comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grauit ad dnm̃. quẽ clotharis rex cũ debito ho¬
nore suesionis sepeliuit. Posthec clotharusrex cũ
debito suo moritur. & inbasilica scĩ medardi sepe¬
litur. Quatuor filii eius regna int̾se diuisert̃.
her b̾tuꝰ regnũ childeb̾ti accepit. & sedẽ patris¬
sui habuit. Guntramni regnũ dodomeri tenu¬
it. sedẽq c̃stituit. Aurelianis hil pricis regnũ
patris sui clotharii cathe drã habuit. Sigibtu
regnũ theoderici remis siue mettis sedem habuit. huni qͥ
& a uares. comꝑta morte clotharii. suꝑ sigibertũ irru¬
unt. Quibus ille inturinga occurrens. eosiuxta fluui¬
um albiam potenter superauit. hic sigibertus lega¬
tionem mittens in hispaniam. brunichildẽ ad ana¬
childi regis filiã petut. eamq inconiugiũ accepit.
dequa filiũ nomine chil deb̾tum suscepit. here b̵¬
tus derelicta legitima c̃iuge que uocabatur ingo
b̾ta. duas sorores marcofeuã. & marofilidã sibi in

Expanded text:
migravit ad Dominum, quem Clotharius rex cum debito homigravit ad Dominum, quem Clotharius rex cum debito honore Suessionis sepelivit. Post haec Clotharius rex moritur, et in basilicam sancti Medardi sepelitur. Quatuor filii ejus regna inter se diviserunt. Heribertus regnum Childeberti accepit, et sedem Parisius habuit, Guntranus regnum Clodomeri tenuit, sedemque constituit Aurilianus. Hilpricus regnum patris sui Clotharii, cathedram Suessionis habuit. Sigibertus regnum Theodorici Remis sive Metis sedem statuit. Huni qui et Avares comperta morte Clotharii, super Sigibertum inruunt. Quibus ille in Thuringiam occurrens, eos juxta fluvium Albiam potenter superavit. Hic Sigibertus legationem in Hispaniam mittens Brunichildem Adanachildi regis filiam petit, eamque in conjugium accepit, de qua filium Childeberti nomine suscepit; Heresbertus derelicta legitima uxore, quae vocabatur Ingoa, duas sorores Marcovefam et Merofilidam sibi in
Abbreviated transcription (Latin):
gobardoꝵ mandat ut uenirent. & possiderent
italiam. Iohannes papa. romanã rexit eccłam.
Chil deb̾ts. & clotharis reges cũ exercitu romã
intrant. Cesar augustam ciuitatẽ obsident. ciues
induti cilitus. tunicã scĩ innecentii suꝑ murũ
circũferunt . dm̃q contrito corde ex orant.
Reges diuina inspirante miseratione flexi: obsidionẽ soluũt
Ep̃s eiusdẽ ciuitatis. chil deb̾to regi ꝓmunere stolã beati
uincentii dabat. Idẽ rex parisius basilicã in honore
beati uincentii c̃struxit. Albuinus cũ langobardis
italiã intrauit. & gisilulfũ nepotẽ. suũ foro uiliani
p̾fecit. Theo dericu rex italiam intrat. cũ langobar¬
dis certam̃ in it. eosq superat. in frantiã reuersus
moritur. Non multo post tempr̃ childebtv rex
parisius moritur . & in basilica scĩ uincentu sepelit᷑
Regna que frẽs & nepotes tenuer̃. inclotharu re¬
diguntur potestate. his tẽporib medardus ep̃smi

Expanded text:
gobardorum mandat, ut venirent et possiderent gobardorum mandat, ut venirent et possiderent Italiam. Iohannes papa Romanam ecclesiam regit. Childebertus et Clotharius reges cum exercitu Hispaniam intrant, Cesaraugustanam civitatem obsident. Cives induti ciliciis tunicam sancti Vincentii super murum circum ferunt Deumque contrito corde exorant. Reges divina inspiratione miseratione flexi obsidionem solvunt. Episcopus eiusdem civitatis Childeberto regi pro munere stolam beati Vincentii dat. Ibeati Vincentii construxit. Albuinus cum Langobardis Italiam intravit et Gisulfum nepotem suum Forojulanis praefecit. Theodebertus rex Italiam intrat, cum Langobardis certamen init, eosque superat, in Franciam reversus moritur. Non multo post tempore Childebertus rex Parisius moritur, et in basilicam sancti Vincentii sepelitur. Regna quae fratres et nepotes tenuerant, in Clotharii rediguntur potestatem. His temporibus Medardus episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
buit. Chil deb̾tu rex francoꝵ cũ exercitu hispa¬
niam intrat. amalricũ regẽ filiũ alarici inp̃lio
ex tinguit. multũ aurũ & argentũ inde aspor¬
tat. Clothariũ filiũ frĩs sui dodomeri cul¬
tro c̃fodit. Theodericisirex moritur.¬
rex moritur.
eũ regnat
minor regñ anñ xi. Narses patritis totilã regem
gothoꝵ in italia occidit. Idem cũ ducibus theode¬
bertregis francoꝵ bucellino & emingo qui itali¬
am dep̃dabantur pugnauit. eosq interfecit. Nar¬
ses apud iustinũ & eius c̃iugẽ sophiã accusatur a
romanis. qđ seruitio italiã p̃mer&. &statĩ longi¬
nus pfects mit titur . quinarsetis locũ obtine¬
raꝰ. cui int̾ cetera sophia quia eunuchis erat. hoc
mandasse fertur qđ eum cumpuellis ingynecꝰto
lanariũ facer& pensas diuidere. ad hec ille respon¬
dit. telam se ei talem orditurũ. qualẽ ipsa dum
uiuer& deponere non poss&. Statimq gentilan¬

Expanded text:
buit. Childebertus rex Francorum, cum exercitu Hispabuit. Childebertus rex Francorum, cum exercitu Hispaniam intrat, Amalricum regem, filium Alarici, in praelio extinguit, multum aurum, et argentum inde asportat. Clotarius filios fratris sui Clodomeri cultro confodit. Theodericus rex moritur, eum regnat. minor regnavit annos 11. Narses patricius Totilam regem Gothorum in Italia occidit. Idem cum ducibus Theodeberti regis Francorum Bucellino, et Emingo qui Italiam depraedabantur, pugnavit eosque interfecit. Narses apud Justinum et ejus conjugem Sophiam accusatur a Romanis, quod servitio Italiam premeret, et statim Longinus praefectus mittitur, qui Narsetis locum obtineret. Cui inter caetera Sophiaec fertur mandasse, ut eum puellis in gynaeceo lanarum faceret pensa dividere. Ad quae vedit, talem se ei telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non posset; statimque genti Lan
Abbreviated transcription (Latin):
na sapientia claruit. hic primitus consul. deinde
senator. ad extremũ monachus efficitur . Rome
dionisius abba. pascales scribit circulos. Apud
constantinopo¬
lim. priscianus cesariensis.
ut ita dixerim ꝓfunda ri¬
matus est. tumq nihil ominus arator romane eccłȩ sub¬
diaconus poeta mira bilis. apłoꝵ ac tus uersibus ex a¬
metris decorauit. Huius tẽporib romanã rexerunt
excłam. iohannes. agapitys. siluerics. & uigiliv.
Siluericu a bilisario uissu theodore auguste. in
exilium mit titur. & ibi moritur. Uigilius qq̃ eoqđ
noll& reuocare anthemũ epm̃. cstantin opolita¬
nũ a iustiano in exiliũ truditur. reuocatus abex¬
lio cũ reuerteretur. insicilia ciuitate siracusana
calculi dolore moritur . Pelagius inpontificatu suc¬
cedit. ꝑ idẽ tempus albuuuinus filius othuiuni lan¬
gobardus iam xꝰ: imperat: quifiliam chlotharii
regis frrancox clothsuuindã inmatrimoniũ ha¬

Expanded text:
na scientia claruit. Hic primitus consul, deinde na scientia claruit. Hic primitus consul, deinde senator, ad extremum monachus efficitur. Romae Dionisus abba paschales scribit circulos. Apud Constantinopolim Priscianus Caesariensis ut ita dixerim, profunda rimatus est, tumque nihilominus Arator Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, apostolorum actus versibus exametris decoravit. Hujus temporibus Romanam rexerunt ecclesiam Johannes, Agapitus, Sylverius, et Vigilius. Sylverius a Belisario jussu Theodorae Augustae in exilium mittitur, et ibi moritur. Vigilius quoque eo quod nollet revocare Anthemum, episcopum Constantinopolitanum, a Justiniano in exilium truditur, revocatus ab exilio, cum Romam reverteretur, in Sicilia civitate Syracusana calculi dolore moritur. Pelagius in pontificatu succedit. Per idem tempus Albuinus, filius Oduini, Langobardis jam decimus imperat, qui filiam Clotharii regis Francorum Clothsuindam in matrimonium ha
Abbreviated transcription (Latin):
turingã depopulatur. Erm̃fridũ toringoꝵ ducẽ
stini ex sorore nepos. regñ anñ x.xxixiii.
hic pbilisarium patritiũ psas fortit̃ deuicit. & ꝑipsum bilisa¬
rium uuandalorũ gentẽ capto eox rege Gelismero. usq.
ad intenetionẽ deleuit. affricamq totã postannos .xc.ui.
romano imperio restituit. Rursumq bilisarii uiribu
gothorũ initalia gentẽ capto witisi eox rege supera¬
uit. Mauros ꝗꝗ posthȩc africã infestantes. eoꝵq. regẽ
at tͥalã ꝑ iohannẽ c̃sulẽ. mirabili uirtute ꝓ triuit.
leges ꝗꝗ romanas quarũ ꝓlixitas grauabat mino¬
rauit. & in utiles dissonantias mirabile uirtute correx̃
Extruxit qq̃ constantinopolim templũ. qđ greco
uocabulo agyansophiã nominauit. Cuuis opus
adeo cuncta edifitia excellit. ut intotis terra¬
rum spatiis huic simile nonpossit inueniri. huiꝰ
tẽporib cassiodorus rome tã seculari quã diui¬

Expanded text:
Turingiam depopulatur, Ermenfridum Turingorum ducem Turingiam depopulatur, Ermenfridum Turingorum ducem nus, Iustini ex sorore nepos, regnavit annos XXXVIII. Hic per Bilisarium patricium Persas fortiter devicit perque ipsum Bilisarium Wandalorum gentem capto eorum rege Gelismero usque ad internetionem delevit Africamque totam post annos XC et VI Romano imperio restituit. Rursumque Bilisarii viribus Gothorum in Italia gentem capto Withisi eorum rege superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes eorumque regem Athalam per Iohannem consulem mirabili virtute protrivit. Leges quoque Romanas, quarum prolixitas gravabat, minoravit et inutiles dissonantias mirabili brevitate correxit. Extruxit quoque Constantinopolim templum, quod greco vocabulo Agian Sophiam nominavit; cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrartemporibus Cassidorus Roma tam seculari quam divi
Abbreviated transcription (Latin):
regia mittit. Clodoueus reginchariũ ꝓpinquum
atq consortẽ regni interfecit. Atransitu sancꝰti
Martini. usq. ad mortẽ clodouei. sunt anni .cxii
Quatuor filii eius. Theodericis. clodomeris
childeb̾tis. & clothariis. regñpatris int̾̃sȩ diui¬
ser̃. anastasis imperator fulmine perut.
mittitur. ibiq. moritur. Idẽ uͦ tyranns. symmachũ
patritiũ interfecit. Boetiũ inliberalib. disciplinis
nulli scđm incarcerẽ trudit. in quo cũ ipsa phylo¬
sophia miris disputationũ argum̃tis conqueritur.
Prefatus theodericu. subita morte periit. athala¬
ricis inregnũ succedit. Benedicts pat̾ & pius in lo
co qui dr̃ sublacus. & postea in castro cassino uir
magne uirtutis. apłicis uirtutib effulsit. felix &
bonefacii romanã rexit eccłam. Sigismund rex
burgundionũ. monasteriũ scoꝵ augunensiũ ȩdificat.
Idem a supra dictis filiis clodouei interficitur.
Theo dericus cũ filio thedeb̾to. & frẽ clothario.

Expanded text:
regia mittit. Clodoveus Reginarium propinquum regia mittit. Clodoveus Reginarium propinquum atque consortem regni interficit. A transitu sancti Martini usque ad mortem Clodovei sunt anni CXII. Quatuor filii eius Theodoricus, Clodomerus, Childebertus et Clotharius regnum patris inter se diviserunt. Anastasius imperator fulmine perit. a mittitur ibique moritur. Idem tyrannus Simmachum patricium interficit. Boetium, in liberalibus disciplinis nulli secundum, in carcerem trudit, in quo cum ipsa philosophia miris disputationum argumentis conquiritur. Prefatus Theodoricus subita morte perit, Athalaricus in regnum succedit. Benedictus pater et prius in loco, qui Sublacus dicitur, et postea in castro Cassino vir magnae virtutis apostolicis virtutibus effulsit. Felix et Bonifacius Romanam regunt ecclesiam. Sigismundus rex Burgundionum monasterium sanctorum Agaunensium aedificat. Idem a supradictis filiis Clodovei interficitur. Theodoricus cum filio Theodoberto et fratre Clothario
Abbreviated transcription (Latin):
uectibus enecati sunt. Item martians & satyri¬
us. & maxima uirgo. & cũ eisccc .lxx. crude¬
liter ꝑemptisunt. Itẽ papias . & mansueti. fulthe¬
us. ualiams. urbanus. & crescens. felix. & horto
runt. Itẽ datiua. dionisia. & emilianus medi¬
cus: cũ multis aliis. Ualerianus ep̃s. Sẏmma¬
chus papa. romanã eccłam gub̾nat. pecuniam & uestes
ꝑafricã. & sardiniã epis in exiliũ missis ministrauit.
Posthunc hormista papa c̃stituitur. Clodoueus
rex francoꝵ ingallus regñ anñ xxx. Siagriũ pa¬
tritiũ interfecit. Cumbaldũ regẽ deburgundia
expulit. alemannos tributarios fecit. Anno xi.
regnisui. ascõ remigio remoꝵ ep̃o: una cũ fran¬
duanas lẽtanias instituit ante ascensionem dnĩ.
Clodoueus cũ a larico rege gothox inaquitanrã
pictauis c̾flixit. eũq regno & uita pͥuauit.
Amalricis filius alarici. in hispania regnũ pat̾nũ
obtinuit. Anastasius imperator. clodoueo dona

Expanded text:
vectibus enecati sunt. Item Martianus et Satirivectibus enecati sunt. Item Martianus et Satirianus et Maxima virgo et cum eis CCLXX crudeliter perempti sunt. Item Papias et Mansuetus, Vultdeus, Valerianus, Urbanus et Crescens, Felix et Hortolrunt. Item Dativa, Dionisia et Emelianus medicus cum multis aliis, Valerianus episcopus. Symmachus papa ecclesiam Romanam gubernat, pecuniam et vestes Africam et Sardiniam episcopis in exilio missis ministrat. Post hunc Hormisda papa constituitur. Clodoveus rex Francorum in Gallias regnat XXX annos, Siagrium patricium interficit, Gumbadum regem de Burgundia expulit, Alamannos tributarios fecit, anno XV. regni sui a sancto Remigio Remorum episcopo una cum Franduanas letanias instituit ante ascensionem Domini. Clodoveus cum Alarico, rege Gothorum, in Aquitaniam juxta Pictavis confligit, eumque regno et vita privat. Amalricus filius Alarici in Hispaniam regnum paternum obtinuit. Anastasius imperator Clodoveo dona
Abbreviated transcription (Latin):
tatis syriȩ: hystoriam ecclesiasticã afine libr& eu¬
sebii scribit. hylaris pp̃ romanã ȩccłam gub̾nat.
Uictorinis ubente pp̃ hylario. reuolutionem
magni anni describit. CaCTTULO.
macedoniã depopulatur. honoricis rex uuan
felix pp̃ dampnauit acatiũ c̃stantinopolitanũ
epm. & petrum alexan drinũ. Gelasius uirpru¬
dens felici pape inpontificatu succedit. hic enã
dampnauit achatium & petrum. Post hunc anasta¬
sius p̃sul efficitur. qui uoluit occulte reuocare
achatiũ & ñ potuit. qͥ enã nutu diuino ꝑcussus est.
anastasius regñ anñ xxuii. Trasamundus rex uuã
tenonis tẽporib subuuandalica ꝑ secutione mar¬
tyrio coronantur. apud africã eugenius carta¬
ginensis ep̃s. & cum eo plusquam ducenti. Itẽ libe¬
ratus abbas. bonefatius diaconus. seruius & ru¬
sticus subdiaconus. rogatus & septimus monachi.
& maximus puer. primo igne iniecti. postremo

Expanded text:
tatis Ciriae historiam ecclesiasticam a fine librorum Eutatis Ciriae historiam ecclesiasticam a fine librorum Eusebii scribit. Hilarius papa Romanam ecclesiam gubernat. Victorinus iubente papa Hilario revolutionem magni anni describit. 413–420 AnMacedoniam depopulatur. Honoricus rex WandaFelix papa dampnavit Acatium Constantinopolitanum episcopum et Petrum Alexandrinum. Gelasius, vir prudens, Felici papae in pontificatu succedit. Hic etiam dampnavit Achatium et Petrum. Post hunc Anastasius presul efficitur, qui voluit occulte revocare Acatium, sed non potuit; qui etiam nutu divino percussus est.Anastasius regn. annos XXVIII. Transamundus rex WandaZenonis temporibus sub Wandalica persecutione martirio coronantur apud Africam Eugenius Kartaginensis episcopus, et cum eo plus quam D; item Liberatus abba, Bonifacius diaconus, Servius et Rusticus subdiaconi, Rogatus et Septimus monachi et Maximus puer primo igne iniecti, post remorum
Abbreviated transcription (Latin):
africam deuastat. augustimᷤ ep̃s inter ipsas obsidẽ¬
tium angustias. migrauit addnm̃. Wandali capta
cartagine. insiciliã transeunt. Celiocistus romanã
rexit eccłam. huius tẽporib leo magnis apłicã ob¬
tinuit eccłam. adquẽ & ad pulceriã augustã.
multa suꝑ euticetis errorẽ scribit. Flauianus c̃stan¬
tinopolitanus ep̃s euticen dampnat.
monachis caput suũ manifestat. Germanus ep̃s au
dirigũtur. Post hec germanus apud rauennã morit᷑¬
leo ep̃s martiniano multa fidei dogmata scribit.
anatholiv ep̃s c̃stantinopolitans euticu errorẽ
dampnat. & aleone pp̃ arguitur. qđ contra nice¬
num conciliũ. antiocenam. atq alexan drinã eccłas
sibi subdere uoluiss&. suticiu patricius aualentino oc¬
ciditur. apud arelatũ hylariys ep̃s doctissimus atq
p̃clarissimus uir qͥ uitã scĩ honorati p̃decessoris sui cõ¬
leoni leo papa plurima scribit. Theodorus ep̃s ciui¬

Expanded text:
Africam devastat. Augustinus episcopus inter ipsas obsidiAfricam devastat. Augustinus episcopus inter ipsas obsidionum angustias migravit ad Dominum. Wandali capta Cartagine in Siciliam transeunt. Xistus Romanam regit ecclesiam. Huius temporibus Leo magnus apostolicam optinuit cathedram; ad quem et ad Pulceriam augustam multa super Euticetis errorem scribit. Flavianus Constantinopolitanus episcopus Euticen dampnat.obus monachis caput suum manifestat. Germanus episcopus diriguntur. Post haec Germanus apud Ravennam moritopus Martiano multa fidei dogmata scribit. Anatolius episcopus Constantinopolitanus Euticetis errorem dampnat et a Leone papa arguitur, quod contra Nicenum concilium Antiocenam et Alexandrinam ecclesias sibi subdere voluisset. Aetius patricius a Valentiniano occiditur. Apud Arelatum Hilarius episcopus doctissimus atque preclarissimus vir, qui vitam sancti Honorati predecessoris sui comLeoni Leo papa plurima scribit. Theodorus episcopus civi
Abbreviated transcription (Latin):
sio de tyrannis uictoriam predixit.
onno dñice incarñ. cCc .l. archadius filius the¬
odosu. cũfre honorio regñ annos xiiii. Gothi itali¬
am. wandali atq anani . gallias aggrediuntur.
Corpora abbacuc. & michee. ꝓphetarũ reuelantur.
Innocentius papa romanam rexit eccłam. Scs̃
martinus ep̃s. ad celestia transut. Seuerinis ep̃s co
eximius doctor. inipponensa eccła dunã phi¬
losophiam dogmatizat. Pelagis britto elec
ccc.lxiiii. honoriss cũ theodosio minore frĩs sui
filio. regñ anñ .xu. A laricys rex gothorũ. romã
inuadit. Anno uii. honorii. corpora sc̃oꝵ Ste¬
phani ꝓthomartyris . Gamalielis . & nichodemi.
lutiano prbo reuelantur. B onefatus papa. & cȩ¬
lestins. romanã rex̃ eccłam. leronimis prbt. obi¬
it .xii. honorii anno. xtatis aut̃ suȩ. xc .uii. libros
theodosius minor archadii filius regñ anñ .xxuii. ua¬
lentinianus uinior c̃stantii filius. rauenne: imperator
ordinatur. Gens uuandalo. alemannoꝵ. & gothox.

Expanded text:
sio de tyrannis victoriam praedixit. Anno Dominicae incarnationis 350 Archadius filius Theodosii cum fratre Honorio regnavit annos 15. Gothi Italiam, Wandali atque Alani Gallias aggrediuntur. Corpora Abacuc et Micheae prophetarum revelantur. Innocentius papa Romanam rexit ecclesiam. Sanctus Martinus episcopus ad coelestia transit. Severinus episcopus eximius doctor in Ipponensi ecclesia divinam philosophiam docmatizat. Pelagius Britto gratarnationis CCCLXIIII. Honorius cum Theodosio minore, fratris sui filio, regnavit annos XV. Alaricus rex Gothorum Romam invadit. Anno VII. Honorii corpora sanctorum Stephani protomartiris, Gamalielis et Nichodemi Luciano presbitero revelantur. Bonifacius papa et Celestinus Romanam regunt ecclesiam. Hieronimus presbiter obiit XII. Honorii anno, aetatis autem suae XCVII; libros Theodosius minor, Archadii filius, regn. annos XXVI. Valentinianus iunior, Constantii filius, Ravennae imperator ordinatur. Gens Wandalorum, Alanorum et Gothorum
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ cũ pat̾ cognouiss&. eũ ad supplicia reqͥrit.
lle furorẽ patris timens. inbasilicã scõrum.
dionisii socioꝵq eiꝰ confugit. eoꝵq tutelam
supplex exposcit. Quoꝵ suffrangantibꝰ meritis
anullo potint inde extrahi. quo usq cõmissũ
dilexit locũ. ubi postmodũ ingentia dona
contulit. & innuerosa prȩdia dedit. Post
hȩc dagobertus cumpippino duce maustria
regnaturus apatre dirigit᷑. & scõ arnulfo me¬

Expanded text:
Quod cum pater cognovisset, eum ad supplicia requirit. Quod cum pater cognovisset, eum ad supplicia requirit. Ille furorem patris timens in basilicam sanctorum Dionisii et sociorum eius confugit eorumque tutelam supplex exposcit. Quorum suffragantibus meritis a nullo potuit inde extrahi, quousque commissum ssimum pre ceteris dilexit locum, ubi postmodum ingentia dona contulit et numerosa predia dedit. Post haec Dagobertus cum Pippino duce in Austria regnaturus a patre dirigitur et sancti Arnulfi Me
Abbreviated transcription (Latin):
droe eoꝵ rege. ꝑsas in dedi¬
hierosolimã unde sublatũ fuerat. cũ magna.
honorius. seuerinus. &. iohannes. romanã
rexerunt ȩccłam. heduuinus rex anglorũ
p̃dicante paulino epõ. ad xp̃i fidẽ cum sua.
gente conuertit᷑. Honorius papa scottos in
obseruatione paschȩ errantes. ꝑ epłam re¬
darguit. Similit᷑ & iohannes successor. seue¬
rini faciebat. Per idem tempus fuit maior
domꝰ inpalatio clotharii regis arnulfus uir
ut post modũ claruit dõ amabilis qui post
glam scłi. xp̃i se seruitio subdens. mirabilis
in episcopatu extitit. Iluic dagobertꝰ filius clotha¬
rii in annis puerilibꝰ positus. traditus ẽ agenitore
ut eum scđm suam sapientiã enutrir&. eiq trami¬
tem xp̃ianȩ religionis ostender&. hic postquã
ad uirilẽ ętatẽ ꝑuenit. sandragisilũ ducẽ aqui¬
taniȩ & ꝑcarum consiliariũ
patris eoqđ̃
se quadã contumatia de¬
spicer& uer¬
beribus affecit. & barbȩ rasione deturpauit.

Expanded text:
droe eorum rege, droe eorum rege,  Hierosolymam, unde sublatum fuerat, cum magna Honorius, Severinus et Joannes Romanam regunt ecclesiam. Heduinus rex Anglorum praedicante Paulino episcopo, ad Christi fidem cum sua gente convertitur. Honorius papa Scotos in observatione paschae errantes per epistolam redarguit, similiter et Joannes successor Severini facit. Per idem tempus fuit maior domus in palatio Clotharii regis Arnulfus, vir, ut postmodum claruit, Deo amabilis, qui post gloriam seculi Christi se servitio subdens mirabilis in episcopatu extitit. Huic Dagobertus filius Clotharii in annis puerilibus positus traditus est a genitore, ut eum secundum suam sapientiam enutriret eique tramitem christianae religionis ostenderet. Hic, postquam ad virilem aetatem pervenit, Sandragisilum ducem Aquitaniae et percarum consiliarium patris, eo quod se quadam contumatia despiceret, verberibus affecit et barbae rasione deturpavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cruicis asportant. Anastasius monachus illustre
martyrium ꝑtulit. Nam a persis multa ꝓxp̃oper¬
pessus. ad extremũ ac osdroe rege eorũ decol¬
latur cũ aliis lxx. CACITUIuo.
nfrancia int̾ theodericũ & theodebertũ fr̃s
instigante brunichilda auia grauissimũ orit᷑
bellum. eoqđ theo debtus ñ legitimꝰ heres regni
diceret᷑. quia depelice erat natus. & apud tul¬
piacũ castrũ summis uiribus decertatũ. theo¬
debertꝰ terga uertit. & ad coloniã fugit. Inde
abstractus & afr̃e attonsus clericus efficitur.
& ñ post multũ ab eodem fr̃ẽ trucidat᷑. &
duo filii eius int̾ficiunt᷑. Post hȩc prefatus
theo dericus fraude brunichil dis ueneno
peruit. duo filii eiꝰ abrunichilda int̾ficiunt᷑
Regna quȩ prefati reges tenuerant. inpotesta
uerat. equorũ indomitorũ caudis religata
discerpit᷑. Agilulfus rex langobardorũ morit᷑.
anñxxu. quiq aduersus persas bellũ aggress.
occsso cos¬

Expanded text:
crucis absportant. Anastasius monachus inlustre crucis absportant. Anastasius monachus inlustre martirium pertulit. Nam a Persis multa pro Christo perpessus ad extremum a Chosdroe rege eorum decollatur cum aliis LXX. In Francia inter Theodericum et Theodobertum fratres instigante Brunichilde avia gravissimum oritur bellum, eo quod Theodobertus non legitimus heres regni diceretur, quia de pelice erat natus; et apud Tulpiacum castrum summis viribus decertatum: Theodebertus terga vertit et Coloniam fugit. Inde abstractus et a fratre attonsus clericus efficitur et non post multum ab eodem fratre trucidatur et duo filii eius interficiuntur. Post haec prefatus Theodericus fraude Brunichildis veneno periit, duo filii eius a Brunichilde interficiuntur. Regna, quae prefati reges tenuerant, in potquorum indomitorum caudis religata discerpitur. Agilulfus rex Langobardorum moritur, annos 26. Qui adversus Persas bellum aggressus, occiso Cos
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuit ftrator prisci patricu occiditUR.
mio domiicȩ incarnationis dxxx unii. foca
regnauit. annos uini. huiꝰ scd̃o anno gregorius
papa migrauit ad dnm̃. cui inpontificatu suc¬
cedit sabinianus. Quo defuncto. bonifacius
papa constituit᷑. Hic optinuit apud focã prin¬
cipẽ. ut sedes apostolica sedes e&̃ & caput
omniũ eccłarum. qͥa ȩccła constantinopoli¬
tana. primã se omĩum eccłarũ scribebat. Hic
m̃ses uni & dies xx in cathedra residens ꝑrexit
ad dñm. Inciniꝰ locũ itẽ bonifacius consecrat᷑
lic pecit focã. ut in ueteri fano qđ pantheor
uocabat᷑. qđ adomitiano cęsare fuerat c̃struc¬
tum ȩccłam sibi consecrari licer&. Qd annuit
imꝑator. lost hunc theodatus inpontificatu
sublimat᷑. Eleutherius patricius & cubicularius
imꝑatoris in eapoli ciuitate int̾fecit iohannẽ
ersȩ adũsus rem publicã grauissima bella.
gerunt. & hierosolimã intrantes uexillũ dominicȩ

Expanded text:
qui fuit strator Prisci patricii, occiditur. qui fuit strator Prisci patricii, occiditur. Anno dominicae incarnationis DXXXVIII. Focas regnavit annos VIII. Huius secundo anno Gregorius papa migravit ad Dominum, cui in pontificatu Sabinianus successit. Quo defuncto Bonifacius papa constituitur. Hic optinuit apud Focatem principem, ut sedes apostolica caput esset omnium ecclesiarum, quia ecclesia Constantinopolitana primam se omnium ecclesiarum scribebat. Hic menses VIII et dies XX in cathedra residens perrexit ad Dominum. In cuius loco iterum Bonifacius consecratur. Hic petiit Focatem, ut in veteri fano, quod Pantheon vocabatur, quod a Domitiano caesare fuerat constructum, ecclesiam sibi consecrari liceret; quod annuit imperator. Post hunc Deusdedit in pontificatu sublimatur. Eleutherius patricius et cubicularius imperatoris in Neapoli civitate interfecit Iohannem ersae adversus rempublicam gravissima bella gerunt et Ierososolimam intrantes vexillum dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse uͦ initaliam transiens. monasteriũ qđ bouiũ dr̃
ȩdificauit. ubi & multoꝵ pat monachoꝵ extitit
ost idem tempus rex otharius mornur
& agilulfus dux taurinatiũ accepta theuthelinga
regina in conuigiũ suꝑ lango bardos inregẽ eleuabatur.
Quib gregorius papa de pace int̾ langobardos & ro¬
manos conseruanda: multa describit. Predicte etiã
regine iiui libros quos deuita sc̃oꝵ c̃posuit transmisit.
Quẽ codicẽ dialogoꝵ id est duoꝵ locutio. quia eũ col¬
loquens cũ suo diacono setro ediderat appellauit. Per
hanc reginã multũ utilitatis ȩccła consecutaẽ. dilul fi
cũ theo derico rege francox ꝑpetuã pacẽ fecit
oenobiũ sc̃i benedicti abbatis a langobardis
noctu inuaditur. monachi romã petierunt. secum
codicẽ scẽ regule. necñ pondus panis. & m̃suram
umi deferentes. Mauritius imperator cũ filtis
suis. theodosio: tyberio. & constantino. a foca

Expanded text:
Ipse vero in Italiam transiens, monasterium quod Bovium dicitur Ipse vero in Italiam transiens, monasterium quod Bovium dicitur edificavit; ubi multorum pater monachorum exstititPer idem tempus rex Otharius moritur, et Agilulfus dux Taurinatium, accepta Theudelinda regina in conjugium, super Langobardos in regem elevatur, quibus Gregorius papa de pace inter Langobardos et Romanos conservanda, multa scribit. Praedictae etiam reginae quatuor libros, quos de Vita sanctorum composuit transmisit. Quem codicem dialogorum id est duorum locutionum, quia eum colloquens cum suo diacono Petro ediderat, appellavit. Per hanc reginam multum utilitatis Ecclesia consecuta est. Agilulfus cum Theoderico rege Francorum, perpetuam pacem fecit. Coenobium sancti Benedicti abbatis a Langobardis noctu invaditur, monachi Romam pecodicem sanctae regulae nec non pondus panis et mensuram vini deferentes. Mauritius imperator cum filiis suis Theodosio, Tiberio et Constantino, a Focate,
Abbreviated transcription (Latin):
co duce occurrit fredegundis. & pugna cõmissa
exercitus chil deb̾ti grauit̾ cesus fugit. Post idem
childeb̾tus moritur. habebat autẽ duos filios.¬
unũ ex concubina. nomine theod. quimaiorna¬
tu erat. alterũ exregina nomine theodericũ. hu¬
ius regis maior domus fuit sc̃s arnulfus. Theo debriᷤ
regnũ patris obtinuit. Theodericus regnũ guntra¬
ni id est burgundiam cũ auia sua brunichilda ha¬
buit. Post hȩc bellũ int̃ chlothariũ & theodericũ
oritur suꝑ fluuiũ aro ana. tantaq cedes de utroq
popło facta est. ut ipse alueus de cadauerib: homi¬
nũ repletis. magis cruorẽ quã aquã fundere ui¬
deretur. inp̃dicto ut aiunt certamine uisus ẽ an¬
głs dñi euaginatum gladiũ suꝑ populũ tenens. his tẽpori¬
bus sc̃s pater columbanus exhibernia cũ beato gallo &
aluis ꝓbatis discipulis inburgundiã uenit. ibiq ꝑmit¬
tente theodericorege monasteriũ qđ luxouiũ dr̃
edificauit. Ex inde abrunichilda fugatus aleman¬

Expanded text:
co duce occurrit; et pugna commissa exercitus Childeberti graviter cesus fugit. Post idem Childebunum ex concubina nomine Theodobertum, qui major natu erat, alterum ex regina, nomine Theodericum. Hujus regis major domus fuit Arnolfus. Theodebertus regnum patris obtinuit, Theodericus regnum Guntramni, idem Burgundiam, cum avia sua Brunichilde. Post haec bellum inter Clotharium et Theodericum oritur super fluvium Aroana, tantaque caedes de utroque populo facta est, ut ipse alveus de cadaveribus hominum repletus, magis cruorem quam aquam fundere videretur. In praedicto, ut aiunt, certamine visus est angelus Domini evaginatum gladium super populum tenens. His temporibus sanctus pater Columbanus ex Hybernia cum beato Gallo et aliis probatissimis discipulis in Burgundiam venit, ibiqtente Theodrico rege, monasterium quod Luxovium dicitur edificavit. Exinde a Brundichilda fugatus, Alma
Abbreviated transcription (Latin):
as dissecas : oliueta succidis : om̃sq. regi¬
onis fructus euertis: interim & illi
nocere nil p̾uales: Mitte potius lega¬
tionem : & tributum qđ tibi annis
singulis dissoluat impone : ut & re¬
gio salua sit: & tu tributa dissol¬
uenti ꝑpetuo domineris: Quod si
noluerit : tunc qđ ubuerit facis: Quo
consilio rex accepto: hoftem patriȩ
redire iubet ad ꝓpria: Tunc miosa
legatione ad gudebaldum : ut ei
ꝑ singulos annos tributa imposita red¬
dere uib& debeat: at ille & de p̾¬
senti soluit : & deinceps soluiturum
se esse ꝓmisit:¬

Expanded text:
as dissecas, oliveta succidis omnesque regias dissecas, oliveta succidis omnesque regionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte potius legationem et tributum, quod tibi annis singulis dissolvat, inpone, ut et regio salva sit, et tu tributa dissolventi perpetuo domineris. A. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo consilio rex accepto hostem patriae redire iubet ad propria. Tunc missa legatione ad Gundobadum, ut ei per singulos annos tributa inposita reddere debeat, iubet. At ille et de presente solvit et deinceps solviturum se esse promit
Abbreviated transcription (Latin):
ueris: Hȩc eo dicente: ualedicens aredius
discessit: & ad chlodoueum regem abiens
att: Ecce ego humilis tuus pussime rex.
ad tuam potentiam uenio : relmquens il¬
tum miserrimũ gundobaldũ: Quod si
me pietas tua recipere dignatur : inte¬
grum in me famulũ atq fidelẽ & tu
& posteri tui habebitis: Quem ille ꝓmp¬
tissime colligens : secum retimit: Frat
enim iocundus in fabulis: stremius in cõ¬
silus : iustus in uiditus. & m commisso fi¬
delis: Deniq chlodoueo cum om̃i ex¬
ercitu circa muros urbis residente: ait
aridius. Si dignant᷑ o rex gła celsitu¬
dinis tuȩ paucos humilitatis meȩ ser¬
mones uelit accipere: consilio licet ñ
egeatis. tamen fide integra ministra¬
bo id qđ ł tibi congruum ł ciuitati
est: ꝑ quas transire deliberas: Cur inquit
retines exercitum cum loco firmissi mo
tuus resideat exercitus. mnimicus : de¬
poƿularis agros: prata de pascis: uine¬

Expanded text:
veris'. Haec eo dicente, vale dicens Aredius veris'. Haec eo dicente, vale dicens Aredius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedente, Aridius: Si dignanter, o rex, gloria celsitudinis tuae paucos humilitatis meae sermones velit accipere, consilio licet non egeatis, tamen fide integra ministrabo; idemque vel tibi congruum, vel civitatibus erit, per quas transire deliberas. Cur, inquit, retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resideat inimicus? popularis agros, preda depascis, vine
Abbreviated transcription (Latin):
pace discessit : uiennamq triumphanꝰ
tanquam suam totum possider& regni
ingreditur: Auctis ad huc chlodoueu:
rex uiribus post gundobaldum abiit: ut
eum de ciuitate extractum interimer&
Quod ille audiens: pauore ꝑt̾ritus. metu¬
ebat ne ei mors repentina succeder&: ha¬
bet tamen secum uirum illustsem aredl¬
um strenuum. atq sapientem: quẽ ad
se arcersitum ait: Uallant me undiq
angustiȩ. & quid faciam ignoro: quia
uenerunt hi barbari suꝑ nos & nrĩs
intemptis regionem totam euertunt:
ad hȩc aredi ait: O portet te lenire feri¬
tatem hominis huuis ne pereas: N unc
ergo si plac& in oculis tuis ego a te fu¬
gere. & ad eum transire consimulo:
Cumq ad eum accessero : ego faciam ut
neq te neq hanc noceant regionẽ: Tantũ
ut qđ tibi ꝑ meum consilium demanda¬
uerit implere studeas: donec causam tua
dñs ꝓsperãt facere sua pietatẽ dignet̃:
Et ille: faciam inquit quecumq manda¬

Expanded text:
pace discessit Viennamque triumphans, pace discessit Viennamque triumphans, tamquam si iam totum possederit regnum, ingreditur. Auctis adhuc Chlodovechus rex viribus post Gundobadum abiit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habebat tamen secum virum inlustrem Aredium, strinuum atque sapientem, quem ad se arcessitum, ait: ' Vallant me undique angustiae, et quid faciam ignoro, quia venerunt hi barbari super nos, ut, nobis interemptis, regionem totam evertant'. Ad haec Aredius ait: 'Oportit te lenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nunc ergo, si placit in oculis tuis, ego a tefugire et ad eum transire consimulo, cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem. Tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere studias, donec causam tuam Dominus prosperam facere sua pietate dignetur'. Et ille: 'Faciam', inquid, 'quaecumque manda
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc antistiti: Qui gaudio magno re¬
pletus . iussit lauacrum preparari:
Uelis depictis ad umbrant᷑ plateȩ: ȩdẽ
cortinis albentib ad ornant᷑: Baptiste¬
rium componitur : balsa ma diffun¬
dunt micant flagrantes odore ce¬
rei: totumq templum baptisterii.
diuino resꝑgit᷑ ab odore : talemq ibi
gram astantib ds̃ tribuit: ut esti¬
marent se paradisi odorib: collo cari:
Rex ergo pͥor poposcit se a pontifice bap
lrocedit hic nouus constantinus inquit
cum exercitu meo: & tibi auxilium
p̃beam: Mouentesq simul hi tres ex¬
ercitum. idẽ chlodoueus contra gundo¬
baldum . & godigisilum . cum om̃ĩ in¬
srumento belli ad castrum cui diui
baldi poplm atterit: at ille dolũ
fratris quem non suspicabatur adũ¬
tens. terga dedit : fugamq in it
rodanitidasq ripas ꝑcurrens auenmo¬
nem urbem ingreditur: Godigisilus
uero obtata uictoria : ꝓmissam chlo¬
doueo aliquã partem regni sui cũ

Expanded text:
haec antistiti, qui gaudio magno rehaec antistiti, qui gaudio magno repletus, jussit lavacrum praeparari. Velis depictis adumbrantur plateae ecclesiae, cortinis albentibus adornantur, baptisterium componitur, balsama diffunduntur, micant flagrantes odore cerei, totumque templum baptisterii divino respergitur ab odore; talemque ibi gratiam astantibus Deus tribuit, ut aestimarent se paradisi odoribus collocari. Rex ergo prior poposcit se a pontifice baptizari. Procedit novus Constantinus ad cum exercitu meo, et tibi auxilium praebebo. Moventesque simul hi tres exercitum, id est Chlodovechus contra Gundobadum, et Godegiselum cum omni instrumento belli, ad castrum, cui Divibadi populum adteret. At ille dolum res, quem non suspecabatur, advertens, terga dedit fugamque iniit, Rhodanitidesqueripaspercurrens, Avinionem urbem ingreditur. Godigisilus vero, obtenta victuria, promissam Chlodovecho aliquam partem regni sui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tionib sub dunt dicentes: Ne amplius
quȩsumus pereat popłs : iam tui sumus:
At ille ꝓhibito bello: cohortatoq popto.
cum pace regressus. narrauit reginȩ qua¬
lter ꝑinuocationẽ nominis xpi uictoriã
meruit obtinere: De scõ remigio.
UNC regina arcersiri clam scm̃ remigi¬
um remensis urbis epm̃ iubet: dep̃cans
ut regi uerbum salutis insinuar&: Quẽ
sacerdos arcersitum secretius: cȩpit ei in¬
sinuare ut dm̃ uerum factorem cę̧li ac
terrȩ creder&: idola negliger&: quȩ neq
sibi neq aliis ꝓdesse possunt: At ille:
Libenter te scissime pater audio: sed
restat unum qđ popłs qui me sequitur
non patitur relinquere deos suos: Sed
uado: & loquor eis scdm̃ uerbũ tuũ
Cumueniens autem cũ suis: pͥusquam
ille loqueretur p̃currente potentia
dĩ om̃is popls pariter acclamauit :
Mortales deos abigimus pie rex: et
dm̃ quem remigius p̃dicat in morta
lem sequi parati sumus: N unciant᷑

Expanded text:
tionibus subdunt, dicentes: Ne amplius, tionibus subdunt, dicentes: Ne amplius, quaesumus, pereat populus: jam tui sumus. At ille, prohibito bello, coarctatoque populo, cum pace regressus, narravit reginae, qualiter per invocationem nominis Christi victoriam meruit obtinere. XXXI. Tunc regina unc regina arcessire clam sanctum Remedium Remensis urbis episcopum iubet, depraecans, ut regi verbum salutis insinuaret. Quem sacerdos arcessitum secritius coepit ei insinuare, ut Deum verum, factorem caeli ac terrae, crederit, idola neglegerit, quae neque sibi neque aliis prodesse possunt. At ille ait: 'Libenter te, sanctissime pater, audiebam; sed restat unum, quod populus, qui me sequitur, non patitur relinquere deus suos; sed vado et loquor eis iuxta verbum tuum'. Conveniens autem cum suis, priusquam ille loqueretur, praecurrente potentia Dei, omnes populus pariter adclamavit: 'Mortalis deus abigimus, pie rex, et Dlem sequi parati sumus. Nuntiantur
Abbreviated transcription (Latin):
nos commoueret᷑ in quo compulsuse
confiteri necessitate. qđ pͥus uoluntate nega¬
uerat. factum ẽ autem ut confligente utro
exercitu uehem̃ter cederentur : atq exer¬
citus chlo douei ualde ad internecionem
ruere cępit: Quod ille uidens: eleuatis ad
cȩlum oculis comƿimctus corde commotus
auxilium laborantib uictoriamq inte
sperantib tribuere diceris: tuȩ opis glã
de uotus efflagito : ut si mihi uictoriam
suꝑ hos hostes indulseris. & exꝑtus fue¬
ro illam uirtutem quam dete popłs tuc
nomine dicatus ꝓbasse se predicat. credã
tibi : & in nomine tuo baptitabor: In¬
uocaui enĩ deos meos: sed ut experior
elongati sunt ab auxilio meo: unde
credo eos nullius Esse potestatis p̾attor
qui sibi obedientib non occurrunt:¬
Te nunc muoco & tibi credere desidero.
tantum ut eruar ab aduersariis. meis. Cũq
ga labi cęperunt: Cumq regem fuum
cernerent interemptum: chlo douel se di¬

Expanded text:
nos commoveretur: in quo compulsus est nos commoveretur: in quo compulsus est confiteri necessitate, quod prius voluntate negaverat. Factum est autem, ut confligente utroque exercitu, vehementer caederentur, atque exercitus Chlodovechi valde ad internecionem ruere coepit. Quod ille videns, elevatis ad coelum oculis, compunctus corde, commotus auxilium laborantibus, victoriamque in te sperantibus tribuere diceris, tuae opis gloriam devotus efflagito: ut si mihi victoriam super hos hostes indulseris, et expertus fuero illam virtutem, quam de te populus tuo nomini dicatus probasse se praedicat, credam tibi, et in nomine tuo baptizer. Invocavi enim deos meos, sed ut experior, elongati sunt ab auxilio meo: unde credo eos nullius esse potestatis praeditos, qui sibi obedientibus non occurruntTe nunc invoco, et tibi credere dtantum ut liberer ab adversariis meis. Cumque fugam labi coeperunt. Cumque regem suum cernerent interemptum, Chlodovechi se di
Abbreviated transcription (Latin):
motus felle rex: non segnit᷑ mcrepabat
reginam dicens: Si in nomine deorum
meorum puer fuiss& dicatus: uixiss&
utiq Nunc aut̃ quia in nomine dĩ
urĩ baptitatus ẽ: uiuere omnino non
potuit Ad hec regma: Dõ in quit omi¬
potenti creitori om̃ium grãs ago: qͥ
me non usquequaq iudicauit mdignã
ut de utero meo genitum regno suo dig¬
naretur ascire: Michi autem dolore huius
causȩ animus non attingit᷑ quia scio
in albis ab hoc mimdo uocatos di obtu¬
tibus nutriendos: Post hunc uero genu¬
Talium filium : quem bapticatum chlo¬
domerem uocauit: Et hic cum egrota¬
re cȩpiss& : dicebat rex: Non petest ali¬
ud: nisi & de hoc sicut & de fratre el
contingat. ut baptitatus in nomite
matre : dnõ iubente conualuit:¬
EGINA uero non cessabat p̃dicare
At dm̃ uerum cognoscer&. et idola
negliger&. Sed nullomodo ad hȩc ere¬
denda poterat commoueri : donẽc tan¬
dem aliquando bellum contra aleman

Expanded text:
motus felle rex, non segniter increpabat motus felle rex, non segniter increpabat reginam, dicens: Si in nomine deorum meorum puer fuisset dicatus, vixisset utique: nunc autem quia in nomine Dei vestri baptizatus est, vivere omnino non potuit. Ad haec regina: Deo, inquit, omnipotenti, creatori omnium, gratias ago, qui me non usquequaque judicavit indignam, ut de utero meo genitum regno suo dignaretur ascire. Mihi autem dolore hujus causae animus non attingitur, quia scio in albis ab hoc mundo vocatos, Dei obtutibus nutriendos. Post hunc vero genuit alium filium, quem baptizatum Chlodomerem vocavit; et hic cum aegrotare coepisset, dicebat rex: Non pud, nisi et de hoc sicut et de fratre eius contingat, ut baptizatus in nomine matre, Domino iubente convaluitvero non cessabat praedicare, ut Deum verum cognusceret et idola neglegerit. Sed nullo modo ad haec credenda poterat commoveri, donec tandem aliq
Abbreviated transcription (Latin):
potuere : qui potius sunt magicis artibus
prediti. quam diuinã in his potentiã habu¬
ere : Sed ille magis coli debet : qui cdũ
& terram mare & omĩa quȩ in eis sun
uerbo & non extantibus ꝓcreauit: qui
solem lucere fecit. & cęlum stellis orna¬
uit : qui aquas reptilib animantib tras
aera uolatib adimpleuit : cuius nutu
creatura omĩs homini suo quem creaũ
& obsequio & beneficio famulat᷑. Sed
cum hȩc regmna dicer&. nullatenus ad
credendum regis aninus mouebatur
cuncta creant. ac ꝓdeunt: ds̃ u noster
nihil posse manifestatur. & quođ magis ẽ
nec deorum genere esse ꝓbat᷑ Interea
regina filium fidelis ad baptismũ exib&
adornari ȩccłam uelis p̃cepit : atq corti¬
nis. quo facilius ł hoc misterio puocaret᷑
ad credendũ : qui flecti p̃dicatione non
poterat. Baptiratus aut̃ puer in gomerẽ
uetitauerunt : in ipsis sicut regenerat
fuerat. albis obiit: Qua de causa cõ¬

Expanded text:
81 potuere? Qui potius sunt magicis artibus 81 potuere? Qui potius sunt magicis artibus praediti, quam divini numinis potentiam habuere. Sed ille magis coli debet, qui coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, verbo ex non exstantibus procreavit; qui solem lucere fecit, et coelum stellis ornavit; qui aquas reptilibus, terras animantibus, aera volatilibus adimplevit; cujus nutu creatura omnis homini suo, quem creavit, et obsequio et beneficio famulatur. Sed cum haec regina diceret, nullatenus ad credendum regis animus movebatur,cuncta creantur ac prodeunt; Deus vero vester nihil posse manifestatur, et quod magis est, nec de deorum genere esse probatur. Interea regina fidelis filium ad baptismum exhibet: adornari ecclesiam velis praecipit atque cortinis, quo facilius vel hoc mysterio provocaretur ad credendum, qui flecti praedicatione non poterat. Baptizatus autem puer, quem Ingomerem vocitaverunt, in ipsis, sicut regeneratus fuerat, albis obiit. Qua de causa com
Abbreviated transcription (Latin):
la reperitur a legatis eiuis: Qui cum eam ui
ratus ille: ad gundobaldum legationẽm. eam
sibi in matrimonio petens. Quod ille recusare
metuens: tradidit eam uiris: Illiq accipientes
puellam : regi uelocius rep̃sentant. Qua uisa
rex ualde ganisus ẽ: suo etiã comugio sociaũ:
habrns iam de concubina filium nommne theo
filum primogenitum: Quem cum mulier
baptismo consecrare uell&e: p̃dicabat. assidue
urro dicens: Nihil sunt dii quos colitis : qui
neq sibi neq aliis poterunt sub uemre: Sunt
eñ aut ex lapide aut ex ligno: aut ex
metallo sculpti: nomina uero quȩ eis indi¬
distis homines fuere non dii : ut saturnus
qui filio ne aregno depelleret᷑ per fugam.
clapsus asseritur. ut ipse iouis om̃ium stuproꝵ
spurcissimus ꝑƿetrator. incestator uirdy. ꝓpin¬
quorum derssor. qui nec ab ipsius sororis ꝓpͥę
potuit abstnere concubitu: ut ipse ait. iouisq
& soror & coniunx. Quid mars mercuruisq

Expanded text:
la reperitur a legatis ejus. Qui cum eam vidla reperitur a legatis ejus. Qui cum eam vidratus ille, ad Gundobadum legationem dirigit, eam sibi in matrimonio petens: quod ille recusare metuens, tradidit eam viris; illique accipientes pueliam, regi velocius repraesentant. Qua visa, rex valde gavisus, suo eam conjugio sociavit, habens jam de concubina filium, nomine Theofilium primogenitum: quem cum mulier baptismo consecrare vellet, praedicabat assidue viro, dicens: Nihil sunt dii quos colitis, qui neque sibi, neque aliis poterunt subvenire: sunt enim aut ex lapide, aut ex ligno, aut ex metallo aliquo sculpti. Nomina vero quae eis indidistis, hominum fuere, non deorum, ut Saturnus, qui filio, ne a regno depelleretur, per fugam elapsus asseritur; ut ipse Jupiter omnium stuprorum spurcissimus perpetrator, incestator virorum, propinquarum derisor, qui nec ab ipsius sororis propriae potuit abstinere concubitu, ut ipsa ait: Jovisque et soror et conjux . Quid Mars Mercuriusque
Abbreviated transcription (Latin):
am ntq tibi hasta neq gladuis neq secu¬
ris est utilis. Et app̾hensã securĩ eiꝰ: terrę
driecit: at ille cum paululunt melinatus fuis¬
set : ad colligendum. rex eleuatis mansbus se¬
curim suam capiti eius defixit. Sic in quit tu
suessionis m urcto ilo fecisti: Quo mortuo.
reliquos abscedere uibet: magnum sibi ꝑ hanc
causam timorem statuens. mutta bella uictoriasq
fecit: Nam decimo regni sui anno: thorigis
bellum intulit : eosdemq suis ditionibus subui
dionum ex genere a thanarici regis ꝑsecuto¬
ris. quem supra memorauimus: huic fuer̃ qua¬
tuor filii : gundebaldus. godigisdus: chilpericus.
& godomarus: Igitur gundobaldus chilpericus
fr̃em suum int̾fecit. gla dio: uxorẽq tuis li¬
gatO ad collum lapidẽ. aqͥs inmersit: Ciuus
duas filias exilio condempnauit: Quarũ semor
dis uocabatur:¬
RORO chlo doueus dum legationem m
bur gundiam sȩpe mitter&. chrothi geldis puel¬

Expanded text:
nam neque tibi hasta, neque gladius, neque secunam neque tibi hasta, neque gladius, neque securis est utilis; et apprehensam securim ejus in terram dejecit. At ille cum paululum inclinatus fuisset ad colligendum eam, rex elevatis manibus, securim suam capiti ejus defixit. Sic, inquit, tu apud Suessionas in urceo illo fecisti. Quo mortuo, reliquos abscedere jubet, magnum sibi per hanc causam timorem statuens. Multa bella, victoriasque fecit. Nam decimo regni sui anno, Thoringis bellum intulit, eosdemque suis ditionibus subjugdionum, ex genere Athanarici regis persecutoris, de quo supra meminimus. Huic fuerunt quatuor filii, Gundobadus, Godegiselus, Chilpericus et Godomarus. Igitur Gundobadus Chilpericum fratrem suum interfecit gladio, uxoremque ejus, ligato ad collum lapide, aquis immersit. Hujus duas filias exilio condemnavit, quarum senior dis vocabaturro Chlodovechus, dum legationem in Burgundiam saepius mittit, Chrotechildis puel