comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fallor fuĩt quid de his que modo
memoranimꝰ ⁊ ip̃e Cesar et alii
senẜunt ¶ Cum eni clemẽcie illiꝰ
quã domitio acerrimo hosti et qͥ
tumultu ĩ illo Rei pub ͭ ͤ successor
sibi destinatus ⁊ ad cõsulatũ as¬
pirans sicut dipimiꝰ sibi mĩabat᷑
ex hibuerat fama ut ad hostes
sic ad amicos eciã ꝑueisset/ duo¬
quoq sibi familiarissum Corne¬
lius balbus atq opus factum
eius ꝑ lr̃as uehemẽtꝰ laudasset
responsiois Cesaree eptat epła
interser uisa ẽ/ Ca uͭo huiusmoi
Cesar opio Cornelio q salutem¬
utar libenter ⁊ hoc libentius ꝙ
mea sponte face̾ constituerã ut
ꝙͣ leuissimiũ me ꝓberẽ et pom¬
peĩ dare oꝑam/ ut Reconsiliarẽ
cẽptemus hoc modo si possumꝰ
om̃iu uolũtates recuꝑare ⁊ diu¬
turna uictoĩa uti qm Reliqui
crudelitate odiũ effuge̾ nõ po¬
tuerũt/ neq uictoriam ducius
tenẽ p̾ter unũ. l. sillam quem
iuitaturus nõ sum hec noua

Expanded text:
fallor, fuerit, quid de his, que modo fallor, fuerit, quid de his, que modo memoravimus, et ipse Cesar et alii senserint. Quum enim clementie illius, quam Domitio acerrimo hosti, qui tumultu in illo reipublice successor sibi destinatus et ad consulatum aspirans, sicut diximus, sibi minabatur, exibuerat, fama ut ad hostes, sic ad amicos etiam pervenisset; duoque sibi familiarissimi, Cornelius Balbus atque Oppius, factum eius per litteras vehementer laudassent, responsionis cesaree extat epistinterseri visa est. Ea vero est huiusmodi: Cesar Oppio Cornelioque salutemutar libenter, et hoc libentius, quod mea sponte facere constitueram, ut quam levissimum me preberem et Pompeium darem operam ut reconciliarem. Tentemus hoc modo, si possumus, omnium voluntates recuperare et diuturna victoria uti, quoniam reliqui crudelitate odium effugere non potuerunt, neque victoriam diutius tenere, preter unum L. Syllam, quem imitaturus non sum. Hec nova
Abbreviated transcription (Latin):
tum multũq spei additũ cotͦscen¬
tibus Cesarem nichil bello insi uie¬
coriã petẽ unde ut diximꝰ ⁊ tus¬
coꝵ ppłi ⁊ om̃is umbria pulsis
inde p̾sidiis ad Cesarem trasiere git¬
q Ita Rebus suo more ueloait gestis
ac ꝓspe cum iam secum gallia oĩs
natui additus cnnor qui in domitio
multũ momẽti reposuerant Et se¬
pe eum ꝑ lias euocatum expectabat
Itaꝙ cõfestim Pompenis luceria
dig̾ssus ubi belli sedem statuisse
uidebat᷑ Bbrũdusium peciit ut Ica¬
lie litore in extͬmo promptior eet
ad trãsitum Ata em̃ amuio decͤ¬
uerat relicta italia trasmarma cep¬
tare suie id metu solo pellente siue
intencione illa qua paulo an ex
epla ciceronis alicui atq exposui
Lesar aut semꝑ ꝓpiquaꝰ acq cõti¬
guus hostibus esse festinans non¬
insi septem dieꝵ mora ad corfimũ
exacta eo ip̃o die quo domitiũ cap¬
tiuos q dimiẜat motis castris in
Apuliam ꝑ rexit ope preciũ insi¬

Expanded text:
tum multumque spei additum cognoscentum multumque spei additum cognoscentibus Cesarem nichil bello, nisi victoriam, petere. Unde, ut diximus, et Tuscorum populi et omnis Umbria, pulsis inde presidiis, ad Cesarem transiere. Atque ita rebus suo more velociter gestis ac prospere, quum iam secum Gallia omnis natui additus timor, qui in Domitio multum momenti reposuerant, et sepe eum per litteras evocatum expectabant. Itaque confestim Pompeius Lucetia digressus, ubi belli sedem statuisse videbatur, Brundusium petiit, ut Italie litore in extremo promptior esset ad transitum; ita enim animo decreverat, relicta Italia, transmarina tentare, sive id metu solo pellente, sive intentione illa, quam paulo ante ex epistola Ciceronis elicui atque exposui. Cesar autem semper propinquus atque contiguus esse hostibus festinans, nonnisi septem dierum mora ad Corfinium exacta, eo ipso die, quo Domitium captivosque dimiserat, motis castris, in Apuliam perrexit. Opere pretium, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tus postmodũ et delusum se ĩcelli¬
cũ multis nobilibus qui secũ sen¬
ciebant uinctus ad Cesarem illico¬
est ꝑ ductus mori appe et posus
uitam quẽ Cesar illico solui iussit
ne quis eoꝵ a militibus Reuel
uerbis offendõtur inhibuit q̃stꝰ
et in illos ⁊ in rem pubͭ ͣ meritis
referre sibi debitam gram negle¬
xissent ⁊ Iniurias et cõtumeli¬
as indebitas retulissent cuctos
dimisit incolumes quin et peciũe
pondus ingens domieii depoitũ
et ab opidans sibi oblatum ꝙͣuis
et peciũa publica ẽẽt ⁊ ĩ scipen¬
dium numerata domitio Rscituit
ne sanguis ꝙ peciuẽ abstinẽcior
uidetur ichil postremo ex ea uic¬
coria uel p̾de cuiuspiam uel ultioĩs
accepit iisi ꝙ domitii milites sacra¬
mento adeg̾it nõ ĩuitos ut arbitror.
sed eo libençius Iurantes quo feliciꝰ
ẽ subsequati ꝙͣ sub fugati duce mili¬
litare uulgatis sane que ad corsmũ
acta erant multũ metus om̃ib dẽp̃¬

Expanded text:
tus postmodum, et delusum se intellitus postmodum, et delusum se intellicum multis nobilibus, qui secum sentiebant, vinctus ad Cesarem est perductus, mori appetens et perosus vitam. Quem Cesar illico solvi iussit, neve quis eorum a militibus re vel verbis offenderetur inhibuit, questet in illos et in rempublicam meritis referre sibi debitam gratiam neglexissent, et iniurias ac contumelias indebitas retulissent, cunctos dimisit incolumes; quin et pecunie pondus ingens, Domitii depositum et ab oppidanis sibi oblatum, quamvis et pecunia publica esset et in stipendium numerata, Domitio restituit, ne sanguinis, quam pecunie, abstinentior videretur. Nichil postremo ex ea victoria vel prede cuiuspiam vel ultionis accepit, nisi quod Domitii milites sacramento adegit, non invitos, ut arbitror, sed eo libentius iurantes, quo felicius est sub sequaci, quam sub fugaci duce militare. Vulgatis sane, que ad Corfinium acta erant, multum metus omnibus demp
Abbreviated transcription (Latin):
rum .xiiͫ passuũ distans a Bulmo¬
ne quod is crco dixim quia uul¬
gares quidam opidum putant
esse cuscoꝵ ibi contẽconis pluscu¬
lum fuit pendente camẽ obsidione
lenculus spniter muris e eg̾ssus
et finom metuens ad Cesarem ue¬
int sibi atꝙ intͥnsecus ueniam
pecens ad quem Lesaris Respon¬
sio fuit Non se cuiꝙͣ male facet
beisse sed utͦ se as imimi coꝵ mai¬
mis acꝙ Iniuriis tueret᷑ git t̾bunos
plebis sui odio ĩ exiliũ actos ĩsuã
reponet digtatõ demq ut se ip̃m
et ppłm romanũ ẜuitio ac pau¬
coꝵ tirampinde cõculcatũ antique
redde̾t libtati opido tũc p̾erat .l.
domicius uir magni ammi sed ex¬
igue fortuẽ et bello ꝓmptꝰ sed ĩ¬
faustus ¶ Is deffensionem parãs
ed ab opidans ad deditione coactꝰ
cũ mori malet uenenu a ẜuo me¬
dico poposcit quod ille nec dare uo¬
lens nec negare ausus ut qui duui
mores noscet poculũ somnfer ꝑ
poculo obtulit quo ille hausto gra¬
ui sopore Resolucus ꝯqͥeuit exprec¬

Expanded text:
millia passuum distans a Sulmone, quod idcirco dixerim, quia vulgares quidam oppidum putant esse Tuscorum. Ibi contentionis plusculum fuit. Pendente tamen obsidione, Lentulus Spinter muris egressus et finem metuens ad Cesarem venit, sibi atque intrinsecis veniam petens, ad quem Cesaris responsio fuit, non se, ut cuiquam male faceret, venisse, sed ut se ab inimicorum maleficiis atque iniuriis tueretur, ac tribunos plebis sui odio in exilium actos in suam reponeret dignitatem, denique ut seipsum ac populum romanum servitio et paucorum tyrannide conculcatum antique redderet libertati. Oppido tunc preerat Lucius Domitius, vir magni animi, sed exigue fortune et bello promptus, sed infaustus. Is defensionem parans, sed ab oppidanis ad deditionem coactus, quum mori mallet, venenum a servo medico poposcit, quod ille nec dare volens nec negare ausus, ut qui domini mores nosset, poculum somniferum pro veneno obtulit, quo ille hausto gravi sopore resolutus conquievit. Experrec
Abbreviated transcription (Latin):
Romanos pabulo exclusutꝭ atꝙ ita
uiros armis miuuctos media ⁊
fame Gicturũ neq arce̾ hostẽ afi¬
umentis tantũ sed frumẽta ipa
corruꝑe suis ꝑsuaserat/ Sic pͣna¬
tis temporalib incomodis ꝓpetu¬
cuam pub᷑a lib̾tate queri dicti¬
tans ut erat cumlcuarius ĩpator
ordinariis curis intentissimꝰ qͣsi
legicinus bene morate ouuspia
rei pubᵈͤ suffragiis ad imꝑium
ascendisset Inter alia quidem
Illobrogibus bellũ ꝙ cum roma¬
ns sentire eos opinabatur ĩdi¬
cit unaq cũ bello aĩos eoꝵ secirti¬
oribus muĩciis ac ꝓmissis teptat
ingentibus/ Prmcpes pecuma

Expanded text:
Romanos pabulo exclusurum, atque ita Romanos pabulo exclusurum, atque ita viros, armis invictos, inedia ac fame victurum. Neque arcere hostem a frumentis tantum, sed frumenta ipsa corrumpere suis persuaserat, sic privatis temporalibus incommodis perpetuam et publicam libertatem queri dictitans. Et erat tumultuarius imperator, ordinariis curis intentissimus, quasi legitimus bene morate cuiuspiam reipublice suffragiis ad imperium ascendisset. Inter alia quidem Allobrogibus bellum, quod cum Romanis sentire eos opinabatur, indicat, unaque cum bello animos eorum secretioribus nuntiis ac promissis tentat ingentibus, principes
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit ut in neutram ꝑtem mcli¬
uarent In eosane consilio cõmissa q̃s¬
tione suffragiis cõsensu omiu popi¬
loꝵ uerongetorix belli duy decer¬
ntur cuiꝰ decreti pudore simul ac
centes eporedoris ⁊ uiridomarus
indigñates agnosce᷑ potuerũt quã¬
to eẽt honescius sub cesare tali ui¬
ro ⁊ de eis ita merito ꝙͣ sub uer¬
cuigetorage adu̾sus Cesarem mili¬
ors ¶ Ipe autẽ p̾dem factus nũc
Refectus quodꝙ est forcuis cõten¬
sione reformatus imꝑator. uer¬
aingetorix suo iam certior de sta¬
cit agi oam cuncta fidencius edi¬
at ꝙ omib ut equitum certũ nil¬
nierum conficiant obtemꝑatũ ꝙ
illico ẽ qͥndecim niłia equitũ fuis¬
se satis conueit peditatu sane nõ
alio ꝙ quẽ huisset opus esse ꝓfes¬
sus est qui octuagnita miliũerat
Ron se tamẽ prelii fortuam totis
his copiis exꝑturũ neq Rem iuste
conssurũ̃ aciei uerongetoriy aie¬
bat ¶ Ped qm̃ habundaret e qͥtatu

Expanded text:
tenuit, ut in neutram partem inclitenuit, ut in neutram partem inclinarent. In eo sane concilio commissa questione suffragiis consensu omnium populorum, Vercingetorix belli dux decernitur. Cuius decreti pudore simul ac centes Eporedorix et Viridomarus indignantes agnoscere potuerunt, quanto esset honestius sub Cesare, tali viro et de eis ita merito, quam sub Vercingetorige adversus Cesarem militare. Ipse autem pridem factus, nunc refectus, quodque est fortius, contentione reformatus imperator Vercingetorix, suo iam de statu certior, agit iam cuncta fidentius, edicitque omnibus, ut equitum certum numerum conficiant, obtemperatumque illico est. Quindecim millia equitum fuisse satis convenit: peditatu sane non alio, quam quem habuisset, opus esse professus est, qui octoginta millium erat; non se tamen prelii fortunam totis his copiis experturum neque rem iuste commissurum aciei Vercingetorix aiebat, sed, quoniam abundaret equitatu,
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciis hesitantes terrebant et
nũc precando nũc minãdo suam
in sñam ꝑtrahebãt mittut deni¬
R ad ip̃m uercingetorige legatos
petũt ut Edimi accedat Ibiq de
racoibus belli consiliu meatur pa¬
ret ille aut grauatim ⁊ illoꝵ defec¬
tionem tus ⁊ belli cupidus gerẽ¬
di ¶Cuinq eo ꝑuentũ ẽẽt petere
illos in consilio puduit O preceps
impudentia ut eis adn̾sus ami¬
cum suu cesarem belli admistra¬
tio crederetur qũa ultro oblata
⁊ si non uirtute animi ac saltem
uerecũdia si qͣua eet Recusare de¬
buerunt Id emu̾o cum negatu res¬
q in controu̾sa uersa eet libracte
amplissimo tunc Eduoꝵ opido cõ¬
silium gallie torius Insaituieur ad
quod populi om̃es conuenẽ p̾ter
remos ⁊ lingones treuerosq et il¬
los quidem duos annctia ꝯtinuit
Romanor hos tercios locoꝵ distan¬
ria ⁊ suns labor que paciebantur
eo tempore as incisibus geunia¬
nor/ que Res tot illos bello medios

Expanded text:
suppliciis hesitantes terrebant, et suppliciis hesitantes terrebant, et nunc precando, nunc minando suam in sententiam trahebant. Mittunt denique ad ipsum Vercingetorigem legatos, petunt, ut Eduum accedat, ibique de rationibus belli consilium ineatur. Paret ille haud gravatim, et illorum defectione letus et belli cupidus gerendi. Quumque eo perventum esset, petere illos in consilio non puduit o preceps impudentia, ut eis adversus amicum suum Cesarem belli administratio crederetur, quam ultro oblatam etsi non virtute animi, at saltem verecundia, si qua esset, recusare debuerunt. Id enimvero quum negatum, resque in controversiam versa esset, Bibracte, amplissimo tunc Eduorum oppido, consilium Gallie totius instituitur, ad quod populi omnes convenere, preter Remos ac Lingones Treverosque; et illos quidem duos amicitia continuit Romanorum, hos tertios locorum distantia et suus labor, quem patiebantur eo tempore ab incursibus Germanorum, que res toto illos bello medios
Abbreviated transcription (Latin):
ut galli pͥmo impetu una suor
auertorint neq pedem loco mou̾int
et cum septinia legio clam ĩmissa
a tergo illos muaderet tergaqui¬
demi hostui uidit sed mime fugien¬
cui/ Cesi om̃s ⁊ ip̃e quoq Camu¬
logenus suor usq in finẽ horta¬
tor egregius nullo bomi ducis offi¬
cio preceumissõ. Sed ita sibi sca¬
cutum erat ut nel decrepitus in
prelio moreretur pars hostui que
presidio castris relicta erat audi¬
to prelio accurrit ¶ Ged ⁊ hec in
Romanos maidens uictor impetũ
nõ tulit eandemꝙ cũ suis sortem
huit iisi ꝙ illi fere omes ĩ prelio
Eo hris pluruii in fuga ꝑiere cũ
ex̾citu Rec munꝰ ideo galloꝵ po¬
puli conuirant. Eduis quis cre¬
dat autorib legati undiq destinã¬
tur ¶ Si qui aut uisi erant ad cõ¬
sensum lenti nõmodunuĩ ĩuenti
erant om̃ni fere obsides ppłorum
quos ibidem Cesar ut diximꝰ sub
Eduoꝵ fide Relinq̃rat hi q eorum
in potestate erãt oms hor ergo

Expanded text:
ut Galli primo impetu, una suorum ut Galli primo impetu, una suorum averterint neque pedem loco moverint. Et quum septima legio clam immissa a tergo illos invaderet, terga quidem hostium vidit, sed minime fugientium. Cesi omnes, et ipse quoque Camulogenus suorum usque in finem hortator egregius, nullo boni ducis officio pretermisso; sed ita sibi statutum erat, ut vel decrepitus in prelio moreretur. Pars hostium, que presidio castris relicta erat, audito prelio, accurrit; sed et hec in Romanos incidens victorum impetum non tulit, eamdemque cum suis sortem habuit, nisi quod illi fere omnes in prelio, ex his plurimi in fuga periere. Cum exercitu. Nec minus ideo Gallorum populi coniurant. Eduis quis credat? auctoribus legati undique destinantur. Si qui autem visi erant ad consensum lenti, Novioduni inventi erant omnium fere obsides populorum, quos ibidem Cesar, ut diximus, sub Eduorum fide reliquerat, hique eorum in potestate erant omnes; horum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
bus tantis accesẜant ⁊ rebelliõe
Eduoꝵ exciti odi diu celatum
apuerant Iamq aꝑti hostes in ar¬
nis erant Itaq hnic parisius
de bellonatis ⁊ uaria helli more
pressus ⁊ cu cuuentus consiliũ
putauit ex tempore scatuit q
fortunã prelii tempture ⁊ noctur¬
na tempestate hourida adiutus
ex ploratoribus hoscui ml tale co¬
gicantibus int̾fectis tota noete tu¬
multu uario ⁊ trepidatõe multi¬
plici fugam simulas cũ sollicitos
ac suspensos hostes usq ad luce
cenuisset subito constitit ⁊ ins¬
trucca acie magͥfice suos ad hoc¬
tuers ẽ Illud in pͥmis obsecians
ut et sue pristine atq ex ꝑte tocios
bitucis ac cesaris meminissen
er ꝙ sibi fingerent pntem quo du¬
ꝑ cot tam claras uictorias hnisset
Buquidem illius auspicis eciam
nũs pugnari ⁊ nel solam su me¬
moriam fidutiam suis teriorene
hostilius aelatura hio dicitio en¬
n pugne dedit pugnatu est ma¬
gis hunc inde animis usq adeo

Expanded text:
bus tantis accesserant, et rebellione bus tantis accesserant, et rebellione Eduorum exciti odium diu celatum aperuerant, iamque aperti hostes in armis erant. Itaque hinc Parisiis, inde Bellonatis, et varia belli mole pressus et circumventus, consilium mutavit ex tempore, statuitque fortunam prelii tentare; et nocturna tempestate horrida adiutus, exploratoribus hostium nil tale cogitantibus interfectis, tota nocte tumultu vario et trepidatione multiplici fugam simulans, quum sollicitos ac suspensos hostes usque ad lucem tenuisset, subito constitit, et, instructa acie, magnifice suos adhortatus est illud in primis obsecrans, ut et sue pristine atque experte totiens virtutis ac Cesaris meminissent, eumque sibi fingerent presentem, quo duce tot tam claras victorias habuissent; siquidem illius auspiciis etiam nunc pugnari, et vel solam sui memoriam fiduciam suis, terrorem hostibus allaturam. His dictis, signum pugne dedit. Pugnatum est magnis hinc inde animis usque adeo,
Abbreviated transcription (Latin):
potesq opidi quoꝵ  alter dextͥ¬
am Ripam circũflui amius leuã
alter attingebat Resciderut ¶Ibi
u̾o nõ parisioꝵ sole sed funtima¬
rum om̃es gentiũ copie conscite¬
rant prepoĩto om̃ib Camulogeno
quodam cognonnẽ aurelio alibi
aureleũ Inueio hic uir semo
grauis sed rei bellice ꝑitissimꝰ
habebatur ꝓpter quõd hunc la¬
borem consensu omiu coactus
extrema in etate susceꝑat ¶ Gie
se rebus hentibus Rumores ua¬
rii iactabantur Cesarem Gergo
ma digressum ac lig̾e̾ int̾clu¬
sum demũ fuumẽti mopia uł¬
tima cõpulsũ ĩ ꝓuiciã romanã
cis Rodanũ concessisse Eduos Rebel¬
lasse galliam q om̃em in motu ẽẽ
quib Rebus labienus ip̃e ꝑmo¬
tus nõ pugnare decceuerat/ Idq
unũ aĩo uoluebat qualr agediu¬
tum id opido nome erat unde dis¬
cesẜat acq ubi presidio impoito
impedimẽta dumẜat saluas re¬
duce̾t legiones Int̾i̾m taniẽ et
bellonati int̾ gallos famosi moti¬

Expanded text:
pontesque oppidi, quorum alter dexterpontesque oppidi, quorum alter dexteram ripam circumfluit amnis, levam alter attingebat, resciderunt. Ibi vero non Parisiorum sole, sed finitimarum omnes gentium copie constiterant, preposito omnibus Camulogeno quodam, cognomine Aurelio, alibi Aulercum invenio. Hic vir senio gravis, sed rei bellice peritissimus habebatur, propter quod hunc laborem consensu omnium coactus extrema in etate susceperat. Sic se rebus habentibus, rumores varii iactabantur: Cesarem Gergoa digressum ac Ligere interclusum, demum frumenti inopia ultima compulsum in provinciam romanam cis Rhodanum concessisse, Eduos rebellasse, Galliam omnem in motu esse. Quibus rebus Labienus ipse permotus non pugnare decreverat, idque unum animo volvebat, qualiter Ageduicum id oppido nomen erat unde discesserat, atque ubi, presidio imposito, impedimenta dimiserat, salvas reduceret legiones. Interim tamen et Bellonati, inter Gallos famosi, moti
Abbreviated transcription (Latin):
factis aspeccu ingentẽ uini fru¬
menti ac pecoris late effusi adep¬
tu egentes Reꝵ om̃iu legione
disꝑsa int̾ eos Rer copĩa recrea¬
uit ¶ Dum hec ad imꝑator̃
tam celeriter. ꝙͣ feliotei gererẽ¬
tur legatus uri fortissiquo la¬
bienus in ꝑplexitatib multis erat
profectus rempe cum iiiiͦ. legioni¬
bus lucetiam parisioꝵ queĩ insu¬
la secane sita erat ubi nũc est to¬
cius transalpine gallie famosior
auitas fundata parisius magͣ ibi
multitudĩe hostĩ exceptus et ne¬
quiꝙͣ tẽptato trasitu repulsus e¬
rat ¶ Sed nocturno inde silentio
digressus melodiniũ ueĩt opidũ
uacuũ nactus locum ꝙ pars ma¬
xima accolaꝵ lucetiã ad bellũ
iuissa ꝑrex̾at sme cõtradictioe
aut ulla repugnatia eum cepit
Inde suꝑannnem Refecto põte co¬
pias tranffert atq illis cerrestre
iter agentibus ip̃e sc̃d̃ flumĩs
alueo lucetia repetit quo precog¬
nito hostes opidum moenderũt

Expanded text:
factis aspectu, ingentem vim frufactis aspectu, ingentem vim frumenti ac pecoris late effusi adeptus, egentes rerum omnium legiones, dispersa inter eos rerum copia, recreavit. Dum hec ab imperatore tam celeriter quam feliciter gererentur, legatus, vir fortissimus, Labienus in perplexitatibus multis erat. Profectus nempe cum quatuor legionibus Lucetiam Parisiorum, que in insula Sequane sita erat, ubi nunc est totius transalpine Gallie famosior civitas fundata Parisius, magna ibi multitudine hostium exceptus, et, nequicquam tentato transitu, repulsus erat. Sed nocturno inde silentio digressus Melodunum venit, oppidum vacuum nactus locum, quod pars maxima accolarum Lucetiam ad bellum iussa perrexerat, sine contradictione aut ulla repugnantia eum cepit. Inde super amnem refecto ponte, copias transfert atque, illis terrestre iter agentibus, ipse secundo fluminis alveo Lucetiam repetit. Quo precognito, hostes oppidum incenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
qũa in spe ualde illos liger cmmis
engebat li quefactis auccus m¬
uibus ut uadari nisꝙͣ posse cie¬
deretur ¶Cesar hec ita fiẽi audi¬
ens credo cognosce̾ ceꝑit se clemetio¬
expediret nichil tam̃e anmo
deiectus sed ꝑfidiam in auctores
uente cogitans celerandũ statũ¬
it uͭ si fie̾i posset cũ hostibus
ex et galliaꝵ  augulo conuei¬
rent que ante retioq innumia¬
biles et Imnnẽse erant ¶ Cogita¬
bat aut lig̾im facto raptum pon¬
ce trãsire ad quem cũ die noctu¬
nisset melius sibi ꝙͣ putabat
accidit expedicissu quide equi¬
tum suoro uadum in flumen
reꝑere altum quidem ac diffici¬
le sed pro qualitate temporis o¬
portiom̃ Itaq quod ꝑsepe ⁊ fe¬
cerat ⁊ facturus erat trasusis
in flumĩs equis maioribus qui
undaꝵ pͥmũ impetũ sustinent
saluũ quidem licet uso ad hume¬
ros madefactũ traduxit excitũ
Et qm̃ pieter omo opimone acc
spem uen̾at solo hostibus scupe¬

Expanded text:
quam in spem valde eos Liger amnis quam in spem valde eos Liger amnis erigebat, liquefactis auctus nivibus, ut vadari nusquam posse crederetur. Cesar ita hec fieri audiens, credo, cognoscere cepit se clementioexpediret. Nichil tamen animo deiectus, sed perfidiam in auctores vertere cogitans, celerandum statuit, ut, si fieri posset, cum hostibus ex omni Galliarum angulo convenirent, que ante retroque innumerabiles et immense erant. Cogitabat autem Ligerim, facto raptim ponte, transire. Ad quem quum, die noctunisset, melius sibi, quam putabat, accidit. Expeditissimi quidam equitum suorum vadum in flumine reperiere, altum quidem ac difficile, sed pro qualitate temporis opportunum. Itaque, quod persepe et fecerat et facturus erat, transversis in flumine equis maioribus, qui undarum primum impetum sustinerent, salvum quidem, licet usque ad humeros madefactum, traduxit exercitum. Et quoniam preter omnium opinionem ac spem venerat, solo hostibus stupe
Abbreviated transcription (Latin):
tus occursu missiq de amncitia
pub ͤ ad uercingetorige legati
⁊ sibi tempus audendi aliquid
ad ueisse rati nec contenti preda
insi cruenta crudelitate Respsa
esset opidi custodib ⁊ Romanis
negotiatorib ad unũ cesis quecũ¬
ꝙ ibi reꝑta sunt tamꝙͣ bello uel
hereditate quesita equis int̾ se
portionibus diuiẜunt preterob¬
sides quos ad magratus ab illis
libertati reddendos deduxunt ⁊¬
pidum noꝰ ip̃m nõ sat ualidum
extimantes ne quando Romanis
utile esse posset flaminis ĩ missis
exuserunt ⁊ frumenti ꝑte naui¬
bus qũatũ paucs horis liait
Erat em̃ in ripa ligeris opidum
auecta ꝑte aquis aut flamma
necta nequid penitus Romanis
canto ex opido suꝑeẽt/ Neq his
contenti duo illi egregii Cesaris
amiai collig̾ẽ oĩ ex ꝑte presi¬
dia quib lesari obsiscerent Rip¬
pas flumĩs cuscodire quo eum
crasitu prohiberent frumenta
coiruꝑe aut asportare ut eũ si nõ
aliter saltem faine repellerent

Expanded text:
tus occursu, missique de amicitia tus occursu, missique de amicitia publice ad Vercingetorigem legeti, et sibi tempus audendi aliquid advenisse rati, nec contenti preda nisi cruenta crudelitate respersa esset, oppidi custodibus et romanis negotiatoribus ad unum cesis, quecumque ibi reperta sunt, tamquam bello vel hereditate quesita equis inter se portionibus diviserunt preter obsides, quos ad magistratus ab illis libertati reddendos deduxerunt. Oppidum vero ipsum non sat validum estimantes, ne quando Romanis utile esse posset, flammis immissis, exurunt, frumenti parte navibus, quantum paucis horis licuit erat enim in ripa Ligeris oppidum, avecta, parte aquis aut flammis iniecta, ne quid penitus Romanis tanto ex oppido superesset. Neque his contenti duo illi egregii Cesaris amici, colligere omni ex parte presidia, quibus Cesari absisterent, ripas fluminis custodire, quo eum transitu prohiberent, frumenta corrumpere aut asportare, ut eum, si non aliter, saltem fame repellerent;
Abbreviated transcription (Latin):
bus memorate si forsitan obliti eent
mua in illos ⁊ ppli Romam buficia
Ego eni nõ antiqua Res ẽ ante pa¬
ucos annos cum uos Edui humiles
⁊ conclusos in opidis agris ac for¬
cuns q om̃ibus amissis ꝑ uimi ob̾¬
sides aliis ac scipendia pendintes
nõ mõ saipendio atq obsidibus
liberaui sod supra om̃is eui memo¬
riam gliosos feci Ita ut exmiẜia
et imẜabili fortua Inuidiõsos to¬
ti gallie Reddiderim Ite in ꝙͣ mei
⁊ horo que uobis dico memores
hũanis eciam in Robus inchil
ost penitus fide nobilius Illi aut̃¬
quib eẽt mus precor diis affixa ꝑ¬
fidia abiere illico et uerboꝵ ⁊ Re
scatim ut nõmodunũ actigeriit
ubi Cesar eduoꝵ fidei credens ob¬
sides ex om gallia et frumentu
ac peciuam rri pubͭ ͤ et sua ⁊ ex¬
citus magna ex ꝑto impedimẽta
deposuerãt equoꝵ q numeru in¬
gentem in usus belli ex Italia
lictauitus ab eduis cũ honore sus¬
ceptus eẽt ⁊ magratuu ac Bena¬

Expanded text:
bus memorate, si forsitan obliti essent, bus memorate, si forsitan obliti essent, mea in illos et populi romani beneficia. Ego enim, non antiqua res est, ante paucos annos quum vos, Edui, humiles et conclusos in oppidis, agris fortunisque omnibus amissis, per vim obsides aliis ac stipendia pendentes, non modo stipendio atque obsidibus liberavi, sed supra omnis evi memoriam gloriosos feci ita; ut ex misera et miserabili fortuna invidiosos toti Gallie reddiderim. Ite, inquam, mei et horum, que vobis dixi, memores. Humanis etiam in rebus nichil est penitus fide nobilius. Illi autquibus esset imis precordiis affixa perfidia, abiere illico et verborum et statim, ut Noviodunum attigerunt, ubi Cesar Eduorum fidei credens obsides ex omni Gallia et frumentum et pecuniam reipublice et sua et exercitus magna ex parte impedimenta deposuerat equorumque numerum ingentem in usus belli ex Italia erto, quod Litavitus ab Eduis cum honore susceptus esset, et magistratuum ac sena
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ benefactorem suũ nõ solumĩ
neccessicate deẜerent / sed contra
eum quoq nepharie conuirarent
Lercio ergo ꝓfectionis dio sinil
illum adeunt naurant liceauictũ
conane suu magno cum equitatu
ad alienandas mentes populariũ
a Romanis in priam profectu et
neccessarĩ ẽẽ ipos preuenire ut cõ¬
siliis atq conatibus eius occurieret
Non fefellit cu. cũs pectissum ducis
acumen fucata a doleuscentiũ oratio
Benẜat iam pͥdem erga se nutates
Eduoꝵ ammos et hõꝵ iuuenum
leuitatẽ certis inditiis iam ante
nocau̾at neq in dubiu reuocabat
qn hor profectio alatura esset
alimenta ꝑfidie ẽẽt ꝙ his pntib
latens ad huc ꝓ dicio eruptura ma¬
turuis ne tn aut liberum comea¬
tum liberis hom̃ib denegando ui¬
deretur ĩuiruis aut Inucos deti¬
nendo pauidus crede̾tu licentĩã
didit abeundi digredientes uero
sie alloquitur et ite ait amici qn
sic libet memetote aut ⁊ urĩs curi¬

Expanded text:
et benefactorem suum non solum in et benefactorem suum non solum in necessitate desererent, sed contra eum quoque nefarie coniurarent. Tertio ergo profectionis die simul illum adeunt, narrant Litavitum, concivem suum, magno cum equitatu ad alienandas mentes popularium a Romanis in patriam profectum, et necessarium esse ipsos prevenire, ut consiliis atque conatibus eius occurrerent. Non fefellit circumspectissimi ducis acumen fucata adolescentium oratio. Senserat iam pridem erga se nutantes Eduorum animos et horum iuvenum levitatem certis indiciis iam ante notaverat, neque in dubium revocabat, quin horum profectio allatura esset alimenta perfidie, essetque, his presentibus, latens adhuc proditio eruptura maturius. Ne tamen aut liberum commeatum liberis hominibus denegando videretur iniurius, aut invitos detinendo pavidus crederetur, licentiam dedit abeundi. Digredientes vero sic alloquitur: Et ite, ait, amici, quando sic libet. Mementote autem et vestris civi
Abbreviated transcription (Latin):
ac merore concussos oratõe firma¬
u̾ãt ip̃o uero bellis undiq orien¬
tib ꝓpoĩcum abendi ex his dudũ
locis cepat ¶ Bed ne habitus fugã
saꝑet instructa atie ex castris in
aptum exiit ut si quid hosces au¬
derent se patum iuuenirent uer¬
ingetoris cui multu anmi et plus
erat uirũ contemplatus abeunte
ip̃e etiam in plana descendit cõcur¬
sumq est equestri tm̃ leui prelio
quo supior Cesar in cascra se setu¬
lit par seq̃nti die plui parq euẽ¬
tus quib et gallicam iactancia satꝭ
comp̾ssam ⁊ suor spes eretas racco
ne uel hosces fuge arguerent di¬
gressos nel sui nõ tam duci ad ali
nulloq hostui insẽqute ¶t diuum
uensus ubi mayie metuebat insa¬
tucum iter arripuit Erant᷑ ĩ ex̾ci¬
tu Eporidorio ⁊ uiridomarus Adiu
quoꝵ suͦꝑ mentione feamus his
magnio beneficiis preuenti et p̾¬
ẜtim sedus in multis sepe disco¬
i des in hoc uno cunc impio et
ingrato ammo ꝯcordarut ut dõm

Expanded text:
ac merore concussos oratione firmaac merore concussos oratione firmaverat; ipse vero, bellis undique orientibus, propositum abeundi ex his dudum locis ceperat. Sed ne abitus fugam saperet, instructa acie e castris in apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se paratum invenirent. Vercingetorix, cui multum animi et plus erat virium, contemplatus abeuntem ipse etiam in plana descendit, concursumque est equestri tantum levi prelio, quo superior Cesar in castra se retulit. Par sequenti die prelium parque eventus. Quibus et gallicam iactantiam sat compressam et suorum spes erectas ratus, ne vel hostes fuge arguerent digressos, vel sui non tam duci ad alianulloque hostium insequente, Eduum versus, ubi maxime metuebat, institutum iter arripuit. Erant in exercitu Eporedorix et Viridomarus Edui, quorum supra mentionem fecimus. Hi magnis beneficiis preventi, et presertim secundus, in multis sepe discordes, in hoc uno tunc impio et ingrato animo concordarunt, ut dominum
Abbreviated transcription (Latin):
plus Gobis muc̃turi presagio tri¬
buctis ꝙͣ Imꝑatori sr̃o cui non
iube̾ sed parere tenemim quiq
frustra datur excitiu si ad nutũ
quisꝙ suũ ire posset in pielium
ac redire rarum diuiniꝙ animi
bonũ ꝓuidentia est / ideo ꝑ auti
sunt boni duces cum multi sut
milites aiõsi Que quidem uirtꝰ
si om̃ib data esset quid in bellis
acie quisꝙ sibi fuit ¶ Impator
ego tinscim spͤcator euentuum
et stulticie castigator mritꝰ fui
qui profecto semꝑ in miłitibus
meis et modestiam ⁊ obedientiã
no minꝰ quõ fortitudie Requiro
Rolimn tame uos hos errore deiti no
terrere ped aguẽ ⁊ cascigare ꝓpoitũ
est ¶ Reparãte ⁊ fir mate aĩos er¬
rando dicitur Eritis ad talia iĩp¬
ostei cauciores neq em quod iniqui¬
cas loa ⁊ ura fecit audatia Girtuti
hosciũ imputand̃ est host̾nũ diẽ
fortua suo egerit aubitrio in reli¬
prudentie morem geret his dic¬
tis consolatus milites et pudore

Expanded text:
plus vobis in venturi presagio triplus vobis in venturi presagio tribuitis, quam imperatori vestro, cui non iubere, sed parere tenemini, quique frustra datur exercitui, si ad nutum quisque suum ire possit in prelium ac redire. Rarum divinumque animi bonum providentia est. Ideo pauci sunt boni duces, quum multi sint milites animosi. Que quidem virtus si omnibus data esset, quid in bellis acie quisque sibi fuit imperator, ego tristium spectator eventuum et stultitie castigator irritus fui, qui profecto semper in militibus meis et modestiam et obedientiam non minus, quam fortitudinem, requiro. Nolim tamen vos hoc errore deici: non terrere, sed arguere et castigare propositum est. Reparate et firmate animos. Errando discitur. Eritis ad alia in posterum cautiores. Neque enim, quod iniquitas loci et vestra fecit audacia, virtuti hostium imputandam est. Hesternum diem fortuna suo egerit arbitrio; in reliprudentie morem geret. His dictis, consolatus milites et pudore
Abbreviated transcription (Latin):
sistis atq urgente nescio quonã
aioꝵ impetu ruistis unde nͨ Re¬
dirent om̃es neq qui redirẽt aut
salutem suam aut Romanũ decꝰ
integrum Reportarent ¶ An igno¬
rabatis ut magnisepe excitus a
paucis sola locoꝵ miquitate suꝑa¬
ti sunt Ansi alias nesaietis histo¬
nas obliti eratis ut nudius cerac
ego ip̃e ad Auaricũ dum hostes eq̃¬
tatu ac duce nudatos ⁊ ꝑ se uinci
faciles ante oculos habe̾mus quia
tio iblis loci fauebat unquitas Bis
nobilem in dignatoem ab eoo
gressione continui ñõ ꝙ uictoriã
desparem sed nesecum magnial¬
qrris afferret incomod uos et de¬
teris ꝯ ⁊ Recentiũ obliti hostes si¬
nul et naturã uince̾ uoliustis he¬
tite iegitiu quod senistis et auipso
unseor metet ipa reo pusladbr
diio fortib amissis quanti nec ce¬
Gergonia nec tota ert aliema
ego quidem fortitudine Gram m¬
rou quam nec ardiis nĩoo net
iuuanec sascra hostut arcuerũt
contuatiam uram dampno qui

Expanded text:
sistis, atque, urgente nescio quonam sistis, atque, urgente nescio quonam animorum impetu, ivistis unde nec redirent omnes, neque qui redirent aut salutem suam aut romanum decus integrum reportarent. An ignorabatis, ut magni sepe exercitus a paucis sola locorum iniquitate superati sunt? an, si alias nesciretis historias, obliti eratis, ut nudius tertius ego ipse ad Avaricum, dum hostes equitatu ac duce nudatos et per se vinci faciles ante oculos haberemus, quia tamen illis loci favebat iniquitas, vestram nobilem indignationem ab eorum aggressione continui? non quod victoriam desperarem, sed ne secum magni aliquid afferret incommodi. Vos et veterum et recentium obliti, hostes simil et naturam vincere voluistis. Metite igitur, quod sevistis, et, cui plus misereor, metet ipsa res publica, tot viris fortibus amissis, quanti nec Gergonia nec tota erat Alvernia. Ego quidem fortitudinem vestram miror, quam nec arduus mons nec muri nec castra hostium arcuerunt; contumaciam vestram damno, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tia Romane se cohortes gallis inse¬
qntib obiecissent dumq ad pla¬
na fugienda insequendo aitq obstã¬
d puentũ eet legiones ip̃e nist¬
ructa atie stobant Rnib aradii¬
sis uercingetorix ante ꝙͣ se equis
locis ciederet suos in castra reuo¬
cauit hec est legio ad porgoniã
fusa ciuꝰ menuunt᷑ / Tranquilus
i pͥmo inter tres belli galliti ad¬
u̾sitates lesareas numata Et di¬
ei quidem illius reliqͥe sauciis
curandas aut in humadis mor¬
tius et seriis querimoniis sunt
assup̃te ubi dies proximus illuxit
conuocato ad contionem exercitu
tum animo mestum meo ur̃a tñ
audatia atq inisolentia nõ ĩdig¬
ũ qui uobis ip̃is quid agendĩ
linq̃ndum ue quo eñdum unde ab¬
scinendũ hoc est totũ uri ducis
officiũ usur pastis at qui ergo ur̃e
militie ubi ꝑossum faueo uos mi¬
chi quod in uobis est meũ imꝑũ
obrogatis qui signũ receptui ame
datum qui legatoꝵ ymo metos
illor ore uciles monitus ꝯtemp¬

Expanded text:
tia romane se cohortes Gallis insetia romane se cohortes Gallis insequentibus obiecissent: quumque ad plana fugiendo, insequendo atque obstando perventum esset, legiones ipse instructa acie stabant, quibus animadversis, Vercingetorix, antequam se locis equis crederet, suos in castra revocavit. Hec est legio ad Gergoniam fusa, cuius meminit Tranquillus in primo, inter tres belli gallici adversitates cesareas numerata. Et diei quidem illius reliquie sauciis curandis aut humandis mortuis et seris querimoniis sunt absumpte. Ubi dies proximus illuxit, convocato ad concionem exercitu, tum, animo mestum meo, vestra tamen audacia atque insolentia non indignum, qui vobis ipsis, quid agendum linquendumve, quo eundum, unde abstinendum, hoc est, totum vestri ducis officium usurpastis. Atqui ego vestre militie, ubi possum, faveo: vos michi, quod in vobis est, meum imperium abrogastis, qui signum receptui a me datum, qui legatorum, immo meos ex illorum ore utiles monitus contemp
Abbreviated transcription (Latin):
legionis euisdem centurio dũ por¬
hosciũ circuuentus ⁊ plagis mł¬
tis afflictus ac uersus ad socios¬
¶ Quando inquit me uobiscum
ẜuare prohibeor uos ẜnabo quos
mecum glorie scudio in disc̾men
traxi / Ite incolumes dum parñꝑ
hos barbaros decineo hec dicens
quasi ad huc integer madu̾sos
Inuehitur et duobus uno cesis
ĩ petu reliquos aporte custodia
nitim auercit ¶ Dum q sui comi¬
ces qui inuiti ⁊ mesci eum deẜe¬
bant ¶ Opem sibi nũc etiã feri¬
re interentur. Ille ut loqui pote¬
rat frustra ait iam me ẽñi sant¬
guis ⁊ uita destituut᷑ / Dlun
me linquite igitur ⁊ uos morti
dum licet eripitẽ Eic uocise¬
rans ⁊ insultans hoscibus fuit
et moriens suis ꝓfuit his ac
calibus suoꝵ casibus Romam tan¬
dem pregrauati cesis quadiagnita
sex centurionib ac militibus sep¬
tingentis iquo colle reiciuuuts
suissent fuga longior et largior
cedes inpuidentissimi ducis ex su¬

Expanded text:
legionis eiusdem centurio, dum porlegionis eiusdem centurio, dum porhostium circumventus et plagis multis afflictus ac versus ad socios: Quando, inquit, me vobiscum servare prohibeor, vos servabo, quos mecum glorie studio in discrimen traxi. Ite incolumes, dum parumper hos barbaros detineo. Hec dicens, quasi adhuc integer in adversos invehitur, et duobus uno cesis impetu, reliquos a porte custodia interim avertit; dumque sui comites, qui inviti et mesti eum deserebant, opem sibi nunc etiam ferre niterentur, ille, ut loqui poterat: Frustra, ait; iam me enim sanguis ac vita destituunt. Quin me linquite igitur et vos morti, dum licet, eripite. Sic vociferans insultansque hostibus ruit, et moriens suis profuit. His ac talibus suorum casibus Romani tandem pregravati, cesis quadraginta sex centurionibus ac militibus septingentis, iniquo colle reiciuntur. Fuisset et fuga longior et largior cedes, ni providentissimi ducis ex senten
Abbreviated transcription (Latin):
curba consequitur seq ꝓ muris
obicit hue animꝰ cresdĩt obcessis
ue matrone que mõ pomanos si¬
cut diximꝰ orabant iam sparsis
more pat̾o capillis ⁊ precentis
pignoribus orare suos mapent
Instauratur pugna locis omib
sed iiquo ꝑciũ concursu ¶ Nam
ex alto dimicant Aluer in exĩfe¬
riore aut loco Romani ⁊ pugna
precedenti ⁊ ascensu fessi quod le
cum Titum sextim cũ expeditis
o hortib ad fadice collis misit
ut si suos cerga dare cõtingeret
hostes ab inseq̃ndo repellẽt ¶ Ipe
aute qm̃ locus pugnandi iusta
atie non erat rei exitũ anxis ex¬
pectabat/ Galli quidem loco et nu¬
mero Romani sola uiutute p̾stabat
que tñ ad ultimũ molle hostium
uicta succubunt / Itaq lucius sabi¬
nus e muro in quẽ pͥmus ascen¬
derat cum comitib int̾ fectus abi¬
citur spe patiq locum prenii sup¬
pliciũ occupauit, memorandũ pre¬
t̾ea in hac ip̃am hora facinus ĩci¬
dit Marcus Nempe Petronius

Expanded text:
turba consequitur seque pro muris turba consequitur seque pro muris obicit. Hinc animus crescit obsessis, ut matrone, que modo Romanos, sicut diximus, orabant, iam sparsis more patrio capillis et pretentis pignoribus orare suos inciperent. Instauratur pugna locis omnibus, sed iniquo partium concursu. Nam ex alto dimicant Alverni, ex inferiore autem loco Romani, et pugna precedenti ed ascensu fessi. Quod Ceegatum Titum Sextium cum expeditis cohortibus ad radicem collis misit, ut, si suos dare terga contingeret, hostes ab insequendo repelleret; ipse autem, quoniam locus pugnandi iusta acie non erat, rei exitum anxius expectabat. Galli quidem loco et numero, Romani sola virtute prestabant, que tamen ad ultimum mole hostium victa succubuit. Itaque Lucius Sabinus e muro, in quem primus ascenderat, cum comitibus interfectus abiicitur, speratique locum premii supplicium occupavit. Memorandum preterea in hanc ipsam horam facinus incidit. Marcus nempe Petronius,
Abbreviated transcription (Latin):
aũt plentes ueniam orarent ne
sicue giuarici gestum erat fennie
eciam atq infances occide̾ntur ut¬
ꝙ id facilius impetrarent e mu¬
ris uestẽ argentum q ꝑicerent
¶Quedam quoq ꝑ nurũ demis¬
se re se craderent in fidem ⁊ bra¬
chia Romanor militũ luciꝰ sabi¬
nus octaue centũrio legionis mul¬
tis audientibus die illo dix̾ãt
so p̃miis Auaricensib quib Ce¬
sar muri illius ascensorem p̾mũ
donauãt excitatum nõ passutꝭ
ut quisꝙͣ Bergone murũ ance
se scanderet/ Is emi pͥmus ad mu¬
rum ueisset trui suoꝵ opus ma¬
in pulariũ in illũ subleuatꝰ atq
ip̃e eos subleuas capti opidi spez
prebuerat ¶ Sed temeritas ut se¬
pe leca ṕnçipia sie mestos habet
euentus Aluerni enĩ qui adu̾sa
in ꝑte erant audico Rapti opidi
murmure glomeraci aduolant
¶Eligentes cordo in deffensione
patrie mori pocius honeste ꝙͣ tur¬
piter in epilio senesce̾ ⁊ precur¬
rente equitatu nullo ordine cec̾a

Expanded text:
autem flentes veniam orarent, ne, autem flentes veniam orarent, ne, sicut Avarici gestum erat, femine etiam atque infantes occiderentur; utque id facilius impetrarent, e muris vestem argentumque proiicerent, quedam quoque per murum demisse sese traderent in fidem et brachia romanorum militum. Lucius Sabinus, octave centurio legionis, multis audientibus, die illo dixerat se premiis Avaricensibus, quibus Cesar muri illius ascensorem primum donaverat, excitatum non passurum, ut quisquam Gergonie murum ante se scanderet. Is quum primus ad murum venisset, trium suorum ope manipularium in altum sublevatus, atque ipse sublevans eos, capti oppidi speciem prebuerat. Sed temeritas, ut sepe leta principia, sic mestos habet eventus. Alverni enim, qui adversa in parte erant, audito capti oppidi rumore, glomerati advolant, eligentes, credo, in defensione patrie mori potius honeste, quam turpiter in exilio senescere; et precurrente equitatu nullo ordine, cetera
Abbreviated transcription (Latin):
de suis militib signu dat quo ac¬
cepto rapidissime unde nullus
ascensus Gideretur ad mumcoes
obiuas ꝑueniit quib dicto cicis
transmissis cuma hostiũ castit
corripiunt tanta celeritate ut uo¬
timarus unus e regulis galloꝵ
dum meridiaret in lectulo depre¬
hensus uix manꝰ militũ semiso¬
sar ubi quod ammo decceu̾at ac¬
cum uidet Receptui Canr ¶Impe¬
rat subscitit legio q ꝓpinqua erat
alta nõ Remocior seu signo per
distançiã nõ audito seu feruo¬
re marcio Impellence aios ꝙmis
Recinentibus legatis quibus hoc
ab imꝑatore madacum erat et
uirtut tam̃ ꝓpͥe et suge hostiũ
consisa ⁊ uictoriaꝵ suarꝑ memo¬
ria niliam sibi indicans diffi¬
ale nõ pͥus hosces insequi desti¬
tit ꝙͣ ad portas opidi ꝑueniret¬
¶ Tantus q undiq sublatus est
clamor et clamori mixtus fu¬
mor. Romanos opido potiri ut
qui alt̾a in ꝑce erant ex ip̃o sese opi¬
S p̾cipitanter eriꝑent Matrone

Expanded text:
de suis militibus signum dat. Quo acde suis militibus signum dat. Quo accepto rapidissime, unde nullus ascensurus videretur, ad munitiones obvias perveniut; quibus dicto citius transmissis, trina hostium castra corripiunt tanta celeritate, ut Votimarus, unus e regulis Gallorum, dum meridiaretur, in lectulo deprehensus vix manus militum semisosar ubi, quod animo decreverat, actum videt, receptui cani imperat. Substitit legio, que propinqua erat; altera vero remotior seu signo per distantiam non audito, seu fervore martio impellente animos, quamvis retinentibus legatis, quibus hoc ab imperatore mandatum erat, et virtuti tamen proprie et fuge hostium confisa et victoriarum memoria suarum, nil sibi iudicans difficile non prius hostes insequi destitit, quam ad portas oppidi pervenirent. Tantusque undique sublatus est clamor et clamori etiam mixtus rumor Romanos oppido potiri, ut, qui altera in parte erant, ex ipso sese oppido precipitanter eriperent, matrone
Abbreviated transcription (Latin):
pence ammum loaum illũ occu¬
pandi ¶ Erat aut ⁊ ña et ma¬
nu hõi aggescis pplexũ iter sa¬
xis ⁊ suꝑ dupplicem difficulta¬
cem cria ibi hosciũ castra crebre¬
ꝙ municões ĩsederant sed deffia¬
lia cucta pieruꝑe uirtus amat
Oscentatis legionib quasi aliud
eet acturus ⁊ hac illac ꝑ tene¬
bras noctis magno screpitu dis¬
currere Iussis equitib ⁊ĩmis¬
tis turbe muliomibus galeatis
quo maior ac strepecior motus
eet onniu q aios errore ac pauore
uario atq incerta expͤtatõe suspe¬
nderet ¶ Ipe hoscibus in suspicõem
crepidam ad ductis legatio segio¬
num quid paret aꝑit dicit rem
ẽẽ difficilem docet quid iniquitas
locoꝵ mali heat quãtũ q piculi
aduersus quã occasione nõ pͤlio
sit ucendum ut milites erga su¬
os cõtineat monet acꝙ imꝑas ne
uel pugne ul prede dulcedie pe¬
piancir. quo nõ expedit/ Bie su¬
os affacus Eduos assensu alio as
portas opidi proficiss iubet In¬

Expanded text:
pente animum locum illum occupente animum locum illum occupandi. Erat autem et natura et manu hominum aggestis perplexum iter saxis, et super duplicem difficultatem tria ibi hostium castra crebreque munitiones insederant. Sed difficilia cuncta perrumpere vir fortis amat. Ostentatis legionibus, quasi quod aliud esset acturus, et hac illac per tenebras noctis magno strepitu discurrere iussis equitibus, et immixtis turbe mulionibus galeatis, quo maior ac strepentior motus esset, omniumque animos errore ac pavore vario atque incerta expectatione suspenderet, ipse, hostibus in suspicionem trepidam adductis, legatis legionum, quid paret, aperit, dicit rem esse difficilem, docet, quid iniquitas locorum mali habeat quantumque periculi, adversus quam occasione, non prelio, sit utendum. Ut milites ergo suos contineant, monet atque imperat, ne vel pugne vel prede dulcedine rapiantur, quo non expedit. Sic suos affatus, Eduos ascensu alio ad portas oppidi proficisci iubet; in
Abbreviated transcription (Latin):
d se aut curis cor urenti¬
bus u̾sus multa circons¬
piciens magnos undiq cõsiugẽ¬
ces motus gallie pienidebat du
inc̾ea quedam sibi pretei spem
ꝓsꝑioris euentus occasio se oste¬
dit forte emi in eũ collem quem
captum ⁊ cõmuitũ castris ꝙ mĩo¬
ribus deputatum fossa q maiori¬
bus castris aduictum memora¬
uimus spectandi g̃ra ꝯsedenti col¬
lis alter ab hostibus possemus
aꝑuit uacuus custodib quib cõ¬
fortissimis ẽẽ cõsuen̾at᷑ / Tum
paruꝑ gradum fixit admirans
Rei ꝙ causam q̃ suũt ex ꝓfugis
qui ĩ dies ad eum mula uenie¬
bant Audit ab his quod ab ex¬
ploratoribus suis iam pͥus au¬
dierat om̃es inde euocatos ad
mumendos aditus loci alt̾us
cui mayime metuebant ꝙ inde
planũ iter eet ad opidum quẽ
aditum si Romani capent qui col¬
lem altum iam herent tum sibi
prorsus obcessi et seclusi a suis
et exclusi ab omi libero discu su
acq apabulo uidebant᷑ ¶ Hoc au¬
dito Recens cogitatio ꝑcussit Re¬

Expanded text:
d se autem, curis consurgentibus, versus, multa circumspicens, magnos undique consurgentes motus Gallie previdebat, dum interea quedam sibi preter spem prosperioris eventus occasio se ostendit. Forte enim in eum collem, quem captum et communitum castrisque minoribus deputatum fossaque maioribus castris adiunctum memoravimus, spectandi gratia conscendenti collis alter ab hostibus possessus apparuit vacuus custodibus, quibus confertissimus esse consueverat. Tum parumper gradum fixit admirans, reique causam quesivit ex perfugis, qui in dies ad eum multi veniebant. Audit ex iis, quod ab exploratoribus suis iam prius audierat, omnes inde evocatos ad muniendos aditus loci alterius, cui maxime metuebant, quod inde planum iter esset ad oppidum; quem aditum si Romani caperent, qui collem alterum iam haberent, tum sibi prorsus obsessi et seclusi a suis et exclusi ab omni libero discursu atque a pabulo videbantur. Hoc audito, recens cogitatio percussit re
Abbreviated transcription (Latin):
suadente ꝑ noct̃e tͥbimo militum
uulteio ne ĩ potãte hostiu Geni¬
ret mane ꝓximo Gietoribus
ipis spͤtaculo attomcis sese om̃s
nutius uulmi̾bus ꝑemerũt et᷑
dollobella ĩ eodem equore c lassem
ꝑdidit ¶ Et curio tͥbunꝰ plebis
audaassimꝰ Gir cũ missus a Cesa¬
re ĩ Affricam uenisset p̾mo ꝙ
aduẽtu uarũ qui pro pompeio il¬
li perat ꝓuĩcie uictum pielio ef¬
sugasset adolescetia atq animi
magͥtudine insita nũc uero uic¬
toria ⁊ fiducia elatus ⁊ ĩ caueꝰ
aiuba Rege oppressus exercitum
amisit / cũq fugere posset mori
maluit sponte sua quos ad mor.

Expanded text:
adente per noctem tribuno militum Vulteio, ne in potestatem hostium venirent, mare proximo victoribus ipsis spectaculo attonitis, sese omnes mutuis vulneribus peremerunt. Et Dolabella in eodem equore classem perdidit, et Curio, tribunus plebis, audacissimus vir, quum missus a Cesare in Africam venisset, primoque adventu Varum, qui pro Pompeio illi preerat provincie, victum prelio effugasset, adolescentia atque animi magnitudine insita, nunc vero victoria ac fiducia elatus, et incautus a Iuba rege oppressus exercitum amisit, quumque fugere posset, mori maluit sponte sua, quos ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
sum luce media uix accessibilem
suꝑauit ⁊ repentinus aduemẽs
depulso inde presidio hostili oc¬
cupauit collem ⁊ castra ibi mi¬
nora conscituit quib duas legio¬
nes assignauit ¶ Tum duplicẽ
fossam duodenos pedes seu alti
ad maiora ꝑpetuam duxit quo ᷤ¬
nulla uis hostui uetare posset qͦn
niter se libere conugarent ꝙ
ad uictoriam ommia ꝓna Gidebãt

Expanded text:
sum luce media vix accessibilem sum luce media vix accessibilem superavit; et repentinus adveniens, depulso inde presidio hostili, occupavit collem, et castra ibi minora constituit, quibus duas legiones assignavit. Tum duplicem fossam duodenos pedes seu altitad maiora perpetuam duxit, quo nulla vis hostium vetare posset, quin inter se libere commigrarent. Sic ad victoriam prona omnia videbant