comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. Curione cũ tribus cohortibus
quas pisauri & arimino habebat muttit.
Cuius aduentu cognito diffisus municipii uolũtatis.
thermus cohortes ex urbe reducit. & profugit. mili¬
tes in itinere ab eo discedũt ac domũ reuertuntur.
Curio summa oiu uoluntate tiguium recipit.
Quibus rebus cognitis confisus municipioꝵ uolũtatib
Cesar cohortes legionis .xiii. ex presidiis deducit.
auximũꝙ proficiscit᷑. quod oppidũ aitius cohor¬
tibus introductis tenebat. dilectũq toto piceno
circũ missis senatoribus habebat. Aduẽtu cesaris co¬
gnito decuriones auxumi ad Attium Uarrũ freq¬
tes cõueniũt. docent sui iudicii rem nõ esse: neq.
se neq reliquos municipes pati posse. C. cesarẽ imꝑa¬
torem bene de re publica meritũ: tantis rebug
gestis oppido menibusq prohiberi. Proinde hẽbat
rõne posteritatis & ꝑiculi sui. Quoꝵ orõne per¬

Expanded text:
voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione per
Abbreviated transcription (Latin):
turu que polliceret᷑ nõ intermissuros cõsuleg
pompeiu q delectus. Erat iniqua condicio
postulare ut cesar Arimino exceder&: atqi
in proiũcia reuerteret᷑. & ip̃m & prouĩciales
& legiones alienas tenere. exͦcitu cesaris uelle
dimitti. ddectus habere. polliceri se in proiũcia
ituꝵ. neq antequẽ die iturus sit definire. Ut
si ꝑ acto cõnst sarꝰ. pom ͦ profectus esso nulla
tamẽ mẽdatii religione obstrictus iuderetur.
Tempus uero colloquio nõ dare: neq accessurũ
polliceri. magnã patis desꝑatione afferebat
eaq ab Arimino. M. anconiu cũ cohortibus. u
Aretium mitit. Ip̃e arimini cũ duabus legio¬
nibus subsistit ibiq delectũ hr̃e instituit. Pistu¬
rum. fanum. Anchonam singulis cohortibus oc¬
cupat᷑. Interea cercior factus Tignium cher¬
mum. PR. cohortib quĩq tenere. oppidũ mu¬
nire. oiũ q esse tiguinorũ optimã erga se

Expanded text:
turum, quae polliceretur, non intermissuros consules turum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si peracto consulatu Caesaris non profectus esset, nulla tamen mendaci religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Thermum praetorem cohortibus v tenere, oppidum munire, omniumque esse Iguinorum optimam erga se
Abbreviated transcription (Latin):
rent: ne id quide impetrauisse. tota italia delec¬
tus haberi. retineri legiones duas: que abser
simulatione parthici belli sint abducte. Ciui¬
tatem esse in armis. quonam hec omĩã nisi
ad sua ꝑnitie ꝑtinere: Sed tamẽ ad omnia
dimuitant. discedant in italia om̃es ab armis.t
metus e ciuitate tollat᷑. Libera comitia atq omĩs
resp. senatui populoq romano ꝑmittit. Hec quo
faciluis certisq conditionibus fiant. &iure iurando
sanciant᷑: aut ip̃e propius accedat. aut se patiat᷑
accedere. fore uti per colloquia omnis controu̾sie
conponant᷑. Acceptis mandatis Roscius cũ cesaẽ¬
ꝑ capuã ꝑuenit. ibiq consules pompeiuq in¬
uenit. postulata cesaris tenũciat. Illi deliberata
galliã reuerteret᷑. Arimino excederet. ex̾citus
dimiteret. que si feciss&. pompeiu ĩ hispanias
ituꝵ. Interea quoad fides ess& data cesarẽ fac¬

Expanded text:
rent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilecrent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere? sed tamen ad omnia si exercitus dimittant, discedant in Italia omnes ab armis, metus e civitate tollatur, libera comitia atque omnis res publica senatui populoque Romano permittatur. haec quo facilius certisque condicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem fac
Abbreviated transcription (Latin):
se sperer: rei .p. noteat. Pauca eiusdez gene¬
ris addit cũ ex cusatione pompei cõiũcta
Tadem fere atq cisde rebus pretor Roscius agit
cũ cesare. sibiq pomipeiu cõmemorasse d mõstrat
ue res & si nichil ad leuandas in iurias ꝑtine̾
uidebant᷑. tamẽ idoneos nactus homines: ꝑ quos
ca que uell& ad eu ꝑferrentur: Petit ab utͦq
qm̃ pompei mandata ad se detulerinł ne gra¬
uentur sua quoq pͥostulata ad eu deferre: si
paruo labore magnas controuersias tollere: atq
om̃ẽ Iealia metũ liberare possint. Sibi semꝑ
primã fuisse digͥtate uitaq potiorẽ. doluisse
torqueret. Erepto q se mestri imꝑio in urbem
retraheret᷑. cuius absentis rõne haberi proxc̃is
comitiis populus iussiss&. tamẽ hanc iactura
honoris sui rei.p. causa equo aĩo tulisse. cũ lras
ad Senatũ miserit. ut om̃ẽs ab ex̾citibus discede¬

Expanded text:
se speret, rei publicae noceat. pauca eiusdem genese speret, rei publicae noceat. pauca eiusdem generis addit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitatem vitaque potiorem. doluisse torqueretur ereptoque semenstri imperio in urbem retraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen hanc iacturam honoris sui rei publicae causa aequo animo tulisse; cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discede
Abbreviated transcription (Latin):
lia secunda fecerĩt: om̃ez gallia germ aniãq
pacauerint. ut eius ẽstimacionẽq dignitatẽq
ab inimicis defendant. Conclamãt legionis .xiii. ꝗ¬
que aderãt milites:. hanc eĩ initio tumultus e¬
uocauerat. relique nõ du cõuenerãt sese ꝑa¬
tos esse imꝑatoris sui tribunoꝵq plebis ĩ iurias
defendere. Congnita militũ uolũtate Arimi¬
num cũ ea legione proficiscit᷑. Ibiq tribuõs
bl. qui ad eu confugerãt cõuenit. Reliquas
legiones ex hibernis euocat & subsequi ub&.
Eo .L. Cesar adolescens uenit. cuius pater cesaris
erat legatus. Is reliquo sermone confecto: cuius
rei causa uenerat habere se apompeio ad cum
priuatim officii mandata de monstrat. Uelle
Pompeiu se cesari purgatũ ne ea que reip̃. cã
ora. Cesarem quoq prosua dignitate debere &
studiu & iracũdia suã rei .p. dimittere. neq
adeo grauiter irasci inimicis: ne cũ illis noceͣ

Expanded text:
oelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque oelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere. Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione proficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet. eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari purgatum, ne ea, quae rei publicae ora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracundiam suam rei publicae dimittere neque adeo graviter irasci inimicis, ut cum illis nocere
Abbreviated transcription (Latin):
sue: tuius ip̃e honori & dignitati semꝑ fauerit
adiutorq fuerit. Nouũ in re.p. introductũ exem¬
plũ q̃ritur. ut tribunicia inter cessio armis nota¬
retur. atq opprimeret᷑. que suꝑioribus axmis ess& aimis
restituta. Syllam nudata omĩb rebus tribuni¬
cia potãte. tñ intercessionẽ liberã reliquisse. Pom¬
peiu qui amissa restitiusse uideat᷑. dona & que
ante habuerĩt ademisse. Quotienscũq sit decre¬
tum idarẽt oꝑa magistratus ne quid res. pro
nitiosis legibus. Iniui tribunitia. in secessioneł
pp̃lĩ. templis. locis. edicioribus occupatis. Atq hec
suꝑioris etatis exempla expiata saturnini atq
gracchorũ casibus doc&. Quars rers illo tpre
nichil factũ ne cogitatũ quide nulla lex pro¬
uulgata nõ cũ populo agi ceptũ nulla secessio
facta. Hortatur cuius imꝑatoris ductu nouem
annis rei .p. felicissime gesserint: plurimaq p̃¬

Expanded text:
suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit. novum in re publica introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis votaretur atque opprimeretur, quae superioribus annis armis esset restituta. Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; Pompeium, qui amissa restituisse videatur bona, etiam, quae ante habuerint, ademisse. quotienscumque sit decretum, darent operam magistratus, nequid res publica perniciosis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperatoris ductu viiii annis rem publicam felicissime gesserint plurimaque pr
Abbreviated transcription (Latin):
se in presentia negat. de fausto impedit philippus
Prouĩcie priuatis decernũt᷑. due consulares relique
pretorie. Scipioni obuenit Syria.L. domicio
gallia. philippus & cotta priuato consilio pre¬
tereunt᷑. Neq coru sortes deiiciunt᷑. In reli¬
quas prouĩcias pretores mittunt᷑. Neq expec¬
tant quod suꝑiorihus annis attiderat uut de
Ecoꝵ imꝑio ad populũ feratur. Paludatiq uo¬
tis nũcupatis exeunt. Coñs quod ante id tp̃us
accidit nũꝗͣ ex urbe proficiscunt̾. Lutoresq hab&
in urbe ex capitolio priuatim contra omĩa uetus¬
tatis exempla tota italia delectus habent᷑. Arma
imꝑant᷑. Pecuniẽ a municipiis exigunt. & afanis
collũt᷑. Omia diuina hũanaq iura ꝑmiscentur.
iubus rebus cognitis: Cesar apud milites conci¬
onatur. Oiũ tempoꝵ in iurias inimicoꝵ in se
cõmemorat: aquibus deductũ ac deprauatũ pom¬
peiu querit᷑ in uidia atq obtrectacione laudio

Expanded text:
m in praesentia negat; de Fausto impedit Philippus m in praesentia negat; de Fausto impedit Philippus provinciae privatis decernuntur, duae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nuncupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis
Abbreviated transcription (Latin):
.iaͣni. Itaq .u. primis diebus quibus haberi senatꝰ
potuit: qua ex die consulatũ init lentulus. bi¬
simeq decernit᷑. Profuguĩt stati ex urbe tri
pł. se se q ad cesare conferũt. Is eo tempore
erat rauenne. expectabatq suis lenissimis postu¬
latis responsa. si qua hõiũ equitate res ad ociũ
deduci poss&. Proximis diebus habetꝰ exͣ urbẽ
senatus. pompꝰ eius eadem illa que ꝑ Scipionẽ
ostenderat/ agit. Senatus uirtutẽ constantia¬
q collaudat. copias suas expoĩt. legiones habere
se se paratas decem p̃terea cognitũ comꝑtũq
sibi alieno esse animo in cesarẽ milites: neq his
posse ꝑsuaderi uti eũ defendant aut sequantur¬
Statim saltem de reliquis rebus ad senatũ referatur.
tota italia delectus habeatur. faustus sylla propere
in mauritania mitit᷑. pecunia uti ex errarioi
pompeio detur. Refertur &ia de rege Iuba ut
socius sit atq amicus. Marcellus ñon passurũs¬

Expanded text:
Ian. itaque v primis diebus, quibus haberi senatus potuit, qua ex die consulatum iniit Lentulus, bisimeque decernitur. profugiunt statim ex urbe tribuni plebis seseque ad Caesarem conferunt. is eo tempore erat Ravennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, siqua hominum aequitate res ad otium deduci posset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae per Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiamque collaudat, copias suas exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur. de reliquis rebus ad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulla pro praetore in Mauretaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur. refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus. Marcellus non passuru
Abbreviated transcription (Latin):
ris propinquis cuis d spatiũ datur. nec trõ
iuris intercessione retinendi: qđ L. filla
reliq̃rat facultas tribuit᷑. sed sua salute
septimo die cogitare cagunt᷑ quod illi
respicere ac timere consuerant. decurri¬
tur ad illud exeremũ atq ultimũ .S. c̃.¬

Expanded text:
ris propinquis eius spatium datur, nec triburis propinquis eius spatium datur, nec tribuiuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi  variarum actionum respicere ac timere consuerant. decurritur ad illud extremum atque ultimum s
Abbreviated transcription (Latin):
catonem ueteres inimicicie cesaris incitant¬
& dolor repusse. Lentulus eris alieni magͥ¬
tudine & spe ex̾citus ac prouinciaꝵ & regũ
appellandoꝵe largitionibus mouet᷑. seq alter
fore sillam inter suos gloriatur ad quẽ sũma
imꝑii redeat. Scipionẽ eade spes prouĩcie
atq ex̾cituum impellit: quos se pro necessicu¬
dine partituꝵ cĩo pompeio arbitrabatur
Simul iudicioꝵ mecus adulatio atq ostentatio
rimũ pollebant. Ipẽ pompeius ab inimicis te¬
saris incitatus: & quod neminẽ dignitate secũ
ex equari uolebat: totũ se ab eius amicitia au̾¬
terat. & cũ cõĩbus inimicis in grã redierat:
quor ip̃e marĩa ꝑtem illo affinitatis tpr̾ẽ
iniuxerat cesari. simul in famia duaꝵ legi¬
onũ ꝑmotus. quas ab itinere asie syrieq ad
sua potencia dnãtumq conuerterat .: rem
ad arma deduci studebat. His de cansis agũt᷑
omĩa raptim atł turbate. Nec docendi cesa¬

Expanded text:
Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant etCatonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio rimum pollebant. ipse Pompeius ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo adfinitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesa
Abbreviated transcription (Latin):
laudatur. Misso ad uesperũ senatu. om̃es qui
sunt cius ordinis a pompeio euocant᷑. Laudat
pompeius atq in posteꝵ confirmat. Segĩores
castigat atq incitat. multi undiq ex ueteribo
pompei ex̃citibus spe p̃mioꝵ atq ordinũ euo¬
cantur. Multi ex duabus legionibus que sũt
tradite a cesare arcessuntur. Completur urbs.
mnes amici consulum: necessarii pompeii: atq
eoꝵ qui ueteres inimicicias cũ cesare gerebãt.
in senatum cogunt᷑. Quoꝵ uocibus & con¬
cursu terrentur infirmiores: dubii confirmãt᷑.
plerisq uero libere de cernendi potestas eripit.
Pollicetur .I. piso censor se se ituꝵ ad cesare.
item L. Roscius pretor. qui de his rebus eum
doceant. sex dies ad ea rem conficiendam
spatii postulant. dicunt & a nõ nullis snĩȩ :¬
ut legati ad cesarẽ mittant᷑. qui uoluntate
senatus ei proponãt. Omũb his resistit᷑. om̃ib¬
q oratio cons Scipionis catonis opponitur.

Expanded text:
laudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui laudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis, a Pompeio evocantur. laudat promptos atque in posterum confirmat, segniores castigat atque incitat. multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt traditae a Caesare arcessuntur. completur urbs eevocatis. omnes amici consulum, necessarii Pompei atque ii, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur. quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur, plerisque vero libere decernendi potestas eripitur. pollicetur L. Piso censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his rebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant. dicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mittantur, qui voluntatem senatus ei proponant. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sebat ut pompeius in sues prouincias proficis¬
ceretur. neqͣ esser armore causa. Timere ce¬
sarem ab reptis ab eo diiabus legionibus: ne
ad eius ꝑiculũ refuare & recinere eas ad
urbe pompeius uideret᷑. Ut M. Rufic¬
qui sententiam calidii paucis fere mutatis reb
sequebatur. Ni omnes conuicio .l. lentuli consulis
correpti exagitabantur. Lentulus sententiãꝵ
Calidii pronunciatuꝵ se oĩno negauit. Marcel¬
lus ꝑterritus cõtutiis a sua sniã discessit. sic uo¬
cibus consulis terrore pntis ex̃citus munus a¬
micoꝵ pompei pleriq compulsi inuiti & codc¬
ei scipionis snĩa sequũtur: ut ante: certam
diem cesar ex̾citum dimittat: si non faciat eũ
aduersus rem .p. factuꝵ uideri. Intercedit
.M. Antonius: cassiustẽ.tri .pł. Refertur cõ¬
festim de in tercessione tribunoꝵ dicuntur
siẽ graues. Ut quisq acerhissime crudelissiẽ¬
q dixit: ita ꝗͣ max̃ĩe ab inimicis Cesaris col¬

Expanded text:
sebat, ut Pompeius in suas provincias proficissebat, ut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa; timere Caesarem ereptis ab eo duabus legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad urbem Pompeius videretur; ut M. Rufqui sententiam Calidi paucis fere mutatis verbis sequebatur. hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidi pronuntiaturum se omnino negavit, Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. sic vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam diem Caesar exercitum dimittat; si non faciat, eum adversus rem publicam facturum videri. intercedit M. Antonius Q. Cassius tribuni plebis. refertur confestim de intercessione tribunorum. dicuntur sententiae graves; ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris col
Abbreviated transcription (Latin):
IN SENATU RECITMIT
Ut uero ex literis ad senatũ referretur impetri
non potuit. Referunt consules de .re .p. in
cuutate. LLentulus consul senitui rei .p. se
non defutuꝵ pollicetur: si audacter aut fortit᷑
sententias dicere uelint: si cesarem respiciant
atq eius gr̃ã sequant᷑ ut suꝑioribus fel oił
ipr̃ibus sẽ sibi consiliu captuꝵ. neq senatus
auctoritati obtemꝑature. Habere se quoq
ad cesaris grã atq amicicia receptũ. In eã¬
dem sñia loquit Scipio. Pompeio esse ĩ aĩo
senatum imploratuꝵ. Hec Scipionis oracio
quod senatus in urbe habebat᷑ pompeuisq ad¬
erat. E sc ip̃ius ore pompei muti iudebat᷑.
Oixerat aliquis leniore snĩa. Ut primo M
marcellus ingressus in eam orõne nõ oportere
ante de .re.p. ad senatum referri ꝗͣ delectus
tota italia habiti ex̾citus conscripti essent
quo presidio tuto & libere senatus que uell&
decernere auderer. Ut. M. calidius qui cẽ¬

Expanded text:
in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum referri, quam dilectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus quae vellet decernere auderet; ut M. Calidius, qui cen
Abbreviated transcription (Latin):
neminem cogitir coepit. Hic ut fertur achilis
mẽnonis ꝗ congressus. Qpom. niger eques rom ius
it alicensis ex icie nr̃a ad congdiendum progssus
oþe ad spect indum acies sunt dispossite. Nam int
bellatores principesq uaria erat uictoria possita
ut prope uidretur finem bellandi duorum dirti¬
mete pugna lta auidi cupidi ꝙ su irum quisq

Expanded text:
neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progressuopere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisq
Abbreviated transcription (Latin):
mons non uirtus saluti fuit. qui subito ubi ad
ti essent. Nam cetidrunt ex leui armatuea.ccc.¬
xxiiii. ex legionariis.cxxxuiii. preter quorũ ar¬
ma & spolia sunt ablata. lta pridm duorum cẽ¬
turionum intẽnitio ac aduersariorum pena est
litata in sequenti die pari consuetudine qum
ad eundm locum eius pyxsidium uenisset pri¬
stino illo tuc̃ suo utebant᷑u instituto. Nam
preter ȩquites nullo loco equo se cõmittẽ aude¬
bant cum nri in ope essent ȩquitũ copie cõcursu
face̾ coeput simł ꝗ uociferantibus legionariis cu
locum exflagitarent ut consueti in sequi existima¬
re possent patissimos se eͥe ad dimicandĩ nr̃i ex
humili conuale bne longe progasi sunt & plani¬
tie in equiori loco constiterut. Ili tñ proculdu¬
bio ad congrediẽdum in ȩqum locum non sunt
ausi dicender preter unum antistium turpioem
qui fidñs uiribus ex aduersariis sibi pirem esse

Expanded text:
mons, non virtus, saluti fuit. Quo subsidio subnimons, non virtus, saluti fuit. Quo subsidio subniti essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse
Abbreviated transcription (Latin):
a turmis & aleui armatura sunt interclusi. quo¬
rum nisi suma uirtus fuisset uiui capti fuissent
Nam & munitione presidii ita coangustabantur
ut eques spatio intercluso uix se defendre posse
ex utroꝗ gñe pugne comples sunt uulneribus
affecti. inquibus et clodius arquitius interquos
ita cõminus expugnatum ut ex nt̃is preterdu¬
os centurions sit nemo dsidratus glia se effẽren¬
tis Postero die absoricaĩa utreq uułnene copie
nostri brachia duce coeput. Pom. cum ĩaduẽ¬
teret castello se excludi aspauia quđ ab uehubi
milialpassuũ qnꝗ distat hec res necessario uoca¬
bat ut ad dimi candum dscendret neꝗ tim̃en cq
loco sui ptatem faciebat sed ex grumo ex celsuꝵ
locum subire. Quo efecto cum utrorũq copie tu¬
mulũ excelente petissent. prohibiti anris sunt
bat prelium undiq aut cedntibus aduersariis
non parum magna incede uersahantu. quib

Expanded text:
a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quoa turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt bat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
manum. fecisset & nocturno tpr̃ ꝑfallatiam in op¬
pidum esset receptus iugulationem magnam fect
princibus qui sibi ꝯrii fuissent interfectis oppidum
cui ex uallum literet exĩt nisi discinctum. Id cir¬
co quod ex quo die oppidum a tegua esset captũ metu
contẽritos comples confugẽr inbreturigam neq sibi
spem ullam uictoriȩ propossitam hte ut si qui e no¬
in oꝑe nostri distenti essent cõplures ex supior. loco
aduersatiorum dcurretũt. nec dtinc̃tibus nostris ał¬
turiones ex legion.U. flumen trasgressi duo restitue¬
rũt auem accriterq eximia uirtute płes cũ agetẽt
ex supior loco multitudin telorũ alter eorumeg¬
cidit. Ita cum is compar prelium facẽ coepisset &
caũ iudito cum ꝗples aduersariorium concũsum
facerẽt equites nrł transgressi ex intenor loco aa¬
uersatios aduallum agere coeperut lta cupidi¬
us dum inter praesidia illorũ stuđnt ceđm fatẽ

Expanded text:
manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in opmanum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum que extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex noin opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris muum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium facere coepisset, ccompluris adversariorum concursum facerent, equites nostri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere,
Abbreviated transcription (Latin):
quid sꝑarent de . EN. pompeio cũ iuderent hospi¬
tes iugulari. Preterea multa scelera abhis fieri
qui presidii causa ab his recipent᷑: qui ad oppidum
ausi introire in oppidu preter ꝗͣ qui eius ciui¬
tatis fuissent. Quoꝵ responsis ultrocitroq ac¬
ceptis et redditis. cu ad nr̃os se reciperent qui
extra oppidu fuissent: illi presidio in secuti exxe
aduersione legatos iugularũt. duo reliqui eis
fugerũt. Cesari rem gestam detulerũt: et spe¬
culatores ad oppidum ateguã miserũt. Qui
cũ certum comꝑissent legatoꝵ responsa ita esse
gesta quẽ admodu illi retulissent ab oppidanis
concursu facto: eum qui legatos iugulasset la¬
pidare et ei manus intentare ceperunt. illuis
opera se ꝑisse. Ita uix ꝑiculo liberatus: petiit
ab oppidanis ut ci liceret legatũ ad cesarem
proficisti. Illi se satisfactuꝵ. Potestate data cũ
inde esset ꝓfectus presidio comparato cum bñ magnã

Expanded text:
quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospiquid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum ores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuissent. Quorum responsis ultro citroque acceptis et redditis cum ad nostros se reciperent qui extra oppidum fuissent, illi praesidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab oppidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ supra demonstrauimus dñom iugulasse: is
uiuis ẽ combustus. Idemq temporis centuriones
loricati.uiii. ad cesarem transfugerũt ex legione
congressi sunt. & saucii aliquot occiderũt. Icui
armatura ea nocte speculatores prensi. serui tres
et unus ex legione uernatula. serui sũt ĩ crucẽ
sublati. militi ceruices ab̾scise. Postero die eꝗtes
cũ leui armatura ex aduersarioꝵ castris ad nos
confugerũt. Et eo temꝑe airciter undetii eꝗtes¬
nr̃õs ad aquatores ex cucurrerent: nõ nullos int̾fecerũt.
I tem alios uiuos adduxerũt. ex quibus capti sũt
equites .uiii.Insequenti die Pompeius securi
ꝑcussit hoĩes .lxxiiii. qui dicebant᷑ esse fauctores
cesaris uictorie. Reliquos uersum oppidũ iussit
deduci. Ex quibus effugerũt .cxx. et ad cesare
uenerunt. Hoc p̃t̾ito temꝑe qui in oppido arti¬
cula bursauonẽses capti sunt legati profecti sut
tũ nr̃is uti rem gestam bursauon ensibus referrẽt:

Expanded text:
quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad Caesarem transfugerunt ex legione congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent;
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute & constancia futuꝵ inte esse p̃stabo
Codem tempore oppidanꝰ & legati qui antel exi¬
erant cesarem adigerũt. si sibi utã concede¬
t& se se insequẽti luce oppidũ esse dedituros.
Quibus respondit se uitam esse fidemq p̃¬
statuꝵ. Ita ante die .xi.Rł. mart oppido¬
potitus imꝑator est appellatus Quod põ¬
peuis ex perfugis cũ dedicionẽ oppidi fac̾tã esse
scisset. castra mouit ucubim uersus. sed circũ
ea loca castella disposuit. et municõibo se cõtinẽ̾
cepit. Cesar mouit. & propius castra castris
contulit. Eodem temꝑe mane loricatus unus
ex legione uernatula ad nos tr̃asfugit. et nũ¬
ciauit pompeu oppidanos utubenses cõuocasse
eisq ita imꝑaiusse ut diligentia adhibita ꝑqui¬
rerent qui essent suaꝵ ꝑtiu.itẽq adiisarioꝵ
uictorie fauctores. Hoc p̃c̾ito temꝑe in oppido
quod fuit captũ seruus ẽ prensus in cuniculoe

Expanded text:
virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kapotitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo
Abbreviated transcription (Latin):
ficile erat factu ut eã turre sine ꝑiculo
quis incender&. Ita faturus rurȩ de ligno cũ
propius accessisset. ab oppidanis est occisiis
eadem nocte transfuga nũtiauit pompeiũ
& labienũ de iugulacione oppidanori in¬
dignatos esse. Uigilia secũda ꝑꝑ multitudie
teloꝵ turris lignea que nr̃a fuisset ab imo
uiciu fecit usq ad tabulatũ secũdu & t̾ciu
Todem tpre pro muro pugnarũt acerrime i
turrim nr̃a ut suꝑiorem incenderẽt: id¬
cirto quod uẽtu oppidani secũdu habuer̃t.
Insequęti luce mt̃familias de muro se de¬
iecit ad nos & trãsiuit dixitq se cũ failia
constitutũ habuisse. ut una transfugerent
ad cesarem. illã oppressam & ugulatam.
Hoc preterea tempore tabelle denuro sũt de¬
ieete. in quibo scriptũ ẽ muẽtu .L. munacis
cesari Si mihi uitam tribues qm̃ a .EN. po¬
peio sum descitus qualem me illi p̃stiti tali

Expanded text:
ficile erat factu, ut eam turrem sine periculo ficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 Vigilia secunda propter multitudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem; illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali
Abbreviated transcription (Latin):
pisse quẽꝗͣ. Seruus ouius dominus in castris
tesaris foisset. uxorẽ & filium ĩ oppido reliq̃¬
rat. dnũ uigulauit. & ita clam a cesaris pre¬
sidiis in pompei castra discessit. & indicui glã¬
de scriptũ misit: ꝑ quod. certior fier& cesar
que in oppido ad defendendu comꝑarentꝰ
ta lrĩs acceptis cũ in oppidu reuertisset. qui
mutere glandem scriptã solebant. in sequeti
temꝑe duo lusitani frẽs transfuge nuciar̃t
Q pompeiu concionẽ huisse: qm̃ oppido
sub sidio nõ poss& uenire. noctu ex adũsari¬
or conspectu se deducerent ad mare. u̾sum
unũ respondisse ut pocius ad dimicandum
descenderent. ꝙ signũ fuge ostenderent.
eum qui ita locutus esset iugulatu. Eodem
tempore tabellarii eius dephensi qui ad oppi
iecit: & qui uitam sibi peter& uissit turrĩ
ligneam oppidanoꝵ intendere. Id si fecis¬
set̃ ei se ꝓmisit omĩa concessir: quod dif¬

Expanded text:
perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore tabellarii eius deprensi qui ad oppidiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod dif
Abbreviated transcription (Latin):
in illuis calamitate p̃starẽ. Cuius funeste laudes
qm̃ ad hãc fortunã re̾chierũt. ut consules romani
dedimur hostiu mio̾ qui neq ĩ illius prospera a¬
cie pͥmã fortunã: neq in aduersa secũda obtinii¬
imus uictoria. Qui legionũ tot impetus substẽ¬
tantes nocturnis durnisq oꝑib gladioꝵ ietus
celoꝵ q missus expectantes: uicti & deserti.
a pompeio: tua uirtute suꝑati salutẽ a tua cle¬
mẽtia deposcimus petimusq. Q ͥquale arte gẽ¬
et cũ introeũtem. C antonius in secutus nõ essa
reuertit ad portam et hoĩe ap̃phendit. Quooł
.sib. tũ cũ fieri aĩaduertit srmul pugionẽ eduxis
ser manũ euis incidit: ita refugerũt ad cesarẽ
odemq tempore signifer de legione prima
trasfugit & nõtiauit it quo die equestre p̃lui
factuz esset/ suo signo ꝑisse hoies .xxxu. neque
licer& castris. CN. pompei nũciare. neq diceri

Expanded text:
in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani demur hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere
Abbreviated transcription (Latin):
te tota ultra ibat flumẽ salsu in acie qđ factu
et nec opinãtibus nr̃is esset gestu. tamẽ iurtute.¬
freti repulsos multisq uulneribus affectos oppido
represserũt. predam armnisq eoꝵ sunt potiti ui¬
uosq aliquos ceperũt. qui postero diȩ sunc intͥfec¬
ti. Fodemq tempore transfuga nũciauit ex op¬
pido uiniu qui in cunĩculo fiusset: uigulacione
oppidanoꝵ facta clamasse fatinus se nephandu
et scelus fecisse. Nam eos nichil meruisse quare
tali pena afficerent᷑. qui eos ad aras et focos suos
recepissent: eosq hospiciu scelere cõtaminasse.
Multa p̃terea dixisse: qua orõne de t̾ritus ãplus
iugulationẽ nõ fecisse. Ita postero die Tullus
leganis tũ Catone lusitano uenit. & apud cesarẽ
uerba fecit. Utinã quide ĩmortales dii fecissent
ut tiuus pocuis miles ꝗ. CN. pompei factus essem
et hanc uirtutis constancia in tua uictoria nõ

Expanded text:
te tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum te tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtutefreti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc virtutis constantiam in tua victoria, non
Abbreviated transcription (Latin):
teloꝵ ignẽq nr̃is defendentibis iniecissent. nephã¬
dum crudelissimũq fatinus sunt aggressi ĩ consp̃¬
tuq nr̃o hospites qui in oppido uigulare & de mu¬
ro p̃cipites muttere ceperunt. sicuti apud barbaros
quod post hoĩu meõria nũꝗͣ est factu. Huuis
diei extremo tempore a pompeianis clam ad nros
tabellarius est missus ut ea nocte turres aggerẽ¬
q incenderent. et tercia uigilia erupcionẽ fate¬
rent. Ita igne teloꝵq multitudine iacta cum
bñ magnã partẽ muri cõsupsissent. portã que e re¬
gione et in conspectu pompei castroꝵ fuerat aperu
lerũt calcatas ad fossas complendas. et arpagones
ad casas que stramẽticie ab nr̃is hibernoꝵ causa
edificate erant diruẽdas et incendendas. Pretea
argentũ uestimẽta ut du nr̃i in preda detinerẽt
illi cede facta. ad p̃sidia pompei se reciperent
Nam quod existimabat eos posse conatũ efficere noc¬

Expanded text:
telorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefantelorum ignemque nostris defendentibus iniecissent, nefandum crudelissimumque facinus sunt aggressi in conspectuque nostro hospites qui in oppido erant iugulare et de muro praecipites mittere coeperunt, sicuti apud barbaros; quod post hominum memoriam numquam est factum. § 16 Huius diei extremo tempore a Pompeianis clam nostros tabellarius est missus, ut ea nocte turres aggeremque incenderent et tertia vigilia eruptionem facerent. Ita igne telorumque multitudine iacta cum bene magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuelerunt virgulta, cratis ad fossas complendas et harpagones ad casas, quae stramenticiae ab nostris hibernorum causa aedificatae erant, diruendas et incendendas, praeterea argentum, vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad praesidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, noc
Abbreviated transcription (Latin):
iani ex ultabant głia longiusq nr̃is cedentib pro¬
sequi cepissent: Qui cũ aliquo loco anr̃is recep¬
ti essent. ut cosuessent ex simili uirtute clamore
facto adusati sunt p̃liu facere. Fere apud exͥci¬
tus hec ẽ equestris prelii consuetudo. cũ eques ad
dimicandu dimisso equo cũ pedite congreditur
nequaꝗͣ par habetur. id qđ in hoc accidit prelio. tũ
pedites leui armatura lessti ad pugnã equitib nr̃is
plures ex equis descenderũt. Ita exigno tempore
eques pedestre preliu facere cepit usq eo ut ce¬
dere proxime a uallo fecerint. Inquo plio adu̾sa¬
rioꝵ ceciderũt .cxXiii. compluresq armis exuti:
multi uulneribus affecti in castra sũt redacti. Nrĩ
ceciderut .iii. saucii .xii. pedites & equites quĩq. Eiꝰ
diei insequẽti tpr̃e pristina cõsuetudine pro muro
pugnan ceptũ est. Cu bene magnã multitudiẽ

Expanded text:
iani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus proiani exsultabant gloria longius quod nostris cedentibus prosequi coepissent. Qui cum aequo loco a nostris recepti essent, ut consuessent, eximia virtute clamore facto aversati sunt proelium facere. § 15 Fere apud exercitus haec est equestris proelii consuetudo: cum eques ad dimicandum dimisso equo cum pedite congreditur, nequaquam par habetur; id quod contra in hoc accidit proelio. Cum pedites levi armatura lecti ad pugnam equitibus nostris plures ex equis descenderunt. Ita exiguo tempore eques pedestre proelium facere coepit, usque eo ut caedem proxime a vallo fecerint. In quo proelio adversariorum ceciderunt CXXIII, compluresque armis exuti, multi vulneribus adfecti in castra sunt redacti. Nostri ceciderunt III, saucii XII pedites et equites V. Eius diei insequenti tempore pristina consuetudine pro muro pugnari coeptum est. Cum bene magnam multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
gnẽ teloꝵ emisso pugnare pro muro toto ceper̃t
P ropter quod fere magna pars hoĩu qui in castris
nr̃is essent nõ dubitauerũt quin eruptionẽ eo die
essent facturi. Ita corona circũdata pugnatũ
ẽ aliꝗͣ dui uehementissime. simulq balista missa
a nr̃is turrẽ deiecit. qua aduersarioꝵ qui in ea
turre fuerant quĩq deiecti sũt. et puer qui ba¬
listam solitus erat obseruare. Eois p̃terito tẽ
pores pompeius transflumẽ salsum castellũ cõ¬
stituit: neq a nr̃is ꝓhibitus:. falsaq illa opinione
gloriatus est quod prope in nr̃is ꝑtibus locũ tenu¬
isset. Item insequẽti die cadem consuetudine
dum longius prosequit᷑ quo loco equites nri staci¬
onẽ habuerant. aliquot turme cũ leui armatu¬
ra impetu fatto loco sũt deiecti. & ꝑꝑ paucitate
mas aduersarioꝵ proterriti. Hoc in conspectu.
Utroꝵq castroꝵ gerebatur. et maiore pompe¬

Expanded text:
genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem deiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. § 14 Eius diei praeterito tempore Pompeius trans flumen Salsum castellum constituit neque a nostris prohibitus falsaque illa opinione gloriatus est quod prope in nostris partibus locum tenuisset. Item insequenti die eadem consuetudine dum longius prosequitur, quo loco equites nostri stationem habuerant, aliquot turmae cum levi armatura impetu facto loco sunt deiecti et propter paucitmas adversariorum protriti. Hoc in conspectu utrorumque castrorum gerebatur, et maiore Pompe