comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatũ se uenturos iuderẽt. Locutus. pro hos diui¬
tiacus heduus gallie tocius factiones esse duas.
har alterius pͥncipatũ tenere heduos. alteriꝰ ar:¬
uernos. hi cũ tancope depontentatu int̾se multos
ãnos contẽderent. factũ esse uti ab arũnis. seqͣnis¬
q germani mercede accerserent᷑. Horũ pͥmo cirat̾¬
xu. milia rhenum transisse:
ostea ꝙͣ agros & cultũ ̃ copias gallorũ hõies feri
ac barbari ad amassent traductos plures nũc ee in
gallia ad .c. E.xx. miliũ nuͣm. Cũ his heduos eorũ¬
q clientes. semel atq iterũ armis cõtendisse: magnã
calamitatẽ pulsos accepisse. oẽm nobilitatẽ. oẽm q se¬
natum / ocm equitatũ amisisse. Quibus p̃liis calamita
esse sequanis obsides dare nobilissimos ciuitatis ꝙ.
iureiurando ciuitatẽ obstringere: sese neq obsides
repetituros: neq auxilium.a.p.r. imploraturos/ neq

Expanded text:
cruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Divicruciatum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatesse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque
Abbreviated transcription (Latin):
telligere se se iã E si pro ueteribus heluecioꝵ iniuriis
florentissimis rebus domos suas heluecii relinqͥssẽs:
uti toti gallie bellũ iuferent. impioq potirentur.
Locũq domicilio ex magna copia diligerẽt: quem
ex om̃i gallia oportunissimũ ac frue luosissimum
iudicassent. reliquasq ciuitates stipendarias herõt.
uellent. Ea re ꝑmissa diem cõcilii cõstituerũt. et
iureurãdo ne qui enũciaret nisi qͥbus comuni cõ¬
silio mandatum eͥet inter se sanxerunt.
Go concilio dimisso idest pͥncipes ciuitatũ: qͥ añ fue¬
rant ad cesarem reuerterũt. petierũtq ut sibi secre¬
to in occulto de sua oĩmq salute cũ eo agere liceret.
Ea re imipetrata sese om̃s flentes cesari ad podes pro¬
ieterunt: nõ minus id se cõcendere & laborare. ne
ea q̃ dixissent enũciarentur. ꝙͣ uti ea que uellent
impetrarẽt. Propt̾ea ꝗ si nunciatũ esset sũmũ in

Expanded text:
tellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriitellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriiflorentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in
Abbreviated transcription (Latin):
E finitimi gallie prouincie a lobrigibusq essent.x
Boios petentibus hedius ꝙ egregia uirtute erãt
cogniti: ut infinibus suis collocarent concessie.x
Quibus illi agros dederũt. quosq postea ĩ partẽ
iuiris lib̾tatisq cõdicionem: atq ipsi erant. recepũt.
In castris heluecioꝵ tabule reperte st. lris grecis
confecte: E ad cesarẽ relate: quibꝰ intabulis noni¬
natĩ racio confecta erat : qui nũs domo exisset eoꝵ
qui arma ferre possent. et itẽ sepatĩ. pueri. senes
mulieresq. Quarũ oĩm rerũ sũma. era capitum.
heluecioꝵ. milia .cclxiii. Tulignoꝵ milia .xxxuI.
latobrigoꝵ.xxiiii.rauracor.xxinĩ.boior.xxxii.
Ex his qui arma ferre possent admilia.
qui domo redierunt censu habito ut cesar ĩpaue¬
rat repertus ẽ nuͣs milium .C. E x.
Bello heluecioꝵ. cõfecto tocius fere gallie legati pͥn¬
cipes ciuitatum ad cesarẽ gratulatũ cõuenerunt. In¬

Expanded text:
et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: in
Abbreviated transcription (Latin):
Eti ꝙ ĩ tanta multitudine dititioꝵ suã fugam aut
occultari / aut oĩno ignorari posse existimarẽt. pͥma
noc te excastris heluiciorũ eggressi ad rhenum
finesq germanoꝵ contẽderunt. Qđ ubi cesar re¬
scit: quorũ ꝑfines ierant his uti conqͥrerẽti E re¬
ducerent si sibi purgati ẽe uellẽt impauit. Redu¬
tos in hostiũ nũo habuit. reliqͦs om̃s obsidibus
armis ꝑfugis traditis indidicionẽ accepit. heluecios.
tulinges. latobrigos in fines suos unde erãt ꝓfec i
reuerti iussit. E ꝗ oĩbus frugibus amissis: domi x¬
nihil erat quo famẽ tollerarent. allobrogibꝰ imꝑauit
ut his frumẽti copiã facerẽt. ip̃os oppida uicosq
quos incẽderãt restituere iussit. Id ea maxĩe r̃one
fecit ꝗ noluit eũ locũ unde heluecii discederant
uacare : ne ꝑꝑ bonitatẽ agroꝵ gerinani qͥ trãsrhenũ¬
ĩcolunt e sius funbus in helustiorũ fines trãsierũt.

Expanded text:
cti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut cti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Ger suis finibus in Helvetiorum fines transirent
Abbreviated transcription (Latin):
puenerũt: cũ & ꝓp uulnera militũ E ꝑꝑ sepulturã
occisorũ nũ triduũ morati eo seqͥ nõ potuisset.
Cesar ad lingones łras nunciosq misit. ne eos fru¬
mento: ne ue alia re iuuarẽt. qui si iuuissent se
eodem loco heluecios habiturũ. ip̃e triduo int̾mi¬
sso cũ om̃ibus copiis eos sequi cepit. Heluetii oĩm
rerũ inopia adducti legati dedicione ad eum
miserũt. Qui cũ eũ initii̾e cõuenissent. seq ad
pedes proiecisscnt. suppliq Pocuti. flentes pacem pe¬
tissent : atq eos in eo loco: quo cũ essent suum ad¬
uentũ expec tare iussisset paruerũt. Eo postꝗͣ
cesar ꝑuenit. obsides. arma. seruos qͥ ad eos ꝓfugi¬
ssent. poposcit. Dum ea conqͥruntur ẜ cõferuntur
nocte int̾missa circit̾ hoĩm nulia. sex. eiꝰ pagi. qui
urbigenus appellatur. siue timore ꝑt̾riti ne armis
traditis supplicio afficerent. sue spe salutis iudu¬

Expanded text:
pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis indu
Abbreviated transcription (Latin):
bi partita intulerũt. Frima & secũda aciesꝰ ut uctis
ꝙ submotis resisteret. Tercia ut uenientes sb̾stiu̾et
ita ut amcipiti p̃lio diu atq acrit̾ pugnatũ ẽ. diuciꝰ
cũ sb̾stinere nr̃orũ impetum nõ possent. alt̾i se ut
ceꝑant im montẽ receꝑunt. Alt̾i ad impedim̃ta & car¬
ros suos se cõtulerũt. Nã hoc toto p̃lio tũ ab hora
septima. aduesperã pugnatũ sit auersum hostẽ no¬
abiecerãt. E e loco superiore in nr̃os ueniẽtes tela
cõiciebant. E nõnulli int̾carros rotasq mataras
ac tragulas subiciebant. nr̃osq uulnerabãt. Diu
cũ pugnatũ ẽet. impedim̃tis castrisq nr̃i potiti st̃.
ibi orgentorigis filia atq unus ex filiis captus est.
Sex eo prelio cirtit̾ hominũ milia. Cxxx. super¬
fuerunt. eaq tota noc te continent̾ ierunt. nulla
parte noctis itin̾e int̾misso infines lingonũ die qͣrta

Expanded text:
bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem viobiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto
Abbreviated transcription (Latin):
cõmisit. Milites e loco suꝑiore pilis missis facile
hostiũ phalangẽ ꝑfregerũt. Ea disiecta gladus
strictis in eos impetum fecerunt. gallis maguo ad
puguã erat impedim̃to: ꝙ pluribus eoꝵ scutis. uno
ictu pilorũ trãsfixis & colligatis. cũ ferrũ se ĩfle¬
xisset neq euellere: neq sinistra impedita satis
cõmode pugnare poterant. Multi ut dui iactato
brachio preoptarẽt scutũ manu emiittere. ⁊ nudo
corpore pugnare. Tandẽ uuln̾ibus defessi. E pedem
referre: & ꝗ mous suberat circit̾ mille passuũ eo se
retipere ceperunt. Capto mõte ꝙ succedẽtibus nr̃is
boi & tulingi: qͥ hõim milibus circit̾.xu. hostiũ agm̃
claudebant. E nouissimis p̃sidio erant. Sitin̾e nr̃os
latere aperto aggressi ircũ uenire. Et id ospicati
heluccii qui in montẽ sese receꝑant. rursus instareꝰ
& p̃lium reintegrare cęꝑunt. Romam cõuersa signa

Expanded text:
commisit. Milites loco superiore pilis missis facile commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑioribus locis occupatis preliũ nõ cõmisissent
siue eo ꝙ re frum̃tatia intercludi posse cõfiderent.
Conmutato cõcilio / atq itinere conuerso nr̃os a noui¬
ssimo agmine in seqͥ ac lacessere ceperũt. Postꝗͣ id
aĩaduertit. copias suas cesar inproximũ collẽ sb̾du¬
cit. equitatũ q qui substiu̾et hostiũ impetũ misit
Ip̃e iterũ ĩ colle medio triplicẽ aciem instruxit. Le¬
as legiones quas ingallia citeriore proxĩẽ cõscrip¬
homiuibus cõpleri. et int̾ea sarcinas in locũ unum
conferri. et eũ ab his qui in suꝑiori acie ꝯstiterãt.
muniri iussit. Heluecii cũ õibus suis carris secuti
impedimẽta ĩ unũ locũ contulerũt. ip̃i cõfertissima
acie reiecto nr̃o equitatu. pla lange facta sub pri¬
niã nr̃am aciem successerunt. Cesar pͥmũ suo de¬
uide oĩm e conspec tu remotis eqͥs: ut eqͣto oĩm
ꝑicło spem fuge tolleret. cohortatus suos p̃lium

Expanded text:
superioribus locis occupatis proelium non commisissent, superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit leas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscriphominibus compleret; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium
Abbreviated transcription (Latin):
ut undiq uno tempore in hostes impetus fieret.
Alonte occupato nr̃os expect abat. prelioq ab/¬
stinebat. Multo deiq die ꝑ exploratores cesar
cognouit. ⁊ montẽ a sius teneri. E heluecios cas¬
tra cõmouisse. et considiũ timore ꝑterritũ qđ nõ
uidisset peruso sibi renũciasse. Eo die quo con¬
sederat. ex int̾uallo hostes sequit᷑. E millia pas¬
suũ tria ab eorũ castris castra posuit. Fostridie
eius diei. qđ oĩuo biduũ superat cũ exercitu fru¬
mentũ metiri. oporteret. et qđ abibracte oppido
heduorũ longe maxinio & copiosissimo nõ ampliꝰ
millibus passuũ.xuiii. aberat. rei frumentarie
prospiciendũ existimauit. iter ab heluetiis auer¬
tit. ac bibracte ire contendit. Ca res ꝑ fugitiuos
Lemilii decurionis equitũ gallorũ hostibus nũ¬
ciatur. Heluecii seu qd terrore ꝑterritos romãos
discedere a seꝰ existimarent: eo magis ꝙ pͥdie

Expanded text:
ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie
Abbreviated transcription (Latin):
iter cõgnouerãt sũmũ iugũ moutis ascendere de u¬
bet: quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta
uigilia eodem itinere: quo hostes ierant ad eos
contendit. equitatũ q oẽm aute se nuttit.
Considius qui rei militaris peritissimus habebat᷑
in exercitu. l. sille. E postea .m. crassi fuerat.
cũ exploratoribus p̃mittit. Frima luce cũ sũmꝰ
mons. a lito labieno teueretur. ip̃e ad hostium. ⁊¬
castris. nõ longius mille ⁊ quigẽtis passibus abeͣet̾.
neq postea ex captiuis comꝑit: aut ip̃iꝰ aduentus
aut labieni cognitus esset. Considius eqͦ admisso
ad eum accurrit. Dicit montẽ. quẽ a labieno oc¬
cupari uoluent ab hostibus teneri. Id se agallicis
armis atq insignibus cognouisse. Cesar suas copias
ĩ proximum collem subducit. aciem instruit. Labie¬
nus ut erat ei p̃ceptũ acesare ue p̃lium cõmitteret
nisi ipius copie prope hostiũ castra uise essent.

Expanded text:
iter cognoverant summum iugum montis ascendere iuiter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent,
Abbreviated transcription (Latin):
apud oũ teneret uominẽ extimaturũ nõ sua uolũ¬
tate factum. Qua ex re futurũ. ut tocius gallie aĩ
orandi faciat. Tanti eius apud se gr̃am eͣeͣ ostẽdit
uti E rei .p. in iniuriam. ⁊ suũ dolorẽ erꝰ uoliuitati
at precibus cõdonet. Dunorigẽ ad se uocat frẽm
adhibet. que in eo rep̃hendat ostendit: que ip̃e
intelligat: que ciuitas queratur p̃ponit. Monet ut
ĩ reliquũ tempꝰ om̃s suspiciones eutet. p̃t̾ita se diuĩ¬
ciaco fr̃ĩ condonare dicit. Dunorigi custodes ponit.
ut q̃ agat/ qͥbus cũ loqͣtur sare possit:
Eodem die ab exploratoribꝰ cercior factus. hostes
sub monte cõsedisse. millia passuũ ab iłta ip̃is castͥs
uii. qualis eͣet̾ natura montis. ⁊ quales in circuitu
assensus qui cognosceret misit. Renũciatũ est fa¬
ailem eͣẽ. de tercia uigilia litũ labienũ legatum.
pro p̃tore cũ duabus legionibus. ⁊ his ducibus qͥ

Expanded text:
apud eum teneret, neminem existimaturum non sua volunapud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae aniorandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui
Abbreviated transcription (Latin):
familiarẽ suum. cui sũmam oĩm rerũ fidem ha¬
bebat. cũ eo colloquitur. Simł cõmune facit. que
ip̃o pñte incõcilio galloꝵ de dunorige sint dicta.
et ostendit que seꝑatim quisꝗͣ de eo apđ̃ se dix̾it.
Fecit atq ortatur ut sine eius offeusione animi.
uł ipse de eo causa cognita statuat. uel ciuitatẽ¬
de eo statuere iubeat.
Diuiciatus multis cũ lacrimis cesarẽ complexus ob¬
secrare cepit. neqͥd grauius in frẽm statueret. scire
se illa eẽ uera. ne quicꝗͣ ex eo plus ꝗͣ se doloris
capere: ꝓpt̾ea ꝗ cũ ipse̾ gr̃a plurimum domi atq
in reliqua gallia. ille minimũ ꝑꝑ adolescenciam
posset: per se creuisset: quibus opibus at neruis:
nõ solum adminuendã graciã sed pene ẜ ad per¬
niciem suam uteretur. sese tñ ẜ amore frat̾no
⁊ extimacione uulgi cõmoueri. qđ si quid ei a cer¬
sare grauius accidisset. cũ ipse eum locũ amiciciẽ

Expanded text:
familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem hafamiliarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
quo sed etiã de ea quam habeat gr̃a desꝑare
aduersum paucis añ diebus factũ eͣeͣt. iniciũ
eiꝰ fuge factum adimorige atq eius equitibus.
Nã equitatũ quẽ auxilio cesari hedui miserant:
dinorix preerat. eorũ fuga reliquũ ee eqͥtatũ
pretoritũ. Quibus rebus cognitis cũ ad has
suspiciones certissime res accederent. ꝙ ꝑ fines
sequanorũ heluecios traduxisset: ꝙ obsides int̾
eos dandos curasset: q omĩa ea non modo ĩ iussu
suo & ciuitatis. sed etiam inscientibus ip̃is fecisset:
ꝙ a magr̃atu heduorũ accusaretur. sacis ẽẽ cause
arbitratur. quare in eum aut ipse aĩaduerteret:
aut ciuitatem aĩ aduertere iuberet. His õibus
iusticiam temꝑanciam cognouerat. Nã ne eius
supplicio diuiciati animũ offenderet. uerebatur.
Itaq pͥus ꝗͣ quiꝗͣ conaretur diuiciatũ ad se uo¬
cari iubet. E quondianis int̾pretibus remotis. ꝑ
C. uallerium. tronicillum pͥncipẽ gallie prouincie

Expanded text:
gno, sed etiam de ea quam habeat gratia despergno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperadversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae,
Abbreviated transcription (Latin):
gratia. cupidũ rerũ nouaꝵ. Compluris ãnos por¬
toria. reliquaq oĩa heduorũ uec tigalia paruo
audebat nemo. His rebus & suã rẽ familiarẽ auxisse:
et facultates ad largiendũ magnas coꝑasse. magnum
nuͣm equitatus suo sumptu semꝑ alere. & circũ se hr̃e.
Neq solum domi: sed eciã apđ̾ finitimas ciuitates lar¬
giri posse: atq huiꝰ potencie causa matrẽ ĩbiturigibꝰ
homini illic nobilissimo ac potentissimo collocasse.
ip̃m ex helucciis uxorẽ hr̃e. sororẽ ex mr̃e. & ꝓpinqͣs
suas nuptũ in alias ciuitates collocasse. fauere s
cupere heluetiis ꝓpt̾ eã affinitatẽ. odisse etiã suo
nomine. cesarẽ & romanos: qđ eorũ aduentu po¬
tencia eius diminuta. et diuici acus frat̾ in antiquũ
locum gracie atq honoris sit restitutus. si quid
accidat romanis sũmã in spem ꝑ heluetios regni
obtinendi uenire. imꝑio poͬ.ioͥ. nõ modo de re¬

Expanded text:
gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos porgratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias pter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de re
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas apd̾ plebem plurinũ ualeat: qͥ pͥuatĩ
plus possint ꝗͣ ipsi magr̃atus. Hos sediciosa atq ĩ¬
proba or̃ane: multitudinẽ decerere ne frumentum
gallie obtinere nõ possent. gallorũ ꝗͣ romanoꝵ
imꝑia perferre: satius e̾e. neq dubitare debeant
qͥn si heluecios superauerint romani una cũ re¬
liqua gallia heduis lib̾tatem sint exepturi. Ab
hisdem nr̃a cõsilia. queq in castris gerant᷑ hostibꝰ
enunciari. hos a se coherceri: nõ posse. Quin eciã
ꝗ necessario rem coactus cesari enunciarit. Intel¬
ligere sese quanto id cũ periculo fecerit. ob eã
causam ꝗͣ du potuerit tacuisse.:
ctari nolebat. celeriter conciliũ dimittit. Liscũ
retinet. querit ex solo ea: que incõuentu dix̾at.
dicit lib̾ius atq audacus. Eadem secreto ab aliis
querit. Reperit esse uera. Ip̃m esse dunorigem
sũma audacia magna apd̾ plebem ꝓpt̾ lib̾alitatẽ

Expanded text:
auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum nt, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Cctari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ frumento. qđ flumine arare. nauibus sb̾ ue¬
xerat: ꝓpt̾ea uti minus poterat. ꝙ iter ab arare
heluetii auerterant: a quibus discedere nolebat
diem ex die ducere hedui. conferri. portari ad¬
esse. dicere. ubi se duicius dua intellexit. et diẽ
instare : quo die frumentũ militibus metiri opor¬
teret. Conuocatis eorũ pͥncipibus. quorũ magnã
copiam in castris habebat. in his diuiciaco ꝙͣ lisci
qui sũmo magr̃atu preerant: quẽ uirgobretum
appellant hedui: qui creatur annus. E uite et
necis in suos ħe potestatẽ. grauit̾ eos accusat: qđ
cũ neq emi neq ex agris sũmi posset tã necessa¬
rio tp̃e. tã propinqͥs hostibus ab his nõ sbleuet᷑.
p̃sertim: cũ magna ex parte eorũ precibus adduc ł
bellum susceꝑit. multo eciã grauiꝰ qđ sit destitutus.
queritur. Tum demũ liscus or̃one cesaris adductꝰ
qđ añ ea tacuerat propouit. Esse nõ nullos quorũ

Expanded text:
autem frumento quod flumine Arari navibus subveautem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
coas tum habebat. p̃mittit: qui uideãt quas ĩꝑtes
hostes iter faciant. qui cupidius nouissinũ agmẽ
insecuti alieno loco cũ equitatu heluetioꝵ pliũ
cõmittunt. E paua de nostris cadunt. Quo p̃lio
sblati heluecii. ꝙ. qͥngentis equitibus cantam.x
multitudinẽ eqͥtũ propulerant. audaciꝰ sustin̾e. non
nũꝗͣ ⁊ nouissimo agmino p̃lio nostros lacessere tepũt.
Cesar suos ap̃lio continebat: ac satis in pñcia habebat
hostem. rapinis populacionibus pabulacionibus q
prohibere. Ita dies circit̾. xu. iter facere uti int̾
nouissiuiũ hostium agmen. E nr̃m pͥmũ nõ ampliꝰ
quinis aut senis milibus passuũ interesset.
nterim quotidie cesar heduos frumentũ qđ ceͣnt
publice polliciti flagitare. Nã ꝓpt̾ frigora ꝗ gal¬
lia sub septẽtrionibus. ut añ dictũ est. posita est.
nõ modo frumenta in agris matura nõ erãt. sed
ne pabuli quidẽ satis magria copia suppetebat. Co

Expanded text:
coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo
Abbreviated transcription (Latin):
ambaros q allo broges uex assent. memoriã depon̾e
posset. qđ de sua uictoria tã insolent̾ głarentur:
qđq tã du se impune in iurias tulisse admiraret᷑
codem ꝑtinere. Consuesse enĩ deos ĩmortales. qͦ
grauiꝰ homines. ex cõmutacione rerũ doleãt: quos
pro scelłe eorũ ultisci uelint. Hiis secũdiores int̾¬
dum res & diuturniorẽ inpunitatẽ cõcedere. Cũ
ea ita sint. tñ si obsides ab his sibi dentur. uti
ea que polliceantur facturos intelligat. E si he¬
dus de iniuriis quas ip̃is sociisq eorũ intulerĩt
Item si allobrogibus satisfaciãt. sese cũ ip̃is pacẽ
esse fac turũ. Diuicꝯ respondit. ita heluecios a
maioribus suis institutos ẽẽ: uti obsides accipere
non dare consueuerint: eiꝰ rei popłm .ro. esse tes¬
tem. hoc responso dato discessit.
L ostero die ex eo loco castra mouent. Idem facit
cesar. equitatũq oẽm ad nuͣm quatuor milium
quẽ ex om̃i prouncia ⁊ heduis atq eorũ sociis.

Expanded text:
Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ in castra reduxit. Tũ demũ arioiustus ꝑtẽ
suarũ copiaꝵ . que castra maiora. oppugnare / misit.
acritꝰ utemq usq ad uesꝑũ pugnatũ est. Solis oc¬
casu suas copias arioiustus multis ẜ illatis E acce¬
ptis uubieribus incastra reduxit. Cũ ex capeiuis x¬
q̃reret cesar. ꝗͣ obrẽ arioiustus p̃lio nõ decercaret
hanc reꝑiebat causam. ꝗ apud g̾manos ea cõsuetudo
eet ut mr̃es familie eoꝵ sorcibus & uatianaciõibꝰ
dec lararẽt. utrũ p̃liũ cõmitti ex usu e̾ẽt̾ nec ne

Expanded text:
exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus dec
Abbreviated transcription (Latin):
retur ultra eũ locũ: quo in loco germani cõsederãt
circit̾ passus sexcẽtos ab his castris idoneũ locũ
delegit. a cieq triplici instructa ad cũ locũ uẽĩt
Frumam ẜ. secundã aciẽ in armis eeͣ t̾enere. terciã
castra munire iussit. Is locus ab hoste circit̾ passus
sexcentos un dictũ est aberat. Eo circit̾ hoĩm millia
nũo. xuiii. expedita. cũ om̃i equitatu arioiustus mi¬
sit. que copie nr̃os ꝑterrerẽt. & municiõe ꝓhiberẽt.
Nihilominꝰ seciꝰ cesar uti añ cõstituerat duas acies
hostiũ propulsere. terciã opus perficere iussit. Auui¬
tis castris duas ibi legiones reliquit. E partẽ auxi
ximo die instituto suo cesar e castris utrisq copias
suas eduxit paululũq amaioribus castris ꝓgressis
acies instruxit. hostibusq pugnãdi pc̃atẽ fecit. ubi
ne cũ quidẽ eos prodire. incollexit/ arct̾ meridiẽ

Expanded text:
retur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, retur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxilximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem
Abbreviated transcription (Latin):
heduis subportarot᷑: cesarẽ int̾t luderet. Ex eo die
dies continuos. u. cesar pro sius castris copias produ¬
xit. E aciẽ instruc tã hũit: ut si uellet ariouistus.
p̃lio contẽdere ei pt̃as nõ dẽẽt. Ariouistus his õibus
diebus exercitũ castris cõtinuit. equestri peelio
quocidie cõtendit. Genus hoc erat pugne: quo se
germani exercuerãt. equitũ milia erũt sex. totidẽ
nun̾o pedites uelocissimi ac forcissimi: quos ex oĩ
copia singłi singłos sue salucis causa delegerant.
Cũ his inp̃liis uersabantur ad eos se eqͥtes iecipiebãt.
hi si quid erat durius cõcurrebãt: si qui grauiore
uulnere accepto eqͦ deciderãt arcũsistebat. si qͦ erat
longius prodeundum aut celerius recipiẽdũ. tãta
erat horũ exercitatione celleritas: ut iubis equoꝵ¬
subleuati cursum ad eqͣrent. Ubi cuũ castris se se¬
tenere cesar intellexit ne diucus cõmeatu phibe¬

Expanded text:
Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ periculo ad eũ missurũ. & hõĩbus feris obiec tuꝵ
existimabat. Cõmodissimũ uisum ẽ. C. uallerium
procillũ.C. uallerii caburi filiũ sũma uirtute ẜhu¬
manitate ad olescentẽ. Cuiꝰ p̃r̃ .a.C. uallerio flacco
tudine utebatur: & ꝗ in eo peccandi germanis causa
nõ esset: ad eũ mittere. et.M. ticuni qui hospicio ⁊¬
arioiusti usus erat. His mandauit ut que diceret
arioiustus cognoscerẽt E ad se referrent : quos cum
apud se in castris ariouistus cõspexisset: ex̾citu suo
pũte clamauit: quid ad se uenirent: an speculã di
causa inconantes dicere prohibuit.& incathenas
conetit. Codem die castra promouiti  millibꝰ pas¬
suũ sex a cesaris castris submõte consedit. Fostridig
eiꝰ diei preteriõs castra cesaris suas copias traduxit
⁊ millibus passuũ duobus ultra eũ castra feat.: eo
consilio uti frumẽto cõmeatuq qđ ex sequauis et

Expanded text:
cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco tudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et
Abbreviated transcription (Latin):
telũ inhostes roicerẽt. Nã & si sine ullo ꝑicłõ legiõis
delecte cõmissum cũ equitatu preliũ fore uidebat
tũ cõmittendũ nõ putabat: ut pulsis hostibus dici
Postꝗͣ in iusgus militum elacum est: qua arrogantia ĩ
colloquio anouistus usus õẽm galliã romanis int disset
imnpetumq in nr̃os eius equites fecissent: eaq res cols¬
loquium ut dirimisset. multo maior alacritas studiũq
pugnandi maus exercitui iniectũ est.
Siduo post arioustus ad cesarẽ legatos mittit. uelle
se de his rebus: que int̾ eos agi ceptes neq ꝑfecte es¬
sent. agere cũ eo. uti aut iterũ colloqͥo diem cõstitue¬
ret: aut si id minus uellet ex suis legatis aliquẽ ad
se mitteret. Collo q̃ndi cesari causa uisa nõ est. ⁊ eo
magis ꝗ pͥdie eius diei germani retineri nõ pot̾ant.
qͥn in nr̃os tela cõicerent. legatũ esius sese magno

Expanded text:
telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, diciPostea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno
Abbreviated transcription (Latin):
amiciciã. ꝗ exercitũ ingallia habebat sui opͥmendi
causam habere : qui nisi decedat atq exercitũ de¬
ducat ex his regionibus sese illũ nõ pro amicor
sed pro hoste habiturũ : qđ si eũ int̾fecerit multis
se ab ip̃is ꝑ eorũ nuncios comꝑtum hr̃o quorũ oĩm
graciam. atq amiciciã eius morte redimere posset. Ꝙ
si discessisset. E liberã possessionẽ gallie sibi tradidis¬
Cet/ magno se illũ p̃mio remuneratuꝵ. et q̃cũq bella
uti optime meritos socios desereret: neq se iudicare
popłs .i. ignouisset. neq in prouinciã redegisset: neq
stipendiũ inposuisset. Ꝙ si antiqͥssimũ qͦ tp̃s spec
uictam suis legibus uti uoluisset.
Dũ hec incolloqͥo gerunt᷑ cesari nũciatũ est equites
arioiusti ꝓpͥus tumulũ acceđe ⁊ ad nr̃os ad equitare
Lapides telaq in nr̃os cõicere. Cesar loq̃ndi fiuem
facit. seq ad suos recipit. suisq imꝑauit ne ꝙ oĩo

Expanded text:
amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella etudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectvictam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino
Abbreviated transcription (Latin):
tempis propenderint. Amiciciã.p.r. sibi ornamẽto
& presidio nõ decrim̃to eͥe oportere. idq ea spe
subtrahantur nõ muiꝰ libent̾ sese recusatuꝵ.p.r.
oppugnande causa facere: eiꝰ rei testimoniũ esse
ꝗ nisi rogatus nõ uenerit E ꝙ bellũ nõ intulerit
sed deffenderet se pͥus ingalliã uenisse.ꝗͣ.p.i. nũꝗͣ¬
ssum: quid sibi uellet. cur in suas possessiones uẽiret¬
E prouinciã suã hanc ee̾ galliam sicut illã nr̃am.
ut ip̃i cõcedi nõ oporteret si in nr̃os fines impetũ
faceret . sic item nos cͥe mniquos ꝗ in suo iure inter¬
pellaremꝰ. ꝙ fr̃es ase ⁊ amicos heduos appellatos
diceret nõ se tã barbarũ/ neq tã imꝑitum eͣcꝰ rerũ.
ut nõ sciret neq bello allobrogũ proximo heduos
romanis auxilium intulisse. neq ip̃os inhis cõtẽtio¬
nibus quas hedui secũ ẜcũ seqͣnis habuissent auxilio
.p.r. usos et̃ debere se suspicari simulata cesarem

Expanded text:
tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum popoppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse qussum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
hedus aut corũ socis bellũ inferrẽt obsides red¬
deret. Si nullã partẽ germanoꝵ domũ remittere
posset : aut ne quos ampliꝰ rheuũ trãsire pat̾etur.
Arioiustus ad postulata cesaris pauca respondit.
de suis uirtutibus młta p̃dicauit.: transisse rhenũ
sese nõ sua sponte sed rogatũ E accersitũ agallis
nõ siue magna spe magnisq p̃miis p̃dicauit. do¬
mũ propinquosq reliquisse. sedes hr̃e in gallia ab
ip̃is concessas: obsides ip̃oꝵ uoluntate datos. stipẽ¬
dium capere iure belli: qđ uictores uictis ĩpon̾e
consuerint. nõ sese gallis sed gallos sibi bellũ intu¬
lisse. Om̃s gallie ciuitates ad se oppugnãdũ uenisse:
ac contra se castra habuisse. eas om̃es copias a se
uno p̃lio pulsas ac suꝑatas eͥcͣ. si iterũ exꝑiri uelĩt
se iterũ paratũ esse decertare. si pacẽ ueluit iui¬
quũ eͣeͣ destipendio recusare. ꝙ sua uolũtate ad id

Expanded text:
Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redHaeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id
Abbreviated transcription (Latin):
grandis. Hic locus equo fere spacio ab castris ario¬
iusti ꝙͥ cesaris aberat. eo ut erat dictũ ad colloqͥũ
uenerũt. Legionẽ cesar quã cqͥs deuexerat. passibꝰ¬
ducẽtis ab eo tumulo cõstituit. itẽ eqͥtes arioiusti
pari interuallo constiterunt.
Arioiustus ex equis ut colloq̃ret᷑. E p̃t̾ se denos u¬
ad colloquiũ reduceret postulauit. ubi eo uentũ ẽ
munera amplissune missa. quã rẽ E paucs contin¬
gisse. E aromanis pro magnis hominis officiis osu¬
euisse tribui. Docebat illũ qͥn neq adicũ neq ca¬
usam postulandi iustam haberet. bñficio ac li¬
b̾alitate sua: ac senatus ea p̃mia cõsetutũ. Doce
tocius gallie pͥncipatũ hedui tenuissent: pͥus etiã
tudinẽ.: ut socios atq amicos nõ modo sui uihil de¬
perdere : sed gracia dignitate honores auctores ẽẽ
id his eripi quis pati posset. postulauit. Deinde
eadem quã legatis inmandatis dederat ne aut

Expanded text:
grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariograndis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, d amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebtotius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiamesse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit ent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut