comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumptis exercitus pauidis nuntiis
omĩa circa carthaginẽ optineri armiꝰ
afferentium magnis itinerib zamã
contendit : Lama quinq dierũ iter
a carthagine ab est: inde p̃missi specu¬
latores cum excepti a custodib romanis
deducti ad scippionẽ e̾e̾nt traditos eos
ꝑ castrã qua uellent. circũduci iussit:
cunctatosq statim ꝑ cõmodũ om̃ĩa ex¬
plorassent datis qͥ ꝑsequerent᷑ retro ad
hannibalẽ dimisit: hannibal nicħ qͥd̾
nisse. eo ipso forte die afferebant leto aĩo
audit maxime si hostis fiducia que ñ
suo turbauerat. & pactas indugas et
spem federum tam̃ sunteger ꝗͣ si uictꝰ
peteret pacem equiora impet᷑ri posse
ratus nuntium ad scippionẽ misit in
colloquendi secum potestatẽ faceret:
dutrum sua sponte fecerit anpublico
confilio. neutrum ad firha¬
beo ualerius antias pͥmo p̃lio uictum
cum aliis .x. legatis tradit in castra ad
scippionem uenisse: Cet̾m scippio cum

Expanded text:
sumptis, excitus pauidis nuntiis sumptis, excitus pauidis nuntiis omnia circa Carthaginem obtineri armis adferentium magnis itineribus Zamam contendit.—Zama quinque dierum iter ab Carthagine abest. — inde praemissi speculatores cum excepti ab custodibus Romanis deducti ad Scipionem essent, traditos eos per castra qua uellent circumduci iussit; percontatusque satin per commodum omnia explorassent, datis qui prosequerentur retro ad Hannibalem dimisit. Hannibal nihil quidnisse eo ipso forte die adferebant—laeto animo audiuit, maxime hostis fiducia, quae non suo turbauerat et pactas indutias et spem foederum, tamen si integer quam si uictus peteret pacem aequiora impetrari posse ratus, nuntium ad Scipionem misit ut conloquendi secum potestatem faceret. —id utrum sua sponte fecerit an publico consilio, neutrum cur adfirmem habeo. Ualerius Antias primo proelio uictum cum aliis decem legatis tradit in castra ad Scipionem uenisse. ceterum Scipio cum
Abbreviated transcription (Latin):
set hannibal has formidines agitando
animis ipsi curas ⁊ metus augebant q̾
qd̾ cum assuessent ꝑ aliqͦt annos bellũ
ante oculos. atq aliis in italie partib
lenta sp̃e in nullũ ꝓpinquũ debellan¬
difinem gerere erexerant omniũ aĩos
scippio et hannibal uelut ad sup̃mum
certam̃ cõparati duces. ei quoq qͥb
erat ingens in scippioni fiduta ⁊ uicto¬
rie spes. qͦ magis in ꝓpinꝗͣ eam immi¬
nebant animis eo curas intentioris
hauo dispar habitus animoꝵ cartha¬
giniensib erat. qͦs mͦ petisse pacem in¬
tuentis hannibalem. ac rerũ gestaꝵ
eius magnitudinẽ penitebat mͦ cũ
respicerent bis sese acie uictos siphacẽ
captum pulsos se hispania. pulsos ita¬
lia. atq ea om̃ia unius uirtute ⁊ con¬
silio scippionis facta. uelut fatalem eũ
ducẽ in exitum suũ natum horrebãt
iam metum uenerat han¬
nibal. unde ad reficiendũ ex iactatio¬
ne martqiã militem paucis dieh

Expanded text:
set Hannibal. has formidines agitando set Hannibal. has formidines agitando animis ipsi curas et metus augebant, etiam quod, cum adsuessent per aliquot annos bellum ante oculos aliis atque aliis in Italiae partibus lenta spe in nullum propinquum debellandi finem gerere, erexerant omnium animos Scipio et Hannibal uelut ad supremum certamen comparati duces. iis quoque quibus erat ingens in Scipione fiducia et uictoriae spes quo magis in propinquam eam imminebant animis eo curae intentiores erant. haud dispar habitus animorum Carthaginiensibus erat quos modo petisse pacem, intuentes Hannibalem ac rerum gestarum eius magnitudinem, paenitebat, modo cum respicerent bis sese acie uictos, Syphacem captum, pulsos se Hispania, pulsos Italia, atque ea omnia unius uirtute et consilio Scipionis facta, uelut fatalem eum ducem in exitium suum natum horrebant. iam Hadrumetum peruenerat Hannibal; unde, ad reficiendum ex iactatione maritima militem paucis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
nec scippioni aut siphace incondite bar¬
barie rege. cui statorius ei mi
ducere exercitus solitus. ut aut cum
socero eius hasdrubale fugacissimo
ducere futura. aut tumultuaris ex¬
citib ex agrestium se meruit turba
subito comectis. s cum hannibale ꝓ¬
penato in p̃torio patris fortissimi da¬
ts alito atq educato inter arma pu¬
ero qͦndam milite uim dũ iuuienẽ
imꝑatore qui senex uincendo factus his¬
panias gallias italiam ab alpib ad fre¬
tum monum̃tis ingentium rerũ com¬
plesset ducere exercitum equalẽ stipen¬
diis suis duratũ omniũ rerum paci¬
entia qua fides fiat homines passos ꝑ¬
fusum miliens cruore romano exuui¬
as ñ militũ tm̃. s etiam imꝑatorẽ por¬
tantem multos occursuros scippioni
in acie cui p̃tores qͥ imꝑatores. qͥ consu¬
les romanos sua manu occidisset mu
ta castra. captas urbes romanas ñ ẽe
odii tot fasces magistratib popłi .ro.

Expanded text:
nec Scipioni aut cum Syphace inconditae barnec Scipioni aut cum Syphace inconditae barbariae rege, cui Statorius semilixa ducere exercitus solitus sit, aut cum socero eius Hasdrubale fugacissimo duce rem futuram, aut <cum> tumultuariis exercitibus ex agrestium semermi turba subito conlectis, sed cum Hannibale, prope nato in praetorio patris fortissimi ducis, alito atque educato inter arma, puero quondam milite, uixdum iuuene imperatore, qui senex uincendo factus Hispanias Gallias Italiam ab Alpibus ad fretum monumentis ingentium rerum complesset. ducere exercitum aequalem stipendiis suis, duratum omnium rerum patientia quas uix fides fiat homines passos, perfusum miliens cruore Romano, exuuias non militum tantum sed etiam imperatorum portantem. multos occursuros Scipioni in acie qui praetores, qui imperatores, qui consules Romanos sua manu occidissent, mta castra captas urbes Romanas. non esse hodie tot fasces magistratibus populi Rom
Abbreviated transcription (Latin):
duas legiones acciꝑet uillius pro. pr.
ficilia et utaretur.mͥ. põponius .xx.
portaret .c. aurelio. cocte urbana eue¬
nit ceteris ita uti quisq optinebant ꝓ
XUI. ñ amplius eo anno legionib defen¬
sum imꝑium ẽ. & ut a placatis diis omĩa
inciꝑent. agerentq ludos. qͦs .mn. clau¬
dio marcello. qͥntio. cõs.t .l. manlius
dictator quasq hostias maiores uou̾iat.
siꝑ qͥnquennium R̃ .p̃. eoo statu fuisset
ut eos ludos. cõs. pͥusꝗͣ ad bellũ ꝓficis¬
cerent᷑ facerent liui iccirco ꝑ qͣtriouũ
facti hostia equȩ quib uota erant dis
cese: Inter ħ simul spes. simul cura in
dies crescebat. nec satis certum constare
apud animum poterat. utrũ gaudio
annum ex italiam decedentem uacuã
possessionẽ eius reliquisse. pr. an mag̾
cam tͣnsisset. Locum nimirũ ñ ꝑicłm
mutatũ. cuius ante dimicationisuatẽ
qͥ nuꝑ decessisset fabium. aut frustra
canere solitum gͣuiorẽ in sua t̾ra fut᷑m
hostem hannibalem ꝗͣ in aliena fuisset.

Expanded text:
duas legiones acciperet; Uillius pro praetSiciliae tutaretur: M. Pomponius uiginportaret. C. Aurelio Cottae urbana euenit. ceteris ita uti quisque obtinebant pa. sedecim non amplius eo anno legionibus defensum imperium est. et ut placatis dis omnia inciperent agerentque, ludos quos M. Claudio Marcello T. Quinctio consulibus T. Manlius dictator quasque hostias maiores uouerat si per quinquennium res publica eodem statu fuisset, ut eos ludos consules priusquam ad bellum proficiscerentur facerent. ludi in circo per quadriduum facti hostiaeque quibus uotae erant dis caesae. inter haec simul spes simul cura in dies crescebat nec satis certum constare apud animos poterat utrum gaudio decimum annum ex Italia decedentem uacuam possessionem eius reliquisse populo Romanocam transisset: locum nimirum non periculum mutatum; cuius tantae dimicationis uatem qui nuper decessisset Q. Fabium haud frustra canere solitum grauiorem in sua terra futurum hostem Hannibalem quam in aliena fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
.m.sextus galliam ẽ sortitus ad duas
legiones ꝓuintiamq trad̾et .ꝑ. qͥnti¬
lius uarrais .c. liuius. brutchios
cum duab legionib. quib. p̾. semꝑ¬
remelius siciliam. ut apud uillioth¬
appullo. pr̃. pͥoris anni ꝓruntiam. et

Expanded text:
M. Sextius Galliam est sortitus ut duas M. Sextius Galliam est sortitus ut duas legiones prouinciamque traderet ei P. Quinctilius Uarus : C. Liuius Bruttios cum duabus legionibus quibus P. SempTremelius Siciliam ut a P. Uillio Tappulo praetore prioris anni prouinciam et
Abbreviated transcription (Latin):
ab edilib .m. sextio sabino. et. cñ. tre
his .c. liuius salinator. et .i. ualerius
cocta comitia eius anni attrum .c. ser¬
uilius. habuerit. an qr eum sin etru¬
ria tenuerint questiones ex sede cõpara
ab eo dictus .p. sulpiqus incertum:
ut si diu̾si auctores faciunt pͥncipio in¬
sequentis anni.m̾. seruilius. et.N.
claudius. senatu in capitolium uocato
de ꝓuintiis retuler̃t. italiam atq affri¬
cam in sortem coici affricam ambo cu¬
pientes uolebant. ceterumq metello
maxime adnitentes. neq negata. neq
data ẽ affrica consules uissi. cum. tr̃
pł. agere. ut si is uid̾etur popłm roga¬
rent quẽ uellent in affricam bellum
gerere om̃s. tr̃.pł. scippionẽ uisserunt
nich̾ominus quos ꝓuintiam affricã¬
ita enim senatus decreuerat in sortem
scippione imꝑator eẽ .m. seruilius etru¬
riam sorttus in ead̃ ꝓuintia. et .c. ser¬
uilio ꝓrogatum imꝑium sicut man̾e
ad urbem senatum placuisset. Ptores

Expanded text:
ab aedilibus M. Sextio Sabino et Cn. Tremelab aedilibus M. Sextio Sabino et Cn. Tremelhis C. Liuius Salinator et C. Aurelius Cotta . comitia eius anni utrum C. Seruilius consul habuerit an, quia eum res in Etruria tenuerint quaestiones ex senatus consuab eo dictus P. Sulpicius incertum ut sit diuersi auctores faciunt. principio insequenti anni M. Seruilius et Ti. Claudius senatu in Capitolium uocato de prouinciis rettulerunt. Italiam atque Africam in sortem conici, Africam ambo cupientes, uolebant; ceterum Q. Metello maxime adnitente neque negata neque data est Africa. consules iussi cum tribunis plebis agere ut, si iis uideretur, populum rogarent quem uellet in Africa bellum gerere. omnes tribus P. Scipionem iusserunt. nihilo minus consules prouinciam Africam—ita enim senatus decreuerat—in sortem P. Scipione imperator esset: M. Seruilius Etruriam sortitus. in eadem prouincia et C. Seruilio prorogatum imperium si consulem manere ad urbem senatui placuisset. praetores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ qd̾ pace omnis italia erat aꝑta etiã
qd̃ magnam iuim frum̃ti ex hispania
missam: M. ualerius. falso. et .in.
fabius. butheo. ed̃. cur quat̾nis exis
uicatim populo descripserunt: E oo
anno qͥntus fabius maximus mortt᷑
exacte etatis siquidẽ uerum ẽ augurẽ
duos et lx. annos fuisset: qd̃ quidã
auctores sunt uir certe fuit dignus
tanto cognomine. uel si nou̾u ab eo
irriꝑet suꝑauit pat̃nos honores auic
auus insignis rullus. s om̃ia equale
unus hostis hannibal potest. cautior
tam̃ ꝗͣ promptior hic habitus. & sic̃
dubites utrum ingenio cunctator
fuerit. an qui ait abello ꝓprie qd cũ
gerebatur aptum erat sinich certus
est ꝗͣ unum hominũ nob̃ cunctando
rem restituisse. sicut hennius ait:
Augur in locum eius inauguratus.
qͥntus fabius maximꝰ filius. in eiusd̾
locum pontifex: nam duo sacerdotia
habuit .s. sulpitius galba. ludi roma¬
ni diem unum plebe iter toq instaurati

Expanded text:
terquam quod pace omnis Italia erat aperta, etiam terquam quod pace omnis Italia erat aperta, etiam quod magnam uim frumenti ex Hispania missam M. Ualerius Falto et M. Fabius Buteo aediles curules quaternis aeris uicatim populo discripserunt. eodem anno Q. Fabius Maximus moritur, exactae aetatis si quidem uerum est augurem duos et sexaginta annos fuisse, quod quidam auctores sunt. uir certe fuit dignus tanto cognomine uel si nouum ab eo inciperet. superauit paternos honores, auitauus insignis Rullus; sed omnia aequare unus hostis Hannibal potest. cautior tamen quam promptior hic habitus; et sicut dubites utrum ingenio cunctator fuerit an quia ita bello proprie quod tum gerebatur aptum erat, sic nihil certius est quam unum hominem nobis cunctando rem restituisse, sicut Ennius ait. augur in locum eius inauguratus Q. Fabius Maximus filius: in eiusdem locum pontifex—nam duo sacerdotia habuit— Ser. Sulpicius Galba . ludi Romani diem unum, plebeii ter toti instaurati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓram spectare abhominatꝰ p̾teruehi
iusso gub̾natore alleptim appulit clas¬
sem: atq ibi copias exposuit: Hec eo
anno in affrica gesta. insequentia exce-¬
dunt in eum annum. qͦ miser uilius
nero. coñs. facti sunt: Ceterũ exitus
suꝑioris ann. cum legati sotiorum¬
urbium ex gretia quieti ee̾nt uastatos
agros ab regiis p̃sidiis Profectoq
in machedoniã. legatos ad res repeten¬
cdas ñ admissus ad philippum regem
simul nuntiassent. cccc. et .xl. militũ
cum sopathro duce traiecta in affricã
duci. ut eẽnt carthaginiensib p̃sidio
et pecunie: Aliꝗͣtum una missũ lega-¬
tos ad regem qͥ hec aduersus fedus
facta uideri patrib nuntiarent mit¬
tendos censuit senatus. missi .c. t̾ren¬
tus. uiarro .c. mamilius .m. aurelius:
is trib quinq remes date annus insig¬
nis incendio ingenti quo cliuus publi¬
tus ad solem exustus. & aquaꝵ mag¬
nitudinem si annone uilitate fuit p̃t̃

Expanded text:
proram spectare, abominatus praeteruehi proram spectare, abominatus praeteruehi iusso gubernatore ad Leptim adpulit classem atque ibi copias exposuit. haec eo anno in Africa gesta; insequentia excedunt in eum annum quo M. Seruilius Geminus Nero consules facti sunt. ceterum exitus superioris anni cum legati sociurbium ex Graecia questi essent uastatos agros ab regiis praesidiis profectosque in Macedoniam legatos ad res repetendas non admissos ad Philippum regem, simul nuntiassent quattuor milia militum cum Sopatro duce traiecta in Africam dici ut essent Carthaginiensibus praesidio et pecuniae aliquantum una missum, legatos ad regem qui haec aduersus foedus facta uideri patribus nuntiarent mittendos censuit senatus. missi C. Terentius Uarro C. Mamilius M. Aurelius ; iis tres quinqueremes datae. annus insignis incendio ingenti, quo cliuus Publicius ad solum exustus est, et aquarum magnitudine, sed annonae uilitate fuit, prae
Abbreviated transcription (Latin):
se sunt: s neq rostro feriret celeritate
suꝑ labentem poterant. neq tͣnsilire
armati ex humiliorib in altiorẽ nauẽ
et defendebatur egregie qͦ ad tela sup¬
peditarunt. qͥd deficientib iam nul¬
la alia res eam ꝗͣ propinqͥtas terre
multitudoq a castris littus effusa
tueri potuisset: Concitatã enim remiͦ
quinto maximo impoterant interram
cũ immisissent naus tm̃ iactura facta
in columes ipsi euaserunt : Ita alio suꝑ
aliud scelere. cũ haud dubie indutie rap¬
te ẽent. lelius fuluius que ab roma cũ
legatis carthaginensib suꝑuenerunt
quib scippio ei si ñ indutiaꝵ fides mͦ a
carthaginiensib. s uis etiã gentum
in legati si uiolatum ẽẽt. tam̃ se nichil
nec institittis. p̾r. nec suis morib in¬
dignum in his facturũ ẽẽ  cu¬
dixisset. dimissis legatis
parabat hannibali iam I terre
dere in malurus spcularet᷑ ꝗͣ tenerent
regionẽ cum dixisset sepulchũ dirutũ

Expanded text:
sae sunt. sed neque rostro ferire celeritate sae sunt. sed neque rostro ferire celeritate subterlabentem poterant neque transilire armati ex humilioribus in altiorem nauem; et defendebatur egregie quoad tela suppeditarunt. quis deficientibus iam nulla alia res eam quam propinquitas terrae multitudoque a castris in litus effusa tueri potuisset. concitatam enim remis quanto maximo impetu poterant in terram cum immisissent, nauis tantum iactura facta incolumes ipsi euaserunt. ita alio super aliud scelere cum haud dubie indutiae ruptae essent, Laelius Fuluiusque ab Roma cum legatis Carthaginiensibus superuenerunt. quibus Scipio etsi non indutiarum fides modo a Carthaginiensibus sed ius etiam gentium in legatis uiolatum esset tamen se nihil nec institutis populi Romani nec suis moribus indignum in iis facturum esse cdixisset, dimissis legatis bellum parabat. Hannibali iam terrae dere in malum ut specularetur quam tenerent regionem cum dixisset sepulcrum dirutum
Abbreviated transcription (Latin):
dum ab rome reuerterant legati. neq
sciebatur quȩ senatus romani de bello
aut pace sententia e̾ẽt. necdum indutia¬
rum dies exigerat eo indigniorẽ iniu¬
riam ratus scippio abhis qui petissent
pacem. ⁊ inducias. et spem pacis. et fi¬
dem induciaꝵ uiolatã ẽẽ legatos car¬
thaginem .L. bebium .mͥ. seruilium.
.l. fabium extimplo misit. qͥ cũ multi¬
tudinis concur su ꝓpe uiolati ẽent. nec
reditum tutiorẽ futurũ cernerent.
petierunt a magistratib qͦꝵ auxilio
uix ꝓhibita erat ut naues miterent
quȩ se ꝓsequerent᷑ data e trierib due
cum ad bagradam flum̃ ꝑuenissent:
nde castram romanã conspiciebantur
carthaginẽ redire classis punica ad
uticam stationem habebat ex ea tres qͣ¬
driremes. seu clam misso a carthagine
nuntio uti fieret. seu hasdrubalem qͥ
classi p̃erat sine publica fraude auso
facinus .u. remem romanã suꝑantẽ
ꝓmunturiũ ex altopente aggres¬

Expanded text:
dum ab Roma reuerterant legati neque dum ab Roma reuerterant legati neque sciebatur quae senatus Romani de bello aut pace sententia esset, necdum indutiarum dies exierat; eo indigniorem iniuriam ratus Scipio ab iis qui petissent pacem et indutias et spem pacis et fidem indutiarum uiolatam esse, legatos Carthaginem L. Baebium L. Sergium L. Fabium extemplo misit. qui cum multitudinis concursu prope uiolati essent nec reditum tutiorem futurum cernerent, petierunt a magistratibus quorum auxilio uis prohibita erat ut naues mitterent quae se prosequerentur. datae triremes duae cum ad Bagradam flumen peruenissent unde castra Romana conspiciebantur Carthaginem rediere. classis Punica ad Uticam stationem habebat. ex ea tres quadriremes, seu clam misso a Carthagine nuntio ut id fieret, seu Hasdrubale qui classi praeerat sine publica fraude auso facinus, quinqueremem Romanam superantem promunturium ex alto repente adgres
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectũ ferme affrice ꝓsꝑo cursu
uectum pͥmo destituit uentus die inde
uersus in affricã turbauit. ac passim
naues disiecit ipse cũ ꝓstratis ꝑ adu̾sos¬
fluctus ingenti remigũ labore enisus a¬
pollinis ꝓmuntoriũ tenuit onerarie:
ars maxima adegi murum infule asi¬
num ablatum claudit. in qͦs ita carꝰ¬
thago ẽ.x.x.x. ferme milia ab urbe
alie aduersus urbem ipsam ad calidas
aquas delate st̾ omĩa. in conspectu
carthaginis erant: Itaq ex tota urbe
infoꝵ concurfus e magistratus sena¬
tum uocare popłc in curie uestibulo
fremere. ne tanta ex oculis manibꝰq
amitt̾etur p̃da: Cum quidã pacis
petite alii induciarũ: nec dum enim
dies exierat fidem opponerent ꝓmixto
bal egimurũ traiceret: Inde ꝑ littora
portusq disꝑsas romanas naues col¬
ligeret. deserte fuga nauiaꝵ: Pͥmũ
ab egimuro. deinde ab aquis onerarie
carthaginem pupib tracte sunt: Non¬

Expanded text:
in conspectum ferme Africae prospero cursu in conspectum ferme Africae prospero cursu uectum primo destituit uentus, deinde uersus in Africum turbauit ac passim naues disiecit. ipse cum rostratis pfluctus ingenti remigum labore enisus Apollinis promunturium tenuit: onerariae pars maxima ad Aegimurum insulam—ea sinum ab alto claudit in quo sita Carthago est, triginta ferme milia ab urbe—, aliae aduersus urbem ipsam ad Calidas Aquas delatae sunt. omnia in conspectu Carthaginis erant. itaque ex tota urbe in forum concursum est; magistratus senatum uocare: populus in curiae uestibulo fremere ne tanta ex oculis manibusque amitteretur praeda. cum quidam pacis petitae, alii indutiarum—necdum enim dies exierat—fidem opponerent, permixto bal Aegimurum traiceret, inde per litora portusque dispersas Romanas naues conligeret. desertae fuga nautarum primum ab Aegimuro, deinde ab Aquis onerariae Carthaginem puppibus tractae sunt. non
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam discessum legati pace infecta.
ac ꝓpe sine responsum dimissi ꝑ eos
dies. cñi. seruilius. cõs. haud dubius
qͥn pace italie penes se głasset uelut pul¬
sum ab se hannibalem ꝑsequens in si¬
ciliam. inde ⁊ affricam transiturus
traiecit: Qd uͥ rome uulgatũ est. pͥ-¬
mo censuerant patres. ut. p̾r. scrib̾et
consuli senatum equum censere in ita¬
liam reuerti eum: Dem cum p̃tor sp̃¬
tum eũ litteras suas diceret dictator.
ad idipsum creatus. p̃. sulpiqus ꝓ iure
maioris imꝑii. consulem in italiam re-¬
uocauit : Reliquum anni cum. mͥ.
seruilio magistro eque circũeundis ita¬
lie urbib. quȩ bello alienate fuerant
noscendisq singularũ causis consũp¬
sit ꝑ inditiaꝵ tꝑs et ex sardinia ab
cõmeatu .x.x. rostratarũ p̃sidio et
ab aucte. ⁊ ab tempestatib mari tuto
in affricam transmiser̃t. cñ. octauio.
.cc. onerariis.xx.x. longis nauib ex
sicilia trahitienti. ñ ead̃ fortuna fuit

Expanded text:
tentiam discessum. legati pace infecta tentiam discessum. legati pace infecta ac prope sine responso dimissi. per eos dies Cn. Seruilius consul, haud dubius quin pacatae Italiae penes se gloria esset, uelut pulsum ab se Hannibalem persequens, in Siciliam, inde in Africam transiturus, traiecit. quod ubi Romae uolgatum est, primo censuerant patres ut praetor scriberet consuli senatum aequum censere in Italiam reuerti eum; dein, cum praetor spreturum eum litteras suas diceret, dictator ad id ipsum creatus P. Sulpicius pro iure maioris imperii consulem in Italiam reuocauit. reliquum anni cum M. Seruilio magistro equitum circumeundis in Italia urbibus quae bello alienatae fuerant noscendisque singularum causis consumpsit. per indutiarum tempus ex Sardinia a Pcommeatu uiginti rostratarum praesidio, et ab hoste et ab tempestatibus mari tuto, in Africam transmiserunt. Cn. Octauio ducentis onerariis triginta longis nauibus ex Sicilia traicienti non eadem fortuna fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣtanta ea eẽt consultatio incide ñ pos¬
set ñuid̃is dͥ absente consulum
altero Iambob eam rem agi satis
triennio ante. cõs. dictatorq fuerat:
Tum .p. scippio cedendo exercitus agͦz
poplando in eam necessitatẽ hostis cõ-¬
pulisset. ut suplices pacem peterent¬
& nemo omnium uerius existimare
posset. qua m̃te ea pax peteret᷑. ꝗͣ eum
qui ante portas carthaginis bellum
gereret nullius alterius consilio quã
scippionis accipiendam abnuendãq
pacem ẽẽ. ualerius leuinus qͥ bischos
fuerat. speculatores ñ legasos uenisse
arguebat iubendosq in italia excedere. et
custodes cum his usq ad naues mittendos
scippioniq scribendum. ne bellũ mitteret
lelius fuluiusq adiecerunt. et scippionẽ
in eo positũ habuisse spem pacis si hanni¬
citusq expectantes: Deinde qͣuis recen¬
qum federum. et dõꝵ omniũ oblitos.
bellum gesturos eo magis in leuini sen¬

Expanded text:
quam quanta ea esset consultatio incidere non posquam quanta ea esset consultatio incidere non posset, non uideri sibi absente consulum altero ambobusue eam rem agi satis triennio ante consul dictatorque fuerat: cum P. Scipio caedendo exercitus agros populando in eam necessitatem hostes compulisset ut supplices pacem peterent, et nemo omnium uerius existimare posset qua mente ea pax peteretur quam qui ante portas Carthaginis bellum gereret, nullius alterius consilio quam Scipionis accipiendam abnuendamue pacem esse. M. Ualerius Laeuinus , qui bis consul fuerat, speculatores non legatos uenisse arguebat, iubendosque Italia excedere et custodes cum iis usque ad naues mittendos, Scipionique scribendum ne bellum remitteret. Laelius Fuluiusque adiecerunt et Scipionem in eo positam habuisse spem pacis si Hannicitusque exspectantes; deinde quamuis recentium foederum et deorum omnium oblitos bellum gesturos. eo magis in Laeuini sen
Abbreviated transcription (Latin):
nem habuerunt culpam omnẽ belli a
nec romanis solum. s ante etiam sagun¬
tnis pͥuato consilio bellum intulisse se¬
natui. ac popło carthaginiensi. si quis
uere estunet fedus ad eam diem iniuio¬
latum ẽẽ cum romanis: Itaq nich
aliud sͥ mandatum ẽẽ uti peterent. ꝗͣ
ut in ea pace que postremo cum. cos.
luctatio facta ẽẽt manere liceret cũ
more tradito a patrib potestatẽ interꝰ¬
rogandi. si quis qui uellet legatos p̾tor
fecisset seniores qua equi federib int̾sue¬
rant. alia alii int̾rogarent nec memi¬
nisse ꝑ etatem: E tenim om̃s ferme iu¬
uenes erant dicerent legati conclama¬
tum ex omni parte curie ẽ punica frau¬
de electos qͥ ueterem pacem repeterẽt
cuius ipsi ñ meminissent emotis: De¬
inde curia legatis sentente int̾rogari:
Tepte .m. liuius .c. seruilium. cõs. qui
ꝓpriores s accersendũ. ut coram eo de
pace ageret᷑. censebat cum de maiore

Expanded text:
nem habuerunt, culpam omnem belli a nem habuerunt, culpam omnem belli a nec Romanis solum sed ante etiam Saguntinis priuato consilio bellum intulisse; senatui ac populo Carthaginiensi, si quis uere aestimet, foedus ad eam diem inuiolatum esse cum Romanis; itaque nihil aliud sibi mandatum esse uti peterent quam ut in ea pace quae postremo cum C. Lutatio facta esset manere liceret. cum more tradito a patribus potestatem interrogandi, si quis quid uellet, legatos praetor fecisset, senioresque qui foederibus interfuerant alia alii interrogarent, nec meminisse se per aetatem—etenim omnes ferme iuuenes erant— dicerent legati, conclamatum ex omni parte curiae est Punica fraude electos qui ueterem pacem repeterent cuius ipsi non meminissent. emotis deinde curia legatis sententiae interrogari coeptae. M. Liuius C. Seruilium consulem qui propior esset arcessendum ut coram eo de pace ageretur censebat; cum de re maiore
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾soꝵq fuisse. quotiens in conciliis
uoces. manus ad celum porrigentium
auditas: Nunꝗͣ ille dies futurus ẽẽ. qͦ
uacuam hostib italia bona pace florẽ¬
tem uisuri eent dedisse io deos tandẽ:
Sexto decimo demum anno necesse fuit¬
quid ei sacratas agendas censeant:
Adeo ne aduenientẽ quid̃ gr̃am hõis be¬
nigne acciꝑe. nedum ut p̃terite satis
memores sunt conclamatũ: Demde
ex omni parte curie ẽ: ut ire ferrent
.p. elius. p̾r: Decretumq. ut .u. dies
circa omnia puluinaria supplicarent᷑
uictum eque maiores immolarenturꝰ
sinisse cũ carthaginiensium legatos de
pace ad senatum uenientis puteolis
uisos inde terra uent᷑os allatum c̾et
reuocari .c. lelium. placuit ut coram
eo de pace ageret.a. fuluius. gillo le¬
gatus scippionis carthaginienses ro¬
mam adduxit: Quib uetitis ingre¬
di urbem. hospitum in uilla publica
senatus ad edem bellone datus est o¬
rationem eað ferme. ꝗͣ apud scippio¬

Expanded text:
uniuersorumque fuisse. quotiens in conciliis uniuersorumque fuisse. quotiens in conciliis uoces manus ad caelum porrigentium auditas en unquam ille dies futurus esset quo uacuam hostibus Italiam bona pace florentem uisuri essent. dedisse id deos tandem sexto decimo demum anno, nec esse qui dis grates agendas censeat; adeo ne aduenientem quidem gratiam homines benigne accipere, nedum ut praeteritae satis memores sint. conclamatum deinde ex omni parte curiae est uti referret P. Aelius praetor; decretumque ut quinque dies circa omnia puluinaria supplicaretur uictimaeque maiores immolarentur csinissae cum Carthaginiensium legatos de pace ad senatum uenientes Puteolis uisos inde terra uenturos allatum esset, reuocari C. Laelium placuit ut coram eo de pace ageretur. Q. Fuluius Gillo legatus Scipionis Carthaginienses Romam adduxit; quibus uetitis ingredi urbem hospitium in uilla publica, senatus ad aedem Bellonae datus est. orationem eandem ferme quam apud Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
possessione italie ẽ detractus: Romã
ꝑ eosdẽ dies:⁊ magonẽ ⁊ hannibalem
ꝓfectos allatum ẽ. cuius duplicis gͣ¬
tulationis minuit leticiã. & qd̃ paꝵ
duces in retinendis his cum ad id
mancdatũ ab senatu ẽẽ. aut animi.
aut uirium habuisse uidebantur.
et qd̃ solliciti erant om̃i belli mole in
unum exercitũ ducemq inclinata
qͦ euasura eẽt res ꝑ eosd̃ dies legati
saguntini uenerunt cõprehensos
cum pecunia ad ducentes carthagini¬
ensis qui ad conducenda auxilia in
erunt. hominib acceptis in carcerem
conditis auro argentoq reddito gr̃a
legatis aucte atq insuꝑ munera data
ac naues quib in hispaniã reu̾t̾ent᷑:
Mentio deinde ab seniorib facta ẽ. segniꝰ
hoĩes bona ꝗͣ mala sentire transitu in
italiam hannibalis ꝗͣtum terroris pa¬
uorisq ẽẽ meminisse. quas deinde cla-¬
des. qͦs luctus incidisse uisa castra ho¬
stium e muris urbisq. uota singuloꝵ

Expanded text:
possessione Italiae est detractus. Romam possessione Italiae est detractus. Romam per eosdem dies et Magonem et Hannibalem profectos allatum est. cuius duplicis gratulationis minuit laetitiam et quod parum duces in retinendis iis, cum id mandatum ab senatu esset, aut animi aut uirium habuisse uidebantur et quod solliciti erant omni belli mole in unum exercitum ducemque inclinata quo euasura esset res. per eosdem dies legati Saguntini uenerunt comprensos cum pecunia adducentes Carthaginienses qui ad conducenda auxilia in erunt. hominibus acceptis et in carcerem conditis auro argentoque reddito gratiae legatis actae, atque insuper munera data ac naues quibus in Hispaniam reuerterentur. mentio deinde ab senioribus facta est segnius homines bona quam mala sentire; transitu in Italiam Hannibalis quantum terroris pauorisque esset meminisse; quas deinde clades, quos luctus incidisse. uisa castra hostium e muris urbis; quae uota singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
scippio exultauit atq efferet sese qͣ han¬
no qui domum ur̃am quando alienare
non potuit. riuna carthaginis opp̾ssit:
am hoc ipsum p̾sagiens animo p̃para¬
uerat. ante naues itaq mutili militũ
turba p̾sidii specie in oppida brutti a¬
gri. que pauca magis ꝗͣ metu fide cõ¬
tinebantur dimissa qd roboris in exer-¬
citu erat. in affricam transuexit: Mul¬
tis italici generis qr in affricã secittos
abnuentes concesserant iniunonis la¬
cinie delubrũ inuiolatũ ad eam diẽ
intemplo ipso fede int̾fectis raro quẽꝗͣ
aliam patriã exilii causa relinquentẽ
mestum ab his ferunt ꝗͣ hannibalẽ
hostrum terra excedentem respexisse
sepe italie littora. et deos hominesq
accusantem in se quoq ac suũ ipsius
caput execratũ qd̃ non cruentũ ab
cannensi uictoria militẽ romã duxis¬
set: Scippionẽ ire ad carthaginem
ausum. qui consul hostem penũ in ita-
linum cumasq et nolam consenuis-¬
se. ħ accusans querensq ex diutina

Expanded text:
Scipio exsultabit atque efferet sese quam Hanno qui domum nostram quando alia re non potuit ruina Carthaginis oppressit.' iam hoc ipsum praesagiens animo praeparauerat ante naues. itaque inutili militum turba praesidii specie in oppida Bruttii agri quae pauca metu magis quam fide continebantur dimissa, quod roboris in exercitu erat in Africam transuexit, multis Italici generis, quia in Africam secuturos abnuentes concesserant in Iunonis Laciniae delubrum inuiolatum ad eam diem, in templo ipso foede interfectis. raro quemquam alium patriam exsilii causa relinquentem tam maestum abisse ferunt quam Hannibalem hostium terra excedentem; respexisse saepe Italiae litora, et deos hominesque accusantem in se quoque ac suum ipsius caput exsecratum quod non cruentum ab Cannensi uictoria militem Romam duxisset; Scipionem ire ad Carthaginem ausum qui consul hostem Poenum in Itallinum Cumasque et Nolam consenuisse. haec accusans querensque ex diutina
Abbreviated transcription (Latin):
secernendo aciem. qd scippio uͥ uidit
receptui proꝑe canere haud statis us¬
sisset sauciis in postremã aciem subdu¬
ctis. pͥncipes triariosq in cormia in¬
ducit quȩ tutior firmiorq media has¬
tatorum acies eẽt: Ita nouum de integͦ
p̃lium ortum ẽ. quippe aduersus hostis
ꝑuentum erat. & armoꝵ gn̾e. ⁊ usu
militie. & fama rerum gestaꝵ ⁊ mag¬
nitudine. uel spei. ł ꝑiculi pares. s et
numero supior romanus erat ⁊ ão.¬

Expanded text:
se cernendo aciem. quod Scipio ubi uidit se cernendo aciem. quod Scipio ubi uidit receptui propere canere hastatis iussit et sauciis in postremam aciem subductis principes triariosque in cornua inducit quo tutior firmiorque media hastatorum acies esset. ita nouum de integro proelium ortum est; quippe ad ueros hostes peruentum erat, et armorum genere et usu militiae et fama rerum gestarum et magnitudine uel spei uel periculi pares; sed et numero superior Romanus erat et a
Abbreviated transcription (Latin):
dendo ad se ꝑueniret hostis pedem re¬
ferrent : Igitur auxiliares terga dant
repente:⁊ in suos reu̾si. partim refugere
in sod̃am aciem. partim ñ recipientes
cedere uti pauloante ñ adiuti. & tc ex¬
clusi. & ꝓpe duo iam ꝑmixta p̃lia erant
cũ cartaginienses simul cũ hostib. simul
cũ sius cog̾entur manus conserere ñ tñ
ita ꝑculsus iratosq aciem acciꝑe. sed
datis ordinib in cornua uacuumq cir¬
ca campum extra p̃lium eicere ne paui-¬
do fuga uulnerib militaes sinceram et
integram aciem miscerent. ceterũ tanta
strage hominũ armoꝵq locum in quo
steterant pauloante auxiliares cõple¬
uerat. ut ꝓpe difficilior tͣnsitus ẽẽt qͣ
ꝑ confertos hostes fuerat: Itaq qͥ pri¬
mi erant astati ꝑ cumulos corpoꝵ armo¬
rumq. et tabes sanguinis qͣ quisq
poterat sequentes hostem. ⁊ signa. et
ordines confunder̃t. principũ quoq
signa fluctuari ceꝑant. uagam ante

Expanded text:
dendo ad se perueniret hostis, pedem redendo ad se perueniret hostis, pedem referrent. igitur auxiliares terga dant repente et in suos uersi partim refugere in secundam aciem, partim non recipientes caedere, ut et paulo ante non adiuti et tunc exclusi; et prope duo iam permixta proelia erant, cum Carthaginienses simul cum hostibus simul cum suis cogerentur manus conserere. non tamen ita perculsos iratosque in aciem accepere sed densatis ordinibus in cornua uacuumque circa campum extra proelium eiecere, ne pauido fuga uolneribusque milite sinceram et integram aciem miscerent. ceterum tanta strages hominum armorumque locum in quo steterant paulo ante auxiliares compleuerat ut prope difficilior transitus esset quam per confertos hostes fuerat. itaque qui primi erant, hastati, per cumulos corporum armorumque et tabem sanguinis qua quisque poterat sequentes hostem et signa et ordines confuderunt. principum quoque signa fluctuari coeperant uagam ante
Abbreviated transcription (Latin):
giniensiũ equites fugam uerterunt:
elius ut turbatos uidit hostis addidit
ꝑculsis terrorẽ utrimq nudata equite
erat punica acies cũ pedes cucurrit. nec
spem. nec uirib iam par ad hoc dictu
parua. s magna eadem in rege reddam
mom̃ta congruens clamor a romanis.
eaq maior ⁊ terribilior dissone ilł. ut
gentium multarũ discrepantib linguiꝰ
uoces pugna romana stabilis. et suo:⁊
armoꝵ pondere incõbentum in hostẽ
concursatio. & uelocitas illine maior
ꝗͣ uis: Igitur pͥmo impetu. extimplo
mouere hostrum aciem romani ala
einde et umboni pulsantes insũmoto
gͣdu illato aliqͣtum spatii uelut nul¬
lo resistente incessere urgentib. ⁊ no¬
uissimis pͥmos. ut semel motam aciem
sensere. qd̾ ipsum ium magnam ad pellã.¬
dum hostem addebat apud hostis auxili¬
aris cedentis scd̃a acies affri et cartha¬
ginienses adeo ñ sustinebant. ut contra
etiam ne resistentis ꝑtinaciter pͥmo ce-¬

Expanded text:
giniensium equites in fugam uerterunt. giniensium equites in fugam uerterunt. Laelius, ut turbatos uidit hostes, addidit perculsis terrorem. utrimque nudata equite erat Punica acies cum pedes concurrit, nec spe nec uiribus iam par. ad hoc dictu parua sed magna eadem in re gerenda momenta: congruens clamor ab Romanis eoque maior et terribilior, dissonae illis, ut gentium multarum discrepantibus linguis, uoces; pugna Romana stabilis et suo et armorum pondere incumbentium in hostem, concursatio et uelocitas illinc maior quam uis. igitur primo impetu extemplo mouere loco hostium aciem Romani. ala deinde et umbonibus pulsantes in summotos gradu inlato aliquantum spatii uelut nullo resistente incessere, urgentibus et nouissimis primos ut semel motam aciem sensere, quod ipsum uim magnam ad pellendum hostem addebat. apud hostes auxiliares cedentes secunda acies, Afri et Carthaginienses, adeo non sustinebant ut contra etiam, ne resistentes pertinaciter primos cae
Abbreviated transcription (Latin):
chaginiensib menia patrie dii pena¬
tes sepulcra maioꝵ liberi cũ paren¬
tib coniugesq pauide. aut excidiũ
seruitumq: aut imꝑium orbi
terraꝵ nich. aut in metu. aut inspem
medium ostentant᷑. Cum maxime hec
imꝑator apud carthaginienses duces
suaꝵ gentium int̾ popłares pleraq ꝑ
int̾pretes. interim mixtos aliengenis
ageret tube cornuaq ab romanis cecine¬
runt. tantusq clamor ortus. ut elefanti
in suos sinistris maxime cornu uert̾entur
mauros ac numidas addidit facile ma¬
sinissa. ꝑculsis terrorem nudauit ab ea
parte aciem equestri auxilio. pauce t̾n
bestiarũ intrepide in hostem hacte inter
uelitum ordines cũ multis suis uulneribꝰ
ingentem strage medebant: Resilientes
enim ad manipulos uelites. cũ uiam
elefantis ne obterrerent᷑ fecissent in an¬
cipitis ad ictum utrimq coniciebant
dentib telis exacti ex romana acie. hii
quoq in suo dextro cornu ipsos cartha¬

Expanded text:
thaginiensibus moenia patriae, di penathaginiensibus moenia patriae, di penates, sepulcra maiorum, liberi cum parentibus coniugesque pauidae, aut excidium seruitiumque aut imperium orbis terrarum, nihil aut in metum aut in spem medium, ostentatur. cum maxime haec imperator apud Carthaginienses, duces suarum gentium inter populares, pleraque per interpretes inter immixtos alienigenis agerent, tubae cornuaque ab Romanis cecinerunt, tantusque clamor ortus ut elephanti in suos, sinistrum maxime cornu, uerterentur, Mauros ac Numidas. addidit facile Masinissa perculsis terrorem nudauitque ab ea parte aciem equestri auxilio. paucae tamen bestiarum intrepidae in hostem actae inter uelitum ordines cum multis suis uolneribus ingentem stragem edebant. resilientes enim ad manipulos uelites cum uiam elephantis ne obtererentur fecissent, in ancipites ad ictum utrimque coniciebant dentibus telis exacti ex Romana acie hi quoque in suo dextro cornu ipsos Cartha
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nullam um ꝗͣ in acie ante habuerat
instruxit: deinde auxilia legurium gal¬
lorumq. ualiarib maurisq admixtis
in sccła acie carthaginiensis affrosq et
macedonũ legionem modico: deinde
interuallo relicto subsidiariam aciem
italicoꝵ militum brutthii pleriq erãt
ui ac necessitate plures ꝗͣ sua uoluntate
decedentẽ ex italia secuti instruxit eqͥ¬
tatum. et ipse circundedit cornibus
dextrum carthaginiensis si sinistrum
numide tenuerunt uaria adhortatio
erat in exercitu int̾ tot hõis quib non
lingua. ñ mos. nollet. ñ arma. ñ uesti¬
tus. habitus. qui ñ causa militandi
ead̃ ẽẽt auxiliarib. ⁊ p̃sens. ⁊ multipli¬
cata ex p̃da merces ostentatur: S alli
tur ligurib campi ubere si italie dedu.¬
cts ex asꝑm his montib inspem uicto¬
rie ostentant᷑ mauros numidasq ma¬
sinisse in portenti futuros dñatu terrẽt
alii alie spes ac metus iactantur: Kar¬

Expanded text:
quot nulla unquam in acie ante habuerat— quot nulla unquam in acie ante habuerat— instruxit, deinde auxilia Ligurum Gallorumque, Baliaribus Maurisque admixtis: in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem: modico deinde interuallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum—Bruttii plerique erant, ui ac necessitate plures quam sua uoluntate decedentem ex Italia secuti—instruxit. equitatum et ipse circumdedit cornibus; dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt. uaria adhortatio erat in exercitu inter tot homines quibus non lingua, non mos, non lex, non arma, non uestitus habitusque, non causa militandi eadem esset. auxiliaribus et praesens et multiplicata ex praeda merces ostentatur: Galli ptur: Liguribus campi uberes Italiae deductis ex asperrimis montibus in spem uictoriae ostentantur: Mauros Numidasque Masinissae impotenti futuro dominatu terret: aliis aliae spes ac metus iactantur. Car
Abbreviated transcription (Latin):
portendisset eos: Adẽe finem belli ac
laboris in manib ẽẽ predã carthagimꝰ
reditum domũ in patriam ad paren¬
tes. lib̾os. coniuges. penatesq. deos
celsus. hec corpore uultuq ita leto. ut
uicisse iam crederes dicebat instruit:
Deinde pͥmos hastatos post eos pͥncipes
triariis. postremam aciem clausit: Non
confertas autẽ cohortes ante sua quãq
signa instruebat. s manipulos aliqn̾t
inter se distantis ẽẽt spacium. qͣ elefanti
hostrum acti. nicħ ordines turbarent.
lelium cuius ante legati eo anno questo¬
cum italico equitatu. absinistro cornu
masinissam numideq ab dextro opposu¬
it uias patentis int̾ manipulos ante¬
signanoꝵ uelitib eatu nolebis arma¬
tura erat complebit: Dato p̃cepto: ut
ad impetum elefantoꝵ. aut post in rec¬
tos effugerunt oroines. aut in dextrã
leuamq discursu applicante signis
lius darent. Hannibal ad terrorem
pͥmos elefantos .Lxxx. autem erant

Expanded text:
portendisse deos. adesse finem belli ac portendisse deos. adesse finem belli ac laboris; in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentes liberos coniuges penatesque deos. celsus haec corpore uoltuque ita laeto ut uicisse iam crederes dicebat. instruit deinde primos hastatos, post eos principes; triariis postremam aciem clausit. non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat sed manipulos aliquantum inter se distantes ut esset spatium qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent. Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoutebatur, cum Italico equitatu ab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab dextro opposuit. uias patentes inter manipulos antesignanorum uelitibus—ea tunc leuis armatura erat—compleuit, dato praecepto ut ad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines aut in dextram laeuamque discursu applicantes se antluis darent. Hannibal ad terrorem primos elephantos—octoginta autem erant,
Abbreviated transcription (Latin):
die duoꝵ oppulentissimoꝵ populoru̾̃
duo longi cdarissimi duces: duo fortis¬
sum d exercitus multa ante parta de¬
cora aut cumulaturi eo die. aut eu̾su¬
ri: Anceps gͥ spes metusq mͦ suam.
mͦ hostium aciem cum oculis magis
ꝗͣ ratione pensarent uires. simul leta
simul tristia obuersabant᷑: Que sub
ipsis sua sponte ñ succurrebant ea du¬
ces admonendo atq hortando subici¬
ent. penus sedecim annoꝵ in terra ita¬
lia res gestas. tot duces romanos. tot¬
duces exercitus obsidione occisos. ⁊sua
cuiq decora uͥ ad insignem alicuius
pugne memoriã uenerat referebat:
Scippio hispanie. s recentia in affrica p̃¬
lia. & confessionẽ hostium. qd neq ñ
petere pacem ꝓpter metum. neq ma¬
nere in ea p̾scita animis ꝑfidia potuis¬
sent:. Ad hoc colloquiũ hannibalis
in secreto habitum ac lib̾m fingenti quȩ
uult flectito minatur quib quondã
auspitiis patres eoꝵ adegatis pugna¬
uerunt insulas ea ilł exeuntib in aciẽ

Expanded text:
die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut eversuri. anceps igitur spes et metus modo hostium aciem, cum oculis magis quam ratione pensarent uires, simul laeta, simul tristia obuersabantur: quae ipsis sua sponte non succurrebant, ea duces admonendo atque hortando subiciebant. Poenus sedecim annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus occidione occisos et sua cuique decora ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem uenerat referebat: Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessionem hostium quod neque non petere pacem propter metum neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent. ad hoc conloquium Hannibalis in secreto habitum ac liberum fingenti qua uolt flectit. ominatur, quibus quondam auspiciis patres eorum ad Aegates pugnauerint insulas, ea illis exeuntibus in aciem
Abbreviated transcription (Latin):
aliisq captiuis romam misso. cum
quib et masinissa legati ꝓfecti sunt
ipse attinet ac rursus castra refert.⁊
quȩ munim̃ta in quo habuerat perꝰ¬
munit: Carthaginienses ñ breui so¬
lum. s ꝓpe uano gaudio ab satis ꝓsꝑa
in p̃sens oppugnationes classis ꝑfusi
post famam capti siphacis. in quo plus
ꝓprie ꝗͣ in hasdrubale atq exercitu suo
spei reposuerunt ꝑculsi iam nullo au¬
ctore belli ultro audito oratores ad pa
pͥncipes id erat sanctus apud illos
confilium maximaq ad ipsum sena¬
tum regendum missi. qͥ ubi in castra
romana & inp̃toriam ꝑuenerunt
more adulantium accepto credo ritu
ex ea regione ex qua orundi erant ꝓ¬
cubuerunt conueniens oratio tam
humili adulatione fuit. ñ culpam
purgantiũ s transferentũ intgum
culpe in hannibalẽ patentieq eius
fautores ueniam ciuitati petebant
ciuium temeritate bis iam te uerse
incolumi future iterum hostium
beneficio imꝑium ex uictis hostib¬

Expanded text:
aliisque captiuis Romam misso, cum aliisque captiuis Romam misso, cum quibus et Masinissae legati profecti sunt, ipse ad Tyneta rursus castra refert et quae munimenta incohauerat permunit. Carthaginienses non breui solum sed prope uano gaudio ab satis prospera in praesens oppugnatione classis perfusi, post famam capti Syphacis in quo plus prope quam in Hasdrubale atque exercitu suo spei reposuerant perculsi, iam nullo auctore belli ultra audito oratores ad pacrum principes; id erat sanctius apud illos consilium maximaque ad ipsum senatum regendum uis. qui ubi in castra Romana et in praetorium peruenerunt more adulantium—accepto, credo, ritu ex ea regione ex qua oriundi erant—procubuerunt. conueniens oratio tam humili adulationi fuit non culpam purgantium sed transferentium initium culpae in Hannibalem potentiaeque eius fautores. ueniam ciuitati petebant ciuium temeritate bis iam euersae, incolumi futurae iterum hostium beneficio; imperium ex uictis hostib
Abbreviated transcription (Latin):
tiatum ẽ scippioni. ne qͥd eger animi
ferox iuuenis gͣuius consułet accitũ
cum extimplo nc solatur. nc qd̃ teme-¬
ritatem temeritate alia lueret. tristio¬
remq rem ꝗͣ necesse fuerit fecerit le-¬
niterꝰ castigat: Postero die ut ap̃senti
mͦ te auerteret animũ eius. intͥbunal
ascendit : & contionẽ aduocari ussit:
bi masinissam pͥmum regem appella¬
tum. eximiisq ornatũ laudib. au¬
rea corona. aurea pathera. sella.
curuli. et scippione eburno toga pic¬
ta. et palmata tunca donat: Addit
uerbis honorem neq magnificentius
quicꝗͣ triumpho apud romanos triũ¬
phantib. neq ẽe ampliorẽ eo ornatu
quo uno omniũ ext̾noꝵ dignũ masinis¬
collaudatũ aurea corona ducat. ⁊ alii
militari uires ꝓ uit a qͦ nauata oꝑa
erat donati: His honorib mollitur
regis animus. ereptusq in spem pro¬
pinꝗͣ sublato siphace omĩs numidie
potiunde scippio .c. lelie. cũ siphace

Expanded text:
tiatum est Scipioni, ne quid aeger animi tiatum est Scipioni, ne quid aeger animi ferox iuuenis grauius consuleret accitum eum extemplo nunc solatur, nunc quod temeritatem temeritate alia luerit tristioremque rem quam necesse fuerit fecerit leniter castigat. postero die ut a praesenti motu auerteret animum eius, in tribunal escendit et contionem aduocari iussit. ibi Masinissam, primum regem appellatum eximiisque ornatum laudibus, aurea corona aurea patera sella curuli et scipione eburneo toga picta et palmata tunica donat. addit uerbis honorem: neque magnificentius quicquam triumpho apud Romanos neque triumphantibus ampliorem eo ornatum esse quo unum omnium externorum dignum Masinisconlaudatum aurea corona donat; et alii militares uiri, prout a quoque nauata opera erat, donati. his honoribus mollitus regis animus erectusque in spem propinquam sublato Syphace omnis Numidiae potiundae. Scipio C. Laelio cum Syphace
Abbreviated transcription (Latin):
confusus concessit ibi arbitriis cum
crebro sub sꝑu et gemitu qd facile
ab circunstantib tabernacłm exau-¬
diri posset aliꝗͣtum tꝑris consump¬
sisset ingenti ad postrenũ edito ge¬
uenenũ erat et mixtũ in poculo fer¬
re ad sophonibam iubet. ac simul ñ¬
qare masinissam libenter pͥmam¬
mei fidem pr̃aturum fuisse ꝗͣ uir
uxore debuerit. qm̃ eius arbitrium
qui possint adimant. scđm fidẽ pr̃a¬
re. neu uiua potestate romanorũ
ueniat memor patris imꝑatoris pa¬
trieq ⁊ duoꝵ regum quib nupta
fuisset sͥ ipsi confułe̾t hunc nuntũ
ac simul uenenum ferens minister
cum ad sophonibam uenisset: Acci¬
pio inqͥt nuptiale munus neq ingͣ¬
tum si nicħ maius uir uxori pr̾are
potuit. hoc ñ nuntia melius me mo¬
rituram fuisse si ñ in funere meo nup¬
sissem. ñ loquuta ẽ ferocius ꝗͣ accep¬
tum poculum nullo trepidationis
signo dato pauide hausit: qd uͥ nũ¬

Expanded text:
confusus concessit. ibi arbitris remotis cum confusus concessit. ibi arbitris remotis cum crebro suspiritu et gemitu, quod facile ab circumstantibus tabernaculum exaudiri posset, aliquantum temporis consumpsisset, ingenti ad postremum edito geuenenum erat, et mixtum in poculo ferre ad Sophonibam iubet ac simul nuntiare Masinissam libenter primam ei fidem praestaturum fuisse quam uir uxori debuerit: quoniam eius arbitrium qui possint adimant, secundam fidem praestare ne uiua in potestatem Romanorum ueniat. memor patris imperatoris patriaeque et duorum regum quibus nupta fuisset, sibi ipsa consuleret. hunc nuntium ac simul uenenum ferens minister cum ad Sophonibam uenisset, 'accipio' inquit 'nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius uir uxori praestare potuit. hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse si non in funere meo nupsissem.' non locuta est ferocius quam acceptum poculum nullo trepidationis signo dato impauide hausit. quod ubi nun