum ubi pons erat perfectus. prae¬
sidiumq a caesare relictum plurimos eburonum fines adeunt
multos ex fuga dispsos excipiunt. magno pecorum nũo cuius st̃
cupidissimi harbari potiuntur. mulctati praeda Longius proce¬
dunt. Non hos palus in bello latrocinusq natos non syluae mo¬

Expanded text:
bantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenbantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae mo
Abbreviated transcription (Latin):
eratorum interfici uellent dimittendae plures manus ẽẽnt de¬
ducendiq erant milites. sed continere ad signa manipulos uel¬
Lent. ut instituta ratio et consuetudo exercitus romani postu¬
Labat. Locus ip̃e erat praesidio barbaris. neq ex occulto insidian¬
di et dispersos circumueniendi singulis deerat audacia ut in
eiusmodi facultatibus quantum diligentia praeuideĩ porerat
prouidebatur. ut potius in nocendo aliquid ꝑmitteret̃. et si õĩ¬
um aĩ adolescentium ardebant ꝗͣ cum aliquo militum detri¬
mento noceretur. Dimittit ad finitimas ciuitates nuncios. cę¬
sar omnes ad se uocat spe praedae ad diripiendos eburones ut
potius in syluis gallorum uita qͣ legionarius miles piclitaret᷑.
simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore
stirps ac nomen ciuitatis tollat᷑. Magnus undiq numerus
cel eritur conuenit. haec omnium in eburonum finibus gere¬

Expanded text:
leratorum interfici vellet, dimittendae plures manus dileratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gere
Abbreviated transcription (Latin):
mentum sciebat Labienum treboniumq hortat᷑ si rei ꝑ cõ
modo facere possint ad eum diem reuertant᷑ ut rursus com¬
municato consilio exploratisq hostium rationibus aliud ini¬
tium belli caꝑe possent Erat ut supra demonstrauimꝰ manꝰ
certa nulla non oppidum non praesidium quod se armis de¬
fenderet sed in omnes partes dispersa multitudo ubicunq
aut uallis abdita aut Locus syluestris aut palus impedita
spem praesidii aut salutis aliquam offerebat consederant
haet Loca in ciuitatibus erant nota magnamq res diligen¬
tiam requirebat. non in summa exexcitus tuenda. Nullam .n
poterat uniuersis perterritis ac dispersis periculum accidere
si singulis militibus conseruandis quae tñ ex parte res ad salu¬
tem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multo lon¬
gius euocabat. et syluae in certis occultisq itineribus confectis
adire prohibebant. si negocium confici stirpemq hominum sce¬

Expanded text:
mentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae mentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publicae commodo facere possint, ad eum diem revertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sce
Abbreviated transcription (Latin):
consederat hunc cum reliquis rebus locum probat. tunc qđ
superioris anni munitiones integrae manebant. ut militum
laborem subleuaret praesidio impedimentis legionem quã¬
tam decimam reliquit. unam ex iis tribus quas proxime c̃õ¬
criptas ex italia traduxerat. Ei legioni castrisq quintum i¬
ium ciceronem praefecit. ducentosq equites attribuit. par¬
titoq exercitu titum labienum cum legionibus tribus ad
oceanum uersus in eas regiones quae menapios attingunt pri¬
ficisci iuber. caium trebonium cum pari Legionum nuo ad
eam regionem quae ad uaticos adiacet. depopulandam mit¬
tit. ipse cum reliquis tribus ad flumen scaldem quod influ¬
it in mosam extremasq arduendae partis ire constituit. quo
cum paucis equitibus profectum ambiorigem audiebat. De¬
scendens post diem septimum sese reuersuꝵ confirmat qͣm
ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi fry¬

Expanded text:
consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi fru
Abbreviated transcription (Latin):
partis eburonum qui una cum ambiorige consilium inie¬
rat. aetate iam confectus cum laborem belli aut fuga fer¬
re non posset omnibus precibus detestatus ambiorigem
qui eius consilu auetõ fuisset. Taxo cuius magna in gal¬
lia gexmaniaq copia est se exanimauit. segni condrusiq
ex gente et numero germanorum qui sunt inter eburones
treuerosq Legatos ad caesarem miserunt oratum ne se in
hostium numero ducerer ne ue omnium germanoꝵ ꝗ ẽẽnt
citra rhenum unam ẽẽ cãm iudicaret. Nihil se de bello
cogitauisse nulla ambiorigi auxilia misisse. Casar explo¬
rata re questione captiuorum si qui ad eos eburonum ex
fuga conuenissent. ad se ut reducerent᷑ imꝑauit si ita fecis¬
sent se fines eoꝵ uiolature negauit. Tunc copiis in tris
ꝑtes distributis impediñta omnium legionum ad uatu¬
cam contulit. Id castelli nomen est. hoc fere est in mediis eby¬
ronum finibus. ubi titurius axunculeius hyemandi causa

Expanded text:
partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium iniepartis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent, fines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa