comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cut aeto surfis que ꝑulec aes.t a oene asurone ceoeione cossit e
maiefitõ tem̾ indetur. si medo
iplo nullu est malefiaũ. ser
alicuio eoꝵ quor opa. naue̾
aut eauponam aut stabulũ
er̃ceret cum enĩ ni er maie¬
ficio neq ex contractu sit ad¬
u̾so eum cõnstituta est bec
accio. ⁊ aliqͣteno cuꝑe res
uteretur. adeo quasi ex ma¬
lentio teneri iudetur. Inis
tit que ħedi quidem dat᷑
Sioquamur. actõ autem m¬
ehil alud est qua ius per¬
sequendi m iuditio ꝙ iibi
tebetur. ¶ Omnium acco̾¬
num quib inter aliquos
apud iudices: arbinos ue.
te quacuq re queritur sum¬
ma diuislo in duo genade¬
ducitur. aut gni in remstͥ
aut in perionam nama a
agir unus quisq aut cum
eo qui ei obligato est uł ex
contractir iui er malefitio qͦ
casu ꝓdite actiones in pso¬
nam sunt. ꝑ quas intendit
adilsanum ei dare aut face¬
tam modis. iur cumeo a

Expanded text:
i ex maleficio teneri uidetur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius eorum, quorum opera nauem aut cauponam aut stabulum exerceret: cum enim neque ex contractu sit adus eum constituta haec actio et aliquatenus culpae reus uteretur, ideo quasi ex maleficio teneri videtur. in his tit, quae heredi quidem daturloquamur. actio autem nihil aliud est quam ius persequendi iudicio quod sibi debetur. Omnium actionum, quibus inter aliquos apud iudices arbitrosve de qua re quaeritur, summa divisio in duo genera deducitur: aut enim in rem sunt aut in personam. namque agit unusquisque aut cum eo qui ei obligatus est vel ex contractu vel ex maleficio, quo casu proditae actiones in personam sunt, per quas intendit adversarium ei dare facedam modis: aut cum eo a
Abbreviated transcription (Latin):
tionem predioꝵ colloces ciuo grne¬
us mandatum magis conisllium est
quam mandatum. ⁊ ob id nõ est ob¬
ligatorium qr nemo ex ꝯsllio manda¬
ti obligatur ⁊ si nõ erpediat ei cuida¬
uatur cum lib̾um auq sit apud se es.¬
plorare anerpediat ꝯsluum¶ Itaq
si oxciosam pecuniam domi habente
ortats fuerit te aliquis ut rem aliq̃
enieres. ul eam crederes ꝙ̃ uis nõ ei¬
pedias tibi cam emise. ulcredidisse.
nõ tñ tibi manc an tenetur ⁊ ad eo be
sitatum sine quesitu sit an mane ati
teneatur qui mandauit tibi ut nno
pecimiam fenares. s obtinuit sabi¬
ni smia obligatoriũ ẽc̃ in hoc casu mã¬
datum quia nõ ainter ticio arddisses
tonos mores est. ueluti si ticio de fur¬
te auc dampno faciendo aut de inui¬
ria facienda tibi mantet. nect eĩ pona
aduerso ticium actionem ¶pis qui er¬
sequitur mandatum nõ deb ercedere
fines maneatisũc ecce siquis ad usq
ad centum auitos mandau̾it tibi ut
fundum emeres. uit ut ꝓticio sponde¬

Expanded text:
tiones praediorum colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses ontra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poeadversus Titium actionem. Is qui exsequitur mandatum non debet excedere fines mandati. ut ecce si quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponde
Abbreviated transcription (Latin):
gotia cio gereres ut ut funduei
gra ⁊ mandantis ueluci a mandi
tibi ut peccuniam sub usuris cu¬
teres ci qui m ir cis mutuaret.
Caut si uolente tẽ agere cum eo eł
ficerussorie eam. mandi tibi ut cũ
reo agas piculo mandatis. uelus
ipio ꝑiculo stipulons ab eo quem
tibi delegit. in id ꝙ tibi debuerat
¶aueua aũt ca inceruent man¬
data aieluti ñ tibi mandet ut ticii
negona grretes. ui ut tito fuud

Expanded text:
 gereres, vel ut fundum ei Tua et mandantis, veluti si mandet tibi, ut pecuniam sub usuris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut Titii negotia gereres, vel ut Titio fund
Abbreviated transcription (Latin):
mucilit te accurum diuerse scoie a¬
uetores recte usq ad .C. auiros te¬
acturum eristimant. que sm̃a sane
benignior est. ¶E si minoris em̃¬
is habebit. si cum eo actionem. qm̃
qui mandat ut si ͤ centum aureoꝵ
fundꝰ emeretur bis utiq mandsse
in telligitur ut minore p̾tõ si possi
emeretur. ¶ Becte quoq manda¬
tum ꝯtractum si dum ad huc inte
gra res sit reuocatũ fuerit euqnes¬
cit ¶Item si ad hue integro manda
mandatum susceꝑit. soluitur mã¬
datum. ¶Si utilicas cã receptũ est
ut si mortuo eo qui tibi mandau̾it¬
tu ignorans eum decessisse ersecuto
fuerat mandatũ posse te age manda¬
ci accione alioquin iusta ⁊ ꝑbabilis
ignorantia. dampnũ tibi afferat. ¶et
puic simile est ꝙ placuit se debitores
manumissio dispensatore ticu per
ignorantiam. ub̾to solu̾int lib̾an
cos cum alioquin stricta uiris ra¬
tione nõ possent libari qr alu soi¬
uissent ꝙͣ cui soluere debuerunt.
¶Mandatum nõ susciꝑe ub̃ũ cuili¬

Expanded text:
utiliter te acturum. diversae scholae auctores recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior est. quod si minoris emeris, habebis scilicet cum eo actionem, quoniam qui mandat, ut sibi centum aureorum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur. Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhgra res sit, reuocatum fuerit, euanescit. Item si adhuc integro mandatmandatum susceperit, soluitur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut, si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actione; alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non suscipere li
Abbreviated transcription (Latin):
ati subicitur.⁊ ꝙ neq natina¬
les lib̾i neq ad optim ullo ꝑe¬
ne modo possũt cogere pare¬
ntem de potestate sua eos di
ranseamus nunc ad aliam
ex his ꝓsonis que u potestate
nõ st̃. quedam ul in tutola sut̃.¬
igitur de his que in tntela ui
in curatõe sũt. Lẽnim in telli¬
gimo cet̾as posonas que neu¬
tro iure tenentur.  Priuo is¬
piaciamo.de his que intutela
sunt. ¶ Est autem tutela ut
. Puius diffininit᷑ potestas in ca¬
ꝑite libero ad tuendũ eñ qui ꝑ¬
pter etatem se defende nequit¬
sͣuit iure ciuili data kac ꝑmissa
Tutores autem̃st̾ qui ea m
uim ac potestatem bñt exq̃
re ip̃i nomͥ cepunt ¶ Itaq
appella atur tutores qͣi tintoros
atq de fensores.¶Sient editũt
uocantur qui edes tuentur Eꝑ
tñ neptibq ita demum pa¬
rentes possunt testamenco
tutores dare. si post mortem
nõ sunt recasuri Itaq si filia
tuns mortis tue tempore in
potestate tua sit. nepotes ex co

Expanded text:
ati subicitur: et quod neque naturaati subicitur: et quod neque naturales liberi neque adoptivi ullo paene modo possunt cogere parentum de potestate sua eos dim TUTELIS Transeamus nunc ad aliam ex his personis quae in potestate non sunt, quaedam vel in tutela sunt vigitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur. Petamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, si post mortem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
dimitere. nepote i uero ul
neptem retinen . et ediũso
filium quidem in potestate
retinere nepotem uero uel
noptem manumite. eadem
et de nepote ⁊ de ꝓ nepte dic¬
ta eẽ inteluguntur ul om̃s
sui iuris efficere ¶Sec et si ꝑa¬
ter filium ꝙ̃ in potestate. aibit.
stras constitutões sr̃ bis habi¬
tas in ad optõnem dederit.i.
si hoc ip̃m actis interuemẽ¬
tib apud orxtentem iudicẽ
manifestauerit presente eo
qui ad optatur. et nõ contra¬
dicente nec nõ eo qui ad opta:
Soluntur quidem ius potesta¬
Etis patris naturalis ¶ an sit
autẽ in hiuocemodi parente
ad optatu᷑m. in cuio ꝑsona et¬
ad optõnem plenissimam ẽẽ
antei diximus ¶ Illud antẽ.
scire oportet. ꝙ si nurus tua.
ex filio tuo oceꝑit ⁊ filiũ post¬
ea emancipasus uł in ad op¬
cionem dederis pregnante
nur tua nichilomino ꝙ ex
ea nascitur in potestate tua
nascitur. ꝙ si post emanci¬
erit conceptꝰ patris siu emã¬
cipati. ul aui ad optaui. potest¬

Expanded text:
dimittere, nepotem vero vel neptem retinere: et ex diverso filium quidem in potestate retinere, nepotem vero vel neptem manumittere eadem et de pronepote vel pronepte dicta esse intellegantur, vel omnes sui iuris efficere. Sed et si pater filium, quem in potestate habet, stras constitutiones super his habitas in adoptionem dederit, id est si hoc ipsum, actis intervenientibus, apud competentem iudicem manifestavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona adoptionem plenissimam esse antea diximus. Illud autem scire oportet, quod, si nurus tua ex filio tuo conceperit et filium postea emancipaveris vel in adoptionem dederis praegnante nuru tua, nihilo minus quod ex ea nascitur, in potestate tua nascitur: quod si post emancierit conceptum, patris sui emancipati vel avi adoptivi potest
Abbreviated transcription (Latin):
de hũe eqls ei turncor loco fiunt
et quantũ ad naturrilis parentis
tona ptinent uieruemino mag̃
sic placuit q ĩ iqũ erat inpotos¬
tate eẽ prĩs ad aptim as quos

Expanded text:
d hunc aeque extraneorum loco fiunt, et quantum ad naturalis parentis bona pertinet, nihilo magis sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ supra dirimus qui in potestite
morientis fuerũt. ueluci auꝯ filia
nepes noptis ue er filio. ꝓuepes
ꝓ neptis ue er nepote filio nato.
pregnato ꝓgnata ue. nec inter ẽ¬
ucrum naturalos sunt lib̾i anat¬

Expanded text:
ntur liberi qui in potestate morientis fuerunt, veluti filius filiave, nepos neptisve ex filio, pronepos proneptisve ex nepote filio nato prognatus prognatave. Nec interest naturales sint liberi an ad
Abbreviated transcription (Latin):
unt bendes ⁊ licet funosi sint l ex¬
cids possunt orist̾i quia ci quib
euus ignorantib as quiritur
nob ex ris cãis ⁊ furiosis adqͥri
dorest ⁊ statim morti parentis
quasi ꝯtinuatur cominium. ⁊
itco nec tutoris auetoritate opo
est inꝑupillis aĩ ⁊̃ ignorantibus
ad quiratur sĩus pereditas nei c̃¬

Expanded text:
furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis adquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominium: et ideo nec tutoris auctoritate opus est in pupillis, cum etiam ignorantibus adquiritur suis heredibus he
Abbreviated transcription (Latin):
cri sit mortis tp̃re tñ suo betes no
tĩ at.IUeluti si post mortẽ suam
pater iudicato fuerit reo ꝑ ouei¬
lionem as ꝑ hoc memoria c̾io doꝑ¬
nata fuerit suu̾ sĩ beredem rre ñ
potest aĩ fico ei succedit s potest
diq ipo̾ uire eẽ suũ beredem set
tero filio nepos neptis ue eristant
parit ag bercoratẽ uocant. nec
qui gradu᷑ ꝓrimior t uiterior̃¬
nepotes neptesq in patris sui
locum succcte pari ratõi ⁊ si nop

Expanded text:
i sit mortis tempore, tamen suus heres non fiat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem habere non potest, cum fiscus ei succedit. sed potest dici, ipso iure esse suum heredem, sed altero filio nepos neptisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriornepotes neptesque in patris sui locum succe
Abbreviated transcription (Latin):
beredum numero sunt si p̾ccdõs
pidna cofierit in potestate patenis
ẽs siue morte: id accident sil aua
ratõe. ueluti emancipatos ¶ Na
Ñ ꝑ id tr̃po quo quis moreri tur fi¬
lius in pot state eie sit: nepos er
eo sus heres nõ potest ẽẽ idq in

Expanded text:
heredum numero sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti emancipatione: nam si per id tempus quo quis moreretur filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idque et in
Abbreviated transcription (Latin):
siñ testam̃te decessiss ꝙ accidat
e critituto testõ. pac ratõe sifilio
t reredatr fuent ⁊ ertranco res
initi tuto est fino mortuo poste.
dei tum fuerit hẽredem institutu
ex testam̃to nõ fien beridem aut
quia noluit es reres. alit quia nõ
ponut ¶Acgos auo suo beres en¬
istet quia quo tp̃re certũ est intes¬
tatum te crisisso prem t̾amilas so¬
ius inuenitur nepos ⁊ hoc ar¬
tuin est ilicet pest mortem aui
tus pra eio posteaq cesto aii tos¬
tamento slius heres efficitur pla¬
ne si ⁊ roepto ⁊ nato fuent. uost
mortem aui mortuo patre sue ał¬
sertoq postea aui estanite sius
heres auo nõ eristit ꝙ uulle uire
ognateis pre̾m sin pris tengit.

Expanded text:
accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi tuo patre eius posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. plane si et conceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris t
Abbreviated transcription (Latin):
apatre optino. neq iure amli
inter ubos num̾at᷑. ¶ Quã
rõne accidit ut ex dui̾so ꝙ ad
naturaie parentẽ actur quã¬
du quidem sint in oꝑtiua fa¬
milia ex̃neoꝵ numio habei¬
tur. ut eos nc̃q h̾edes insti¬
¶Eũ n̾o emancipati fuerint
ab optiuo patre me ĩcipnit ĩ
ea cã eẽ in qua futĩ eent si ab
ipo naturan ꝑatre emancipa¬

Expanded text:
patre adoptivo neque iure civili inter liberos numerantur. qua ratione accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum numero habeantur, ut eos neque heredes instiuero emancipati fuerint ab adoptiuo patre, tunc incipiant in ea causa esse, qua futuri essent, si ab ipso naturali patre emancipa
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝯstiat ¶finitur ant usa
fructo morti fructuari E⁊dua¬
bus caplas diminucoib. ma¬
rima ⁊ media.⁊ nõ utendo per
modu ⁊ tempo. que oia nr̃a sta¬
tuit astituto. ¶ Icom finitur uso
fructꝰ si dño ꝓprietatis ab usu fr¬
uetuario cẽdatin. nam exͣneo
cedend nieh il agitur. ¶ uel ꝯͣ
ti ad quisierit que res asoli
datõ apellat. ¶ Eo amplio astat¬
¶ Si edes incendio consuꝑte fu¬
erit ul ⁊̃ trẽ motu aut uiciosuo
um fructũ. ¶⁊ noc aree quidem
usũ fructũ debi ¶ Cum aut̃ toto¬
fito fuerit uso fructo reu̾titur .s.¬

Expanded text:
t. Finitur autem usus fructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modum et tempus. quae omnia nostra statuit constitutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibil agitur: vel ex rei adquisierit, quae datio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo um fructum et ne areae quidem usum fructum deberi. Cum autem finitus fuerit usus fructus, revertitur s
Abbreviated transcription (Latin):
modis quib uso fructꝰ ꝯstituit᷑
eciãm nudo usus constiru sol.
fructu. ¶Namq is qui fundi
nudũ usũ ht nichu ult̾iꝰ habe
incelligit᷑. quam ut olib pom¬
is. fiorib. feno. stram̾̃tis. lig¬
nis. ad usũ cotidianu utat ¶n
eoq fundo acteno ei morari lier
ut neq domino fundi molesto
sit neq lis ꝑ quos oꝑa rusti¬
aut locare aut gratis acedere

Expanded text:
modis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustiaut locare aut gratis concedere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓruna ist pecunia numati. nq:
in ipõ ust assidus ꝑmutatee qͦ¬
dam modo eenigit᷑ ss utilitat
causa senat sensint posse ⁊̃ ere
rer il usũ fruetũ astitui. ut in ox
nomine beredi utilicet ⁊̃ caue¬
atur. ¶It.ai. si pecune usu stue

Expanded text:
est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. i
Abbreviated transcription (Latin):
no sclum de eare rogari potest
iena sit al oe lo lu obsua du est ne
.plus quis regetur aliauu restitue¬
re quam ipe ei testo. opit nam¬
rogato est aut ipam redime et
pstare. aut estimato̾ em eio solũe
Lib̾tas quoq ẜuo ꝑfidei comi¬
ssum dari pot.ut ħas cũ rogetur
mamimitte. ul legatano ut fidei¬
comissari. nec inter est utrum
de suo ꝓprio suo testator roget
an de eo qui ip̃io heredis. aut le¬
gatarii. ii ⁊ extraneisit. itaq ⁊
alieno ẜua pedimi ⁊ manumit¬
tid ¶ Q s domino eum non
uendat. si modo niehil ex iudito
eiꝰ qui reliꝙͥ lib̾ tatem receꝑit
no stati ertinguitur fidei comide¬
sana lib̾tas i differtur qr possuł
tpe ꝓ cetente ubicuq occisio red¬
mendi e̾ifuerit p̾stari lib̾tas

Expanded text:
non solum de ea re rogari potest,iena sit. sed hoc solum obseruandum est, ne plus quisquam rogetur aliis restituere, quam ipse ex testamrogatus est aut ipsam redimere et praestare aut aestimationem eius solvere. Libertas quoque servo per fideicommissum dari potest, ut heres eum rogetur manumittere vel legatarius vel fideicommissarius. nec interest, utrum de suo proprio servo testator roget, an de eo qui ipsius heredis aut legatarii vel etiam extranei sit. itaque alienus servus redimi et manumitti debet: quodsi dominus eum non vendat, si modo nihil ex iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari
Abbreviated transcription (Latin):
legator nõie nõ ꝓprie ex contractu
olligate intelligitur. neq eĩ cum
berede n cũ defueto ullũ negotium
legataro gesseisse ꝓprie dia potest
et tñ quia ei malef̾itõ nõ est obli¬
gatus beres quasi exõeni obliga¬
tus intelligitur ¶ Item his cuiqͥs
per errorem nõ debitum soluit. qͣi
ex contractu debere uidetur ad eo
ciorem sequamur mag̾ ut supra
dirimo er distractu ꝙͣ ex contractu
possim dia obligato eẽ. ¶ Nam qͥ
soluendi aĩo pocuniamdat in boc
qui accepit obliga cur ac si mutuũ
illi daretur. ⁊ idoo condicõe tenetur¬
¶ Ex quibuodam tñ causis repen
nõ potest. quia ꝑ ertorem nõ debi¬
tum solu tum. sit namq diffini¬
crunt ueteres ex quibz causis in¬
ficiando lis crescit. Ex his causis.¬
¶. Non debitum solutum repeti ñ
posse ueluti er lege aquilia ¶Itẽ
ex legatis ꝙ ueteres quidem ĩ ric
iegatis locum hab̾e ueluerunt. q̃
certa cõstituta ꝑ dampnatõnẽ cui¬
cumq fuerĩnt legata ¶ Nrã aũt

Expanded text:
egatorum nomine non proprie ex contractu obligatus intellegitur neque enim cum herede neque cum defuncto ullum negotium legatarius gessisse proprie dici potest: et tamen, quia ex maleficio non est obligatus heres, quasi ex contractu debere intellegitur. Item is, cui quis per errorem non debitum solvit, quasi ex contractu debere videtur. adeo tionem sequamur, magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc roinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere voluerunt quae certa constituta per damnationem cuicumque fuerant legata: nostra autem
Abbreviated transcription (Latin):
Qui subita festinatõne. coacti nulli
de mandata negotioꝵ suoꝵ admi¬
nistratione ꝑegre fr̃̾i eent dererẽ¬
nir nogotia que sane nemo auira¬
nuy essi il de eo ꝙ quis in pedisset
nullam habituro eẽt accionem.¬
¶ Sicut aut̃ his qui uciliter gesse
tur ut ad ministratõis ratõnem
reddat quo casu ad ex actissimam
quisq diligentiam conpellitur re¬
t derc rationem nec sufficit talem
diligentiam adbib̾e qualẽ sius
reb adbib̾e soleret. ¶Si modo
ano diligentior comodia ad minis¬
tratura eet negona ¶tutores qͦq
qui tutele inditio tenentur. non
ꝓprie ex contractu obligati incel¬
liguntur. ¶ Nullũ enim negoti¬
um inter tutorem ⁊ pupillum
contrabitur  S quia sane non
er maleficõ tenentur q̃i ex contrac¬
tu teneri uidentur. ⁊ hoc aũt ca̾u
mucue sunt accõnes. nõ tantum
enim pupillus cum tutore ht̃
cum pupillo hi ꝯtrariam tutele
siut inpenterit auꝙͥ in rem pupil¬
li. ui ꝓ eo fuent obligato aut rrm
suam creditori eio obligauerit

Expanded text:
qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gessertur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec sufficit talem diligentiam adhibere, qualem suis rebus adhibere soleret, si modo alius diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoque, qui tutelae iudicio tenentur, non proprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non ex maleficio tenentur, quasi ex contractu teneri videntur. et hoc autem casu mutuae sunt actiones: non tantum enim pupillus cum tutore habecum pupillo habet contrariam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib sus uel ex re nr̃a ad quirant
per cum quor. suum in que usu¬
Auctum babetis simiiter ex duab.
utis causis nob. ad quintur. ¶ Cõ¬
cepte eo ꝯ  imi noͣminatĩ stipulão
aut ꝑ traditõnem accipiendo illi
soli ad quirit. ueluti cũ ita stipuie¬
tur cicio domino meo dare sponcre
¶S si uuo demini iuissu Ruo fue¬
rit stipulato licet. antea dubitatur

Expanded text:
ex operis suis uel ex re nostra adquirant. Per eum quoque seruum, in quo usumfructum habemus, similiter ex duabus istis causis nobis adquiritur. cepto eo, quod uni nominatim stipulando aut per traditionem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare spondes? ’ sed si unius domini iussu servus fuerit stipulatus, licet antea dubitabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponomus. De curatoribus
asculi pubes et femine iuripo¬
tentos usq ad uicesimũ quĩtũ
Annũ oꝑletum curatores acci¬
puint qui licet pubes sint ad¬
huc tñ hiuo etatis s̾ũt. ut uogo¬
cu sua tueri nõ possũt ¶ Dantͤ
autem curacores ab eistem ma

Expanded text:
 DE CURATORIBUS Masculi puberes et feminae viripotentes usque ad vicesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem ma
Abbreviated transcription (Latin):
accipere disposunmo antiqͥtatis
normam ĩ feminis ꝑ sonis bn
poi̾tam suo oram̾s relinqͥntes
ut post duodecimũ ãnum ople¬
tum uin potentes ce̾ credꝯnt᷑¬
¶ Item finit᷑ tutela si ad rogati
sunt ad huc in pub̾es ul deporta¬
ti. Item si in ẜuitutẽ pupillꝰ
¶ S et si usq ad certam odtõ¬
nem datõsit restamento. eque
euenit ut desinat esse turor eri¬
stente ꝯcditõe ¶ Simili modo
finitur tutelo morte pupilloꝵ¬
cione tutoris. ꝑ quam lid̾tas ul
ciuitas amittit᷑. om̃is tutela
pit ¶ Mmima autẽ capitis di¬
ninutõe tutoris ueluti sĩ se ĩ
ad optionẽ dederit legitĩa tñ
pupilli ⁊ pupine capitis. dĩo.
licet minia sit oñs tutilas
tollitꝭ pretea qui ad certũ tẽpo
testamento dantur tutores fi¬
nito eo depoñt tutrlam ¶Desi¬
nunt autem eẽ tutores. qui ut
remouent᷑ a tutrla ob id ꝙ susp¬
ecti uisist̾. ul ꝙ ex iusta cã se er
eusant ⁊ bono ad ministrãde tu

Expanded text:
accipere disposuimus, antiquitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post duodecimum annum completum viripotentes esse credantur. Item finitur tutela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item si in servitutem pupillus s. Sed et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte vis, per quam libertas vel civitas eius amittitur, omnis tutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum pupilli et pupillae capitis deminutio, licet minima sit, omnes tutelas tollit. Praeterea qui ad certum tempus testamento dantur tutores, finito eo, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebit ¶ Er hoe intelligere
possumo ꝙ in castris ad quisient
miles qui in potestate pris est
neq ip̃m patiem adim̾e posse.
neq prĩs cuditores id uendere
ul auter inquietare. neq pre

Expanded text:
tinebit. ex hoc intellegere possumus, quod in castris adquisierit miles qui in potestate patris est, neque ipsum patrem adimere posse neque patris creditores id vendere vel aliter inquietare neque, patre
Abbreviated transcription (Latin):
in castris ac quisierat. ꝑ mussum
est ercõstitutõib ꝑrincipũ testa¬
rinitio tantũ militantib da¬
cum est.tam ex auetoritate a nu
augusti.ꝙ̃ uerue. nec nõ optĩi
inꝑatoris trri anipostea nero
sub scriptõe anui aoriam ⁊ dimui¬
ssis militia idein uet̾anis. Ses¬
sum ost ¶ Itaq siquidẽ feccnt̃
de castrensĩ peculio trstamitr
tinbit hcs ad en quẽ uedẽ reli¬
querit. ¶ Si uo intestaci deces¬
ẜit nullis libis. us fratrib suꝑ

Expanded text:
castris adquisierint permissum est ex constitutionibus principum testainitio tantum militantibus datum est tam ex auctoritate divi Augusti quam Nervae nec non optimi imperatoris Traiani; postea vero subscriptione divi Hadriani etiam dimissis militia, id est veteranis, concessum est. itaque si quidem fecerint de castrensi peculio testamentum, pertinebit hoc ad eum quem heredem reliquerint: si vero intestati decesserint, nullis liberis vel fr
Abbreviated transcription (Latin):
cam pinane ¶plane si longio¬
re cempore fundo uicini eẜit at¬
boresqr quas secũ trax̾it in eũ
ꝙ raro accidit. occupantis fit.
ꝑte fluminis ꝓpe np̃a p̃dia possi¬
dent: ꝓmodo latitudinis cuiusq
fundr. que latitudo ꝓpe ripam fit
¶ed si alt̾i pti ꝓrimior sit coꝵ
est cũ qui ab ea ꝑte ꝓpe ripam p̃¬
dia possidẽt ¶Quod si auqua ꝑte
diuisum flumen. de inde infia u¬
nicum. agrũ auicuio ĩ formam
insie. redigerit. eiusdem ꝑ ma¬
net is ag̾ cuio ⁊ fuerat.¶ Quod¬
si in naturali aluco in uniu̾sumi
derelicto alia ꝑte fluere copit pͥ¬
or quidem alues eoꝵ est. qui ꝓpe
npam eio p̃dia possident. ꝓ modo
scili lacitudinis cuiusq agri que

Expanded text:
tuam permanere. Plane si longiori tempore fundo vicini heserit arboresque, quas secum traxerit, in eum d raro accidit, occupantis fit. parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque praedii, quae latitudo prope ripam sit: quod si alteri parti proximior sit, eorum est tantum, qui ab ea aedia possident. quodsi aliqua parte divisum flumen, deinde infra unitum agrum alicuius in formam insulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quidem alveus eorum est qui prope ripam eius praedia possident, pro modo scilicet latitu
Abbreviated transcription (Latin):
uo in rebsius ad ministradis
egere noseuntur et sub alus
regunt᷑ alioꝵ tutelam ul cu¬
ram subue. ¶ Idem ⁊ in milite
obẜuandũ est. ut nec nolens a
tutele honus admittit᷑ ¶cem.
rome gramatieiq ie tores ⁊
medici ⁊ qui in patria suaar

Expanded text:
o in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui
Abbreviated transcription (Latin):
sse ꝓbetur ad p̃fectuni urbis
remittitur pumendꝰ ¶Lomssi¬
me sciendum est eos qui fraũ¬
diuenter tuteiam. ul curam ad¬
ministrant eciam si satis offe¬
rant remouendis a tutcia qr
łatis datõ ꝓpoĩtum tutoris mi¬
ucius erassandi une famili¬
ii. fac̾ultatem p̾stas. Suspeet¬
um enĩ cum putãmo qui in

Expanded text:
betur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia satisdatio propositum tutoris mdiutius grassandi in re familiari facultatem praestat. Suspectum enim
Abbreviated transcription (Latin):
bentur. Ergo ut sinpecto reme¬
ueri petit qui nõ p̾stat auimen
¶Sisi quis p̾sens negat ꝓpt̾
inopiam auimenta posse aecer¬
ni.si hoc ꝑmendatium dicat
remictendũ cum eẽ ad p̾fectum
urbis puniendũ placuit. Sĩc
remititur qui data pecurua mi¬
nistium tutele redimit ¶ lib̾to

Expanded text:
ntur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praestat alimenta. Sed si quis praesens negat propter inopiam alimenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia ministerium tutelae redemit. Libertus
Abbreviated transcription (Latin):
tele̾ de suspectis tutoribus et cũ
ciendum est suspecti ratoribus¬
crimen ex iege .xii. tabularur
decendere ¶Datum est aute̾ me
mus qui possut᷑ de suspecto cog¬
noscere. nũc uideamo qui sus¬
pecti fieri possunt. et quidem õs
tutores possut fien. Sine testa¬
tutores gn̾is qͣre ⁊ si legitimo
sit tutor acusari pot̾it ¶ Quod
si patrono ad idem erit dicend̾
patroni ꝑcend̾. ue ut suspecto
ut uideamo. qui possut siupecta
postulare. et sciend̾ est quas pu¬
blicam eẽ. hãc actõem. hoc est
omnib patr. ¶ Qͥnimo et mu¬
sole que pietatis nescitudinos
ducte ad hoc ꝓcedunt ¶Ut pu¬
ta mater. nutrir quoq ⁊ ama
possut. potest ⁊ soror ¶S et siq̃
si pietate ꝓducta no᷑ ꝯtin̾e ĩ in¬
uiriam pupilloꝵ ad mirtit

Expanded text:
T. 26 DE SUSPECTIS TUTORIBUS ET CURATORIBUS Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Datum est autem iusmus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, sive testatutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: patroni parcendum, licet ut suspectus ut uideamus, qui possunt suspectos postulare: et sciendum est quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. Quin immo et musolae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia possunt, potest et soror: sed et si sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam nõ ꝓbau̾it alus
uti ntra tempora nõ ꝓhibet¬
¶ Qui enĩ exensare se uolunt
nõ apellant si intra dies quin¬
quaginta otiimios er quo co¬
gnou̾ut excusare se debent cu
sentesimũ lapidem st̃. ab eo lo¬
co ubi tutores dati sũt ¶Si nͭ
ultra sentesimũ babitant di¬
num̾atõe fcã uiginti miliũ
diurnoꝵ ⁊ amplio triginta di¬
erum¶Quod ut scen ola dice¬
bat sic deb oputari neminis
sint quam quinquagĩta dies
¶Datus autem tutor ad imiũ¬
sum patrimoniũ dato eẽ cre¬
ditur ¶ Qͥ cutelam aucuio ge¬
ssit in uito curator eiusdemcu¬
rator fieri nõ opellit᷑ ¶In tan¬
tum ut licet pater qui testãe̾¬
to tutores decerit. ad iecerit
se eundem curatorem dare tñ
in uitum eum euram suscipe

Expanded text:
uibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, ex quo cognoverunt, excusare se debent cucentesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt: si vero ultra centesimum habitant, dinumeratione facta viginti millium diurnorum et amplius triginta dierum. quod tamen, ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. Datus autem tutor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipe
Abbreviated transcription (Latin):
or ul in ꝓuinens quinq a tute¬
la ul a eura potest ercusari erem¬
lam ui curam placuit muua¬
ui libi nõ ꝓu̾it in adoptonem
aut̃e dati naturali patri psunit¬
¶ Icem nepotes ex fiio ꝓsunt
ut in locum patris succedant
ex fĩlia nõ ꝓilit̾. fĩlu aute suꝑ¬

Expanded text:
r vel in provinciis quinque, a tutela vel cura possunt excusari exemlam et curam placuit publvi liberi non prosunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: ex filia non prosunt. filii autem su
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quamius ⁊ inꝑiti littarũ
possut ⁊ ad ministratonẽ nego¬
ꝓpter inimiciciam aliꝙ̃ testa¬
mento tutorem pater dederit.
hoc ip̃m p̾stat ei excusatõnẽ¬
¶ Sic ꝑ contrariũ nõ ercusatõ¬
nem hñt qui se tutelam patri
pupilloꝵ ad ministratores tu¬
ce ad mictendam excusatõnẽ
eio qui hoc solo utitur ꝙ igno¬
tus patri pupilloꝵ sit dim fra¬
tres rescripint᷑ ¶ Itẽ inmuci¬
cie quas quis cum patre pup¬
illi ul ad ulti ex ẽxeuit. si capi¬
tales fuerũt. nec reconciliatõ
incerueit a cutela solent erc¬
usare ¶Itẽ siqnis stato ꝯtroust¬
am a pupilloꝵ a patre passus
est ereusatur a tutel. ¶ Icem
maior septuagĩta annoꝵ atu¬
tela ulcura se potest et cusare
tutõe aũt ꝓbentur ad tutelam
ul euram aspirare. ad ẽo ut nͤ
excusatõne opus fiat. Qua o¬
stitutõe eauetur ut nec pupi¬
lus ad legitima tudelam uo¬
cetur. nec ad ultocum erat

Expanded text:
arum possunt ad administrationem negopropter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos putem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. tutione prohibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat
Abbreviated transcription (Latin):
is excusactõnem ꝓsũt defune¬
ti nõ ꝓsunt ¶ S si in bello amus¬
si sũt quesitũ est an ꝓsit et con¬
stat eos solos ꝓdee qui macie a¬
inceiugunt᷑ ¶ Item dius maco
insemestrib rescripsit eum qͥ
rifici ad ministrat a tutela ul¬
a cura quam dun ad ministrat
excusari posse ¶ Icem qui rei pu¬
buce cã absuit. a tucela ul cura
exensantur. ¶ S et si fuerĩt tu¬
tores ul curatores. de inde. rer .p.
causa ab ẽe ceput. atutela ⁊ cu¬
ra excusantur. ¶ Quateno rei
.p. causa absut̾. et int̾ea curator
loco eoꝵ datur Quia si reu̾si
fuerit᷑ recipuĩt hono tutele. uͦ
anui hñt nacationem ut papi
aliꝙͣ hñt excusare se possũt. ũ
dnius macus rescripsit ¶ Sec
ceptam tutelam deẜere no po¬
pssio ul ad ulto tutor ul eurator
ħt̃. excusare se nõ potest nisi for¬
te te omnib: bonis uł Bedita¬
te concrou̾sia sit ¶Item tria ho¬
ña tutele nõ affectate uł cure
pr̾ant uacatõnem quã admin¬
istrant᷑. ut tñ plium pupilloꝵ¬

Expanded text:
is excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie aintelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusantur. sed et si fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutelae nec anni habent vacationem, ut Papinaliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non popupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate controversia sit. Item tria onera tutelae non affectatae vel curae praestant vacationem, quamdiu administrantur: ut tamen plurium pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
atores pupilli et ad uitis crt̾is qr
ꝑsonis ex ad ministratõe teñt
set eciam ĩ eos qui satis datõnẽ
accipiunt subsidiarian accion̾e
afferre ¶ Subsiaiariam ant. acc¬
ionẽ. dinir in eos qui ul omni¬
no atutorib ul acuratorib si¬
tis datͣ nõ curau̾ut aut nõ y̾do¬
nec passi eĩt caũi ¶ Qd̾ quidem
tñ ex prucentũ reĩpensis ꝙͣ ero¬

Expanded text:
atores pupillis et adultis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex pru
Abbreviated transcription (Latin):
solus ad mirustret. Taq per
se nõ potest pet̾e satis itutore
ul ꝯcuratore suo . s efferre de¬
bet ut et electẽnem det cõtu¬
tori suo utrum uelit satis ac¬
cipe an satis dare ¶ Qd̾ ũ nemõ
coꝵ satis offerat siquidem as¬
criptum fuerat a cestore quis
gerat. ille ger̃e debeat ꝙ si ñ¬
eñ ul cos qui g̾ere cebent p̾tor
⁊tes siuis incerpne ceb idẽ
et in plurib pupituis ex inũ¬
cione datis ꝓbandum est .i. ut
maior ꝑs eligere possit ꝑ ꝙͣ ad¬
ministratõ fieret ¶ Sciendum

Expanded text:
per se non potest petere satis a contutore vel concuratore suo, sed offerre debet, ut electionem det contutori suo, utrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi nos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem administratio fieret. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
tutorib euratorib uẽ consu¬
mantur aut diminuantur
cu ptor. ut et tutores et cu¬
racrres eo nomine satis dẽt.
¶set rec no est ꝓptuũ Ellam
tutores testamiento datisatis¬
dare nõ coguntur qui i fides
coꝵ ⁊ diligentia .ib ip̃o testa/a¬
tõne tutores ul curatores da¬
ti. satis datõs nõ honant᷑ ꝙ
in u̾donei eleen sunt ¶ S et
si ex testamento ui inquisitõe:
plures ue doti fu̾it᷑ potest imꝰ
offerre satis de in dep̾aitate pu¬

Expanded text:
tutoribus curatoribusve consumantur vel deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pu
Abbreviated transcription (Latin):
De suspecto possut arguere. ⁊ ita
diui seuero et anconinus rescrip¬
er fide cutelam gerit. licet soluen¬
do est ut. ⁊ iuliano rescripsit ¶S:
ante quam incipiat gerere tute¬
lam tutor posse eum qͣi suspectu:
sit. et r̾m eum ostitutũ est ¶ Sa¬
pecto autera remoty. Siquidem
no eque ¶ Siquis antem suspee¬
tus poĩtulat᷑. donec cognitõ fini¬
atur Interdicitur ei . Mmnus¬
tratio ut papinimo uisimnest.S.
si suspecti cognitẽ sinpecta fucrit.
postra tutor ulcurator decesit. ex¬
tinguit᷑ cognitõ iuspeeti ¶Siquie
tutor copiam sui nõ faciat. ut ali¬
menta pupillo decernantur. ea¬

Expanded text:
 possunt arguere: et ita divi Severus et Antoninus rescripex fide tutelam gerit, licet solvendo est, ut Iulianus quoque scripsit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum sit, et secundum eum constitutum est. Suspectus autem remotus, si quidem non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, ca
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ucere ꝑenti ii ex libis a sig¬
nare lib̾tum ⁊ ut post mortẽ eio
solo his pationo habeatur cui
ad signato est ⁊ ceten libi qui
ipi quoq ad eadem bona nulla
assiguatoe interueniente piter
admititentur niebil uitis iis
lonis haretur. S ita demũ pͥsti

Expanded text:
t parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bona, nulla adsignatione interveniente pariter admitterentur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum pristi
Abbreviated transcription (Latin):
atq libtatem amit.bant. ⁊ quasi
ĩeruoꝵ ita bona eoꝵ ire quedamͦ
peci lii er lege uinia manimiissor:
detinebant. ¶ ꝓystea uero senatus
consulto largiano cautum fuerat
ut lib̾i manumissoris nõ nomina¬
un ex reredati fri ei craneis uerii¬
uus eoꝵ in bomis latinor p̃ponent᷑
quib supuenit ⁊̃ diui traimi edietũ
rante patrono ad ciuitatem ueuite
ex bnt̾itõ principis festin auit faci¬
ibat uiuũ quiri iuetti romanũ
latinũ aut morientem. ¶ S nr̃a

Expanded text:
quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis Latinorum praeponerentur. quibus supervenit etiam divi Traiani edictum, rante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem morientem. sed nostra
Abbreviated transcription (Latin):
encõe intelligendum est ut sieiꝰ¬
dem pationi ui patrone ui duoꝵ
duaꝵ plunũue sint lri qui ꝓrimio:
est ad libti sui lib̾te uocetur s̾ucco¬
siene ⁊ in capita nõ institpes diui¬
datur successio eodeni moco ⁊ in his
do pene eĩ ꝯsonantia uira ingenui
romanam puen̾unt cũ nec sunt
AIi ubti simui ⁊ dediticus ⁊ latinie
sub latis al latinoꝵ legitime sucrr

Expanded text:
ut si eiusdem patroni vel patronae vel duorum duarum pluriumve sint liberi, qui proximior est ad liberti seu libertae vocetur successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his do. paene enim consonantia iura ingenuitRomanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latino
Abbreviated transcription (Latin):
tum successionem pp̃ ad optõnẽ
ad mitebant ⁊ ad optõe facile ꝑ
emancipatõnem soluta an ne¬
ucrio pris successionẽ uocabant᷑
boc solico more corrigentes asti
um ad optat. dum alii dederit
integra oĩa uira ita resuati at¬
q si in pris uaturalis potestate
ꝑ mansiss:Nec penim ad op¬
tio fuerit suiecuta nisi in boc ta¬
tũ modo cau ut possit ab incesta¬
to ad patris ad optiui uenire
Niccessionem ¶ tostam̃to autẽ

Expanded text:
tum successionem propter adoptionem amittebant et, adoptione facile per emancipationem soluta, ad neutrius patris successionem vocabantur. hoc solito more corrigentes, conssuum adoptandum alii dederit, integra omnia iura ita servari atque si in patris naturalis potestate permansisset nec penitus adoptio fuerit subsecuta: nisi in hoc tantummodo casu, ut possit ab intestato ad patris adoptivi venire successionem. testamento autem
Abbreviated transcription (Latin):
ex qua ꝑte ita admitunt
¶Si
neqz sui beredes ub̾i n emanci¬
tam suos beredes ꝙͣ omancipato
de in iegitimos ueredes de inde
prĩos agnatos si ea ommia
antiquitati quidem platuerut¬

Expanded text:
ex qua parte ita admittuntur si neque sui heredes liberi neque emancitam suos heredes quam emancipatos, deinde legitimos heredes, deinde proximos cognatos. Sed ea omnia antiquitati quidem placuer
Abbreviated transcription (Latin):
sciendum est mandatum nisi gra¬
tuitũ sit. inaliam formam negocu
catere. nam mercede constituta ĩ¬
cipit locatõ ⁊ conductõ eẽ. et ut ge¬
neraliter dieerimo quib casibo
sine mercede suscepto officõ man¬
datraut depõiti contrabitur negoti¬
um. his casib interueniente m̃¬
cede locatõ et conductõ ꝯtrahi intel¬
ligitur. ⁊ ideo si fullom polienda
curanda ue uestim̾ta cederit. aut
sarcinatori sarcienda nulla m̾oede

Expanded text:
sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam mercede constituta, incipit locatio et conductio esse. et ut generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curandave vestimenta dederis aut sarcinatori sarcienda, nulla mercede
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatões uaient. placuit nobis
eciam in bũc uitis articulum necior¬
sariam induceit emendatõnem ũ
sine post mortem siue pͥdie ꝙͣ moria¬
tur stipulator siue ꝓmissor stipulatõ
concepta est ualeat stipulatõ ¶cem
siquis ita stipulato erat il nauis er
asia uenent. o die dare spondos in¬

Expanded text:
stipulationes valent, placuit nobis stipulationes valent, placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam inducere emendationem, ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes
Abbreviated transcription (Latin):
obligatõ inter absentes ꝯcepta nu¬
cilis est. s cũ bec materiam litumi
contentosis hoĩb p̾stabat forte post
tp̃c tales obligatões opponentib et
nõ p̃sentes eẽ ul se uł adu̾sarios su¬
os concendentib ideo nr̃a ꝯstitutõ
ꝓpter celentatem dirim̾darum utiũ
introdueta est ꝙͣ ad cesariensos ad¬
uocatos scripsimo per quam dupo¬
siumo tales scripturas que p̃sto eẽ
partes indicant onui modo eẽ cre¬
dendas insi ip̃i qui talib utitur in¬
ꝓbis allegatonib manifestissimis
ỹdoneos ꝓbau̾it in ip̃õ toto dic quo
conficiebatur iustrumentum. se ce
ui adu̾sariũ suum in alus locis ex̃.
post mortem suam dan sibi nemo
cio mortem a quostipulabatur. ae ue
his qui maucino potestateme post
mortem eio stipulan potat q pr̃s
ul domini uoce loqui uidetur Set
et si quis itastipuletur pͥdie ꝙͣ mo¬
riar. ul pͥdie quam moriaris dari ĩ
utilis erat stipulatõ ¶S: ai iam
dictun est ex consensu ꝯtrabentiũ

Expanded text:
obligatio inter absentes concepta inutilis est. sed cum hoc materiam litium contentiosis hominibus praestabat, forte post tempus tales allegationes opponentibus et non praesentes esse vel se vel adversarios suos contendentibus: ideo nostra constitutio propter celeritatem dirimendarum litium introducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui talibus utitur improbis allegationibus manifestissimis idoneos approbaverit, in ipso toto die quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari poterat, quia patris vel domini voce loqui videttipuletur, ‘ pridie quam moriar ’ vel ‘ pridie quam morieris dari? ’ inutilis erat stipulatio. sed cum, ut iam dictum est, ex consensu contrahentium