comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ene placitum fuerit in oculis tuis facito. Theo deberthus aut̃
id castrum ueniens. cũ pace ingressus ẽ. subditumq sibi cernens
opulum nihil inibi mali gessit. Deuteria uero ad occur sum
uis uenit. At ille speciosã eam cernens. amore eius capitur.
tiriuoq eam copulauit stratui.
portien illis diebus theodericus parentem suum sigiualdum occidit¬
tȩ aqgladio: Mittens occulte ad theodeberthum. ut & ille giualdu¬
ntadesfilium eius necar& que tunc secum habebat. Sed quia eum de¬
isq insacro fonte exceperat ꝑdere noluit. Litteras uero quas ei pa¬
abens iuter trans miserat. ipsi adlegendũ dedit dicens. Fuge hinc. quia¬
uitas abatris mei prȩceptum accepi. ut te interficiam. Si uero ille de¬
urte arrunctus fuerit & me regnare audieris. tunc ad me securus reuer
utannteris. Quod audiens gratias agens. et uale dicens abscessit:. are¬
i. Ninatensim enĩ tunc urbe gothi per uaserant. dequa theo deberthus

Expanded text:
ni et quod bene placitum fuerit in oculis tuis facito'. Theudobertus autem ni et quod bene placitum fuerit in oculis tuis facito'. Theudobertus autem ad castrum veniens, cum pace ingressus est, subditumque sibi cernens populum, nihil inibi male gessit. Deoteria vero ad occursum eius venit; at ille speciosam eam cernens, amore eius capitur, suoque eam copulavit stratu. In illis diebus Theudoricus parentem suum Sigivaldum occidit gladio, mittens oeculte ad Theudobertum, ut et ille Sigivaldum, filium eius, neci daret, quem tunc secum habebat. Sed quia eum de sacro fonte exciperat, perdere noluit. Litteras vero, quas ei pater transmiserat, ipsi ad legendum dedit, dicens: 'Fuge hinc, quia patris mei praeceptum accipi, ut te interficiam; si vero ille defunctus fuerit et me regnare audieris, tunc securus ad me reverteris'. Quod audiens, gratias agens et vale dicens, abscessit. Arelatensim enim tunc urbem Gothi pervaserant, de qua Theudobertus
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt ab aureliano hoc imperatore fuisse aedificatũ.
heo dericus autẽ filio suo thedeberto uinsigardem cuiusdam
regis filiam desponsauerat.
Gothi uero cum post chlo doue hi mortem multa de id. quȩ
ille adquisierat per uasissent. theodericus. theodebertum. chlotha¬
rius uero guntharium seniorẽ filium suum adhȩc requirenda
trans mittunt. Sed guntharius usq rutenus accedens. nescio qua
faciente causa regressus ẽ. Theodeberthus uero usq adbiterris¬
sem ciuitatẽ abiens. deas castrum obtinuit. atq in prae dam
diripuit. De inde adalium castrum nomine caprariam lega¬
tos mittit dicens. Nisi se illi subdant. omnem locum illit in¬
cendio concremandum. eosq qui ibidem resident captiuandos.
rat aute ibide tunc matrona deuteria nomine
utilis ualde atq sapiens. cuius uir apud bi terris urbem
onsederat. Quȩ misit nuncios ad regem dicens. Nullus tibi

Expanded text:
ferunt ab Aureliano hoc imperatore fuisse aedificatum. ferunt ab Aureliano hoc imperatore fuisse aedificatum. XX. Theudericus autem filio 127 suo Theudeberto Uvisigardem cujusdam regis filiam desponsaverat. XXI. Gotthi vero cum post Chlodovechi mortem multa de his quae ille acquisierat, pervasissent, Theudericus Theudebertum, Chlothacharius vero Guntharium seniorem filium suum ad haec requirenda transmittunt. Sed Guntharius usque Ruthenos accedens, nescio qua faciente causa, regressus est; Theudebertus vero usque ad Biterrensem civitatem abiens, Deas castrum obtinuit, atque hinc praedam diripuit. Deinde ad aliud castrum, nomine Caprariam, legatos mittit, dicens, nisi se illi subdant, omnem locum illum incendio concremandum, eosque quErat autem ibidem tunc matrona Deoteria nomen utilis valde atque sapiens, cuius vir aput Biterris urbem concesserat. Quae misit nuntius ad regem, dicens: 'Nullus tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
atq fecundas. ita ut aruis semel scissis uomere. semina iactant᷑¬
& magna fructuum opulentia subsequat᷑. A meridie habet
oscarum fluuium pistib ualde prȩdiuitẽ. Ab aquilone uero
alius fluuius uenit. qui ꝑ portam ingrediens ac sub potem de¬
currens. per aliam rursum portam egredit᷑. totum muniti¬
onis locum placida unda circum fluens. Ante portam autem
molina mira uelocitate diuertit. Quatuor portȩ aquatuor pla¬
gis mundi sunt positȩ. totumq ȩdificium triginta tres turres
ex ornant. Murus uero illius dequadris lapidib usq in uiginti pe¬
des. de super aminuto lapide aedificatũ habet᷑. Habens in alto pedes
triginta. in latu pedes quindecim. Qui cur non ciuitas dictasit ig¬
noro. Habet enĩ in circuitu praeriosos fontes. A parte autẽ occi¬
dentis. montes sunt uberrimi. uineisq repleti. Iurtam nobile
in colles falernum porrigunt ut respuant scalonũ. Nam ueteres

Expanded text:
atque fecundas, ita ut, arvis semel scissis vomere, semina iaceantur, etatque fecundas, ita ut, arvis semel scissis vomere, semina iaceantur, et magna fructuum opulentia subsequatur. A meridie habet Oscarum fluvium piscibus valde praedivitem, ab aquilone vero alius fluviolus venit, qui per portam Ingrediens ac sub pontem decurrens, per aliam rursum portam egreditur, totum monitionis locum placida unda circumfluens, ante portam autem molinas mira velocitate divertit. Quattuor portae a quattuor plagis mundi sunt positae, totumque aedificium triginta tres torres exornant, murus vero illius de quadris lapidibus usque in viginti pedes desuper a minuto lapide aedificatum habetur, habens in altum pedes triginta, in lato pedes quindecim. Qui cur non civitas dicta sit, ignoro. Habet enim in circuitu praedentis, montes sunt uberrimi, vineisque repleti, quia tam nobile incolis Falernum porrigunt, ut respuant Cabillonum: nam veteres
Abbreviated transcription (Latin):
e parni megina talem se tantamq exhibiit. ut ab om̃ib honoraretꝰ.¬
plenus ssidua in elemosinis. per nox muigiliis. in castitate atq¬
fauent imn honestate puram se semꝑ exhibuit. Predia ecele¬
explensi is. monasteriis. uel quibus cumq locis scĩs. Necessaria praeui
tharullit larga. ac prona uoluntate distribuit. ut putarctur eo¬
iq ulempore non regina sed propria di ancilla. Ipsi sedulo deser¬
re. quam non regnũ filiorum. non ambitio scłi. nec facul¬
iprsoras extulit ad ruinam. sed humilitas euexit ad gratiam.
ssine rat enĩ tunc. & beatus gregorius apud urbem
lingonicam magnus dĩ sacerdos. signis & uirtutib clarus sed quia
huius pontificis meminimus. gratum arbitratus sum. ut situm
loci diuionensis in quo maxime erat assidus. huic inseram
lectioni. Est autẽ castrum f irmissimis muris. in media
planitiae. et satis iucunda con positum. terras ualde fertiles

Expanded text:
 regina talem se tantamque exhibuit, ut ab omnibus honoraret regina talem se tantamque exhibuit, ut ab omnibus honoraretur; assidua in elymosinis, pernox in vigiliis, in castitate atque omni honestate puram se semper exhibuit; praedia eclesiis, monastyriis vel quibuscumque locis sanctis necessaria praevidit, larga ac prona voluntate distribuit, ut putaretur eo tempore non regina, sed propria Dei ancilla ipsi sedulo deservire. 126 Quam non regnum filiorum, non ambitio saeculi, nec facultas extulit ad ruinam, sed humilitas evexit ad gratiam. XIX. Erat enim tunc et beatus Gregorius apud urbem Lingonicam, magnus Dei sacerdos, signis et virtutibus clarus. Sed quia hujus pontificis meminimus, gratum arbitratus sum, ut situm loci Divionensis, in quo maxime erat assidlectione. Est autem castrum firmissimis muris in media planitiae et satis iocunda conpositum, terras valde fertiles
Abbreviated transcription (Latin):
fixum cultro in latere sicut fratrem prius fecerat iii gulanit.
e inde pueros cum nutriciis per emerunt. Quib in terfectis
chlotharius ascensis equitib abscessit. par in pendens de in¬
terfectione nepotum. sed et childeberthus in suburbana con¬
cessit. Regͥna uero con positis corpusculis. feretro cum mag¬
no psallentio in mensoq luctu usq adbasilicam scĩ petri
prosecuta utrumq pariter tumulauit. Quorũ unus de¬
ssscem annorum. alius uero septuennis erat. Tercium uero¬
ns aaehlo do aldum con prȩhendere non potuerunt. quia per¬
in umrauxilium uirorum fortium liberatus ẽ. Is post positum¬
felle uregnum terrenum addnm transiit. & sibi manu ꝓpria ca¬
ufrem illos incidens clericus factus ẽ. bonisq operib insistens.¬
nrt qul res biter ab hoc mundo migrauit. hi quoꝙ regnum chlo do¬
num uneris interse aequa lance di uiserunt. Chro degildis uero¬

Expanded text:
fixum cultro in latere, sicut fratrem prius fecerat, iugulavit; fixum cultro in latere, sicut fratrem prius fecerat, iugulavit; deinde pueros cum nutriciis peremerunt. Quibus interfectis, Chlothacharius, ascensis equitibus, abscessit, parvi pendens de interfectione nepotum; sed et Childeberthus in suburbana concessit. Regina vero, conpositis corpusculis feretro, cum magno sallentio inmensoque luctu usque ad basilicam sancti Petri prosecuta, utrumque pariter tumulavit. Quorum unus decim annorum, alius vero septuennis erat. Tertium vero Chlodovaldum conpraehendere non potuerunt, quia per auxilium virorum fortium liberatus est. His, postpositum regnum terrenum, ad Dominum transiit, et sibi manupropria capillos incidens, clericus factus est, bonisque operibus insistens, presbiter ab hoc mundomigravit. Hiquoque regnum Chlodomeris inter se aequa lance diviserunt. Chrodigildis vero
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ eius. nec scrutans quid de inceps plemis per traa¬
ret. uenit celeriter nuncians ac dicens. fauente regna.
opus coeptũ persicite. ipsa enĩ uult expleri consiliũ
uestrum. Nec mora ad prehensum chͥo tharius puerũ
seniorẽ brachio elisit in terra. de fixumq cultrum in
ascella crudeliter interfecit. Quo uociferante. frater
eius ad pedes childeberti ꝓsternitur. ad prehensaq enis
genua aiebat cum lacrimis. Succurre pissime pater.
ne & ego peream sicut frater meus. Tunc childebertus lacrimis
respersa facie ait. Rogo dulcissime frater. ut huius mihi uita
ua largitate concedas. et quȩ iusseris pro eius anima confera.
tantum ne interficiatur. At ille conuiciis actum ait. aut eice eũ
ite. aut certe pro eo morieris. Tu in quid es incestator hinus
causȩ. et tam uelociter defendis ills. hȩc ille audiens. re¬
pulsũ a se putrum pro iecit ad eum. Ipse uero excipiens. trans¬

Expanded text:
dolorem eius, nec scrutans, quid deinceps plenius pertractadolorem eius, nec scrutans, quid deinceps plenius pertractaret, venit celeriter, nuntians ac dicens: 'Favente regina opus coeptum perficite; ipsa enim vult explere consilium vestrum'. Nec mora, adpraehensum Chlothacharius puerum seniorem brachium elesit in terra, defixumque cultrum in ascella, crudiliter interfecit. Quo vociferante, frater eius ad pedes Childeberthi prosternitur, adpraehensaque eius genua, agebat cum lacrimis: 'Succurre, piissime pater, ne et ego peream sicut frater meus'. Tunc Childeberthus, lacrimis respersa facie, ait: 'Rogo, dulcissime frater, ut huius mihi vitam tua largitate concedas, et quae iusseris pro eius animam conferam, tantum ne interficiatur'. At ille convitiis actum ait: 'Aut eiece eum a te, aut certe pro eo morieris. Tu', inquid, 'es incestatur huius causae, et tam velociter de fide risillis?' Haec ille audiens, repulsum a se puerum proiecit ad eum; ipse vero excipiens, trans
Abbreviated transcription (Latin):
illa gauisa nesciens dolũ illoꝵ. dato pueris esu potuꝙ direxit
eos dicens. Norme puto amisisse filium. siuos iudeam. in
cius regno substi tui. Qui ab euntes ad prehensunt statim.
ac separati apueris & nutritorib suis. Custodiebant᷑ ut riq¬
tharius miserunt archadium. cuiꝰ supra meminimus ad regi¬
nam cum forcipe euaginatoq gladio. Qui ueniens ostendit
reginȩ utraꝙ dicens. Uoluntatẽ tuã o gloriosissima regina
filirtui domini nr̃i expetunt. quid depueris agendũ censeas.
utrum in cisis crinib eos inuere iubeas. an utrumꝙ iugu¬
lari. At illa exterrita nuncio & nimium felle cõ mota. prȩ¬
cipuȩ cum gla diu cerner& euaginatũ ac forcipem. amari¬
tudine praeuenta. ignorans in ipso dolore quid diceret:
ait simpliciter. Satius enĩ mihi ẽ. si ad regnum non erigunt᷑.
mortuos eos uidere quam tonsos. At ille parũ ad mirans

Expanded text:
illa gavisa, nesciens dolum illorum, dato pueris esu putuque, direxit illa gavisa, nesciens dolum illorum, dato pueris esu putuque, direxit eos, dicens: 'Non me puto amisisse filium, si vos videam in eius regno substitui'. Qui abeuntes, adpraehensi sunt statim, ac separati a pueris et nutritoribus suis, costodiebantur utriqthacharius miserunt Arcadium, cujus supra meminimus , ad reginam, cum forcipe atque evaginato gladio. Qui veniens ostendit reginae utraque, dicens: Voluntatem tuam, o gloriosissima regina, filii tui domini nostri expetunt, quid de pueris agendum censeas, utrum incisis crinibus eos vivere jubeas, an utrumque jugulari. At illa exterrita nuntio, et nimium felle commota, praecipue cum gladium cerneret evaginatum ac forcipem, amaritudine praeventa, ignorans in ipso dolore quid diceret, ait simpliciter: Satius enim mihi est, si ad regnum non eriguntur, mortuos eos videre quam tonso
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ chro degildis tregana parisius moraretur. uidens
childeberthus quod mater sua filios chbo domeris quos supͣ
me morauimus unico affectu diliger&. in uidia ductus ac metu¬
ens ne fauente regin&. admitterentur in regno. misit clam.
ad fratrem suum chlotharium dicens. Mater nostra filios fra¬
tris nr̃i secum retin& & uult eos regno donari. debes ueloci¬
ter adesse parisius. et habito cõ muni consilio. pertracta¬
ri oportet quid de his fieri debeat. utrum in cisa cȩsariȩ
ut reliqua plebs habeantur. ancerte his interfectis regnum
germani nr̃i inter nos met ipsos aequalitate habita di idatur
Dequib ille uerbis ualde gauisus pari sius uenit. Iacta¬
uerat enĩ chil debertus uerbum inpopulo. obhoc hos con¬
iungi reges. quasi par uulos illos eleuaturos in regno. Coniunc¬
ti autẽ miserunt ad reginã quȩ tunc in ipsa urbe morabat᷑
dicentes. Dirige par uulos ad nos. ut sublimentur in regno. At

Expanded text:
um autem Chrodigildis regina Parisius moraretur, videns Childeberthus, quod mater sua filius Chlodomeris, quos supra memoravimus , unico affectu diligeret, invidia ductus ac metuens, ne favente regine admitterentur in regno, misit clam ad fratrem suum Chlothacharium regem, dicens: 'Mater nostra filius fratris nostri secum retinet et vult eos regno donari; debes velociter adesse Parisius, et habito communi consilio, pertractare oportet, quid de his fieri debeat, utrum incisa caesariae ut reliqua plebs habeantur, an certe his interfectis regnum germani nostri inter nosmet ipsus aequalitate habita dividatur'. De quibus ille verbis valde gavisus, Parisius venit. Iactaverat enim Childebertus verbum in populo, ob hoc hos coniungi regis, quasi parvolus illos elevaturus in regno. Coniuncti autem miserunt ad reginam, quae tunc in ipsa urbe morabatur, dicentes: 'Dirige parvolus ad nos, ut sublimentur in regno'. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
&nuꝑ sicut et prius amicitiã uehement̾ se fir miter ꝑp&uo con¬
seruandũ obligant. omisq leudes austrasiorũ secũ uterq prudent᷑
&cũ dulcedine ad trahentes. eos benigne guber nantes eorũ amicitio

Expanded text:
 sicut et prius amicitia vehementer se firmiter perpetuo conservanda obligant, omnesque leudes Austrasiorum secum uterque prudenter, et cum dulcedine attrahentes, eos benigne gubernantes, eorum amiciti
Abbreviated transcription (Latin):
Annox regni dagoberti cũ einunciatũ fuiss& exercitũ uuinidorũ thõ¬
Uringa fuisse ingressũ cũ exercitũ deregno austrasiorũ dem&tis urbe

Expanded text:
Anno X regni Dagoberti cum ei nuntiatum fuisset exercitum Winidorum Toringa fuisse ingressum, cum exercitu de regno Austrasiorum de Metis urbe
Abbreviated transcription (Latin):
niũ uelquos abhis uersus inontes pirenuis excludit᷑. hoc tantu hariberto regei asda¬
dũ concessit: Qus & postecaonis uincula strinxit ut am plius charibertus

Expanded text:
 vel quod ab his versus montis Pereneos excludetur. Hoc tantum Chairiberto regendum concessit, quod et per pactiones vinculum estrinxit, ut amplius Airibertus
Abbreviated transcription (Latin):
electum rese regem. Atq haberi mecũ non modicum solatium
Sed qm̃ fr̃ meus guntramnus iex in mensum aduersus me mou& exirci¬
tum. oport& uos alimenta atq cunctã suppellectilẽ in fra murorum
munitionẽ condudere ut scilic& oum nobis illa pi&as oiuina augoe
solatium. non pereatis inopia. Harc illis credentibus quȩcũq
ex nomine bran hildis reginę. in quibus erat scriptũ. ut relicto &¬
ercitu & in loca sua abire iusso. ipse remotior apud burdegaltnsom

Expanded text:
electum esse regem, atque haberi mecum non modicum solatium. electum esse regem, atque haberi mecum non modicum solatium. Sed quoniam frater meus Guntchramnus rex immensum adversus me movet exercitum, oportet vos alimenta atque cunctam supellectilem infra murorum munitionem concludere, ut scilicet dum nobis illa pietas divina auget solatium, non pereatis inopia. Haec illis credentibus, quaecunquex nomine Brunichildis reginae in quibus erat scriptum, ut relicto exercitu et in loca sua abire jusso, ipse remotior apud Burdegalensem
Abbreviated transcription (Latin):
did&r. & cauaetir tum proparuulo habeatis. Relinquite nunc per¬
uirsitates atque prȩsumptiones quas exerc&is. quia rex est cui uos¬
nunc oeseruire o eb&is. Harc & his similia locutus per triduum epu¬
lantes Atq iocundantes multisq se munerib locupl&antes cum pace
discesserunt. Tunc ei reddidit guntramnus rex omnia quȩ paterrius
sigibertus habuerat. obtestans ne ad matrem acceder& pe forti Aliquis
GITUR GUNDUALDUS CUM AUDISSR SIBI EXEREITUM PROPINQUARO
relistus adesiderio duce. garonnã cum sagittario xp̃o. num molo &
bladaste oucibus atq uuaddont transiuit conuenas ꝑ&entes.
estonim urbs in cacumine monłis sita. Nullique monti contigua
fons magnus ad radicem montis crumpens. circumdatusturre tutissima.
adquẽ per suniculũ descendentes ex urbe latenter latices hauriunt
auc enim ingressus urbem in initiũ quad ragessimȩ̨. locutus est ciuib
dicens. Nourritis mixum omnibus qui in regno hildeberti habenter

Expanded text:
idete et cavete, ne eum pro parvolo habeatis. Relinquite nunc peiversitates adque praesumptiones quas exercnunc deservire debetis. Haec et his similia locutus, per triduum epulantes atque jocundantes, multisque muneribus locupletantes, cum pace discesserunt. Tunc ei reddidit rex Guntchramnus omnia, quae pater ejus Sigibertus habuerat, obtestans ne ad matrem accederet, ne forte aliquis t XXXIV. Igitur Gundovaldus cum audisset sibi exercitum propinquare, relictus a Desiderio duce, Garonnam cum Sagittario episcopo, Mummolo et Bladaste ducibus, atque Waddone transivit, Convenas petentes. Est enim urbs in cacumine montis sita, nullique monti contigua. Fons magnus ad radicem montis erumpens, circumdatus turre tutissima; ad quem 360 per cuniculum descendentes ex urbe, latenter latices hauriunt. Hanc enim ingressus urbem in initio Quadragesimae locutus est civibus, dicens: Noveritis me cum omnibus, qui in regno Childeberti habentur,
Abbreviated transcription (Latin):
theo drici quẽ filuis reliquerat remo urr&. Lotharius respondebat
& psuos legatos brunihilde mandauit : Iudicio francorũ electorũ quic¬

Expanded text:
Theuderici, quod filiis reliquerat, removeret. Chlotharius respondebat, et per suos legatos Brunichildi mandabat, judicio Francorum electorum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ praestar& condignã. Gundeberga ad trahente . om̃s langobardorũ pri¬
matibus rothariũ sublimant in regnõ. Rotharius cũ regnare coepiss& mul¬
tos nobiliũ langobardorũ quossibi senserat contumaces interfecit. Rotharios
forcissimã disciplinã & timorẽ in om̃e regnũ langobardorũ pacẽ sectans fecit
Rotharius oblitus samenti quã gundebergȩ dederat. eã inuno cubiculo ticinũ

Expanded text:
te, omnes Langobardorum primates Chrotharium sublimant in regno. Chrotharius cum regnare coepisset, multos nobilium Langobardorum, quos sibi senserat contumaces, interfecit. Chrotharius fortissimam disciplinam et timorem in omne regnum Langobardorum pacem sectans fecitrotharius oblitus sacramenta, qua Gundeberge dederat, eamque in unum cubicoli Ticinu
Abbreviated transcription (Latin):
ninꝰ ad coruiuium in uitatus ad fuit: Cumque ego sollicitus require rr̃ quiclere¬
et Respondit credo Patri it filium & spm scm unius r̃ẽ uirtutis. Qui

Expanded text:
nus ad convivium invitatus adfuit. Cumque ego sollicitus requirirem, quid crederit, respondit: 'Credo Patrem et Filium et Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
ixtaritum brittanorum tonsos atq cultu iustimenti conpositos insolatium uuaroci abire
nultosq ꝑbiduum debrittanis acsaxonib sup scriptis interemit. Recisserat enim abro
ebri charius cum maiore manu. nec adrum accodere uoluit donee interemptum
uudir& Dir autem tertia cumiam quicum eoerant interficerintur. utq ipse

Expanded text:
xta ritum Brittanorum tonsos atque cultu vestimenti conpositos, in solatium Waroci abire multosque per biduum de Britannis ac Saxonibus suprascriptis interemit. Recesserat enim ab eo Ebracharius cum maiori manu nec ad eum accedere voluit, donec interemptum audiret. Die autem tertia, cum iam qui cum eo erant interfecerentur atque ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ conarent᷑ cũ dagobto facere odiosũ ut pocius int̾ficor&ur. Se oius¬
tiae amor & timor quã diligent̃ amplexerat. ipsũ libera uit amalis.
ꝑse uero eo anno cũ sigibto filio da gobti adharibertũ rege accessit
cribertus aurilianis ueniens. sigibtũ desc̃o lauaero ex coepit.
Aega uero a ca&eris neustrasus c̃silio dagoberti erat adinsidias.
Eo anno legati dagoberti quos ad heracliũ imperatorẽ oi rexerat hu
ꝑp&uã cũ hera lio firmasse. Acta uero miraculaͫ quae abhera clio

Expanded text:
ipsum conarint cum Dagobertum facere odiosum, ut pocius interficeretur; sed iustitiae amor et Dei timor, quam diligenter amplexerat, ipsum liberavit a malis. Ipse vero eo anno cum SigybCharibertus, Aurelianis veniens, Sigibertum de sancto lavacro excepit. Aega vero a caeteris Neptrasiis consilio Dagoberti erat assiduus. Eo anno legati Dagoberti, quos ad Heraclium imperatorem direxerat, hisperpetuam cum Heraclio firmasse. Acta vero miraculi quae ab Heraclio
Abbreviated transcription (Latin):
Nanque quando clodu uscus interfectus est ac substillicidio oratorii ciuuus¬
dam sepultus. m&uens regina nraliquando inuentus cum honore sepelirãe

Expanded text:
Nam quando Chlodovechus interfectus est ac sub stillicidio oraturii cuiusdam sepultus, metuens regina, ne aliquando inventus cum honore sepelire
Abbreviated transcription (Latin):
go uex langobardorũ accrpit uxxore.¬
grimo aldi & gundo aldi germanam nomine thoodlindam.
ex genere baioariorõ qͣi hil dibtus haburrat disponsatã. Cu ram
consilio brunihilde post posuit: gundo aldus cũ omnibus
rebus secum germanã throdlindam initaliã transtulit. &¬
throdliaidẽ inmatrimoniũ Agoni tradidit. Gundo aldus
orgente nobili langobarđoꝵ accepit uxorẽ. Dequa duos
filios habuit his nominib gunbtum & haribertũ. Agorix
Alangobardis nimiũ diligerxur: fat iont agonis regis &

Expanded text:
go rex Langobardorum accepit uxoreGrimoaldi et Gundoaldi germanam, nomine Theudelindam, ex genere Francorum, quam Childebertus habuerat desponsatam. Cum eam consilio Brunichildae postposuisset, Gundoaldus cum omnibus rebus secum germanam Theudelindam in Italiam transtulit, et in matrimonium Agoni tradidit. Gundoaldus de gente nobili Langobardorum accepit uxorem, de qua duos 611 filios accepit, his nominibus, Gundebertum et Charibertum. Ago rex, a Langobardis nimium diligeretur, factione Agonis regis et
Abbreviated transcription (Latin):
Ergatus uero gothorũ curcts̃ nauali oeitalia ꝑ mare hispaniã
Aruertitur. S& hoc consiliũ oiuino nutu cͥonsortitur
effictum. Quod cum theo drico conpertũ fuiss&. fortissime
ab rodem gespicitur.
odem anno theodricus consilio aridu tp̃i lugdonen¬
deriũ oe exilio egressũ lapidare precepit. Ad uius sepul

Expanded text:
cto navale, de Aetaliam per mare Spaniam revertitur; sed haec consilius divino noto non sortitur effectum. Quod cum Theuderico conpertum fuisset, fortissime ab eodem dispicetur. Eo anno Teudericus consilio Aridio episcopo Lugduninderium de exilium egre
Abbreviated transcription (Latin):
populis deobitusuo. Erat enĩ summȩ bonitato. inele mosina proptꝰ. iniudicus uistus
in iudicando cautissimus. Nullũ dispiciens sed omnis inbona uoluntate conplietens.
om̃s diligens ipse quoque diligebat̃ ab omnibus. Hiccũ egrotare carpiss& & stiam inu
iuuere desprrar&. uocauit sophiam augustã dicens : ecceiam impl&ũ suntio tẽ pusu a fitur

Expanded text:
populis de obitu suo. Erat enim summae bonitatis, in eleemosynis promptus, in judiciis justus, in judicando cautissimus, nullum despiciens, sed omnes in bona voluntate complectens; omnes diligens, ipse quoque diligebatur ab omnibus. Hic cum aegrotare coepisset, et se jam vivere desperaret, vocavit Sophiam augustam, dicens: Ecce jam impl
Abbreviated transcription (Latin):
ficere potuissent hossubditos subplitio dicerent quia ex uobis fuit quire¬
gem nr̃minteremit eosq diuersis supplitiis trucidatos ultores sẽ mortis
regia esse iactarent : sed ds̃ omps consilia eorũ quia iniqua erant dissi¬
pauit. Impleuitq illud quod scriptum est qui a foueam quã frĩparabis.

Expanded text:
ficere potuissent, hos subditus supplicio, dicerent, quia: 'Ex vobis fuit qui regem nostrum interemit', eosque diversis suppliciis trucidatus, ultoris se mortis regiae esse iactarent. Sed Deus omnipotens consilia eorum, quia iniqua erant, dissipavit implevitque illud, quod scriptum est, quia: Foveam, quam fratri parabis
Abbreviated transcription (Latin):
eccła scĩ aniani & turonus adlimina scĩ martini ipsũ sacramene uts¬
tũ adhuc impl&urus adir&. Quicũ in suburbano carnotis ram¬
nulso indicante & trans mittente hora prandii inquadã uillula
uenis s&r. ibie ram nulfus & uuabbertus suꝑ ipsos cũ exercitu in¬
ruunt. eumq inter ficiunt. & eos qui cũ ipso ad huc restiterant
quos dam inter feccrunt. aliosq exspoliatos in fugã uertentes relinqunt.
o anno palla dius eius filius. siducius ep̃s tholosan& incusante aigynane
duce qođ rebellionibus uuasconorũ fuissent conscii. exilio r&rudunt᷑. Boso
silius audaleni depago stam pmse iussu lotharii ab ar neberto duce int᷑¬
ficitur. reputans ei stuprũ cum rigina sigihildȩ. Eo anno letharius cũ
ꝓceribus E leudibus bir gundiae trecasinis coniungit᷑. Cum eorũ e& sol

Expanded text:
esia sancti Aniani, et Turonis ad limina sancti Martini ipsum sacramentum adhuc impleturus adiret. Quod cum in suburbano Carnotis, Chramnulfo indicante et transmittente, hora prandii in quamdam villulam venisset, ibique Ramnulfus et Waldebertus super ipsum cum exercito inruunt eumque interficiunt et eos qui cum ipso adhunc resteterant, quosdam interficiunt aliusque expoliatus in fuga vertentes relinquunt. Eo anno Palladius eiusque filius Sidocus episcopi Aelosani, incusante Aigduce, quod rebellionis Wasconorum fuissent conscii, exsilio retruduntur. Boso filius Audoleni, de pago Stampinsi, jussu Chlotharii ab Arneberto duce interficitur, reputans ei stuprum cum Sighilde regina. Eo anno Chlotharius cum proceribus et leudibus Burgundiae Trecassis conjungitur, cum eos sol
Abbreviated transcription (Latin):
uehement in rogauerat: Cumq lingonas ciuitate᷑ uenis sit. tantã in uni uersia
loudibus suis tam sublimis quã pauperib sucbesabat iustitiã ut creder& oͣmi

Expanded text:
ehementer irrogaverat. Cumque Lingonas civitatem venisset, tanta in universis leudibus suis, tam sublimibus quam pauperibus judicabat justitia, ut creder
Abbreviated transcription (Latin):
tulraunt. Quibus discedentibus conuincti dunenses cum xliquis carno¬
tenis oe uestigio sub secunt᷑. simili sorte cos ad ficitites qua ipsi ad fectisutrant
dexis auris ad hildebor tũ duc ł is.
Qđ guntrãnus rex parisius uenit.
Qđidẽ rex taque deregnoharib̾ti trant sibisubegit.
Qđ legatihil debti fredegundẽ requirunt.
Qđ rihgundis adesiderio thesauris ablatis r&rntar̃.
mDesignisque a parutrunt.
De incendio regionis turonice & uirtute sciꝰ martini.
Demalitia fae degundis
de regressu prartextati epis copi¬
deripode peuar moto ipiscopo.
hre đ regina inuillam habire iuesa esł
Adcidẽ emisit qui bruniluldem leder&.
Ie fuga & cus todia ebr ulfi.
De malitia cius.iii.¬

Expanded text:
tulerunt. Quibus discedentibus, coniuncti Dunenses cum reliquis Carnotenis, de vestigio subsecuntur, simile sorte eos adficientes, qua ipsi adfecti fuerantde thesauris ad Childeberto ductis. Quod Gunthramnus rex Parius venit. Quod idem rex ea que de regno Chariberthi erant sibi subegit. Quod legati Childeberthi Fredegundem requirunt. Quod Rigunthis a Desiderio thesauris ablatis retenta esDe signis quae apparuerunt. De incendio regionis Toronicae et virtute sancti Martini. De malitia Fredegunde. De regressu Praetextati episcopi. De Promoto episcopo. tur. Quod regina in villa abire iussa est. Quod idem emisit qui Brunechildem lederet. De fuga et custodia Eberulfi. De malitia eius.
Abbreviated transcription (Latin):
sus auunculus hariberti exercitũ undiq colligees suꝑ ipsũ cũ hariberto
uolebat in ruere: Lotharus adburgundias  baro nes specialius iub&.
ut cuius parssuũ uolebat: deuertere iudicuũ. eorũ instantia & uti¬
litate opprimer&ur : ea pactione uterq: iussione regia pacantur:¬
eccła sc̃ĩ unacentu sepelitoR. Pagober tus cernens genito¬
rem suũ fuisse de functũ. Uniuersis lendibus quos regebat in au¬
ster lub& in exercitu ꝓmourre.mis sos in burgundia & auster
direxit. ut suũ deberent regimen eligere: Cumq remus
ueniss& suessionis  accedetis. om̃s pontifices & leudes deregno
burgundiae in ibi se tradidisse noscuntu&. Sed & neustrasiae

Expanded text:
s, avunculus Airiberti, exercitum undique colliens, super ipsum cum Chairiberto volebat inruere. Chlotharius ad Burgundefaronis specialius iobet, ut, cuius pars suum volebat deverte iudicium, eorum instantia et utilitate oppremirecclesia sancti Vincentii sepelitur. Dagobertus cernens genitorem suum fuisse defunctum, universos leudes, quos regebat in Auster, jubet in exercitu promovere: missos in Burgundia et Auster direxit, ut suum deberent regimen eligere. Cumque Rhemis venisset, Suessionas peraccedens omnes pontifices et leudes de regno Burgundiae inibi se tradidisse noscuntur. Sed et Neustrasi
Abbreviated transcription (Latin):
s& opprimere. ło anno bili hildis atheodberto in t̾ficitur. Theode¬
bertus puellã nomine theothildẽ accepit uxorem. Anno xuitheo

Expanded text:
 opprimere. Eo anno Bilichildis a Theudeberto interficitur. Theudebertus puellam, nomine Theudichildem, accipit uxorem. AN.
Abbreviated transcription (Latin):
e post mor tem haribercti. cumhilperichus. tdronas. ac picta uis¬
por uasiss& quar sigiberto regi per pie tum in parte uenerant.
coniunctus rex ipsie cum gun tramno fr̃e suo. mum molum rligunꝰ.
qui has urbrs aduerum dominum reuo care deber&. Qui turonus ur¬
niens. fugato ex inde hlodo uecho hilpericifilio. ex acta populo ad partom
rigis sigiberti sacramenta pictauum ac erssit. Sedbasilius. ac sigarius.
pictaui ciurs. collecta multitudine resistere uolurrunt Quos diuersis
partibus circum datus. oppressit. obruit intorimit. & sic pictauii acce¬
dens sacramenta exigit. Hare in terim oe mum molo dicta

Expanded text:
m post mortem Chariberti, cum Chilpericus Turonis ac Pictam post mortem Chariberti, cum Chilpericus Turonis ac Pictapervasissit, quae Sigybertho regi per pactum in partem venerant, coniunctus rex ipse cum Gunthchramno fratre suo, Mummolum elegunt, quihas urbes ad verum dominium revocare deberet. Qui Toronus veniens, fugato exinde Chlodovecho, Chilperici filium, exacta populo ad partem regis Sigyberthi sacramenta, Pectavum accessit. Sed Basilius ac Sigarius Pectavi civis, collecta multitudine, resistere voluerunt; quos de diversis partibus circumdatus oppressit, obruit, interimit, et sic Pectavum accedens, sacramenta exigit. Haec interim de Mummolo dicta
Abbreviated transcription (Latin):
rum prorũpens ad tabanum ꝑurnit. Quitunc urbem ualenciam obse¬
irbat. Narrauit qur om̃ia quar acta fuerant. Tunc datis pariter
cunctis in prarda adhebredunensem urbem regressi sunt. ibiq ros
iũ in numero ixercitu mummulus in facuem urnit. Comm issoque
prorlio langobardorum phalange us que ad internicionũ cese. cum
paucis duces in italiã sunt regressi. Cum que usque sigusium urbrm
plati fuissent. & ros in cole locidurȩ susciperent. presertim cũ sisinni¬
us magister militũ a parte imperatoris inhac urbe residor&
Simulatus mum moli puer inconspretu taban sisinmo litteras pro¬
salutemqur exnomine mummuli dedit dicons. En ipsum in praximo.
Quod audiens zaban cursu urloci ab urbe ipsa digressus preteriit. Hisau¬
ditis amo cullecta om̃i prarda initinire prosciscitur. Se dre sistentibus
nuubus relicta preda uix cũ paucis erumprre potuit. uxterritiinĩ
erant uir tute mummuli.
ultaenim mom molus bella gussit in quibus uictor excitit. Naͣ¬

Expanded text:
rum prorumpens, ad Zabanem pervenit, qui tunc urbem Valentiam obsidebat: narravitque ei omnia quae acta fuerant. Tunc datis pariter cunctis in praedam, ad Ebredunensem urbem regressi sunt: ibique eis cum innumero exercitu Mummolus in faciem venit, commissoque praelio, Langobardorum phalangae usque ad internecionem caesae, cum paucis duces in Italiam sunt regressi. Cumque usque Sigusium urbem perlati fuissent, et eos incolae loci dure susciperent, praesertim cum Sisinnius magister militum a parte imperatoris in hac urbe resideret: simulatus Mummoli puer in conspectu Zabanis, Sisinnio litteras prosalutemque ex nomine Mummoli dedit, dicens: En ipsum in proximo. Quod audiens Zaban, cursu veloci ab urbe ipsa digressus praeteriit. His auditis Amo, collecta omni praeda in itinere, proficiscitur: sed resistentibus nivibus, relicta praeda, vix cum paucis erumpere potuit. Exterriti enim erant virtute Mummoli. Multa enim Mummolus bella gessit, in quibus victor exstitit. Na
Abbreviated transcription (Latin):
c̃eps regionẽ burgundiae sagacit̃ peneerauit fines rogni illius leudi¬
bus suis ꝓbatissimis uiris industriis ad resistendas gentes rebelles & in¬
fidelis statuit. Pace patrata lugdunũ gallie suis fidelibus tradiditxura
fatus prin ceps carlus inito consilio ꝓcerũ suorũ demq li¬
gerẽ fluuiũ transiit usq garonnã uel urbẽ burdi¬
galensẽ uel castrũ blauiã ueniens occit parit . Il

Expanded text:
ceps regionem Burgundiae sagaciter penetravit, fines regni illius Leudiceps regionem Burgundiae sagaciter penetravit, fines regni illius Leudibus suis probatissimis, viris industriis, ad resistendum gentibus rebellibus et infidelibus statuit, pace patrata, Lugdunum Galliae suis fidelibus tradidit. fatus princeps Carlus, inito consilio procerum suorum, denuo Ligerem fluvium transiit, usque Garonnam vel urbem Burdegalensem, vel cas
Abbreviated transcription (Latin):
bagua rinsis occupauit. Sub acta regione illa thes auris multis cũ matro¬
os carlus princeps cõmoto exercitu liger fluuiũ transiens. Ipso duce
eudine fugato preda multa sublata bis eo anno abhis hostibis populata¬
iterũ remeat᷑ ad ꝓpria. Eudonãq dux cernens se superatũ atq derisũ gente
ꝑfidã sarracenorũ ad auxiliũ contra carlũ principẽ & gentẽ francorũ ex¬
citauit. Egressiq cũ regesuo abdirama nomine garonnã transeunt bur¬
digalensẽ urbẽ ꝑuenerunt ec lesus igne concrematis. populis consũp
lorẽ addomũ beatissimi martini euertendũ distinant. Contra quos
carlus princeps audact̃ atiem instruit suꝑ eos belligerator irruit. xpo
auxiliante tentoria eorũ subuertit : ad pliũ stragẽ contorandã Accur¬
cedente alioquin annosequente egregius bellator carlus prin¬

Expanded text:
Baioarenses occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matroBaioarenses occupavit. Subacta regione illa, thesauris multis cum matroos, Carlus princeps, commoto exercitu, Ligerem fluvium transiens, ipso duce Eudone fugato, praeda multa sublata, bis eo anno ab his hostibus populataiterum remeatur ad propria. Eudo namque dux cernens se superatum atque derisum, gentem perfidam Sarracenorum ad auxilium contra Carlum principem et gentem Francorum excitavit; egressique cum rege suo. Abdirama nomine, Garonnam transeunt, Burdegalensem urbem pervenerunt, ecclesiis 675 igne concrematis, populis consumptlor est, ad domum beatissimi Martini evertendam destinant. AN. DCCXXXIII.--Contra quos Carlus princeps audacter aciem instruit, super eosque belligerator irruit, Christo auxiliante, tentoria eorum subvertit, ad praelium stragem conterendam accur AN. DCCXXXII.--CIX. Procedente alioquin anno sequente, egregius bellator Carlus prin
Abbreviated transcription (Latin):
usq aurelunensem urbẽ ꝑaccessit & uix euadens terminos regionis suae
penecrauit hilpericũ regẽ secũ cũ thesauris sublatis euexit. Lotharius itaq
rex defunctus decessit carlus ꝑmissos suos ab euduno duce idẽq. p̃dictum
hilpericũ regem recepit uemensq urbẽ nouiomo Post non multũ tt̃pus
cursũ uite & regnũ amisit & mortuus. regnauitq annos ui.
Quomortuo theuthericũ statuerunt in sedẽ regni qui
hunc locũ solii regalis obtinuit annis uite simul prestola¬
tis hisita e uulsis carlus princeps insecutus idẽ raginfri¬
dus andegauis
uitatẽ obsedit uastata eadẽ regio¬
ne cum plurima spolia remeauit¬
eridẽ tẽpꝰ rebellantib saxonibus eos carlus princeps ueniens p̃occu¬
pauit ac debellauit uictorq reuertit᷑. Suc ciduis diebus euoluto anni
circulo coa dunato agminũ multitudine renũ fluuiũ transut Alaman¬
nosq & suauos lustrat usq danubiũ ꝑ accessit. Illoq trans meato fines

Expanded text:
usque Aurilianinse urbe peraccessit, et vix evadens, terminos regionis sue penetravit; Chilperico rege secum cum thesauris sublatis evexit. Chlotharius itaque rex defunctus discessit. Carlus per missos suos ab Eudone duce idemque praedicto Chilperico rege recepit. Veniensque urbe Noviomo, post non multum tempus cursum vite et regnum ammisit et mortuus est; regnavitque ann. 6. Quo mortuo, Theuderico rege statuerunt in sedem regni, qui nunc locum solii regalis obtenit, ann. vitae simul prestolatis . 11. His ita evulsis, Carlus princeps insecutus idem Ragamfredo, Andegavis civitatem obsedit; vastata eadem regionem, cum plurima spolia remeavitPer idem tempus, rebellantibus Saxonis, eis Carlus princeps veniens praeoccupavit ac debellavit victorque revertetur. circulo, coadunata agminum multitudine, Rhenum fluvium transiit, Alamannosque et Suavos lustrat, usque Danubium peraccessit, illoque transmeato, fines
Abbreviated transcription (Latin):
Attille diligenter inquireas qua einuntiata furrant ueraq ẽe cognoscui¬
arcersirirau hingumussit Quicum ad suiss& priusqũ arex rum suo
uississae adstare conspectui datis literis & pueris destinatiscum euectione
publica quires iius perlo casingula deberent captre iussit rum in

Expanded text:
ille diligenter inquirens quae ei nuntiata fuerant, veraque esse cognoscarcessiri Rauchingum jussit. Qui cum adfuisset, priusquam eum rex suo jussisset astare conspectui, datis litteris, et pueris destinatis cum evectione publica, qui res ejus per loca singula deberent capere, jussit eum in
Abbreviated transcription (Latin):
incides ineam. In loco tam̃ rauhingi maginualdus dirigitur duox
Lameñi ursio atq bert fredus certe quo d rauhingus quȩ conlocuti

Expanded text:
incides in eam . In locum tamen Rauchingi Magnoualdus dirigitur dux. Jam enim Ursio atque Berthefredus certi quod Rauchingus quae collocuti
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ hunorũ auxilio fulti. uiros resumrbant. Ideoq befulci uoca¬
bant᷑ abhunis. roqđ duplso iincongressione certaminis huni itaq

Expanded text:
tur, Chunorum auxilio fulti vires resumebant. Ideo Befulci vocabantur a Chunis, eo quod duplici in congressione certaminis vestita
Abbreviated transcription (Latin):
constringunt semꝑq seruandũ. Igitur discur rentib legatis par̾ ci
sigiberci debita d& hesauris dagoberti. nant ildȩ reginae &chlo¬
doueo regi asigiberto requiritur . quiꝰ redden dis placitus instituit᷑

Expanded text:
constringunt, semperque servant. Igitur discurrentibus legatis, partem Sigiberto debitam de thesauris Dagoberti Nantechildae reginae et Chlodoveo regi a Sigiberto requiritur, ad quod reddendum placitus instituit
Abbreviated transcription (Latin):
tegra deuocione patrocinium eligunt francorũ. Nec mora post ꝑ iruᷤ
les exgente langobar dorũ. agi ulfus. pompegius. & gauto abagone re mant
Exhibentes ingeniose secr&ius triamilia solidos. quos uuarinarius
mille. Gundo landus mille. &hunus mille acceperunt. Lothario
uero xxx ui milia solidorũ insimul exhibebatit. Quorũ consilio it¬
supra scriptorũ qui occulte exseniati furrant. lotharius ipsa tributa

Expanded text:
tegra devotione patrocinium eligunt Francorum. Nec mora, post permisles ex gente Langobardorum Agiulfus, Pompegius, et Gauto, ab Agone rege aexhibentes ingeniose secretius tria millia solidos, ex quibus Warnacharius mille, Gundelandus mille, et Chucus mille acceperunt: Chlothario vero triginta sex millia solidorum insimul exhibebant. Quare consilio suprascriptorum, qui occulte exeniati fuerant, Chlotharius ipsa tributa
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ fortissimũ in proelio cernere potuerat. huius conuenientiae ad
instar ꝓ sẽ contra heracliũ ad pliandũ direxit. Cũq utq cũ equius hi
duo congressione p̾ lii in inuicẽ ꝓpinquarent. Heraclius at ad pa¬
tritiũ quẽ imprratorẽ ꝑsarũ cosdroe aestimabat. Sixit. Sic uenerat
ut᷑ singulare certam iproeliandũ possemꝰ confligere. Quare post ter

Expanded text:
em fortissimum in praelio cernere potuerat, hujus convenientiae ad instar pro se contra Heraclium ad praeliandum direxit. Cumque uterque cum equis, hi duo congressione praelii in invicem propinquarent, Heraclius ait ad patricium, quem imperatorem Persarum Cosdroem aestimabat, dicens: Sic convenerat ut singulare certamen 639 praeliandum debuissemus confligere, quare post ter
Abbreviated transcription (Latin):
ablittis ex p&ut. abeo tutari secupiens inciuus patronũ reuerentiã habere
non sapuit. Illo quoque residente. ait. Porparatum es ł scclus immensura
&nisi tu sub utieris piriemus. Harc eoloquente irruerunt putri eberul¬
fi cum gladiis ac lancris obseratumqueꝰ reperientes. sub oftio. effractis

Expanded text:
abbatis expetiit, ab eo tutari se cupiens, in cujus patronum reverentiam habere non sapuit. Illo quoque residente, ait: Perpetratum est scelus immensum, et nisi tu subveneris, peribimus. Haec eo loquente, irruerunt pueri Eberulfi cum gladiis ac lanceis: obseratumque reperientes ostium, effractis
Abbreviated transcription (Latin):
fluuium exercitus laboriose transir&. nutu dĩ animal amnẽ ingroditur
uadum ostendit. & sic populus libere in ulteriorẽ ripam egreditur. Quod
uidentes langobar di. necmorati iuaginatis gladiis hos ad petunt. Commisoq
bello. in tantũ carsi sunt. uthrodanus sauciatus lancra ad montium excelsa
confuger&. exinde. qͣuin gentis uiris quiri remanserat. ꝑ druiam silua

Expanded text:
fluvium exercitus laboriose transiret, nutu Dei animal amnem ingreditur, fluvium exercitus laboriose transiret, nutu Dei animal amnem ingreditur, vadum ostendit, et sic populus liberi in ulteriorem videntes Langobardi, nec morati, evaginatis gladiis hos appetunt, commissoque bello, in tantum caesi sunt, ut Rhodanus sauciatus lancea ad montium excelsa confugeret. Exinde cum quingentis viris qui ei remanserant, per devia silva
Abbreviated transcription (Latin):
Dost harc tres langobardorum duees. id est amo. zaban. brodanus gallias
in ruperunt. Et amo quidem rbre dunensem carpens uiam. usque machao¬
qua mummolus munere meruerat regio ac cessit. ibrque fixit tentoria:
Taban urro. per deinsem discendens urbem. usque ualenciam urnit. ibr que
i & castra posuit. hro danus enĩ grationo politanã urbem rgressus est. Ibiq¬
ut se papilionrs extendit. Et amo quoque rrlatensim debellauit prouinciam cum¬
anit urbibus qui circum sicȩsunt. Cusqur ipsum lapidrum campum quod adia¬
mc& urbi massiliensi accedens. tam de pecoribus qua de hominib denudauit:
inuua quinsibus autẽ obsidionẽ parauit. Oe quibus xx duabus libris argenti ac¬
i qusuerptis abscessit. Sicque & hrodanus ac taban. in locis quibus ac cesserunt
fecerunt. qui cum nũ molo ꝑ lata fuissent exercitum mouit. & hrolano¬
qui grationo politanã urbrm debella bat occurrit. Srdeum hiseram

Expanded text:
 Al. XXXIX. Posthaec tres Langobardorum duces, id est Amo, Zaban, ac Rhodanus, Gallias  Al. XXXIX. Posthaec tres Langobardorum duces, id est Amo, Zaban, ac Rhodanus, Gallias irrupere. Et Amo quidem Ebredunensem carpens vennici territurii, quam Mummolus munere meruerat regio, accessit; ibique fixit tenturia. Zaban vero per Deinsim discendens urbem, usque Valentiam venit, ibique et castra posuit. Rodanus enim Gratianopolitanam urbem adgressus est, ibique papilionis extendit. Et Amo quoque Arelatensim debellavit provinciam cum urbibus qui circumsitae sunt, et usque ipsum Lapideum campum, quod adiacit urbi Masiliensi, accedens, tam de pecoribus quam de hominibus denudavit. Aquinsibus autem obsidionem paravit, de quibus, viginti duabus libris argenti acceptis, abscessit. Sicque et Rodanus ac Zaban in locis quibus accesserant fecerunt. Quae cum Mummolo perlata fuissent, exercitum movit et Rodanoqui Gratianopolitanam urbem debellabat, occurrit. Sed cum Eseram
Abbreviated transcription (Latin):
ciator ad albinũ pergit. causam exerit. & archidia conr̃ incriminr frau¬
ois huius mixtum accusat: Die autẽ scõ natalis oominici epo inec clesia ad¬
ueniente archioiaconus indutus alba adesc. opm ut mos est inuitans ad al¬
tare orbrre ꝓcrdere. ac sollempnita tẽ oiriscõ oporcuno debere tempore
celebrare nec mora albinus oosede exiliens. ad prehensum archidiconi
detrahit. pugnis calcibusque cecidit. & custoia carcerali coartat. Pro quo
numquã obtinero potuerunt. non ep̃i. non ciues. non nullus maior natu
non ipsa uox tocius populi ad clamantis. ut oatis fideiius soribus. diem sem
ar chi oiacono lierat ciam reliquis celebrare. atque accusacio causar in
posterum orbere audiri
Si dnre dr ipsa sacro sc̃a sollempnia m&um habuit ut ministrum domitus
altars tali indir auder& adripere quid plura quat tuor mila solidori
ar chi chaconĩ contempnauit. Quodin p̃sencia regis sigibert urni

Expanded text:
tiator ad Albinum pergit; causam exerit et archidiaconem in crimine frautiator ad Albinum pergit; causam exerit et archidiaconem in crimine fraudis huius mixtum accusat. Die autem sancto natalis dominici episcopo in ecclesia adveniente, archidiaconus indutus albam adest, episcopum, ut mos est, invitans ad altarem debere procedere ac solemnitate diei sancti oportuno debere tempore celebrare. Nec mora, Albinus de sede exiliens, adpraehensum archidiaconem detrahit, pugnis calcibusque caedit et custodia carcerali coartat. Pro quo numquam obtinere potuerunt non episcopus, non cives, non ullus maior natu, non ipsa vox totius populi adcarchidiacono liceat cum reliquis celebrare, atque accusatio ejus in posterum debere audiri: sed nec ob ipsa sacrosancta solemnia metum habuit, ut ministrum dominici altaris tali in die non auderet arripere. Quid plura? Quatuor millibus solidorum archidiaconem condemnavit: qui in praesentia regis Sigiberti veni
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim coloratum ingenio nescio quofart. Unde non nulli hoc dolo syoueti.
aurum dantes & ars accipientes. pauperes factisunt. Hii uero ad sigiber¬
tum regem transeuntes. in loco unde prius egressi furrant stabiliti sunt:
albinus in locorius subrogatur. Magnã enĩ inimicitiam intereos hare causa
congessit Igitur aduenirntibus ad cataplum masiliensim nauibus trans
marinis. uigilii archi diaconi homines. septua ginta uasa quas uulgo arcas
uocant. olri li quaminis furati sunt. nescientȩ comino. Negociator autem
cũ cognouiss& sibi rem furco ablatã fuisse. in quirere diligenter corpit.
Quo furcũ in loco fuiss& reconditũ harc in quirens. audit. a quodam. quia
hoc homines uigilii archi oiaconi ꝑ petrassent. Perurniunt harcad
archi oiaconẽ. qui inquirens. &m ueniens nequa quã publicare. sedrx¬
auder& admiteere: taliter denique rxcusante archi giacono. nego¬

Expanded text:
Sic enim coloratum ingenio nescio quo fuit: unde nonnulli hoc dolo seducti, Sic enim coloratum ingenio nescio quo fuit: unde nonnulli hoc dolo seducti, aurum dantes et aes accipientes, pauperes facti sunt. Hi vero ad Sigibertum regem transeuntes, in locum unde prius egressi fuerant, stabiliti sunt.Albinus in loco eius subrogatur. Magnam enim inter eos inimicitiam haec causa congessit. Igitur advenientibus ad cataplum Mamarinis, Vigili archidiaconis homines septuaginta vasa quas vulgo orcas vocant olei liquaminisque furati sunt, nesciente domino. Negotiator autem cum cognovisset sibi rem furto ablatam fuisse, inquirere diligenter coepit, quo furtum in loco fuisset reconditum. Haec inquirens audit a quodam, quia hoc homines Vigili archidiaconis perpetrassent. Perveniunt haec ad archidiaconem, qui inquirens et inveniens, nequaquam publicare, sed exauderet admittere'. Taliter denique excusante archidiacono, nego