comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit ĩ familie hĩtiscande iuditium ÷¬
⁊ adiudicai᷑ pot̾. cum sua scilicet
causa ut existente conditõne exti¬
mat᷑ ab eo cui adiudicata ẽ: aut
deficiente c̾ditõne ad eos reu̾tat᷑
a quibꝰ relc̃a est id̾ ⁊ instatu lib̾o¬

Expanded text:
erciscundae iudicium et adiudicari potest cum sua scilicet causa, ut existente condicione eximatur ab eo cui adiudicata est aut deficiente condicione ad eos reuertatur a quibus relicta est. idem et in statulib
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ciscunde c̾tim. ut uolintas defun¬
ti nõ int̾cidat. s ⁊ cũ monum̃tũ
uissit testator fiꝰ familie hr̃ciscunde
age̾t᷑ ut fiat. Idẽ tm̃ temptat. qr hr̃ed̾
ĩt̾est. quos uis monum̃ti sequit᷑ pre¬
scͥptis u̾bis posse eos exꝑiri ut monu¬
mentũ fiat. Sumptꝰ quos unꝰ ex ħredi¬
bus bona fid̾e fec̾it. usuras quo c̃ seqͥ
pot̾. a coh̾rde ꝑe die more sedm̃ rescͥp¬
tum imꝑatorũ seueri ⁊ antomi

Expanded text:
ut uoluntas defuncti non intercidat. sed et cum monumentum iussit testator fieri, familiae erciscundae agent, ut fiat. idem tamen temptat, quia heredum interest, quos ius monumenti sequitur, praescriptis uerbis posse eos experiri, ut monumentum fiat.Sumptuum, quos unus ex heredibus bona fide fecerit, usuras quoque consequi potest a coherede ex die morae secundum rescriptum imperatorum Seueri
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ ẜuũ in uire suũ esse respond̾int.
ꝙͣius noxlli uiditio teneant. ñ tm̃posse
nexe deditõne ip̃o uire lib̾ari qr nillũ
ad actorem dmñum tnͣff̾re possint. Cuni
ipsi dñi ñ sint. Certetm̃ si ex ea causa
traditum postea dñs uendicet. nͨ litis
exttinatõem offerrat. poti̾t ꝑ cxceptõey¬

Expanded text:
e responderit, quamuis noxali iudicio teneantur, non tamen posse noxae deditione ipso iure liberari, quia nullum ad actorem dominium transferre possunt, cum ipsi domini non sint. certe tamen, si ex ea causa traditum postea dominus uindicet nec litis aestimationem offerat, poterit per except
Abbreviated transcription (Latin):
legatoꝵ Suandoꝵ causa putat
rapimañ ⁊ uer̃ ẽ familie h̃ti secunde
uiditiũ ei compet̾e adu̾sus cohr̃des ar
nõ alias discederet legataius a pos¬
cessione. qũa iice pignoris erat c̃ se¬
cut. quam sitotũ ei legatũ fiusset

Expanded text:
 causa, putat Papinianus, et uerum est, familiae erciscundae iudicium ei competere aduersus coheredes, quia non alias discederet legatarius a possessione, quam uice pignoris erat consecutus, quam si totum ei legatum fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ad eoict᷑. Hec actio ꝑtinet ad p̾dia ru¬
stita. ꝙͣuis edifitia ĩt̾ ueinant. Neq eĩm
muatũ int̾est arbores quis int̃fimo:
an edifitiũ ponat. ¶ Indici fimũ regũ¬
doꝵ ꝑmitit ᷑ . utabi nõ possit dirimere
fineᷤ : adiuditatoe c̾tͦu̾siã dininat. et si
forte a mouend̃ uet̾is obscuritatis grã.
ꝑ aliam regionẽ fines dirim̾e udex ue

Expanded text:
ad edictum.Haec actio pertinet ad praedia rustica, quamuis aedificia interueniant: neque enim multum interest, arbores quis in confinio an aedificium ponat.Iudici finium regundorum permittitur, ut, ubi non possit dirimere fines, adiudicatione controuersiam dirimat: et si forte amouendae ueteris obscuritatis gratia per aliam regionem fines dirigere iudex ue
Abbreviated transcription (Latin):
apimanꝰ. lrõ .uii. Questionũ.
lienatõnes eĩ post uiditiũ acceptũ
uit̾ dcẽ sunt: dui tꝙxat uoluntai̾e ñ
c̃ uetustiorem causam et originẽ iur̾
pio fu̾it cepta abeo ꝙ hr̃s ñ erat. ante
litem c̃testatã: ⁊ pꝰtea impleta fui̾t. rẽ
de iditio subduçat. ¶ u susfructꝰ an in
taio ususfructꝰ legatꝰ sit nͨ eĩ apsonis
discede̾ sine̾ int̾i̾tu sui pot̾.
moni usfructꝰ discede̾ morẽ eis gerat
cautõnibꝰ int̾positis̃.  Inlianꝰ ait. si alii
fund̃ ali usũfructũ fundi uidex adu¬
dicau̾it: nõ cõiunicari usũfructum

Expanded text:
imo quaestionum Alienationes enim post iudicium acceptum interdictae sunt dumtaxat voluntariae, non quae vetustiorem causam et originem iurispio fuerit coepta ab eo, qui heres non erat, ante litem contestatam et postea impleta fuerit, rem de iudicio subducit. Vsus fructus an in tario usus fructus legatus sit: nec enim a personis discedere sine interitu sui potestione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis.Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fructum fundi iudex adiudicauerit, non communicari usum fructum
Abbreviated transcription (Latin):
hon iutꝰẽ. S iegata que abimto ꝓto
te data electa dote retinent in compen¬
dio cohrdis eẽ ꝯdebito leuat᷑ nõ oport.
uidel ut cohĩs qui honꝰ eris aliem sus¬
cepit. offitõ uidicis legatũ c̃ seo̾tꝰ. ⁊ uer̃
est hoc ñ aliud testator edixit. Id̾ ce̾s
cium nõ uẽire nͣ̃ cõmunicari debere

Expanded text:
 est. sed legata, quae ab utroque pro dote data electa dote retinentur, in compendio, coheredis esse, qui debito leuatur, non oportet, uidelicet ut coheres, qui onus aeris alien‹i› suscepit, officio iudicis legatum consequatur. et uerum est hoc, nisi aliud testator edixit.Idem scribcium non uenire nec communicari debere
Abbreviated transcription (Latin):
positus uł cõmodatus sit. cũ dño agi
pot̃ noxali actiõe. ei eĩ ẜiuire intelligi᷑.
erd ad hoc edict̾ aitin ĩ potestate eiꝰ
est. maxime sicopiaui hãt recuꝑan¬
di hõis. ¶is qui pignori accep̃. ł qui p̾¬
cario rogauit. nõ tenet᷑ noxali actõ¬
ne. l eĩ iuste possideant. nõ tm̃ opini¬

Expanded text:
positus uel commodatus sit, cum domino agi potest noxali actione: ei enim seruire intellegitur et, quod ad hoc edictum attinet, in potestate eius est, maxime si copiam habeat reciperandi hominis.Is qui pignori accepit uel qui precario rogauit non tenetur noxali actione: licet enim iuste possideant, non t
Abbreviated transcription (Latin):
nt cepita et tredita em̃gulis ꝓsonto a¬
liis alia adtͥbuat. Quia sepe et solutõ
ut quis solus totũ debeat uł alit̾ soli
debeatur: s ut siu̾ agend̾ sit. ꝑtĩsuo.
lic agatin. sũicũ eo agatur ꝑtĩsus

Expanded text:
t debita et credita singulis pro solido aliis alia adtribuat, quia saepe et solutio ut quis solus totum debeat uel totum alicui soli debeatur, sed ut, siue agendum sit, partim suo ine agat, siue cum eo agatu
Abbreviated transcription (Latin):
le uiditiũ susceptũ est. sustim̾ deb idiu¬
ditium qͦ ad de statu eiꝰ idicet᷑. Et sit
siquid̾ ẜnus fu̾it ꝓmĩciat᷑.: noxale iudi¬
cium ex̾cebitur. Si lib̾ ñtile indebitur.¬
Siquis ꝓ ẜuo mortuo ignorans eum
decessisse nexalc iuditiũ acceꝑit. ausol¬
ui deb. Quna desiit uerũ ẽẽ pp̃ eũ dae
oport̾e̾ Hec ac̾tões ꝑpetue st̃. lotũq ha

Expanded text:
 id iudicium, quoad de statu eius iudicetur: et sic, si quidem seruus fuerit pronuntiatus, noxale iudicium exercebitur, si liber, inutile uidebitur.Si quis pro seruo mortuo ignorans eum decessisse noxale iudicium acceperit, absolui debet, quia desit uerum esse propter eum dare op
Abbreviated transcription (Latin):
tio mintꝯnemo cogiui alium defendere
s carere deb eo aũe nõ defendit si ser¬
nus est. Quod si lib̾ est qui ĩ potestate
sit. indistincte ipsi sin defensio danda
defendit. meũ uidiniũ datur

Expanded text:
cio inuitus nemo cogitur alium defendere, sed carere debet eo quem non defendit, si seruus est: quod si liber est qui in potestate sit, indistincte ipsi sui defensio danda defendit, in eum iudicium datur
Abbreviated transcription (Latin):
sus ductꝰ sit. extiiatõ eiꝰ imputandaẽ
Certe nõ tñ dupplicatõnis. s ⁊ credi¬
tõnis eatione h̃dame iulanꝰ putat
familie sint ẜui. siam si hii qui pluri¬
um dñoꝵ erunt. uniꝰ esse pꝰtea cepe¬
rint. locꝰ edicto nõ erit.
alistͣtus lib̃ .ni. edicti monitorii. s qͥ
in aliena potestate ẽ. si noxam cõmis

Expanded text:
sus ductus sit, aestimatio eius imputanda est. certe non tantum duplationis, sed et condictionis rationem habendam Iulianus putat. familiae sint serui: nam si hi, qui plurium dominorum erunt, unius esse postea coeperint, locus edicto non erit. 32 Callistratus libro secundo edicti monitorii.Is qui in aliena potestate est si noxam co
Abbreviated transcription (Latin):
ctitutoẽ. ⁊ gn̾alit̾ coꝵ dũtaxat dundi
hr̃ditas pot̃. quoꝵ pot̾ ẽẽ hr̃ditasisi
crta ad aliqũe ex constititõne dim
famihie hrsciscunde iudiciũ nectessa¬
rium. E Item si ean familias militis
p̃culiũ sit. fortius defendi pot̾ hr̃di¬
tatena esfectã ꝑ cͣstitutiões. ⁊ ĩo hinc
niditio locꝰ erit ⁊ Infamilie hĩciscun¬
de iuditio uñcnusq hr̃dum ⁊ rei

Expanded text:
stitutione: et generaliter eorum dumtaxat diuidi hereditas potest, quorum peti potest hereditas.Si quarta ad aliquem ex constitutione diui familiae erciscundae iudicium necessarium: Item si filii familias militis peculium sit. fort‹i›us defendi potest hereditatem effectam per constitutiones, et ideo hoc iudicio locus erit.In familiae erciscundae i
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qui ĩ potestate ñ ht̃ recusare pot̾
noxale uiditium uer̃ ⁊ habenti m
potestate lib̾m ẽ eutare iuditium.
Si in defensam eã ꝑsouam relinquat.re
S hinc ncc̾e est ius suũ ad actorem
ꝑinte si dampnatꝰ eẽt. ¶ deurlib̾ ad edict᷑.
ptoris urbami titulo de dampno ĩfecto.¬
inoxaibꝰ actõnibꝰ. eoꝵ qui bona fide
absunt ius nõ corrumpr̃. s reu̾sis de¬
fendendi ex bono et equo potestas dat᷑.
siũ dm̃ sint. siũ aliqd meare ius hãnt
quał est c̾ditor et fructuanꝰ.¬

Expanded text:
autem qui in potestate non habet recusare ‹potest noxale iudicium, uerum et habenti in› potestate liberum est euitare iudicium, si indefensam eam personam relinquat: sed huic necesse est ius suum ad actoremt. 30 Idem libro ad edictum praetoris urbani, titulo de damno infecto.In noxalibus actionibus eorum qui bona fide absunt ius non corru‹m›pitur, sed reuersis defendendi ex bono et aequo potestas datur, si‹ue› domini sint siue aliquid in ea re ius habeant, qualis est creditor et fructua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa. ⁊ dolus exinde p̾stant᷑. s ante iu¬
ditium ꝑcepti nõ om̃i modo ĩ huidi¬
ciũ uenient. Ilam aut bona fide ꝑce¬
ꝑit ⁊ lucrari eum oportet. ⁊ sieos
nento. parte ue eiꝰ c̃dempnabit. ¶Si
dicantur t̾mini deiecti uel exarati iu¬
ex enu de cͥmine cognoseit ⁊ de fini¬
bus coguosc̾e̾ pot̾. Si alt̾ sundus duoꝵ
alt̾ t̾um sit pot̾ uidexum ꝑti a diu¬
dicare locum de cuio queritur licet
plures dños hẽat qm̃i magis fundo
crͣa ꝑsonis adiudicari fsines intelligũ¬
tur: hic aut̃ cũ sit adiudicatio plu¬

Expanded text:
de praestantur: sed ante iudicium percepti non omnimodo hoc in iudicium venient: aut enim bona fide percepit, et lucrari eum oportet, si eos nendo parteve eius, condemnabitur. Si dicantur termini deiecti vel exarati, iudex, qui de crimine cognoscit, etiam de finibus cognoscere potest. Si alter fundus duorum, alter trium sit, potdicare locum de quo quaeritur, licet plures dominos habeat, quoniam magis fundo quam personis adiudicari fines intelleguntur: hic autem cum fit adiudicatio plu
Abbreviated transcription (Latin):
et ap̾ hostes adiͨtum heret. dyxe̾it sehr dem
eẽ. ⁊ actõne exꝑtus uiterĩt deinde editõ
hrdis extit̾t. uł post limimo redierit. an
uctorie cõmodum debeat cum eo cõmu¬
nicarnam ĩ dubitate iudicati actio ei
ĩsolid̾ cõpetit ⁊ elcõem coh̃di dandam s
aut cõmunicandam eã. aut exꝑiundi fa¬
ciendo potestatẽ huic qui post inctoriani
cohr̃d̾ effectus sit h̃s: ant reu̾sꝰ sit ĩ cita¬
tem. ĩ dem oꝑẜuand̾. si post ea natꝰ sit pꝰt

Expanded text:
eret, dixerit se heredem esse et actione expertus uicerit, deinde condicio heredis exstiterit uel postliminio redierit, an uictoriae commodum debeat cum eo communicare? nam indubitate iudicati actio ei in solidum competit. et electionem coheredi dandam, id est aut communicandam eam aut experiundi faciendam potestatem huic, qui post uictoriam coheredis effectus sit heres aut reuersus sit in ciuitatem. idemque obseruandum, si postea nat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ dulg̾e̾ p̾tor deb. Id̃ c̃c̃edend̾ ẽ fructu¬
ario uł cui pignoris noĩe obligat᷑ est.
Si p̾sens dñs defend̾e̾ noluit. ne alt̾u̾is
dolus. aut desidia aliis noceat. Id̾ p̾stan¬
dũ ẽ mn ꝓuo cõmini qũe altͥ ex diñs
pͥsens uoluit defend̾e̾. S actori hiis
casibus succurrend̾ est. qr placet dñi
ad auisitõne exmgni actõem. uissu eĩ
ris uire terret᷑ aut de eo cuiꝰ alt̾uis usu
fructꝰ est. admonendi sumꝰ. Sicreditor
uiꝰ usufructuariꝰ p̾sens defensionem
pignoris ꝑsecutõem. uł utꝰ fructꝰ actõ¬
nem negatur̃. auo casu dici pot̾ ip̃o
iure pignꝰ lib̾ari. sullũ eĩ pignꝰ ẽ. cuiꝰ
ex hiis q̃ diximꝰ de ẜuo cun autꝰ pignor ᷤ
uire obligat᷑ est. deq statu ubo. ⁊ deeo¬

Expanded text:
dendum est fructuario uel cui pignoris nomine obligatus est, si praesens dominus defendere noluerit, ne alterius dolus aut desidia aliis noceat. idem praestandum est in seruo communi, quem alter ex dominis aesens noluit defendere. sed et actori his casibus succurrendum est, quia placet dominii adquisitione extingui actionem: iussu enim ris iure tenetur aut de eo cuius usu‹s› fructus alterius est, admonendi sumus, si creditor uel usufructuarius praesens defensionem pignoris persecutionem uel fructus actionem negaturum. quo casu dici potes‹t› ipso iure pignus liberari nullum enim pignus est, cuius Ex his quae diximus de seruo qui alicui pignoris iure obligatus est deque statulib
Abbreviated transcription (Latin):
aulꝰ lib̃ .xuiii. ad edict᷑. Electio uero
alt̾m lib̾auit. Ieĩ p̃tor introduxit ne
hiis conseq̃ns ẽ. ut siplẽs dolo fec̾uit
uominꝰ ĩ potestate haberent. elig̾e debeat
actor qũẽ uelit c̾uenire. Item si ex plĩ¬
bus dũis quidam dolo malo partes su¬
as lesierint posside̾. electõ erit actoris
utr̃ directo ag̾e̾ uelit. cum eo qui possi¬
det an p̾toria cum eo quipossidet desiit
posside̾s sẜuũ alienum alius minre suũ
esse respondi̾t. alt̾o soluente alt̾ lib̾at᷑.¬

Expanded text:
auo decimo ad edictum.Electio uero alterum liberabit: id enim praetor introduxit, ne His consequens est, ut, si plures dolo fecerint, quo minus in potestate habere‹n›t, eligere debeat actor, quem uelit conuenire.Item si ex pluribus dominis quidam dolo malo partes suas desierint possidere, electio erit actoris, utrum directo agere uelit cum eo qui possid‹e›t an praetoria cum eo qui desiit possidere.Si seruum alienum alius in iure suum esse responderit, alt
Abbreviated transcription (Latin):
furtum fec̾at. lib̾ari me. qr itatim m̃s
ẽe desinit ne eiꝰ nõe cuissne dño sit furti sit
actio. ¶ Siẜius mẽ rem tuam subt᷑xit
et uendid̾it. tuq m̃imos quos exp̾cio ha¬
bebat ei excusseris. locꝰ erit furti actõni
ultro citͦq. sam ⁊ tu adu̾sꝰ me furti a¬
ges noxaliẜm nõe. ⁊ ego adu̾sꝰ te nũmoꝵ
noĩe.q ⁊ si ẜuoc̾ditoris mei solu̾o nũ¬
mos ut is cos dño suocet. ẽque locꝰ erit
suti actõm. siis nĩmos acceptos ĩt̾ceꝑit.

Expanded text:
furtum fecerat, liberari me, quia statim meus esse desinit, ne eius nomine, qui sine domino sit, furti sit actio.Si seruus meus rem tuam subtraxerit et uendiderit tuque nummos quos ex pretio habebat ei excusseris, locus erit furti actioni ultro citroque: nam et tu aduersus ‹m›e furti ages noxali serui nomine et ego aduersus te nummorum nomine.Sed et si seruo creditoris mei soluerim nummos, ut is eos domino suo det, aeque locus erit furti actioni, si is nummos acceptos interceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
extent ip̃i iurare debent in potestate
dm̃i nõ ẽẽ. Si aut̃ ꝓcurator sit dñs ip̃e
uudt neccesse ẽ. E siius iurand̾ exigͭ
actor reusq iurauit. deinde postea
noxali uelit actor exꝑiri indendũ ẽ
an exceptio iuris iurandi debeat adũ¬
sus actorem den᷑ͣ. Et sabiꝰ putat ñ
eẽ dandam. qiͣ de alia re sit iuiztũ. hoc
est. tt̃ nõ fuisse ĩ potestate mͦ u̾o cum
ĩpotestate dep̃hendatur. defc̃õei agi
posse. ¶Neratns quoq dicebat post
exactum insiurand̾ posse actorẽ detͣcͣ¬
ta noxe deditõe exꝑiri simꝰ hoc con

Expanded text:
in potestate domini non esse: si autem procurator sit, dominus ipse iuret necesse est.Si iusiurandum exegit actor reusque ‹iu›rauit, deinde postea noxali uelit actor experiri, uidendum est, an exceptio iurisiurandi debeat aduersus actorem dari. et Sabinus putat non esse dandam, quasi de alia re sit iuratum, hoc est tunc non fuisse in potestate: modo uero cum in potestate deprehendatur, de facto eius posse agi.Neratius quoque diceb‹a›t post exactum iusiurandum posse actorem detracta noxae dedi
Abbreviated transcription (Latin):
ainiꝰ ł . uiii. ad ediet᷑. e illo indendum
utr̃ adinsꝰ eum tantũ quidolo fecit cͦmi
nus ĩ potestate hate̾t actio locum hẽat
noxał. Si ex dolo eiꝰ actidit ut cesset no¬
xalis actõ. forte si ẜuo suo fugam mã¬
ue est. ꝙ est ueriꝰ. in quo casu electio ẽ
actors cumcuio uelit agere. Iulianus
autẽ ait de eo qui mamuisit. si defen¬

Expanded text:
decimo ad edictum. De illo uidendum, utrum aduersus eum tantum, qui dolo fecit, ‹qu›o minus in potestate haberet, actio locum habeat noxalis, si ex dolo eius acciderit, ut cesset noxalis actio forte si uero suo fugam mansue est. quod est uerius: in quo casu electio est actoris, cum quo uelit agere. Iulianus autem ait de eo qui manumissit, si
Abbreviated transcription (Latin):
ut facultatem et potestatem exhiben¬
di eiꝰ hẽat. Cẽt̾m si infuga sit .  ꝑegie
nõ uidebitur esse in potestate. o si reꝰ
uirare uolit. similꝰ est ei quni neq defẽ¬
dit absentemi. n exhibet. el ꝯdempna

Expanded text:
ut facultatem et potestatem exhibenut facultatem et potestatem exhibendi eius habeat: ceterum si in fuga sit vel peregre, non videbitur esse in potestate. Quod si reus iurare nolit, similis est ei, qui neque defendit absentem neque exhibet: qui condemn
Abbreviated transcription (Latin):
amplins actoem ht̃ adu̾sꝰ eum qui doꝰ
fu̾at. cum actõ noxal i caput sequat᷑.
at si maliut dñs p̾ori inditõ litis
extimatoẽm sufferre. uł eid̾ uł alui ex
alio malefitio agenti. nicħoꝰ tenemi.¬
ex noxał cã c̃uenit ᷑. si nolit suscipere
idiciũ ĩ ea causa res est ut debeat no¬
xe dede̾ eum cuiꝰ nõe inditiũ nõ sus¬
cipit suit si id nõ fatiat iuditiũ susci¬
piet om̃ mͦ. s ñ alias c̃dempnabitm
ꝙͣ si ĩ potestate hãt. dolo uł malo feci̾t.
xali uditio agetur. ⁊ ausentes de¬
fendi posse placuit. S hoc itademũ
si ꝓpͥi sint ẜui. siam si alieui. p̃sen¬
tes ẽẽ oportet. Aut si dubiten
utr̃ ꝓprii ẜui sint. aut aliemi ꝙita
puto accipiend̾. ut si consi uł bona
ade ei eiure. ⁊̃ absentes possũnt
deffendi. ¶ Pretor ait siis ĩ cuius
potestate ẽe dicet᷑. negauit se in
sua potestate ẜuũ hẽre. unr̃ actor
uol. uł uirare uibero ĩ potestate
deditõne. Inpotestate sic acciꝑe ⁊ebemꝰ :

Expanded text:
eum, qui dominus fuerat, cum actio noxalis caput s‹equ›atur: at si maluit dominus priori iudicio litis aestimationem sufferre, uel eidem uel alii ex alio maleficio agenti nihilo miex noxali causa conuenitur, si nolit suscipere iudicium, in ea causa res est, ut debeat noxae dedere eum, cuius nomine iudicium non suscipitur: aut si id non faciat, iudicium suscipiet omnimodo, sed non alias condemnabitur, quam si in potestate habeat doloue malo fecerit, xali iudicio agitur, etiam absentes defendi posse placuit, sed hoc ita demum, si proprii sint serui: nam si alieni, praesentes esse oportet, aut si dubitetur, utrum proprii sint an alieni. quod ita puto accipiendum, ut si constet uel bona fid‹e› seruire, etiam absentes possint defendi.Praetor ait: 'Si is in cuius potestate esse dicetur negabit se in sua potestate seruum habere: utrum actor uolet, uel deierare iubebo in potestate deditione". "In potestate" sic accipere debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
di eos dñs hẽat. & est hẽre facł̾tatẽ
repetendi si hẽat p᷑cuniam ex ciua lib̾ari
potest. sam et deb cogi uende̾ res su¬
as ut soluat pcũani et repetat ẜuũ.¬
¶. doꝰ qui ẜnũ ĩ sua potestate esse ꝯ¬
fitetur : aut exhib̾e eirm debet ant
absentem defenidere. Ꝙ insi fatiat
puut᷑. at si p̃sentẽ nõ noxe dẽdit᷑.¬
¶ Si negauit dñs ĩ sua potestate
urũ fuit iurando id decidet aniu¬
ditium dictare sine noxe dedictõne

Expanded text:
at.Quid est habere facultatem repetendi? habeat pecuniam, ex qua liberari potest: nam non debet cogi uendere res suas, ut soluat pecuniam et repetat seruum.Dominus, qui seruum in sua potestate esse confitetur, aut exhibere eum debet aut absentem defendere: quod nisi faciat, punitur atque si praesentem non noxae dederit.Si negauit dominus in sua potestate utrum iureiurando id decidere an iudicium dictare sine noxae deditione
Abbreviated transcription (Latin):
socio. cũ ex suo delicto dãpnũ paciat᷑ ͤ¬
¶si plures eiꝰd̾ ẜin nõe noxali mecũ a¬
g̾e uelint ia̾ si unꝰ płibꝰ indiciis eiꝰd̾
ẜui nõe agat. in quo uiꝰ si uctꝰ tuus ꝓ¬
prietas mea sit. offitio uditis c̃tirre¬
bitur. cum eñ nexe dedo̾. ut ⁊̃ usũ
fructũ actoris faciam s ꝑ p̾torẽ id c̃¬
seqrͣ ego dñs ꝓp̾etatis. ut aut cogat
p̾tor te ꝓestimatõne usus fructus
c̃ferre ad litis extimatõem. aut urũ
fructum cede̾ ⁊ si hoc expediat ⁊ si
ego doꝰ ꝓpͥetatis eum ẜuũ nolui defen¬
dere. defensio tͥ ꝑ nuttenda ẽ. et si dãp¬
natus hoĩem tradas. adu̾sꝰ me tueb̾is.
fructum ĩ euo ht̃ ꝑinde cum dño ht̃
actoẽm furti atq siquil aliꝰ esset.
Et iõ dñs dãpnatus fructuario. naxe

Expanded text:
socio, cum ex suo delicto damnum patiatur.Si plures eiusdem serui nomine noxali mecum agere uelint uel si unus pluribus iudiciis eiusdem serui nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea si‹t›, officio iudicis continebitur, cum eum noxae dedero, ut etiam usum fructum actoris faciam: sed per praetorem id consequar ego dominus proprietatis, ut aut cogat praetor te pro aestimatione usus fructus conferre ad liti‹s› aestimationem aut usu fructu cedere, si hoc expediat. et si ego dominus proprietatis eum seruum nolui defendere, defensio tibi permittenda est, et si damnatus hominem tradas, et aduersus me tueris.fructum in seruo habet perinde cum domino habet actionem furti, atque si quilibet alius esset: et ideo dominus damnatus fructuario noxae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̃p hoc uiditiũ siue noxe deditõne ac¬
cepit. ⁊ ĩpleta cõditõne statnte lib̾tatis
ꝯdempnari debebit. sicuti mortuo ẜuo
gnorante ẜuꝰ delinꝗt. si at̃ cũ alto̾ qui
nesciebat actum sit et noxe dedit ser¬
uũ inquũ est. iullissimi hõis deditõne.

Expanded text:
 hoc iudicium sine noxae deditione acceperit: et impleta condicione statutae libertatis condemnari debebit, sicuti mortuo seruignorante seruus del‹i›quit, si ante cum altero qui nesciebat actum sit et noxae dediderit seruum, iniquum est uilissimi hominis deditione
Abbreviated transcription (Latin):
dictõne dampnetur¶Si ẜnus taus na¬
uem ex̾cui̾t. eiꝰq incariꝰ ⁊ id̾ nauta ĩ
ead̾ naue dampnũ dedit. ꝑnide inte
actio danda est at siis ex̾citor lib̾ ⁊ hc
nitarius ẜuꝰ eiꝰ eẽt ut de pectulio ẜui
tin ad noxam dede̾ uicarium dãpne¬
ris ut tm̃ si ẜni tui insu uł sciente ⁊
paciente eo dãpmĩ incariꝰ dedi̾t. noxał
actio ẜui tm nõe ẽẽ debeat idemq fit¬

Expanded text:
ne damnetur.Si seruus tuus nauem exercuerit eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perinde in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius esset, ut de peculio serui tui ad noxam dedere uicarium damneris: ut tamen, si serui tui iussu uel sciente et patiente eo damnum uicarius dederit, noxalis actio serui t
Abbreviated transcription (Latin):
dãpmũ sit. ⁊ una obligatõ aut utrisq
pͣtiũam suffe̾ndam. aut offitio iudicis
simł utriꝰq noxe dandũ. S ⁊ si alt̾ut᷑
nr̃m ĩ solid̾ noxe deditꝰ fu̾it ⁊ ob id ab
utroq dñs sit absolutꝰ. recte dicetur
eum cui noxe deditus sit alt̾i̾ tem̾ cõ¬
nuni diuidundo iuditio. ut cõmunic

Expanded text:
damnum sit et una obligatio, aut utrisque pecuniam sufferendam aut officio iudicis simul utrisque noxae dedendum: sed et si alterutri nostrum in solidum noxae deditus fuerit et ob id ab utroque dominus sit absolutus, recte dicitur eum, cui noxae deditus sit, alteri teneri communi diuidundo iudici
Abbreviated transcription (Latin):
dec̾nere deb translatõem iuditii ĩ sta¬
tu lb̾um fieri Siu̾o rei iudicande tp̃r
ad hut insuspenso sit statuta lib̾tas
sabmꝰ. ⁊ cassius lib̾ari hr̃edem putãt
⁊ uerum est.

Expanded text:
decernere debet translationem iudicii in statuliberum fieri: si uero rei iudicandae tempore adhuc in suspenso sit statuta libertas, Sabinus et Cassius liberari heredem putant et uerum es
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ lib̾ .uii.  ona fide ẜui possessor eiꝰ
nõe furti actõne tenebitur. Dñs nõ
tenetꝰ. s noxe dedendo. nõ fatit quidem
actoris. cum at̃ ceꝑit istum ẜnũ dm̃ uĩ¬
dicare. doli exceptõne sũ mouebitur.
uł offitio iudicis c̃seqtur ut ĩ dempnᷤ¬

Expanded text:
ad edictum.Bona fide serui possessor eius nomine furti actio‹ne› tenebitur, dominus non tenetur. sed noxae dedendo non facit quidem actoris: cum autem coeperit istum seruum dominus uindicare, doli exceptione summouebitur uel officio iudicis consequetur, ut indemn
Abbreviated transcription (Latin):
eiunq redemero noxał actio ĩme
dabitur quia ñ uidebitur dño sci¬
ente fecissꝵ. cũ eo tp̃r dñs ñ fuerĩ¬
ẜui nõe danda sit actio: udend̾
est. nisi forte p̾tor unam penam
a dñs exigi uoluit. gͦ dolꝰ ei ĩ¬
puntus erit. ꝙ ÷ iniquũ Inuo
utidq mͦ dñs tenebitur. Una at̃
pena exacta exͣ actor elegĩt. ałta¬

Expanded text:
eumque redemero, noxalis actio in me dabitur, quia non uidetur domino sciente fecisse, cum eo tempore dominus non fuerimine danda sit actio, uidendum est: nisi forte praetor unam poenam a domino exigi uoluit. ergo dolus serui impunitus erit? quod est iniquum: immo utroque modo dominus tenebitur, una autem poena exacta,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sanc siussit potest hoc dici. Si ant̃ nõ
ꝓͥhibuit cẽadmod̾ factũ ẜiu excus abi¬
mus. celsus tm̃ diffe̾ntiam facit int̾
legem aciuliam. ⁊ legẽ .xii. tabular̃
ente dño finrtum fecit uł aliam noxã
cõmsit ẜmi nõe actio e̾ noxiał. rec
ciuasi nolu̾it seruo dñs in hc̃ re ñ
optemꝑare. aquilie qͣsiignou̾it ser¬
uo qui dño paruit. ꝑituiꝰ siñ fecis¬
set: S si placeat qd̾ uilianꝰ lib̾ octu¬
eacit ułꝰ nexiam nocuit. ⁊ ad postĩ¬
ores le ꝑtine̾ pot̾t. Pit̾ ⁊̃ ẜui nõe

Expanded text:
 sane si iussit, potest hoc dici: si autem non prohibuit, quemadmodum factum serui excusabimus?Celsus tamen differentiam facit inter legem Aquiliam et legem duodecim tabularum: ente domino furtum fecit uel aliam noxam commisit, serui nomine actio est noxalis nec quasi uoluerit seruos dominis in hac re non obtemperare, Aquiliae, quasi ign‹o›uerit seruo, qui domino paruit, periturus si non fecisset. sed si placeat, quod Iulianus libro octfaxit noxiamue nocuit' etiam ad posteriores
Abbreviated transcription (Latin):
ut eo ictu c̾tũ eẽt moritur̃. medio dem̃
tp̃re hr̃s ĩstitutꝰ ẽ. ⁊ p̾tea ab ilio ic̾tus
decessit. c̃rd an cũ utͦ de ociso lege aꝙ̧ͥ¬
⁊ qͣ manu causã mortis p̾buiss. tͣcͣta in¬
del ĩt̾p̃tatõne uocis accedendo. ⁊ acede
Rurtꝰ aqͥlia lege tem̾ extimati st̃. ñ solum
qui ita uuln̾assent ut c̃festim uita pri¬
aliꝙ̃ uita excessur᷑. Iit᷑ siqͥs ẜuo mortife¬
rum uulnus inflex̾it: eundẽq aliꝰ ex
ĩt uano ita ꝑcussi̾t ut matumꝰ int̾sic̾ent.¬

Expanded text:
ut eo ictu certum esset moriturum: medio deinde tempore heres institutus est et postea ab alio ictus decessit: quaero, an cum utroque de occiso lege Aquiet quasi manu causam mortis praebuisset, tracta uidelicet interpretatione uocis a caedendo et a caede. rursus Aquilia lege teneri existimati sunt non solum qui ita uulnerassent, ut confestim uita prialiquem uita excessurum. igitur si quis seruo mortiferum uulnus inflixerit eundemque alius ex interuallo ita percusserit, ut maturius int
Abbreviated transcription (Latin):
simũ dau deb̾e. cuiꝰ ĩt̾ est uł ꝙ a finitate
cognatõene definctum c̃tingit. S si lib̾o
nocitũ sit põi ꝑpetua erit actio. s si alind̃
libo̾ dampn datur uire hereditario
tͣsire ad suctessores nõ debet. qiͣ ñ sit
dampnũ p̾cumariũ. nam ex bono ⁊ eqͦ

Expanded text:
debere cuius interest uel qui adfinitate cognationeue defunctum contingat. sed si libero nocitum sit, ipsi perpetua erit actio: sed si alius libero damni datur, iure hereditario transire ad successores non debet, quasi non sit damnum p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ his ꝑtibꝰ ediũ ꝑiculose positũ eẽt. nõ
noc̾ent ¶ait p̾tor neqͥs ĩ suggrunda ꝓ¬
tectõne. ħ u̾ba nequiss ad om̃s ꝑtinẽt.
ł inquilinos. uł dños ediũ. su̾i ĩ habitẽt.
siũ nõ. hñt tm̃ aliquid expositũ hiislo¬
cis supͣ eum locũ quo uulgo itͥ fieret.
uł incuio consistetin:  Id positũ ha¬
beat accipere debennus positum sui in

Expanded text:
itum esset, non noceret.Ait praetor: 'ne quis in suggr‹u›nda protectoue.' haec uerba 'ne quis' ad omnes pertinent uel inquilinos uel dominos aedium, siue inhabitent siue non, habent tamen aliquid expositum his locis. 'Supra eum locum, qua uolgo iter fieret inue quo consistetur, id positum habeat.' accipe
Abbreviated transcription (Latin):
ait locũ hẽre ħ edictum siit die deiec¬
tum sit. nõ nocte. s cuubꝰdam locis. ⁊
nocte it̾ fits habitator suã suoꝵ ꝙ cul¬
pam pr̃are debet. s si de naue deĩtus
fit. dabitur actio utił ĩ eum cx naui
p̃positus sit.

Expanded text:
ait locum habere hoc edictum, si interdiu deiectum sit, non nocte: sed quibusdam locis et nocte iter fit.Habitator suam suorumque culpam praestare debet.Si de naue deiectum sit, dabitur actio utilis in eum qui naui praepositus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat decidi̾t. ⁊ notu̾it. ĩ eũ com¬
petit. actio qui posuit. ñ ĩ eũ qui in ha¬
bitauĩt. qͥsi actio ħ ñ sufficiat. qͥa posit̃
hũisse ñ utiq uidetur quaposint. nͥ ł
dñs fuit ediũ uł ĩ habitator. sam.⁊
cũ pictor ĩꝑgula clipeũ. nł tabulam
expositam hũiss. eaqiue excidiss. ⁊
dit ad exemplum hiꝰ actõnis dari opor¬
tere actõem. hant nũ cõpetẽ palã eẽ:¬
qr ueci ĩ suggrimda neq ĩ ꝓtecto tabu¬
amꝑhora exreticuluis suspensa decid̾i̾s
⁊ dampnũ dediss. qr ⁊ legiaima et
honoraria actio defitit Icta aut̃ acrio
p̾płaris est. ⁊ hr̃di similibus ꝙꝑ cõpetit
ĩ h̾edem aut̃ ñ competit. quia penalis ẽ.

Expanded text:
tum erat› deciderit et nocuerit, in eum competit actio qui posuit, non in eum qui habitauerit, quasi haec actio non sufficiat, quia positum habuisse non utique uidenus fuit aedium vel inhabitator. nam et cum pictor in pergula clipeum vel tabulam expositam habuisset eaque excidisset et dit ad exemplum huius actionis dari oportere actionem: hanc enim non competere palam essequia neque in suggrunda neque in protecto tabuit et si amphora ex reticulo suspensa decidisset et damni dedisset, quia et legitima et honoraria actio deficit. Ista autem actio popularis est et heredi similibusque competit, in heredes autem non competit, quia p
Abbreviated transcription (Latin):
pitalia ss sicuus cenaculariam excer¬
cens. modicũ sibi hospitiũ reninuerit̃.
residuũ locauit pluribꝰ om̃s tenebunt᷑.
cͣisi in hoc cenaculo habitantes ñ deiͨtũ
actoris fiãt. oporteb̾ p̃torẽ eqnitate mo¬
tum in eum potius dare actoẽm. ex cuiꝰ
cubitulo uł cedra deiectũ est. lic plureᷤ
ĩ eod̾ cenaculo habitent. Q siexmedia¬
no cenatulo qui deĩtum sit ueriꝰ ẽ om̃s
teneri. ¶Siorͤcarius aliꝙͥ deietit ł esfu¬
derit. aut c̃ductor apothece. uł qui uħ
dũtaxat c̃ductũ locũ habebat ut ibi
opꝰ faciat. ł doceat ĩ factũ actõni locꝰ ÷

Expanded text:
ed si quis cenaculariam exercens modicum sibi hospitium retinuerit, residuum locauerit pluribus, omnes tenebuntur quasi in hoc cenaculo habitantes, unde deiecactoris fiat, oportebit praetorem aequitate motum in eum potius dare actionem, ex cuius cubiculo uel exedra deiectum est, licet plures in eodem cenaculo habitent: quod si ex mediano cenaculi quid deiectum sit, uerius est omnes teneri.Si horrearius aliquid deiecerit uel effuderit aut conductor apothecae uel qui in hoc dumtaxat conductum locum habebat, ut ibi opus faciat uel doceat, in factum actioni locus
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ ł.xxiii. ad edictũ. Eiu̾o plures diꝰ¬
uisio int̾ se cenatino habitent. actio in
eum solum datim. qui inhabitabat eã
ꝑtem uñ effusione siqs gratintas habita¬
tõnes ded̾it. lib̾tis. ⁊ clientiuꝰ uł rł uxon̾

Expanded text:
imo tertio ad edictum.Si uero plures diuiso inter se cenaculo habitent, actio in eum solum datur, qui inhabitabat eam partem, unde effusum est.Si quis gratuitas habitationes dederit libertis et clientibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
ui aut̃ int̾ eẽ deb utrũ publitꝰ lotꝰ sit.
q̃r int̾ facientiubꝰ ꝓspititur nõ publicis
uiis studetur. semꝑ .n. ea loca ꝑ que u¬
ulgo ĩt̾sol fieri. eandem securitatem
delx̃here. Cet̾um si alicñ uulgͦ. ĩ illa
una nõ cõmeabat᷑. ⁊ tt̃ deiectũ qͥd uel
effusu. cũ adhuc secreta lota eeñt.
mͦ cepit cõmeari nõ deb ħ edicto te¬
nerisoꝵ eũ suspend̾etur decidit. mag̃
pendens effusum sit. qmͣuis nemo ħ
effud̾it. edictum tm̃ locũ hẽre ditend
est. ¶ hec in factum actio ĩ eum dat᷑.¬
qui ĩ eum ĩ habitat cũ quid deit̾etur
uł effundetur. ñ ĩ dnm̃n ediũ. culpa
ħ penes eum est. Ret adicitur culpe
mentro uł infĩtiatõnis ut ĩduplum
detur attio qͣmuis dãpni ĩiurie utͥq
exigatis cum hõ lib̾ ꝑierit dãpni ex¬
timatio ñfit induplũ qr ĩ hoĩe lit̾o
nulla corporis extimatõ fieri potest.
S ĩ qͥnciginta anpeoꝵ cõdẽpnatio
fit. ħ aut̃ u̾ba siuim notitũq ei ẽẽ¬

Expanded text:
um publicus locus sit quia iter facientibus prospicitur, non publicis uiis studetur: semper enim ea loca, per quae uolgo iter solet fieri, eandem securitatem debent habere. ceterum si aliquando uulgus in illa uia non commeabat et tunc deiectum quid uel effusum, cum adhuc secreta loca essent, modo coepit commeari, non debet hoc edicto teneri.Quod, cum suspenderetur, decidit, magispendens effusum sit, quamuis nemo hoc effuderit, edictum tamen locum habere dicendum ‹est›.Haec in factum actio in eum datur, qui inhabitat, cum quid de‹i›ceretur uel effunderetur, non in dominum aedium: culpa enim penes eum est. nec adicitur culpae mentio uel infitiationis, ut in duplum detur actio, quamuis damni iniuriae utrumque exiget.Sed cum homo liber periit, damni aestimatio non fit in duplum, quia in homine libero nulla corporis aestimatio fieri potest, sed quinquaginta aureorum condemnatio fit.Haec autem uerba 'si uiuet nocitumq
Abbreviated transcription (Latin):
hiis qui deiec̾int uł effud̾int uñ m̾
eum locũ ciuo uulgo itͥ fiet uł ine̾
conłtet deiectũ. ł effusum qu̾id erit.
erit ĩ eũ ꝙ ibi habitau̾it ĩ duplum
iuditiũ dabo. ¶ Si eoictu hõ lirer
ꝑisse dicet᷑ iͥacniaginta aureoꝵ iuditium
dabo sSumet uotitũꝙ ei essedicetur: qnͣ¬
tũ ob eam rer equũ iuditi uidebit᷑ eum

Expanded text:
his, qui deiecerint uel effuderint: 'Unde in eum locum, quo uolgo iter fiet uel in quo consistetur, deiectum uel effusum quid erit, erit, in eum, qui ibi habitauerit, in duplum iudicium dabo. si eo ictu homo liber perisse dicetur, quinquaginta aureorum iudicium dabo. si uiuet nocitumque ei esse dicetur, quantum ob
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẜnũ nõ oport̾e. s exͣ ordinẽ offitõ
iuditis corrigendum. ¶ habitare ã
dicimꝰ uł ĩ suo uł ĩ c̃ducto. uł gͣtuito.
hospes plane nõ tenebitur. qi ñ ibi
habitat. s tantis pe hospitat᷑. S is tenet᷑
q̃ hospitiũ de di̾t. multũ aũ int̾ est int̾¬

Expanded text:
um esse non oportere, sed extra ordinem officio iudicis corrigendum.Habitare autem dicimus uel in suo uel in conducto uel gratuito. hospes plane non tenebitur, quia non ibi habitat, sed tantisper hospitatur, sed is tenetur, qui hospitium ded
Abbreviated transcription (Latin):
lius fam̾ cenatulũ c̃ductũ hĩnt: et
iñ derectũ ułꝰ effusum ꝙͥ sit. depetuli
o mpatre ñ datur. qr nõ excontͣctu
uenit. In pp̃ĩsxtaq filiũ hec actio cõ¬
petit cum ẜuus habitator ẽ utrum
noxał actõ danda sit qr nõ est ex negõ
gesto an depeculio: qr ñ ex delictoẜin
uenit. seq ñ recte ẜui dr̃ nexa cum

Expanded text:
ulum conductum habuit et inde deiectum uel effusum quid sit, de peculio in patrem non datur, quia non ex contractu uenit: in ipsum itaque filium haec actio competit.Cum seruus habitator est, utrum noxalis actio danda sit, quia non est e‹x› negotio gesto? an de peculio, quia non ex delicto serui uenit
Abbreviated transcription (Latin):
abolenꝰ .ł.ui. ex post̾oribꝰ labeonis¬
cruũ tibi cõmodaui ĩ eo tu cũ eqm¬
tares.⁊ una cum plures ecuutarent
unus ex hiis irruit ĩ equñ neq deie¬
cit ⁊ hoc casu crura ecm fracta cR̃¬
Lareo negat tecũ ullam actoem eẽ.
Q si eqͥtis culpa factũ eẽt cũ ecite
gane. ñ cũ eꝗ dño agi posse uer̃ puto.¬

Expanded text:
sexto ex posterioribus LabeonisEquum tibi commodaui: in eo tu cum equitares et una complures equitarent, unus ex his irruit in equum teque deiecit et eo casu crura equi fracta sunt.Labeo negat tecum ullam actionem esse, sed si equitis culpa factum esset, cum equite: sane non cum equi domino agi posse. uerum puto.
Abbreviated transcription (Latin):
cessim rediss. atq id c̾u̾sum fuss. ⁊
honꝰ sustin̾e nequissent. neq cũ dño si
sponte. s ꝑcusseretͦ redissent. ¶ Qͥdã si¬
boues uendidit ea lege uti daret exꝑi¬
ẽ. Querebat: nĩ uenditor emptori
fc̃m̃ eẽt ut a bone feriretur. nõ debere
p̃stari. Si uitio bonis debe. ¶cũpila
cõplures lud̾ent quidam ex hiis ser¬
ulũ cũ pilam ꝑciꝑe conaretur. mi¬
pulit ẜnus cecidit ⁊ crus fregnti ã¬
rebatur an doꝰ sui lege aꝗlia cũ eo cuius
ĩpulsu cecid̾at ag̾e potͥ ssꝵ nõposse cũ¬

Expanded text:
cessim redisset atque hi quo conuersum fuisset cessim redisset atque hi quo conuersum fuisset onus sustinere nequissent, neque cum domino sponte, sed percussae retro redissent. Quidam boves vendidit ea lege, uti daret experiest: quaerebatur, num venditor emptori factum esset, ut a boue feriretur, non debere praestari, si uitio bouis, debere.Cum pila complures luderent, quidam ex his seruulum, cum pilam percipere conaretur, impulit, seruus cecidit et crus fregit: qurebatur, an dominus seruuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu ceciderat, agere potest. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
liones ꝙͥ int̾ duo plaustra fuerunt. e
medio exissent. post̾i̾s plaustrũ a prio¬
re ꝑcussum retro recid̾at. ⁊ puerũ cuiꝰ¬
dam optriuerat dñs pueri c̃sulebat. cũ
cmose ag̾e̾ oporteret. Rndi in cã ius
ẽẽ positũ. nam si muliones qui sꝑ̃ius
plaust ͫ a priore sustimuissent. sua spõ¬
te se subduxissent ⁊ iõ fcm̃ eẽt ut
mule plaustrũ retin̾e nõ possint at
hon̾e ip̃o retraherent. cum dũo mula
agi posse sami nichiloꝰ eumidare ꝙ qd̾¬
sustme̾t miit̾et sua uoluutate ut id
aliquẽ feriret. Ueluti siꝗs assellum
cum agitass nõ reminiss eque si qus
ex mami telũ. aut aliud quid ĩmisi¬
sset dampm̃ ĩiuria daret: S si mule
Q alidd reformidassent. ⁊ muliones
timore p̃m᷑ori ne oppͥmerent᷑. plau¬
strũ reliquissent. cum hõibꝰ actoem
q mule neꝙ hoĩes ĩ cã eeñt. s mule
rentur lapse c̃cidissent. ⁊ iõ plaustr̃

Expanded text:
liones, qui inter duo plostra fuerunt, e liones, qui inter duo plostra fuerunt, e medio exissent, posterius plostrum a priore percussum retro redierat et puerum cuiusdam obtriuerat: dominus pueri consulebat, cum quo se agere oporteret. respondi in causa ius esse positum: nam si muliones, qui superius plostrum sustinuissent, sua sponte se subduxissent et ideo factum esset, ut mulae plostrum retinere non possint atque onere ipso retraherentur, cum domino mularagi posse: nam nihilo minus eum dsustineret mitteret sua voluntate, ut id aliquem feriret: veluti si quis asellum cum agitasset non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immississet, damnum iniuria daret. sed si mulae, quia aliquid reformidassent et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plostrum reliquissent, cum hominibus actionem que mulae neque homines in causa essent, sed mulae rentur lapsae concidissent et ideo plostrum
Abbreviated transcription (Latin):
cidisset recte de ĩiuria octiso eo agitur.¬
Tab̾nanꝰ ĩ sennita noctu suꝑͣ lapitẽ luc̾¬
nã posuerat. ⁊ quidã p̃tiens eam sustułat.
tab̾nariꝰ eũ consequtꝰ luc̾nam reponebat.
⁊ fugientẽ retinebat. ille flagello xxm̃
us simanu hẽbat. ĩ quo dolor ĩerat ilu̾are ta¬
b̾nariũ ceꝑat. ut se ntet. ex eo maiore
rixa facta. tab̾nariꝰ ei qui luc̾nam sustul¬
at: oculũ effod̾at. cãsu̾bat᷑ õdampnum
ĩuria ñ idetur dedisse. qm̃ prior f lage
llo ꝑcussꝰ eẽt. Rndi nͥ data oꝑa effodiss
oculũ ñ undĩ dampnũ ĩiuria fecuse. ẽspa
enim penes eũ ꝙ pͥor flagello ꝑcussit reside
s si ab eo nõ pͥor uapulass. s cumertut᷑¬
nam eriꝑe uell rixatus eẽt tab̾narii ã¬
ꝑa factum uid̾i ¶Incliuo capituli ñ duo
plastra homista mule ducelunt. pͥoris
plaustͥ muliones c̃u̾sum planstrũ suy¬
leuebant. quo facile mule duc̾e̾nt. ĩ tu̾m
suꝑuus plaustrũ cessi᷑re cepit. ⁊ cũ mu¬

Expanded text:
cidisset, recte de iniuria occiso eo agitur.Tabernarius in semita noctu supra lapidem lucernam posuerat: quidam praeteriens eam sustulerat: tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat et fugientem retinebat: ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolor inerat, uerberare tabernarium coeperat, ut se mitteret: ex eo maiore rixa facta tabernarius ei, qui lucernam sustulerat, oculum effoderat: consulebat, num damnum iniuria non uidetur dedisse,  data opera effodisset oculum, non uideri damnum iniuria fecisse, culpam enim penes eum, qui prior flagello percussit, residere: sed si ab eo non prior uapulasset, sed cum ei lucernam eripere uellet, rixatus esset, t‹a›bernarii culpa factum uideri.In cliuo Capitolino duo plostra onusta mulae ducebant: prioris plostri muliones conuersum plostrum subleuabant, quo facile mulae ducerent: inter superi‹u›s plostrum cessim ire coepit et cum mu
Abbreviated transcription (Latin):
entia accipimꝰ ut qui ꝓhił̾e potuit te¬
neatur si nõ fecit. ¶ lege aꝑlia agi
pot̃ ⁊ sanato uuln̾ato ẜuo. Si meũ
duũ cũ hb̾m putares octidis lege aꝙ¬
lirent. duo c̃currer̾. amboq decid̾unt. et
alt̾ fłama consũptꝰ est nͥ eo noĩe pot̾ agi
si nõ intelligit ut̾ abutͦ eu̾sꝰ sit. ¶Or cum¬
alit̾ tueri se ñ poss  dampi culpã ded̾i̾nt.
ĩnoxii sũt. uim eĩ ui defend̾e om̃s leges
omĩaq iura ꝑunitunt.S si defendendi
acilia illum solum at̃ ꝙ uim inft̾ ferre
di cã fc̃m sit. Q ydoneũ parietẽ sustu
lege accimł actũ sit. postea mortuo ex eo
uuln̾e. agi lege ałꝑlia nichilomimꝰ pot᷑.¬
extimatõne facta postea mortuo xuio de
occiso age̾ doꝰ istitu̾it: exceptõe dolima¬
li opposita. compellet᷑ ut ex utroq uiditõ
nichꝰ ampliꝰ c̃seciuat᷑. qmͣ c̃sequi deberet.
si mitõ de occioso hoĩe egisset.

Expanded text:
entia accipimus, ut qui prohibere potuit teneatur, si non fecerit.Lege Aquilia agi potest et sanato uulnerato seruo.Si meum seruum, cum liberum putares, occideris, lege Aqlirent duo, concurrerunt amboque ceciderunt et alter flamma consumptus est: nihil eo nomine potest agi, si non intellegitculpam dederint, innoxii sunt: uim enim ui defendere omnes leges omniaque iura permittunt. sed si defendendi Aquilia: illum enim solum qui uim infert ferire di causa factum sit.Qui idoneum parietem sustullege Aquilia actum sit, postea mortuo ex eo uulnere agi lege Aquilia nihilo minus potaestimatione facta, postea mortuo seruo, de occiso agere dominus instituerit, exceptione doli mali opposita compelletur, ut ex utroque iudicio nihil amplius consequatur, quam consequi deberet, si initio de occiso homine egi
Abbreviated transcription (Latin):
suã ꝑtẽ cedendo. securitatẽ c̃sequ.
crm̃ quis possit dit̾e  eueniie ant dũ
ꝑmri fortassis nec cõmuni dundundo
ag̾e possit eiꝰ maleficii nõe qd̾ añ cõ¬
munonẽ admissũ est. ed̾si nõ pot᷑.
cui denti muria afficietm ⁊ S meluis¬
est dic̾e cõpet̾e ei cõmum dundunde in

Expanded text:
sequi, m quis possit dicere euenire, ut, dum periri. fortassis nec communi diuidundo agere possit eius maleficii nomine, quod ante communionem admissum est: quod si non potest, euidenti iniuria adficietur. sed meliuest di
Abbreviated transcription (Latin):
ip̾ ł.xuiii. ad edictꝰ. Si ẜnus sciente
dũo occidit. ĩ solid̾ dm̃̃ obligant.
ip̃e eĩ uidetur dñs occidisse. si aut̃ in¬
siente noxał ẽ. nͣñ. debuit ex malefitio
desiit ẽẽ dñs hac actõne tenetur. suffi¬
cit eĩ si eo tp̃r dñs quo nõ ꝓhilebat.
seruus in totũ uel in ꝑtem. uł manu¬
missus. noxam cap̃ ñ seꝙ Nameuũ tł¬

Expanded text:
decimo ad edictum.Si seruus sciente domino occidit, in solidum dominum obligat, ipse enim uidetur dominus occidisse: si autem insciente, noxalis est, nec enim debuit ex maleficio desiit esse dominus, hac actione tenetur: sufficit enim, si eo tempore dominus, quo non prohibeat, seruus in totum uel in partem uel manumissus, noxam caput non sequi:
Abbreviated transcription (Latin):
S. ⁊ siquis tabulas testam̃ti ap̃se
depositas deleu̾it ł plurcbꝰ p̃sentibꝰ
legi̾t utiiꝰ est ĩ factũ ⁊ imuriar̃ agi
siñurie faciende causa secreta uiditiõ¬
rũ publitauit. ¶ Int̾dũ euenire põ¬
pomꝰ elegant᷑ ait ut qui tabulas de¬
lendo furti nõ teneatur s sm̃ dapm
cũ fc̃o eĩ t̃ aminũ furis furtũ exigit.
menti depositas aut alicꝰ rei ĩstrum̃tũ
ita deleuit ut legi ũ possit. depõiti ac¬
tõne ⁊ adexhibend̾ tenetur q corru¬
ptã rem restitu̾it aut exhibu̾it legis
quoq aglie actio ex ead̾ causa cõpetit
corrupisse eĩ tabulas recte dr̃ ⁊ qui
eis int̾leu̾it.

Expanded text:
se depositas deleuerit uel pluribus praesentibus legerit, utilius est in factum et iniuriarum agi, si iniuriae faciendae causa secreta iudiciorum publicauit.Interdum euenire Pomponius eleganter ait, ut quis tabulas delendo furti non teneatur, sed tantum cum facto enim etiam animum furis furtum exigit. menti depositas aut alicuius rei instrumentum ita deleuit, ut legi non possit, depositi actione et ad exhibendum tenetur, quia corruptam rem restituerit aut exhibuerit. legis ‹q›uoque Aquiliae actio ex eadem causa competit: corrupisse enim tabulas recte dicitur et qui eas interleuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
si ĩ augustum locũ coegisti: eoq effectũ
est ut eit̾entur. dat᷑ inte ad exemplum
legis aquilie ĩ factũ actio.
debitori competit artio cum reus cripu¬
landi añ moram ꝓmissum aĩal uuln̾a¬
u̾at. sidẽ est. ⁊ si occid̾it aĩal c si pꝰ morã
ꝓmissoris qui stipulatꝰ fuerat occidit.
debitor ꝙdã lib̾at᷑. Lege ã aqͥlia hoc casu
ũ recte eꝑiret᷑. sam creditor ip̃e si poꝰt
qmͣ alii ĩ inriã fecisse uidetur.
philũ ꝓmisi titio. cũ sticħꝰ eẽt decẽ mi¬
lium. panphilus .xx. miliũ. scipulator
stichũ at̃ moram octidit. q̃sitũ est de
actõne legis aquilre. R. cum uiliorẽ
occidisse ꝓponitur ĩ ht̃ tͣctatũ ĩ ichi¬
lum differt ab exͣneo creditor. qñti
gͥ fiet exinnatio: utrũ decem miliũ
qͣti fuit octisus: an qnͣti ẽ. qũe nc̃ce
hẽo dare.id ÷ qnͣti mea int̾est. ⁊ qͥd
dicemꝰ si⁊ panphilus dicesserit sine
mora iã p̃ciũ stichi minuet᷑ qm li
ris cũ occide̾tur. uł intͣ anm̃hac

Expanded text:
s in angustum locum coegisti eoque effectum est, ut de‹i›cerentur: datur in te ad exemplum legis Aquiliae in factum actio.debitori competit actio, cum reus stipulandi ante moram promissum animal uulnerauit: idem est et si occiderit animal. quod si post moram promissoris qui stipulatus fuerat occidit, debitor quidem liberatur, lege autem Aquilia hoc casu non recte experietur: nam creditor ipse sibi potius quam alii iniuriam fecisse uidetur.philum promisi Titio, cum Stichus esset decem milium, Pamphilus uiginti: stipulator Stichum ante moram occidit: quaesitum est de actione legis Aquiliae. respondi: cum uiliorem occidisse proponitur, in hunc tractatum nihilum differt ab extraneo creditor. quanti igitur fiet aestimatio, utrum decem milium, quanti fuit occisus, an quanti est, quem necesse habeo dare, id est quanti mea interest? et quid dicemus, si et Pamphilus decesserit sine mora? iam pretium Stichi minuetur, quonris cum occideretur uel intra annum. hac
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝓ utilitate cõmun recepta eẽ ĩ num̾a¬
bilbꝰ rebꝰ ꝓbari pot̃. unũ int̾im ꝓposinsse e̾¬
tentus ero iCũ płres tͣbẽ alienam furandi
cã sustułint qrͣa singisli ferre ñ possent.
Ieurti actõne om̃s ten̾i existimant᷑ quãuis
subtili rõne dici possit neminẽ coꝵ teneri.
qr neminẽ uer̃ sit eã sustulisse.

Expanded text:
uni recepta esse innumerabilibus rebus probari potest: unum interim posuisse contentus ero. cum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamuis subtili ratione dici possit neminem eorum teneri, quia neminem uerum sit eam sustulisse.
Abbreviated transcription (Latin):
causam mortis p̾stitisse uides. qmͣ occidi¬
sse. ⁊ iõ ĩ factum accione tenebit᷑. ¶ Qꝵ
dr̃ dampuũ ũuria datũ aquilia ꝑsequi
sic erit accipiend̾. ut uideatur dampnũ
ĩ iuria datũ ꝙ cũ dampno ĩiuriam actułit
nisi magna u cogente fu̾it factũ. ut ceicꝰ
scribit crita eũ qui ĩcendu artendi gr̃a ui¬
cinas e des int̾cidi̾t. Nam hic scͥẜ cessare legis
agxlie actõem. Iusto eĩ metu ductꝰ ne adse
ignis ꝑueniret uicinas edes int̾cidit. ⁊ sñ
ꝓuenit ignis siũ aut̃ extinctus: existimat
legis aquilie actõem cessare. e¬

Expanded text:
sse uidetur quam occidisse, et ideo in factum actione tenebitur.Quod dicitur damnum iniuria datum Aquilia persequi, sic erit accipiendum, ut uideatur damnum iniuria datum, quod cum damno iniuriam attulerit: nisi magna ui cogente fuerit factum, ut Celsus scribit circa eum, qui incendii arcendi gratia uicinas aedes intercidit: nam hic scribit cessare legis Aquiliae actionem: iusto enim metu ductus, ne ad se ignis perueniret, uicinas aedes intercidit: et siue peruenit ignis siue ante extinctus est, existimat legis Aquiliae actionem cessare.