comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
creati iIII dematrimonis. Hegiime s̃ nupcie siro¬
manꝰ romam nuptus inter uenientib uł consensuducat
uxorẽ. Sed nonom̃s ꝑsonas uxores ducere lic&. quia nec
pat̾ filico. nec filio matrem nec auo ne potem nec nepoti auiã
nam &siꝑ emancipatione adobtio desoluatur nuptias
tam̃ intar ꝑsonar semꝑ constat in licitas int̃ fr̃m quoq
& sororẽ side eodem pe&rẽ hac matrem pati fuerint sum
diuersis patrib: aut matrib: matrimonia eẽ non pors
int̃ad obtiuos &iam fras inlicitar coniugia nisi faate
adobtio emantipatone fuerit desoluta Nam & simã¬
tipectio int̃ uenerit nuptie ine huiꝰ modi frãs licito contra¬
untur fr̃s quoq: & sorores filiã uxorõ ducere nõ lic& So¬
rorẽ quoq: pactris acmatrir uxorer at cpore non lice
genero socix suã nec socero nurã uxaro accipere noen lic&
noq uitrico priucagiã nec pria gnã nec prigno noueruõ frar&a
imitinos uł consubrinos inmatrimonio iungi nulla ratione

Expanded text:
 IV. De matrimoniis Legitimae sunt nuptiae, si Romanus Romanam nuptiis interuenientibus uel consensu ducat uxorem. Sed non omnes personas uxores ducere licet: quia nec patri filiam, nec filio matrem, nec auo neptem, nec nepoti auiam.nam etsi per emancipationem adoptio dissoluatur, nuptias tamen inter has personas semper constat illicitas. Inter fratrem quoque et sororem, siue eodem patre ac matrediuersis matribus aut patribus, matrimonia esse non possunt. Inter adoptiuos etiam fratres illicita sunt coniugia, nisi forte adoptio emancipatione fuerit dissoluta: nam si emancipatio interuenerit, nuptiae inter huiusmodi fratres licito contrahuntur. Fratris quoque et sororis filiam uxorem ducere non licet. Sorore socrum suam, nec socero nurum uxorem accipere licet, nec uitrico priuignam, nec priuigno nouercam. Fratres enim amitinos uel consobrinos in matrimonium iungi nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
irgu& inmitis eecutio militiris indignus ftcinur hec deciuilib:
a lut int̃istos pecunie placcitis non cedligationum iusticia ꝑ miso¬
pa ionũ finici tantoo ueeccio cum nihilum qua fisti uti litctib
pmuit tem̃ non de sinit iterari quar cliquit efficactit̃ iestum
uadũ uno. & prouintia decid&o cun nr̃is ccustoritatib alter
ecurrit siutilerpuplico eẽ nom potuit quiconte ꝑrex suꝑ sluum¬

Expanded text:
mitis executio militaris. Indignum facinus haec de civibus velut inter hostes pecuniae placitis, non adlegationum iustitia, non miseratione finiri. Tanta vexatio cum nihil umquam fisci utilitatibus prosit, tamen non desinit iterari quasi aliquid efficaciter gestum: vixdum uno e provincia decedente cum novis auctoritatibus alter excurrit. Si utilis publico esse non potuit qui ante perrexit, su
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilẽ & pristinus legib: congruũ fuit credidit ser¬
uandũ qđ ipse suac consticutionem confirmatdicens i
ttutũ &ecidem lage rotinentes qđ uabre legũ confiris¬
siue adcdicos nuptias uenerit seu corte non uenerit Neo aliis nisitã¬
tum omnibus filur & eodem patrem ienitus cuius donatio est.
hacc ipsa sponsalicicm lurgitate equaliter dimit tat nediceas
matri cui uoluerit đefiliis aliqui ex inde amplius ꝓsuã uoluntatẽ
donare Sano si deusu fructu suo qđ ei lego concersum õ donã¬
di cui uoluerit hicebeat liberam potestatom. Nam eoq om¬
tam̃ matribur hac lage testatur ut salua filioꝵ utilitate fide¬
iussorer ꝓreinenda lica insponsalicia donationem dare
non debeant quia talis pelicio grauis est & suffic̃ filus qđ ue
haclege uł prioribus sittutis constat eẽ prospectum ut & iã¬
simatres eoꝵ scđm nupserint eoꝵ maritoꝵ facultater loco
pignoris obligentur & si quid ipse matrer q indo p̃sumse¬

Expanded text:
rationabile et pristinis legibus congruum fuit, credidit reservandum. Quod ipse sua constitutione confirmat dicens 'illud tantum ex eadem lege retinentes, qusive ad alias nuptias venerit sive certe non venerit, nec aliis nisi tantum omnibus filiis suis ex eodem patre genitis, cuius donatio est, haec ipsa sponsalicia largitas aequaliter dimittatur nec liceat matri cui voluerit de filiis aliquid exinde amplius pro sua voluntate donare. Sane de usufructu suo quod ei lege concessum est donandi cui voluerit habeat liberam potestatem. Nam ea, quae omtamen matribus hac lege praestatur, ut salva filiorum utilitate fideiussores pro retinenda hac ipsa sponsalicia donatione dare non debeant, quia talis petitio gravis est et sufficit filiis, quod vel hac lege vel prioribus statutis constat esse prospectum, ut, etiamsi matres eorum secundo nubserint, eorum maritorum facultates loco pignoris obligentur et, si quid ipsae matres exinde praesumpse
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter cognostiam q: sui iurir in potestatem utiq dñoꝵ s̃
serui. quac̃ quac potestatẽ om̃s genter labere certum ẽ seddis
tringendi inseruis dns ꝓsua potestatẽ ꝑmittitur. occidedi
tantum seruos suos dnĩ licenciã non habebunt nisi forte seruus
non ꝓculpe modo ceditur casu foasitan moriatur. Nam siseruũs
dignũ mortis crim cemiserit hus iudicib quib puplici officui
potestts commissa ẽ traadendus ẽ. ut ꝓsuo crimine puniatur in

Expanded text:
euidenter agnoscitur quae sui iuris sint. In potestate itaque dominorum euidenter agnoscitur quae sui iuris sint. In potestate itaque dominorum sunt serui; quam potestatem omnes gentes habtringendi in seruos dominis pro sua potestate permittitur; occidendi tamen seruos suos domini licentiam non habebunt, nisi forte seruus, dum pro culpae modo caeditur, casu forsitan moriatur. Nam si seruus dignum morte crimen admiserit, iis iudicibus, quibus publici officii potestas commissa est, tradendus
Abbreviated transcription (Latin):
ui uł ancille intestam̃to manumittantur sed confusio om̃s
seruor suos uł ancillas suas his qui testam̃to fec liberos sticere
uoluerie nullip&nitus firma eẽ iub&lur hoc ordine data
libcas sed om̃s seruili condicione quihoc ordine manum¬
missir ꝑmanebunt nam &si itt intestam̃to seruoꝵ ma¬
numisso adscripta fuerit idest incirculo ut qui primꝰ qui posttior
nominat sit non porsit cegnosci nulli & his lib̾tatem ual&
manifestũ ẽ. sicegnoscit nõ potest qui primꝰ qui posterior fuerit
manũ missus nã sicdiquis in egritudinem constitutus infrau
uoluerit lib tates & sub tpr̃o mortis hoc fecerit huqui pranꝰ
cianium missi fuerant ussi aidiumepum superuis constitutã
liberier qui uero post sttaum numerum maenũ missi fuerint
serui sine dubio ꝑmanebunt. Namsi in colonis quos cum que
diuersos tempore ianum missi int̃eos qui ꝑtestum̃ tum ma¬
num missir cullatenus conputentur ii⁊ deiure ꝑ sonas

Expanded text:
rui uel ancillae in testamento manumittantur, sed confuse omnes rui uel ancillae in testamento manumittantur, sed confuse omnes seruos suos uel ancillas is, qui testamentum facit, liberos facere uoluerit, nulli penitus firma esse iubetur hoc ordine data libertas; sed omnes in seruili conditione, qui hoc ordine manumissi sunt, permanebunt. Nam et si ita in testamento seruorum manumissio adscripta fuerit, id est in circulo, ut qui prior, qui posterior nominatus sit, non possit agnosci, nulli ex his libertatem ualere manifestum est, si agnosci non potest, qui prior, qui posterior fuerit manumissus. Nam si aliquis in aegritudine constitutus in frauuoluerit libertates, et sub tempore mortis hoc fecerit, hi, qui prius manumissi fuerint, usque ad numerum superius constitutum liberi erunt: qui uero post statutum numerum manumissi fuerint, serui sine dubio permanebunt. Nam si incolumis quoescunque diurso tempore manumisit, inter eos, qui per testamentum manumissi sunt, nullatenus c
Abbreviated transcription (Latin):
Constitutũ ẽ quantũ seruoꝵ numero testam̃to dequã¬
ta famłia li ceat manũ mittit hocordine ut si quis duo
seruos liab ambas manũ mittere possit quiuero ter
usq ad treginta t̃ cicẽ pcerte manũ mittere lic& qui ãplius
quam trecgnta habuerit usq ad centũ quartã denumero ser¬
uorũ manũ omnittere possit qui uero plures quac̃ centã abue¬
rit quinta paertem manũ mittere potest. Sed ex hoe statum
ẽ. ut dequa lib̵ grande fanilia nulli amplius quã centum manu¬
missionib omnib omnẽ familiã cediugum seruitutis ab solue
nã sicdiquis testam̃to plures manũ mictere uoluerit quã con
tin& numerus suꝑ scriptur ordo seruandũ est ut illis tãtum
lib̵ ias ualeat quiprius manum missis usq: adilũ numerum
quẽ &planatio contin& superius conp̃ensa. quiuero postea
supra constitutũ numex manũ missi leguntur integra eos in
serui tutem eos d&r&lũ ẽ ꝑmanere. Quod si non nomiti insa¬

Expanded text:
Constitutum est, quantum seruorum numerum testamento de quanta familia liceat manumitti, hoc ordine: ut, si quis duos seruos habet, ambos manumittere possit; qui uero tres, usque ad triginta tertiam partem manumittere liceat; qui amplius quam triginta habuerit usque ad centum, quartam partem de numero seruorum manumittere potest: qui uero plures quam centum habuerit, quintam partem manumittere potest. Sed hoc statutum est, ut de quamlibet grandi familia nulli amplius quam centumissionibus omnem familiam iugo seruitutis absoluere. Nam si aliquis testamento plures manumittere uoluerit, quam quot continet numerus supra scriptus, ordo seruandus est, ut illis tantum libertas ualeat, qui prius manumissi sunt, usque ad illum numerum, quem explanatio continet superius comprehensa: qui uero postea supra constitutum numerum manumissi leguntur, in seruitute eos certum est permanere. Quod si non nominatim se
Abbreviated transcription (Latin):
aut ante consł manum mitentur ciuiũ romanoꝵ p̃uilegiũ
consequantur non tatũ or̃s dnĩ seruos suos manũ mittere¬
pors ncẽ sicdiqua multa debita abeant cui substantia cere¬
ditor ibus teneatur ob noxia infraude creditor sui seruos suos
manũ mittere uoluerint consolata manũ missio nõ ualeas
aut si libtꝰ ciuis romañ filius libtus non habuerit & infrau¬
de pactroni sui seruor suos manũ mittat similit̃ data manũ¬
seruo dari nõ potest nisi forte tantũ minor manũ nissis
cuipat̃ suus & mat̃᷑ patronos donatis̃ eosdem manum¬
ñ tũ facere possit &eredẽ instituere & lagata reln¬
q. re lib̵ tatẽ seruus nõ potest in ac &ate cõferre. uidep

Expanded text:
aut ante consulem manumittantur, ciuium Romanorum priuilegium aut ante consulem manumittantur, ciuium Romanorum priuilegium consequuntur. Non tamen oia creditoribus teneatur obnoxia, si in fraudem creditoris sui seruos suos manumittere uoluerit, collata manumissio non ualet. Aut si libertus ciuis Romanus liberos non habuerit et in fraudem patroni sui seruos suos manumittat, similiter data manuseruo dare non potest; nisi forte tantum minor manumissor, cui pater suus et mater a patrono donati sunt, eosdem manumentum facere possit et heredem instituere et legata relinquere, libertatem tamen seruis non potes
Abbreviated transcription (Latin):
inienuus natirunt libtinus qui pro iusta seruitute manu¬
nussi liberi fiunt Inienuoꝵ omniũ un status est lib tuꝵ uero
romani sunt ini qui tribus modir idẽ testam̃to auo inecola
aut ante consule fuerint manum missi. Latin sunt qui ant
ꝑ epła aut int̃ amicos aut in conuiuii aedibicionem manũ¬
unttuntur. Dediticn ueno sunt quipꝰ amissacrimina sup¬
plieus subditi Epuplico periminib cesirant aut mquoꝵ
ftacie uł corpore quicumq iudicia aut ignẽ aut ferro in p̃sas
teem melioran li stcitũ habent quia & tostam̃ta facero &g
testam̃ta quib: cũq ꝑ sonis suc cedere ponsunt nam latini &
de diticui nec testam̃ta condere nec sibi & testam̃to alioꝵ
liquid cdimissum porr̃ ut latenꝰ uindicare tam̃ latinicer¬
tis reb: ꝓ uilegia ciuer romanoꝵ libtoꝵ consequi posunt aci¬
uerromanoꝵ libtoꝵ ordinis beneficio ꝑ uenire nã latini pa¬
tronoꝵ benoficio idẽ siiterx cebipsis auttestam̃to aue inecđa

Expanded text:
ingenui nati sunt: libertinos, qui pro iusta seruitute manumissi liberi fiunt. Ingenuorum omnium unus status est: libertorum uRomani sunt, qui his tribus modis, id est testamento aut in ecclesia aut ante consulem fuerint manumissi. Latini sunt, qui aut per epistulam aut inter amicos aut conuiuii adhibitione manumittuntur. Dediticii uero sunt, qui post admissa crimina suppliciis subditi et publice pro criminibus caesi sunt, aut in quorum facie uel corpore quaecumque indicia aut igne aut ferro impressa mani meliorem statum habent, quia et testamenta facere et ex testamento quibuscumque personis succedere possunt: nam Latini et dediticii nec testamenta condere, nec sibi ex testamento aliorum aliquid dimissum possunt ullatenus uindicare. Tamen Latini certis rebus priuilegium ciuium Romanorum libertatem consequi possuntuium Romanorum libertatem ordinis beneficio peruenire. Nam Latini patronorum beneficio, id est, si iterum ab ipsis aut testamento aut in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
toib id supse uoluerit aligtire ꝑpessus licontuã coroda cur
cepui iudicer comp&entes hiuius modi aedmissa damnare ut sint
legis ob iecta constiterint deceni libras auri. arđđins cogacti
actus non potuit consecrari & quia hiuius modi adusum nec¬
ep̃s aduere cundia conuenit clieno ad apłice sedis deuo cur
antestitem aut̃ illã reuerentissima sede notã in lictã p̃sum¬
tionis incurrat. Sane qui non in iusta suspicio ẽ hiuic parem
tisficantur &alior iniusta sententia ꝑsecuntur aeq: pamns
hacmatris conproucti fuorint in uitos filios p̃facto hon¬
re subdisse bonoꝵ suoꝵ tercico iubemꝰ affligi ipsius filuia

Expanded text:
i ipse voluerit allegare perpessa, licentiam commodemus apud iudices conpetentes huiusmodi admissa damnare: ut, si inter leges obiecta constiterint, decem libras auri archidiaconus cogatur actus non potuit consecrari. Et quia ab huiusmodi ausu pum a verecundia esse convenit alienum, ad apostolicae sedis devocetur antistitem, ut in illa reverentissima sede notam inlicitae praesumptionis incurrat. Sane quia non iniusta suspicio est huic operi tificantur et alios iniusta sententia persequuntur, aeque patres ac matres, si conprobati fuerint invitos filios praefato oneri subdidisse, bon
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis uero dehis qđ superiur diximꝰ sine ecusationẽ oneris debe
latentẽ sub alique comodi int cessione uididerit qui eum migi
debuis reuoturs no uerie secaepituli supplicio punienda ubot¬
&iam sicuriades ut predic urbana uł rustiac sine decr&i & intposi¬
tine notiuindantnisi potestatib: referatur quia uindeii arta neces¬
utis inmineat curiadi mancipia auĩ distrahendi sine er&o abebit
bera potestatem Dum modo quique priores cirie testes in eouin¬
tone sub scribant. Nam & hoc curialib uoluit eẽ consultum
e aut hii qui reuocantur adcuriã ccut illi qui ingraui culpatenẽ t
noxii tam facile torm̃t sustineant nisi cpotestatem dignisimã
bfide iussionis uinculo diriȩtintur. &ipse decoꝵ stcstir possit ferre
ꝓitentiam nec ut ordo curie ꝓhuiꝰ culpa multa excipiat nisitã tũ
qui probatur obnoxius nã nec his reb: unde uidicia aliquaperspor¬
u conferuntur cuip̃cipit sentire dispendio reliqua uero pcers

Expanded text:
Si quis vero de his, quos superius diximus sine excusatione honoris debere latentem sub aliqua commodi intercessione vendiderit, qui eum magis debuietiam curiales, ut praedia urbana vel rustica sine decreti interpositione non vendant, nisi potestatibus referatur, quia vendendi arta necessitas inminet curiali. Mancipia autem distrahendi sine decreto habebit liberam potestatem, dummodo quinque priores curiae testes in ea venditione subscribant. Nam et hoc curialibus voluit esse consultum, ne aut hi, qui revocantur ad curiam, aut illi, qui in gravi culpa tenentur obnoxii, tam facile tormenta sustineant, nisi ad potestatem dignissimam sub fideiussionis vinculo dirigantur, ut ipse de eorum factis possit ferre sententiam nec ut ordo curiae pro unius culpa multam excipiat, nisi tantum is qui probatur obnoxius. Nam nec in his rebus, unde iudici aliqua per sportulam conferuntur, curiam praecepit sentire dispendia. Reliqua vero pars
Abbreviated transcription (Latin):
fier& defensore ȩđȩ l& ista constituit qđ siquis excuria
ced qui euerit ut fiat defenso ecđe nouerit ressuas om̃s cu¬
rie aut illi corpore inde discesserat cdplicandus & sead
seruicium ciuitatis in suo corpore reuocaendum. Nam&
iudicem &officium eius ꝓuincie. si eos non reuocauerint
graui sicut ipsal& loquitur poena feriendos dicccones
qui ox curi alibus uł & quo lib& corpore publico feda
tor dare debeant qđ si non dederint ipsi ad conditionen
maiorianilege constituta euidenter obseruentur origi¬
narios uero iđ seruos qui ad hoc honore ecłȩsticum ads¬
pirauerint debere inter treginta annos ad dnĩs reuoa¬
ri itatum̃ ut diconus ꝓse uicrium si abuerit reddat &
emnem peculium suum dñr eius usurp& qđ siui carium
non habuerit under &dat ipse ad conditionẽ ꝓpriam

Expanded text:
fieri defensorem ecclesiae lex ista constituit. Quod si quis ex curia fieri defensorem ecclesiae lex ista constituit. Quod si quis ex curia adquieverit, ut fiat defensor ecclesiae, noverit res suas omnes curiae aut illi corpori, unde discesserat, adplicandas et se ad servitium civitatis in suo corpore revocandum. Nam et iudicem et officium eius provinciae, si eos non revocaverint, gravi, sicut ipsa lex loquitur, poena feriendos. Diacones, qui ex curialibus vel ex quolibet corpore publico factictos dare debeant. Quod si non dederint, ipsi ad condicionem sunt Maioriani lege constituta evidenter observent. Originarios vero vel servos, qui ad honorem ecclesiasticum adspiraverint, debere intra triginta annos a dominis revocari: ita tamen, ut diaconus pro se vicarium, si habuerit, reddat et omne peculium suum dominus eius usurpet. Quod si vicarium non habuerit unde reddat, ipse ad condicionem propria
Abbreviated transcription (Latin):
tium fuerint ꝑ uocati lic& in criminib: causis ꝑ alium nulli
cdeos redat sententia iudicati inreliquis uero criminahib
cacusis ubi descelere ꝑsona conuincenda sucm inudicio
p̃sentia &ribere ꝓcurent. qđ si tertio conuenti ꝑ oecutionẽ
cadiudicium uenire noluerunt sententicm excipiant
conto macis cłrs sicliquẽ litem pulsauerit inforo illius quẽ
pulsact defensorer eccuse ipsius tailit noteri pcipit ut ab omni
efficio & ꝑsecutionem eccuscerx habeantur & tranei. pullũ
&uc̃ onigincriũ inquilinium seruum siue colonad derica
tus offitium iub& ceccedere neq in manasterus reci¬
pere neq hane occasione debita conditione posint eua¬
dere nam nec corporatus ciuitatis alicuius. qui publico
seruicium debent nec curialer nec colegatur cłrr tẽ pro¬
summat derelicos quoq p̃cepit ut negotiationes nulla ten
&cercere p̃summat qđ si fecerint ulluc alii negotiatores
ediudicib: emendentur de corporib: nãq puplicis nulla

Expanded text:
cium fuerint provocati. Licet in criminalibus causis per alium nulli ad eos redeat sententia iudicati. In reliquis vero criminalibus causis, ubi de scelere persona convincenda est, suam in iudicio praesentiam exbibere procurent. Quod si tertio conventi per executorem ad iudicium venire noluerint, sententiam excipiant contumacis. Clericus si aliquem lite pulsaverit, in foro illius, quem pulsat, defensores causae ipsius taliter notari praecipit, ut ab omni officio et prosecutione causarum habeantur extranei. Nullum etiam originarium inquilinum servum officium iubet accedere neque in monasteriis recipi, ne per hanc occasionem debitam condicionem possit evadere. Nam nec corporatus civitatis alicuius, qui publicum servitium debet, nec curialis vel collegiatus clericus esse praesumat. Clericos quoque praecipit, ut negotiationes nullatenus exercere praesumant: quod si fecerint, velut alii negotiatores a iudicibus emendentur. De corporibus namque publicis nullum
Abbreviated transcription (Latin):
ed cui coduinditus ẽ. aut donatus cut dimissus ager fuerit in eosta¬
im possideat in quo ab auctore costat fuiss&r dimissus. Decolo¬
oꝵ ueto cegnitione id remota abiguitate hacclege constat. eẽ.
ceptũ ut scđm legem quem cedpalladium dacta ẽ decolono. &
olona int̃duor dñs diuidatur amatio idẽ ut colonidñs duas par¬
es filioꝵ & t̃cia colone dñs sibidebeat uindicre qui uero pac¬
oner ꝑp&ue fuerint & atricenium reuocate s̃ placuit ad nesti
dẽ heredititis p&icio sitam̃ ab hoctire cui conp&ebat fuerit
ncoata finalir astio homicidu. fortitutille geste de fugrtiuis
lecuria lib uł de collegatis reuocudis empti &uinditi locati
& condutio ne gotioꝵ iestoꝵ mandati prosotio et¬

Expanded text:
sed cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum stased cui aut venditus aut donatus aut dimissus ager fuerit, in eo eum statu possideat, in quo ab auctore constat fuisse dimissum. De colonorum vero agnatione id remota ambiguitate hac lege constat esse praeceptum, ut secundum legem, quae ad Palladium data est de colono et colona, inter duos dominos dividatur agnatio, id est ut coloni dominus duas partes filiorum et tertiam colonae dominus sibi debeat vindicare. Quae vero actiones perpetuae fuerunt et ad tricennium revocatae sunt placuit adnecti, id est hereditatis petitio, si tamen ab auctore, cui conpetebat, fuerit inchoata finalis actio, homicidii, furti, tutelae gestae, de fugitivis, de curialibus vel de collegiatis revocandis, empti venditi, locati et conducti, negotiorum gestorum, mandati, pro socio
Abbreviated transcription (Latin):
se cod futuꝵ eẽ iudicium. Nam sipecumia quis habeo repebificde¬
uis sora ꝓ qucam ticatem pecunie undepul satur dare debebit side
bioc debito uoluerit parare conflictum tunctam fide iussor ab eo
requiri non deb& quandoq pul rat̃ in his locis inquib audientia
nonminoris debiti ipsius possosionis liabere ꝓbatur siquis iudicẽ
o quib cũq cacusis aduersum sibi senserit ecut abuerit fortasse
sus pectum uocẽ apellationis &x ibeat ut cum ei succes sum fuent
ntegro negotio aeput alium uidicẽ amotis dilationib possit audin
nea uerd cecusa iudiciarie potestatis idẽ in lustris apellari non
leb& inqua usq eccentum solidos fuerit iudicatum. Siquis dñs
luoꝵ fuerit p̃dioꝵ & deuna posersione ad aliaq: siuiris est manti¬
pia originalia uł colonaria transtullerit & addiuersus dnĩs
undus uterq ꝑuenerit nihil contra ordinationem dñi prioris
liunde trans litis mancipiis rep&ere autpulsare p̃summat

Expanded text:
se adfuturum esse in iudicio. Nam si pecuniam quis ab eo repetat, fideiussorem pro quantitate pecuniae, unde pulsatur, dare debebit, si de hoc debito voluerit parare condictum; tunc tamen fideiussor ab eo requiri non debet, quando pulsatus in his locis, in quibus audientia est, non minores debiti ipsius possessiones habere probatur. Si quis iudicem pro quibuscumque causis adversum sibi senserit aut habuerit forte suspectum, vocem appellationis exhibeat, ut, cum ei successum fuerit, integro negotio apud alium iudicem amotis dilationibus possit audiri. In ea vero causa iudiciariae potestati, id est inlustri, appellari non debet, in qua usque ad centum solidos fuerit iudicatum. Si quis dominus duorum fuerit praediorum et de una possessione ad aliam, quae iuris sui est mancipia originaria vel coloniaria transtulerit et ad diversos dominos fundus uterque pervenerit, nihil contra ordinationem domini prioris aliunde translatis mancipiis repetere aut pulsare praesumat,
Abbreviated transcription (Latin):
cui ceste ep̃s fuerit ordinatur sinamunia sua soluerit siue nol
uerie depatri monio suo nihil edienare p̃summat. Si quis mase
seus filios uł ꝓpinquos abuerit quib: tentũ ꝑ sonis curie necessitis
ut obseruari possit inponit᷑ ili statm medi&atẽ defcultatibs
suis dare non deserat medi&atẽ sibi aedusum fructum retinen
Q uod si cout̃ filior aut ꝑpinquos uirillir dicunt taxat seur si nonli

Expanded text:
ut certe episcopus fuerit ordinatus, sive munia sua solverit sive non solverit, de patrimonio suo nihil alienare praesumat. Qui si masculini sexus filios vel propinquos habuerit, quibus tantum personis curiae necessitas ut observari possit inponitur, illis statim medietatem de facultatibus suis dare non differat, medietatem sibi ad usumfructum retineat. Quod si aut filios aut propinquos virilis dumt
Abbreviated transcription (Latin):
diendi sunt euidenti obseruatione constituit ut infraxix. tan¬
modo annos sicut lex omnib: dudũ lata testatur adordinẽ suum
deseruerint curiales debeant reuocare. nam de collegatis
idño nesciente susciperit & nontrans asto anno aciuitatem
inie cuideb&ur fecerit reuocari simienuus fuerit his in ip
auctor in collegio deput&ur si seruus fustibi uerber&ur.
msicum conscientia dñi curialem ultra annispatium uim¬
iere presum serit & non ordinisuo si c̃dictum ẽ p̃annum sine
iora red diderit nouerit ipsum predium in quo inuentꝰ fuerit
nonpꝰ annis patii curie fuerit restituta illa quidem continu
pecrentib curicdib inhereditatem succesura reddat̃ quia ꝑea si
uus fuerie intorm̃ta deficict Pilic uero curialir siciuitatir sue¬

Expanded text:
todienda sint evidenti observatione constituit, ut infra triginta tantummodo annos, sicut lex de omnibus dudum lata testatur, ad ordinem suum, quem deseruerint, curiales debeant revocari. Nam de collegiatis illa domino nesciente susceperit et non transacto anno ad civitatem curiae, cui debetur, fecerit revocari, si ingenuus fuerit is ipse actor, in collegio deputetur, si servus, fustibus verberetur. Nam si cum conscientia domini curialem ultra anni spatium tenere praesumpserit et non ordini suo, sicut dictum est, post annum sine mora reddiderit, noverit ipsum praedium , in quo inventus fuerit anni spatium curiae fuerit restituta, illa quidem continuo parentibus curialibus in hereditatem successura reddatur, quia per ervus fuerit, inter tormenta deficiat. Filia vero curialis, si civitatis su
Abbreviated transcription (Latin):
madministratione positis uł in quolib& officco militintib
legis anterioris id specialiter perscribunt ut nihul aut con¬
parare aut cominutare aut donatũ sus cipere tempore
milicie uł administra trationis eis nulla ratione licer&
sed nunc ualentiniani imp̃s hacc lege p̃ceptũ ẽ. ut om̃s ad mi¬
nistrantes uł militãtes aut in quacumq offitio publico
constitutisunt . & comparandi uł commutandi & cccipien¬
di doncctionis titulũ habeant liberam potestatẽ solũ est
ut nullus ꝓb& huiꝰ modi scripturas aut ꝑm&um cic ꝑ fraude

Expanded text:
in administratione positis vel in quolibet officio militantibus leges anteriores id specialiter praescribebant, ut nihil aut conparare aut commutare aut donatum suscipere tempore militiae vel administrationis eis ulla ratione liceret: sed nunc Valentiniani imperatoris hac lege praeceptum est, ut omnes administrantes vel militantes aut in quocumque officio publico constituti sunt et conparandi et commutandi et accipiendi donationis titulo habeant liberam potestatem. Solum est, ut nullus probet huiusmodi scripturas aut per m
Abbreviated transcription (Latin):
tio deferri uoluerit quẽ aut suffide iussione eut cecutionem fu
aduci & non festin& in fra.iiͬ menses inquib: itam̃ iud&
ced cudiendas reliquar causas uegare dignoscitur ut actu¬
nem quic̃ ꝓpo suit debecit &pedire illoq compullit adaudion¬
am obseruare sumtus & expensar lites ap& itouo rectipiat ab

Expanded text:
io deferre voluerit, quem aut sub fideiussione aut cautione fecit adduci, et non festinet intra quattuor menses, in quibus tamen iudex ad audiendas reliquas causas vacare dinoscitur, actionem, quam proposuit, debeat expedire, ille, quem conpulit ad audientiam observare, sumptus et expensas litis a petitore recipiat et
Abbreviated transcription (Latin):
illũ partẽ obseruari conuenit qua statuta ẽ deignitione talium
personarum & lic& rem omnib: causis generalit̃ ꝓfuturã anemi¬
ne temerari. posse credamus tamen nequos sacrilega temeritas
ad subreptionem qua cumq: conpellat uudatia presumentis xx
libraix ccuripena percell& eccdem manebit pelatinum officium
utriusq errarium nec non officium culminis tui uł cunctarum iudi¬
ium ꝓuinticrx ut patri sorte que sedubriter constituimꝰ periculum
&icc̃ sedutissue in libata conseruent firmineparens łe ax aque

Expanded text:
illa parte observari convenit, quae statuta est de agnatione talium illa parte observari convenit, quae statuta est de agnatione talium personarum. Et licet rem omnibus causis generaliter profuturam a nemine temerari posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas ad subreptionem quacumque conpellat audacia, praesumentes triginta librarum auri poena percellet. Eadem manebit palatinum officium utriusque aerarii nec non officium culminis tui vel cunctarum iudicum provinciarum, ut pari sorte quae salubriter constituimus periculo etiam salutis suae inlibata conse
Abbreviated transcription (Latin):
corricula nulla deincepr actio moueatu & negotio de coꝑ ꝑ
presse tempora sollemnit̃ nemo pulsacuit nouũ nemo proponu
qđ & in omnium consumationem acuscrxiussum e debere seruar
equum ẽ enĩ p̃ta annos sine int̃pellatione de cursis nullũ nomine
nullum ꝓtinus occasionẽ sub uerti hacsi constituerint memorati
temporis intercesisse silentiũ &iũ accausasq: suffidutiã legũ p̃senti¬
& santtione alatoꝵ morter̃ nec finite huius saccre p̃ceptionis austo
ritatem uolumus oboliri duia aut in coccritale nolumꝰ astiones
ita semel in coatas abere oport& &xtinctas intrahac sano te p̃ra
sic eptecdis fuerit deoriginesiis iđ agnitione cispitis designati hec
formã erga possedenter serucre p̃cepimus quelege diui pacren¬
tes nr̃i honori de colonis utriusq. sexus uiris priuati euidenti defini¬
tionẽ conscripitẽ. Scilic& ut cadꝑ sonã feminã axx annoꝵ aui¬
rile axxxͣ annoꝵ rep&ente ꝓscriptio obiecta comoueat qđ & in

Expanded text:
curricula nulla deinceps actio moveatur. Et negotium, de quo per expressa tempora sollemniter nemo pulsavit, novum nemo proponat. Quod in omnium consummationem causarum iussum est debere servari. Aequum est enim tot annos sine interpellatione decursos nullo nomine, nulla prorsus occasione subverti. Ac, si constiterit memorati temporis intercessisse silentium, etiam has causas, quae sub fiducia legum praesenti sanctione ablatarum motae sunt nec finitae, huius sacrae pritate volumus aboleri, quia, ut inchoari tales nolumus actiones, ita male inchoatas haberi oportet extinctas. Intra haec sane tempora si coepta lis fuerit de originariis vel agnatione cespitis designati, hanc formam erga possidentes servari praecipimus, quae lege divi parentis nostri Honorii de colonis utriusque sexus iuris privati evidenti definitione conscripta est: scilicet ut a persona feminea viginti arili triginta repetentem praescriptio obiecta submoveat. Quam et in
Abbreviated transcription (Latin):
tare calumnia penitus obponatur sed conparactã emitor
ꝑ p&luo uire possideat ita tam̃ ut si forsicũ sealiqua fraud
int̃cedentibur concurialib suis qui sub scriptores uidenter
accedere uinditor sȩꝓbauerit fuisse deceptum tã emiorer
quĩ sub scriptorer dispendio uinditor reddantur indemnis
militicm sperare ꝓuideant hui modi ꝑsonas quem munia
ipsorum debeant & pedire ꝓuisuri ut nihil eiꝰ reipublice
possit inminui. Nam adse omne dispendium nouerint
ꝑtinere & se adlocum incoclium substipuerat rouocãdũ
relicuum uero ui legis ideo in t̃p̃tatum ẽ. quia hoc in usum

Expanded text:
ta re calumniae penitus opponatur, sed rem conparatam emptor ta re calumniae penitus opponatur, sed rem conparatam emptor perpetuo iure possideat: ita tamen, ut si forsitan aliqua fraude, intercedentibus concurialibus suis qui subscriptores iubentur accedere, venditor se probaverit fuisse deceptum, tam emptoris quam subscriptoris dispendio venditor reddatur indemnis. militiam sperare, provideant huiusmodi personas, quae munia ipsorum debeant expedire, provisuri, ut nihil per eos rei publicae possit inminui. Nam ad se omne dispendium noverint pertinere et se ad locum, in quo alium substituerant, revocandos. Reliquum vero huius legis ideo interpretatum non est, quia hoc in usu
Abbreviated transcription (Latin):
rem constitutam. aut inquib: lib& uinculis positum aut in a¬
licos s&orm̃toꝵ genere supplitioꝵ qui ꝑ posessio aut foasittm
preciose qđ in strumentis scriptum .ẽ non docuerit ꝑcepisse
hunc uero non solum instrum̃ta si fuerit uacuat᷑ seds italis
emptor & posessionem reddat & p̃tio uinditori qđ instru¬
mentis contin&ur insertũ cogatur implere siuero nihilorũ
uinditor urdistum est forttunre ꝓtullerit & contra uinditione¬
hano uolunitorie fecta subtali obiectiono uenire teptauent
rante possione iniure illius a co fuerit comparata p̃cio um
ditor qđ accepit emptori cuicalumnia intullit absq ulla
dilatione restituat curialer &icm quib: hoc usq sine dan¬
ti int̃potione res sucs uindere aut alienare a corpore cun
supleri festin& quit quit subtali necessitate uindiderit
ominẽ firmitatem sub sistat nec in t̃positio d&r&iq ratip
sed tantum cum curicdis sui necessitas eius poterit non lato¬
re in ea uinditione subscribant & nihil emptorib de em¬

Expanded text:
lis posito aut aliquod se tormentorum genere suppliciorumque perpesso aut forsitan pretium se, quod instrumentis scriptum est, non docuerit percepisse. Tunc vero non solum instrumentum, si fuerit, vacuatur, sed talis emptor et possessionem reddat et pretium venditori, quod instrumentis covenditor, ut dictum est, fortasse pertulerit et contra venditionehanc voluntarie factam sub tali obiectione venire temptaverirante possessione in iure illius, a quo fuerit conparata, pretium venditor quod accepit emptori, cui calumniam intulit, absque ulla dilatione restituat. Curiales etiam, quibus hucusque sine decreti interpositione res suas vendere aut alienare a corpore curiae supplere festinet, quidquid sub tali necessitate vendiderit, omni firmitate subsistat. Nec interpositio decreti quaeratur, sed tantum concuriales sui, quos necessitas eius poterit non latere, in ea venditione subscribant. Et nihil emptori de emp
Abbreviated transcription (Latin):
lus suarss sid diter seruienter cum libuent iugu ser uitutis ab solia¬
nis ued fiem dese nom poterant queclitate n eescendi manum miluo¬
nis benificio consecuntir indignum fteam Acerior conditionns
libecus eẽ qucom seruus & siumilr aeb iccta q fur tuna logb gt non
hebetor codquir et nobilior qđ non habuit obtinere nonpossit at sic

Expanded text:
las suos fidelius servientes, cum libuerit, iugo servitutis absolvulas suos fidelius servientes, cum libuerit, iugo servitutis absolvunt, et, quod esse non poterant qualitate nascendi, manumissionis beneficio consequuntur. Indignum facinus deteriorem condicionem liberis esse quam servis, ut humilis abiectaque fortuna legibus quod non habe
Abbreviated transcription (Latin):
& uedentinianꝰ aa firmino ppo boni principes cura ul prima
uł maxima ẽ qui&te prouintialium ꝓpicia solacius m̃te trac¬
tare quib: quanto plus fuerit humanitatis e pensum tanti
pniur amor deuotionis incumbit hecẽ enĩ natura mñtis huma¬
ne ut qđ cmitti & comodo compensit ingrã & animꝰ prestitis
largioris interiori coda uinculo cecritatir obstringat iubat
uaq uirir ꝑp&ui in f&e uruci patrimonialis uiris reipuph¬
clusa cortis & designatis terminis limitare qua nob necessitatẽ
fenende legis iusta inposuit queremonia plurimoꝵ quis ferat
instituit iurgiaq: aui hac proaui nescier̃a: alia in ꝓbum htiga¬
diuturno & cubiarun labore ꝑfunctis in pingi contumeliora
sicctꝰ conperimꝰ que sitionem & quos fuerit uere cundie ad tes
auli cis honorib uero trahitur dlaqueus uerisimi colonat᷑
& tunc ꝑnitiossius laborare quando p̃cortinuos obseruationũ
later er &re siduo uito obtenta debent oui&ẽ gcuidere dmñiuer no¬

Expanded text:
 Firmino pp. Boni principis cura vel prima vel maxima est quietem provincialium propitia sollicitius mente tractare, quibus quanto plus fuerit humanitatis inpensum, tanto pronius amor devotionis incumbit. Haec est enim natura mentis humanae, ut quod amittit ex commodo conpenset in gratia et animos praestitis largioribus interiore quodam vinculo caritatis obstringat. Iuvat itaque iuris perpetui enfyteutici patrimonialis, iuris rei puclusas certis et designatis terminis limitare. Quam nobis necessitatem ferendae legis iusta inposuit querimonia plurimorum. Quis ferat institui iurgia, quae avi ac proavi nescierunt? quae alia inprobum litigaDiuturno excubiarum labore perfunctis inpingi contumeliosam status conperimus quaestionem et, quos verecundiae adtestaaulicis honoribus viros trahi ad laqueos vilissimi colonatus et tunc periculosius laborare, quando post continuos observationum labores et residuo vitae optata debent quiete gaudere. Domini vernu
Abbreviated transcription (Latin):
ulentiniano a & auieno Iꝑ Si qui s aduer sarium aut repa stene
aut criminis obiectione pulsauerit in prouintia inquac consistit ille
qui pulsatr ȩxerat actiones nec estim & aduersarium suum alib
&icm & militinter ordine tencantur ut & ipsi aput comp&onter
iudices quas comp&ere sibi credunt exerant astioner quia omnibus
logib constitum ẽ ut astor reifoꝵ sequatur ii deiodulqencus
tin& ut ꝑꝓuincias relaxate beneficium principis tributtuim
roliq nonq rantur tam qđ qx cctum ẽ siaput & atines resids¬
s&d constiterit id p̃cipit ut puplicis debeat utlitatib nonperire
sed qđ &ccctũ .ẽ a retemiactorib: thesauris inferatur. & cadpuiu

Expanded text:
udiri. » Et item: « Si quis adversarium aut repetitione, aut criminis objectione pulsaverit, in provincia in qua consistit ille qui pulsatur, suas exerat actiones, nec aestimet adversarium suum alibi etiam et militantes ordine teneantur, ut et ipsi apud conpetentes iudices, quas conpetere sibi credunt, exerant actiones, quia omnibus legibus constitutum est, ut actor rei forum sequatur. NOV. tinet, ut per provincias relaxatae beneficio principis tributorum reliquiae non quaerantur, tamen quod exactum est, si apud exactores resedisse constiterit, id praecipit, ut publicis debeat utilitatibus non perire, sed quod exactum est a retentatoribus thesauris inferatur et a provin
Abbreviated transcription (Latin):
nnoꝵ serie & u&us tates consumtas quas serucre nescit simplic¬
as & fiducianihilabentes reuera enĩ aut coquomodo pereunt¬
tut ouacsi uista contingit. occccsio depdandi ut si estant redim̃¬
u.ẽ. ut ferantur eccoptũ itti sit ut ciput in ꝓbũ rei cerbitria metito
locett. caertola comperit nihil ꝓficiat nom perisse innumero dan¬
o decder seu cccustodia suspendioꝵ crudelitas & uniuersa torm̃
q: interea lecur & crudelitatis ꝑtencex egregiusq sictꝵ & pit

Expanded text:
annorum serie et vetustate consumptas, quas servare nescit simplicannorum serie et vetustate consumptas, quas servare nescit simplicitas et fiducia nihil debentis. Re vera enim aut, quoquomodo pereunt, quasi iusta contingit occasio depraedandi aut, si extant, redimendum est, ut ferantur accepto. Ita fit, ut apud inprobum rei arbitrum merito noceat chartula, cum perit, nihil proficiat non perisse. Innumerae deinde clades, saeva custodia, suspendiorum crudelitas et universa tormenta, quae interea, laetus et crudelitatis pertinax, egregius quaesit
Abbreviated transcription (Latin):
subroptio q̃ iam nõ pocest tantũ quantũ libax intenta coritacio
pnouidere & in probis &iam latenter & iam nocendi aditis obser¬
uatur hec discussorib: cod prouinciis non el&tis sicut comperimus sas
mole constrictis efferre inueniunt. octiosi hoc modo faculiates &¬
posse soꝵ miserabilit̃ conceditur. & hinc mapus in comodũ unde reme¬
diec debere cestt ꝓuenire ubi trepidec ꝓuincia talis discussor cedieco¬
rit sapulatus cadũniax ministris suꝑuenit elactos int obsequia su¬
quose xp&it adminicul prouinccdis officiis colacris &iã sepe con¬
ungit ut multiplicatio & ominum numero & officiorum quantũ
ꝓuactia libuerit t̃ror &turq at prima sunt uenientis &ordia
e ꝓfertat & reuoluat suꝑ diuersis numerosisq titulis t̃ribilis
ussionis precendit minutarum sub potitione celiginis in  plica¬
ili obcuritattẽ confessus qui inter homines uersuciarum negcius
oo amplius agunt quiminus intellegi possynt securitatis ex p&unt

Expanded text:
iam non potest tantum, quantumlibet intenta, cogitatio providere, ut inprobis etiam latentes nocendi aditus obstruantur. Discussores ad provincias non electi, sicut conperimus, sed licitudinum mole constrictis, efficere inveniunt otiosi. Hoc modo facultates possessorum miserabiliter conciderunt: et hinc maius incommodum, unde remedia debuere certa provenire. Ubi trepidam provinciam talis discussor adierit stipatus calumniarum ministris, superbit elatus inter obsequia sumptuosa, expetit adminicula provincialis officii, scholares etiam saepe coniungit, ut multiplicato et hominum numero et officiorum, quantum avaritiae libuerit, terror extorqueat. Prima sunt venientis exordia, ut proferat et revolvat super diversis numerosisque titulis terribiles iussiones: praetendit minutarum subputationum caligines inexplicabili obscuritate confusas, quae inter homines versutiarum nescios hoc amplius agunt, quo minus intellegi possunt. Securitates expetunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nni tar nra concedic lic&s hanc uminitatem cunstir adiuia
unius iudicis aedipirare utrum mitti dobeor inspestus pꝰiplicus
tractactur aente deliber& sublimir uim patrentos patriciq ñ
ter uirtutum sucere magnitudine nob̵cum ꝑuigilis. ⁊ogitant
utuentur cum aulicis potestatib prosua moderatione dsponi
sun iusto necessitas cogit talium uiroꝵ examinator ad sensus¬
necesseẽ ab eo in cegritits reuerenta custodiri qui nouit tr
se custods hiabere qđ iudicer alt ꝑ agontia cedd pro uista m est
tunaerũ & faime iubem et discrimen reuoc&ur pupli
pore periculiq. occulta cupiditas festinare compella siml
mittere cupiens confident᷑ suiesseri ad testucio fr¬

Expanded text:
manitatem cunctis ad quieunius iudicis adspirare. Utrum mitti debeat inspector, publicus tractatus ante deliberet sublimis viri parentis patriciique nostri te virtutum suarum magnitudinem nobiscum pervigiles et cogitant et tuentur: cum aulicis potestatibus pro sua moderatione disponant, si iusta necessitas cogit, qualis persona mittaturNecesse est ab eo integritatis reverentiam custodiri, qui novit tot se custodes habere quot iudices. Aliter pergenti ad provinciam et fortunarum et famae iubemus esse discrimen; revocetur publici timore periculi, quem occulta cupiditas festinare conpellit. Similis  mittere cupiens non fideliter suggesserit adtestatio
Abbreviated transcription (Latin):
loncm p̃iuditio tempris ꝑdidit secđm constitutionemq subti¬
nati illius dño a quirant᷑ cui colona atempꝰ ad dixerit iub&
& icm ut d&alib: ꝑ sonis commutatio non ng&ur Ittiutu
cecria mancipia tã ꝑcolona quã ꝓportione filioꝵ docre colo
colona ẽ pacri constitutione debeb implere aduene inieni
quise colone iungit uoluent alicne quia sepe fit ut cõturbenia
electa conteneant gestis ꝓfite anc sed de domo dñi colone cui
iunctus fuerit nulla ratione discedere & inienuitate manẽ¬
te nulla abeat licensia euacuandi aut cui conuinstus fuerit
deserendi inienua idemq: mulier si contur benium colonieli¬
gerit adieni sioidem nuncictum non fuerit colonis sint dño

Expanded text:
lonam praeiudicio temporis perdidit, secundum constitutionem, quae sub tilonam praeiudicio temporis perdidit, secundum constitutionem, quae sub tiutem annum nati illius dominio adquirantur, cui colonam tempus addixerit. Iubetur etiam, ut de talibus personis commutatio non negetur, ita ut vicaria mancipia tam pro colona quam pro portione filiorum dare colocolona est, pari constitutione debebit inplere. Advenae ingenui, qui se colonae iungi voluerint alienae, quia saepe fit, ut contubernia electa contemnant, gestis profiteantur se de domo domini colonae, cui iunctus fuerit, nulla ratione discedere et ingenuitate manente nullam habeat licentiam evagandi aut, cui iunctus fuerit, deserendi. Ingenua idemque mulier si contubernium coloni elegerit alieni, si ei denuntiatum non fuerit, coloni sint domino
Abbreviated transcription (Latin):
ista constituit ut si colonus ꝓprium dnm̃ fugiorit & x
annos ꝑdiuersorũ domo ut cgror ftnitisse latuerit & non
nisi prpl&um tricosimum annum adie fuge sue p̃dictum co¬
nũ dñ potuerit inuenire ab eo quem inuentus fuerit tricenab
annon ꝑscriptionem drir qui fugam colonis sequitur ex cludi¬
tu secdee rgitur conditione currente ut forte ceput tres psons
denis annis colonꝰ ille obtinuerit ille eum uindica ceput quea
posteriori tempare iniuenitur t̃ci conditio e qđ si inteos uaput
quos ꝓtricenium habitauit fecerit ortac contentio ipse p̃ditos
colonus coddi cetur aput quem ꝑ illos .xix. annosmaiorum anno¬
rum numero dinorcitur habitasse de colona uero fugi ꝑape
quos cũq habitauerit forma seru&ur ecctam̃ condiciono ser¬
colone dñi p&itio repellant itatam̃ ut filii ut qui infra x ami
nati fuerint quando acdhue colona dño comp&ebat ad nõquico¬

Expanded text:
ista constituit, ut, si colonus proprium dominum fugerit et XXX annis per diversorum domos aut agros fortasse latuerit et non nisi inpleto tricesimo anno a die fugae suae praedictum colonum dominus potuerit invenire, ab eo, apud quem inventus fuerit, tricennali annorum praescriptione dominus, qui fugam coloni sequitur, excludatur: secunda iterum condicione currente, ut, si forte apud tres personas denis annis colonus ipse habitaverit, ille eum vindicet, apud quem posteriore tempore invenitur. Tertia condicio est, ut, si inter eos, apud quos per tricennium habitaverit, fuerit orta contentio, ipse praedictus colonus addicatur, apud quem per illos XXX annos maiore annorum numero dinoscitur habitasse. De colonae vero fuga par, apud quoscumque habitaverit, forma servetur, ea tamen condicione sercolonae domini petitio repellatur. Ita tamen, ut filii, qui intra XX annos nati fuerint, quando adhuc colona domino conpetebat, a domino, qui co
Abbreviated transcription (Latin):
lib& una emantipatione de patris uł aui potestate exeant
missi succedere eis naturalis pater . non potest nisi fiducia¬
rius a comanum missisunt. Nam si remantipatus siue natu¬
ralis pat̃ uł auus manum miser ipse eis inhereditatem suc ce¬
d& quos si abeat quis filium & exeone potes & uoluerit filiũ
emantipare & ne potes in sua potestate reinere ocei ꝓiuris¬
uirilem sexu ꝓ quinquitate conuinguntur & quipximor fuit
decegnatis adipsc legiamam tutellam ꝑtin& qui his quip¬
ximus fuerit ad tutellã ipse ꝓximꝰ est & adhereditatẽ tes¬
tam̃ tarii r̃ quor patrer aut auipatꝰ intestam̃to suo tutines
siliis autnepotibus deligauerint qđ sic nec testam̃tariur
tutor fuerit nec legitimꝰ tunc & qui sitione iudicis pu¬

Expanded text:
libet una emancipatione de patris uel aui potestate exeant,libet una emancipatione de patris uel aui potestate exeant,missi, succedere eis naturalis pater non potest, nisi fiduciarius, a quo manumissi sunt. Nam si remancipatum sibi naturalis pater uel auus manumiserit, ipse eis in hereditate succedit. Quod si habeat quis filium et ex eo nepotes, et uoluerit filium emancipare et nepotes in sua potestate retinere, in arbitriuirilem sexum propinquitate coniunguntur, et qui proximior fuerit de agnatis, ad ipsum legitima tutela pertinet: quia is, qui proximus fuerit ad tutelam, ipse proximus est et ad hereditatem. Testamentarii sunt, quos patres aut aui paterni in testamento suo tutores filiis aut nepotibus delegauerint. Quod si nec testamentarius tutor fuerit, nec legitimus, tunc ex inquisitione iudicis pu
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui iuris efficiuntur. It ꝑ emantipationẽ fili sui iuris esfi¬
tiantur. Sed filius masculur trib: emantipationibus de
potestatẽ pactris exit. & sui iuris efficitur mancipatio aut̃
hocẽ manus tradicio qued am similitudo uinditionis est
quia inemantipationib: p̃t illũ hocest certũ patrem
clius pect̃ edibitur quisiduciarius nominatur ergo iste
cut duos numos quasi in similicudinẽ pen ac cipit aiterur
acceptos huis numor sidutiario pectrimantipat eat dite ee
de potesititem pacris eit. Qu&am̃ mantipio solebat ante pi¬
romani in psenti erunt & ꝓ illum qui libri pens apellantur idẽ
statera tenens & antestatus apellãtur aliiduo ut septem
testium numerus implectur. tam̃ cũt̃cio mancipat suerit
filius ad patrẽ naturalis sidu cucrio patri hocagere deb&
naturalis pat̃ manũ mittatur non fiduciarius succedat femine¬
uł ne poter ẜ maestuli ex filio una emantipationẽ depatris uł
aui potestatem &eunt. & sui uiris efficiuntur & hu ipsi quã¬

Expanded text:
fecti intelleguntur. Item per emancipationem filii sui iuris efficiuntur. Sed filius masculus tribus emancipationibus de potestate patris exit et sui iuris efficitur. Emancipatio autem, hoc est manus traditio, quaedam similitudo uenditionis est: quia in emancipationibus praeter illum, hoc est certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur. Ergo ipseaut duos nummos, quasi in similitudinem pretii accipit, et iterum eum acceptis nummis potestate exit. Quae tamen emancipatio solebat ante prRomani in praesenti erunt, et pro illo, qui libripens appellatur, id est stateram tenens, et qui antestatus appellatur, alii duo, ut septem testium numerus impleatur. Tamen quum tertio mancipatus fuerit filius a patri naturali fiduciario patri, hoc agere debet naturalis pater, ut ei auel nepotes masculi ex filio una emancipatione de patris uel aui exeunt potestatem et sui iuris efficiuntur. Et hi ipsi quam