comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turpissiniũ sibi ac rei.p. esse arbitabat ͦ ẜ aulatiz
At germanos cõsuescere thenũ transire et ĩ gal¬
liam magnã eoꝵ mltitudine uenire populo. Re.
iiculosu uidehat / neq sibi hoñes feros ac barbiros
existimatirios existimabat. Quin cũ omine gal¬
liam occupassẽt ut añ cimbri theutoniq fecisset
in prouintia exrent atq inde ĩ italiã atẽderẽt
preseitim cũ sequanos a proiuntia ñra thenus di¬
underer / Quibꝰ rebꝰ ꝙ̃ matiraine eccurrendũ puta¬
bat Ip̃e aũt ariouistꝰ cantos sibi sprritꝰ tantam
auogantia supserat ut ferendꝰ nõ uidert᷑ Q ob
tem placuit ei ut ae ario uiscũ legatos mitteret
qui ab eo postularent ut alique locũ mediũ utã¬
collo quio deligeret uelle sese de re .p. et suminis
utriusq rebꝰ cũ eo agere/ Ei legatiem ariouistus
responeit si quid iyi. a Ce  opus esset sese ad eũ
uenturũ fuisse. Si quid ille a se uelit illũ ad se.
uenrre oportere. Preteres se neqi ex̾citu i eas.

Expanded text:
turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populo Romano periculosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderentrovincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium uloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas
Abbreviated transcription (Latin):
titudo fluminis crat non nũꝙͣ interdui.
sepiꝰ noctu si perrũpere posset conati oꝑis
municione et nulitũ ꝯcursu et telis ⁊ epł¬
li hoc couatu destiterũts Relinquebat᷑ una
persequanos uia qua sequanis inuitis ꝑꝑ angis¬
tias rae non poterat As cũ sua sponte ꝑsuadere
nõ possẽt legatos ad diuorigem duumi nuttũt
ut eo de precatore a sequanis ipetrarẽt. dunorie
giatia et largitione apud sequanos plurnuum
poterat et heluetiis erat amicꝰ ꝙͣ ex ea cuutate.
orgentorigis filia ĩ matͥmuoniũ duxerat / et cupi¬
ditate regin adductus nouis rebꝰ studebat et ꝙ̃.
plurmias ciuitates suo beneficio habere obstractaᷤ
uolebat Itaq tem suscipit et a sequanis ĩ petiat
ne itiuere heluerios prolubeat heluerii ut sie. ma¬
leficio et inurria transeant. Cẽ renũciat᷑ hel¬
uecus esse in aĩo per ageu sequanor et eduor
iter u senonu in santonu fines facere /qui nõ

Expanded text:
titudo fluminis erat, non numquam interdiu, titudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fin
Abbreviated transcription (Latin):
neq homines nuimico aĩo data fatultate per.
prouuantiã itmneris faciendi tẽraturos ab iiui¬
ria et maleficio extimabat ł amen ut spatiu
intercedẽ posset dum mlites quos imperaue¬
rat ꝯueniret. lectatis ⁊espondit diẽ se ad deli¬
berandũ sũptuꝵ Si quid uellet ad idus a¬
prilis ieuerterent. Interea ea legione qua
secui hebat militibꝰq qui ex ꝓuincia ꝯuene¬
rat a latu lemano qui ĩ flumen ⁊ hodanun
influit acmontem uiram qui fines sequa¬
nor ab heluetiis dnudit milia passuũ .xuiiii.
murũ in altitudine pedũ .xui. fossãq per¬
ducit ¶Eo opere ꝑfecto p̾lidia disponit cascella
cõmunit quo faciliꝰ li se iuito transire
conarent᷑ prohaibere possiti ubi ea dies quã
ꝯstituerat cũ legatis uenit et legati ad eu
facere conent᷑ pro hibituꝵ ostenditshe necy
ea spe deiecti nauibꝰ uĩctis ⁊atibꝰq cõpluribꝰ
factis ala uadis ihedani qua minima al¬

Expanded text:
neque homines inimico animo, data facultate per neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima al
Abbreviated transcription (Latin):
i p.⁊. uderent᷑ existunabat suel ui ccactiroᷤ
ut per suos fines cos ke paterent ͤ oibꝰ rebus ad
profectõnẽ cõparatis die ditũt/ qua dit ad ripam
thodam os ꝯueuiant Is dies erat ad .u. kl̃. apͥ¬
mũciatũ eit eos ꝓ pminciã nostia it̾ facere.¬
conari imatarat ab irrbe ꝓficisti et ꝙͣ maxinus.
pot itmeribꝰ ingalliã ulteriorẽ ꝯtendit et ad genu¬
am ꝑuenit proiuintie toti ꝙ̃ maxinũ potest nu¬
meꝵ militũ imperat / erat oĩo ĩ gallia ulteriore
legio una spontẽ qui erat ad genuã iubet ⁊es¬
cidi ubi de eiꝰ adue̾tu heluẽti certiores ft̃i. st̃
legatos ad eũ nuttũt nobilissios tiuitatis cuiꝰ
legatõnis nameius et uerculeiꝰ principũ locu
obtinebat squi dicerẽt sibi esse ĩ aĩo sm̃ ullo
malefitio iter per prouintiã fatere ꝑpea qͥ iter
id sibi facere liceat. Ce quod menioria tenebat.
I. cassium ꝯsulem occisũ ex̾citũq eiꝰ ab heluetu
pulsũ et subingum missũ ꝯcẽdendũ nõ putabat

Expanded text:
iderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apnuntiatum esset, eos per provinciam nostconari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatoslegationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea que id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat;
Abbreviated transcription (Latin):
pidis suis uicisq exustis una cũ lins ꝓficis¬
cant ͦ boiosq qui transrenũ incoluerãt et ĩ
agium noritum trasierat uortiamiq opugnarãt
receptos ad se socios sibi adsciscũt Eiãt oĩs. iti¬
uera duo qbꝰ itiueribꝰ demo exie possẽt unũ
per sequanos angustũ et difficile inter motẽ
uiram et flumen ⁊hodanũ uix qua singuli.
cara ducerent᷑. mous ãt altissimꝰ nupẽdebat
ut facile ꝑ pauci prohibere posset altum per
ꝓuiciami nostra niulto faciliꝰ atq expeditius
ppea qͥ int̾ fines heluetior et allobrogũ. qui.
uuper patati ciãt ⁊hodanus fluit isq non.
nullis locis uado trasit᷑ Extieniũ oppidũ al¬
lobregũ est proxnuũq heluctior fnubꝰ tenua¬

Expanded text:
pidis suis vicisque exustis una cum iis proficispidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum fin
Abbreviated transcription (Latin):
tebat ut igne cremaret᷑ sdie ꝯstituta causa dictõi s
oigentorie adiudicium oem sua fanuliã ad ho¬
iiiuiiuii .℥. milia undiq coegit et os clientes.
oberiatosq suos̃ quor magnũ nunierũ habebat
codem ꝯͥduxit ꝑ eos ne causam diceret si cupuit
Cum ciuitas obeã ⁊em incitata arnus iuis suũ
exequi conaret ᷑ młtitudinẽq hoĩu ex agrs ma¬
gistiatꝰ coge:et. Orgentorix mortuꝰ ẽ¶ Neq abest
suspicio ut heluemn arbitrant᷑ quin ip̃e sͥ. mor¬
cen consciuerit Post eiꝰ morte nchilomimꝰ hel¬
uetu ie quod ꝯstituerãt facere conant sut ex fi¬
nibꝰ suis cxeautł bbi se iant ad eã iem paratos.
uitos ad quadriugẽtos reliqua puata edificia.
ĩcendũt. Frumentum õe pret̾ quod secũ portat᷑i.
eiãt combirũt ut donũ reditionis spe sublata
paratiores ad oĩa pitula subeunda essẽt Tuu
mensiũ molita cibaria sibi queiuq domo ef¬
ferie iubet. ysuadet Rauratis et Ralingius
et laboricis fiuitimis uti eodem usi asilio op¬

Expanded text:
causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos odecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio op
Abbreviated transcription (Latin):
apud pleben pp. libeitatem gra. cupidũ reꝵ nouaꝵ
complures amos portoria teliquaq oia eduoꝵr uec¬
tigalia paruo p̾cio rẽdempta hr̃e ppea quod illo.
dicente ꝯtradicere audeat nemoshnis rebꝰ et sua
rem famuliareni auyisse et facultates ad largiẽdĩ
causa matiem ĩ bitirrigibꝰ homini illic nobilissio
ac potentissnno conlo casse sipui ex hel uecnis uyore
hie sororem ex matie ꝓpuiquas suas nuptum in
alias cuutates cõ lo casse / fauere et cupere heluetis
ꝓpt en affuntatẽ edisse etia suo nõie.Ceꝰ et rõano
quod eor aduetu potencia ciꝰ dimineret᷑ set diui¬
tiacus frat in antiqui locui gĩe atq honoris sit
restitutꝰ Si quid acciderit romanis sũmani in
spem ꝓ heluerios regni obtinendi uenne inuperis
p. Re. non modo de regno sed etia de ca qua ha¬
belat gra desperares Ri epiebat etia.cc̃ i quiredo

Expanded text:
apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰ quent ͦ Itum deniũ liseus oratione . Ce. Addus¬
tus qͥ an tacuerat ꝓponit ee̾ nõ nullos quoꝵ
auttoritas apud plebens plurnuũ ualeat/q. pͥua¬
tim plus possent ꝙ ip̃i magisatꝰ hos sidiciosa
acq improba oratõne multitueniẽ detenere ne
iam principatũ galle obtiuere nõ posset galloꝵ
q̃ ionianoꝵ mmperia ꝑferie neq dubitare debeat:
quin si heluetios suyauerit romait una cum
gallia reliqua ediis libertatem suit erepturi.
Ab isdem eiz ꝯsilia queq in castris gerantur
hostibꝰ enumpriari hos a se coherceri non posse.
quin et quod necessariã tem coactꝰ Ceͫ. enũtiãt
intelligere sese quanto id cũ periculo fecerit et
ob eam cansa qua diu potuerit tatusse Ceͥ hac
oĩone lisei dimorigem dintiaci fratre designari.
sentiebat /sed qͥd pluribꝰ pũtibꝰ ca res iactari nole¬
bat celeriter ꝯcilui diuttit Lliseũ retinet querit.
ex solo ea que inconuẽtu dixerat Idicit liberius
atq audaciꝰ eadẽ secieto ab aliis querit Reperit

Expanded text:
queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne iam principatum Ganeque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit
Abbreviated transcription (Latin):
Labienꝰ ut erat ei p̾ceptũ a cc ͥ ne prelium cõ¬
Ut undiq uno tp̃re ĩ hostes ĩpetꝰ fieret mõte
occupato nĩos expectabat plioq abstiuebat
Multo deniq die per ex ploratores. Ceͬ. cognouir
et mõtem asius teneri. et heluetios castra. mo¬
Susse et cosidiũ tunore yterrtum. qued non
uidisset prouiso sibi renũciasse /Eo die qͦ cose¬
derat ex inter uallo hostes sequit  et milia pas¬
suui tria ab eor castas castra pouit postridie
eiꝰ dici quo oĩo biduũ superat cũ excitu fru¬

Expanded text:
Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium comLabienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium comut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui fru
Abbreviated transcription (Latin):
misit renũtiatũ ẽ facile esse de teicia uigilia. titũ.
labieuũ legatũ pro p̃tore tũ duabꝰ legionibꝰ et hnis
ducibꝰ qui iter cognouerat sumu ingũ montis.
ascendere iubet. quid ꝯsilii sui sit ostendit ipse
de quarta iugilia eoden itinere quo hestes ierat
ad eos ꝯtendit equitatũq om̃e an se nuttit
Cosidius qui rei militaris pitissnuꝰ he̾bat᷑ et ĩ
eẋcitu .l. sille et postea ĩ.M. crasin fuerat cũ.
ex ploratoribꝰ yͥmittit᷑ ꝓrima luce cũ sumꝰ mõs
A tito labieno teneret ͦ. iỹe ab hõtiũ castus nõ
longiꝰ nulle et quingentis passibꝰ abesset neq
ut postea ex captuus cõperit aut ixiꝰ aduetus
aut labien cognitꝰ eẽt /cosidius equo admusso
ad eũ accurut dicit mõtem que alabieno oc¬
cupari uoluent ab hostibꝰ teneri id se ngallicis
armis atq in signibꝰ cognouisse /Ce. Cuas copi¬
as in prormui collẽ subducit aciem instruit

Expanded text:
misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit.
Abbreviated transcription (Latin):
fraterno et ersstuuatio ne uulgi cõmouer / o si qͥds
ei a ceͥ ͤ. rauꝰ attidisset cũ ipe eñ locũ amicicie a¬
pud eu teneret neminẽ eristnnatu non sua uolu¬
tate factii Q ual ex re futurũ uti totiꝰ gallie .ai.
a se auertcient᷑ hec cũ plirribꝰ uerbis flens a cC ͤ
peteret. Cͣ. ciꝰ dextia puidit ꝯsolatꝰ regat fmieni.
orandi faciat tanti apud se ciꝰ gram esse oñdit.
uti et tei p. iuiuria et suu dolorẽ eiꝰ uolũtati et
ỹcibꝰ condener. dĩmorigem al se uotat frẽni adhi
bet. que ĩ eũ reprchendat ondit que iỹe ĩ telligas
que cuitas querat ᷑ ꝓponit monet. ut reliquũ tp̃s
oñis suspiciones uiter / preterta se diuitiaco frata.
cõdonare dicit dimorigi custodes ponit ut que a¬
gat quibꝰ loquat  scie rosit Rode die aib erplor a¬
toriꝰ ceraier. fatꝰ hoses sub monte cortedsse nuł.
pas. ab ipiꝰ castas .uii. qualis eẽt naͣ mõtiᷤ
et qualis in criciutu ascensus / qui cognoscerẽt

Expanded text:
atione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condbet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent
Abbreviated transcription (Latin):
cornitem facit que ip̃o piite ĩ ꝯsilio galor de
diiuorige suit dicta et oñdit que sepatim qusq
de eo apd se direrit / petit atq hortat᷑ ut siñ ciꝰ offẽ¬
siene ai uel nỹe de eo causa cognita statuat uel.
ciuitatem statuere iubeat diuiciatꝰ mistis cũ lacri
nus. Ceꝰ comiplerꝰ obsecare cepit ne quid granius
in. fiatem statueret scre se illa esse uera nec quẽ¬
q̃ ex eo plusꝙ se doloris capere ꝑrca quod tũ ipe
giacia plurmui demi atq ĩ reliqua gallia ille
nimuium ꝓpt adolescencia posset / ꝓ se tauisset. qbꝰ
opibꝰ ac uerius nõ solu ad minuẽds graciam sed¬

Expanded text:
quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
heluetioꝵ p̃luĩ cõnittũt et pauci de nostus cadũt
que p̾lio sublati heluetii qͦ quingentis equitibꝰ
tantã młtitudine equitatũ propiderat audatius
subsistere nõ nũꝙ̃ nouissnuo agimine plio nr̃os
lacessere ceperut Ceͬ. suos Ia prelio atiuebat ac
ampliꝰ quins aut senis milibꝰ passuũ interesset
Interiui cotidie. Ceͫ. eduos fumentũ qͥd essent.
est non modo frumenta in agris matura non.
uiaut sed ne yabuli quidẽ satis magna copia. iup¬
petebat Eo at farmento qͥ flumine aikre nauibꝰ
sub uercrat. proptea muius uti poterat qͣ ite ab
harare heluecii auerterãt a quibꝰ discedere uolebat¬

Expanded text:
Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, acamplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helve
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eo nuito iter per proiuinciã per um tẽptassẽt
qͣ eduos q̃ ambarios qͥ allobroges uexassẽt me¬
moria deponere posse lqͣ sua uictoria tam ĩsolent᷑
gliarent  q̃ q tam diu se impune inuirias tu¬
lisse amirarent᷑ eodem ꝑtiuere Consuesse eĩ deos
iuortales quo grauiꝰ hommes ce conutatõne. rez
doleant quos pro scelẽ eor ulcisci ueluit shns se¬
cundiores interdu res et duiturmorem ĩpunitater
ꝯcederesCũ ea ita suit.tñ si obsedes ab liiis sibi
dentͣ uti ea que polliceantͣ factiros intelligat.
et si eduis de miurns quas ip̃is socusq eorum
ĩtulerũt ¶Item si allobrogibꝰ satisfatiãt. sese cũ hiis
pacem ce̾ factuꝵ Diuicꝗ respondit ita heluetios
a maioribꝰ suis mĩtitutos ce uti obsides accipere.
milium quem ee onui prouincia ex eduis atq
eoꝵ socuis coactu hebat. premittit squi uideant
quas inꝑtes hostes iter faciãt / Qui cupidiꝰ no¬
uissmiu agnien insecuti alieno loto cũ equitatu

Expanded text:
 per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiaci qui eo tp̃re principatuni ni ciutate ob¬
tinebat at maruue plebi acceptꝰ erat Iut iden.
conaret ᷑ ꝑsuadet eiq filiã suã ĩ matrmionium
Dat ꝑfacile factu ee illis ꝓbat conata perficere
propterea q ip̃e sue ciutatis mpiũ obtenturꝰ eet
nec ese dubiu quiu tociꝰ gallie plurmũ heluetui
posset se suis copns suoq excitu illis regnũ ꝯci¬
liaturũ ꝯfrrmat shac oratõne adducti inter se.
fidem et iusurandũ dant Et regno occupato per
ties petentissimos ac frrimissinios ppłos tociꝰ tallie
sese potrri pose sperat. Ea res e helueciis ꝑ idi

Expanded text:
Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obDiviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat terea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis
Abbreviated transcription (Latin):
pro glia belli atq fortitudnus angustos se fiues
habere arbitabat᷑ qui ĩ lengitudine quilia passuũ
ccxl. in latituenie. clxxx. patełat hyis rebꝰ aeduti.
et auctoritate orgentorigia permoti ꝯstituerũt ea
que ad profiascendu ꝑtiueret compare iuuetoꝵ
et carioꝵ ꝙͣ marinũ numierũ coemere semeteᷤ
ꝙͣ maruuas facere. ut intiuere copia frumenti
suppeteret. Cũ ꝓxinus ciuitatibꝰ patẽ et uiutitiã
confrimare ad eas res ꝯficiendas bieniuũ sibi
satis ee direrũt In tercui anũ profectonẽ lege cõ¬
frrinat ad eas ⁊es aficiendas orgentorie diligit᷑
Is gͥ. ubi legatõne dd ciutates suscepit In eo itine.
ꝑsuasit castrico cattamant ledis fiłio sequano.
cui pater in sequanus regnĩ niultos ãnos ob¬
tiuuerat et asenatu ppłoq .⁊o. anucꝰ appellatꝰ.
eiat ut regnũ in cuutate sua occuparet quod
pater ante habuerat ¶ Item diumorigi. heduo fiati.

Expanded text:
pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri
Abbreviated transcription (Latin):
na flumiue ad prrrenços mõtes ⁊ ad eam paitem
occean que ad hispaniã pertniet. spͨtat nit octisũ
solis et septetromies a pud heluetios lẽge noblisinuꝰ
fuit et ditismꝰ digentorix . l.s.m. Messala et .p.
M. pisone ꝯsulibꝰ regi cupiditate inductꝰ ꝯuiratõ¬
nem nobilitatis fecit et ciuntati ꝓsuasit ut de
fiuibꝰ suis tũ oibꝰ copiis exrẽt pefacile esse cu
uritute oibꝰ prestarent tociꝰ gallie imperio potrri
Io hos facilius eis ꝑsuasit qͥ undiq loci natura¬
tuti heluecii atiuẽtur suna ee pte flumuie reno
latissmio atq altissiuo qui agrũ heluetiun a
ter maius duudit  Alta ex pte monte ura altasie.
qui est inter sequanes et heluetios tercia lacu le¬
mano et flumine ihodauo qui prouincia uostia
ab heluetus diuidit hiis rebꝰ fiebat ut et nnus.
late uatarent᷑ et minꝰ facile finitinis bellũ ĩftre
posset Qua ex pte hoĩes bellandi cupidi maguo do¬
lore afficiebantͦ pro uriltitudine aũt hominum et

Expanded text:
a flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continenturlatissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et
Abbreviated transcription (Latin):
ligebat prouincie futuru ut hoĩes bellicosos.
tariis funtimos hẽret Ob eas tausas ei nurniti¬
oni qua fecerat .F. labienũ legatu prefecitripe
in italiam magnis itmcribꝰ contenuit duasq
ibi legiones constribit Iet tres que cricũ aquile

Expanded text:
provinciae futurum ut homines bellicosos, ntariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones
Abbreviated transcription (Latin):
Allia est omns diuisa i
ꝑtes tres /quaꝵ unam in¬
colunt belge saliã aqͥtani
lcercia qui ip̃oꝵ liigua.
Ctelte nostia galli appellã¬
tur Iui om̃is lingua iusti¬
tutis legibꝰ inter se differiit i gallos ab aqͥtanis
garinta flumena belgis mationa et sequana.
diuidit ¶Hor oius fortissinu sũt belge ꝓptẽa ꝙͣ
a cultu atq hũanitate ꝓiuncie longissnue abst¬
mmnneq ad eos mercatores sepe conuueat atq
ea que ad cfenmandos aĩos percinet important
proriniq sũt germanis qui trasthenum incolũt
cum quibꝰ ꝯtmnẽter bellũ gerũt & ua de causa.
heluem quoq reliquos gallos uirtute piecedt q̃

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absminimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
micui capit a flunme rhedano. ꝯtinet᷑q garũna
flumine octeanum fines belgaꝵ attingit ẽtia ab¬
sequanis et helueciis flumen renũ uergit ad sep¬
tẽtuonem helge ab cetaenuis gallie finibꝰ oriunt᷑
pertiẽt ad inferiorẽ partẽ fluminus reui sṗtant¬

Expanded text:
initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiaSequanis et Helvetiis flumen Rhenum, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, sp
Abbreviated transcription (Latin):
iant Hoc prelis ft̃o et ꝓpe ad intẽ nitioni gente
ac nõie neruor redacto maiores natu quos una
cũ pueris et malieribꝰ ĩ estuaria at raludes colles¬
tos dixeramꝰ at pugna nũciata cũ uictoribꝰ nichil
nupeditũ uictis nicħ tutũ arbitrare̾tꝰ ẽiu qͥ. suꝑe¬

Expanded text:
rat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente rat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supe
Abbreviated transcription (Latin):
ex equitũ et calonil fuga quo in loco res
eset quãtoq inpiculo et castia et legiores et
myator uersarent᷑ cognonissent nich ad cele¬
ritatem sibi reliqui fecerũt Horu aduetu tanta
remtegiaret. Tuni calones perterritos hostes aspicati.
etiã merinos armatis occurerũt. Equites uõ ut
tur pitudinẽ fuge uirtute delerent oibꝰ ĩ locis pug¬
nant quos elegionarus militibꝰ p̾ͥferrent At hos¬
tes etiã ĩ extiema spe salutis canta iuitutẽ p̾sti¬
teru̾t ut cũ pͥmi eor cecidissent proxĩ. iacentibꝰ
insisterent satq ex eor corporibꝰ pugnarent nis / ex¬
deiectis et coaceruatis cadaueribꝰ qui supesse̾t ut
ex tumulo tela in nr̃is coiterẽt et pila interceptaz
remnttere̾t ut nõ ne quicꝙ̃ tante uirtutis hominis
uidicari deberẽt ausos ce transire latissimũ. flumen
ascendere altissimas ripas subire inquissinui locũ
Que facilia ex difficilmus ai. magnitudo redege¬

Expanded text:
ex equitum et calonum fuga quo in loco res ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redege
Abbreviated transcription (Latin):
appellatis reliqͦsq cohortatꝰ mulites signa iferie
et mampulos laxare uissit quo faciliꝰ gladiis.
uti posset cuiꝰ aduẽtu spe illata nulitibꝰ ac re¬
ntetrato no / cũ pro se quisq ĩ conspectu impe¬
F ratoris etiã eetrenus rebꝰ suis oꝑam nouare pre
cuperet paululũ hostuĩ inpetꝰ tardatꝰ est ¶Cc. cu
ab hosce udisset tribunes nulitũ mouuit ut
paulatun sese legiones augeret et conũsa
signa in hostes inferiet / quo facto cumi alius
alni sulsiiũ ferret neq trmeret ne aduersi
ab hoste crrcũuentient᷑ audatius resistere et
fortiꝰ pugnare ceperut Interim milites legio¬
nũ duaꝵ que ui nouissimo agnme p̾sidio mi¬
pedmientis fuerãt prelio nũciato cursu inti¬
tato in sumo colle ab hostibꝰ cõspiciebant  et
titꝰ labienꝰ castris hostiuã potitos et ex loco.
supiore que res in nr̃is castus gerent᷑ cospi¬
catꝰ decuuã legione subsidio mris inisit ꝗ tũ

Expanded text:
appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
nudas diueisos dissipatosq ĩ os ꝑtes fugere
uidisent desperatis ñis rebꝰ donui acẽdeit.
cemanos pilsos suyatosq castris ipedimentis¬
q eor hostes potitos ciuitati renũciauerũt. Ce.
decime legionis cohorte ad dextruĩ cornu profecꝰ
ubi suos urgeri signisq in unũ locũ collatis duo¬
decuue legionis ꝯfertos milites sibi ip̃os ad pugnã
esse npednẽto uidit quante cohertis oibꝰ centu¬
rionibꝰ occisis significoq int̾fecto signo amisso. re¬
liquaꝵ cohortiu oĩbus fere centurionibꝰ .aͭ. uulie¬
ratis aut occisis in hiis pͥni pili . p. sextio. bacu¬
lo fortissnuo uiro iltis gianibꝰq uuhierbꝰ ton¬
fecto. ut iam se substmeri nõ posset reliquos ẽt
tardiores et nõ uullos a nouissmus desertos pre¬
lia ex cedire ac tela uitare. hosces neq afronte
ex inferiore loco suleuntes intermitteri et ab utioq
ni yͥman atiem processit / centurionibꝰq noĩati

Expanded text:
midas diversos dissipatosque in omnes partes fugere midas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque in primam aciem processit centurionibusque nominatim
Abbreviated transcription (Latin):
locu ꝯtenderur Quor pars apto latere legioneᷤ
circũ uenire pars sũmũ castior locũ petere.
cepir. Codem tyre equites nr̃i leiuisq ariia¬
tine pedites quiq cũ hnis una fuerãt quos
Iͥmo hostium nnpetu pulsos dixera cu se
in castra reciperẽt adũsis hostibꝰ ocurrebant
ac rurlus alia in ꝑtẽ fugani petebãt Et
calonẽ qui a deciaua porta ac sũmo iugo
collis nr̃os uittores flumen transisse couspe¬
uerant predandi cansa egressr: cũ respexissẽt
et hostes ni nr̃is castrs uersari udissent.
precipites fuge sese mandabat/ Snuul cor
qui cũ ĩ pednuctis ueniebant clanior fienuitꝰ¬
q ouebat ᷑ aln q alian in partẽ perteniti.
quor int̾ gallos uitutis opmio ẽ sugła¬
ris qui auxilni causa a tiuitate ad ce. iuisi.¬
eiaut cũ mułtitidiue hostũ castra nr̃a coni¬
pleri nr̃as legioues pͥmi et pene cu cuueu¬
tas teneri calones equites funiditores nu¬

Expanded text:
locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti fquorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missierant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Nu
Abbreviated transcription (Latin):
taq uitanta ieꝵ miquitate fortune quoq
euẽtꝰ uam sequebant᷑. legionis noue it.
dermne milites ut ĩ imĩtia parte acieites¬
titerant pilis emussis cuisu ac lassitudine
exaninatos uulneribꝰ q afectos atrebates:
Nam hus ea pars obuenerat celeriter ex loco.
supiore in flumen compulerũt et tiansire co¬
nantes insecuti gladiis magna ꝑtẽ eoꝵ ĩpe¬
ditam int̾fecerũt. ip̃i trausire flumen non.
dubitauer̃t Et in locũ inquũ ꝓgiessi iusꝰ¬
regressos ac resistentes hostes renitegrato/ y¬
io in fucam ꝯiecerĩt. Item alia ni p̃te duise.
due legiones undecnna et ectaua profligati.
ueromandius quibꝰ cũ erant congressi ex loco
Suxiore mip̃is fluminis ripis preliabant᷑ atto
nitis fere afionte et a snuitra ꝑte nudatis cai¬
tas quo ni dextro cornu legio duodecinia et
nõ magna ab ea int̾uallo septima ꝯsticisset
oũis neriuii cũ fortissimo agiime duce bodu¬
onagio. qui siuma mipem tenebat. ad euiii.

Expanded text:
nta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
p. R. ese ⁊edactas hns rebꝰ gestis onu gallia
pacata tanta huiꝰ belli ad harbaros opmo per
obsides daturos nupata facturos polliceretur.
Quas legiones.Ce. qd̾ in italiam illrricum¬
q ꝓperabat mita proxinia estate ad se ieũti.
iussit. lp̃e intarnotes andes furonesq que.
cuutates propiuque. hiis locis eiãt ubi bellũ
gisserat legionibꝰ in iberia deductis ĩ italia
profectꝰ est. ob eas res ex luteris. Ceͬ dies.
xu. supplicatio decreta est qued ante id tp̃s.
accidit nulli.

Expanded text:
 esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlobsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
a sumo equalit decliuis ad slumen sabim qͥd
supra noĩa uimꝰ uergebat. Ab eo flumine para.
accliuitate collis nascebat ͤ aduersus huit et con
re parte siluestris ut nõ facile nitrorsus ꝓspici
possit Int cas siluas hostes i occulto sese ꝯtiue¬
bat n apto loco secũdũ flumere pauçe statões
equitu udebant᷑ͤ fluinis erat altitudo pedii
ciicit trium. Ceͥ. equitatu premisso subsequebat᷑
oibꝰ copiis sed ⁊atio ordoq agiuus aliter. se.
hebat at belge ad neriuos detulerat. Ula quo.¬
ad hostes appinquabat cõsuetudie sua .cͣ. letti
ones.ui. expeditas ducebat post eas totiꝰ excitꝰ
impednuẽta collecabat Inde uue legiones que.
proxie conscrpte erat totu agnien claudebat
ẜͥsidioq ĩpedimetis erãt / equites nr̃i cũ fun¬
ditoribꝰ sagiptarusq flumen transgressi cũ hos¬
tiu equitatu plũ cõmiserũt Cũ se illi. adenti¬
demi siluas ad suos se reciperent ac rursus ex
silua in nr̃os impetu facerẽt neq iisi longiꝰ

Expanded text:
 summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et conteriore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoti legatos ad.Ccꝰ. de pace iiserũt / qui ad
hũc modũ locuti nõ se eristimuare romianos snne.
ope y diuina bellu gerere / qui tante altitudinis
machiuationes tanta celentate promouere et¬
eor potestati ynuttere dixerĩt unũ petere ac
deprecari si forte pro sua cdemencia ac ma sue¬
tudine qua ip̃i ab aliis audirẽt. statiusset ad¬
uatucos ee ꝯseruandos : ne se arnus despoliaret
sibi oñs fere fintimos ee miiuicos̃ ac sue iuir¬
tuti inuidere a quibꝰ se. f defendere traditis.
aanus nõ posset ubi prestare si ieũ casũ dedi¬

Expanded text:
 de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovereorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum dedu
Abbreviated transcription (Latin):
intimis ex agitati Cũ alias bellũ ifeuẽt. alias.
illati defenderent consensu eoꝵ õiuz pace fc̃a
huc sibi domicilio locũ delegerũt Ac primo ad¬
uentu excitꝰ nr̃i crebras ex opido extursiones
faciebat pariuilisq p̃liis cũ nostis ꝯtendebat
Fostea uallo pedũ .uni. incircuitu. xu. nului
tachus cascellis cie tũmuniti oppido sese ꝯtinebat
Uhi uineis actis agere exliucto turuim ꝓtul
constriu inderut yrinui irridere ey nuuro atq
increpitare uocibꝰ qͥd tanta machinatio atãto.

Expanded text:
nitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias nitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tan
Abbreviated transcription (Latin):
gentos qui arma fera yossent. sele redactos ce dixut
Quos. Ce ͫ ut ĩ miseios ac supplices usus misericer¬
dia uderet᷑ diligentissime ꝯseruauit suisq fimbꝰ
acq oppidis uti uissit Et fnuitimis imperauit ut
ab nuiria et maleficio sese suosq piohaberet Atua An¬
tuci de quibꝰ supra scͥpsimiꝰ cũ oibꝰ copus auxilio.
neruuis ueniret hac pugna nũciata ee itmere domũ
reuerterũt cũctis oppidis castellisq desertis sua oia
in uiiii oppidii egaegie natura nunitũ cõtulermnt
Q cũ ce eibꝰ ĩ crrcuitu ꝑtibꝰ altissimas ripas despes¬
tuq hret una ex ꝑte leniter acclius aditꝰ ini al¬
titudine nõ ampliꝰ ducentoꝵ nului pecũ relique¬
bat᷑ Quemi locũ duplici altissime nurio mumerat
tum magni ponderis sara et proltutas in iuro.
rent his impedinctis que secii agere at porta¬
re nõ poterit citia flumen renĩ. depositis cus¬
todie & sius ac p̾sidio . u. milia hoĩnũ una re¬
liquerũt Hn post coꝵ obitu młtos anuos afi¬

Expanded text:
D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes i portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a fi
Abbreviated transcription (Latin):
in ertrema spe salutis / in quo loco ꝯtra eos qui
ex uallo tinubꝰ q tela iateret pugnari debiuit cũ
in una uirtute oĩs spes salutis ꝯsisteret Octisis
ad hominĩ milibꝰ .iiii. teliqui i oppidũ sunt.
ructi. Yoscridie eiꝰ diei iefractis portis cũ iami
defenderet nenis acq intrenussis nulitibꝰ nr̃is
sectione eiꝰ oppidi uniuersã. Ce uendidit ab his

Expanded text:
in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit