comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas uc dicam iu si nõ peres
satis est. m̃ltũ est q abiide
felicitꝭ
ex hus qui se custodes ĩfirma¬
uĩt ouiũ dici uolunt lupi suit
sauas qr dilamẽt ac ne dutiꝰ
me cõsidatnoue muea uõ ĩplice¬
qued p̾ferat Impossibile est enĩ
et si unũ om̃s fiu̾ẽ ultiuũ ⁊̃¬
bite uiam expediat sequi qua
ini re cuiq fracisto cogitãdũ¬
atritꝰ eoit qualem eũ natura.
qualem ip̃e se fet̾it Sũt enĩ
quib solicaria bita morte gra¬
uior sit et mortẽ illatura ue¬
deat᷑ Quod p̾cipue lrãꝵ igua¬
uis euenne selet auib ficõfa¬
uulator desige quid setũ quid be
cum aibris loquibaleant nõ qa¬
Geut Itaq nuti sunt Equidẽ
solitudo sine lrĩs ꝙpilũt est tar¬
cor equuleus/. Adibe litteras
paroia est sibertas. deltãtio nã
de ocis quidem illud cyobis ux¬
truum. Quid dultuis otio lict̾ato.
Contraq nõ miꝰ illud seuece
bulgatũ Ociũ siue lrĩs morei
est et uiiii hommis sepultura

Expanded text:
ut dicam: michi si non pereo satis est, multum est, abunde, feliciter? ex his, qui se custodes infirmarum ovium dici volunt, lupi sint sanasque dilanient. At ne diutius me consideratione non mea implicequid preferat; impossibile est enim, etsi unum omnes finem ultimum invite viam expediat sequi. Qua in re cuique acriter cogitandum erit qualem eum natura, qualem ipse se fecerit. Sunt enim quibus solitaria vita morte gravior sit et mortem allatura videatur. Quod precipue literarum ignaris evenire solet, quibus si confabulator desit, quid secum, quid ve cum libris loqui valeant non habent, itaque muti sunt. Equidem solitudo sine literis exilium est, carcer, eculeus; adhibe literas, patria est, libertas, delectatio. Nam de otio quidem illud Ciceronis notum: «Quid dulcius otio literato?». Contraque, non minus illud Senece vulgatum: «Otium sine literis mors est, et hominis vivi sepultura»
Abbreviated transcription (Latin):
et si quid cũ sopitꝰ uidet ꝑlerũq
suntĩa uigilantis oꝑib sũt sõp¬
ma dornuẽtis Et bac eciã bite
parte felicior uisiones aspicit me¬
liores neq solum letiore amme.
si saigre enã corpore mẽbroꝵq
minist̾io pomptiore btct᷑ cõstat
enmi antini uirtutes p̾cipueq

Expanded text:
et, siquid consopitus videt, plerunque et, siquid consopitus videt, plerunque similia vigilantis operibus sunt somnia dormientis et hac etiam vite parte felicior meliores aspicit visiones, neque solum letiore animo, sed saniore etiam corpore membrorumque ministerio promptiore utitur. Constat enim animi virtutes precip
Abbreviated transcription (Latin):
som̃s purpureo uoluit᷑ in gra¬
bato om̃sq libidiuũ species ꝙ¬
anmuo trasmisso . uix tandẽ uita
sompuũ oculis admictit. Sed
uigilant cure uigilat meus
auxia quã urit ignis ĩextunigiu¬
bilis et nuortalis cõsttẽ uiuis
iodit/ Tum diurna negocia
deceptos clientes. opp̾ssos paupe¬
us. pulses fmnibus agrcolas
stupiatas uiogiues. ciocũstp̃tos
pupillos. aff spoliatas uiduas.
afflictos necatosq moxios. Cũq
que omnib ultoices stelerui
p̃es uidet sipe itaq dornuene
clauiat. Sere conq̃rit et sepe
metu subito sonus arrũpitur
ste autem pleuus honeste
gaudio. plenus saucta spe
plenus amore pio nõ curiali ut
uasus. s ut petus xp̃i plemus
couscĩe et integtate securitate
hom̃i. dei meta nocitari cibi
et mutiliũ uacuꝰ curar. solo
tacitꝰ. trãsquillus. angelo sili¬
nius. deo carus. fornudabilis
nemim cunctis amabilis cubi¬
culum sompno nõ in pudicicus
ydoueuin e ingͦssus dulcen et
imꝑturbatam excepit quietem

Expanded text:
somnis purpureo volvitur grabato; omnesque libidinum species eanimo transmisso, vix tandem victus, somnum oculis admittit; sed vigilant cure, vigilat mens anxia quam urit ignis inextinguibilis et immortalis conscientie vermis rodit. Tum diurna negotia, deceptos clientes, oppressos pauperes, pulsos finibus agricolas, stupratas virgines, circumscriptos pupillos, spoliatas viduas, afflictos necatosque innoxios, cumque his omnibus ultrices scelerum Furias videt; sepe itaque dormiens exclamat, sepe conqueritur, et sepe metu subito somnus abrumpitur. ste autem plenus honesto gaudio, plenus sancta spe, plenus amore pio, non Euriali ut Nisus, sed ut Petrus Cristi, plenus conscientie integritate, securitate hominum, Dei metu, nocituri cibi et inutilium vacuus curarum, solus, tacitus, tranquillus, angelo simillimus, Deo carus, formidabilis nemini, cuntis amabilis, cubiculum somno non impudicitiis ydoneum ingressus, dulcem et imperturbatam excipit quietem
Abbreviated transcription (Latin):
dem ip̃o si qua tibi exꝑiẽtia ie
que te iit̾ ic̾ta c̾tum faciat
certa est cui ꝯte totum dede¬
uis piouisa omma nichil erit
ambigni. O dimbignus statꝰ
est michi Nat nõ ambiguꝰ
deo od sat est illi ceipiñ fidens
ciede ⁊ dic et in manib tuis
sortes mee Id cum pie feceris
pone metum poue ambigur¬
tatẽ pone solititudinẽ ille stit
quid de te accurꝰ sit / nulliꝰ iri
dubus ꝑua quid̃ ẜ firma in
nauicula magnũ sultas ma¬
ie fidus tueq salutis aman¬
tissunꝰ gũbuator est quid rest
an uiam̃ Gector ignoret si ma¬
gistio nauigii nota est ¶ de uul¬
O. si amne tue uuluꝰ a¬
Aitias ꝙͣ tibi hec lenia bedeant᷑
s uos delicatissiã corꝑa insẜibi¬
pati quodq est fuuestiꝰ nõ seu¬
ne d. uulmbus inflitis affa¬
cior N hostille Mucco loricam
penetrat nõ am̃i ille nisi slt ᵒ
suis sese armis spoliet inuiola¬
uilis feuo est dispuratũ habes
a magno quodam uiro/ ꝑuo q̃d

Expanded text:
dem ipso, si qua tibi experientia rdem ipso, si qua tibi experientia rque te inter incerta certum faciat, certa est, cui cum te totum dederis, provisa omnia, nil erit ambigui. Ambiguus status est michi. At non ambiguus Deo. Id sat est: illi te ipsum fidens crede, et dic ei: “in manibus tuis sortes mee”; id cum pie feceris, pone metum, pone ambiguitatem, pone sollicitudinem. Ille scit quid de te acturus sit. Nullius rei dubius, parva quidem, sed firma in navicula magnum sulcas mare: fidus tueque salutis amantissimus gubernator est. Quid refert an viam vector ignoret, si magistro navigii nota est? 77 DE VULO, si anime tue vulnus aspicias, quam tibi hec levia videantur! Sed vos delicatissima corpora, insensibiparati, quodque est funestius non sentire. Vulneribus inflictis afficior. Hostilis mucro loricam penetrat, non animum: ille, nisi ultro suis sese armis spoliet, inviolabilis ferro est. Disputatum habes a magno quodam viro, parvo quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
aurelio alexandco. ¶de ambi¬
cobiguo in statu sum Barͣd
est queso de quo aibigis
moriend̃ ne mortalib an sꝑuẽ¬
da que fugĩt et nallaii in
prospis spem habendã an ineui¬
tabiles casus ierum esse sz tole¬
rabiles int flecti quidẽ ẜ frãgi
posse fortiuã at hec oĩa certa
sunt Dainbigno in statu poctꝰ
quid de me futurum nestio B
ubi qñ qualit moriaris aiubi¬
geie quid̃ potes mori autem
opoite̾ nec male mori posse
qui usq in fiem ueue uixit
net cito mori qui quibusus
in spacus uite uiri uoi mi¬
nus impleuit uel si id nõ ã¬
cuit ac spem dedit nec alibi
ꝙ̃ in pr̃a que nũdum omue
sibi patriã fecit uit alibi ꝙ̃
ii exilio q̃ ueram suspuat lac
pat᷑am dubitaie in asipis ne
potes mͦ unde igit᷑ iste anta¬
ges de fortuma forsitan, an tibi
fidem quod uix ulli unꝙͣ fecit
an suos pocus mores seruet
tauꝙͣ pelagus piocellosũ nũs
ficta trãsquillitate fallap nũc
fluctib altis minax nũc hor¬
rẽda nausbagus ne de hoc qui¬

Expanded text:
Aurelio Alexandro. 76 DE AMBIbiguo in statu sum. Quid est, queso, de quo ambigis? Moriendum ne mortalibus, an spernanda que fugiunt et nullam in prosperis spem habendam, an inevitabiles casus rerum esse sed tolerabiles, nec flecti quidem sed frangi posse fortunam? At hec omnia certa sunt. Ambiguo in statu positus, quid de me futurum nescio. Ubi, quando, qualiter moriaris, ambigere quidem potes; mori autem oportere, nec male mori posse qui usque in finem bene vixerit; nec cito mori, qui quibusvis in spatiis vite viri boni munus implevit, vel, si id non licuit, at spem dedit; nec alibi quam in patria, qui mundum omnem sibi patriam fecit; nec alibi quam in exilio, qui veram suspirat ad patriam dubitare, ni desipis, nullo potes modo. Unde igitur iste ambages? De fortuna forsitan. An tibi fidem, quod vix ulli umquam fecit? An suos potius mores servet tamquam pelagus procellosum, nunc ficta tranquillitate fallax, nunc fluctibus altis minax, nunc horrida naufragiis? Ne de hoc qui
Abbreviated transcription (Latin):
fedius frons sultata bulu̾ib
uidi debet sed notis ftłlata ful¬
gẽtib neq uo̾ cytatoites aut
uulu̾a sed uirtutis sunt dicẽda
uestigia et p̾clap affixa fion¬
tibus signa mu̾torum prrinde
si cesaieum illum ceu turionem
cessum scenam mue uirũ forti¬
tudims sed iusticie nullia nuille
stes quo uuluati et propt̾ uius
birtias admirationẽ uulua̾ ip̃a
deostulãtes armoꝵ fragiia et
sagictas tepẽti cadau̾e̾ eductaꝵ
deorũ templis seu sacoũ aliquid
affitrebant auuuid de fortis iustiq
sit incelligis D uulm̾b multie
infiriuꝰ ac deformis sum B
Curate imẜi uuln̾a nnisi nũc
sanent᷑ esura ꝓpetue de hus e¬
inĩ terra bidit que illa ateget
cõsumetq cicatcosaq corpora¬

Expanded text:
fedis frons sulcata vulneribus fedis frons sulcata vulneribus videri debet, sed notis stellata fulgentibus, neque vero cicatrices aut vulnera, sed virtutis sunt dicenda vestigia, et preclaris affixa frontibus signa meritorum. Proinde si Cesareum illum quoque centurionem Cesium Scevam mire virum fortitudinis, sed iustitie nullius, mille stes quoque venerati, et propter unius virtutis admirationem vulnera ipsa deosculantes, armorum fragmina et sagittas et tepenti cadavere eductas, Deorum templis ceu sacrum aliquid affigebant; quid de fortis iustique sic intelligis. Vulneribus multis infirmus ac deformis sum. Curate, miseri, vulnera: nisi nunc sanentur, hesura perpetuo; de his enim terra viderit, que illa conteget co
Abbreviated transcription (Latin):
mox alqibuit qua ruosus absci¬
ta fere in morem morsu posti
affixo sic tenuit quos alit̾ non
ualebat nec tibi miles ille tãnẽs
extidit qui uulu̾b bsu manu¬
ũ p̃uatꝰ contra suis intentã
spois uutorem quod bnũ sidi
sapebat dentibus quid̃ ꝓ mam¬
unis u̾sus est ceruitẽq eius ar¬
ueptam uenis implicuit uec la¬
pauit prusꝙͣ auribus tyũas
ac naribus hostis os lacexumi
tuens seq ultꝰ moriens iam le¬
tior expiraret ferociora hec illa
suauiora mntibq aninus aptiora
remedia./ Et semꝑ seu rem fragi¬
lem taducãq teqr uecoat̾ desi¬
turã corpus aspicias Et cũ id e¬
uem̾t nec concidas nec mireris
quidem sed epliore mẽbrorum
nist̾io amisso in ip̃os aĩe sinꝰ
intimos te conu̾tas ubi inueĩ¬
es ad magnifice loquẽd agen¬
dumq nec liugua opus ẽẽ nc̃ i¬
manib Uuulu̾b deformatus
sum B. dixi itam ymo si tã¬
pro Iusticia magnũ aliq̾d agge̾¬
¶ durumq aliquid ppessi nõ

Expanded text:
mox adhibuit, qua rursus abscimox adhibuit, qua rursus abscissa, fere in morem morsu post affixo sic tenuit, quos aliter non valebat. Nec tibi miles ille Cannensis exciderit, qui vulneribus usu manuum privatus, contra suis intentum spoliis victorem, quod unum sibi supererat, dentibus quidem pro manibus usus est, cervicemque eius arreptam ulnis implicuit, nec laxavit prius, quam auribus truncis ac naribus, os hostis lacerum tuens, seque ultus moriens iam letior expiraret. Ferociora hec, illa suaviora mitibusque animis aptiora remedia, ut semper ceu rem fragilem caducamque teque velociter deserturam corpus aspicias, ut cum id evenerit, nec concidas nec mireris quidem, sed exteriore membrorum ministerio amisso, in ipsos anime sinus intimos te convertas, ubi invenies aliquid magnifice loquendum agendumque, nec lingua opus esse nec manibus. Vulneribus deformatus sum. Dixi iam; immo, si capro iustitia magnum aliquid aggressi, durumque aliquid propessi, non
Abbreviated transcription (Latin):
uoluermit ut ꝑ sugulos passo
menimnerim triũphi mei p̾cla¬
unm plane factis qr par dictum¬
Naranũ Suln̾e ꝑdidi. H Si
leuam dampnũ leuio ac si dex¬
toam mabti sgii biri fortissimi
Remedio utilicet qui hac ma¬
nu bello piũco anussa sibi fer¬
ieam fabiefecit cui qua nul¬
tis ac toucidb p̾lus noi ociosis
bellator int̾fuit id si parũ succesẜit
dextre officium in sinstr̃a tiaus¬
fer nosti ut cesareus miles acti¬
lius beslo massiliensi cũ iecca
puppi hostili dextam anusisset
leua piehẽsam tenuit donec
polago mergeret᷑ A utraq ma¬
nus ferro abscisa est ħ ubi pluo
licẽtie fortima ibi plus negocii
uirtꝰ hab fortime taniẽ omĩs
aculeus uirtute condit᷑ hac arma¬
tus etiam sine manib fortis euit
memito cyrrign athemieñ qui
post mareionĩa pugnã opus ĩ¬
mortale int̾ciadis hostibus ad
naues profugis m̃mimẽs obtrũca¬
ta manũ dexxta qua bnã manũ
fuge plenam stimp̾at sinistr̃ã

Expanded text:
voluerunt, ut per singulos passus voluerunt, ut per singulos passus meminerim triumphi mei”. Preclarum plane factisque par dictum. Manum vulnere perdidi. Si levam, damnum levius, at si dexteram, Marci Sergi viri fortissimi remedio uti licet qui hac manu bello Punico amissa, sibi ferream fabrefecit, cum qua, multis ac trucibus preliis, non otiosus bellator interfuit: id si parum successerit, dextre officium in sinistram transfer. Nosti ut Cesareus miles Attilius, bello Massiliensi, cum iniectam puppi hostili dexteram amisisset, leva prehensam tenuit, donec pelago mergeretur. Utraque manus ferro abscissa est. Ubi plus licentie fortuna, tibi plus negotii virtus habet: fortune tamen omnis aculeus virtute contunditur; hac armatus, etiam sine manibus, fortis erit. Memento Cinigeri Atheniensis qui post Marathoniam pugnam, opus immortale Miltiadis, hostibus ad naves profugis imminens, obtruncata manu dextra, qua unam navium fuge plenam strinxerat, sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
sum L an adolestentis illuis
rbliuisti̾s cuiꝰ mẽtio uis in hoc
ẜmone inicidit seio quidẽ sp̃o¬
te faces quod ab alio factum
genuis. UFrausuerso uulu̾e faci¬
es exarata est B nõ uuluꝰ sed
causain uuliu̾s actende iusto
cicatoix besso parta miris mo¬
dis honestat faciem biri fortis
speciosum pio Iusticia susceptũ
uulnꝰ m̃ltoq speciosior ẽ mors
Duuln̾e accepto claudus sun¬
B Dictum tenes oracii coelitꝭ
qui cum die illo quo mirabili
magis ꝙͣ credibili fortitudie atq
constãcia solus tristi regis exci¬
tum sus licio in ponte substinu
et collapsa hostibus clausum itͤ
senciens atq erat armatus et
nulle ħuc atq huic missilib
c̃quentꝰ ex alto se in tyberii
pioietisset unoq cum uubuere
unde claudus mãsit int̾ miẽ¬
dum accepto nando ad suos cor¬
pore reliquo incolimus ꝑue̾isset
isdꝙ uicium sibi post tempus in
petitione honoris obic̾e̾t᷑ sic elu¬
sit adu̾sariũ añne enĩ inquit
caudico sed ita dii ĩmortales

Expanded text:
An adolescentis illius oblivisceris, cuius mentio bis in hoc sermone incidit? Sero quidem sponte faceres, quod ab alio factum gemis. Transverso vulnere facies exarata est. Non vulnus sed causam vulneris attendo: iusto cicatrix bello parta, miris modis honestat faciem viri fortis. Speciosum pro iustitia susceptum vulnus, multoque speciosior est mors. Vulnere accepto claudus sum. Dictum tenes Horatii Coclitis, qui cum die illo, quo mirabili magis quam credibili fortitudine atque constantia, solus Tusci regis exercitum Sublicio in ponte sustinuiet collapsa, hostibus clausum iter sentiens, utque erat armatus, et mille hinc atque illinc missilibus circumventus, ex alto se in Tiberim proiecisset, unoque cum vulnere, unde claudus mansit, inter ruendum accepto, nando ad suos, corpore reliquo incolumis pervenisset, idque vitium sibi post tempus in petitione honoris obiceretur, sic elusit adversarium: “Minime enim, inquit, claudico, sed ita dii immortales
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe ml̃ta esse non put sib
nũ igit᷑ grauissimũ ieliqua oĩa
uigniti uuln̾ib ꝯsixus cesar u¬
ĩt non amplis letale habuit
ut fane fucouit cucta letalia
plus ue ꝙͣ semel mori potuit
nũta licet ac ꝓfiuida sit uulu̾a
bnus est uulueꝵ effectꝰ/ quorũ
sepe etiam in corpus extiugũ
inh̃uãna iepetitĩt nõ uulu̾ati
penam sed seniciã uulu̾a̾ntis
exagg̾at D uuluidb̃ debilitatꝰ
sumi. B Sit utuã suũ̃ debili¬
lata supora ꝯ sororibus sius et
accessit uuluer comes huilgꝭ¬

Expanded text:
se non possunt; si unum ergo gravissimum, reliquia omnia viginti vulneribus confixus Cesar, unum non amplius letale habuit; ut sane fuerint cuncta letalia: plus ne quam semel mori potuit? Multa licet ac profunda sint vulnera, unus est vulnerum effectus, quorum sepe, etiam in corpus extinctum, inhumana repetitio non vulnerati penam, sed sevitiam vulnerantis, exaggerat. Vulneribus debilitatus sum. Sic utinam simul debilitata superbia cum sororibus suis, et access
Abbreviated transcription (Latin):
iecoidatio y̾staie potest nõ in¬
heruii tui ac Sacuo et diuo
licet tuto tñ calle ꝑgẽti. sed
armato eciam atq omisto et ꝑi¬
culoso tramite peditanti sequid
nichil ad tollerãciam asperarum
redum effitatius ꝙͣ cogitare ead
multos fortib anmis fuisse pre¬
fessos pudet enim gilosum spm¬
uiles potuere que cogitatio nõ
Iii laborib m qui dissiciles sũt¬
S in hus quoq qui iẜrmii ut¬
Dent᷑ trutiatibus dolorib q corꝑe

Expanded text:
recordatio prestare potest, non inrecordatio prestare potest, non inermi tantum ac vacuo et duro, licet tuto tamen calle pergenti, sed armato etiam atque onusto et periculoso tramite peditanti; si quidem nichil ad tolerantiam asperarum rerum efficacius, quam cogitare eadem multos fortibus animis fuisse perpessos; pudet enim generosum spbiles potuere; que cogitatio non in laboribus modo qui difficiles, sed in his quoque qui miserrimi videntur cruciatibus, in dolorib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditi adobestẽtis annuã pia illũ
festianio ꝑurgeret quoui aut̾
equitaient quoro dominꝰ pe¬
des ibat / uix asellum semel
quidem ille mox in crucẽ astẽ¬
surus ascẽdit ꝙ si stitate mac¬
tessibili hec exempla te pgia¬
uant at iomane legiones que
ozbem terrarp subegere magua
ex ꝑte pedestres fuisse nostũt᷑
quibus nõ se solum atq arma
sitie pedibus quisq portabat
si iũstoꝵ panem at uiatitum
dierp ualliũ quoq in finib ho¬
stiũ castra in dies c̃cũsepta
noctͣis as insultib tegerent᷑
unde elegant ꝙco noster quod
loco de nulitib romanis agens
eẽ s ut humos ac lacertos
ac cum eas quas dicebã milita¬
ies sarcinas subussent cũ de¬
uiũ uidi sibi eẽ uestitos neu
quis moderui ẜ̾monis cõsuetu¬
diue labi possit nulitũ ab appel¬
latione pedices accipi edeqr ab
litent qde se c̾ni nonuẽ solitod
iũtis iomaue hystone sons ad
uerce̾ est ꝓuide magnũ tibi le¬
muẽ ac solatiũ labons hors

Expanded text:
adolescentis animam, pia illum festinatio perurgeret. Quomodo autem equitarent, quorum dominus pedes ibat? Vix asellum semel quidem, ille mox in crucem ascensurus ascendit. Quod si sanctitate inaccessibili hec exempla te pregravant, at Romane legiones, que orbem terrarum subegere, magna ex parte pedestres fuisse noscuntur, in quibus non se solum atque arma suis pedibus quisque portabat, sed multorum panem ac viaticum dierum, vallum quoque, quo in finibus hostium castra in dies circumsepta nocturnis ab insultibus tegerentur. Unde eleganter Cicero noster, quodam loco de militibus Romanis agens,esse, sed ut humeros ac lacertos. At cum eas quas dicebam militares sarcinas subiissent, tum demum videri sibi esse vestitos; neu quis moderni sermonis consuetudine labi possit, militum appellatione pedites accipi, eosque ab litent, hoc secerni nomine solitos, multis Romane num tibi lenimen ac solatium laboris horum
Abbreviated transcription (Latin):
habitet insi ad uieue temyꝰ .
illa bera cuiꝯq priã dicenca ẽ
ubi quisq ppetuo securꝰ ac trã¬
squilla deget quere hant in t̾ris¬
et puto iroita exit inquisitio
ut nature aut̃ lex est data mor¬
talib at p̾scripti fuies dum
hic uiuit᷑ tra omĩs patria
brã est int̾ quam qui se exu¬
lem facit nõ tam iei ꝙ ammi¬

Expanded text:
habitet nisi ad breve tempus? habitet nisi ad breve tempus? Illa vere cuiusque patria dicenda est, ubi quisque perpetuo securus ac tranquillus deget. Quere hanc? in terris, puto, irrita erit inquisitio. Ut nature autem lex est data mortalibus ac prescripti fines, dum hic vivitur, terra omnis patria vestra est; intra quam, qui se exulem facit, no
Abbreviated transcription (Latin):
dor et lrãrum copia maior fa¬
cit nõ exilii m ͦ sed carceris
dulce solaciũ D TExiliũ pa¬
tior E Exiliũ uieue cito ce pa¬
trie cue ieddet, longuin uero
aliã tibi patoia dabit unde
exulent qui te exulẽ boluere
dedissetq iam nuc̃ si ad uaturã
ierum nõ ad opiniones hom̃i
aspiceris ualde enini angusta
est animꝰ qui sic ad unũ bie
angulum se apꝑlicat Et quiap
eptra sit exiliũ pucet S. cuł¬
tum as est epilu deplorator .n¬
totus orbis carcer exignꝯ uedet᷑
int̾rogatꝰ socrates ciuas ẽẽt mã¬
danus inquit sum uere socraticũ
responsu athemẽsem se alius re¬
spondisset secrati autem patriã
hom̃i mũdus erat nõ hic solũ
quem uulgo mũdum dicitis tũ
pars ulenua nuẽdi sit s celum
ipsum quod hac iectius appella¬
tione comphendit᷑ illi patrie de¬
stinati estis ad quam si suspitat
animꝰ qualib in parte trarũ
ꝑegrnũ atq exulem se noult
nam quis pat̾an bocet ubi nõ

Expanded text:
dor et literarum copia maior fador et literarum copia maior facit, non exilii modo sed carceris dulce solatium. Exilium patior. Exilium breve cito te patrie tue reddet, longum vero aliam tibi patriam dabit, unde exulent qui te exulem voluere, dedissetque nunc, si ad naturam rerum non ad opiniones hominum aspiceres: valde enim angustus est animus, qui sic ad unum terre angulum se applicat, ut, quicquid extra sit, exilium putet. Multum abest exilii deplorator totus orbis carcer exiguus videtur. Interrogatus Socrates cuias esset, “Mundanus, inquit, sum”. Vere Socraticum responsum; Atheniensem se alius respondisset: Socrati autem patria omnium mundus erat, non hic solum, quem vulgo mundum dicitis, cum pars ultima mundi sit, sed celum ipsum, quod hac rectius appellatione comprehenditur. Illi patrie destinati estis, ad quam sin suspirat animus, qualibet in parte terrarum peregrinum atque exulem se noverit. Nam quis patriam vocet, ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
ciuis quãtꝰ exul qui bitorias
ac tumphos nõ Iuscia muiꝰ
quã piospitate prospicuoe in ca¬
pitoliũ duxit mox quic pul¬
suo ꝓ accepta nmoia augiate
salutem patrie lependit nõ facile
alius tã clari exulis exemplum
fateor sed et untilliꝰ et metellus
tã nichil exilio facti sunt ut
uutiliꝰ ieuocatꝰ ab illo cuia ani¬
tui nõ pai̾e capitale erat exili¬
um amplexus ieditũ ꝯtemyẜit
seu re ulla in ꝑte senatin, nui¬
stisq licet legib patrie obstaret
seu ne forte exul n  fieri posset
ac metellus eod quo in exilũt
piouectꝰ erat uulltu atqr animo
ieueaiet hus marcellꝰ accedat
hic ulcuꝰ qui in belli ciuille
cemyus nicidit pussus nempe
nõ solitã nc̃ cõstãciam houesta¬
uũq aociũ studium nõ omisit
sed struixit arcuis et publicis
liber curis uni excolendo anuo
tã ardent nncubuit ut ad sco¬
las mssus houestissimas non
ad exiliũ uideiet᷑ quod quidem
iiI ꝙcerone couspectiꝰ oꝑũ splẽ¬

Expanded text:
civis, quantus exul, qui victorias civis, quantus exul, qui victorias ac triumphos, non iustitia minus quam prosperitate conspicuos, in Capitolium duxit! Mox, hinc pulsus, pro accepta iniuria, ingrate salutem patrie rependit. Non facile aliud tam clari exulis exemplo fateor: sed Rutilius et Metellus tam nil exilium fracti sunt, ut Rutilius revocatus ab illo, cuius nutu non parere capitale erat, exilium amplexus, reditum contempserit, seu ne ulla in parte Senatui iniustisque licet legibus patrie obstaret, seu ne forte exul iterum fieri posset? At Metellus eodem quo in exilio profectus erat vultu atque animo remearet. His Marcellus accedat: hic ultimus, qui in belli civilis tempus incidit, pulsus nempe, non solitam modo constantiam honestarumque artium studium non omisit, sed strinxit arctius, et publicis liber curis, uni excolendo animo tam ardenter incubuit, ut ad scholas missus honestissimas, non ad exilium videretur. Quod quidem, in Cicerone, conspectius operum splen
Abbreviated transcription (Latin):
lant fies imꝑant sipopulꝯ mo¬
ribus ille suis bcit᷑ bonos odit
et is quoqr mũlticeps tyramuus
nũꝙͣ fut similem pepulisset nõ
te igit᷑ patria sed maloꝵ cetib
arcert neq in exilũt sed in ꝑcẽ
bonorum cauũ cogi putes at
si hostis aguoste murrie leuita¬
tent nõ hostilit̾ seuut qui oĩa
cum posset patriã abstulit spẽ
reliquit Sn turpem mores yo¬
pult ꝑosus aut tyrãm qabitũ
elegisti nõ mͦ ne doleas sed etiã
gliãie uirtutẽ patue pietuasse
nõ tit flebilem sed houestam et
piorsus nudiosam bonis atꝙ op¬
tabilem nõ ian exili sed absẽtie
causam habes sponte pyctagoras
uit multos acrior aliqua fortuẽ
bis atq iiuria notos ieddidit
et illusties quid ue uetat illi
uiseri qui quasi iguẽ de siace
clarã famã collisionibus q̃siere
cios quorũ speciosissims conu¬
tatus nõ seusum mͦ doloris
munuat sed obliuone affãt
non minoi in exilio canullts
fuit ꝙ fuisset doii quantus

Expanded text:
lant, fures imperant. Si populus, molant, fures imperant. Si populus, moribus ille suis utitur: bonos odit; et is quoque multiceps tyrannus nunquam sui similem pepulisset. Non te igitur patria, sed malorum cetibus arceri, neque in exilium, sed in partem bonorum civium cogi putes. At si hostis, agnosce iniurie levitatem, non hostiliter sevit, qui omnia cum posset, patriam abstulit, spem reliquit. Sin tu ipse, mores populi perosus aut Tyranni habitum, elegisti, non modo ne doleas, sed etiam gloriare virtutem patrie pretulisse, non tu flebilem sed honestam et prorsus invidiosam bonis atque optabilem, non iam exilii, sed absentie causam habes. Sponte Pythagoras vit, multos acrior aliqua fortune vis atque iniuria notos reddidit et illustres. Quid te vetat illis inseri, qui, quasi ignem de silice, claram famam collisionibus quesierecios, quorum speciosissimus comitatus, non sensum modo doloris imminuat, sed oblivionem afferat. Non minor in exilio Camillus fuit, quam fuisset domi: quantus
Abbreviated transcription (Latin):
Imquo Iudice nullum benene¬
suis est amutal a ẜbente le¬
ses se dolent quid hommes
nõ querunt᷑ fecit enm ẜpens
quod suũ erat ꝙͣuis nõ quod
placitum paciẽti certe iudices
errant qui eos etiã de quibus
dixi socratẽ condempnauerunt
elodium absola̾nt quoꝵ utoũ
esset inquiꝰ dubitari pt̃ ꝓuide
iii populis aut sub iegibus atqr
udicibus degẽti ppoĩtum amõ
ẽẽ debet asꝑa quelibet ⁊ min¬
sta paciẽda sibeniãt nõ deflenda
xillo pellor iniusto Qq̃d
tu igit᷑ iusto yelli malles
qdilio nempe quod ad niurie
cumulum ais in dulsum tra¬
hit᷑ habes enim iuisti exilii
solaciũ comitẽ Iusticiã que ĩ¬
iustos tiues destituẽs te secuta
cecum epulat Duusto exilio
pulsue suni Adn te iex ex¬
pulit an ꝙranuꝰ an populus
an hostis an tu ipẽ nã se iex
aut iuistũ exilũt nõ erit aut
ipẽ nõ Iustus atq ita ue iex
quidem, si tyraunꝰ as ille ce
puesumi gande sus qͤ boni exu¬

Expanded text:
Iniquo iudice nullum venenoIniquo iudice nullum venenosius est animal; a serpente lesos se dolent quidem homines, non queruntur: fecit enim serpens quod suum erat, quamvis non quod placitum patienti. Certe iudices erant, qui eos etiam de quibus dixi Socratem condemnarunt, Clodium absolverunt, quorum utrum esset iniquius, dubitari potest. Proinde in populis, aut sub regibus, atque iudicibus degenti, propositum animo esse debet, aspera quelibet et iniusta patienda si veniant, non deflenda xilio pellor iniusto. Quid tu igitur? Iusto pelli malles xilio? Nempe quod ad iniurie cumulum, animum in diversum trahit? Habes enim iniusti exilii solatium, comitem iustitiam, que, iniustos cives destituens, te secuta, tecum exulat. Iniusto exilio pulsus sum. An te rex expulit, an tyrannus, an populus, an hostis, an tu ipse? Nam si rex, aut iniustum exilium non erit, aut ipse non iustus, atque ita nec rex quidem. Si tyrannus, ab illo te pulsum gaude, sub quo boni exu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid igit᷑ nocens malles sic
enim xyiãtippe coniugi socrates
morieus respondit miliebrit
lamẽtanti ꝙ is nucocẽs mor̾et᷑
atqui et si aliqui contrariũ opi¬
uati sunt longe tanien est mo¬
centẽ ꝯdempnari tolerabilius
ꝙ̃ nocentem hoc enum solum
fuppliciũ grane est illic et cã
supplicii B Iniusto ꝑopl̃i Iudi¬
cio dampuatꝰ sum L Expectas
ut populus in te rectum uideat
quod uec in se net in alio uuꝙͣ
uidit magnũ tue iuurcencie
argumẽtum fuit a urcentib¬
condemynarr O populꝰ ĩu̾itũ
me ꝯcompnat E Idei heicle
nõ nũitum sed mĩta et magna
quebar et liuiũ ipnĩ deuiq
scipionẽ affricanũ alios qr coi¬
nelios tales uurs niustis
iudicus agitatos ad bolutari¬
uiii coegit exiliũ P dit ãtece
Innoceus condempnor Q ¶
gum plerũq seutẽcie nõ iustil
sed uiudicte sunt quisquis libe¬
uuis uerbum contra licentios
is le sereus erit marestatie a
Sed condempnor a iudicib...

Expanded text:
Quid igitur? Nocens malles? Sic Quid igitur? Nocens malles? Sic enim Xantippe coniugi Socrates moriens respondet, muliebriter lamentanti, quod is innocens moreretur. Atqui etsi aliqui contrarium opinati sint, longe tamen est innocentem condemnari tolerabilius, quam nocentem. Hic enim solum supplicium grave est, illic et causa supplicii. Iniusto populi iudicio damnatus sum. Expectas ut populus in te rectum videat, quod nec in se nec in alio unquam vidit? Magnum tue innocentie argumentum fuPopulus inmeritum me condemnat. Idem, hercle, non inmeritum, sed multa et magna quebar, et Livium, ipsum denique Scipionem Africanum, aliosque Cornelios tales viros, iniustis iudiciis agitatos ad voluntarium coegit exilium. A Rege innocens condemnor. Et regum plerumque sententie non iustitie, sed vindicte sunt, quisquis liberius verbum contra licentias is lese reus erit Maiestatis. Sed condemnor a iudicibus.
Abbreviated transcription (Latin):
dibus om̃i uditum sentẽciis ab¬
solutus est quisꝙͣ ne adeo fleie
muetuẽs infamue est qui non
illius absolutioni cyceionis ho¬
stis sui dampnationẽ atq exiliũ
ante pouat sed humana hec atqr
cõmuma sin altius aspicis uide¬
bis piessum falso Iudicio celi
regem familiãq eius eleccissi¬
mã tana bestigus herentem
ducie et qui hunc postea secuti
sunt tanta inuocẽcia tatis qr
uirtutib in qoc ip̃os Iudiciarii
tuobnis incursus ac scopulos
icidisse O falso Iudicio offẽ¬
dor l Est qui te uindicet is
qui facit iudicium nuriã patiẽ¬
tibus quiq ait mea est blcio
et ego retribuã eis in tempore
est et ubi nõ cogitas ip̃o uidi¬
cis aut testis in pectore ma¬
gni ist habitant ultores nul¬
luis belue morsus est acuor
ꝙͣ consciẽcie B musto iudi¬
cio lesus sum B Illatis nu¬
rus bnĩ uti ars nõ ultiã est
qua instructo sepe piofuit mi¬
quitas alieua cum sua curq
semꝑ noceat prosit nũꝙͣ O
Inuocẽs dampuato sumi B¬

Expanded text:
dibus omnium iudicum sententiis absolutus est. Quisquam ne adeo false metuens infamie est, qui non illius absolutioni, Ciceronis hostis sui damnationem atque exilium anteponat? Sed humana hec atque communia; sin altius aspicis, videbis pressum falso iudicio celi Regem familiamque eius electissimam, tanti vestigiis herentem ducis, et qui hunc postea secuti sunt tanta innocentia tantisque virtutibus, in hos ipsos iudiciarii turbinis incursus ac scopulos incidisse. Falso iudicio offendor. Est qui te vindicet: qui facit iudicium iniuriam patientibus”, quique ait: “Mea est ultio et ego retribuam eis in tempore”. Est et ubi non cogitas: ipso iudicis aut testis in pectore; magni ibi habitant ultores. Nullus belue morsus est acrior quam conscientie. Iniusto iudicio lesus sum. Illatis iniuriis bene uti, ars non ultima est; qua instructo sepe profuit iniquitas aliena, cum sua cuique semper noceat, prosit numquam. Innocens damnatus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciores quod si buꝙͣ
berum fuit brã etate be¬
uissimũ est monstrat᷑ digito
foaudium magõr et ille pru¬
dẽtior indicat᷑ qui ꝑitior est
fallendi uis ne igit᷑ nõ decipi
aut more̾ aut fuge homi cõ¬
sorcia PDolo malo bude
nõ tnii c̾cũuentꝰ sum N.
Si tinuusses decepta forte
tain facile nõ fuisses et nũt
cogita an tu quẽꝙͣ aliqñ fe¬
fellle estis enum fere omnnes
ad fallens piom feies aut̾
faciliue as alt̾o tibi fierr qd
alt̾i fec̾is sed uos et que faci¬
tis aluis nõ sentitis et que ab
aliie fuĩt bobis pati nõ po¬
testis ieuum oñi iniquessumt
Iudices B dolio amici damp¬
nũ tuli R Coras ut in multis
nullus in amicicia dolus est sed
in hoc eciam bulgo erdatis a¬
micos treditis qui nõ sũt aĩ¬
citiamqz iem iexstimabilẽ atq
sanctissiniã facili piobatis exꝑi

Expanded text:
simpliciores; quod, si unquam simpliciores; quod, si unquam verum fuit, vestra etate verissimum est. Monstrantur digito fraudum magistri, et ille prudentior iudicatur, qui peritior est fallendi. Vis ne igitur non decipi? Aut morere, aut fuge hominum consortia. Dolo malo unde non timui circumventus sum. Si timuisses, deceptus forte tam facile non fuisses; et nunc cogita, an tu quenquam aliquando fefelleris: Estis enim fere omnes ad fallendum proni. Feres autem facilius ab altero tibi fieri, alteri quod feceris; sed vos et que facitis aliis non sentitis, et que ab aliis fiunt vobis, pati non potestis, rerum omnium iniquissimi iudices. Dolo amici damnum tuli. Erras, ut in multis: nullus in amicitia dolus est. Sed in hac etiam vulgo erratis: amicos creditis, qui non sunt, amicitiamque, rem inextimabilem atque san
Abbreviated transcription (Latin):
uunt Incidit in hostes quoq
ualerianus imꝑator, qui eum
ñto cum imꝑii dedecore fedo
semili ẜuitio confec̾unt ta si
nichil ultraꝙͣ spoliatꝰ es. et
fortime tue et p̾donib graciã
habe qui tibi libertatẽ bitanq
reliquere/ nõ est enim aliud
beneficiũ latronũ ꝙͣ qd cyce
ait in philippitꝭ ut cõmenio¬
rare possint hus se bitã de¬
disse quibus nõ ademerunt
fer tu igit᷑ sortem tuã cõem
tibi ꝯ magnis hus atqz alus
clarie uiris et si comꝑet᷑ faci¬
lem etiam atq optandã nec
felicior ẽẽ uelis hus qui dicĩt᷑¬
ẽẽ felicissimi ¶ de dolo malo csezx
circũ siptorib sum deceptꝰ¬
Naprarie nurarer e¬
Ho si int̾ homiẽs qu̾sando il¬
lesue euaderes quis homo e¬
min homniẽ nõ decipit fides
epulat ieguat fraus hoc ne
nũc nou̾it ppendis nõ canto
studio neq tot laqueis be¬
natores aut aucuyes feras
ant uolucres captant quel
Gersuti herẽs alios quoq

Expanded text:
runt. Incidit in hostes quoque runt. Incidit in hostes quoque Valerianus Imperator, qui eum multo cum imperii dedecore, fedo senili servitio confecerant. Tu si nil ultra quam spoliatus es, et fortune tue et predonibus gratiam habe, qui tibi libertatem vitamque reliquere. Non est enim aliud beneficium latronum, quam quod Cicero ait in Philippicis, ut commemorare possint his se vitam dedisse, quibus non ademerunt. Fer tu igitur sortem tuam communem tibi cum magnis his atque aliis claris, et, si comparetur, facilem etiam atque optandam; neque felicior esse velis his, qui dicuntur felicissimi. 62 DE DOLO MALO A circumscriptoribus sum deceptuMiraris? Mirarer ergo, si inter homines conversando illesus evaderes! Quis homo enim hominem non decipit? Fides exulat, regnat fraus: hoc ne nunc noviter perpendis? Non tanto studio, neque tot laqueis venatores atque aucupes feras ac volucres captant, quot versuti homines alios quoque
Abbreviated transcription (Latin):
bona est uigilancia atq custodia
sed optima est pauꝑtas ꝙ du
aliquid eoit quod furibi dulce
sit eorum uł manus terte nd
oculos nõ euades uis fiues
nõ metilẽ pauper esto.c
¶ de Rapmnis caGo. P¬
Ceredonib spoliatꝰ sum
Quauis cuuli lege
inise fallor scriptum sit ꝙ ulls
fur improbior ꝙ̃ qui bi uapit
sunt tamẽ claudestim fures
me iudice meliores uillores¬
Ille enĩ frande agunt hu aut̃
Gi et iõ iuxta sentẽtiã cchino
illi uulpeculis hu leomb silant᷑
adde ꝙ fures rebus spoliant in¬
geruutq suspiciones ac p̾donib
spoliasse feie sat est suspitromib
nõ rei̾iquũt locum D In pie¬
dones icidi qui me nudum
reliquerunt Bincidit in p̾¬
dones cefar a quibus nõ spo¬
se tandi piecio iedemit futu¬
uus uerum dominꝰ quãuis
nuic dampn solaciã bltio mox
sequuta p̾buerit nõ exignum
lemiuẽ niuriarum incidit in
manus hostiim regulꝰ tociens
iam bictor qui magno cũ impe¬

Expanded text:
bona et vigilantia atque custodia, bona et vigilantia atque custodia, sed optima est paupertas: quamdiu aliquid erit quod furibus dulce sit, eorum vel manus certe vel oculos non evades. Vis fures non metuere? Pauper esto. 61 DE RAPINIS A predonibus spoliatus sum. Quamvis civili lege, nisi fallor, scriptum sit quod nullus fur improbior quam qui vi rapit, sunt tamen clandestini fures, me iudice, viliores: illi enim fraude agunt, hi autem vi, et ideo, iuxta sententiam Ciceronis, illi vulpeculis, hi leonibus assimilantur. Adde quod fures rebus spoliant, ingeruntque suspitiones, at predonibus spoliasse fere sat est, suspitionibus non relinquunt locum. In predones incidi qui me nudum reliquerunt. Incidit in predones Cesar, a quibus non spose tandem pretio redemit, futurus rerum dominus, quamvis huic damno solatium ultio mox secuta prebuerit, non exiguum lenimen iniuriarum. Incidit in manus hostium Regulus totiens iam victor, qui magno cum impe
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc trahi nõ m̃u̾to igit᷑
amelis alexand ͤ pnceps Iuue¬
nis sed bonus tanto furui odio
flagrauit ut de illo scoibat elis
lamp̾dius siquẽ taliũ uidisset
paratum digitum habuisse ut
illi oculum eru̾e̾t tantiq enm
stomiaci fuisse in furtormit ĩfa¬
mia laborãtes ut si eos caũ ali¬
quo uide̾̃t cõmotione amini cole¬
uam euomiet toto uultit marde¬
scente ita ut nichil loq̃ posset
nobilis prorsus indignatio ge¬
nõst amiii bere ingẽs furit
feditas que uuo forte et subli¬
II sic subito nauseã extorq̃¬
uet qͣmino cum quidam ex
honoratis aliquãdo fuoti iens
ambitõse tandem fauore quopes
amicorum regum ad iliciam
aspirasset et statun in furto
dep̾hensus esset uis emim illr
uitio assueti desistere unꝙ̃ scuit
quesunt alexander a regibus
qui illum promou̾ant qui apd
eos pat̾ent᷑ fines cum ͣ illi ie¬
spondissent coucẽ illico eũ de
illorũ sentẽcia coucifixit D
fuotis infestor B Cont furta

Expanded text:
ad hoc trahi. Haud inmerito igitur ad hoc trahi. Haud inmerito igitur Aurelius Alexander princeps iuvenis, sed bonus, tanto furum odio flagravit, ut de illo scribat Elius Lampridius, “si quem talium vidisset, paratum digitum habuisse, ut illi oculum erueret: tantique eum stomachi fuisse in furtorum infamia laborantes, ut si eos casu aliquo videret, commotione animi choleram evomeret, toto vultu inardescente, ita ut nichil loqui posset.” Nobilis prorsus indignatio generosi animi, vere ingens furum feditas, que viro forti et sublimi sic subito nauseam extorqueret. Quin immo cum quidam ex honoratis, aliquando furti reus, ambitiose tandem favore quorundam amicorum regum ad militiam aspirasset, et statim in furto deprehensus esset vix enim illi vitio assueti desistere unquam sciunt quesivit Alexander a regibus qui illum promoverant, quid apud eos paterentur fures; cunque illi respondissent: “Crucem!”, illico eum, de illorum sententia, crucifixit. Furtis infestor. Contra furta,
Abbreviated transcription (Latin):
is opus est int̾est custodia ꝓfici¬
tur uigilanti, sunt qui nichil
castodiant et accusant fiues
cum uetus sit uerbum ꝙ occa¬
fio fur̃e facit U limien meuin
fures obsident N Claude q̃astiũ
adde febam apꝑi oculos atq in¬
tende si negligis temetipm̃ tl¬
pa Raro fur incẽtis obfuit illi
Iustius querunnt᷑ quibus nõ sũt
domꝰ . quales sunt quid popl
sus midie et sus arclhon et
iõ apud seithas ut scriptũ uides
nullum scelus furto grauis et
sequit᷑ ratio quid emm int̾ siluas
suꝑeẽt si furarr lic̾e̾t Ofmes
mͣ subtrahũt res meas ł Sur¬
as fieri uolunt nec tu betas
putas ergo negligẽciã tũa plecti
rerũ qz tuarini custodiam hoc
p̾cio doc̾i/ utilia nõ discũt᷑ gra¬
tis Danchi molestissimi fines
sunt B importunũ plane genꝰ
hom̃i Iure optimo bonis om̃i¬
bus odiosum nõ ncͤ ut pestiles
ẜ ut uile sic enĩ habe nõ alit̾
ꝙͣ sũma amimi uilitate aliꝙͣ

Expanded text:
iis opus est; interim custodia proficiiis opus est; interim custodia proficit vigilanti. Sunt qui nil custodiant et accusant fures, cum vetus sit proverbium: Occasio furem facit. Limen meum fures obsident. Claude ostium, obde seram, aperi oculos et intende; si neglexeris, temet ipsum culpa: raro fur intentis obfuit. Illi iustius queruntur, quibus non sunt domus, quales sunt quidam populi sub meridiem et sub arthon, et ideo apud Scythas, ut scriptum vides, nullum scelus furto gravius; et sequitur ratio: quid enim inter silvas superesset, si furari liceret? Fures michi subtrahunt res meas. Suas fieri volunt, nec tu vetas. Puta ergo negligentiam tuam plecti, rerumque te tuarum custodiam hoc pretio doceri. Utilia non discuntur gratis. Michi molestissimi fures sunt. Importunum plane genus hominum, iure optimo bonis omnibus odiosum; non modo ut pestilens, sed ut vile; sic enim habe: non aliter quam summa animi vilitate aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
iutare enmi uillicũ nõ piẽdent
ad unũ modum ferme õs facti
sinit insi ꝙ semꝑ peior est ulti¬
iue T Gillicꝰ fur est mͣ N.
Dixisti tandem quos dicturii
pͥstolabar ita enĩ furtis additi
sunt ut eis aliquãto sit cultius
id ioditum quos furant᷑ ꝙ̃ quid¬
quid ex omm Iusto labore ꝑcipi¬
unt et qoc ip̃m tñ est ferendũ
nec quen unus deb quod om̃i¬
bus est cõmune ꝓfecto autẽ et¬
si poeta rusticos uitimos a Iusti¬
cia derelictos faciat ut bis dipi
apud uos tamen hominẽ p̾uiũ
humano semnie genitũ et agͣce¬
lani fuisse constat et parucidã
ut fuisse semꝑ pessum uideant᷑
duim qr id recolis nõ uniens fiues¬
D uillici culpa Rus perditum
ac deẜtum est S hoc cotidie
multis clanorib auaxagoie acai¬
dit et archite ũtiq credo deluit
Auent̾ excandiut . ¶ de fuitio cayi¬
quod suꝑest̾ a furious uix
defeudo. M ture te uali¬
malum mł qu̾elis agit᷑ suppłea¬

Expanded text:
mutare enim villicum non proderit: mutare enim villicum non proderit: ad unum modum ferme omnes facti sunt, nisi quod semper peior est ultimus. Villicus fur est michi. Dixisti tandem quod dicturum prestolabar; ita enim furtis addicti sunt, ut eis aliquanto sit dulcius, id modicum quod furantur, quam quicquid ex omni iusto labore percipiunt; et hoc ipsum tandem est ferendum, nec queri unus debet, quod omnibus est commune. Profecto autem etsi Poeta rusticos ultimos a iustitia derelictos faciat, ut bis dixi, apud vos tamen hominem primum humano semine genitum, et agricolam fuisse constat et parricidam, ut fuisse semper pessimi videantur, dumque id recolis non mireris fures. Villici culpa rus perditum ac desertum est. Hoc quotidie multis clarioribus; Anaxagore accidit, et Archite, uterque credo doluit, neuter excanduit. 60 DE FURTIS Iquod superest a furibus vix defendo. Rure te villimalum nil querelis agitur: supplic
Abbreviated transcription (Latin):
fero N drollem delitatũq feures
egnus durities nisticor epyte¬
tum est duris cum bobus cũ
stina et uonie cum ligonib et
rastris durti demq cũ tellure
luctant᷑ quid in ip̃i eciam duri sũt
si ml aluos ꝙ̃ durus bonus ẽ uilli¬
cus. D tusticum importimũ feue
nequeo E atqui uł feras Gillicũ
cultum Rus elige dura sũt omia¬
T lusticus intectabihs indigestus
est michi R ml horp impmedita¬
tum tibi ẽẽ debuat mox ut t̾rã
habuisti labores uanos presagne
stilitatem et uillici fastidia debiusti
dixi dum nre glarens exculte
Rusticos ultimes honm t̾lis abeũcẽ
rusticiã reliquisse si unꝙͣ gemis
humanũ remũsteret eosd̃ illos
puto otnuos ieꝑtura ta quos
sequebant᷑ p̾cesẜunt maloro q
om̃m pessum facti sunt Dasꝑri¬
mꝰ uillicꝰ est mͥ  ubi uentas
uules grrminaiet subintelligend̃
fuit et iisticos tnbulis cũtis
asꝑiores. B uillicꝰ est mͥ neqͥssi¬
mus Naut uilllci nequicia
tolerare condisce aut faiiẽ ppeti

Expanded text:
fero. Mollem delicatumque ferres egrius: durities rusticorum epitheton est, duris cum bobus, cum stiva et vomere, cum ligonibus et rastris, dura denique cum tellure lucrantur, quid ni ipsi etiam duri sint? Si nil aliud est quam durus, bonus est villicus. Rusticum importunum ferre nequeo. Atqui vel feras villicum, cultum rus; elige: dura sunt omnia. Rusticus intractabilis, indigestus est michi. Nil horum impremeditatum tibi esse debuerat: mox, ut terram habuisti, labores varios presagire, sterilitatem et villici fastidia debuisti. Dixi, dum rure gloriareris, excultos rusticos, ultimos hominum, terris abeuntem iustitiam reliquisse; si unquam genus humanum revivisceret, eosdem illos puto ultimos reperturam: ita quos sequebantur precesserunt, maiorumque omnium pessimi facti sunt. Asperrimus villicus est michi. Ubi veritas endum fuit et rusticos tribulis cunctis asperiores. Villicus est michi nequissimus. Aut villici nequitiam tolerare condisce, aut famem perpeti;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃iuis nuidus muros pate caden¬
tes eggredere et ad illam patu¬
ani aspira ciuiꝰ regnni nõ erit
finis quo cum taudẽ deo te bo¬
cante ꝯstend̾is nec obsidionem
metuas nec rum̃a nec eorum
aliquid q̃ uñs ĩ brbib metuũt᷑
¶ de metu ꝑdẽdi ĩ besso caͣSꝯU¬
Ello uina metuo. R pacẽ

Expanded text:
quamvis nudus muros patrie tue cadenquamvis nudus muros patrie tue cadentis egredere, et illam patriam aspira, cuius regni non erit finis. Quo cum tandem, Deo te vocante, conscenderis, non obsidionem metuas, nec ruinam, nec eorum aliquid que vestris in urbibus metuuntur. 70 DE METU PERDENDI IN BELLO ello vinci metuo. Pacem
Abbreviated transcription (Latin):
cidisse mat̾ia fuit felicꝰ iesur¬
gendi, nempe hodie sagnatum
et mediolanũ sedibus suis stãt
nbus et sus idem tempus eu̾sa
similitꝰ et iho soliia et carthago.
spera ergo si spes cecidit et de
patria actum reris caue tu suc¬
cubuisse fortue peior est eigo
aminoꝵ deiectio ꝙ̃ murorum
uirilis nõ femmea uirum de¬
cet pietas ꝙͣuis doleas patriã
cecidisse noli tanẽ suũt succũ¬
beie quando tua iam rimua¬
ml iei publice collatura est
qui teip̃m et sique sũc ciuũ
relĩquie ad feliciora temꝑa ieẜ¬
uaie satage factis opus nõ la¬
mentis est bbi sit ipã etiã fu¬
ga laudabilis audisti ut teiẽ¬
tio bauoni cuiꝰ culya ac te¬
nuitate pene Ruorat imꝑium
Romanũ publice ab hominib
gratie acce sunt ꝙ de re pusca
nõ desꝑasset quod fecisse collega
bir clarissimꝰ et culpe omnis
illiuis exꝑs uidebat᷑ si aliuid
nichil est ieliqui ac tu saltem
cũbiante bona tua tecũ portans

Expanded text:
cidisse materia fuit felicius resurcidisse materia fuit felicius resurgendi: nempe hodie Saguntum et Mediolanum sedibus suis stant,nibus, et sub idem tempus eversa. Similiter et Hierosolyma et Carthago. Spera ergo. Si spes cecidit, et de patria actum reris, cave tu succubuisse fortune. Peior est enim animorum deiectio quam murorum. Virilis, non feminea, virum decet pietas: quamvis doleas patriam cecidisse, noli tamen simul occumbere, quando tua nil iam ruina Reipublice collatura est. Quin te ipsum et, si que sunt, civium reliquie, ad feliciora tempora reservare satage, factis prius, non lamentis. Opus est ubi sit etiam ipsa fuga laudabilis audisti ut Terentio Varroni, cuius culpa ac temeritate pene ruerat imperium Romanum, publice ab omnibus gratie acte sunt, quod de Republica non desperasset; quod fecisse collega eius, vir clarissimus, et culpe omni illius expers, videbatur si aliud nil est reliqui. At tu saltem cum Biante bona tua tecum portans,
Abbreviated transcription (Latin):
stum scorti biꝰ magne brbĩs te¬
non sagrantũ hambal cartha¬
gniẽ atq nunaciã affr̃icanꝰ mi¬
nor ihb solmiã tyris aliasq alii
Roniã nullus in totũ diruit sed
stordus et quid iefert quie eu̾¬
terit quã constet eu̾samn ruie
mediolañ recẽsior fama est sics
frederico imꝑatore barbaro et mi¬
manii quid tu ergo tuã patriã
rebaris exemptã imꝑio fortime
cui orbes maxime atq imperia
subeẽnt an usq adeo te fefellit a¬
mor Et urbem unã ꝙ tu ibi na¬
tus esses uibi finige̾s smuortalem
cũ sit mũdus ip̃e mortalis celũ
Ruet ac terra mõtes et maria
mouebũt᷑ et cieata de nichilo
in nichilũ iedigent᷑ tu russe
tuam pateiam tu mirans aut
queris sunt quod paulo ante
dicebam. ut homĩbus sic brbib
moꝵ eui sunt morti tanẽ es¬
noxie nõ sunt enĩ soli honnẽs
ẜ pieter ammos humana crĩga
mortalia P patria mea ruit
Resinget forsitã nam et a¬
lique surrexerũt et quibusd̃ ce¬

Expanded text:
stum scorti unius. Magne urbis testum scorti unius. Magne urbis tenon, Saguntum Hannibal, Carthaginem atque Numantiam Africanus minor, Hierosolymam Titus, aliasque alii. Romam nullus in totum diruit; sed scordiis. Et quid refert quis everterit, quam constet eversam? Ruine Mediolanensis recentior fama est, sub Federico imperatore barbaro et immani. Quid tu ergo? Tuam patriam rebaris exemptam imperio fortune, cui urbes maxime atque imperia subessent? An usque adeo te fefellit amor, ut urbem unam, quod tu ibi natus esses, fingeres immortalem, cum sit mundus ipse mortalis? Celum ruet ac terra, montes et maria movebuntur, et creata de nichilo in nichilum redigentur: tu ruisse tuam patriam aut miraris, aut quereris? Sunt, quod paulo ante dicebam, ut hominibus, sic urbibus nioris evi sunt, morti tamen obnoxie; non sunt enim soli homines, sed preter animos, humana cuncta mortalia. Patria ruit. Resurget forsitan. Nam et alique surrexerunt, et quibusdam ce