comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donec completo unde sexaginta annoꝵ
numero ad complexum et nuptias sponsi
cȩlestis uirgo beata intraret. In qͦ monast̾io
& ipsa &e pat̾ eius osuiu  mat̾ eiꝰ eanfleo
& pat̾ matris eiꝰ ecluiniꝰ & multi alii no¬
Hoc autem bellum rex osumꝰ in regione
utriꝰq populi utilitate confecit. Nam et
suam gentem ab hostili paganorum de¬
popłatione liberauit: & ipsam gentem
merciorum. finitimarumq ꝓuinciarũ
desesto capite ꝑfido: ad fidĩ xpĩane gram
conuertit. Primꝰ aut̃ in ꝓuncia mertioꝵ
simul & lindis farnorum. ac mediter¬
raneoꝵ anglorum factꝰ ẽ ep̃c diumaut
fupͣdiximͦ: qui ap̃ mecliterraness anglos

Expanded text:
donec completo undesexaginta annorum donec completo undesexaginta annorum numero, ad complexum et nuptias Sponsi caelestis virgo beata intraret. In quo monasterio et ipsa, et pater ejus Osuiu, et mater ejus Aeanfled, et pater matris ejus Aeduini, et multi alii noHoc autem bellum rex Osuiu in regione utriusque populi utilitate confecit. Nam et suam gentem ab hostili paganorum depopulatione liberavit, et ipsam gentem Merciorum finitimarumque provinciarum, desecto capite perfido, ad fidei Christianae gratiam convertit. Primus autem in provincia Merciorum, simul et Lindisfarorum ac Mediterraneorum Anglorum, factus est episcopus Diuma, ut supra diximus , qui apud Mediterraneos Anglos
Abbreviated transcription (Latin):
quam bellantes ꝑderec ensis. Tum rex osuui.
iuxta quod dño uouerat ꝓ conlata sibi uic¬
toria grãs dõ referens. dedit filiam suam
elfledam. que uix tunc uniꝰ anni etatẽ
impleuerat. ꝑpetua ei uirginitate consecran¬
damꝰ donatis insuꝑ .xii. possessiunculis t̃¬
rarum. in quib ablatostudio mlicie ter¬
restris. ad exercendam miliciam cȩlestem.
supplicandumq ꝓ pace gentis eiꝰ eterna de
suppeteret. Ex qͥb uideł possessumcłis. sex
in ꝓuincia deirorum. sex in hib̾nicior umde¬
dit: singłe uͦ possessiones .x. erant familia¬
rium .i. simul om̃s centum .xx. Intrauit
da monast̾iũ quod noncupat᷑ heruter.i.
insula ceriri. cui tunc hild abbissa pꝰfuit. que
post biennium comꝑata possessione .x.
familiarium in loco qui d̾̃r treanes hacl
ibi monasterium construxit. In quo me¬
morata regis filia pͥmodiscipula uitȩ
regłaris. deinde etiam magistra extitit:

Expanded text:
quam bellantes perderet ensis. Tunc rex Osuiu, quam bellantes perderet ensis. Tunc rex Osuiu, juxta quod Domino voverat, pro conlata sibi victoria gratias Deo referens, dedit filiam suam Aelfledam quae vix dum unius anni aetatem impleverat, perpetua ei virginitate consecrandam: donatis insuper duodecim possessiunculis terrarum, in quibus ablato studio militiae terrestris, ad exercendam militiam caelestem, supplicandumque pro pace gentis ejus aeterna, suppeteret. E quibus videlicet possessiunculis, sex in provincia Deirorum, sex in Berniciorum dedit. Singulae vero possessiones, decem erant familiarum, id est, simul omnes centum viginti. Intravit da monasterium quod nuncupatur Heruteu, id est, insula cervi, cui tunc Hild abbatissa praefuit : quae post biennium comparata possessione decem familiarum in loco qui dicitur Streanaeshalch, ibi monasterium construxit; in quo memorata regis filia, primo discipula vitae regularis, deinde etiam magistra exstitit,
Abbreviated transcription (Latin):
simis instructas in bello habuere. quib
osumi rex cum alchfrido filio ꝑparnum ut
dixi hñs exercitum. s xͦ duce confis occurrit.
Nam alius filius eiꝰ egfrid. eo temꝑe ĩ ꝓuincia¬
merciorum ap̃ reginam cy nuise. obses te¬
nebatur. filiꝰ autem oftialdi regis oidilualdꝰ
qui eis auxilio eẽ debuerat. in parte erat
ad uersariorum: eisdemq contra patriam.
et patrium suum pugnaturis ductor exti¬
terat: quamiuis ipso temꝑe pugnandi se se
pugne subtraxerat: euentumq discriminis
tuto in loco expestabat. Inito gͦ certamine
fugati sunt & cesi pagani. duces regis .xxͣx.
inter fecti. In quib edilheri fr̃ anne regis
orientalis anglorum qui pꝰ eum regna¬
uit auctor ipse belli. ꝑditis militib siue
auxiliis int̾emptꝰ. Et quia ꝓpe fluuĩ
uinuaed pugnatumẽ. qui tunc p̾mun¬
dantia pluiiarum late alueum suum
immo omnes ripas suas transierat:¬
contigit ut multo plures aqua fugientes

Expanded text:
simis instructas in bello habuere, quibus simis instructas in bello habuere, quibus Osuiu rex cum Alchfrido filio, perparvum, ut dixi, habens exercitum, sed Christo duce confisus, occurrit. Nam alius filius eMerciorum apud reginam Cinewissem obses tenebatur. Filius autem Oswaldi regis Edilwald, qui iis auxilio esse debuerat, in parte erat adversariorum, iisdemque contra patriam et patruum suum pugnaturus ductor exstiterat. Quamvis in ipso tempore pugnandi sese pugnae subtraxerat, eventumque discriminis tuto in loco exspectabat. Inito ergo certamine, fugati sunt et cinterfecti: in quibus Aedilheri frater Annae regis Orientalium Anglorum qui post eum regnavit, auctor ipse belli, perditis militibus sive auxiliis interemptus: et quia prope fluvium Uinuaed pugnatum est, qui tunc prae inundantia pluviarium late alveum suum immo omnes ripas suas transierat,contigit ut multo plures aqua fugientes,
Abbreviated transcription (Latin):
çendo exiberet.
is temꝑibꝰ rex osuni cum acerbas atq
incorelabiles pateret᷑ irruptiones
sepe dicti regis merciorum qui frem eiꝰ occi¬
derat aduitimum necessitate cogente ꝓmi¬
sit se ei iniimera & maiora quam credi pot̾
ornamenta regia ł donaria in p̾crum pacis
largiturum. dum mͦ ille domum rediret et
ꝓruncias regnieiꝰ usq ad int̾rutionem uas¬
tare desineret. Cumq rex ꝑfidus nullatenꝰ
p̃cib illiꝰ assensum p̃beret: Qui toram eiꝰ
gentem a paruo usq ad magnum delere.
atq exterminare decreuerat: respexit ille
ad di uine auxilium piecatis. quo ab impie¬
tate barbarica posset eripĩ. uotoq se obligans.
si paganus inquit nescit acciꝑe nrã donaria:
possessiones prediorum ad construenda mo¬
nasteriadonaret. Et sic cum paucissimo ex¬
citu. se certamin dedit. Deniq fert᷑ quia tͥ¬
cies maiorem pagani habuerint ȩxercitũ.
Si quidem ipsi .xxx. legiones ducibꝰ nobilis¬

Expanded text:
cendo exhiberet.cendo exhiberet.s DCLV rex Osuiu cum acerbas atque intolerabiles pateretur irruptiones saepe dicti regis Merciorum, qui fratrem ejus occiderat, ad ultimum necessitate cogente promisit se ei innumera et majora quam credi potest ornamenta regia vel donaria in pretium pacis largiturum, dummodo ille domum rediret, et provincias regni ejus usque ad internecionem vastare desineret. Cumque rex perfidus nullatenus precibus illius assensum praeberet, qui totam ejus gentem a parvo usque ad magnum delere atque exterminare decreverat, respexit ille ad divinae auxilium pietatis, quo ab impietate barbarica posset eripi: votoque se obligans: « Si paganus, inquit, nescit accipere nostra donaria, possessiones praediorum ad construenda monasteria donaret: et sic cum paucissimo exercitu se certamini dedit. Denique fertur quia tricies majorem pagani habuerint exercitum; siquidem ipsi triginta legiones ducibus nobilis
Abbreviated transcription (Latin):
ut insequentibꝰ dicemꝰ. Quatuor siquidem
etiam summi sacerdotii gradu functi sunt.
Cum gͦ epm defunctum ac sepultum. in ꝓuin¬
cia nordamhimbrorum audirent fr̃s qui
nasterio omnes circit᷑ .xxx. cupientes ad corpꝰ
sui patris aut uiuere si sic dõ placeret. aut mo¬
rientes ibi sepeliri. Qui libent̃ a suis frĩbꝰ et
cõmilitonibꝰ suscepti: omnes ibidem suꝑue¬
niente p̾fate pestilentie clade defuncti sunt:
excepto uno puerulo. quem orationibꝰ patris
sui amorte constat eẽ seruatum. Nam cũ mul¬
to pꝰ hec temꝑe inueret. & scripturis legendis
oꝑamdaret᷑: tandemdidicit se aqua baptisma-¬
tis non ẽẽ regeneratum: & mox fonte lauacͥ
De quo dubitandum ͣ dredid̾im qui intercessio¬
nibꝰ ut dixi si prĩs ad cuiꝰ corpꝰ dilectionis
ipsiꝰ grã uenerat. sit ab articulo mortis reten¬
tꝰ: ut & ipse sic mortem euad̾et ȩternam: et
aliis quoq frĩb ministium uite ac salutis do¬

Expanded text:
ut in sequentibus dicemus. Quatuor siquidem ut in sequentibus dicemus. Quatuor siquidem etiam summi sacerdotii gradu functi sunt. Cum ergo episcopum defunctum ac sepultum in provincia Nordanhymbrorum audirent  Al., aunasterio homines circiter triginta, cupientes ad corpus sui Patris, aut vivere si sic Deo placeret, aut morientes ibi sepeliri: qui libenter a suis fratribus et commilitonibus suscepti, omnes ibidem superveniente praefatae pestilentiae clade defuncti sunt, excepto uno puerulo, quem orationibus patris sui a morte constat esse servatum. Nam cum multo post haec tempore viveret, et Scripturis legendis operam daret, tandem didicit se aqua baptismatis non esse regeneratum, et mox fonte lavacri de quo dubitandum non crediderim, quin intercessionibus, ut dixi, sui patris, ad cujus corpus dilectionis ipsius gratia venerat, sit ab articulo mortis retentus, ut et ipse sic mortem evaderet aeternam, et aliis quoque fratribus ministerium vitae ac salutis do
Abbreviated transcription (Latin):
ouum gallinatium cũ paruo lacte aqua
mixto ꝑcipiebat. Dicebat enim hanc ẽẽ con¬
suetudinem a quib normã discipline re¬
głaris didicerat. ut accepta nuꝑ loca ad facien
gesime restarent: uenit qui clamaret eum
ad regem. At ille ne opꝰ religiorum negotioꝵ
regalium causa int̾mitt̾et᷑: peciit prb̃m su¬
um cynibillum qui etiam fr̃ germanus erat
ipsiꝰ pia cepta complere. Cui cum ille libent̃
ad quiesceret: expleto stuidio ieiuniorum et
orationis. fecit ibi monasteriũ qđ nunc
Qui cum annis multis & in p̃fata ꝓuincia epa¬
cum administ raret. & huiꝰ quoq monasterii
statutis prepositis curam gereret: casu contigit
ut ad ipsum monasterium temꝑe mortalita¬
tis adueniens: tactꝰ ibidem infirmitate corꝑis
& in illa corpꝰ ipsius ad dexteram altaris recon¬
ditum. Dedit autem ep̃c regendum pꝰ semo¬
nasterium fri suo ceadda qui pꝰea ep̃c factꝰ ẽ.

Expanded text:
ovum gallinaceum cum parvo lacte aqua ovum gallinaceum cum parvo lacte aqua mixto percipiebat. Dicebat enim hanc esse consuetudinem eorum, a quibus normam disciplinae regularis didicerat, ut accepta nuper loca ad faciendgesimae restarent, venit qui clamaret eum ad regem. At ille, ne opus religiosum negotiorum regalium causa intermitteretur, petiit presbyterum suum Cynibillum, qui etiam frater germanus erat ipsius, pia coepta complere. Cui eum ille libenter adquiesceret, expleto studio jejuniorum et orationis, fecit ibi monasterium, quod nuQui cum annis multis et in praefata provincia episcopatum administraret, et hujus quoque monasterii statutis propositis  Al., praepositis curam gereret, casu contigit ut ad ipsum monasterium tempore mortalitatis adveniens, factus ibidem infirmitate corporiet in illa corpus ipsius ad dexteram altaris reconditum. Dedit autem episcopus regendum post se monasterium fratri suo Ceadda, qui postea episcopus factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta fidĩ. erat enim prb̃r ministrare so¬
lebat. ꝑ cuiꝰ noticiam maxime addiligendum
antistes. elegit sibi locũ monast̾ii construen¬
di in montibꝰ arduis ac remotis: in quib latͦ¬
num mag̃ latibula ac lustra ferarũ. quam ha¬
bitacła fuisse uidebant᷑ hominum: ut iuxta ꝓ¬
phetiam ȩsaie incubilibꝰ in quib pꝰ drachoneᷤᷤ
habitabant oriretur uiror calami & iunci.
.i. fructꝰ bonorum oꝑum. ibi nascerent᷑: ubi
pꝰ uel bestiȩ commorari. ł homines bestialit̃
uiuere consueuerant. Studens auͣt uir dñi
acceptum monasterii locum pͥmo precibus
ac ieiuniis a pͥstina flagitiorum sorde pur¬
gare: & sic ineo monasterii funcdamenta ia¬
cere: postulauit a rege ut sibi totum quadra¬
gesime tempꝰ qd̾ instabat. facultatem ac licen-¬
tiam ibroem orõis causa demorandi conced̾ et.
Quib dieb cunctis excepta dominica. ieuiniu̾
tunc nisi quidem panis ꝑmodicũ. & unum

Expanded text:
sacramenta fidei, erat enim presbyter, ministrare sosacramenta fidei, erat enim presbyter, ministrare solebat, per cujus notitiam maxime ad diligendum antistes, elegit sibi locum monasterii construendi in montibus arduis ac remotis; in quibus latronum magis latibula ac lustra ferarum, quam habitacula fuisse videbantur hominum: ut, juxta prophetiam Isaiae, iu cubilibus, in quibus prius dracones habitabant, oriretur viror calami et junci, id est, fructus bonorum operum ibi nascerentur, ubi prius vel bestiae commorari, vel homines bestialiter vivere consueverant. Studens autem vir Domini acceptum monasterii locum primo precibus ac jejuniis a pristina flagitiorum sorde purgare, et sic in eo monasterii fundamenta jacere, postulavit a rege, ut sibi totum Quadragesimae tempus quod instabat, facultatem ac licentiam ibidem orationis causa demorandi concederet. Quibus diebus cunctis, excepta Dominica, jejunium tunc quidem nisi panis permodicum, et unum
Abbreviated transcription (Latin):
succhelm filiꝰ sexbaldi qui baptitatus ẽ abip¬
so cedde in ꝓuincia orientalium anglorum.
inuico regio qui dr̃ rẽdlesham .i. mansio ren¬
dilt. suscepitq eum ascendentem de fonte sco
elctiuadꝰ rex ipsiꝰ gentis orientalium anglorũ.
olebat autemidem uir dñi cum apud
orientales saxones ep̃atꝰ officio funge¬
retur: sepiꝰ etiam suam idẽ nordamhimbroꝵ.
ꝓuinciam: exhortandi grã reuisere. Quem
entem ꝓbumq moribꝰ uidet: postulauit eũ
possessionem terrȩ aliquamase ad construen¬
dum monasterium acciꝑe. Inquo ipse rex et fre¬
quentius deprecandum dominum. uerbumq
audiendum ad uenire. & defunctꝰ sepeliri deb̾et.
Nam et se ipsum fidelit᷑ credidit multum uiuari
eorum orõib cotidianis. qui illo in loco dño serui¬
rent. habuerat autem idem rex secum frẽm ger¬
manum eiꝰdem ep̃i uocabulo cȩlin uirum eque
dõ deuotum: qui ipsi ac familiȩ ipsiꝰ uerbum et

Expanded text:
Suidhelm, filius Sexbaldi DCLX, qui baptizatus est ab ipSuidhelm, filius Sexbaldi DCLX, qui baptizatus est ab ipso Cedde in provincia Orientalium Anglorum, in vico regio qui dicitur Rendlaesham, id est, Mansio Rendili; suscepitque eum ascendentem de fonte sancto Aedilvald rex ipsius gentis Orientalium Anglorum, olebat autem idem vir Domini, cum apud Orientales Saxones episcopatus officio fungeretur, saepius etiam suam, id est, Nordanhymbrorum provinciam exhortandi gratia revisere: quem entem, probumque moribus videret, postulavit eum possessionem terrae aliquam a se ad construendum monasterium accipere, in quo ipse rex et frequentius ad deprecandum Dominum verbumque audiendum advenire, et defunctus sepliri deberet. Nam et seipsum fideliter credidit multum juvari eorum orationibus quotidianis, qui illo in loco Domino servirent. Habuerat autem idem rex secum fratrem germanum ejusdem episcopi, vocabulo Caelin, virum aeque Deo devotum, qui ipsi ac familiae ipsius verbum et
Abbreviated transcription (Latin):
glica precepta deuoto corde seruaret. In qua tñ
eiꝰ morte in noxia ruxta p̃dictum uiri dĩ uera
ẽ eiꝰ culpa punita. Habuerat enim unus ex
his qui eum occiderunt comitibꝰ: in licitum
non posset. excõmunicauit eum: atq omib
qui se audire uellent. p̾cepit ne domum eiꝰ
intrarent: neq de cibis illiis acciꝑent. Con¬
mite intrauit intrauit epulaturꝰ domũ eiꝰ.
Qui cum abiss: obiuauit ei antistes. At rex in-¬
ditq ante pedes eius ueniam reatꝰ postulans.
slam & ep̃c parit̾ desiliuit: sederat enim et ip¬
se in equo. Iratꝰ autem tetigit regem iacentẽ
uirga quam tenebat manu. & pontifica li
liusti te continere adomu ꝑditi. & danpnati
illiꝰ : tu in ipsa domo mori habes. S creden¬
dum ẽ quia talis mors uiri religiosi non solũ
talem culpam diluerit: s etiam meritumeiꝰ
quia ꝑꝑ obseruantiam mandator um xp̃i con-¬
tigit. Su ccessit autem sigb̾to in regnum

Expanded text:
gelica praecepta devoto corde servaret: in qua tamen gelica praecepta devoto corde servaret: in qua tamen ejus morte innoxia, juxta praedictum viri Dei, vera est ejus culpa punita. Habuerat enim unus ex his qui eum occiderunt comitibus, inlicitum corrigere non posset, excommunicavit eum, atque omnibus qui se audire vellent praecepit ne domum ejus intrarent neque de cibis illius acciperent. Conmite, intravit epulaturus domum ejus: qui cum abiisset, obviavit ei antistes. At rex inditque ante pedes ejus, veniam reatus postulans. Nam et episcopus pariter desiluit: sederat enim et ipse in equo. Iratus autem tetigit regem jacentem virga quam tenebat manu, et pontificali luisti te continere a domo perditi et damnati illius, tu in ipsa domo mori habes. » Sed credendum est quia talis mors viri religiosi non solum talem culpam diluerit, sed etiam meritum ejuquia propter observantiam mandatorum Christi contigit. Successit autem Sigbercto in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
minist̾io baptir andi ad iuuarent maxime
in ciuitate. quȩ lingua saxonum rchancestir
appellat᷑ s & in illa quȩ cilaburg cognomi¬
natur. Quorum prior locꝰẽ in ripa pente
amiris.: sc̾s. in ripa tamensis in quib collec¬
to examine famulorum xͥ disciplinã uitȩ
regłaris in quantum rudes adhuc caꝑe po¬
terant. custo dire pͥotuit. Cumq temꝑe non
pauco in p̾fata ꝓuincia. gaudente rege.
congaudente uniuerso populo uite cȩlestis
institutio. cotidianum fumeret augmen¬
tum: contigit ipsum regem instigante oi¬
um bonoꝵ inimico ꝓpinquorum suoꝵ
man u interfici. Erant auͣt duo germani
fr̃s: qui hoc facinus patrarunt. Qui cum in¬
terrogarentur quare hoc facerent: nil aliud
respondere potuerunt. nisi ob hoc se uatos
fuisse. & inimicos regi quod ille nimiũ suis
parcere solet inimicis. & facꝰtas ab eis iniuri¬
as: mox obsecrantibꝰ placida mente dimitt̾et
Talis erat culpa regis ꝓquaoccid̾et᷑: quod euan¬

Expanded text:
andi adjuvarent, maxime in civitate quae lingua Saxonum Ythancaestir appellatur. Sed et in illa quae Tilaburg cognominatur: quorum prior locus est in ripa Pentae amnis, secundus in ripa Tamensis: in quibus, collecto examine famulorum Christi, disciplinam vitae regularis, in quantum rudes adhuc capere poterant, custodire docuit. Cumque tempore non pauco in praefata provincia, gaudente rege, congaudente universo populo, vitae caelestis institutio quotidianum sumeret augmentum, contigit ipsum regem instigante omnium honorum inimico, propinquorum suorum manu interfici DCLX. Etant autem duo germani fratres qui hoc facinus patrarunt; qui cum interrogarentur quare hoc facerent  Al., cur hoc fecerint, nil aliud respondere potuerunt, nisi ob hoc se iratos fuisse et inimicos regi, quod ille nimium  Al., nimirum suis parcere soleret inimicis, et factas ab eis injurias mox obsecrantibus placida mente demitteret. Talis erat culpa regis pro qua occideretur, quod evan
Abbreviated transcription (Latin):
olim romani britaniam insulam p̃cuixere.
.xii. milibꝰ passuum amari orientali secreta.
ab osõui rege ut aliquos sibi dostores daret.
qui gentem suam ad fidem xͥ conu̾terent.
ac fonte salutari abluerent. at ille mittens
ad ꝓuinciam mediterraneorum anglorum.
clamauit ad se urunidĩ cedda. & dato illi
socio alto quodam prb̃o. misit predicare u̾¬
bum genti orientalium saxonum. Ubi cũ
omĩa ꝑ ambulantes. multam dño eccłam c̃¬
gregassent: contigit temꝑe quodam eundẽ
cedda redire domum ac ꝑuenire ad eccl̃am
I udis farnensem. ꝑꝑ colloquium finaniep̃i.
uocatis ad se in ministerrum orclinationis.
aliis duobꝰ ep̃is: Qui accepto gradu ep̃atus
rediit ad ꝓuinciam: & maiore auctoritate cep¬
cum opꝰ explens. fecit ꝑ loca eccłas : prbos ec¬

Expanded text:
olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, duodecim millibus passuum a mari Orientali secreta. ab Osuiu rege ut aliquos sibi doctores daret, qui gentem suam ad fidem Christi converterent ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad provinciam Mediterraneorum Anglorum, clamavit ad se virum Dei Cedd, et dato illi socio altero quodam presbytero, misit praedicare verbum genti Orientalium Saxonum. Ubi cum omnia perambulantes multam Domino Ecclesiam congregassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, ac pervenire ad ecclesiam Lindisfaronensem, propter conloquium Finani episcientalium Saxonum, vocatis ad se in ministerium ordinationis aliis duobus episcopis: qui accepto gradu episcopatus, rediit ad provinciam, et majore auctoritate coeptum opus explens, fecit per loca ecclesias, pre
Abbreviated transcription (Latin):
qui hominum manib facti eent quam dĩ
creandi materiam lignum uel lapidem
ẽẽ non posse: quorum rescissure uel igni
ꝓiceretur. & pedibus conculcata int̾exaͣ
uerterentur: Om̃ potius intelligendum
maiestatem in comp̾hensibilem᷑ huma¬
nis oculis inuisibilem: omni pocentem.
ȩtͣ̃num: qui celum et terram & huma¬
num genus creasset. regeret. & udicaturꝰ
ẽẽt or bem in equitate: cuiꝰ sedes ȩterna ñ
in uili et cadnco metallo. s in celis eẽt cre¬
omnes qui uoluntatẽ eiꝰ a quo creati sitt
discerent & facerent: eterna ab illo p̾mia
eẽnt ꝑaccepturi. Hec et huiꝰ modi multa
cum rex osuiui regi sigb̃to amicali et qua¬
si fr̃no consilio sepe inculcaret: tandem
iuuante ami corum consensu credidit.
& factis cum suis consilio cum exoratioe:
fauentibꝰ cunctis & annuentibus fidei.
baptiatus ẽ. cum eis aftano ep̃o in uillare¬
gia cuius suprameminimus que cognoĩat
ad murum. Est enimiuxta murum quo

Expanded text:
qui hominum manibus facti essent; dei qui hominum manibus facti essent; dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni projicerentur, et pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intelligendum majestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et judicaturus esset orbem in aequitate; cujus sedes aeterna non in vili et caduco metallo, sed in caelis esset creomnes qui voluntatem ejus a quo creati sunt discerent et facerent, aeterna ab illo praemia essent percepturi. Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu regi Sigbercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem juvante amicorum consensu credidit, et facto cum suis consilio, cum exhortatione, faventibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in villa regia cujus supra meminimus , quae cognominatur Ad murum. Est enim juxta murum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibꝰ ep̃c medit̾raneorum anglorũ.¬
Paucitas enim sacerdotum: cogebat unum
antistitem duobꝰ populis prefici. Qui cũ¬
pauco sub temꝑe non paucam dño plebem ad
pit ꝓ illo ep̃atum ceollach. & ipse de natione
scotorum. qui non multo pꝰ relicto epãtu re¬
uersus ẽ ad insulam hii. ubi plurimorum
cap̃ et arcem scocti habuere. cenobiorum:
succedente illi in epͣatum trumheri uiro re¬
ligioso. & monachica uita instituto. Natiõe
quidem anglo. s ascotis ordinatꝰ ep̃s. Qd
temꝑ ibꝰ uulheri regis de quo in sequentib
dicemꝰ factumẽ.¬
o temꝑe etiam orientales saxones
fidam quam olim expulso mellito
antũtite abiecerant: intantia regis ofuin
receꝑunt. Erat enim rex eiꝰdem gentis sig¬
beret qui pꝰ sigb̾tum cognomento paruũ
regnauit: amicꝰ. eiꝰdem osuui regis. Qui
cum frequent᷑ ad eum in ꝓuncia nor¬
dam hu brorum ueniret: solebat eum
hortari ad intelligendum dõs ẽẽ non posse

Expanded text:
sacerdotibus episcopus Mediterraneorum Anglorusacerdotibus episcopus Mediterraneorum AngloruPaucitas enim sacerdotum cogebat unum antistitem duobus populis praefici. Qui cupauco sub tempore non paucam Domino plebem adqpit pro illo episcopatum Ceollach, et ipse de natione Scottorum, qui non multo post, relicto episcopatu, reversus est ad insulam Hii, ubi plurimorum caput et arcem Scotti habuere coenobiorum: succedente illi in episcopatum Trumheri viro religioso, et monachica vita instituto DCLIX, natione quidem Anglo, sed a Scottis ordinato episcopo; quod temporibus Vulfheri regis de quo in sequentibus dicemus, factum etiam Orientales Saxones fidem quam olim, expulso Mellito antistite, abjecerant , instantia regis Osuiu receperunt. Erat enim rex ejusdem gentis Sigberct, qui post Sigberctum cognomento Parvum regnavit, amicus ejusdem Osuiu regis, qui cum frequenter ad eum in provinciam Nordanhymbrorum veniret, solebat eum hortari ad intelligendum deos esse non posse
Abbreviated transcription (Latin):
litibꝰ eorumq famulis in uniuersis in uico
regis in lustri qui uocatur ad murum. Et
acceptis.iiii. prb̃ris qui ad docendam bap¬
tizandanq gentem illiꝰ & eruditione et
uita uidebantur idonei: inultocum gau¬
dio reuersus ẽ. Erant aũt prb̃i cedde & ad
da & becti & diuina. Quorum ultimus na-¬
tione scotꝰ: cet̾i fuere de angłis. Adda aut̃
rati sacerdotes cum principe: p̃dicabant u̾¬
bum et libent᷑ auditi sunt: multiq cotidie
sorde idolatrie fidei sunt fonte abluti. Nec
ꝓhibuit penda rex: quin etiam insua hẽ
mertiorum natione uerbum si qui uellent
audire predicaretur. ¶um potiꝰ habebat¬
odio & despiciebat eos quos fide xp̃i imbu¬
tos oꝑa fidĩ nou habere depͣhendit. dicens
cotempnendos eẽ eos & miseros quidõ suo
Cepta sunt hec biennio ante mortem pen¬
dan regis: ipso autem occiso. cum osiuu rex
xanus regnum eiꝰ acciꝑet. ut in sequentibꝰ
dicemꝰ: fastus ẽ diuina unus ex p̃fatis .iiii.

Expanded text:
litibus eorumque famulis universis, in vico litibus eorumque famulis universis, in vico regis inlustri qui vocatur Ad murum. Et acceptis quatuor presbyteris, qui ad docendam baptizandamque gentem illius, et eruditione et vita videbantur idonei, multo cum gaudio reversus est. Erant ada, et Betti, et Diuma, quorum ultimus natione Scottus, caeteri fuere de Anglis. Adda autemrati sacerdotes cum principe, praedicabant verbum, et libenter auditi sunt, multique quotidisorde idolatriae, fidei sunt fonte abluti. Nec prohibuit Penda rex quin etiam in sua, hoc est, Merciorum natione, verbum, si qui vellent audire, praedicaretur. Quin potius odio habebat, et despiciebat eos, quos fide Christi imbutos, opera fidei non habere deprehendit, dicens contemnendos esse eos et miseros qui Deo suo Coepta sunt haec biennio ante mortem Pendan regis. Ipso autem occiso DCLVI, cum Osuiu Rex Christianus regnum ejus acciperet, ut in sequentibus dicemus , factus est Diuma unus ex praefatis quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
duos dies. Et ipse. defuncto ithamar conse¬
crauit ꝓ eo damianum qui de genere aus¬
tͣalium saxonum erat oriundus.¬
is temꝑibꝰ iniddil angli .i. mediter¬
ranei angli sub principe peada filio
pendan regis: fidem et sacramenta u̾itatis
ac regis nomine ac ꝑsona dignissimus. pͣ¬
latꝰ ẽ a patre regno gentis illiꝰ: uenttꝰ ad regẽ
nordanhim brorum osuii postulans filiã
eius aldilfledam sibi coniugem dari.
Neq alit̾ quod petebat impetrare potuit: nisi fi¬
dẽ xͥ ac baptisma cum gente cui pͣerat acciꝑet
at ille audita predicatione ueritatis & ꝓmis¬
sione regni cȩlestis. speq resurrectionis. ac
future immortalitatis. libent᷑ se xp̃ianum
fieri uelle confessus ẽ & si uirginem non ac¬
ciꝑet: ꝑsuasus maxime ad ꝑcipiendam fidẽ
a filio regis osuiu nomine alefrido qui erat
cognatꝰ & amicus eiꝰ: habens sororem ipsius
de regis. Baptitatꝰ ẽ gͦ a finano epõ cum
omnib qui secum uenerant comitibꝰ ac mi¬

Expanded text:
duos dies; et ipse, defuncto Ithamar, consecravit pro eo Damianum qui de genere Australium Saxonum erat oriundusis temporibus Middilangli, id est, Mediterranei Angli, sub principe Peada  Al., Penda filio Pendan regis, fidem et sacramenta veritatisac regis nomine ac persona dignissimus, praelatus est a patre regno gentis illius; venitque ad regem Nordanhymbrorum Osuiu, postulans filiam ejus Alchfledam sibi conjugem dari. Neque aliter quod petebat impetrare potuit, nisi fidem Christi ac baptisma, cum gente cui praeerat, acciperet. At ille audita praedicatione veritatis, et promissione regni caelestis, speque resurrectionis ac futurae immortalitatis, libenter se Christianum fieri velle confessus est, etiamsi virginem non acciperet: persuasus maxime ad percipiendam fidem a filio regis Osuiu, nomine Alchfrido, qui erat cognatus et amicus ejus, habens sororem ipsius dan regis. Baptizatus est ergo a Finano episcopo, cum omnibus qui secum venerant comitibus ac mi
Abbreviated transcription (Latin):
te aidano pacient̾ ab omĩb colera batur:
qui patenter intellexerant. quia et si
pascha contra morem eorum qͥ ipsum¬
miserant facere non potuit oꝑatam̃ fidei
pietatis & dilectionis iuxta morem omĩb
scĩs consuetum diligent᷑ exequi curauit.
Uñ ab omĩb &̃ his qui pascha alit̃ sentie¬
bant. merito diligebat᷑: nec solum a me
riorum & felice orientalis anglorum. ue¬
nerationi habit᷑ ẽ. Defuncto autenfina¬
no qui pꝰ illum fuit cum colinanus in
uior de obsernatoe pasche necñ & de aliis
eccłastice uitȩ disciplinis controu̾sia nataẽ
Unde m aut hec questio sensus & cordana¬
ꝑuenit &e ad ipsas pͥncipum aures. osuiu ui¬
deł regis & filũ eiꝰ alfricdi: quianimirum
osuiu a scotis ecloctꝰ ac baptiratꝰ: illoꝵ & lin-
gueͣ optime imbutꝰ. nil meliꝰ ꝙͣ qd̾ illi docu
ticam adierat: & apͣ dalfinum archĩeꝑm gal¬
liarum. luglunum multũ t̃ꝑis eg̾at. a qͦ

Expanded text:
te Aedano patienter ab omnibus tolerabatur, te Aedano patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia etsi Pascha contra morem eorum qui ipsummiserant facere non potuit, opera tamen fidei, pietatis et dilectionis, juxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter exsequi curavit: unde ab omnibus etiam his qui de Pascha aliter sentiebant, merito diligebatur: nec solum a medriorum, et Felice Orientalium Anglorum, venerationi habitus est. Defuncto autem Finano qui post illum fuit, cum Colmanus in avior de observatione Paschae necnon et de aliis ecclesiasticae vitae disciplinis controversia nata est: unde movit haec quaestio sensus et corda mulPervenit et ad ipsas principum aures, Osuiu, videlicet, regis, et filii ejus Alchfridi; qui nimirum Osuiu a Scottis edoctus ac baptizatus, illorum etiam lingua optime imbutus, nihil melius quam quod illi docuiticam adierat, et apud Dalfinum archiepiscopum Galliarum Lugduni multum temporis egerat, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
nerant: qd̾ scoti dominicũ pasche diem
contra uniuersalis ecclȩ morem gelebra¬
rent. Erat in his acerrimi̾s ueri pasche de¬
gens. inuitos quidem correxit uel ad sol-¬
lertiorem u̾itatis inquisitionem accendit:
nequaꝙͣ tñ finanum emendare potuit:
Quin potꝰi qd̾ ẽẽ homo ferocis animi. acer¬
biorem castigando. & aꝑtum u̾itatis adu̾¬
sarium reddidit. Obsernabat auͣt iacobꝰ
diaconus quondam ut supͣdociumꝰ uene¬
rabilis archiepm paulinum: uerum ec
reptiorem uiam erudire pot̾at. Obserua¬
bat & regina eanfled cumsins iuxta qd
in cancia fieri uid̾at. hñs secum de cancia
prb̃m catholice obseruationis nomine
romanum. Vnde nuninum qmͣ contigis¬
se fert᷑ illis temꝑibꝰ: ut bis in anno uno
pascha celebraret᷑. Et cum rex pascha do¬
minicum solutis ieiuniis faceret: tum
regina cum suis ꝑsistens ad huc in ieui¬
nio diem pal marum celebraret. Hec aut̃
dissonancia paschalis obseruancie. uiuen¬

Expanded text:
nerant, quod Scotti Dominicum Paschae diem nerant, quod Scotti Dominicum Paschae diem contra universalis Ecclesiae morem celebrarent. Erat in his acerrimus veri Paschae degens, multos quidem correxit, vel ad sollertiorem veritatis inquisitionem accendit: nequaquam tamen Finanum emendare potuit; quin potius, quod esset homo ferocis animi, acerbiorem castigando, et apertum veritatis adversarium reddidit. Observabat autem Jacob diaconus quondam, ut supra docuimus, venerabilis archiepiscopi Paulini, verum et reptiorem viam erudire poterat. Observabat et regina Eanfled cum suis, juxta quod in Cantia fieri viderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicae observationis, nomine Romanum: unde nonnunquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno Pascha celebraretur. Et cum rex Pascha dominicum solutis jejuniis faceret, tunc regina cum suis persistens adhuc in jejunio diem Palmarum celebraret. Haec autem dissonantia paschalis observantiae viven
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. simul & lib̾tatẽ receꝑunt. Sicq cũ suo
no seruire gaudebant. Prefutt aut̾ rex
idem genti mertiorum annis .xuii: habu
diximꝰ. scd̃m laruman. tercium ceaddan.
quartum uinfridũ: Omne̾ hi ꝑ ordinem
sibimet succedentes: sub rege uulfero
gentis merciorũ ep̃atu st̃ functi.¬
⁊ cerea aidano ep̃o de hac uita sublato:
finan ꝓ illo gradum epãtꝰ a scotis ordinatꝰ ac
missus acceꝑat. Qui in insula liuclisfarnen¬
si fecit ȩccłam epãli sedi congruam: quam
tñ more scotorũ ñ de lapide s de robore resto
totam com posuit: atq arundine cexit:
Quam tꝑ̃r sequenti reuerentissimꝰ archiepͣc
theodorꝰ in honore beati apli petri didi
dine. plumbilaminis eam cotam hoc est
& testum: & ipsos quoq parietes eiꝰ cooꝑire
curauit. His temꝑibꝰ questio factaẽ frequẽs
& magna de obsernatione pasche confir¬
mantibꝰ eis qui de cancia uel de galł adue¬

Expanded text:
ter simul et libertatem receperunt: sicque cum suo ter simul et libertatem receperunt: sicque cum suo no servire gaudebant. Praefuit autem rex idem genti Merciorum annis decem et sepdiximus , secundum Jaruman, tertium Ceaddan, quartum Uynfridum. Omnes hi per ordinem sibimet succedentes sub rege Uulfhere, gentis Merciorum episcopatu sunt functi. CFinan pro illo gradum episcopatus, a Scottis ordinatus ac missus acceperat DCLII: qui in insula Lindisfarnensi fecit ecclesiam episcopali sedi congruam; quam tamen more Scottorum, non de lapide, sed de robore secto totam composuit, atque harundine texit, quam tempore sequenti reverentissimus archiepiscopus Theodorus in honore beati apostoli Petri ddine, plumbi laminis eam totam, hoc est, et tectum et ipsos quoque parietes ejus cooperire curavit. His temporibus quaestio facta est frequens et magna, de observatione Paschae , confirmantibus eis qui de Cantia, vel de Galliis adve
Abbreviated transcription (Latin):
qui erat abbas inmonast̾io qd̾ dr᷑ ingeclin¬
gum. Ipse ẽ locus uͥ occisus ẽ rex ediuniꝰ ut
supͣ meminimus. Nam regina eafled ꝓpin-¬
qua illiꝰ ob castigationem necis eius inius-
erat regis occisi: in quo uidelicet monaste¬
rio orationes assiduȩ pro utriusq regis.i.
⁊ occisi. & eius qui occiose itssit salutȩ ȩtͣna
fierent. Idem autemrex osuinꝰ tribus an¬
nis pꝰ occisio̾ẽ pendã regis. merciorum
genti. necnum et ceteris australium pro¬
iunciarum populis p̃fuit: qui etiam ge̾¬
tem pictorum maximaex parte regno
anglorum subiecit. Quo temꝑe donauit
discreti fluino treanta ab aquilonibꝰ mer
lium. S idem peada ꝓximo uere mul¬
tum nefarie ꝑ emptꝰ ẽ. ꝓditioe ut dicunt
fectionem pendan regis. rebellarunt ad¬
uersꝰ regẽ osuui. duces gentis mertiorum
gem uulfero filio eiꝰdem pendan adolescen¬
te quem occultum seruauerant: & eiestis
principibꝰ regis non ꝓpͥis. fines suos forti¬

Expanded text:
qui erat abbas in monasterio quod dicitur Ingetlingum. Ipse est locus in quo occisus est rex Osuini, ut supra meminimus . Nam regina Aeanfled propinqua illius, ob castigationem necis ejus injustaerat regis occisi: in quo videlicet monasterio orationes assiduae pro utriusque regis, id est, et occisi, et ejus qui occidere jussit, salute aeterna fierent. Idem autem rex Osuiu tribus annis post occisionem Pendan regis, Merciorum genti, necnon et caeteris Australium provinciarum populis praefuit: qui etiam gentem Pictorum maxima ex parte regno Anglorum subjecit. Quo tempore donavidiscreti fluvio Treanta ab Aquilonalibus Mllium. Sed idem Peada proximo vere multum nefarie peremptus est, proditione, ut dicunt, fectionem Pendan regis, rebellarunt adversus regem Osuiu duces gentis Merciorum gem Wlfhere, filio ejusdem Pendan adolescente, quem occultum servaverant, et electis principibus regis non proprii, fines suos forti
Abbreviated transcription (Latin):
iex ullam fecit mentionem. neq austor
ac dator euangłii dominus inea. s in qͣr¬
ta .xͣ. uel uetꝰ pascha manducauit ad ues¬
ꝑam: uel noui testamenti sacramenta in
conmemorationem suȩ passionis eccłiȩ
cele branda tradidit. Item luna uicesima
commencdauit. a celebratione ur̃i pasche
funditꝰ eliminatis: sicq ut dixi in celebratiõe
sũme festiuitatis. neq ioh̃i. neq petro. neq le¬
gi. neq euangłio concordatis. his contra
colmanus. Num quidait anatolius uir sc̃i
& in prefata historia ecctastica multum
cerunt. diuinis paginis contraria sapiusse
uel egisse credendumẽ. cum płimi fuerint
in eis quorum sanctitati cȩlestia signa et
uirtutum quȩ fecerunt miracula testimo¬
nium p̃buerunt: Quos ipse sanctos eȩ̃ ñ
dubitans: semꝑ eorum uitam. mores et dis¬
ciplinam sequi non desisto. At uilfridus.
Constat inquit anatolium uirum sanctis¬
simum & doctissimum ac laude ẽẽ dig¬

Expanded text:
lex ullam fecit mentionem, neque auctor lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranda tradidit. Item  Al., itemquecommendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid, ait, Anatolius vir sanctus, et in praefata Historia ecclesiastica multum cerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dig
Abbreviated transcription (Latin):
sextadecima. aut septimaxͣ. aut alia quali¬
bet luna usq ad uicesimam pͥmam eẽt uen¬
ad implet: in qua obseruandum pascha a
tandam om̃s beati ioħis successores in asia
pꝰ obitum eiꝰ et omnis ꝑ orbem ȩccła conuier¬
saẽ & hoc eẽ uerum pascha. hoc solumfi¬
delibus celebrandum: niceno concilio non
statim nouit᷑. s confirmatumẽ: utt gcclasti¬
cadocet ȩccła. Unde constat uos colmane
neq iohis ut autumatis exempla sectari:
neq petͥ cuius traditioni scientes contra¬
dicitis. neq legi. neq euangłio.: in obser¬
uatione uri pasche congruere. Ioħes enĩ
ad legis mosaice decreta tempꝰ paschale
custodiens: nilde pͥma sabbati curabat:
quod nos non facitis: qui non nisi pͥma
sabbi pascha oelebratis. Petruis a quinta.xͦ.
luna usq ad .xxͨ. pͥmam diem pasche domi¬
pasche obseruatis: ita ut . iͦi.xͣ. luna ad
uesꝑam sepiꝰ pascha incipiatis: cuiꝰ neq

Expanded text:
sexta decima, aut septima decima, aut alia qualisexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset venadimplet, in qua observandum Pascha a tandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem Ecclesia conversa est. Et hoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vicesimam primam diem Paschae DomiPaschae observatis; ita ut tertia decima luna ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque
Abbreviated transcription (Latin):
milia sunt in iudeis qui crediderunt. et õs
hi emulatores sunt legis: Nec tñ hodie cla¬
rescente ꝑ mundum euangłio. necesse est
immo nec licitum fidelibꝰ ł circũcidi uel
hostias dõ uictimarum offerre carnalium.
Itaq ioħes scd̃m legis consuetudinẽ quartox.
die mensis pͥmi ad uesꝑum incipiebat cȩlebra¬
tionem festi paschalis: nil curans utrum hec
sabbo analia qualibet feria ꝓueniret. At uͦ
petrꝰ cum rome predicaret. memor quiadũs
pͥma sabb̃i surrȩxit amortuis: ac mundo sp̃e
resurrectionis contulit: ita pascha faciendũ
intellexit: ut sccł̃m consuetudinem ac p̃cep¬
ta legis quartadecima luna pͥmi mensis ȩque
sic ioħes orientem ad uesꝑam semꝑ expestaret
Et hac exotta. si dñicẽ dies. ꝙͣ cunc pͥma sabbi
uocabatur. erat mane uent᷑a: in ipsa uesꝑa
pascha dñicum cȩlebrare incipiebat: quo modo
ñ ꝓrimo mane pꝰ luna quarta decima s &

Expanded text:
millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre carnalium. Itaque Johannes secundum legis consuetudinem quarta decima die mensis primi ad vesperam, incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil curans haec Sabbato, an alia qualibet feria proveniret. At vero Petrus cum Romae praedicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis, ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta legis, quartam decimam lunam primi mensis, aeque sicut Johannes Orientem ad vesperam semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrare incipiebat, quomodo enon proximo mane post lunam quartam decimam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
totum orbem stulto labore pugnant. Cru ħ
dicenti: respondit colmanꝰ. Mirum quare
stultũ appellare uelitis laborem nr̃m. ĩ quo
tanti aplĩ qui suꝑ pectꝰ dnĩ recumb̾e̾ dignꝰ
fuit exempla sectamur: cum ipsũ sapientis¬
sime uixisse omi̾s mundꝰ nou̾it. At uilfridꝰ.
absit inqͥt: ut ioħ̃m stulticie reprehendamꝰ
Cum scita legis mosaice uixta litt̾am seruaret
iudaizante ad huc in multis eccłam: nec fubito
ualentibꝰ apłis omẽm legis obseruanciam qͣ
a dõ instituta ẽ abdicare. quomͦ simulacra.
q̃ ademonibꝰ inuenta sunt repudiare om̃s qͥ
ad fidem ueniunt necẽe ẽ: uidł ne scandalũ
facerent eis qui int̾ gentes erant uideis. Hinic
ẽ enim quod paulus thimoteum curuicidit:
qd̾ hostias intemplo immolauit: qđ cũ aqͥla
& pͥscilla cap̃ chorinti cotondit: ad nichil uidełe
utile nisi ad scandalum uitandum udõrum.
hinc quod eidem paulo iacobꝰ ait. Hides fr̃ qtͦ

Expanded text:
totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit Colmanus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uilfridus: « Absit, inquit, ut Johannem stultitiae reprehendamus, cum scita legis Mosaicae juxta literam servaret, judaizante adhuc in multis Ecclesia, nec subito valentibus apostolis omnem legis observantiam quae a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonibus inventa sunt, repudiare omnes qui ad fidem veniunt, necesse est: videlicet ne scandalum facerent eis qui inter gentes erant Judaeis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judaeorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot
Abbreviated transcription (Latin):
p̾erat ȩccłiis gelebrasse legitur. Quo hec
& hissimilia dicente: uissit rex & agilb̾tũ
ꝓferre iinediũ morẽ suȩ obseruationis:
unͣ initiũ hr̃et: ⁊ qua hunc auctoritate se¬
queret᷑ Respondit agilbtꝰ. Loquat᷑ obsecio
uice mea discipłs m̃s uilfrid prb̃r: quia
unum ambo sapimꝰ cũ cet̾is qui hic adsi¬
deut ȩccłastice traditionis cultoribꝰ: & ille
meliꝰ ac manifestiꝰ ipsa lingua anglor ũ
quam ego ꝑ intͣp̃tẽ potest ex planar qus
sentimꝰ. Tum uiłfrid iubente regennto.¬
ceretira exor suse. Pascha quod facimus
inqͥt uidimꝰ rome. ubi beati apli pecrus
et paulus uixere. docuere: passi sunt et
sepulti: ab omnib celebitri. Hoc in
italia. ħ ĩ gallia. quas discendi uel orancdi stu-¬
dio ꝑtransiuimꝰ: ab om̃ĩb agi conspeximꝰ. hoc
pictos dico & britones cum quib de duabꝰ
ultimis oceani insulis. & his non totis. contra

Expanded text:
praeerat Ecclesiis, celebrasse legitur. » Quo haec praeerat Ecclesiis, celebrasse legitur. » Quo haec et his similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre in medium morem suae observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qui hic adsident ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. » Tunc Uilfrid, jubente rege ut diceret, ita exorsus est: « Pascha quod facimus, inquit, vidimus Romae ubi beati apostoli Petrus et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus: hocPictos dico et Brittones, cum quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ in horũ parte erant. Hild abbissa cl
suis in parte scotorum: in qua erat &̃ uen̾a
ut supͣ docuimꝰ. qui et int̾pres in eo concilio
iugilantissimꝰ utͥq partis extitit. Primꝰq
rex osuiu pͣmissa p̃fato̾e. qd̾ oporteret eos qui
umdõ serurent unã uiuendi regłam ten̾e:
nec discrepare in celebratiõe sacramentorũ
celestium. qͥ uñ om̃s ĩ ceł regnũ expectarent.
inquirendum potiꝰ que eẽt uerior traditio.
& hanc ab omĩb cõmuntt᷑ ẽẽ sequendam.
Iussit pͥmo dicẽ epͣm suum colmanũ qui eẽt
ritꝰ & unͣ originem ducens ille: quem ipse
sequeret᷑. Tunc colmanꝰ: pascha in quit qd̾
agere soleo amaiorsbꝰ meis accepi. qui me
huc epͣm miser̃t: qd omnes patres nr̃i uiri
dõ dilecti eodem modo çȩlebra̾se noscuntur.¬
Qd ne crii contempnendum & reꝓbandum
eẽ uideat᷑. ipsum ẽ qd̾ beattꝰ euangelista ioħes
discipłs. specialit̾ dño dilectus cum om̃ĩb qͥb

Expanded text:
manus in horum parte erant: Hild abbatissa cum manus in horum parte erant: Hild abbatissa cum suis in part Scottorum, in qua erat etiam venut supra docuimus, qui et interpres in eo concilio vigilantissimus utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu praemissa praefatione, quod oporteret eos qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquirendum potius quae esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendam: jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscunturontemnendum et reprobandum esse videatur, ipsum est quod beatus evangelista Johannes discipulus specialiter Domino dilectus, cum omnibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nast̾ium. xl familiariũ in loco qui drͣ inry¬
pũ: quẽ uidł locum pauloante eis qͥ sco¬
tos sequebant᷑ iͦ possessio̾e̾ monasterii ded̾at.
S quia illi pꝰmoduͭ data sibi optiõe magis
loco ced̾e. quam suam mutare consuetudi¬
nem uolebant: dedit eũ illi qͥ dignaᷤ loco
berctꝰ occidentalum saxonũ ep̃c cuiꝰ supra
meminimꝰ amicꝰ alcfridi regis et iuilfridi
ab̃bis ad ꝓuntiam nordam himbrorum:
& apͣ eos aliquandui demorabat᷑. Qui cẽ
uil cfridum. rogatu alefridi in pͣfato suo
monast̾io prb̃m fecit. Habebat autem sec̃
ipse prb̃m nomine agathonem. Mota gͦ
ibi questione de pascha uel de tonsura uł
aliũ rebꝰ ȩccłasticis dispositumẽ. u ĩ monaltio
qd cdr streneshalch qd int᷑pretat᷑ sinꝰ fari cui
tunc hildabb̾issa dõ deuota femina p̃fuit:
sinodꝰ fieri & ħ questio terminari deberet.
epĩ colman cum clericis suis de scotiã agilbtꝰ
cum agathone & nilfrido prb̃is. ĩacobꝰ et ro¬

Expanded text:
nta familiarum in loco qui dicitur Inhrypum; quem videlicet locum paulo ante eis qui Scottos sequebantur in possessionem monasterii dederat. Sed quia illi postmodum data sibi optione, magis loco cedere quam suam mutare consuetudinem volebant, dedit eum illi qui dignam loco berctus, Occidentalium Saxonum episcopus, cujus supra meminimus, amicus Alchfridi regis, et Uilfridi abbatis, ad provinciam Nordanhymbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Uilfridum, rogatu Alchfridi, in praefato suo monasterio presbyterum fecit. Habebat autem secum ipse presbyterum nomine Agathonem. Mota ergo ibi quaestione de Pascha, vel tonsura , vel aliis rebus ecclesiasticis, dispositum est ut in monasterio quod dicitur Strenaeshalch, quod interpretatur Sinus fari, cui tunc Hild abbatissa Deo devota femina praefuit, synodus fieri et haec quaestio terminari deberet.  filius; episcopi, Colman cum clericis suis de Scottia, Agilberctus cum Agathone et Uilfrido presbyteris. Jacobus et Ro