comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi litteras pontifex misit
Exemplar̃ epłȩ beatissimi & aplĩci boni¬
facii pape urbis rome: directe edilber¬
eclil berge regine. bonifatius ep̃c seruus
seruorum dei. Redemptoris nr̃i benig¬
nitas humano generi. quod precioso
sanguinis sui effusione aiunculis diabo¬
lice captiuitatis eripuit. multȩ ꝓuiden¬
tiȩ quib saluaretur ꝓpinauit remedia:
quatinus sui nominis agnitionem di¬
u̾so mͦ gentibꝰ ignotescens: creatorẽ suũ
suscepto. xͥane fidĩ agnoscerent sacram̃¬
to. Qd̃ equidẽ in ur̃ę glẽ sensibꝰ celesti
conlatum nrunere. mistica regenera¬
tionis urę purgatio patent̃ innuit. Mag¬
no gͦ largitatis clominice beneficio.
mens nr̃a gaudio exultauit: quod scin¬
tilla orthodoxe religionis in uri dignatꝰ
ẽ confessione succẽdere. ex quare non
solum głosi conugis urĩ. immo totius
gentis supposite uobis intelligentiam.
in amorẽ sui facilius in flammna re
Didicims namq referentib hisqui ad

Expanded text:
usmodi litteras idem pontifex misit. Exemplar epistolae beatissimi et apostolici Bonifacii papae urbis Romae, directae AedilberEdelburgae reginae, Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Redemptoris nostri benignitas humano generi, quod pretiosi sanguinis sui effusione a vinculis diabolicae captivitatis eripuit, multa providentia, quibus salvaretur, propinavit remedia; quatenus sui nominis agnitione diverso modo gentibus innotescens, creatorem suum suscepto Christianae fidei agnoscerent sacramento: quod quidem vestrae gloriae sensibus coelesti collatum munere mystica regeneratio vestrae purgationis patenter innuit. Magno ergo largitatis Dominicae beneficio mens nostra gaudio exsultavit, quod scintillam orthodoxae religionis in vestri dignatus est conversione succendere. Ex qua re non solum gloriosi conjugis vestri, imo totius gentis suppositae vobis intelligentiam in amorem sui facilius inflammaret. Didicimus namque, referentibus his qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
et in iectis manibꝰ. hos quos eatenus mate¬
rie compage uobis dõs fabricastis: confrin¬
Ipsa enim eorum dissolutio. corruptioq
quȩ numquam uuentem spũm habuit.
nec sensibilitatem a suis factoribꝰ potuit qͦ¬
libet modo susciꝑe: uobis patent᷑ insinuet
quam nichil erat quodeatemis colebatis.
dum ꝓfecto meliores uos qui spm̃ uiuen-¬
tem a dnõ ꝑcepistis: eorum constructioni
omp̃s ex pͥmi hominis quẽ plasphemaũ

Expanded text:
e, injectisque manibus hos, quos eatenus matee, injectisque manibus hos, quos eatenus materiae compage vobis deos fabricastis, confrinIpsa enim eorum dissolutio corruptioque, quae nunquam viventem spiritum habuit, nec sensibilitatem a suis factoribus potuit quolibet modo suscipere, vobis patenter insinuet quam nihil erat quod eatenus colebatis: dum profecto meliores vos qui spiritum viventem a Domino percepistis, eorum constructioni omnipotens exprimi hominis quem plasmavit
Abbreviated transcription (Latin):
çȩlos fecit. Et itum. Oculos habent et non
bunt. Similes ergo efficiunt᷑ his: qui spẽ
suȩ confidentie ponunt in eis. Quomodo
enim iuuandi quam libet possunt hr̃e
uirtutem: hi qui ex corruptibili materia
inferiorum etiam subpositorumq sibuna¬
nibus construuntur. Quib uidelicet arti¬
ficrum humanum accõmodans eis: ina¬
nimatam menbrorum similittidinem
contulisti. Quinisi ate mote fuerint. am¬
bulare non poterunt: s tamquam lapis
bruti. nullam neq ledendi. neq uuan¬
di facultatem adepti sunt. Quia gͦ men¬
tis deceptione eos dõs quib uos ipsi imagi¬
nem corꝑis tradidistis colentes sequimini:
iuditio decreto reꝑire non possumus. Unde
oportet uos suscepto signo sancte crucis. ꝑ
quod humanum genus redemptum est:
execrandam diabolice uersucie supplanta¬
tionem. qui diuine bonitatis. oꝑibꝰ. in ui¬
dꝰ emulusq consistit. acordibꝰ ur̃ĩs abicere:¬

Expanded text:
coelos fecit . Et iterum: Oculos habent, et non coelos fecit . Et iterum: Oculos habent, et non bunt: similes ergo efficiuntur his qui spem suae confidentiae ponunt in eis . Quomodo enim juvandi quemlibet possunt habere virtutem hi, qui ex corruptibili materia inferiorum etiam, subpositorumque tibi manibus construuntur? quibus videlicet artificium humanum adcommodans eis inanimatam membrorum similitudinem contulisti? qui nisi a te moti fuerint, ambulare non poterunt; sed tanquam lapis bruti, nullam neque laedendi neque juvandi facultatem adepti sunt? Qua ergo mentis deceptione eos deos, quibus vos ipsi imaginem corporis tradidistis, colentes sequimini, judicio discreto reperire non possumus. « Unde oportet vos, suscepto signo sanctae crucis, per quod humanum genus redemptum est, execrandam diabolicae versutiae subplantationem, qui divinae bonitatis operibus invidus aemulusque consistit, a cordibus vestris abjicer
Abbreviated transcription (Latin):
tia redemptoris fuerit oꝑata. plenius ex ui¬
cinitate locorum. urãm głam conicimus
cognouisse. Eius gͦ mirabile donum. et in
uobis certa spe cȩlesti longanimitate. con¬
fiteri confidimꝰ: cum ꝓfectogłosã coniu
gem urãm. quȩ ur̃i corꝑis pars eẽ dinoscit᷑.
ȩternitatis p̾mio. ꝑ sacͥ baptismatis regene¬
rationem illuminatam agnouimus. In
omni affectu intime caritatis cura uimus:
quatinus ab hominatis idolis. eorum q
cultu. spretisq fanorum fatuitatibꝰ. & au¬
guriorum deceptabilibꝰ blandimentis. creda-
a diabolice captiuitatis nexibꝰ. scẽ & indi¬
uidue trinitatis cooꝑante potencia. absolu¬
ti ȩterne uitȩ possitis eẽ participes. Quan¬
ta autem reatitudinis culpa teneantur
obstricti. hi qui idolatriarum ꝑniciosissi
eorum quos colunt exempla ꝑditionis in¬
sinuant. Unde de his ꝑ psalmistam dicit᷑.
Omnes dii gentium demonia: dñs autem

Expanded text:
tia Redemptoris fuerit operata, plenius ex vitia Redemptoris fuerit operata, plenius ex vicinitate locorum vestram gloriam conjicimus cognovisse. Ejus ergo mirabile donum, et in vobis certa spe, caelesti  Al., spei cnere sibi pridem inflicto, rex, collecto exerciram, quae vestri corporis pars esse dignoscitur, aeternitatis praemio per sacri baptismatis regenerationem illuminatam agnovimus. Undomni affectu intimae caritatis curavimus; quatenus abominatis idolis, eorumque cultu, spretisque fanorum fatuitatibus, et auguriorum deceptabilibus blandimentis, credatia diabolicae captivitatis nexibus, sanctae et individuae Trinitatis cooperante potentia absoluti, aeternae vitae possitis esse participes. « Quanta autem reatitudinis culpa teneantur obstricti hi qui idolatriarum perniciosissimeorum quos colunt, exempla perditionis insinuant; unde de eis per Psalmistam dicitur: Omnes dii gentium daemonia, Dominus autem
Abbreviated transcription (Latin):
eis sunt. dispositis ordinibꝰ quib subsiste¬
rent. coeterni uerbi sui consilio & sancti
sp̃s unitate dispensans. hominem adi¬
maginẽ & similitudinẽ suam ex limo t̾rȩ
plasmatum constituit: eiq tm̃ premii
prerogatiuam indulsit. ut eum cunctis pre¬
poneret : atq seruato termino preceptionis
dua trinitas. ab ortu solis usq ad occasum
humanum genus quippe ut creatorem
omnium atq factorem suum sal utifera
confessione fide uenerat᷑ & colit: cui etiam
summitates imꝑii rerumq potestates sub¬
misse sunt. quia eiꝰ dispõne omnium. p̃latio
regnorum concedit᷑. Eius gͦ bonitatis miscłia
totiꝰ creature suȩ dilatandi. subli etiam in
extremitate terre positarum gentium cor¬
da ꝑfrigida: sancti sp̃s feruore insui quoq
agnitione. mirabilit᷑ ẽ dignata succende.
Quȩ enim ingłosi filii nr̃i auclubaldi reg̃.
gentibꝰq ei suppositis in lustratione clemen¬

Expanded text:
eis sunt dispositis ordinibus quibus subsisteeis sunt dispositis ordinibus quibus subsisterent coaeterni Verbi sui concilio et sancti Spiritus unitate dispensans, hominem ad imaginem et similitudinem suam ex limo terrae plasmatum constituit, eique tantum praemii praerogativam indulsit, ut eum cunctis praeponeret atque, servato termino praeceptionis, individua Trinitas, ab ortu solis usque ad occasum, humanum genus, quippe ut creatorem omnium atque factorem suum, salutifera confessione fide veneratur et colit: cui etiam summitates imperii rerumque potestates submissae sunt, quia ejus dispositione omnium praelatio regnorum conceditur. Ejus ergo bonitatis misericordia totius creaturae suae dilatandi subdi etiam in extremitate terrae positarum gentium corda frigida, sancti Spiritus fervore in sui quoque agnitione mirabiliter est dignata succendere. « Quae enim in gloriosi filii nostri Andubaldi regis, gentibusque ei subpositis illustratione, clemen
Abbreviated transcription (Latin):
uo temꝑe exhortarias ad fidem litt̾as
a pontifice sedis apłice bonifacio ac¬
gi anglorum. bonifatiꝰ epͣs seruus seruoꝵ
dĩ. Licet summe diuinitatis potencia
humane locutionis officiis explanarin᷑
ualeat: qui ppe quȩ sui magnitudine ita
inuisibili atq inuestigabili eternitate con-¬
sistit: ut hec nulla ingenii sagacitas quan¬
ta sit corp̾hendere. disserereq sufficiat:
quȩ tñ eius humanitas ad insinuatõem
scu reseratis cord̾ianuis. quȩ de semet ipsa
ꝓferretur secreta humaniꝰ mentibꝰ inspira-¬
tione clement̃ infundit ad annunciandũ
nobis plenitudinem fidĩ xpiane. sacerdo¬
talem curauimꝰ sollicitudinem prero¬
gare. Ait ꝑ inde xp̃i euangelium quod
saluator nr̃ omnib precepit gentibꝰ predi-¬
cari. in uris quoq sensibus inserentes. sa¬
lutis ur̃ȩ remedia ꝓpinentur. Suꝑne igit᷑
maiestatis clemencia quȩ cuncta solo u̾bo
preceptionis suȩ condidit et creauit. celũ
uidelicet et terram. mare et omnia que in

Expanded text:
quasi comes copulae carnalis advenit. Sed ipse potius toto animo intendens, ut gengi Anglorum Bonifacius episcopus servus servorum Dei. Licet summae divinitatis potentia humanae locutionis officiis explanari non valeat, quippe quae sui magnitudine ita invisibili atque ininvestigabili aeternitate consistit, ut eam nulla ingenii sagacitas quanta sit comprehendere disserereque sufficiat, quia tamen ejus humanitas ad insinuationem sui, reseratis cordis januis, quae de semetipsa proferantur secreta humanis mentibus inspiratione clementer infundit, ad annuntiandam vobis plenitudinem fidei Christianae, sacerdotalem curavimus sollicitudinem praerogare, ut perinde Christi Evangelium, quod Salvator noster omnibus praecepit gentibus praedicari, vestris quoque sensibus inserentes, salutis vestrae remedia propinemus. Supernae igitur majestatis clementia, quae cuncta solo verbo praeceptionis suae condidit et creavit, coelum videlicet et terram, mare et omnia quae in
Abbreviated transcription (Latin):
suum uni genitum misit ite uos ab o¬
riginali peccato eriꝑet: & ereptos de
cȩ lestibus pͥmiis muneraret. Suscipite
uerba predicatorum: et euangelium dei
quod uobis annuntiant. quatinus creden¬
tes sicut sepius dictum ẽ. in dĩ patrem oi¬
spm̃ scm̃ et in seꝑabilem trinitatem. fu¬
gatis demoniorum sensibus. expulsaq
a uobis sollicitac. ine uenenosi &e decepti¬
bilis hostis. ꝑ aquam et spm scm̃ renati
ei cui credideritis. in splendore głȩ sem¬
piterne cohabitare eius opitulatione et
munificencia ualeatis ¶Prep̃terea benedic¬
tionem ꝓtectoris uri beatĩ petri apłorũ
principis uobis direximus .i. camisam cũ
ornatura in auro unam. & lenam. anci-¬
rianam unam. Quod petimus ut eo be¬
nignitatis animo gła urã suscipiat: quo
anobis dino scitur destinatum.

Expanded text:
suum unigenitum misit, ut vos ab originali peccato eriperet et ereptos de coelestibus praemiis muneraret. Suscipite verba praedicatorum et Evangelium Dei quod vobis annuntiant, quatenus credentes, sicut saepius dictum est, in Deum Patrem omnisanctum, et inseparabilem Trinitatem, fugatis daemoniorum sensibus, expulsaque a vobis sollicitatione venenosi et deceptibilis hostis, per aquam et Spiritum sanctum renati, ei cui credideritis in splendore gloriae sempiternae cohabitare ejus opitulatione et munificentia valeatis. Praeterea benedictionem protectoris vestri beati Petri apostolorum principis vobis direximus, id est, camisiam cum ornatura in auro una, et laena Anciriana una, quod petimus ut eo benignitatis animo gloria vestra suscipiat, quo a nobis noscitur destinatum.
Abbreviated transcription (Latin):
bant. S et ipsum ꝑ loca in quib doceret:
multi inuitare curabant. Ipseaut excep¬
to cantandi ł legendi munere. & aliud ĩ
mandatis ab aplico papa acceꝑat: ut cuiꝰ
eẽt fidĩ anglorum ȩccła. diligent᷑ edisceret:
romãq rediens referrec. Nã et synodũ beati.¬

Expanded text:
bant. Sed et ipsum per loca in quibus doceret, bant. Sed et ipsum per loca in quibus doceret, multi invitare curabant. Ipse autem excepto cantandi vel legendi munere, et aliud in mandatis ab apesset fidei Anglorum Ecclesia diligenter edisceret, Romamque rediens referret; » tum ex synodo
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum. iuxta hostium fluminis muri.
uenit romam cum cooꝑatore. ac socio eiusdẽ
oꝑis ceołfrido qui pꝰ ipsum eiusdem monast̾ii
abbas fuit. quod et ante sepius facere consue¬
uerat: atq honorifice a beatȩ memoriȩ papa
in munimentum libertatis monast̾ii quod
fecerat. epłam pͥuilegii ex autoritate apłica
firmatam: iuxta qd̾ egfiidum regem uo¬
luisse ac licentiam dedisse nouerat: quo conce¬
dente & possessionem terrȩ largiente ipsum
monasterium fecerat. Accepit & p̾fatum io¬
hannem abbatem. britanniam ꝑducendum
quatinus in monasterio suo cursum canen
nasteni cantores edocendo: & ea quȩ totius
anni circulus in celebratione dierum festo¬
rum poscebat etiam litteris mandando. Quȩ
actenus in eodem monasterio seruata: & a
multis iam sunt circumquaq transcripta.
Non solum autem idem ioh̃es ipfius monas¬
terii fr̃s docebat: uerum de omnib pene
erusdem ꝓuincie monasteriis ad audien¬
dum eum qui cantandi erant ꝑiti conflue¬

Expanded text:
, juxta ostium fluminis Uiuri, venit Romam cum cooperatore ac socio ejusdem operis Ceolfrido, qui post ipsum ejusdem monasterii abbas fuit, quod et ante saepius facere consueverat, atque honorifice a beatae memoriae papa in munimentum libertatis monasterii  Al. om. monasterii quod fecerat, epistolam privilegii ex auctoritate apostolica firmatam; juxta quod Ecgfridum regem voluisse, ac licentiam dedisse noverat, quo concedente et possessionem terrae largiente, ipsum monasterium fecerat. Accepit et praefatum Johannem abbatem Brittaniam perducendum; quatenus in monasterio suo cursum canendnasterii cantores edocendo, et ea quae totius anni circulus in celebratione  Al., celebrationem dierum festorum poscebat, etiam literis mandando: quae hactenus in eodem monasterio servata, et a multis jam sunt circumquaque transcripta. Non solum autem idem Johannes ipsius monasterii fratres docebat, verum de omnibus pene ejusdem provinciae monasteriis ad audiendum eum, qui cantandi erant periti, conflue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe iustimani minoris contra theodorum. &
cy rillum. Et paulo pꝰ. Et si nodum quȩ fac¬
taẽ in urbe roma in temꝑe martini pape
beatissimi. in dictione .Uiii. imꝑante constĩ¬
tino piissimo anno. nono suscipimus: a& glo¬
glorificauerunt. nichil addentes uel subtra¬
hentes. & anathematitamus corde et ore. qͦs
anathemati tarunt. & quos susceꝑunt sus¬
cipimus glorificantes dm̃ patrem sine inttio
& filium eius unigenitum ex patre genera
tre & filio in enarrabilit̾ sicut predicaue¬
runt hi quos memorauimꝰ. supra sancti
simus qui cum thegdoro archiep̃o eiusõe
catholicam fidem exposuimus.
Nter erat huic sinodo parit̃q catholice fidĩ decre¬
ta fir mabat. uir uenerabilis ioħes archican-
rii beati martini. qui nuꝑ uenerat a roma
ꝑ uisionem pape agatonis. duce reuerentis.

Expanded text:
pore Justiniani Minoris contra Theodorum et pore Justiniani Minoris contra Theodorum et Cyrillium. Et paulo post: Et synodum quae facta est in urbe Roma in tempore Martini papae beatissimi, indictione prima, imperante Constantino piissimo anno nono suscepimus, et gloglorificaverunt, nihil addentes vel subtrahentes; et anathematizamus corde et ore quos anathematizaverunt; et, quos susceperunt, suscipimus, glorificantes Deum Patrem sine initio, et Filium ejus unigenitum ex Patre generattre et Filio inenarrabiliter, sicut praedicaverunt hi, quos memoravimus supra, sanctipsimus, qui cum Theodoro archiepiscopo catholicam exposuimus. ntererat huic synodo, pariterque catholicae fidei decreta firmabat vir venerabilis Johannes archicantarii beati Martini, qui nuper venerat a Roma per jussionem papae Agathonis; duce reventissimo
Abbreviated transcription (Latin):
qui p̃sentialit̃ uiderunt & audierunt sermo¬
nes eiꝰ atq sanctorum patrum tradidit sim¬
bolum & generalit̾ om̃i sancti. & uni uersa¬
les sinodi: & omnis ꝓbabilium catholicȩ ec¬
clȩsiȩ doctorum chotꝰ. hositaq sequentes nos
pie atq orthodere iuxta diuinitus inspiratã
doctrinam eorum ꝓfessi: credimus consonã¬
ter & confitemur scđm sanctos patres trini
tatem in trinitate. hoc ẽ unum dm̃ intrib
subsistentem. ł ꝑsonis consub̾alibꝰ equalis
głȩ &e honoris. Et̃ pꝰ multa huiꝰ modi quȩ ad
recte fidĩ confessionem ꝑtinebant. ħ quoq
scã sy nodus suis lict̾is addit. Suscipimus
sanctas et uniuersales sy nodos beatorum et
im piissimum et eiusdem doginata. & ĩ cons¬
tantinopoli .&l. contra uesaniam macedonii
&e eudoxii & eorum dognata: & in epheso pͥ¬
rium & eiusdem dognata. & in calcedonia
.dc. & .xxx. contra euticem & nestorium et
eorum dognata: & iterum in constantino po¬
li quinto quo con᷑gati sunt concilio. in cem¬

Expanded text:
qui praesentialiter viderunt et audierunt sermones ejus, atque sanctorum Patrum tradidit symbolum, et generaliter omnes sancti et universales synodi, et omnis probabilium catholicae Ecclesiae doctorum chorus. Hos itaque sequentes nos pie atque orthodoxe, juxta divinitus inspiratam doctrinam eorum professi credimus consonanter, et confitemur secundum sanctos Patres, proprtatem in Trinitate, hoc est, unum Deum in tribus subsistentiis vel personis consubstantialibus, aequalis gloriae et honoris. » Et post multa hujusmodi quae ad rectae fidei confessionem pertinebant, sancta synodus suis litteris addidit: Suscipimus sanctas et universales quinque synodos beatorum et impiissimum et ejusdem dogmata, et in Constantinopoli CL contra vesaniam Macedoni et Eudoxi et eorum dogmata, et in Epheso prssimum et ejus dogmata, et in Chalcedone CDXXX contra Eutychen et Nestorium et eorum dogmata, et iterum in Constantinopoli quinto congregati sunt concilio in tem
Abbreviated transcription (Latin):
nusi ũ uirorum plus illo dilig̾e. Nec diffioẽ¬
dumẽ nrã eciam etate fieri potuisse: quode¬
uo precedente aliquociens factum fideles his¬
torie narrant. Donante uno eodemq dño
qui se nobiscum usq infinem scdi manere
pollicetur. Nam etiam signum diuinimi¬
racłi quo eiꝰdem femine sepulta caro corrũ¬
tu incorrupta durauerit. Quȩ multum
diu regem postulans ut scłi curas relinq̃re
re ꝑmitteretur: ubi uix aliquando impe¬
trauit: intrauit monasterium ebbe abba

Expanded text:
nullum virorum plus illo diligere. Nec diffidennullum virorum plus illo diligere. Nec diffidendum est nostra etiam aetate fieri potuisse, quod aevo praecedente aliquoties factum fideles historiae narrant: donante uno eodemque Domino, qui se nobiscum usque in finem saeculi manere pollicetur. Nam etiam signum divini miraculi, quo ejusdem feminae sepulta caro corrumtu incorrupta duraverit. Quae multum diu regem postulans ut saeculi curas relinquere, o servire permitteretur; ubi vix aliquando impetravit, intravit monasterium Aebbae abba
Abbreviated transcription (Latin):
ibidem adrutores itineris. & iniuncti oꝑis accepͣ
Q& si ĩ itinere defunctꝰ ẽ. nichilominus exem¬
plum catholice fidĩ angloꝵ romã ꝑlatum ẽ:
atq ab apłi̾co papa omĩbq qui audiere. ł
legerent gratanssime susceptum:
ccep̃ aut̃ rex egfrid coniugem nomine
religiosi. ac ꝑ omĩa mente & oꝑe egregii. ꝙ
ce alt̾ ante illũ uir habuerat uxorem: pͥnceps
uidlaustraltum guruiorum uocabulo ton¬
berth. S illo pꝰ modicum temꝑis exqͦ eã accepͣ
de functo data ẽ regi p̾fato. Cuiꝰ consorcio. cum.
.xii. annis uteret᷑. ꝑpetua tam̃ mansit uirgi¬
nitatis integritate głosa: sicut mͥmet scisci¬
tanti cũ ħ ita eẽ. quib dam ueniss ĩdubiũ
beatȩ memoriȩ ulfrid ep̃s referebat. Dicens
ut efridus ꝓmiserit se ei terras ac peccuni¬
as muitas eẽ. donaturum. si regine poss per¬
suad̾e eius uti conubio: quia sciebat illam

Expanded text:
ibidem adjutores itineris et injuncti operis accepit: ibidem adjutores itineris et injuncti operis accepit: qui etsi in itinere defunctus est, nihilominus exemplum catholicae fidei Anglorum Romam perlatum est, atque ab apostolico papa omnibusque qui audiere vel legere, gratantissimeccepit autem rex Ecgfrid conjugem nomine religiosi, ac per omnia mente et opere egregii: quam et alter ante illum vir habuerat uxorem, princeps videlicet Australium Gyruiorum, vocabulo Tondberct. Sed illo post modicum temporis ex quo eam accepit defuncto, data est regi praefato: cujus consortio cum duodecim annis uteretur, perpetua tamen mansit virginitatis integritate gloriosa; sicut mihimet sciscitanti cum hoc an ita esset quibusdam venisset in dubium, beatae memoriae Uilfrid episcopus referebat, dicens ut Ecgfridus promiserit se ei terras ac pecunias multas esse donaturum, si reginae posset persuadere ejus uti connubio, quia sciebat illam
Abbreviated transcription (Latin):
opat̾oem & uolũtatẽ p̾dicabant secũ ueniens
attulit: atq ĩ p̃fato religiosissum abb̃is bene¬
dicti monasterio transcribendam commoda¬
uit. Tales nãq eo tꝑͣ fidẽ constantinopolita¬
ne ȩccłe multũ conturbau̾ant: s dno donãte
ꝓoiti ia̾ tunc & iusti sunt. Unde uolens agato
papa sicut in aliis ꝓuinciis. ita &̃ ĩ britãma
quał eetͣ statꝰ ȩccłe. quam ab ħeticoꝵ contagiis
castus ediscere. hoc negotium reu̾entissimo
abb̃i iobĩ britanniam destinato inuinxit.
Quamobrem collecta ꝑ hoc in britannia sy¬
nodo quam diximus. inuenta ẽ in omnib
fides iuiolata catholica: datumq illi exem¬
plar eius. roniã ꝑferẽdũ. Uerũ ille patriã
reu̾tens: non inulto pꝰ quã oceañ transiit ar¬
sepultumẽ. Nã et benigno ȩccłȩ illiꝰ hospi¬
tio cum britanniam iret exceptꝰ. ẽ: rogatusq
nrulcum afrĩb ut romã deu̾tens illo itinere
ueniret. atq ad eam diuert̾et eccłam. Ueniq

Expanded text:
ationem et voluntatem praedicabant, secum veniens attulit; atque in praefato religiosissimi abbatis Benedicti monasterio transcribendam commodavit. Tales namque eo tempore, fidem Constantinopolitanae Ecclesiae multum conturbaverunt; sed Domino donante proditi jam tunc et victi sunt. Unde volens Agatho papa, sicut in aliis provinciis, ita etiam in Brittania qualis esset status Ecclesiae, quam ab haereticorum contagiis castus, ediscere; hoc negotium reverentissimo abbati Johanni Brittaniam destinato injunxit. Quamobrem collecta pro hoc in Brittania synodo quam diximus, inventa est in omnibus fides inviolata catholica: datumque illi exemplar ejus Romam perferendum. Verum ille patriam revertens, non multo postquam Oceanum transiit, arsepultum est. Nam et benigno Ecclesiae illius hospitio, cum Brittaniam iret, exceptus est: rogatusque multum a fratribus, ut Romam revertens, illo itinere veniret, atque ad eam diverteret Ecclesiam. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
anno .uii. p̃sidente theodoro grã dĩ archiepo
britanniȩ insulȩ & ciuitatis doruuernis. una
c̃ eo sedentibꝰ cet̾is epĩs britannuȩ ĩsule. uiris
uen̾abilibꝰ. positis sacrosanctis euangeliis ĩ
natur: parit᷑ tractantes fidem rectam et

Expanded text:
anno septimo: praesidente Theodoro, gratia Dei archiepiscopo Brittaniae insulae, et civitatis Doruvernis; una cum eo sedentibus caeteris episcopis Brittaniae insulae viris venerabilibus, praepositis sacrosanctis Evangeliis, in natur, pariter tractantes, fidem rectam et
Abbreviated transcription (Latin):
ecit quoq mare fusile decẽ cubitoꝵ. a labio usq ad
labiũ. rotundũ in cͥcũitu. Mare hoc fusile infigurã
lauachri salutaris qͦ in remissionẽ peccatoꝵ emunda¬
mur factũ ẽ: atq sac̾dotes in eo lauabant᷑. ut u̾ba die-¬
rũ aꝑte testant᷑. Sac̾dotes aũt constat om̃s electos tir¬
pice in scͥpt᷑is uocari: eo qͦd sint mẽbra sũmi sacerdotiᷤᷤ
dñi iħu xp̃i. Et recte huic uasi scͥpt᷑a maris nom̃ in-¬
didit. in memoriã uidelicet maris rubri in qͦpꝰ ꝑextĩ
cessit: exponente apł̃o ac dicente. qm̃ patres nr̃i om̃s
sub nube fuert᷑. & om̃s mare tͣnsiert̾: & om̃s in moyse
baptitati st̃ in nube & in mari. Sacͣm̃tũ aũt baptismi.¬
bis ȩt̾ne głam ꝓmittit in fut᷑o. Quod utrunq in ma-¬
ri hoc ȩneo una sententia designat᷑: cũ ẽẽ. decẽ cubi¬
toꝵs a labio usq ad labiũ ꝑhibet᷑. Decẽ nanq pͣcep¬
tis in lege dñs omĩa quȩ facere debeamꝰ expressit:

Expanded text:
ecit quoque mare fusile decem cubitorum a labio usque ad labium, rotundum in circuitu. Mare hoc fusile in figuram lavacri salutaris, quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo lavabantur, ut Verba dierum aperte testantur. Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturisisti. Et recte huic vasi Scriptura maris nomen indidit, in memoriam videlicet maris Rubri, in quo prius pecessit; exponente Apostolo ac dicente, Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptibis aeternae gloriam promittit in futuro. Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis in lege Dominus omnia quae facere debeamus expressit;
Abbreviated transcription (Latin):
o st̃ ordines sculptarũ histriatarũ in mari ȩneo facti:
ut hi qͥ in fonte bapcismatis abluti st̃. utriꝰq testam̃ti
diligent̾ auscultent historias. Ideo decẽ cubitoꝵs erant
in giro: ut qͦscunq in eisdẽ historiis deditos uissis cęle-¬
stibꝰ. ac tota intentione ad suꝑna pͣmia suspensos esse
ꝑspexerint. hos imitari contend̾ant. Bene aũt seqͥtur.
Et stabant suꝑ ãuodecĩ boues: e qͥbꝰ tres respiciebant
ad aquilonẽ. & tres ad occidentẽ: & tres ad meridiẽ. &

Expanded text:
o sunt ordines sculpturarum histriatarum in mari aeneo facti, o sunt ordines sculpturarum histriatarum in mari aeneo facti, ut hi qui fonte baptismatis imbuti sunt utriusque Testamenti diligenter auscultent historias. Ideo decem cubitorum erant in gyro, ut quoscunque in iisdem historiis deditos, jussis coelestibus, ac tota intentione ad superna praemia suspensos esse perspexerint, hos imitari contendant. Bene autem sequitur: Et stabat super duodecim boves, e quibus tres respiciebant ad aquilonem, et tres ad occ
Abbreviated transcription (Latin):
histriata est quȩ historias rerũ aliquas umitat᷑. Unde¬
& recte ꝑ sculpturas histriatas qͥbꝰ mare circundabat᷑.
exempla st̃ prioꝵs tempoꝵ designata: quia necesse ẽ
quanta iniqͥtate ob scelera reꝓbi ꝑiert᷑. Qͦmͦ in exor
dio nascentis scłi chain ob maliciã inuidie dãnatꝰ. ab el
sit ob iꝰticiȩ merica coronatꝰ: lamech ob adulteriũ & ho¬
micidiũ maledictꝰ enoch ob grãm pietatis ad paradisũ
reductꝰ. Qmͦ post diluuiũ cham obimpiecatẽ a patre
detestatꝰ est: sem & iaphet popłoꝵ ob obsequiũ reu̾en¬
ciȩ. ꝑpecua sint bñdictione donati. Abrabã ob meritũ
fidei heres sit diuinȩ ꝓmissionis effectꝰ: cȩtera gencium
multicudo inaudita sit infidelitate relicta. Qualiter
adueniente in carne dno iudea ob ꝑfidiȩ noxã repul¬
sa: & gencilitas sit ꝑ grãm fidei ad salutẽ reducta: &
derata. multũ studiosis qͥbꝰq ꝓst̃. Et ideo forsitan du¬

Expanded text:
histriata est, quae historias rerum aliquas imitatur. Undehistriata est, quae historias rerum aliquas imitatur. Unde recte per sculpturas histriatas, quibus mare circumdabatur, exempla sunt priorum temporum designata; quae necesse est quanta infelicitate ob scelera perierint rdio nascentis saeculi Cain ob malitiam invidiae damnatus, Abel sit ob justitiae meritum coronatus, Lamech ob adulterium et homicidium maledictus, Enoch ob gratiam pietatis ad paradisum reductus; quomodo post diluvium Cham ob impietatem a patre detestatus, Sem et Japhet populi ob obsequium reverentiae perpetua sint benedictione donati, Abraham ob meritum fidei haeres sit divinae promissionis effectus, caetera gentium multitudo in avita sit infidelitate relicta; qualiter, adveniente in carne Domino, Judaea ob perfidiae noxam repulsa, et gentilitas sit per gratiam fidei ad salutem reducta; etderata multum studiosis quibusque prosunt. Et ideo forsitan du
Abbreviated transcription (Latin):
maris obtinuit. Et quia mysteriũ baptismi cũ exe¬
quutione bonoꝵ oꝑũ. & spe cȩlestiũ p̃mioꝵ cunctis e¬
rat nationibꝰ ministrandũ: aꝑte resticula triginta
cubitors: mare illud qͦbaptismatis unda fig᷑abat᷑ cinge¬
tismate qͦd tricenariꝰ accepit. undã nobis lauachri sa-
lutaris c̃secrauit: recte mare qͦd nr̃m baptisma fig̾a¬
bat. triginta cubitoꝵs restis circũibat: ut significaret᷑
tura subter labiũ circũibat illud. decẽ cubitis ambi¬
ens mare. Duo ordines sculptarũ histriatarũ erant:
fusiles. Cũ pͣdictũ sit supra. qͦo resticula triginta cubi¬
coꝵ mare circũierit. & nunc addat᷑ quia sculptura
hec subter labiũ posictũ decẽ cubitis ambierit: pacet
ex utraq relatione quia uas erat in modũ fialȩ repã¬
aũ ac diffusũ: qͦd a triginta cubitis circũitꝰ qͦs babebat
in labio usq ad decẽ cubitos coaptatũ. Sculpt᷑a autẽ

Expanded text:
maris obtinuit: quia et mysterium baptismi cum exsmaris obtinuit: quia et mysterium baptismi cum exsecutione bonorum operum et spe coelestium praemiorum cunctis erat nationibus ministrandum, apte resticula triginta cubitorum mare illud in quo baptismatis unda figurabattismate quod tricenarius alutaris consecravit, recte mare, quod nostrum baptisma figurabat, triginta cubitorum restis circuibat: ut significareturtura subter labium circuibat illud decem cubitis ambiens mare, et duo ordine sculpturarum striatarum erant fusiles. Cum praedictum sit supra quod resticula triginta cubitorum mare circuierit, et nunc addatur quia sculptura hex utraque relatione quia vas erat in modum phialae repandum ac diffusum, quod a triginta cubitis circuitus, quos habebat in labio, usque ad decem est cubitos coarctatum. Sculptura autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicente. qͥa funiculꝰ triplex difficile rũpit᷑: qͥa nimirũ
obseruatio mandatoꝵ dĩ qͦ in cordibꝰ electoꝵ fide. spe.
& dilectione. suꝑnȩ retributionis firmata est. nullo tẽ¬
poraliũ rerũ pocest obstaculo dissolui. Et resticula
mare ambit: cũ sacm̃tũ baptismi qͦd accepimꝰ. piss cõ¬
munire oꝑibꝰ studemꝰ. Quȩ nimirũ resticula apte
dñs hominẽ & fecit cũ ñ ẽẽt. & cũ ꝑisset refecit. recte
tur. ut ad triginta ꝑueniat᷑. cũ om̃s nr̃i corporis sensꝰ
aiuinis humilit̾ subiugamꝰ imꝑiis. Possumꝰ aũt & ali¬
ter hunc tricenariũ mystice maris numerũ ñ incon-¬
uenient̾ acciꝑe. Ter enĩ deni faciunt triginta. Et ge¬
nus humanũ pͦt diluuiũ ex ꝓgenie triũ filioꝵ noe.
latitudinẽ totiꝰ orbis impleuit. Sem qͥppe ꝓsapia. asiã:
cham posteri. affricã: iaphet soboles. europã. & insulas

Expanded text:
dicente, Quia funiculus triplex difficile rumpitur : quia nimirum dicente, Quia funiculus triplex difficile rumpitur : quia nimirum observatio mandatorum Dei, quae inet dilectione supernae retributionis firmata est, nullo temporalium rerum potest obstaculo dissolvi. Et resticula mare ambit, cum sacramentum baptismi quod accepimus, piis communire operibus studemus, quae nimirum resticula apte Dominus hominem et fecit cum non esset, et cum periisset refecit, recte tur, ut ad triginta pervenias, cum omnes nostri corporis sensus divinis humiliter subjugamus imperiis. Possumus autem et aliter hunc tricenarium mystice maris numerum non inconvenienter accipere: ter enim deni faciunt triginta, et genus humanum post diluvium ex progenie trium filiorum Noe latitudinem totius orbis implevit. Seni quippe prosapia Asiam, Cham posteri Africam, Japhet soboles Europam et insulas
Abbreviated transcription (Latin):
rus una eademq uia ueritatis ingredi: & cõmunẽ
debet a dnõ coronã sꝑare iustitiȩ. Rocundũ erat in cir¬
cũitu: ut orbis uniuersus in giro lauachro intȩ a sor¬
de peccatoꝵs designaret᷑ ẽẽ. mundandꝰ. De qͦbene sub-¬
dit᷑. quinq cubitoꝵ altitudo eiꝰ: qͥa nimirũ qͥcqͥd uisu.
quicquid auditu. qͥcqͥd osfactu. qͥcqͥd gustu. qͥcqͥs tactu
delinquimꝰ. totũ hoc nobis gr̃a dĩ ꝑ ablutionẽ uiuifici
fontis relaxat. Sed ñ sufficit pͣteritoꝵs remisio pecca-¬
coꝵ: si ñ quisq bonis adeinceps insistere studuerit oꝑi-¬
bus. Alioqum diabolꝰ qui exierat de homine. si hunc
a bonis uacare accibꝰ uiderit. multipliciꝰ redit. facitq
nouissima hõis illiꝰ peiora prioribꝰ Unde apte subdit᷑.
Et resticula triginta cubitors cingebat illud ꝑcͥcũitũ.
Per resticulã nanq disciplina p̃ceptoꝵ cȩlestiũ. qua
nr̃is uoluptatibꝰ reluctam᷑ pocest apte signari: scͥpt᷑a

Expanded text:
 eamdemque viam veritatis ingredi, et communem a Domino debet coronam sperare justitiae. Rotundum erat in circuitu, ut orbis universus in gyro, lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus. De quo bene subditur, Quinque cubitorum altitudo ejus, quia nimiruquidquid auditu, quidquid olfactu, quidquid gustu, quidquid tactu delinquimus, totum hoc nobis gratia Dei per ablutionem vivifici fontis relaxat. Sed non sufficit praeteritorum remissio peccatorum, si non quisque bonis deinceps insistere studuerit operibus; alioquin diabolus qui exierat de homine, si hunc a bonis vacare actibus viderit, multiplicius redit, facitque novissima hominis illius pejora prioribus. Unde apte subditur: Et resticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum. Per resticulam namque disciplina praeceptorum coelestium, qua a nostris voluptatibus religamur, potest apte signari, Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Grossitudo & eiũ lateris in mari. firmitas est
cõmunitꝰ neq alit̾ ꝓficuũ ẽẽ. accipientibꝰ ostendit᷑.
nisi harũ firma certitudo uirtutũ. mentẽ accipien¬
tiũ simul & oꝑa confirmet. Accipit᷑ aũt & celebratur
baptismi lauachrũ. in exemplũ dñice passionis & re¬
surrectionis a mortuis. Iuxta quȩ apłs exponens ait.
Quicunq baptizati sumꝰ in xp̃o iħii. in morte ipsiꝰ
Baptit ati sumꝰ. Consepulti enĩ sumꝰ cũ illo in mortẽ:

Expanded text:
unciarum erat. Grossitudo etenim luteris in mari firmitas est unciarum erat. Grossitudo etenim luteris in mari firmitas est communitur. Neque aliter proficuum esse accipientibus ostenditur, nisi harum firma certitudo virtutum mentem accipientium, simul et opera confirmet. Accipitur autem, et celebratur baptismi lavacrum in exemplo dominicae Passionis et Resurrectionis a mortuis; juxta quod Apostolus exponens ait: Quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
um propta ĩplere deuotione satagunt᷑. Tresq ad a¬
quilonem. & tres ad occidentẽ. & tres ad meridiẽ &
tres ad orientẽ respiciunt: cũ uniuersis quadrati or
sterio auodeci. hoc est quat᷑ terni st̃ electi: ut fidẽ &
confessionẽ sc̃ȩ kinitatis ꝑ quatuor mundi plagas e¬
uangłizantes. baptitarent om̃s gentes in noĩe patͥs
eoꝵ. uerba. accus & passiones ꝑfacile in pͣsenti uide¬
re. uel legendo cognoscere ualemꝰ: quȩ uͦ illos in fu-¬
turo manet gła retributionis. necdũ uidere possumꝰ.
Unde apte subait᷑. Quoꝵs post̾iora uniu̾sa intrĩsecꝰ
latitabant. Intrinsetꝰ nanq latitant uniu̾sa boũ po¬
steriora: quia qua m̃cede scĩ pͣdicatores imꝑpetuum
donent᷑. in int̾ni arbitris examine iã dispositũ ẽ: sed
nobis qui adhuc foris sumꝰ manet omĩmodis occultũ.
uachrũ baptismi ad salutẽ accipit & uitã. fidẽ. spem
caritatẽq debet habere: nec sine his tribꝰ uirtutibꝰ qͥsq

Expanded text:
um prompta implere devotione satagunt. Tresque ad aquilonem, tresque ad occidentem, tres ad meridiem, et tres ad orientem respiciunt, cum in ustoli duodecim, id est quater terni sunt electi, ut fidem et confessionem Trinitatis per quatuor mundi plagas evangelizantes, baptizarent omnes gentes in nomine Patris, eorum verba, actus et passiones perfacile in praesenti videre, vel legendo cognoscere valemus; quae vero illos in futuro maneat gloria retributionis, necdum videre possumus. Unde apte subditur: Quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. Intrinsecus namque latitant universa boum posteriora; quia qua mercede sancti praedicatores in perpetuum donentur, in interni arbitri examine jam dispositum est; sed nobis, qui adhuc foris sumus, manet omnimodis occultum. Q qui lavacrum baptismi ad salutem accipit, et vitam, fidem, spem, et charitatem debet habere; nec sine his tribus virtutibus quis
Abbreviated transcription (Latin):
re posse conspicimꝰ. non dosistimꝰ imꝑtire. Et̃
tam uxta urãm peticionẽ. quam filiorum nr̃oꝵ¬
petri apłorum pͥncipis auctoritatem tribuimꝰ:
ut qñ unum de uobis diuina ad se usserit grã¬
enocari: Isqͥ suꝑstes fuerit alt̾m in loco defunc¬
ti debeat epm̃ ordinare Pro qua etiam re sin¬
gła urx̃ dilectioni pallia ꝓ eadem ordinatiõe
celebranda direximus.: ut ꝑ nrẽ preceptionis
auctoritatem possitis dõ placitam ordinationẽ
efficere: Quia ut hec uobis concedemus. lon¬
ga terrarum marisq int̾ualla quȩ int̾ nos ac
uos consistunt. ad hec nos cum descendere coe¬
gerunt: ut nulla possit eccłarum urãriun
iactura ꝑcuiꝰlibet occasionis optentum qͦqͦmͦ ꝓue¬
nire: s potiꝰ cõmissi uob̾ populi. deuotionem

Expanded text:
re posse conspicimus, non desistimus impertire, et tam juxta petitionem vestram quam filiorum noPetri apostolorum principis auctoritatem tribuimus, ut, quando unum e vobis divina ad se jusserit evocari, is, qui superstes fuerit, alterutrum in loco defuncti debeat episcopum ordinare. Pro qua etiam re singula vestrae dilectioni pallia pro eadem ordinatione celebranda direximus, ut per nostrae praeceptionis auctoritatem possitis Deo placitam ordinationem efficere. Quia ut hoc vobis concederemus longa terrarum marisque intervalla, quae inter nos et vos obsistunt, ad haec nos condescendere coegerunt, ut nulla possit ecclesiarum vestrarum jactura per cujuslibet occasionis obtentum quoquomodo provenire; sed potius commissi vobis popu
Abbreviated transcription (Latin):
aie simul & octaua etate fut᷑a sꝑat᷑. Prepositi autem
erant tria milia trecenti: ꝓpt̃ fidẽ nimirũ sc̃ẽ Rini¬
tatis quã nobis sc̃ã eloquia p̃dicant. Qͦ uero ꝓ tribꝰ
milibus crecentis pͣpositis. in libro paralipomenon tͥa
milia sescenti st̃ scripti: ad eundẽ prorsꝰ sullimiũ ui¬
roꝵs ꝑfeccionẽ respicit. Nã quia senario numero dñs
mundi ornatũ cõpleuit: recte in eo ꝑfecta bonoꝵ so¬
lent oꝑa designari. Et quia sc̃a script᷑ã cũ fide ueri¬
tatis oꝑa iusticiȩ docet habenda : recte pͣpositi opum
templi. cria milia & sescenti fuisse ꝑhibent᷑. Nec pͣte¬
reundũ qͦd hȩc septuiginta & octoginta milia portã¬
tiũ onera & latomoꝵ cũ pͣpositis suis ñ fuere de isrł.¬

Expanded text:
die simul et octava aetate futura speratur. Praepositi autdie simul et octava aetate futura speratur. Praepositi aut nimirum sanctae Trinitatis, quam per sancta nobis eloquia praedicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium vivorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum quod haec septuaginta millia et octoginta millia portantium onera, et latomoru
Abbreviated transcription (Latin):
quidã mitiores ad c̃solandos pusillanimes. & infirmos
sulleuandos existunt: quidã utriꝰq uirtutis munere
prediti. ad opus domꝰ drui c̃ueniunt. Quales uoluit fi¬
eri eos quibꝰ loquit᷑ apłs: dicens. corripite inquietos ẽ¬
solamini pusillanimes. suscipite infirmos: patientes
estote ad om̃s. Prepositi aũt qͥ p̃erant singulis oꝑibus.
ipsi st̃ sacrȩ conditores scripturȩ: qͦre magisterio in
om̃ibꝰ erudim᷑. qͦmͦ inscios docere. & contẽptores corri¬
pere: qͦmͦ nos inuicẽ onera nr̃a portare. ut ĩpleamꝰ le¬
gem xp̃i c̃ueniat. Quanto aũt quisq plus in susten¬
candis ꝓximoꝵ necessitatibꝰ. siue in castigandis eoꝵ
erratibꝰ laborat: tanco cerciora in futo᷑ pͣmia uel
quiecis animarũ post mortẽ. uł beatȩ corpoꝵ ĩmor¬
talitatis expectat. Inde recte p̃fati oꝑarii septua
post sabbatũ in año p̃cessit. & in nobis quoq octaua

Expanded text:
quidam mitiores ad consolandos pusillanimes et infirmos quidam mitiores ad consolandos pusillanimes et infirmos sublevandos existunt: quidam utriusque virtutis munere praediti, ad opus domus Domini conveniunt. Quales fieri voluit eos quibus loquitur Apostolus, dicens: « Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem, qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere, et contemptores corripere: quomodo nos invicem onera nostra portare, ut impleamus legem Christi, conveniat. » Quanto autem quisque plus in sustentandis proximorum necessitatibus, sive in castigandis eorum erratibus laborat, tanto certiora in futuro praemia, vel quietis animarum post mortem, vel beatae corporum immortalitatis exspepost sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ popło & his qͥ faciebant opus. dicit. latomos: lapi
gurate designant. Hoc est scõs p̃dicatores. qͥ mentes
insipientiũ de labore uerbi dĩ exercent. eosq ab ea
in qua nati st̃ turpitudine ac deformitate transmu¬
tare contendt̃: ac regularit̾ institutos unitati fideli¬
um. ȩdificio uidelicet domꝰ dĩ aptos reddere curant.
Quod aũt & ligna & lapides de monte cedunt᷑. & ce¬
sa ac pͣparata utraq materia ad montẽ domꝰ dñi tͣns-¬
fert᷑: patet sensus. qͦd om̃s homines in monte super¬
biȩ naci sumꝰ: quia pͣuaricatione pͥmi hõis quã suꝑ¬
bia fecit. originẽ carnis traximꝰ. Quicunq aũt gr̃a
domꝰ dñi cransferimꝰ᷑: quia eruti de potestate tenebra¬
rum. ad arcem uirtutũ quȩ est in unitate sc̃ẽ ȩccłiȩ
ꝑuenimꝰ. Nocandũ aũt quod idẽ oꝑarii ita erant dis¬
tributi. ut pars in monte lapides cederent: pars eadẽ

Expanded text:
titigurate designat: hoc est sanctos praedicatores, qui mentes insipientium de labore verbi Dei exercent, eosque ab ea, in qua nati sunt, turpitudine, ac deformitate transmutare contendunt: ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna, et lapides in monte ceduntur, et caesa, ac praeparata utraque materia, ad montes domus Domini transfertur, patet sensus; quia omnes homines in monte superbiae nati sumus: quia de praevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, originem carnis traximus. Quicunque gratia domus Domini transferimur: quia, eruti de potestate tenebrarum, ad arcem virtutum quae est in unitate sanctae Ecclesiae pervenimus. Notandum autem, quod iidem operarii ita erant distributi; ut pars in monte lapides caederent, pars item
Abbreviated transcription (Latin):
quã ipsũ quẽ nomine imitat᷑ insinuat. dñm uide¬
licet saluatorẽ: Et cunc adoniram oꝑariis cẽpli pͣ¬
ponit᷑ ut sua ꝓuisione rite ordinet᷑. quibꝰ m̃sibꝰ sin¬
guli ad oꝑandũ exeant: quibꝰ denuo ad curandã do¬
mũ suã redeant: cũ dñs & saluator nr̃ mentes scõ¬
rũ p̃dicatoꝵs sua familiariꝰ illustratione informat. ad
discernendũ quando oporteat ȩdificandi ȩccł̃iã opꝰ
inire p̃dicando. uel alia pietatis officia prestando: &
quando rursũ c̃ueniat ad suã ipsoꝵ c̃scienciã exa¬
minandã. quasi ad inspiciendã domũ suã reuerti:
& hanc orationibꝰ ac ieuiniis suꝑno inspeccore ac ui¬
sitatore dignã reddere. Fuert̾ itaq Salomoni sep
tuaginta milia eoꝵ qui onera portabant: & occogĩ¬
ta milia latomoꝵ in monte. absq pͣpositis qͥ perant
singulis oꝑibꝰ. Numerũ triũ miliũ trecentoꝵ pͣcipiẽ¬

Expanded text:
quam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videquam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator noster mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustdiscernendum, quando oporteat aedificandi Ecclesiam opus inire, praedicando vel alia pietatis officia praestando; et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam reverti, et hanc orationibus ac jejuniis superno inspectore ac visitatore dignam reddere. « Fuerunt itaque Satuaginta milia eorum qui onera portabant et octoginta milia latomorum in monte absque praepositis qui praeerant singulis operibus numero trium milium et trecentorum praecipien
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo uirtutis cuiꝰq sp̃ualis ostendit᷑: in qͦ mens
fideliũ. a dño quotidiana illustratione quasi lu¬
na a sole respicit᷑. Unꝰ uͦ mensis qͦ ligna ad opus
templi cedebant. elemosina est. id est opꝰ miscđdiȩ:
quo erga salutẽ ꝓximi ut in unitatẽ scẽ eccłiȩ bene
ꝓficiendo ꝑueniant. docendo. castigando. tꝑ̃alia cõ-¬
moda ĩpendendo. uitȩ exẽpla monstrando. labo-¬
ramꝰ. Duo aũt reliqͥ m̃ses quibꝰ in domibꝰ suis ma-¬
nere. ac suis necessitatibꝰ st̃ uacare ꝑmissi. oratio
est & ieuiniũ: quibꝰ pͣterea quȩ erga necessitatem
fratrũ foris oꝑam᷑. nr̃e salucis ꝓpriȩ curã intꝰ con-¬
uersa ad dm̃ mente gerimꝰ. Et᷑ qm̃ illi solũ ꝑfecte.
uel suȩ uł fr̃nȩ salutis curã gerunt. qͥ se institutio¬
ni diuine gr̾ȩ humilit̾ subdunt: recte seqͥt᷑. Et
adoniram erat suꝑ huiꝰcemodi indictione. Adoni

Expanded text:
nitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, in qua mens nitudo virtutis cujusque spiritualis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione quasi luna a sole respicitur. » Unus vero mensis, quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyna est, id est opus misericordiae, quae erga salutem proximi, ut in unitatem sanctae Ecclesiae bene proficiendo perveniat, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando, laboramus. Duo autem reliqui menses, quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare, permissi, oratio est, et jejunium, quibus praeterea ea, quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis proprie curam intus conversa ad Dominum mente, gerimus. Et quoniam illi solum perfecte vel suae, vel fraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte sequitur : « Et Adoniram erat super hujuscemodi indictione. Adonir
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. actendite ne iusticiã ur̃ãm faciatis corã ho¬
minibꝰ ut uideamini ab eis. in ꝓsequutione eiꝰdẽ
sencentiȩ ñ aliud qͣ elemosine orationis & ieiunii
fecit m̃cionẽ: nͤ ñ ad hoĩum oscentationẽ. sed ad so¬
lam int̾ni inspectoris głiam eẽnt. facienda: alioqͥn
a fructu ȩt̾nitatis uacua manerent. Quibꝰ uerb̾.
aꝑte docuzit. om̃s uirtutũ fructꝰ his tribꝰ qͣsi ra-¬
mis. de una caritatis radice ꝓdeuntibꝰ insinuari.
Per elemosinã nanq cõphenduntꝰ omĩa qͣ ad dile¬
ctionem ꝓximi explendã beniuole in fr̃s oꝑant᷑:¬
ꝑ orationẽ omĩa quib ꝰ ꝑ int̾nã cõpunctionẽ nr̃o
condicori c̃iungim᷑: ꝑ ieuiniũ omĩa quibꝰ nos a
contagione uicioꝵs & illecebris scłi obseruam᷑ ut
libera mente & corpore casto. dilectioni ualeamꝰ
inherere semꝑ. & nr̃i conditoris & ꝓximi: & isti
sunt tres m̃ses oꝑariors tẽpli. Nã quia m̃sis ple¬
nitudine dierũ lunaris circuli ꝑficit᷑. ꝑ illũ ple¬

Expanded text:
: Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis; in prosecutione ejusdem sententiae non aliud quam eleemosynae, orationis et jejunii, fecit mentionem, quae non ad hominum ostentationem, sed ad solam interni ina fructu aeternitatis vacua manerent. Quibus verbis aperte docuit omnes virtutum fructus, his tribus quasi ramis de una charitatis radice prodeuntibus insinuari. « Per eleemosynam namque comprehenduntur omnia, quae ad dilectionem proximi explenda benivole in frat orationem, omnia quibus per internam compunctionem nostro Conditori conjungimur. Per jejunium, omnia quibus nos a contagione vitiorum, et illecebris saeculi observamus, ut libera mente, et corpore casto, dilectioni valeamus inhaerere semper nostri Conditoris et proximi. Et isti sunt tres menses operariorum templi: Nanitudine dierum lunaris circuli perficitur, per illum ple
Abbreviated transcription (Latin):
apłs scribit. ludibria & uerbera exꝑti. insuꝑ & uin-¬
cula & carceresꝰ lapidati st̃. secti st̃. tẽptati st̃. in oc¬
cisione gladii mortui st̃. circuiert̃ in melocis. inpel

Expanded text:
Apostolus scribit, Ludibria et verbera experti, insuper et vinApostolus scribit, Ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres, lapidati sunt, secti sunt, tentati sunt, in occisio