comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adita. ulĩt bona adici sibi li¬
bertatũ ꝯseruanamũ causa an¬
diũt᷑. ⁊ ita irescripto cliui mar¬
cii ad popiliũ infũꝯtinent nͥ
lu rescripti.ita se habeant. si
uirginneo uilenti qui cesta¬
mcto suo lib̾tatẽ quibusdã
asscripsit nomine successore
ab intestatao succedente. ĩ ca
cnsa bona eẽ ceperũt. ut ue¬
niri debeant. is cui deaᷤ re. no¬
ticio .c̃. adit rõnẽ desiccrii tui
habebit. ut libertatũ tam earũ
que cdirecto quã earũ que
ꝑ speciem sicũ mnissi relicte
sũt tuendarũ grã adlicant᷑
tibi. si udnee creditorib cane¬
ris de solido quod cuiꝙ delee̾
soluendo. ⁊ hn quidẽ quib
dirocta libertas danda ẽ. ꝑ inde
liberi enĩt ac silereditas adli¬
ta esset. ¶hii aũ quos heres
rogatus ẽ. inanummintere ate
alia ꝯdicione uelis bona addi
cĩ tibi. quã ut ⁊̃ ꝙ directo li¬
bertatẽ acceperũt tui liberti fi¬
ant. Nam ⁊̃ huic uolũtatit
tue. si hu de quorñ statu agi¬

Expanded text:
ditas, velint bona sibi addici libertatium conservandarum causa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ Si Virginio Valenti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut libertatium tam earum quae directo, quam earum quae per speciem fideicommissi relictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas adita esset : hi autem quos heres rogatus est manumittere a te alia condicione velis bona tibi addici quam ut etiam qui directo libertatem acceperunt tui liberti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sint alie ꝑsone que ex nr̃a
dsciatõne patrẽ in his que
ad quiri n possũt ante cediũt
Sed ex diuso ꝓ eo quod his
debuit. qui se ĩ adoꝑcione
declit. ipo quidem iure ar¬
rogatorñ tenent᷑. sed noĩe
fulii ꝯueniat. ⁊ si noluerit
cũ defendere. ꝑmittit᷑ ꝑ cõpe

Expanded text:
e quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt antecedunt. Sed ex diverso pro eo, quod is debuit qui se in adoptionem dedit, ipso quidem iure adrogator non tenetur, sed nomine filii convenietur et, si noluerit eum defendere, permittitur cre
Abbreviated transcription (Latin):
species successionũ p̃tor in¬
trocluxisser. eas ꝙ ꝑ ordinẽ
clisposnisset. ⁊ in quacũq̃
spocie successionis sepe plu¬
rex excent. dispari gradu
ꝑsone. ne actõnes creditoꝵ
differant᷑. sed haberñt quos
ꝯuenirẽt. ⁊ ne facile in possõ¬
ne bonorũ cetuncti mittant᷑.
⁊ eo moco sibi ꝯsulerent. ido̾
potende bonorũ possõnes cer¬
cũ tempus p̃finitũ. ¶liberis
itaꝙ ⁊ parentib tam natu¬
ralibus quam ad optiuis ĩnpe¬
tendas bonorũ possõnes. anni
quis bonorũ possõnẽ nõ speci¬
erit. eiusdẽ gradus ꝑsonis
accrescit. uł. si nomo sit deĩnceps
cetenic ꝑinde bonorũ posiõ ex suc¬
cessorio eclicto pollicet᷑. ac siis
qui p̃cedebat ex eo numero ñ
sinitũ excesserit. expectatͣ. sco
statim ceteri ex eodem eclicto
norũ possõne cdies utiles sin¬
nores principes. ⁊ huic cause
ꝓuiderũt. ne quis ꝓ petenda
bonori posiõne curet. sed qͦ¬
cũque modo sibi ãmittendi
eam indicium intra statu

Expanded text:
r introduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent dispari gradu personae : ne actiones creditorum differrentur, sed haberent quos convenirent, et ne facile in possessionem bonorum defuncti mitterentur et eo modo sibi consulerent, ideo petendae bonorum possessioni certum tempus praefinivit. 9. liberis itaque et parentibus tam naturalibus quam adoptivis in petenda bonorum possessione anni quis bonorum possessionem non petierit, eiusdem gradus personis adcrescit: vel si nemo ex eo sit, deinceps ceteris proinde bonorum possessionem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero nonaefinitum excesserit, expectatur, sed statim ceteri ex eodem edicto anorum possessione dies utiles sin huic causae providerunt, ne quis pro petendo bonorum possessiones curet, sed, quocumque modo si admittentis eam indicium intra statuta
Abbreviated transcription (Latin):
cõp̃hensũ .c̃. quã n bonorũ
possõnib que ab intestato
ueniũt. ueque hic q̃ cex
testam̃to sut̃. p̃tor stabili iu¬
re ꝯmumerauit. S quasi ul¬
timũ ⁊ extra ordinariũ auxi¬
liũ. ꝓ ut res exigit accõmo¬
dauit. scilicet his ex legibus
senatus neꝯsulto ꝯsitutõib
principũ. ex nouo iure.uł.
ex cestam̃to . uł. ab insitesta

Expanded text:
hensum est, quam neque bonorum possessionibus quae ab intestato veniunt, neque eis quae ex testamento sunt, praetor stabili iure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus, senatus consultis, constitutionibus principum ex novo iure vel e
Abbreviated transcription (Latin):
t alterius gnĩs ꝑuniũsitatt̃
succetio que n lege .xii. ta¬
bulanĩ. nece p̃toris edicto. sco
eiuro quod ꝯsensu receptũ
ẽ introducta. ẽ. ecce enĩ cõ ꝑa¬
t̃ familias iam sese in arto¬
gatõm dat om̃s res eius cor¬
porales ⁊ incorporales queq̃

Expanded text:
t alterius generis per universitatem successio, quae neque lege duodecim tabularum neque praetoris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
tea onumerabant᷑. atñ capi¬
tis climinucione minima
eos tolli nr̃a ꝓhibuit cõ stĩtu¬
cio. Nuc aũ nos eãdem ad¬
quisicionẽ que ꝑ arrogatõ¬
nẽ fiebat coartauinuis ad
simssitudinẽ naturalium
parentũ. suchil ⁊ enĩ aliud
nia tm̃ modo usus fructus
tam natutalib parentib quĩ
adoptiuis ꝑfilios familias
adqiurit᷑. in hic reb que
extrinsecus aliũ obueni

Expanded text:
tea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud nisi tantummodo usus fructus tam naturalibus patribus quam adoptivis per filiosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecu
Abbreviated transcription (Latin):
cra fabulas. scda quã om̃ib
iure scriptis heredib p̃cor pal¬
licet᷑. Idoꝙ uocat᷑ scdm tabu¬
tis prius locutus. c̃. ab ĩtessa¬
to trãsicũ fecit. ⁊ primo loco
suis hereclib. ⁊ is qui ex edic¬
uocat᷑. unde liberi. scdõ logi¬
timis hereclibus. t̃cio .x. ꝑso¬
nis quas extranco manumis
filia. ncpos. neptis. tam ex filio.
quam ex filia. fr̃. soror siue.
sangnei. siue uttrini. quar¬
to cognatis ꝓximis. quinto
tũc qua ex fanulia. Sexto pa¬
trono.⁊ patrone. liberisꝙ eoꝵ
⁊ parentib. Septimo iuro
⁊ uxori. octauo. cognatis ma¬
nimissoris. ¶Sed eas quidẽ
p̃toria in duxit iuris diccio.
anobis tm̃ nichil ĩ curiosũ
bus om̃ia corrigentes. ꝯtra
tabulas quidẽ. ⁊ sccłm tabu¬
las bonorũ possessiones. ad¬
inisimus ut pote necͣcias cõ¬
stitutas. ¶Nec ñ ab intesta¬
to unũ liberi ⁊ unũ legiti¬
mi bonorũ possões que aut̃
inp̃toris eclicto quinto loco
posita fuerat. icł unde decem

Expanded text:
omnibus iure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur secundum tabutis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicvocatur unde liberi. secundo legitimis heredibus: tertio decem personis quas extraneo manumissfilia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum bus omnia corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fuerat, id est unde decem
Abbreviated transcription (Latin):
libertorũ. ãmonendi berto¬
sumus senatũ censuisse. rum¬
patroni liberos. qui eiusdẽ
gradus sũt. equalie̾ bonali¬
bartinorũ ꝑtineant. tñ licere
parenti uni ex his liberis as¬
signari libertũ. ut post mor¬
tem eius solus is patronuc h¬
babeat᷑. cui assignatũ. ẽ. ⁊ ceceri
liberi qui ipi quoque ad ca¬
dem bona nulla assignatõne
int̾ueniente parit̾ ad mitterẽ¬
cur. Nchil iuris in his habe¬
ant. Seo ita deuũ pristinum¬
ius rocipiũt. sus cui assĩgna¬
tũ . ẽ. decesserit. nulis liberis re¬
lictis/ nec tm̃ lib̾tũ sed etiam
lid̾tam. ⁊ ñ tm̃ filio. nepotine.
nare ꝑmiit᷑. Datur aũ lec as¬
signandi facultas ei. ꝙ duos
plures ne liberos iu potectate ht̃.
ut eis quos inpotestate ht̃ assig¬
nare ei ⁊ libertũ lib̾tam ue lice¬
at. unde querebat᷑. sĩcum cui
assignauerit. post ea emancipa¬
uerit. ñ euanescit assignatõ s
placuit euauescere quod ⁊ iu¬
liano ⁊ aliis plericꝙ iussum

Expanded text:
libertorum admonendi sumus, senatum censuisse, patroni liberos, qui eiusdem gradus sint, aequaliter bona libertorum pertineant, tamen liceret parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatus est, et ceteri liberi, qui ipsi quoque ad eadem bona, nulla adsignatione interveniente pariter admitterentur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum pristinumius recipiunt, si is cui adsignatus est decesserit nullis liberis relictis. Nec tantum libertum, sed etiam libertam, et non tantum filio nepotive, nare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in potestate habet, adsignare ei libertum libertamve liceat. unde quaerebatur, si eum cui adsignaverit, postea emancipaverit num evanescat adsignatio? sed placuit, evanescere, quod et Iuliano et aliis plerisqu
Abbreviated transcription (Latin):
sõnẽ. que ũde uir ⁊ uxor ap¬
pellit᷑ ⁊ nono loco int̾ uere¬
res bonorũ possõnes poĩta
fuerat. ⁊ in suo uigore ser¬
uanimus. ⁊ alciore loco icł. sex¬
to eam posuimus. cecima ue¬
ters bonorũ possõne que erae
unde cognati inanuimissori
ꝓpt̃ causas eunumeratas me¬
rito sublata. ut sex tm̃ modo
bonorũ possõnes orcliuarie
ꝑmanerẽ. suo uigore pollẽ¬
tes septima eas secuta quã
obtima rõne p̃cores in coro¬
cluxerũt. Nouissime enim
ꝑminit᷑ eicto his ⁊̃ bonorũ
possõ. quib uł detͣ lege. uł se

Expanded text:
sessionem, quae unde vir et uxor apsessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loco inter veteres bonorum possessiones posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio quib
Abbreviated transcription (Latin):
nebat extranco manumis¬
sori. nr̃a ꝯstĩtutõ quã de em̃i¬
cipatõne liderorũ fcclmus.
om̃ib parentibus eiusdem
manumissoribus cũ ꝯtracta
ficlucia nanumissionẽ facẽ
dedit. ut ip̃ã manumissio eoꝵ
hoc in se habeat priuilegium.
⁊ supuacua fiat p̃licta bonoꝵ
possõ. sublata igit᷑ p̃dicta qĩ¬
ta bonorũ possõne ĩ gradũ eiꝰ
setã antea bonorũ possõnẽ
ĩduximus. ⁊ quintam fe¬
⁊ octauo unde liberi patro
quam de iure patoronatus
fecimus peuitus euacua¬
uimus. eũ eiũ ad simili¬
tudinẽ successionis ĩge¬
nuorũ liberorũ successio¬
nes posuimus: quas usꝙ
ad quintũ tm̃modo grã¬
clũ coartauimus. ut sie
aliqua int̾ ĩgenuos ⁊ lib̾¬
tos clifferencia sufficit eis
tam cõtra tabulas bonoꝵ
possõ. quã unde logitimi.
⁊ unde cognati. ex quib pos¬
sut sua iura uinlicire. Ø¬
omni scrupolositate. ⁊ in¬
extricabili errore duorũ
istarũ bonorũ possõne solu
ta. aliam uero bonorũ pos¬

Expanded text:
umissori, nostra constitutio, quam de emancipatione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sextam antea bonorum possessionem reduximus et quintam feet octavo unde liberi patronquam de iure patronatus fecimus, penitus vacuavimus: cum enim ad similitudinem successionis ingenuorum libertinorum successiones posuimus, quas usque ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut sit aliqua inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionu. Aliam vero bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
enseandi neq. inpugnãdi.
ueteris iuris. S magis ꝯfumã¬
di grã policet᷑ bonorũ possõ¬
nẽ. sam illis quec qui roc¬
te. facto testam̃to leredes in¬
stituti sũt. dat sodm tabulis
bonorũ possõnẽ itrm ab ĩtes¬
tato suos hreces. ⁊ agnatos.
ad bonorũ possõnẽ uocat .S.
⁊ remota quoꝙ bonorum
posõne ad cos lereditas ꝑtinet
iure culli quos aũ p̃tor so¬
lus uocat. ad hereclitatẽ lere¬
ces quidem ip̃o iure ñ fũt.
siam p̃tor heredẽ face̾ ñ potet.
luris ꝯssitutõnẽ herdes fuĩt
neluti ꝑ senatus ꝯsultũ ⁊
ꝯstitutõnes principales. seo
cũ eis p̃tor dat bonorum pos¬
sõuẽ. loco. heredũ ꝯstituut᷑.
⁊ uocant᷑ bonorũ possossores.
ne quis sine dccessore mo¬
riat᷑. suam angustissimis fiui¬
bus ꝯstitutũ ꝑ legem .xii. tabu¬
larũ. ius ꝑcipiendarũ heredi¬
tatũ p̃cor exbono ⁊ equo di

Expanded text:
pugnandi veteris iuris, sed magis confirmandi gratia pollicetur bonorum possessionem. nam illis quoque qui recte facto testamento heredes instituti sunt, dat secundum tabulas bonorum possessionem: item ab intestato suos heredes et adgnatos ad bonorum possessionem vocat: sed et remota quoque bonorum possessione, ad eos hereditas pertinet iure civili. Quos autem praetor solus vocat ad hereditatem, heredes quidem ipso iure non fiunt nam praetor heredem facere non potest: iuris constitutionem heredes fiunt, veluti per senatus consultum et constitutiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constitutum per legem duodecim tabularum ius percipiendarum hereditatum p
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ẽ. eũ. ⁊ sine sib̾tate tu¬
coris datũs tacite ⁊ liber¬
tatẽ directã accepisse ui¬
deri. ⁊ ꝑ hoc recte tutorẽ
eẽ. plane siꝑ errorẽ qua¬
si libertucor datussit ã¬
liud ẽ. dicẽdũ ¶seruus
aũ alienus pure ĩutili
der testamẽto datur tu¬
tor. sed ita ꝯliber erit uti¬
lit̾ datur. proprius aũ
senus iu utiliter eo mo¬
do daturtutor. ¶Furio
tutor erie.c̃ cõpos mẽtis

Expanded text:
dum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutiliter eo modo datur tutor. Furiosututor erit, cum compos mentis
Abbreviated transcription (Latin):
oris status ꝯmuta one
cio eãꝙtrib modis acci¬
dit. siam aut maxima
capitis diminucio aut
minor quam quidã me¬
diam uocãt. aut mini¬
ma. ¶Maxinia capitis
cdiminucioẽ. aliquis
simulet ciuitatẽ ⁊ liber¬
tatem ammictit. quod ac¬
cidit in his qui serui pe¬
ne esficiũtur atrocitate
sentencie. uł liberti ut
in grati cirea patronos
partrcipandũ se uemĩda¬
ri passi sũt ¶Minor si¬
ue media .ẽ. capitis dimi¬
aqua ⁊ ignis int̾dictus
fuerit. uel ei ꝙ ĩinsulam
deportatus est. ¶Mini
ina capitis diminuci¬
oẽ. cum cĩuitas ⁊liber¬
tas retinetur. sed status
hominis ꝯmutat᷑. quod

Expanded text:
oris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant, aut minima. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos participandum se venumdari passi sunt. Minor sive media est capitis demiaqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est. Minima est capitis deminutio, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod
Abbreviated transcription (Latin):
si apatre cognati. uelunet
eodem patie natus. frĩs fili¬
us nepos ue ex eo Ite patu¬
us ⁊ patui fllius nepos ue
ex eo fld̾ quĩ ꝑ feminini
sexus ꝑsonas coguacioni
iũigũtur. t̃ sũt agnati sed
alias naturali uire acogn¬
ati Itaꝙ amite tue filius
nõ st tibi. agnatus sed ceg¬
natus. ⁊ inuicem scilicet tu
illi eodẽ in re dũgeris. ꝙ ͣ
ꝙ nascuntur ꝑatris nõ ma¬
tris familiã secũtur ¶ quod
aũ lex ab intectato uocat
ad tutelã agnatos. ñ hab
hãc significatõnẽ. si õmo
ñ cecerit testamẽtũ. is qui
poterat. tuitores dare. sod
si quantũ ad tutelam ꝑ¬
tiner intestatus decesse¬
nt. quod tr̃ quoq accide¬
re intelliga᷑ ⁊is qui datꝰ
est cutor niuo trstore de¬
cesserit ¶sed agnatonis
quoꝙ ins omĩbus mo¬
dis capitis cdiminucione
plerũ ꝙ perimitur. nam
agnacio iuris ẽ nonĩe o
eegnatõnis uero ins nõ
om̃ibus ꝯmutatur. quia
ciuilis racio ciuilia iura

Expanded text:
si a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius neposve ex eo. at qui per feminini sexus personas cognatione iunguntur non sunt adgnati, sed alias naturali iure cognati. itaque amitae tuae filius non est tibi adgnatus, sed cognatus et invicem scilicet tu illi eodem iure coniungeris, quia qui nascuntur patris non matris familiam sequuntur. Quod autem lex ab intestato vocat ad tutelam adgnatos, non hanc habet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio iuris est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutatur, quia civilis ratio civilia qu
Abbreviated transcription (Latin):
tores dederit. etiam postu¬
pellacione. ccuã postumus
dͥ si nepotes sint appellator¬
ue fillioꝵ. ⁊ ip̃itutores dã¬
ti sũt. dicc̾tũ est ut ⁊ ip̃is
liberos clixerit. ceterũ si fili¬
lii. alit̃ nepotes appellantur.
plane si postumnus dederit
tam postuii filii quam
ceteri liberi cõtine buntur

Expanded text:
tores dederit, etiam postuappellatione et postumus an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ fililii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi continebuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. ¶Namis agit quiñ
possidet. ciuero ꝙ possidẽt
non ẽ. actõ ꝓclita ꝑ quim
neget reni actoris eõ ¶Sa¬
ne unocuiͣ ꝙ possidet ni¬
chilominus actoris ꝑteg
obtinet. sicut in laciorib
digestorũ libris oportuni¬
us apparebit. ¶sedũte ꝙ¬
dem actõnes quarũ meci¬
onemͣ habuibinus. ⁊ siq̃
in rem quam in ꝑsonam
quas ⁊ ipsas fecestariũ est.
exemplis ostende̾. ¶ecce ple¬
rumq ita ꝑmictit in reur
agẽ: ut uł. actor clicet se qͣi
usu cepisse. qd̾ usu nõ eẽ¬
pat. uł. ex ellisso possẽssor
dicet adilsariũ suum usu
uõ cepisse: quod usuceꝑat
Namq̃ sicui ex ĩustaca res
aliqua tradita fuerit. uelu¬
ti ex cã emptõis. aut donacõ¬
nem annuiserit nullam̃
ht̃ cdirectam̃i iurem actõm.
ad eam rem ꝑsequendam.
quippe ita ꝓdice sũt iure ci¬
uili actõnes: ut quis clnm̃
suum uendicet. s quia sã¬
ne curum erit. eo caũ defi¬

Expanded text:
n his is agit qui non possidet: ei vero qui possidet non est actio prodita per quam neget rem alterius esse. sane uno casu qui possidet nihilo minus actoris partes obtinet, sicut in latioribus digestorum libris oppotunius apparebit. Sed istae quidem actiones, quarum mentionem habuimus, et si quae in rem quam in personam, quas et ipsas necessarium est exemplis ostendere. ecce plerumque ita permittit in rem agere, ut vel actor diceret, se quasi usucepisse quod usu non ceperit, vel ex diverso possessor diceret, adversariam suum usu non cepisse quod usu ceperit. Namque si cui ex iusta causa res aliena tradita fuerit, veluti ex causa emptionis aut donatioionem amiserit, nullam habet directam in rem actionem ad eam rem persequendam: quippe ita proditae sunt iure civili actiones, ut quis dominium suum vindicet. sed quia sane durum erat, eo ca
Abbreviated transcription (Latin):
na que ⁊̃ hypotecaria uocat᷑.
ex ip̃ius p̃toris iurisdicõne
substancia capit. seruimi
aũ experit᷑ qͣuis de rebus c̃õlo
niꝙ pignoris iure ꝓmecedi¬
bus funcli cenent᷑. quasis¬
uiaua aũ qua creditores pig¬
Int̾ pignus aũ ⁊ ypothecam.
quamtũ ad actõm ypoche¬
cariam. nichil ut̾ẽ. nam de
quarẽ int̾ creditore ⁊ dẽbito¬
rem aueni̾t. ut sit ꝓ dẽbico
obligata utraq̃ hacꝰ appella¬
cõne ꝯtinet᷑ s in aliis cdiff¬
erencia ẽ. Nam pignoris a¬
appeslatõe eam ꝓprie ꝯcineri
dicimus: que simul ⁊̃ tracdit᷑
creditor. maxime si mobłis
sit. at eam q̃ sũ tͣlicone nuda
ce appeltatõne ꝯtim̃ liciuus
¶y ꝑsonau quocyo actõnes
ex sua nirisdicone ꝓposit.is
ht̃ p̃tor. ueluci de peccunia ¬
eticuta cui similis uidebut᷑¬
recepticia. sed ex nr̃a ꝯsticu¬
tõne. cõ ⁊ siquid plenius
cunie constituce transfusũ
rum filiorũꝙ familias ⁊
ex qua querit᷑ an actorui¬
rauerit. ⁊ alias conplures.¬

Expanded text:
na, quae etiam hypothecaria vocatur, ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam capit. Serviana autem experitur quis de rebus coloni, quae pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur; quasi Serviana autem qua creditores piginter pignus autem et hypothecam quantum ad actionem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam pignoris appellatione eam proprie contineri dicimus quae simul etiam traditur creditori, maxime si mobilis sit: at eam quae sine traditione nuda cae appellatione contineri dicimus. In personam quoque actiones ex sua iurisdictione propositas habet praetor. veluti de pecunia constituta, cui similis videbatrecepticia: sed ex nostra constitutione, cum et, si quid plenius cuniam constitutam transfusum rum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures.
Abbreviated transcription (Latin):
cec ex ꝯtractu filiorũ seruoꝵ¬
ue ip̃o inre uõ cenent᷑. equũ
tñ ẽ pecculio tenus qd ueluti
pitrimoniũ c̃ filiorũ filiarũ¬
q Item seruorũ ⁊ dẽpuari eoꝵ
¶Item siquis postulante ad¬
usario iurãuit deberi sibipec¬
cuniam ꝙͣ petet. neque ei sol¬
uat᷑: iustissinie accomodauit
eitalem actonĩ. ꝑ ꝙͣ uõ illud
q̃rit᷑. an ei peccunia debeatur.
sed aiurauit. peñales quoc

Expanded text:
cet ex contractu filiorum servorumve ipso iure non teneantur, aequum tamen esset peculio tenus, quod veluti patrimoniam est filiorum filiarumque, item servorum, condemnari eos. Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iuraverit. Poenales quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uabãt. ꝑtimi enm p̃grauabã
⁊ ñ ĩ soliclũ eam uocabũt. S
in quibus casibus t̾ciã ꝑten
eis abstraentes. certis legiti¬
mis dabãt ꝑsonis. In aliis
aũ ꝯtrariũ faciebãt nobis
iussũ ẽ. recta ⁊ simpliciuia
matr̃ẽ om̃ibus legitimis ꝑ¬
sonis anteponi. ⁊ sĩne ulla di¬
minutõe filiorũ suorũ suc¬
cessionẽ accipere. excepa frĩs
⁊ sororis ꝑsona. siue ꝯiangui¬
nei ant siue sola cognatõniti
iura habẽtes. ut qũe ad moclũ¬

Expanded text:
tim eam praegravabant et non in solidum eam vocabant, sed in quibusdam casibus tertiam partem ei abstrahentes certis legitimis dabant personis, in aliis autem contrariam faciebant: nobis visum est, recta et simplici via matrem omnibus legitimis personis anteponi et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguisint sive sola cognationis iura habentes, ut que
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alsas deinceps ꝑ sonais. ut n¬
traꝙ. ꝓgenies matris sue.nel.
patris anie ul. aui porciouẽ
sine ulla climinutõne ꝯseqm̃¬
sur. ita ut si forte uuus. duo ex
una ꝑte. ex altera tres. aut qua¬
mor extent. unus aut duo
dimidiam. ⁊ tres. aut qua¬
tuor alterã dimidiã heredita¬
sis habeant De legituna agna¬

Expanded text:
 alias deinceps personas, ut u alias deinceps personas, ut utraque progenies matris suae vel patris, aviae vel avi portionem sine ulla deminutione consequantur, et, si forte unus vel duo ex una parte, ex altera tres aut quattuor extent, unus aut duo dimidiam, alteri tres aut quattuor alteram dimidiam hereditatis habeant. TIT. 2 DE LEGITIMA ADGNA
Abbreviated transcription (Latin):
iui uocat. Ita ⁊ principalis q¬
dispõ in locũ natris sue. nel.
ame coscũiam designataꝑ
tis t̾cie. diminutõne uocat.
Sed nos cũ ad hnc dubitatõ
manebat int̾ agnatos ⁊ me¬
moratos nepotes. ꝑtemquar¬
cetam desuncti substãcie
agnatis sibi nindicãtibus.
ex cuiusdã ꝯstitutõnis aucto¬
ritate memoratã quidẽ dũ¬
stitutõnẽ anr̃o coclice segre¬
gauimuis. sieque ĩ sericu¬
ximus talibus nepotibus.
ex filia. uł. ꝓneptibus ex nep¬
te. ⁊ deinceps suꝑcatib. ag¬
natos nullam ꝑtẽ mortui.
successionss sibi uẽclicare. ne
hii qui extrãsũsa linea ue¬
niut̃. pociores his habentur
qui directo iure descenclũe
quã ꝯstitutõnẽ nr̃am obti¬
nere sccł̾m sui nigorẽ ⁊ tẽ¬
pora ⁊ nẽ sancximus ita
lioc ⁊ nepotes. ex fllic anti¬
quitas statuit. ñ incapita
sed in stirpes cliuidi heredi¬
tatẽ. similit̾ nos int̾ filios
et nepptes. ox filia chistributõni
fieri iubemus .uł. ĩt̾ om̃s nepo¬

Expanded text:
a et principalis dispositio in locum matris suae vel aviae eos cum iam designata partis tertiae deminutione vocat. Sed nos, cum adhuc dubitatio manebat inter adgnatos et memoratos nepotes, partem quartam defuncti substantiae adgnatis sibi vindicantibus ex cuiusdam constitutionis auctoritate, memoratam quidem constitutionem a nostro codice segregavimus neque inseriximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnatos nullam partem mortui successionis sibi vindicare, ne hi qui ex transversa linea veniunt potiores his habeantur qui recto iure descendunt: quam constitutionem nostram obtinere secundum sui vigorem et tempora et nunc sancimus. ita lios et nepotes ex filio antiquitas statuit non in capita sed in stirpes dividi hereditatem, similiter nos inter filios et nepotes ex filia distributionem fieri iubemus, vel inter omnes nepo
Abbreviated transcription (Latin):
uimus. quc̃ ad modũ si pat̾¬
emillis se oederit arrogãdũ.
que specialit᷑ ⁊ singulitim
ex p̃cate ꝯstctitõnis tenore
diligens. solos nepotes uł ncꝑ¬
tes ꝙ ex uirili sexu descendũt
ad suorũ uocabut suoccilio¬
nes. ⁊ iuri agnatorũ cosan¬
ponebat. nepotes aũ ꝙ. oe fui¬
abis nati sũt. ⁊ ꝓ nepotes. ꝙx
neptibus. cognatorũ locomu¬
meramus post agnatorũ li¬
auie siuie pat̃ne ciue mat̾ne

Expanded text:
uemadmodum si paterfamilias sese dederit adrogandum. quae specialiter et singillatim ex praefatae constitutionis tenore iligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suorum vocabat successionem, et iuri adgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus cognatorum loco numerans, post adgnatorum liaviae
Abbreviated transcription (Latin):
cessits patris. id optiui inpo¬
hercrmĩ face̾. ut pote nullo
naturili uinculo cepulitĩ.
erit ad optatus. nã ⁊ ĩhuius¬
uat. nec ułla accio ad ciis ꝑ¬
sccncionẽ ei cõpetit. ¶ arã aũ¬

Expanded text:
cessitas patri adoptivo impoxheredatum facere, utpote nullo naturali vinculo copulatum: erit adoptatus, nam et in huiusservatur nec ulla actio ad eius persecutionem ei competit.
Abbreviated transcription (Latin):
gitimis quidã homiserũt.
hereclitatẽ. uł morte. uł alia
cã ĩ pediti fuerint quo mi¬
nus adeant. reliquis acdlient.
accrescit illoꝵ porcio. ⁊ licet
ante decesserint quã aclie¬
rit᷑. ad heredes tñ eorũ ꝑti

Expanded text:
redibus quidam omiserint hereditatem vel morte vel alia causa impediti fuerint quominus adeant, reliquis qui adierint adcrescit illorum portio et, licet ante decesserint qui adierint, ad heredes tamen eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpotestate sui parentis ẽ. ut sci¬
licet cũ alieno iuri mat̾ sub¬
iecta . ẽ. iussu eius adeat cuius
iuri subiecta. ẽ. p̾ferũt᷑ aũ
matri liberi. de functi qui sui
primi graclus. sine ulterioris.
Sed ⁊ filie sue mortue ailius.
uł filia p̃ponit᷑ ex ꝯstitntõnib
quani tilie exeludebat matr̃e.
soror aũ ꝯsanguinea parit̾ cõ
matre admictebatur. sed si fu¬
erant tr̃. ⁊ soror ꝯsanguiuer
⁊ mat̾ liberis houerata. frit̃
quidem mattẽ exoludebat.
eũmuis añ erat hexeditas.
ex equis ꝑtibus frĩ. ⁊ sorori
sed nos ꝑ cõsitutõnẽ quãĩ
codice nr̃o noĩe decorato ꝑo¬
suimus. matri subueniẽlũ
eẽ. existimauimus. itspiciẽ¬
ces ad naturã ⁊ puerperiũ.
⁊ periculũ. ⁊ sepe mortẽ ex hoc
casu matrib issatam. Ideo¬
ꝙ impium. cẽ. credimus. ca¬
sum fortuitũ ĩ eius admit¬
ta uł. liberta quat̾ non ꝑepe¬
rit. ĩ merito de fr̃adabat᷑ suc¬

Expanded text:
in potestate parentis est, ut sciin potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praeferuntur autem matri liberi defuncti, qui sui primigradus sive ulterioris. sed et filiae suae mortuae filius vel filia opponitur ex constitutionibus quam filiae excludebat matrem: soror autem consanguinea pariter cum matre admittebatur: sed si fuerat frater et soror consanguinei et mater liberis honorata, frater quidem matrem excludebat, communis autem erat hereditas ex aequis partibus fratri et sorori. Sed nos constitutione, quam in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitter vel libertina quater non pepererit, immerito defraudabatur suc
Abbreviated transcription (Latin):
emancipationos liberor ñ sẽꝑ
indeantur contracta fiducia fi
nebat. nisi splłr cotraita fiducia
parens m amimississ¶L¬
duodecim tabularn. ita stricto
nire ntebant᷑. et p̾ponebat mas¬
culõs ꝓgeniem. ⁊ cos qui ꝑ femi¬
nini sexus neccefsitucline sibi
uingunt᷑ adeo expesiebat ut
nequidẽ int̃ nitit̃. ⁊ flliũ filiã¬
ue ultro atroq lproditatis capi¬
ende ius daret. nisi qd̾ p̃tores ex
ꝓximitate cognatorũ eas ꝑsonas
ad successionẽ bonorũ unde cog
ea enim date sũt. ⁊ primũ ꝗdẽ
diuus claudianus matii ad so¬
laciũ librrorũ ammissorũ. le¬
gitimam eorum detulit bere¬
clitatẽ postea aũ senatus ꝯsul¬
to t̾culiano. quod cliui adriani
temporibus factũ. ẽ plenissume¬
& tristi successione matri ñ ⁊̃
auie. arecenda cautũ ẽ. ut mat̃
ĩgenuatrium liberorũ. ius
hũs. libertina quatuor. ad bo¬
na ciliorũ filiarũ ue amiitat᷑.
Indestametorũ mortuorũ. licet

Expanded text:
emancipationes liberorum semper emancipationes liberorum semper videantur contracta fiducia fienebat nisi specialiter contracta fiducia parens manumisissduodecim tabularum ita stricto iure utebatur et praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium filiamve ultro citroque hereditatis capiendae ius daret, nisi quod praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem bonorum possessioea emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod divi Hadriani temporibus factum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet
Abbreviated transcription (Latin):
cuxius uocat᷑ ad hredĩtacõ
aut spͥuerit ħrditatem ant
anteqam adeat decesserit nichi¬
lo magis legitimo iure seqũe¬
tes admittantur. Quod iterũ
p̾tores impetfecto iure corrige¬
tos. non in cotosine ãminicło
telinquebãt. s ex cognatorum
orcłine eorumn noc abant utpote
agnationis ĩure eis reclusoss
nos nichil dec̾e per fectissimo iu¬
ri cupientes nr̃a constitutõe
sauccumus quam de uire patͦ¬
nan̾d humanitate subgere¬
te ꝓtulimus. successionẽ mag¬
natorum hereditatibus nõ ẽẽ
eis denegandam. Cum satis
absurdum erat quod cognatis
a p̃tore apertum. ħ agnatis ẽe
reclusum. maxine cum in hone
quide m tutellarum ⁊ primogra¬
dn deficiente sequens succedat
⁊ quod in hone obtinebat non
erit in lucroꝑmissum.¶ad
legittimam successionem uocit᷑
nichilominus etiamꝑarens qui
contract. a fiducia filium. uł fili. ĩ
uepotes uł neptes. Le deĩceps
emancipat quodex nr̃a constitu¬
tione ominimodo moucitur. ut

Expanded text:
diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur. quod iterum praetores imperfecto iure corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes, nostra constitutione sanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tuo eosauãculus aũ sororis
sue sobolis similimoco ab
utro q̃ latere succedũt. Tam¬
quã si om̃s ex masculis des¬
cencentes legntimo iure ue¬
ninit salicet ubi fr̾ ⁊ soror
suꝑstites ñ sũt. his ⁊ enim
psonis p̃cedemsbus ⁊ suc¬
cestionẽ admitrentibus. cete¬
rĩ gradus remanẽt peniuis
se moti suidelicet hereditate ñ
in stirpe sed in capite diuic̃da¬
t. si plures sĩnt gradus

Expanded text:
 avunculus autem sororis suae suboli, simili modo ab utroque latere succedant, tamquam si omnes ex masculis descendentes legitimo iure veniant, scilicet ubi frater et soror superstites non sunt his etenim personis praecedentibus et successionem admittentibus ceteri gradus remanent penitus semoti: videlicet hereditate non ad stirpes, sed in capita dividenda. Si plures sin
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti fũdũ hominẽsũ resict.¬
meratams ⁊ ułł ipĩ leredẽ
rogare ut alicui restituit. uł
legatanũ quãuis alegata¬
rio legatari ⁊̃ possit. ¶Pocost
añ ñ solũ ꝓpriis testator res
ꝑ ficei ꝯmisñ relinq̃re sed
leiodis aut legatarii aut fi¬
deiꝯmissarũ. aut cuiuslibet
alteriuqĩtaꝙ ⁊ legatarius ⁊
ficui missarius. ñ solũ de ei
re rõgari pot̾. ut alicui eami
restituat. que relicta sit ei
seo ecũ deali sĩne ip̃ius. sl¬
nc alien sitihoe solũ obẜnã¬
dũ sit. ne plus quis quã ro¬
get᷑ alicui restituere quam
ipe ex testam̃to ceperit. Nam
quod amplius ẽ in utilit̾ re¬
linquet i sñ aũ alienas resꝑ
fideiomissũ relinꝗͭ. necesse

Expanded text:
eluti fundum, hominem, vestmeratam, et vel ipsum heredem rogare ut alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legari non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut legatarii aut fideicommissarii aut cuiuslibet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed etiam de alia, sive ipsius sive aliena sit. hoc solum observandum est, ne plus quisquam rogetur alicui restituere quam ipse ex testamento ceperit; nam quod amplius est inutiliter relinquitur. cum autem aliena res per fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
nra astitutõne sanocimiis õs
legitimas ꝑsonas. ic. ꝑ uiri¬
lem sexũ descĩdentes. sine mas¬
culiui siue feminini gnĩs
sint. similimodo ad iuira suc¬
cessionis legitime ab intesta¬
to uocari scdm gradus sui
p̃rogatiuã inec ideo excludẽ¬
das quia ꝯsanguinitatis in¬
ra secuti germane ñ hñt
hoc etiam adcendũ nr̃e
ꝯstitutõni existimanimus
ut sñferatur unus tm̃mͦ
gradus ab iure cognatõnis.¬
id. ĩ legiinã successionẽs ut
nõ solũ frĩs filius ⁊ filu. se

Expanded text:
stitutione sanximus omnes legitimas personas, id est per virilem sexum descendentes, sive masculini sive feminini generis sunt, simili modo ad iura successionis legitimae ab intestato vocari secundum gradus sui praerogativam, nec ideo excludendas quia consanguinitatis iura sicuti germanae non habent. Hoc etiam addendum nostrae constitutioni existimavimus, ut transferatur unus tantummodo gradus a iure cognationis in legitimam successionem, ut non solum fratris filius et filia s
Abbreviated transcription (Latin):
pellẽt᷑. ¶ Item siquis ex ceceris
iguatis. ueluti fũ. ant patruus
aut deniq̃ is ꝙ lõgiore graduẽ.
aliqueni adoptiuerat. ignatus
inder suos. ec̃ ñ dubitat. ¶Tet̾ͥũ
t̃ masculos quidẽ agnatõnis in¬
ꝗdẽ longissimo gradu ultro sẽ¬
utroꝙ. capiturs quod ad femi¬
nis uero. itiplacebat. ut ipẽ ꝯsõ¬
guinitatis iure tm̃ capiant. le¬
reditatẽ sisorores sint. uł ulte¬
rius ñ capiat o asculiuero
ad earũ hereditatẽ. ⁊̃ si longissi¬
mo gradu słnt. idmittebãt᷑ qua¬

Expanded text:
pellentur: item si quis ex ceteris pellentur: item si quis ex ceteris adgnatis tuis, veluti frater aut patruus aut denique is qui longiore gradu est, aliquem adoptaverit, adgnatio inter vos esse non dubitatur. Ceterum inter masculos quidem adgnationis iuam longissimo gradu ultro citroque capitur. quod ad feminas vero ita placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius non capiant: masculi vero ad earum hereditates, etiam si longissimo gradu sint, admitta
Abbreviated transcription (Latin):
successiones quo quomodo
amploctũt᷑. tc̃ ꝙx lege cluode¬
cim tabularũ ad agnanĩ ꝓpi¬
mũ hereclitas ꝑtinet. Sue ant̃
agnati ut primo quoꝙ libro
tradidimus cognati. ꝑuiri.¬
lis sexus ꝑsonas cognatõne cõ¬
incti qĩ apatre cognati. Itiꝙ
codẽ patre nati fr̃s agnati sibi
habuerĩt. ¶Itẽꝙ patruus. fñs
filio ⁊ ĩuice is. illi agnatus .ẽ.
sodẽ numero sũt fr̃s patrueles.
ati sũt. qui etiã cõsobrini uo¬
cãt᷑. qua rõne ⁊̃ ad plures gra¬
dus agnatõnis ꝑuenire po¬
terimus. ¶ hũ quoꝙ qui post
mortẽ patris nascũt᷑. ñciscũ¬
tur. sura cõsanguinitatis. Nõ
tñ om̃ibus sĩnuil agnatiso
dat lex hereclitatẽ. sed his qui
tẽ ꝓximiore gradu sũt. cõ cer¬
tũ eẽ ceperit aliquẽ intestatũ
decessise. ¶ ꝑ ad optõnẽ quocy
agnatõnis ius ꝯistit. uelutiin¬
t̃ allios naturales. ⁊ cos quos pi¬
t̃ corñ. d optauit. nec dubiũ
.c̃. quin. ĩ ꝓprie ꝯsaiguinei. ap¬

Expanded text:
modo amplectatur: tunc ex lege duodecim tabularum ad adgnatum proximum hereditas pertinet. Sunt autem adgnati, ut primo quoque libro tradidimus, cognati per virilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cognati. itaque eodem patre nati fratres adgnati sibi habuerint. item patruus fratris filio et invicem is illi adgnatus est. eodem numero sunt fratres patrueles, ati sunt, qui etiam consobrini vocantur. qua ratione etiam ad plures gradus adgnationis pervenire poterimus. hi quoque, qui post mortem patris nascuntur, nanciscuntur consanguinitatis iura. non tamen omnibus simul adgnatis dat lex hereditatem, sed his qui tunc proximo gradu sunt cum certum esse coeperit aliquem intestatum decessisse. Per adoptionem quoeluti inter filios naturales et eos quos pater eorum adoptavit nec dubium est, quin proprie consanguinei ap
Abbreviated transcription (Latin):
functe suꝑ sint. cdimidiã qui¬
dem mat̾. alteram uero climi¬
diam ꝑtẽ. om̃s sorores habebãt.
logitima siue sola cognatõnis
iura habentis. in testatus es.
uł. insitestata moriat᷑. ĩ capita
clistribuat᷑. eius hereclitas. c¬
sad quẽ admodũ nos matri¬
bus ꝑpexinius. ita eas oportet
sue soboli ꝯ sulere. scituris ci
qd̾ si tutores liberis ñ pecierũt
uł ĩlocũ remoti. uł. excusati
ĩtra annũ petere ueglexerĩt.
rũ successione merito repel¬
lent᷑. licet aũ uulgo quesitꝰ
sit aliuc filia ue. pot̾̃ ad bona
eius mat̾ exc̃culimo senatus

Expanded text:
functae supersint, dimidiam quidem mater, alteram vero dimidiam partem omnes sorores habeant, legitima sive sola cognationis iura habentibus intestatus quis vel intestata moriatur, in capita distribuatur eius hereditas. Sed quemadmodum nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae suboli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ium successione merito repellentur. Licet autem vulgo quaesitus sit filius filiave, potest ad bona eius mater ex Tertulliano senatus
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ possõnẽ eas adiuua¬
bãt. ⁊ pollicebãt᷑. hic bonoꝵ
possõnẽ. q̃ unde cognati ap¬
sabularũ seqñtes ⁊ eius
uestigia ĩ hac parte aser¬
uãtes. landamus qu̾dem
p̃cores suc humanitatis.
ñ tñ eos inplenũ cause
medert ĩuenimus. quare
⁊ enim umo eodẽ graclu
naturali cõ currẽte.⁊ agna¬
tõnis citulis tam in mas¬
culis quã ĩ feminis equa
lance ꝯstitutis. mastulis eꝑ¬
&ẽ aibat ad successionem̃
uenire om̃iũ agnatorũ.e
exagnatis quidẽ añ mu¬
ucribus millis penitus. ni

Expanded text:
bonorum possessionem eas adiuvabonorum possessionem eas adiuvabant et pollicebantur his bonorum possessionem quae unde cognati aprum sequentes et eius vestigia in hac parte conservantes laudamus quidem praetores suae humanitatis, non tamen eos in plenum causae mederi invenimus: quare etenim, uno eodemque gradu naturali concurrente et adgnationis titulis tam in masculis quam in feminis aequa lance constitutis, masculis quidem dabatur ad successionem venire omnium adgnatorum, ex adgnatis autem mulieribus null
Abbreviated transcription (Latin):
erat quia ꝯmodius uidebut᷑.
ita iura ꝯstitui ut plerũꝙ here¬
ditates ad masculos cõ fluerẽe.
Esed quia sane iniquum
erat. inuniu̾sũ eas. quasi ex¬
traneas repelli. ¶ p̃tor eas ad
bonorũ possõnẽ ad mittit. ex ea¬
ꝑte qua ꝓxumtac᷑ nomine bo¬
norũ possõnẽ pollicet᷑. ex qua
parte scilicet iea amiitũt᷑. Si
noc agnatus ullus nec ꝓximi¬
amplexa. simili modo om̃s
agnatos siue misculos siue
feminas. cuinscũꝙ gradus¬
sit ad similitudinẽ suoꝵ in¬
calut. ¶ Media. añ iuris pru¬
dencia que crat loge duode
cim tabularũ iunior mi¬
periali.aũ spłendore anterior.
subtilitate quadã excogita¬
cclut. ⁊ penitus eas ad succes¬
sionẽ agnaitorũ repellebat.
omi alia successione ĩ cog¬
nita. donec p̃cores paulatim
ãperitatẽ iuris ciuslis corri¬
gentes. sine qd̃ &ẽ. ad impłe¬
tes. humano ꝓposito aliũ
orlinẽ suis editis ad dider̃t.
⁊ cognatõnis linea proximi¬
tatis noĩe ĩtroclucta per

Expanded text:
erat, quia commodius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine bonorum possessionem pollicetur: ex qua parte ita scilicet admittuntur, si neque adgnatus ullus nec proximiamplexa, simili modo omnes adgnatos sive masculos sive feminas cuiuscumque gradus ad similitudinem suorum incabat: media autem iurisprudentia quae erat lege quidem duodecim tabularum iunior imperiali autem dispositione anterior, subtilitate quadam excogitaat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis linea proximitatis nomine introducta, per
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ad hũc extraneorã locosũt
⁊ quanitũ ad naturalis parẽ¬
tis bomꝑtinet nichilo magis
liberoꝵ gradũ nãciscñt᷑. qd
idd̾ sic placuit. quia iniquũ
erit. ec̃ ĩ pocestate patris ad op¬
tiui ad quos bona naturalis
patris ꝑtinctẽt. utrũ ad libeᷤ¬
ros eius. An ad̾ agnatosi mĩ¬
nus ¶ergo iuris hñt ad op
tiui quã naturalas. Nam qͥ
naturiles emãcipati. beneficio
p̃coris gradũ liberoꝵ retinẽt
licet iure ciuili ceꝑclũt. ad¬
optiui uero emãcipati ⁊ iure
ciuili ceꝑclũt. gradũ liberoꝵ
⁊ ap̃toreñ. ad iuuãt᷑. ⁊ recte
naturalia enim iura ciuilis
nũt sui heredes. eẽ. oesinere pos¬
sũt filii filie ue aut nepotes

Expanded text:
tum ad hunc aeque extraneorum loco fiunt, et quantum ad naturalis parentis bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nanciscuntur: quod ideo sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent, utrum ad liberos eius an ad adgnatos. Minus ergo iuris habent adoptivi filii quam naturales. namque naturales emancipati beneficio praetoris gradum liberorum retinent, licet iure civili perdunt: adoptivi vero emancipati et iure caetore non adiuvantur. et recte: naturalia enim iura civilis nunt sui heredes esse, desinere possunt filii filiaeve aut nepotes
Abbreviated transcription (Latin):
cunis. añ ciuitatũ diti. se¬
cñdũ. cłiualiũ ⁊stitutõnum
que suꝓ his date sũt denorẽ.
suprũ iura nanciscũt᷑ ꝑ quis
suo dtubernio copulauerit
ñ abinicio affectõne mari¬
tali eam tũ cũ qua poterat ho¬
bere dingiũ. ⁊ ex ea liberos
sustulerit. poctea nero affoc¬
tõne ꝓcedente. eriam nup¬
cialia ĩ crum̃ta cũ ea fece¬
rit. filios ꝙ uel filias habue¬
rit. Non solũ eos lideros qui
post docẽ editi sũt. iustos ⁊ in
poteitate cẽ. patrib. sed ⁊̃. an¬

Expanded text:
curiis tamen civitatum dati, secundum divalium constitutionum quae super his positae sunt tenorem, suoram iura nanciscuntur: nec nsuo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi sunt iustos et in potestate esse patribus, sed etiam an
Abbreviated transcription (Latin):
cillos facẽ. sco ⁊ ĩ testato quic
decedens sicłi ꝯmintere cocuca¬
factũ codicilli facti erant. papi¬
mi anns ait. ñ alit̾ uires habere
quam si speciali post eauolũ¬
te ꝯturm̃t᷑. sed liui se nerus
⁊ antoninus rescripserũt.
ex his cocdicillis ꝙ testam̃tũ p̃¬
eclũt. posse fidi cũmissũpeti.
si appareat eñ ꝙ postea testa¬
m̃tum fecerat. a uolũtate quã¬
m̃ cocdicillis ex p̃sserat ñ reces¬
sisset. coclicillis añ lereditas.
noque dari. neꝙ adimi pot̃.
ne ꝯfũdat᷑ ĩus cochcillori ⁊¬
redacio scribi debere. Sirecto
añ hereclitas coclicillis neque
dari. n aclimi pot̃. sam ꝑ
ficłicũmictũ bereditas codlici¬
lis iure relinqł. Nec aclitõe
herecli instituto codicillis a¬
icẽ. n substituere clirecto

Expanded text:
facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicifactum codicilli facti erant, Papinianus ait, non aliter vires habere quam si speciali postea voluntate confirmentur. sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius redatio scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo
Abbreviated transcription (Latin):
dlicatib q̃ ꝓb ĩtestato de ꝓpostumu
ntestatis deceduit qui aut
omnĩno testam̃tũ ñ fecit.
aut sure ñ fecit. aut id qd̃
fecerat ruptũ irritũ ue fac¬
tũ .ẽ. aut ncmo ex eo heres
extitit. antestatorũ aũ herodi¬
tates ex lege duodecim ta

Expanded text:
DITATIBUS QUAE AB INTESTATO DEFERUNTUR Intestatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege duodecim ta