comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
funt: quicum que uisao iuditio uica caust
uerare tempta uerint: Calum niatures
unt quiscumo quod acdillos non pertin& p& unt acut iniu¬
tio proponunt. calum niactores sunt qui sub nomine fis
accultates npecũnt cclienas & innocentes qui&us ẽce
ipmittunt Calum nictores & iccm sunt qui stelsec def¬
pentes contraccuiuscumq in nocentes personcemprin¬
hum animos cdiracundiam commouere presumunt

Expanded text:
sunt, quicumque iusto iudicio victi causam iterare tentaverint. Calumniatores sunt, quicumque quod ad illos non pertinet petunt aut in iudicio proponunt. Calumniatores sunt, qui sub nomine fisci facultates impetunt alienas et innocentes quietos esse non permittunt. Calumniatores etiam sunt, qui falsa deferentes contra cuiuscumque innocentis personam principum animos
Abbreviated transcription (Latin):
Siquem pene tuerit. accusasse crimina¬
liter & inscriptionem fecisse deio quoo ꝓbare
onpoterat sieicum accusitore in nocentem con¬
uenere inuicem sec bsoluant si uero iudex eum
qui a coa satus est crimino sum esse cognouerit &¬
interreum & adqsatorem percorreptionem
d bso lutione reader conuenerit hisqui reus ꝓ¬
bctur remoto conludio poenam excipiat legib
constitutam

Expanded text:
Si quem paenituerit accusasse criminaliter et inscriptionem fecisse de id, quod probare non poterat, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se absolvant. Si vero iudex eum, qui accusatus est, criminosum esse cognoverit et inter reum et accusatorem per corruptionem de absolutione reatus convenerit, is qui reus probatur remoto conludio poenam excipiat legibus constitutam
Abbreviated transcription (Latin):
npΡGractianus ualentinanus & theodosius
utriusque militiciaenon est ratio: quac̃ mann¬
festi calumniaitoris supplicium differa¬
tur nec enim pactimur frequenter iterari
que consistere prinaactio non quiuerint atꝙ
alienam in nocentiam securitatem quesine
crimine damnabibi ad pẽtione terriri.

Expanded text:
Gratianus, Valentinianus, Theodosius utriusque militiae. Non est ratio qua manifesti calumniatoris supplicium differatur. Non enim patimur frequenter iterari, quae consistere prima accusatione non quiverint; atque alienam innocentiam securitatemque sine crimine, damnabili appetitione terreri.
Abbreviated transcription (Latin):
cusctor abscedant posttriginta uero dies
qua maccusatus custodie fuerit traditus nisi
abolitionem &reus & accusctor aiudice
petierint. accuscetori solo non esse prestan¬
dum quodsites tes exhibeti adp&itionem ac¬
cuscatoris fuerint & incustodia missi fuerint
&cebolitio p&ita prestata que fuerit sump¬
tosquos fecerunt testes eis accusactor exsol¬
uat constestes ex bi beu ab accu scctore poe¬
necesubia cuerint &am si consentiant partes
abolitio a iudicibus dene gedir sed cut in accu¬
scctum si conuictus fuerit. aut in accusatore
sinon conuincerit legibus presentiam iudicis
poenam quam paapfurus erat reus accusa co¬
Uii excipiat DeIFIdulGΕΝTIISC RIMINU¬

Expanded text:
cusator abscedant: post triginta vero dies, cusator abscedant: post triginta vero dies, quam accusatus custodiae fuerit traditus, nisi abolitionem et reus et accusator a iudice petierint, accusatori solo non esse praestandam. Quod si testes exhibiti ad petitionem accusatoris fuerint, et in custodiam missi fuerint, et abolitio petita praestitaque fuerit, sumptus, quos fecerunt testes, eis accusator exsolvat. Nam si testes exhibiti ab accusatore poenae subiacuerint, etiamsi consentient partes, abolitio a iudicibus denegetur, sed aut in accusatum, si convictus fuerit, aut in accusatorem, si non convicerit, legibus ex sententia iudicis poenam, quam passurus erat reus, accusator excipiat. DE INDVLGENTIIS CRIMIN
Abbreviated transcription (Latin):
ccoprobum pp̃o Accusactor qui sela queo legis
ad stringit. agnos cant nallum sibi fore adle¬
tebram abo litionis recursum post quam ali¬
quid iniuriae. meritum inscriptionis in late tol¬
leraiit inscriptusidest siuel carcerem sus
&edonet ipse quod pertulit inhac parte suerit
tam peitores quã p&iti in accipienda obolitio¬
ne consensus prius tamenquam aliquis dequerti¬
oneliberecur sequitur illud ut pleris que cri¬
minibus nec consentibus quidem partibus
prestetur abolitio ut sunt illa in quibus. cut uio¬
latamaiestas aut patricc oppignorata. uel pro¬
ditac aut peculatus admissus. cut sa cramen¬
ea deserta sunt omnia que eaque iuri ueteri
continentur inquilus. iudex nonminus accusa¬
torem caddocenda quedetulit quac reũ adpur¬
gandam quenegat debecurguere Data prid
reuc̃ cons istalex expositionem onege :¬
ł Si criminis accus ctor intra triginuã cõns¬
ta dies cabolitionem p&erit. etiam inuitorep
auidice concedectur & liberi & accuscctus &ac¬

Expanded text:
orio. Accusator, qui se laqueo legis adstringit, agnoscat, nullum sibi fore ad latebram abolitionis recursum, postquam aliquid iniuriae merito inscribtionis inlatae tolerarit inscribtus, id est si vel carcerem sustet donet ipse quod pertulit ac par fuerit tam petitoris quam petiti in accipienda abolitione consensus. Prius tamen quam aliquis de quaestione liberetur, sequitur illud, ut plerisque criminibus ne consentientibus quidem partibus praestetur abolitio, ut sunt illa, in quibus aut violata maiestas aut patria obpugnata vel prodita, aut peculatus admissus aut sacramenta deserta sunt, omniaque ea, quae iure veteri continentur. In quibus iudex non minus accusatorem ad docenda quae detulit, quam reum ad purganda quae negat, debet urguere. Dat. prid. v. c. conss. Ista lex expositione non . Si criminis accusator intra triginta dies abolitionem petierit, etiam invito reo a iudice concedatur: ut liberi et accusatus et ac
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrilegus ad ulter incestus reus raptor
sepulerorumuo lator uene ficus maleficur¬
adulterctor monete homicida diebus pare
nulla tenus absoluantur. reliqui omnes quor
minorum causarum culpa constringit dieb
uenera bilis pascha specialiter cobsolucntur

Expanded text:
Sacrilegus adulter incestus reus, raptor sepulcrorum violator veneficus maleficuadulterator monetae homicida diebus paschae nullatenus absolvantur. Reliqui omnes, quos minorum causarum culpa constringit, diebus venerabilis paschae specialiter absolvantur
Abbreviated transcription (Latin):
ontrauoluntates defuncti itaomnia que superiori
lege sunt statuta seruentur ut de inoffitioso agere
liceat. & siquis sep̃ teritũ dixerit audiat᷑ sedita hȩcom̃a
obseruari p̃cipimus. ut siqua aliqua ꝓpositio fuerit de
testam̃ toułdonatione que possitopponi inõnib audiat᷑¬

Expanded text:
ontra voluntatem defuncti ita omnia, quae superiore lege sunt statuta, serventur, ut et de inofficioso agere liceat et, si quis se praeteritum dixerit, audiatur. Sed ita haec omnia observari praecipimus, ut, si qua alia propositio fuerit de testamento vel donatione, quae possit opponi, in omnibus audiat
Abbreviated transcription (Latin):
tur incausudepositi conpensationis locus nonẽ sed
uo bcordistractis fiduciis acrulitore desuper¬
fluo aduersuscum habebit accionem
iquis creditor debitorem insolutionetardante rem
sibi prodebito positam. distitxerit siquid amplius ac¬
ceptum fuerit. quam de
de bitur quod plus accep
tum est restitui ius¬

Expanded text:
m. In causa depositi compensationi locus non est, sed tor distractis fiduciis a creditore de superfluo aduersus eum habet actionemquis creditor debitore in solutionem tardante rem sibi pro debito positam distraxerit, si quid amplius acceptum fuerit quam quod debebatur, quod amplius acce tum est restitu
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid creditor
ebitor creltoriiinderefiduciam. Nonpotest
sed alii seuellit uinderepotest iauit ex preco eiur

Expanded text:
uidquid creditor Debitor creditori uendere fiduciam non potest: sed alii si uelit uendere potest, ita ut ex pretio eiu
Abbreviated transcription (Latin):
aedificauerit autbae quedictasunt aliquid fecerit
ill quiabicta presumserunt hoc conp&it ut¬
in expensa sb̵ npendics que in bis secerint adominir
quirem factum uindicant recipere possunt: cd¬
quiritir aute nobis non solum pernos met ipsos
sed ec pereos qui in potes tate nr̃a sunt sicut filii
uelserui quia quicquid . his aqualib& persona
donatum. uel uinditum fuerint aut here des fucriN
uid patribus & dominis sinediqua dubitatione
conquiritur pr&ereos filios quibus per leges
uitcastrins epeculium habere permissum est
łuuero serui quiin asu fructu nr̃o & in propri& ate
adterius sunt hoctantum usufructucrio adqui¬
rerepos sunt quod opere aut manibus suis fecer ine
aut demerce dibus operis sui acciperint namsieis
authereditas aut legutum dimittatur autdo¬
nationis aliquid conferatur id proprietario
domino nunus ufructuario adquiritur

Expanded text:
aedificauerit aut horum, quae dicta sunt, aliquid fecerit, aedificauerit aut horum, quae dicta sunt, aliquid fecerit, illis, qui aliena praesumserint, hoc competit, ut expensas uel impendia, quae in his fecerint, a dominis, qui rem factam uindicant, recipere possint. Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed et per eos, qui in potestate nostra sunt, sicut filii uel serui; quia quidquid his a qualibet persona donatum uel uenditum fuerit, aut heredes fuerint instituti, id patribus et dominis sine aliqua dubitatione conquiritur: praeter eos filios, quibus per leges ut castrense peculium habere permissum est. Hi uero serui, qui in usufructu nostro et in proprietate alterius sunt, hoc tantum usufructuario adquirere possunt, quod opere aut manibus suis fecerint aut de mercedibus operis sui acceperint. Nam si eis aut hereditas aut legatum dimittatur aut donationis aliquid conferatur, hoc proprietario domino, non usufructuario adquiritur
Abbreviated transcription (Latin):
preliorum seruitutss appellantur Itemre¬
siter confocutum ẽ ut scper porot insenorib
aqui runtur quod & decartbis celpergiminis
ulienis scribat lec&aures sabargentps hteri si¬
mlitercuis ẽscriptura cuius ehart cu pergumina
uerin quod& d& abula hocesidiquis in tabulas
met pictur ãstterit obseruatur quiastatũm ẽ
retabulae picturaecedat quod siquis exuius meis ui¬
nu aut spius frumentum aut ex oliuis ole&m fecerit
eu suinum triticum ueloleum ẽ auus spicedut uue
aut oliua fuero siquis & iam extabulis alienis nauẽ
aut armanium. aut quolumque adusum pertinent
fecerit similiratione eiuserurt quae facta fuerint
decuius lignum facta eẽprobantur: Similiter
&ium siexluna uł exlino alieno uestiment u fe¬
cerit eiuserunt uestimenta: cuius lana aut linum
fuis seprobantur sed in his omnibus superius conp̃bensis
quicumque interraaliena aliquid posuerit aut

Expanded text:
praediorum, seruitutes appellantur. Item regulariter constitutum est, ut superposita inferioribus adquirantur. Quod et de chartis uel pergamenis, si in alienis scribat, licet aureis aut argenteis litteris, similiter eius est scriptura, cuius chartae aut pergamena fuerint. Quod et de tabula, hoc est si aliquis in tabula mea picturam fecerit, obseruatur, quia statutum est, ut tabulae pictura cedat. Quod si quis ex uuis meis uinum aut ex spicis frumentum aut ex oliuis oleum fecerit, eius uinum, triticum uel oleum est, cuius spicae aut uuae aut oliuae fuerint. Si quis etiam ex tabulis alienis nauem aut armarium aut quodcumque ad usum pertinens fecerit, simili ratione eius erunt, quae facta fuerint, de cuius ligno facta probantur. Similiter etiam si ex lana uel lino alieno uestimenta fecerit, eius erunt uestimenta, cuius lana uel lineum fuisse probabitur. Sed in his omnibus superius comprehensis quicumque in terra aliena aliquid posuerit aut
Abbreviated transcription (Latin):
et lic& hereditus udemptioes aliorum que conra¬
tuum incorpolrtle ansebabeant. Iustamenipss
hereditit aepudemptiones aliorum que contracos
incorporale e: Incorpora lict euam sunt iurapi¬
cius erigende diis aut non erigendo salum

Expanded text:
Et licet hereditas uel emptio aut diuersi contractus res corporales in se habeant, ius tamen ipsius hereditatis uel emptionis aliorumque contractuum incorporale est. Incorporalia etiam sunt iura praedi, cloacae, altius erigendae domus aut non erigendae,
Abbreviated transcription (Latin):
cractis pep illaribus annis quibus tutores ab¬
soluuntur adcuratores ratio minorum incipit ꝓ¬
tinere subcuratores sunt minor es &ccae maior es
uersoris. insani bii quiminores sunc cisque aui¬
gintie uinque annos inplecos subcuratore sunt.
qui uero euerscaes autinsconi sunt omnitem pore
tutece sucie subcuratores esse iubentur: quia subs¬
stitntia suam rationcbiliter. gubernare non
I diqu disputauit nunꝰ in hoc comentario de
rebus iterum traceut omnes itaque resuut nri
uiris sunt autduum aut publicenri uris sunt que
inpropniaat nia erse noscuntur diuiniuiris
sunt ec desiae : Idetempladĩ uelea patrimonia
ac sub sicentia que ad ecclesia stica iure pert¬
nent publiciiuris sunt murifora porte deitra
circus arenee que antiquis sancta apellaueruri
proequod ex inde tolli aliquid aut contingi nonli¬
cen& Sed hac comnia innullius bonis sunt ideo
ublici iuris cẽdicuntur. socet res hereditariac¬

Expanded text:
ractis pupillaribus annis, quibus tutores absoluuntur, ad curatores ratio minorum incipti pertinere. Sub curatore sunt minores aetate, maiores euersores, insani. Hi, qui minores sunt, usque ad uiginti et quinque annos impletos sub curatore sunt. Qui uero euersores aut insani sunt, omni tempore uitae suae sub curatore esse iubentur, quia substantiam suam rationabiliter gubernare non aliqua disputauit, nunc in hoc commentario de rebus iterum tractat. Omnes itaque res aut nostri iuris sunt, aut diuini, aut publici. Nostri iuris sunt, quae in proprietate nostra esse noscuntur. Diuini iuris sunt ecclesiae, id est, templa Dei, uel ea patrimonia ac substantiae, quae ad ecclesiastica iura pertinent. Publici iuris sunt muri, fora, portae, theatra, circus, arena, quae antiqui sancta appellauerunt, pro eo, quod exinde tolli aliquid aut contingi non liceret. Sed haec omnia in nullius bonis sunt, ideo publici iuris esse dicuntur. Sed et res hereditaria
Abbreviated transcription (Latin):
expositum. Elacto eo principali fideussor uelhere scus
liberatur non enim in mandatoribus obseruatur.
malluerit sideius sor uelherescius a fide iussiones un¬
loliberatur siueroꝓcurator liti suictus fuerit mani¬
tor eius ad solutionem ten&ur u
DELOCATO ET CON
omoliler quistutum suũ in potestate hab& & peioru
cũm & meliorem facere potest atqueidõ operas sius
diuruas noctur nas que locat. Iot int̃ non indigo
undi duerioris facti&culturaẽ non exercitte &
aedifitiorum non refectorũ culpam arbitrio iudic is domine
a conductore srcirepotest Istint nõn idig& DEΝLΡTI¬

Expanded text:
sit. Electo reo principali fide iussor uel heres eius liberatur. Non idem in mandatoribus obseruatur. maluerit, fideiussor vel heres eius a fideiussionis vinculo liberatur. Si vero procurator litis victus fuerit, mandator eius ad solutionem tenetur. De locato et conducto Homo liber, qui statum suum in potestate habet, et peiorem eum et meliorem facere potest: atque ideo operas suas diurnas nocturnasque locat. Fundi deterioris facti et culturae non exercitatae et aedificiorum non refectorum culpa arbitrio iudicis domino a conductore sarciri potest. Dominus horreorum e
Abbreviated transcription (Latin):
ne seueritatis ius talenitentur.
Quod siuiolatores sepulchri quos potuerit secundũ
formam sanctionis huius punire neglexerit
uel desuperioribus referre distulerit facultatib
& honore priu&ur. cuius quisquis siue adhuc
in potestate positi siue priuati propter omissam
poenam uio latores sepulchri uoluerit accusa¬
torem mergere habeat liberam facultatem
ec dilatores formid& inuidia cum proem
magis dignum sit qui se constanter in probus
concepimus prouintiis prouintiarumq: rectorib
celeriter in notescere propriis iubebit edictis ut
criminosis poena reddatur in nocenter uiuentib:
gratulatio pax sepultis dat̃ iii iđ mar rom̃ accep̃
uII l̃ ap̃ rom̃ calupio ũc cons̃ pp̃a inforo trabiani uiii
id ap̃ arotelata edicto albino ur in luster

Expanded text:
ne severitas iusta lentetur. ne severitas iusta lentetur. Quod si violatores sepulcri quos potuerit secundum formam sanctionis huius punire neglexerit vel de superioribus referre distulerit, facultatibus et honore privetur. Cuius quisquis, sive adhuc in potestate positi sive privati, propter omissam poenam violatoris sepulcri voluerit accusator emergere, habeat liberam facultatem. Nec delatoris formidet invidiam, cum praemio magis dignus sit, qui se constanter inprobos concepimus, provinciis provinciarumque rectoribus celeriter innotescere propositis iubebit edictis, ut criminosis poena reddatur, innocenter viventibus gratulatio, pax sepultis. Dat. III id. Mart. Romae. acc. VI kal. April. Romae Calepio V. C. cons. prop. in foro Traiani VIII id. April. antelata
Abbreviated transcription (Latin):
memores scelus omne grauius facit laritudo
persone in tollerandum nimis exsecrabile
non ferendum induere nomen & titulum
sanitatis & abundare criminibus
uisquis igitur ex hoc numero sepuldrorum
uiolator extiterit ilico clerici nomen amittat:
et stilo proscriptionis addictus perp& uam
deportatione plectatur quod itaseruari
oport& censimus ut nec ministris nec antestibus
sacre religionis intalicausa statuamus eẽ parcen¬
dum facessant quaerilla nullius in nocentiam
sanciamus. Nocentestantum lex nr̃a ꝑsequit᷑ sed
qnm̃ plerumque statutis salubribus dissimulatione
uenalium iuditium negatur effectus. p̃senti
iubemus edicto ut prouintiae moderator
adminiculo municipum fultus censuram nr̃ae
legis exerceant: Edic& nemo reus possit
fiscibus ac securibus reluctari. siquis tamen
exciterit sic superbus sic in potens sic rebellis
incuius ne que babere supplitio amplissimas
potes tates directa reletionem mox instrucint

Expanded text:
mireris, scelus omne gravius facit claritudo mireris, scelus omne gravius facit claritudo personae. Intolerandum, nimis execrabile, non ferendum induere nomen et titulum sanctitatis et abundare criminibus. Quisquis igitur ex hoc numero sepulcrorum violator extiterit, ilico clerici nomen amittat et stilo proscriptionis addictus perpetua deportatione plectatur. Quod ita servari e censemus, ut nec ministris nec antistitibus sacrae religionis in tali causa statuamus esse parcendum. Facessant querellae: nullius innocentiam sauciamus, nocentes tantum lex nostra persequitur. Sed quoniam plerumque statutis salubribus dissimulatione venalium iudicum negatur effectus, praesenti iubemus edicto, ut provinciae moderator adminiculo municipum fultus censuram nostrae legis exerceat. Et licet nemo reus possit fascibus ac securibus reluctari, si quis tamen extiterit sic superbus, sic inpotens, sic rebellis, in cuius nequeat ire supplicium, amplissimas potestates directa relatione mox instruat,
Abbreviated transcription (Latin):
credantdm̃ posseplacari quem nocentes p̃cantur in casũ
quemuitamelior exorant comessorum taliũ feditatẽ
nediutius tempora nr̃a macul&ur ac edicta lege
damnamus quis quis igitur sepulchra profunde
uiolatis qui&is & lucis ipsius hostis effoderit¬
quisquis ex his quae lib& marmora uel saxa
substulerint poenemox habeatur obnoxius seruos
colonosque in hoc facinore de prachensos
duci protinus ad tormenta conueniat. si desua
tantum fuerit temeritate confessi luant commissa
interrogante nexuerint pariter puniantur.
Ingenui quoque similis p̃sumptio reos secerit
sifortas seplebei & nullarum fuerint facultatem
poenas morte persolucint. Splendidiores
autem uel dignitatibus noctibonorum suorum
medi &citem multa perp&ua notentur in famia.
Clericos uero quos tam dirio peris constituerit
auctores dignos credimus maiore supplitio
uehementius enim cohercendus ẽ quem peccasse

Expanded text:
credant deum posse placari, quem nocentes precantur incassum, credant deum posse placari, quem nocentes precantur incassum, quem vita melior exorat. Commissorum talium foeditatem, ne diutius tempora nostra maculentur, hac edictali lege damnamus. Quisquis igitur sepulcra profundae violator quietis et lucis ipsius hostis effoderitquisquis ex his quaelibet marmora vel saxa sustulerit, poenae mox habeatur obnoxius. Servos colonosque in hoc facinore deprehensos duci protinus ad tormenta conveniet. Si de sua tantum fuerint temeritate confessi, luant commissa interrogante nexuerint, pariter puniantur. Ingenui quoque, quos similis praesumptio reos fecerit, si fortasse plebei et nullarum fuerint facultatum poenas morte persolvant; splendidiores autem vel dignitatibus noti bonorum suorum medietate multati perpetua notentur infamia. Clericos vero, quos tam diri operis constiterit auctores, dignos credimus maiore supplicio: vehementius enim coercendus est quem peccasse
Abbreviated transcription (Latin):
& nestio qua sorte rationis occultȩ
sepul drri honore lactantur. Quius tanta ꝑman&
cunctis cura temporibus ut uideamus in hos
osus sumptunimio praxiosa montium mealla
trans ferri operosas que molis censu laborante.
componi quod prudentium certe intellegentiam
recus ar& sinihil credderit eẽ postmortem
Nimis barbara ẽ & uesanã credulitas munus
extremum luce carentibus inuidere & derutis
per in ex piabilem crimen sepulchris monstrare
caelum corporum reliquias humatorum
buius nestindis celeris interc& eros reos. uehe¬
mentior Clericos quaerilla persequitur
quos portentis talibus inmorantis frequenter
as pexerit difrctior ferro accincti uexant
sepultos & obliti nominis calo ac sideribus
p̃sidentis cinerum contagione pollutas sacris alta¬
rib: manus inferunt tantum in profundam caliginũ
conscientiae suae stupore dimersi ut reuerendis
audeant inter ẽẽ ministeriis. & post excidia funerũ

Expanded text:
relictorum et nescio qua sorte rationis occultae relictorum et nescio qua sorte rationis occultae sepulcri honore laetantur, cuius tanta permanet cunctis cura temporibus, ut videamus in hos usus sumptu nimio pretiosa montium metalla transferri operosasque moles censu laborante conponi. Quod prudentium certe intellegentia recusaret, si nihil crederet esse post mortem. Nimis barbara est et vesana crudelitas munus extremum luce carentibus invidere et dirutis per inexpiabile crimen sepulcris monstrare caelo corporum reliquias humatorum. Huius nefandi sceleris inter ceteros reos vehmentior clericos querella persequitur, quos portentis talibus inmorantes frequenter aspexit dies tristior. Ferro adcincti vexant sepultos et obliti numinis caelo ac sideribus praesidentis cinerum contagione pollutas sacris altaribus manus inferunt, tanto in profundam caliginem conscientiae suae stupore demersi, ut reverendis audeant interesse mysteriis et post excidia funerum
Abbreviated transcription (Latin):
patritio diligenter quider legum u& erum conditonis
pros pexerunt miseris & post facta morialibus
corum qui sepulchra uiolassent capita ꝑsequenda
Sed qnm noxie mentis caeco semper in facinus
furore rapiuntur & sead poenas dudum statutas
ex istimant. Non teneri necesse ẽ sȩueritatem
nouari quam uidemus actenus inpune contemptam
Quis enim nescit qui &os sollicitare funestis
ausibus manes & horribilem molantiam
dẽ functorum cineribus in ferri luce palã sepulcbrã
ceduntur Et quicquid religio u&at inusum
licentiae traxit sacrilegia praesumptio fines
malorum lamnec mortuis datur inquorum
supplicia constructio miserandae sediseripitur
cimus enim necuana fides ẽ solutas membris
animas habere sensum & in originem suam
spiritum redire caelestem hoc libris ueeris
sapientiae hoc religionis quam ueneramur
& colimus declaratur archanis.
Etlic& occasus necessitatem mens diuina non
senciat amant tamen anime sedem corporum

Expanded text:
Patricio. Diligenter quidem legum veterum conditores prospexerunt miseris et post fata mortalibus, eorum qui sepulcra violassent capita persequendo. Sed quoniam noxiae mentes caeco semper in facinus furore rapiuntur et se ad poenas dudum statutas existimant non teneri, necesse est severitatem novare, quam videmus hactenus inpune contemptam. Quis enim nescit quietos sollicitari funestis ausibus manes et horribilem violentiam defunctorum cineribus inferri? Luce palam sepulcra caeduntur et quidquid religio vetat in usum licentiae traxit sacrilega praesumptio. Finis malorum iam nec mortuis datur, in quorum supplicia constructio miserandae sedis eripitur. Scimus enim - nec vana fides est - solutas membris animas habere sensum et in originem suam spiritum redire caelestem. Hoc libris veteris sapientiae, hoc religionis, quam veneramur et colimus, declaratur arcanis. Et licet occasus necessitatem mens divina non sentiat, amant tamen animae sedem corporum
Abbreviated transcription (Latin):
NT. Hacclex deciluis titulis testamentorum
id amplius hab& ut in coniugio positi sifilios non
habeant seumaritus uxorem seuuxor maritum
uoluerit relinquat. Heredem quos ius dicitur
liberorum quia &iam in una carta suã condere
maluerint uoluntatem ut inuicem se heredes
scribant qui alteri superstite extiterit dimissa
rem iuxtalegis luis dinem uindicabit Ita tam̃
ut his personis quibus lex concedit si fuerint de
in offitioso quaerella actio reseru& ur

Expanded text:
TIOHaec lex de aliis titulis testamentorum id amplius habet, ut, in coniugio positi si filios non habeant, seu maritus uxorem seu uxor maritum voluerit, relinquat heredem, quod ius dicitur liberorum. Qui etiamsi in una charta suam condere maluerint voluntatem, ut invicem se heredes scribant, qui alteri superstes extiterit dimissam rem iuxta legis huius ordinem vindicabit, ita tamen, ut his personis quibus lex concedit, si fuerit de inofficiosi querella, actio reservetur
Abbreviated transcription (Latin):
minor manumis susciu psuus et matera pa¬
trono donati sunt eosdem manumitiant. autcerte
pͥedagogum aut conlactarcũ in anumittant.Na.
quam libo dominus idẽ aquatuor decimannos egres¬
fus testamentum facere porsit & beredem insti¬
tuere & legata relinquere libertatem tamen
seruis non potest. in ac ȩtate conferre

Expanded text:
minor manumissor, cui pater suus et mater a paminor manumissor, cui pater suus et mater a patrono donati sunt, eosdem manumittat, aut certe paedagogum aut collactaneum manumittat. Nam quamlibet dominus, id est quatuordecim annos egressus, testamentum facere possit et heredem instituere et legata relinquere, libertatem tamen seruis non potest in hac aetate conferre
Abbreviated transcription (Latin):
ta conderenas ibi extestamento aliorum aliquo
dimis sumpossunt nullatenus uindicare. Tam̃
latini certis rebus priuigelia ciuium raimano¬
rum libertorum consequipossunt dediticno
uero nullaratione possunt ad cruum romamo¬
rum libertorum benefitium peruenire doioli¬
timpatronorum benefitio idẽ suterum abipsis
auttertamento aut ineccleriam aut ante consa¬
lem manumittantur quiciuium romanorun pi¬
uitagiti consequuntur nonta menom nes domi¬
niseruofsuos manumitere possunta quam sore
Aliquid multa debita debeant ciuus subs tantia laere¬
ditoribur tenentur obnoxia in fraudem crediters
suiseruos suos manumitte uoluerint conlatam¬
numissio non ualeat aut silibertus aute iułrro¬
manus filios liberos Nonhabuerit & in fraude
natron: sui feruos suos manumittat Similit er
datu manum issio non ualebit pretereami¬
nor quicum que uigintiannorum dominus liber¬
tatem seruo dacrenonpotest: Nisi forte tuntum

Expanded text:
ta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid ta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid dimissum possunt ullatenus uindicare. Tamen Latini certis rebus priuilegium ciuium Romanorum libertatem consequi possunt. Dediticii uero nulla ratione possunt ad ciuium Romanorum libertatem ordinis beneficio peruenire. Nam Latini patronorum beneficio, id est, si iterum ab ipsis aut testamento aut in ecclesia aut ante consulem manumittantur, ciuium Romanorum priuilegium consequuntur. Non tamen omnes domini seruos suos manumittere possunt. Nam si aliquis multa debita habeat, cuius substantia creditoribus teneatur obnoxia, si in fraudem creditoris sui seruos suos manumittere uoluerit, collata manumissio non ualet. Aut si libertus ciuis Romanus liberos non habuerit et in fraudem patroni sui seruos suos manumittat, similiter data manumissio non ualebit. Praeterea minor quicumque uiginti annorum dominus libertatem seruo dare non potest; nisi forte tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Imner homines autliberos co autseruuos seucȩ
ingapsis quiliberi sunt alior cẽ ingenuos alos libi¬
tinor Ingenuor qui ingenui natisunt Inbert nos
hupro uistat seruitutem manum ipsi liberi fiunt
ngenuorui omnium uniuse stactus libertorũ
uero ddeo nonunus qui triasnt generalerta¬
tum quia libertiaut ciues romamꝰ sunt dut lacina
autidi didicie u pen quiciues romani sunt quilati¬
niquide diticiĩ breuiter explanatume st ẽuicsro¬
manisunit quibis tribus modis ide testamenico
autinet leria aut ante consulem fuerint ma¬
si sunt aut inquorum fatiae uel corpore quicumq
inditia aut ignae autfeq. ro in pres sa sunt ut ita
in pressasunt utelelere non possunt hiis imanu¬
missi fuerint dediticii appellantur. sed interhia
triagenera libertatum ideo ciues romani melioĩ
s tectum habent quia &testamenta facere & ex
testamento quibus cumque personis succede¬
repossunt namlatini et dediticiꝰ neccestamonr¬

Expanded text:
mnes homines aut liberos esse, aut seruos. Sed ex his ipsis, qui liberi sunt, alios esse ingenuos, alios libertinos. Ingenuos, qui ingenui nati sunt: libertinos, qui pro iusta seruitute manumissi liberi fiunt. Ingenuorum omnium unus status est: libertorum uero ideo non unus est, quia tria sunt genera libertatum: quia liberti aut ciues Romani sunt, aut Latini, aut dediticii. Tamen, qui ciues Romani sint, qui Latini, qui dediticii, breuiter explanandum est. Ciues Romani sunt, qui his tribus modis, id est testamento aut in ecclesia aut ante consulem fuerint masi sunt, aut in quorum facie uel corpore quaecumque indicia aut igne aut ferro impressa sunt, et ita impressa sunt, ut deleri non possint. Hi si manumissi fuerint, dediticii appellantur. Sed inter haec tria genera libertatum ideo ciues Romani meliorem statum habent, quia et testamenta facere et ex testamento quibuscumque personis succedere possunt: nam Latini et dediticii nec testamen
Abbreviated transcription (Latin):
onmis soriae cautiones dicuntur in quib: debitorere¬
torisuorem ipsi oppignortta ad tempi uindereꝑnecess¬
tatem conscripta cautionẽ ꝓmittit quod factũ lexista
uocat et fieripaenitus prohib&. Itacut siq̃ creditoris
debitori subtali occansione uisufuerit conparare
sibi deins trumentis blandicctur . sed cũ primumua

Expanded text:
missoriae cautiones dicuntur, in quibus debitor creditori suo rem, ipsi oppignoratam ad tempus, vendere per necessitatem conscripta cautione promittit: quod factum lex ista revocat, et fieri penitus prohibet: ita ut, si quis credito rem debitoris sub tali occasione visus fuerit comparare, non sibi de instrumentis blandiatur, sed cum primum
Abbreviated transcription (Latin):
Vrenuere potest Simeis nummis mandatotuo
&liquid tli conpar auero eesirm posiai acci¬
oeu enollis mandati actio. mihi aduersuste com¬
beđitNonenimtantum quod inpensum est
sedusuras eius consequa possum. ist ent̃ non indig&¬

Expanded text:
renuntiari potest. Si meis nummis mandato tuo aliquid tibi comparauero, etsi rem postea accipere nolis, mandati actio mihi aduersus te competit. Non enim tantum quod impensum est, sed et usuras eius consequi possum. Certo
Abbreviated transcription (Latin):
NT Tutor inusuras non conuenitur. si pecu¬
mampipillurȩ ideo non conloauit . quod idonea
nomina nonbabebat cuisaecuna conlocentur cu¬
iuis rei antertatio apud presidem ꝓuinciaede¬
bsubitum ucditudem obnecessariam pe¬
re grinationem obinimitio etinannisre
actionis integra adhuc causan m dactine¬
gotia renun ciaripotest

Expanded text:
r. Tutor in usuras non conuenitur, si pecuniam pupillarem ideo non collocauit, quod idonea nomina non habebat, cui pecunia collecetur: cuius rei contestatio apud praesidem prouinciae desubitam ualetudinem, ob necessariam peregrinationem, ob inimicitiam et inanes rei actiones integra adhuc causa mandati negotio renuntiari potest
Abbreviated transcription (Latin):
ontes tacricpud rectores prouintiae uel def¬
fensores aut̃ omnes apud quos gesta conficiun¬
tur litem iubemus neullus nomencbsentis
aut mostui uel qui non potuerint inuenire in
eolites contes tatione recipiant. Ne fcdsi tatis
inuerucctur ocasio

Expanded text:
ontestari apud rectores provinciae vel defensores aut omnes apud quos gesta conficiuntur, litem jubemus, ne ullus nomen absentis aut mortui vel qui, non potuerit inveniri, in litis contestatione recipiat, ne falsitatis inveniatur occasio
Abbreviated transcription (Latin):
i quis contraceos qui in annisminoribus constitu¬
tisunt litem forte commouerit aut sicparte
ipsorum reos cliquis arguatur ex eotempore
conputtenda sunt ex quotutor siue curator mi¬
norum aut periudicem cut percuriam intule¬
rit siue exciperit actionem: Ita tamen ut sundiuer¬
sis prouinitus istius officii homines sunt id estcu¬
ratores uel tutores qui minorum causaq tuen¬
tur qui in eadem prouintia fuerint ubunten¬
tionata probatur. Ipsiccut ingercnit aut ex¬
cipiant actiones Quia nolumus ut adaliam
prouinticm deffensores minorum proccudi¬
entiae nec es sitate ducantur

Expanded text:
i quis contra eos qui in annis minoribus constituti sunt litem forte commoverit, aut si a parte ipsorum reus aliquis arguatur, ex eo tempora computanda sunt, ex quo tutor sive curator minoris aut per judicem aut per curiam intulerit seu exceperit actionem: ita tamen, ut si in diversis provinciis istius officii homines sunt, id est, curatores vel tutores, qui minorum causas tueantur, qui in eadem provincia fuerint, ubi intentio nata probatur, ipsi aut ingerant aut excipiant actiones: quia nolumus ut ad aliam provinciam defensores minorum pro audientiae necessitate ducantur
Abbreviated transcription (Latin):
aferiendus est. Bene concordans. matrimonium
separuri. apatre diuus pius prohibuit Itemq
apatrono liberum aprentibus filium filiam que
nisi forte queratur ubiutilius morari debect¬
que quehabiturus e oblegatis pec concubinane
filius naturadis. pec clumnus necque in usu. coti¬
dicno hab& oblegantur. Ideoque de his nec int¬

Expanded text:
coerceatur. Bene concordans matrimonium separari a patre diuus Pius prohibuit, itemque a patrono libertum, a parentibus filium filiamque: nisi forte quaeratur, ubi utilius morari debequaeque habiturus est, obligatis nec concubina nec filius naturalis nec alumnus nec quae in usu cotidiano habet obligantur: ideoque de his nec int
Abbreviated transcription (Latin):
nstrumento piscatoris legato &r&ĩa & nas saed
fustinae et nauiculat & ami Quoq: et e&tro huio¬
Super lect̃les legata capsae armaria non solus
alibrorum aut uestes ponende gratia paritas
sint debebuntur sed et bessina & orystadina
Uillis uel agris separatim legati salterum alitries¬
noscitꝰ Seruis dolego legatis ancillatquoq: debe¬
buntꝰ ñidẽ serui legatis ancillis sedancillarum ap¬
pellatione tcc̃uirgines quãc seruorum puericon¬
tinentꝰ his scilic& exceptis que fiducia datace sunt

Expanded text:
nstrumento piscatoris legato et retia et nassae et fuscinae et nauiculae, hami quoque et cetera eiusSupellectile legata capsae armaria, nisi solum librorum aut uestis ponendae gratia paratae sint, debebuntur, sed et buxina et cristallina illis uel agris separatim legatis alterum alteri cedit. Seruis DO LEGO legatis ancillae quoque debebuntur: non item serui legatis ancillis: sed ancillarum appellatione tam uirgines quam seruorum pueri continentur: his scilicet exceptis, qui fiduciae dati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Mibris legotis tecm cartae uolum ina uel mem bror¬
nae et fillide continentur codices. quoq: debentur
librorum enimappellatio non uolum incccar¬
tccrum sed scripturat modus quĩct fine conclu¬
I. Aurolegato gemmar quoq: inclusae itemq mar¬
gacritae iasmaragdi legecto etdunt sed mecgisc̃
uolun tactis eẽquestionẽ infectum enim ecurum de¬
bebitur factum onimornamentorum quo genere

Expanded text:
bris legatis tam chartae uolumina uel membrabris legatis tam chartae uolumina uel membranae et philyrae continentur: codices quoque debentur: librorum enim appellatione non uolumina chartarum, sed scripturae modus qui certo fine conclu. Auro legato gemmae quoque inclusae itemque margaritae et smaragdi legato cedunt. Sed magis est uoluntatis esse quaestionem: infectum enim aurum debebitur: factum enim ornamentorum genere
Abbreviated transcription (Latin):
este uirile legata eattentomodo debentur quat
adusum uirilem sccluo pudore uirilitatis adtin& st ra
Muliebriueste legatac omniaq: adusum muliebren
succida siue lota sit siuepeotẽ nata siue uersi colorus
men sub timine ue hoc nomine ñ continentur Itĩap
Nundo muliebri legocto e&cedunt ꝑ quẽ mulier mui
loc ciorq efficitur uelut s peculũ conees sit ubitẽ buxio
ungentum iet ua scc inquib: eoc sunt item sellabalnia¬
Ornamentis legatis adcedunt ꝑque ornatior muls
efficitur uelut iac nulica tenericoli & c&era quibcol¬
lo uel capite uel manib: mulierss ornantur. Ist intnindi¬
Argento legacto massat tantomodo debebunas
uo sa enimq: proprio nomine sepcer̃ anturs lega
non cedunt quior neclos norlegata uestimenteede¬
ea omni comtinenturq: capacitat alicuipr aupor ate
sunt et ideorõeporctoria quã scarieoitẽministeria
omnia de bebuntur uelut iurgioli lantiae spatene
piperatcoriaecocliaria quoq: itẽq tribulat. calices

Expanded text:
este uirili legata ea tantummodo debentur, quae este uirili legata ea tantummodo debentur, quae ad usum uirilem saluo pudore uirilitatis attinent. Stragula Muliebri ueste legata omnia quae ad usum muliebrem sucida siue lota sit siue pectinata siue uersicoloria, men subtemenue hoc nomine non continentur. Mundo muliebri legato ea cedunt, per quae mundior mulier lautiorque efficitur, uelut speculum conchae situli, item pyxides unguenta et uasa, in quibus ea sunt: item sella balneaOrnamentis legatis ea cedunt, per quae ornatior mulier efficitur, ueluti anuli catenae reticuli et cetera, quibus collo uel capite uel manibus mulieres ornantur. Argento legato massae tantummodo debebuntur: uasa enim, quae proprio nomine separantur, legato non cedunt, quia nec lana legata uestimenta deea omnia continentur, quae capacitati alicui praeparata sunt, et ideo tam potoria quam escaria, item ministeria omnia debebuntur, ueluti urceoli lances patinae piperataria: cochlearia quoque itemque trullae calices
Abbreviated transcription (Latin):
buntꝰ nisi ex his ecliqͥpp&uo cdop:rus ticũ trans¬
pes anint̃ urbanaministeria continentur dubium
remansit et ideo uolunticus ẽquestio tam̃ si instruen¬
darũ cotidi ancerum apularũ gratia hecbentedebentꝰ¬
in p̃r non indig&. Muliones et insticutores inturba¬
inccminis teria continent᷑ It̃ obsena tores etuefucrii
et cellararui & cubicularii & arcarii et coquipla¬
Ditorib: legatis quatruples om̃s continentꝰ quae gre¬
g atĩpascunt Ifa in pr nonqndigec Iumentis legatis boues
ñ continent aeques uero leg atis acquas quoq: placuit cor¬
tiner Ouib: aut̃ le gatis agni non continentur nisi annu¬
ales sint gregco uium legato ari&ts & ia continent᷑ sstm pm̃ng¬
Quil ligttis anseres fecsicomgllint & ccuicerico debe¬
quoq uoluntatis ẽquestioquia & inspepomarum con¬
Prugib: legatistam legumihaquã ordeũ & triticuna
ta ł operiendi cingendi sternendi iniciendiq causcar¬
tac sunt pelles quoq: induturiae continebuntur Istma¬

Expanded text:
nisi ex his aliqui perpetuo ad opus rusticum transpes an inter urbana ministeria contineantur, dubium remansit: et ideo uoluntatis est quaestio. Tamen si instruendarum cotidianarum epularum gratia habentur, debentur. Muliones et institores inter urbana ministeria continentur: item opsonatores et uestiarii et cellararii et cubicularii et arcarii et coqui plaecoribus legatis quadrupedes omnes continentur, quae gregatim pascuntur. Iumentis legatis boues non continentur; equis uero legatis equas quoque placuit contineri. Ouibus autem legatis agni non continentur, nisi annuales sint. Grege ouium legato arietes etiam continentur. Auibus legatis anseres phasiani gallinae et auiaria debequoque uoluntatis est quaestio, quia et in specie pomorum comFrugibus legatis tam legumina quam hordeum et triticum men indutui uel operiendi cingendi sternendi iniciendique causa parata sunt: pelles quoque indutoriae continebuntur. V
Abbreviated transcription (Latin):
Nuicquid in eodem domo quoc instructam le¬
gauit pat̃ familiccs ꝑ p&uoseinstruendi graticc
unri Instrucie lexdomolegato e alegato con¬
tinentur quib: domus municio ueltota ab incen¬
dio prestatur regular specularia eđ alegato con¬
tinebuntur item aeramenta licti culticat paluns
subselliccat hedrat mense armaria delfica et
pulues concos aq: manalio cande labra lucer¬
nae & similia quecumq: matheria expressoc hic¬
N. Nomo legataboc intum eius quod publicat
preb&ur nisicclics sepcer &ur legato caedunt.¬
iomocumomni iuresuo siut instructocẽ legco¬
iaurbana familior itẽ artifices etuestiarii & rec¬
harii & aquarii &errarii &idẽ domui seruientes
tiui Omnib q: indomosunt legatis cautionis debito¬
rem roctionisq seruorum legato cedunt istaint p̃ñindẽ¬
nobilib legatis aurum uel argentum non lide¬
b&ur nis idehis quoq: manifestae sensisse testato¬
instrum̃to docuponi oblegato ecdebentur
que in caupois usui pacrecta sunt uelut uocsa in quibun

Expanded text:
uidquid in eadem domo, quam instructam legauit pater familias, perpetuo instruendi gratia structa domo legata ea legato continentur, quibus domus munitior uel tuta ab incendio praestatur: tegulae specularia et uela legato continebuntur: item aeramenta lecti culcitae puluini subsellia cathedrae mensae armaria delphicae pelues conchae aquimanalia candelabra lucernae et similia quacumque materia expresomo legata balneum eius, quod publice praebetur, nisi alias separetur, legato cedomo cum omni iure suo sicut instructa est legata urbana familia, item artifices et uestiarii et zetarii et aquarii itidem domui seruientes bus quae in domo sunt legatis cautiones debitorum rationesque seruorum legato cedunt. Monilibus legatis aurum uel argentum non debetur, nisi de his quoque manifeste sensisse testatostrumento cauponio legato ea debentur, quae cauponis usui parata s
Abbreviated transcription (Latin):
nstrumento medici legato colliria et in pastroe
paratus omnes conficiendorum medicamentor
itẽq ferramenta legato cedunt Ist ainp̃non indi¬
nstrumento pictoris legato colores penicilli cauio
& temperaendorum colorum uas adebebuntur¬
Pistoros instrumento lt gato crebrac dosinac mo
& serui quipistrinum exercent i tem manicaequ
farinae sub iunguntur legato cedurt. Ist intpri¬
nstrumentum bccineatorio legato boineatur
& scamna & hyppodia fistulat e milicoria api¬
nie notae aquariae iumenta quoq: quib: lignad¬
feruntur legato cedunt ist in tpõr non indiga¬

Expanded text:
nstrumento medici legato collyria et emplastra et apparatus omnis conficiendorum medicamentorum, itemque ferramenta legato cedunt. Instrumento pictoris legato colores penicilli cauteria et temperandorum colorum uasa debebunturinstrumento legato cribra asini molae et serui qui pistrinum exercent, item machinae, quibus farinae subiguntur, legato cedunt. Instrumento balneatorio legato balneator et scamna et hypopodia, fistulae, miliaria, epitonia, rotae aquaiae, iumenta quoque quibus ligna deferuntur legato cedunt. Instrumento pi
Abbreviated transcription (Latin):
icum parentibus
puelle
Nihil quisquam ante definiat
ut eam suo debeat coniugio soticine
si raptori puellam
conscnitiat pariter
Si qui uero ex amicis uel familia autfertesse
futricirpuellae consilium raptus dederint
ccto portum tactem prebuerint rapiendi
ut merito illa pars corporis conludatur dequa
ortamenita sceleris ministrata nos cuntur
Vli teuero querapiuntur inuitae quare nonuo¬
cibus suis deraptoreclemauerint ut uicino¬
rum uel parentum solatium adiuta bibera¬
ripossit parentum suorum ei successio denege¬
tur. raptori conuicto appellare non liceat
sed statim inter ipsa dis cussionis initia cciudi¬
cepumatur quodsi fortasseraptor cũ pu¬
elle parentibus paciscatur & raptus ultio pa¬
rentum silentio fuerit pretermissc siseruus
ista detulerit latinam percipiat libertatẽ
silatinus fuerit. ciuis fiat romanus, parerites
uero qui raptori in ea parte constnrerit exilio
deputentur qui uero raptori salatia prebueror

Expanded text:
i cum parentibus puellae nihil quisquam ante definiat, ut eam suo debeat conjugio sociare, si raptori puella consentiat, pariter Si quis vero ex amicis aut familia aut fortasse nutrices puellae consilium raptus dederint, aut opportunitatem praebuerint rapiendi, ut merito illa pars corporis concludatur, de qua hortamenta sceleris ministrata noscuntur. Illae vero, quae rapiuntur invitae, quae non vocibus suis de raptore clamaverint, ut vicinorum vel parentum solatio adjutae liberari possent, parentum suorum eis successio denegetur. Raptori convicto appellare non liceat, sed statim inter ipsa discussionis initia a judice puniatur. Quod si fortasse raptor cum parentibus puellae paciscatur, et raptus ultio parentum silentio fuerit praetermissa, si servus ista detulerit, latinam percipiat libertatem, si Latinus fuerit, civis fiat Romanus. Parentes vero, qui raptori in ea parte consenserint, exilio deputentur. Qui vero raptori solatia praebuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
Siaccusactionem raptus uel permetum uel
peruoluntatem. per quinquennium quicumq
distulerit adieraptus expleto quin quenno
accusccnidi ultra non babecit potestatem sed pꝰ¬
cit constringatur ut prob& quace conscripsit qui
si&iam quescripsit . probcore non potuerit fuste¬
getur qui in famare malluit quamaccuscore

Expanded text:
Si accusationem raptus vel per metum vel per voluntatem per quinquennium quisque distulerit, a die raptus expleto quinquennio accusandi ultra non habeat potestatem, sed pocit, constringatur, ut probet quae conscripsit: qui si etiam quae scripsit probare potuerit, fustigetur, qui infamare maluit quam accusare
Abbreviated transcription (Latin):
Incriminclib: causis uł in obiectionib: ꝑ manda
potuerit imp&rare sed ipse quicrimen intendit p̃se
pse accus&l inscriptione premissa. Iudices autem
punien di sunt adamnandum offitium si fortasse
tacuerint siin nocentem nisi p̃missa inscriptione
subdendum crediderit questioni

Expanded text:
in criminalibus causis, vel objectionibus, per mandatpotuerit impetrare: sed ipse, qui crimen intendit, praesens per se accuset in scriptione praemissa. Judices autem puniendi sunt, et damnandum officium, si forte tacuerint, si innocentem, nisi praemissa inscriptione, subdendum crediderint quaestioni
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq: alium dehomicdu crimine periculosa
uel capitali obiectione pulsauerit non prius aiudicibu
cudicitur quam se similem poenam quã reum inten¬
dit conscripserit subi turum. Et siseruus alienus
accuscindus eẽ crediderit sesimili inscriptione constrin¬
gat futurum ut supplitia in nocentum seruorum aut
poenam capitissui aut facultatum a messione conpen

Expanded text:
uicumque alium de homicidii crimine periculosa vel capitali obiectione pulsaverit, non prius a iudicibus audiatur, quam se similem poenam, quam reo intendit, conscripserit subiturum: et si servos alienos accusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat: futurum ut supplicia innocentum servorum aut poena capitis sui aut facultatum amissione conpen
Abbreviated transcription (Latin):
ũ inter emptorẽ acuinditorẽ dem ancipii p̃tio conua¬
rit & fuerit conscripta uinditionullatenus poterits
cari. Nisi forte illequiemit mancipiũ ꝓbauerit fis¬
tiuum & tunchabebit licentiã p̃tiũ recipere simana¬
pium reddiderit uinditor¬
DesporsAł. ibus etaNexuptras doxationi

Expanded text:
um inter emptorem ac venditorem de mancipii pretio convenerit et fuerit conscripta venditio, nullatenus poterit revocari, nisi forte ille qui emit mancipium probaverit fugitivum, et tunc habebit licentiam pretium recipere, si mancipium reddiderit venditorSPONSALIBVS ET ANTE NVBTIAS DONATIONI
Abbreviated transcription (Latin):
sedaturum promiserit quod sui iuris none hocẽ
icut ingenuum hominem quasiseruum sedaturũ
promittat auts i mortuum aliquis quem uiuum cre¬
debat promiserit aut locum sucrum aut scam aut
iosum diturum sequicumque promiserit
propttmultilisẽ promisios icliquis remsubtali
lificultate nom posii implere preteret inuti¬
lis ẽ & inerogatio & promis ciituadiquis int¬
rogec debitorem post mortem mecon uel tuam
ullud dicri spondens quod proptere ainutde
no potest elidõ necheredicreditoris subao¬

Expanded text:
se daturum promiserit, quod sui iuris non est; hoc est, si aut ingenuum hominem quasi seruum se daturum promittat: aut si mortuum aliquis, quem uiuum credebat, promiserit; aut locum sacrum aut sanctum aut religiosum daturum se cuicunque promiserit. Praeterea inutilis est promissio, si aliquis rem sub tali difficultate non possit. Praeterea inutilis est interrogatio et promissio, si ita aliquis interroget debitorem: post mortem meam uel tuam illud dari spondes? Quod propterea inutilenon potest. Et ideo nec heredi creditoris sub