comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum pecumiã num̃atam inulieri debi eui sit argentũ om̃e eges¬
tum. utrũ id ab ancecedencibꝰ an a consequentibꝰ. an arepugnatis
pbes: Namq eadem sentencia in conelusione colligitus iargu¬
m̃tationũ Qiu̾sitas non in re s in antecedẽtiũ ⁊ consequẽtus er
repugnanciũ traccatu ÷ constituta. Primũ gͥ ponatur ꝙ testam̃to
aliquis om̃e suum argentum mulieri legau̾it. Ꝙueraturq an
numꝰata q̃q̃ pecunia muheri legata sit. concedat᷑q num̾atã
etiam pecuniam argentum appellari. Argum̃tũ gͥ in pͥmo nͦ
ex antecedentibꝰ tali racionexexitur. Cante poni. quando qͥdẽ¬

Expanded text:
umeratam mulieri deberi, cui sit argentum omne legatum, utrum id ab antecedentibus, an a consequentibus, an a repugnantibus probes? Namque eadem sententia in conclusione colligitur, et argumentationum diversitas non in re, sed in antecedentium et consequentium et repugnantium tractatu est constituta. Primum igitur ponatur quod testamento aliquis omne suum argentum mulieri legaverit, quaeraturque an numerata quoque pecunia mulieri legata sit, concedaturque numeratam etiam pecuniam argentum appellari, argumentum igitur in primo modo ex antecedentibus tali ratione contexitur: proponimus e
Abbreviated transcription (Latin):
menel atibios ula mnoxima sidem cribuant. que ita ple noeta sunt
ut aliena ꝓbacione non egeant. Set huius modi ꝓposicio: ali.¬
quociens quidem intra argum̃ti ambitũ continetur. Aliquoci¬
t̾minis. qui inquestione sunt ꝓpositi. p̃dicat o scilic atq subo
aut extͥusecus assumantur. ut hoꝵ medii. int̾ utrosq u̾santur.

Expanded text:
mnibus illa maximam fidem tribuant, quae ita per se nota sunt, ut aliena probatione non egeant. Sed hujusmodi propositio aliquotiens quidem intra argumenti ambitum continetur; aliquotinecesse est terminis qui in quaestione sunt propositi, praedicato scilicet atque subjecto; aut extrinsecus assumantur, aut horum medii atque inter utrosque versentur.
Abbreviated transcription (Latin):
in eius partibus inspiciendis ex quibus compositi forma c̃ouĩcta ÷
Set quomã natura hominũ. id quod intelligit uoce sepius: necesse est
ut nom̃ q̃q̃ quod ad intellectus declaracionẽ adhibetur: ostendat
aliꝗd rei quam significat ꝓpͥetatẽ. Incellectus quippe: qualitatem quã
igitur dictum ÷ ꝓpͥetatẽ quandam. rei uocabulo significari. Atq ita
ex eo trahi argum̃tum pot̾. quod uocatur a nota. Hoꝵ uͦ locoꝵ alias
particiones dedit: quas paulo pꝰ breuius colligemꝰ. Sffecta uͦ que ut
suꝑius dictam ÷ in relacione consistunt. ipsa etiam rite diuisa sunt
Nam que referuncur ad aliꝗd : aut substancialia sunt. aut differetia¬
aut actidencia. Substancialia: ut coniugata. Nam iusto in eo ꝗd
iustus est. iusticia substanciam facit. Nec id dico quod homini e
iusticia ẽẽ constituatur set iusto ꝙ iusticia discedente corrumpit᷑

Expanded text:
in ejus partibus inspiciendis, ex quibus compositi forma conjuncta est. in ejus partibus inspiciendis, ex quibus compositi forma conjuncta est. Sed quoniam natura hominum id quod intelligit, voce saepius prodit, necesse est ut nomen quoque quod ad intellectus declarationem adhibetur, ostendat aliquam rei quam significat proprietatem, intellectus quippe, qualitatem rei qigitur dictum est proprietatem quamdam rei vocabulo significari, atque ita ex eo trahi argumentum potest, quod vocatur a nota. Horum vero locorum alias partitiones dedit, quas paulo post brevius colligemus. Affecta vero, quae, ut superius dictum est, in relatione consistunt, ipsa etiam rite divisa sunt. Nam quae referuntur ad aliquid, aut substantialia sunt, aut accidentia. Substantialia, ut conjugata, nam justo, in eo quod justus est, justitia substantiam facit. Nec id dico, quod homini esse ex justitia constituatur, sed justo, qui justitia discedente corrumpitur.
Abbreviated transcription (Latin):
usq nulla p̃c̾ita sedes ullius argum̃ti querenda sit. ¶uam ⁊ si exhisq̃
dicta s̃ intelligit᷑ nullum argum̃t locũ ẽẽ p̃c̾itũ : buit᷑ am̃ cic̾onis
conclusionẽ. qui se nichil omisisse cõmemorat : ad ampliorẽ doctͥne
titur a cõmunibꝰ in parcicularia deducens. cum rectum it᷑ insistat
in ea que inipsis hererent. eaq que assum̾ent᷑ extͥnsecus. Cuius di.¬
uisionis nichil mediũ repꝑiri pͣ. Aut enĩ in ipso ÷ Ialiꝗd de quo q̃ritur
aut extͥnsecus necesse ÷ afsumatur. Uideaniꝰ g nũc quẽ ad modum
disputacio ꝑ nichil omittentẽ diuisionẽ ferat᷑. Eoꝵ gͥ locoꝵ qui
ĩ ipsis sunt de quibus agitur. nũc ex toto. nũc expartibꝰ. nũc ex
uocabulo. nũc ex affectis sumit᷑ argum̃tum. In his igitur quia
nichil relictum sit. ꝑspicue apparet. in eo enĩ quod coniũctum
÷ dupplex consid̾atio ÷ una ex eo ipso quod formatũ est atq com.¬
positum. quod totũ ÷ in quo etiam diffiniciones adhibentur aha

Expanded text:
um, nulla praeterea sedes argumenti quaerenda sit. Tametsi ex his quae dicta sunt intelligatur nullum argumenti locum esse praeteritum, breviter tamen Ciceronis conclusionem, qua se nihil omisisse commemorat, ad ampliorem doctrinae titur a communibus in particularia deducens, cum rectum iter insistat,in ea quae in ipsis haererent, et ea quae assumerentur extrinsecus. Cujus divisionis nihil medium reperiri potest: aut enim in ipso est aliquid de quo quaeritur, aut extrinsecus necesse est assumatur. Videamus igitur nunc quemadmodum disputatio per nihil omittentem divisionem feratur. Eorum igitur locorum, qui in ipsis sunt de quibus agitur, nunc ex toto, nunc ex partibus, nunc ex vocabulo, nunc ex affectis sumitur argumentum. In his igitur quoniam nihil relictum sit perspicue apparet; in eo enim quod conjunctum est, duplex discretio est: una ex eo ipso quod formatum est atque compositum, quod totum est, in quo etiam definitiones adhibentur; alia
Abbreviated transcription (Latin):
pugnãtia uͦ intelligunt᷑ : quociẽs id quod alicui cõtrarioꝵ na¬
t᷑asit᷑ iunctũ ÷ reliquo ꝯtrario eõparat᷑. Ut qm̃ amicitie. acq
inimicitie contrarias̃ uincitias u̾ eõ seqt᷑ nocendi uolũtaᷤ.: ami
citia ⁊ nocẽdi uolũtas repugnãtia s̃. Hec q̃q̃ adse co̾traritatiᷤ
similicudine referunt᷑. Iausa ÷ qua p̃cedente aliꝗd efficit᷑.
ut causa diei ÷ solis ortus. Seffectũ ÷ quod p̃cedẽs causa ꝑficit
ut dies quẽ solis oitus emictit. Maioꝵ uͦ cõparatio ÷ quociẽs
ei quod minus ÷ id quod maius ÷ cõparat᷑. Ut si ne mo ĩ nocẽs
pelli in exilium debet: multo magis ne tullius ꝙ dẽ qui nõ
in nocẽs solũ uerũ ⁊ patrie fu̾it liberator ꝑ lus ÷ enĩ patͥe
eẽ lib̾atorẽ quã innocentẽ. ¶Pariũ uͦ: quociẽs int̾ se paria

Expanded text:
pugnantia vero intelliguntur quoties id quod alicui contrariorum napugnantia vero intelliguntur quoties id quod alicui contrariorum naturaliter junctum est, reliquo contrario comparatur, ut quoniam amicitiae atque inimicitiantia sunt, haec quoque ad se contrarietatis similitudine referuntur. Causa est qua praecedente aliquid efficitur, ut causa diei est solis ortus. Effectum est quod praecedens causa perficit, ut dies quem solis ortus emittit. Majorum vero comparatio est quoties ei quod minus est, id quod majus est comparatur, ut si nemo innocens pelli in exsilium debet, multo magis ne Tullius quidem, qui non innocens solum, verum etiam patriae fuit liberator; plus est enim patriae esse liberatorem qu
Abbreviated transcription (Latin):
priora s̃ : tam̃ ipsas̃ ꝯsequentia. Sepe ⁊ nat᷑alit̾ añcetunt ⁊ in
ꝓpositiõẽ pͥoras̃. Namq iumicitie pͥus exist̾e: quã bella solent
s nõ possumꝰ ꝓpon̾e inimicitias. ut bellũ sequat᷑. Nõ enĩ possumus
uere dic̃e. si inimicitie s̃ bellumi ⁊ s p̃pomimꝰ bellum. ⁊ minucitie
que nat᷑a pͥores s̃ subsequnt᷑ ita Si bellum ÷ inicitie s̃. Hune gͥ
inimicitie que nat᷑alit̾ bellum p̃cedunt: eadẽ bella in ꝓpositiõe
comutant᷑. Ac si dicam. si suꝑbus est: odiosus ÷ suꝑbia ⁊ nat᷑alit̃¬
prior est. ⁊ in ꝓposicioẽ odium p̃cedit. Priusenĩ fuꝑbia ꝯsueuit.
existere : post uͦ atq ex eadẽ suꝑbia ueniẽs odium seꝙ. Neq
int̾ ÷ utrũ nat᷑alit̃ q̃lib res ancedat aliquã. an uͦ ꝯsequat᷑ : dũ
id in ꝓpoficiõe annotemꝰ eã ẽẽ rem añcedẽtẽ. que siue nat᷑alit᷑
pͥor sit. siue post̾ioꝵ: alt̾am tam̃ rem secũ necessario trahat qbe¬

Expanded text:
sequentia. Saepe quae naturaliter antecedunt, et in propositione priora sunt; namque inimicitiae prius existere quam bella solent. Sed non possumus proponere inimicitias, ut bellum sequatur. Non enim possumus vere dicere, si inimicitiae sunt, bellum est, sed praeponimus bellum, et inimicitiae quae natura priores sunt, subsequuntur, ita, si bellum inimicitiae quae naturaliter bellum praecedunt, hae eadem bella in propositione comitantur; at si dicam: Si superbus est, odiosus est, superbia et naturaliter et in propositione odium praecedit; prius enim superbia consuevit existere, post vero atque ex eadem superbia veniens odium sequi. Nec interest utrum na eam esse rem antecedentem, quae sive naturaliter prior sit, sive posterior, alteram tamen rem secum necessario trahat. Re
Abbreviated transcription (Latin):
n. offic̾e pͭ. ne scđm mulieris nũꝙͣ capite diminute tabula ᷤ
possessio deferat᷑ : id scilic ꝙ ea q̃ testam̃tũ ꝯferͤat. sui non
fu̾it iuris. Qd idẽ ⁊ de pueris. ⁊ de serins dici potest. Illoꝵ
enĩ etas. illoꝵ c̃õditio: in alt̾ius sita ÷ potestate. Adiungit᷑ gͦ
si seđm mulieris que in suo iure nõ ẽẽt. tabulas possessio detͥ
minime sint.
quando ꝗdẽ illi sub.
tutoris. illi s̃ sub dñi potestate.
seruoꝵ pueroꝵq tabulas bonoꝵ possessio det᷑. si illudꝙ. est
inquestiõe cõcedit᷑. Iuerit᷑ enĩ an scd̾m mulieris. tabulas nũꝙͣ
capite diminute possessio detur. Quam rẽ conseq t᷑. ut si ed fiat
oportet: ne rei qͥdem p̃cedẽtis exist̾e debebit exẽplum. Nec
tam̃ necessaria ÷ cõsequtio s uitina. Nam fieri pͣ ut recipiat᷑
solum. scđm mulieris tabulas possessionẽ dari. nõ uͦ id. ut scđm
nũꝙͣ capite diminuce. tabulis ab affectis scilie ab adiuẽtis.¶

Expanded text:
ne secundum mulieris nunquam capite diminutae tabulas possessio deferatur? Id scilicet quod ea quae testamentum confeceret, sui non fuit juris, quod idem et de pueris et de servis dici potest. Illorum enim aetas, illorum conditio, in alterius sita est potestate. Adjungitur ergo: Si secundum mulieris, quae in suo jure non esset, tabulas, possessio detuminime sint, quoniam quidem illi sub tutoris, illi sunt sub domini potestate. servorum puerorumque tabulas bonorum possessio detur, si illud quod est in quaestione conceditur. Quaeritur enim an secundum mulieris tabulas nunquam capite diminutae possessio detur. Quam rem consequitur ut, si id fiatoportet, ne rei quidem praecedentis existere debebit exemplum. Nec tamen necessaria est consecutio, sed vicina. Nam fieri potest ut id recipiatur solum secundum mulieris tabulas possessionem dari, non vero id ut secundum nunquam diminutae tabulis, ab affectis scilicet ab abjunctis.
Abbreviated transcription (Latin):
cinnitate potuerit inmutari. Mulieres uͦ antiquo iure tutela
ppetua contuebat. Recedebant uͦ atucoris potestate que in
moat᷑ carite comipussẽt. Ieq fiebat eis priorsstat᷑ ꝑmutatio
uerat capite deminuta. que uiri coueniss in manũ pedag

Expanded text:
civitate, potuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela civitate, potuerit immutari. Mulieres vero antiquo jure tutela perpetua continebat. Recedebant vero a tutoris potestate quae in manum viri convenissent, itaque fiebat eis prioris status permutatio, et erat capite diminuta, quae viri convenisset in manum. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ł euenire pꝰt̾ius. ut pꝰ iracundiã cedes. Ea que ÷ aduĩcis¬
ut separari quidẽ possint. non tam̃ sese inudꝰ
strent. Nam neq qui amauit necessario poct
et sepe qui potitus ÷ nc̃ ama uit.
Nec qui pallet
necessario timet. ⁊ sepe nõ timẽs pallet. Nec exne.
iratus. S tam̃ si desingłis inquirat᷑ cũ cõcubuisseq. ama.¬
u̾t. ⁊ pallereꝙ. timeat. ⁊ octidisse ꝙ fu̾it iratus. u̾i simile
÷: non ꝗa ita necesse sit. s quia ex uicinis uicina colligi¬
mus. Namq ad exẽplum attinet huiꝰ argum̃tiħ similitu.¬
do ⁊SCapitis deminutio ÷ prioris statꝰ ꝑmutatio. Id multis fieri
modis sol: ł maxima. łmedia ł imninima. Maxima ÷ cũ ⁊ libtas
⁊ ciuitas amittit᷑. ut deportatio. Media uͦ: in qua ciuitas amit¬
ticur. recinet᷑ lib̾tas ut in latinas colonias transmigratio. Mi¬
nina c̃ nec ciuitas. nec libtas amittit᷑. s t̾atꝰ pͥoris qualitas ĩmu.¬
tatur. uelut adoptatio. Aut ᷝ lib aliis modis prior status retẽta

Expanded text:
vel evenire posterius, ut post iracundiam caedes. Eaque ut separari quidem possint, tamen sese invicem strent. Nam neque qui amavit, necessario potitus est, et saepe qui potitus est, non amavit. Nec qui pallet, necessario timet, et saepe non timens pallet. Nec ex neciratus. Sed tamen si de singulis inquiratur, eum concubuisse qui amavit, et pallere qui timet, et occidisse qui fuerit iratus, verisimile est, non quod ita necesse sit, sed quia ex vicinis vicina colligimus. Nam quod ad exemplum attinet hujus argumenti, haec similitudo est. Capitis diminutio est prioris status permutatio. Id multis fieri modis solet, vel maxima, vel media, vel minima. Maxima est, cum et libertas et civitas amittitur, ut deportatio. Media vero, in qua civitas amittitur, retinetur libertas, ut in Latinas colonias transmigratio. Minima, cum nec civitas nec libertas amittitur, sed status prioris qualitatis imminuitur, velut adoptatio, aut quibuslibet aliis modis prior status, retenta
Abbreviated transcription (Latin):
neçesse ÷ iudicẽtur. Qd̾ si cet̾a ꝙdẽ utendo ꝑmanẽt. celle
aut̃ uinarie. atq olearie utendo cosumunt᷑. aliaꝵ ꝗdẽ rer
usus fructꝰ ẽẽ nõ potest. Penus uͦ nõ pͭ usus ẽe: s pocius ab¬
potuit legare cõtrariũ. qd̾ ÷ ab usus. Est uͦ ab usus uini atq
olei. Uinũ gͥ atq oleum : ad usum fructũ inulieris nõ potꝰ
ꝑtiu̾e. Arguitũ abeoq in ipso ÷ de quo agit᷑ .i. ab usus fruccꝰ
legatione. atq ab affecto .i. contrario. Contraria uͦ in ꝯtrariꝰ
nõ ita sunt. tamꝗͣ diffinitio in eo ꝙ q̃iffinit᷑. s taniꝗͣ relatio

Expanded text:
ndo permanent, cellae autem vinariae atque oleariae utendo consumuntur, aliarum quidem rerum ususfructus esse potest; penus vero non potest usus esse, sed potius abrit, non potuit legare contrarium, quod est abusus; est vero abusus vini atque olei, vinum igitur atque oleum ad usumfructum mulieris non potest pertinere. Argumentum ab eo quod in ipso est de quo agitur, id est ab ususfructus legatione, atque ab affecto, id est contrario; contraria vero in contrariis non ita sunt, tanquam definiti
Abbreviated transcription (Latin):
nominibꝰ debebat᷑. Im̃ sic̃ diccũ ⁊ id ꝙ. in nõibꝰ aebet᷑. al eo
ꝙ iarcha ÷ posicũ płimũ differt. facta ÷ gͣ arguĩtatio
ab eoꝙ in ipso merat de quo querebat᷑. Querebat᷑ uͦ de
argento in nõibꝰ debito. In hoc merat ꝓpria differẽtia
qua ab alio differebat argento. eo scilisq in areha
positũ fuit. Id uͦ est affoccũ .i. differetia. ¶Maxima uͦ ꝓ.¬
positio ÷ de rebꝰ płimũ differentib idẽ intelligi non
posse.IAcontrario aũ sic. Non debet ea mulier cui u
ẽ enĩ de duobꝰ contrariis intelligi nullomͦ p̃. Ꝙedã gͥ
uit. Mulier cellas uinarias. olcariasq plenas ad usũ fructũ
ꝓprium deuocabat. Iuerit᷑ anpenus qͣq̃ usus fructꝰ legatus
sit. Penus gͥ usus fructus subiectus ÷ legatio p̃dicatũ. Acõ¬
trario gͥ sumit᷑ argun̾tũ hoc mͦ utim᷑ his q̃ nob utc̃tibul

Expanded text:
nominibus debebatur, quoniam, sicut dictum est, id quod in nominibus debetur ab eo quod in arca positum est plurimum differet. Facta est igitur argumentatio ab eo quod inerat, de quo quaerebatur. Quaerebatur vero de argento in nominibus debito. In hoc vero inerat propria differentia, qua ab alio differebat argento, eo scilicet quod in arca positum fuerit. Id vero est affectum, id est differentia. Maxima vero propositio, de rebus plurimum differentibus, idem intelligi non posse. Ex contrario autem sic: Non debet ea mulier cui vir Idem enim de duobus contrariis intelligi nullo modo potest. Qu usumfructum legavit, mulier cellas vinarias oleasque plenas ad usumfructum proprium devocabat. Quaeritur an penus quoque ususfructus legatus sit; penus igitur ususfructus est subjectum, legatus praedicatum. A contrario igitur sumitur argumentum hoc modo: Utimur his
Abbreviated transcription (Latin):
appellamꝰ. ħaĩit sut sapiens. sapiont sapiẽcia ⁊ q̃cq ĩ uaria
parcos oracionis. uariasq inflexiones ab uno quodã ducta
c̃nunt᷑ Ex c̃ouigatis gͥ argim̾iti nascentis hoc exemplũ ost
Sit enĩ dubitabile. anĩ aliqͦ agro mͥatq uicino sinil pasc̾e liceat
pecus. Idaũt ÷ anius sit cõpasc̾e. Subiectũ gͥ ÷ ager cõpa

Expanded text:
autem sunt, ut sapiens, sapienter, sapientia, et quaecunque in varias partes orationis, variasque inflexiones, ab uno quodam ducta cernuntur. Ex conjugatis igitur argumenti nascentis hoc exemplum est: sit enim dubitabile an in aliquo agro mihi atque vicino simul pascere liceat pecus, id est an jus sit compascere: subjectum igitur est ager, compa
Abbreviated transcription (Latin):
aq̃ definit᷑ adefinitioẽ ẽẽ diu̾sũ. S idcͥco herere definitio nẽ
note diu̾sa s̃ ab eoq. ł copulant. ł designãt. Sq. ille ꝓpositum
t̾minũ unngũt : ille significãt habenteᷤ aliquã c̃ ꝓposito t̾mi¬
gunt᷑ affecta. Necessario tam̃ ꝗa aliquã cognationẽ cũ his
hab̾e ꝯsid̾ant᷑. in ipsis herere dñr adque affectas. N uͦ eoꝵ
nat᷑a ł ordo sit: łque differẽtia. ł que sit alia locoꝵ particio.
lic incopicis differentiis oportumꝰ expediendũ sit: tam̃ cũ
exẽpla ciceronis que uihis explicandis adtulit exposuero

Expanded text:
 diffinitur a diffinitione esse diversum. Sed idcirco haerere diffinitionem notae diversa sunt ab eo quod vel copulant, vel designant. Sed quia illae propositum terminum jungunt, ilad quae intelliguntur affecta, necessario tamen, quia aliquam cognationem cum his habere considerantur, in ipsis haerere dicuntur ad quae ad affecta naturalis ordo sit, vel quae differentia, vel quae sit alia locorum partitio, licet in topicis differentiis opportunius expediendum sit, tamen cum exempla Ciceronis quae in his explicandis attulit exposuero,
Abbreviated transcription (Latin):
s̃posita. Ac uideo uxori duas mẽe formas. quaꝵ unatã¬
tũ uxor est: alt̾a mat̾ familiaᷤ. que ĩ manũ ꝯuẽtiõe ꝑficit᷑
d̾si fabia ĩ manũ nõ ꝯuenit. nͦ mat̾ familiaᷤ fuit .i. nõ fuit
ciem sit que ĩ manũ ꝯuen̾it: .i. que mat̾ familiaᷤᷤ sit. ⁊ uir
matri familias legau̾it argentũ : nõ uidet᷑ fabie ẽẽ legatũ.
Iuestio ÷ gͥ ut dictũ ÷ an uxori fabie om̃e argẽtũ legatũ sit.

Expanded text:
sunt posita, ac video uxori duas inesse formas, quarum una tansunt posita, ac video uxori duas inesse formas, quarum una tantum uxor est, altera materfamilias, quae in manum conventione perficitur. Quod si Fabia in manum non convenit, nec materfamilias fuit, id est, non fuit ciem sit, quae in manum convenerit, id est quae materfamilias sit, et vir matrifamilias legaverit argentum, non videtur Fabiae esse legatum. Quaestio igitur, ut dictum est, an uxori Fabiae omne argentu
Abbreviated transcription (Latin):
familia uͦ ẽẽ nõ pot̾at : nͥ que ꝯueniss in manũ. hec aũt cerca
erat species nuptiarũ. Tribꝰ enĩ modis uxor habebat᷑. usu.
farreatio ꝯceptiõẽ. S c̃farreatio solis pontificibꝰ ꝯueniebat
que aũt ĩmanũ ꝑ ꝯceptiõe ꝯuen̾ant: he matres familia uola¬
bant᷑. Que uͦ usu. ł farreo: minime. Cõceptio uͦ c̾tis sollẽpnita¬
tibus ꝑagebat᷑. ⁊ sese in coem̃do inuicẽ int̾rogabant. uir. ita
an mulier sibi mat̾ familias eẽ uellet. Ila respõdebat: ułe
Itẽ mulier int̾rrogabat an uir sibi pat̾ familiaᷤ esse
mulier mat̾ familiaᷤ uiro. loco silie. Iuã sollẽpnitatẽ
insuis insticutis ulpianus exponit. Quidã gͥ excremo
iudicio om̃e fabie uxori legauit. argẽtũ: siꝗdõ fabia
Iueritur an uxori fabie legatũ sit argentũ. Uxor fabia
subiertũ ÷ Legatũ argẽtũ p̃dicatũ. Quero gͥ
quid nã ex his argum̃tũ sum̾e possim. que in questioni

Expanded text:
familias esse non poterat, nisi quae convenisset in manum; haec autem certa erat species nuptiarum. Tribus enim modis uxor habebatur, usu, farreatione, coemptione; sed confarreatio solis pontificibus conveniebat. Quae autem in manum per coemptionem convenerant, hae matresfamilias vocabantur. Quae vero usu vel farreatione, minime. Coemptio vero certis solemnitatibus peragebatur, et sese in coemendo invicem interrogabant, vir ita, an mulier sibi materfamilias esse vellet. Illa respondebat velle. Item mulier interrogabat an vir sibi paterfamilias esse mulier materfamilias viro, loco filiae. Quam solemnitatem in suis Institutis Ulpianus exponit. Quidam igitur extremo judicio omne Fabiae uxori legavit argentum, si quidem Fabia quaeritur an uxori Fabiae legatum sit argentum. Uxor Fabia, subjectum est; legatum argentum, praedicatum. Quaero igitur quodnam ex his argumentum sumere possim, quae in quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃.łtiiũ uͦ differt argentũ in archane sit positũ. an ĩ
ex meo fit actipiẽtis. Atq id eo nõ cogit᷑ eandẽ ipsã pecuniã
restituere debitor creditori: s aliam tantũ. In archa uͦ
posita pecumia.⁊ in nõibꝰ debita: nõ s̃ argẽti ł pecune spe¬
cies. s differẽtie. Ham argẽti species: signatũ ac nõ signatũ
c̃e dicte s̃. Sualitas uͦ pecunie in possessione posite. łnon
posite s nõ modis õibꝰ aliene. In his enĩ differẽtiis constat.

Expanded text:
Plurimum vero differt argentum in arca ne sit positum, an in ex meo fit accipientis, atque ideo non cogitur eamdem ipsam pecuniam debitor restituere creditori, sed aliam tantam. In arca vero posita pecunia, et in nominibus debita, non sunt argenti vel pecuniae species, sed differentiae; nam argenti species, signatum ac non signatum esse dictae sunt. Qualitas vero pecuniae in possessione positae vel non positae, sed non modi
Abbreviated transcription (Latin):
discrepat id cuiꝰ ÷ differẽtia. ut racionabilitas differt ad bouẽ.
Ssontraria uͦs̃que ineodẽ posita gen̾e. longissime ase discrepãt.
ut albũ atq nigrũ. Iue lic mnuno qualitatis gen̾e ponant᷑. a se
tam̃ quã longissime recedunt. E a q̃q̃ ad se referri nulłignorat.
finitimã naturã tenẽt. uelut timor pallor adiuc̃tus : Hec ta¬
lia s̃: ut sepiꝰ ꝗdẽ adiuc̃tis sibi coherescant. Deq tam̃ ex necessi¬
tate his qbus uicina s̃ adeẽ cogant᷑. Ham sepe timori pallor
assistit: nõ tam̃ semꝑ. ueluti c̃ dissimulaciõe p̃mit᷑ metus. atq
ideo ĩn similia ex adiũctis argum̃ta nascunt᷑. Ham q̃c̾q cõiũc¬
tas̃: ea his ꝯbꝰ adherẽt indicio ẽẽ solent. S de his in post̾iore.

Expanded text:
discrepat id cujus est differentia, ut rationabilitas ad bovem. discrepat id cujus est differentia, ut rationabilitas ad bovem. Contraria vero sunt quae in eodem posita genere longissime a se discrepant, ut album atque nigrum, quae licet in uno qualitatis genere ponantur, a se tamen quam longissime recedunt, ea quoque ad se referri nullus ignorat. finitimam naturam tenent, velut timori pallor adjunctus est. Haec talia sunt ut saepius quidem adjunctis sibi cohaerescant, neque tamen ex necessitate his quibus vicina sunt, adesse cogantur. Nam saepe timori pallor assistit, non tamen semper, veluti cum dissimulatione premitur metus, atque ideo verisimilia ex adjunctis argumenta nascuntur. Nam quaecunque conjuncta sunt ex his quibus adhaerent, indicio esse solent. Sed de
Abbreviated transcription (Latin):
ugata dñi. SGenus uͦq de multis specie differentibꝰ meo ꝙ
cõiũgit᷑. Species ⁊̃ est. de quagenus suꝑiꝰ p̃dicat᷑. Iuã cicero fo¬
mã uocauit. uelut hõ animalis. I Similicudo ÷ unitas qualitati
Nam duo que sibi s̃ similia. eandẽ necesse ÷ hab̾e qualitatẽ. Et
qͣm ipsũ sibi simile ẽẽ nichil pot̾: alii necesse ÷: simile considẽt᷑
q aliud ẽẽ nõ pot̾it : iisi fuerit in aliqua parte diũsũ. Ergo si¬
milia ase in alia ꝗdẽ re diu̾sa s̃. in alia uͦ congrunt. In ea uͦ re
qua scđm qualitatẽ ꝯgruunt : mea ẽẽ sumilia ĩtelligunt᷑. que
adse si milicudinis illiꝰ copulaciõe referunt᷑. Uifferẽtia ÷ quaunũ¬
ꝙ q differt ab alio. ut hõ ab equo. racionabilitatis disferẽcia discrei¬
hoc gͥ p̃dicatioe ꝗdẽ ꝓprie natͥe adea referunt quoꝵ ⁊ differẽtia
ut racionabilitas ad hominẽ. Sissimilitudinis uͦ raciõẽ adea aꝗbꝰ

Expanded text:
us vero est quod de multis specie differentibus in eoconjungitur. Species etiam est, de qua genus superius praedicatur, quam Cicero formam vocavit, velut homo animalis. Similitudo est unitas qualitatis. Nam dquoniam ipsum sibi simile esse non potest, aliud necesse est simile consideretur. Sed aliud esse non poterit, nisi fuerit in aliqua parte diversum. Ergo similia, a se in alia quidem re diversa sunt, in alia vero congruunt. In ea vero re quae secundum qualitatem congruunt, in ea esse similia intelliguntur, quae ad se similitudinis illius copulatione referuntur. Differentia est qua unumquodque differt ab alio, ut homo ab equo rationabilitatis differentia discre praedicatione quidem propriae naturae ad ea refertur quorum est differentia, ut rationabilitas ad hominem; dissimilitudinis vero ratione ad ea a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
specialit᷑. idẽ de equo. atq boue: nõ possit intelligi. dicit᷑¬
ueluti in quandã cõtrahit᷑ porcionẽ. Uelut siꝙs dicat.
Illud animal sibi adduci debere.ꝙ sit racionale. ł mor.¬
tale. nõ utiq de equo. łboue. aut de cet̾is. nͥ tãtũ de
homine dictũ ẽẽ intelligit᷑. Ut gͥ gen̾alit᷑ dictũ: genus
oñis species laudit. Cũ ꝗsdicit om̃e animal: sic ꝗdlib ani.¬
mal designatũ speciẽ facit. Iue c̃ ita sint: a forma gen̾is
.i. aspecie gen̾is tale fit argum̃tũ. Quã formã gen̾is cici

Expanded text:
cialiter, idem de equo atque bove non possit intelligi. Ducitveluti in quamdam contrabitur portionem. Velut si quis dicat illud animal sibi adduci debere, quod sit rationale et mortale, non utique de equo, vel bove, aut de caeteris, nisi tantum de homine dictum esse intelligitur. Ut igitur generaliter dictum genus omnes species claudit, cum quis dicit omne animal, sic quodlibet animal designatum speciem facit; quae cum ita sint, a forma generis, id est a specie generis tale fit argumentum, quam formam generis Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
ut species ꝙͣ forma pociꝰ nuncupet᷑. usu obtinuit. Nam uͦsi¬
mile. nisi si mili simile ẽẽ nõ pot̾. Set qͥuia differt uisi adia¬
ssimili differi nõ pot̾it. SContraria ⁊̃ ꝯtrariis incelligũt᷑
ẽẽ contraria. Nomuncta ⁊̃ cunctis adherescũt. It que

Expanded text:
ut species, quam forma potius nuncupetur, usus obtinuit. Jam vero siut species, quam forma potius nuncupetur, usus obtinuit. Jam vero simile nisi simili simile esse non potest, et quod differt nisi a dissimili differre non potest. Contraria etiam contrariis intelliguntur esse contraria, conjuncta etiam conjunctis adhaerescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ciceronẽ lib̾atorẽ patͥe p̃mio uemo dignũ putauit.
nemo eũ pͣ p̃mio dignũ putare. qͥ cũ tãtũ in noeẽs fu̾it: nulla
in rẽ .p. cõtulit m̃ita.Shec itaq oĩa cognata sibi ẽẽ. ⁊ ad se
referri inuicẽ. ⁊ se uelut eregioẽ respie̾e: nullꝰ ignorat.
fieri pͣ spectat. Et eũ q iustus ÷ ꝑfieit. Cet̾a qͣqͣ habẽt ad se
uõ mͦ uocabuli cognationẽ. uerũ ⁊̃ cuꝰdã nat᷑e ꝯgruẽtiã
ita tam̃ ut ad se diu̾sa sint. Neq enĩ idẽ ÷ iusticia ꝙ iustus.
Oñe enĩ ꝙ eꝗd ab aliquo inflectit᷑ : ab eo a quo inflectit᷑ ⁊
diu̾sũ. eidẽq cognatũ a quo ⁊ ꝓbat᷑ inflexum. Genus ⁊̃ cog.¬
dubiũ nõ ÷ ⁊ species gen̾s species. Itaq ad se ĩuicẽ referũt.
Lic: idẽ genꝰ acspecies hõ sint. Illud sane uidẽdũ ÷ qm̃ quaᷤᷤ
nos species nũcupamꝰ. eas cicero formã uocat. Cui qͥdẽ dũ qꝙ
dicit intelligã. ꝯcedã libent̾ ꝙbus uolu̾it uti nõibꝰ. mͥ uͦ ñ

Expanded text:
atorem patriae praemio nemo dignum putavit, nemo eum putet praemio dignum qui cum tantum innocens fuerit, nulla in rempublicam contulit merita. Haec itaque omnia cognata sibi esse, et ad se referri invicem, et se velut e regione conspicere nullus ignorat. fieri potest, spectat, et eum qui justus est perficit. Caetera quoque habent ad se non modo vocabuli cognationem, verum etiam cujusdam naturae congruentiam, ita tamen ut a se diversa sint. Neque idem est justitia, quod justus. Omne enim quidquid ab aliquo inflectitur, ab eo a quo inflectitur est diversum, eidemque cognatum, a quo etiam probatur inflexum. Genus etiam cogus est, et species generis species: itaque ad se invicem referuntur, licet idem genus ac species non sint. Illud sane videndum est, quoniam quas nos species nuncupamus, eas Cicero formas vocat. Cui quidem, dum quod dicit intelligam, concedam libenter quibus voluerit uti nominibus, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ri dr̃ : ꝙ de qualib specie in t̾rrogantibꝰ ꝗd sit. ⁊ respon.¬
d̃ĩ ꝯuenit. ⁊ eiꝰ de qua respondet᷑ speciei substãtiã mon.¬
strat. Semꝑ uͦ genus ꝓpͥa specie maiuus ÷ eãq intra am.¬
bitũ sue p̃dicationis includit. Iuo fit ut quãius ĩ alia qͥq
disꝑtiri genus possit: speciẽ tam̃ suã nullomͦ derelinqͣ
malia nũcupant᷑. S ita diducit᷑ indiu̾sa: ut unã ꝙͣꝙ
eaꝵ. speciẽ quas cõtinet nõ relinquat. Ubic̃q eniꝰ fu̾s
homo: uecesse est ut sit animal. homo enĩ animalet.
Idẽq de boue ac de cot̾is. Ergo liquido de mõstratũ:
nom gen̾is aspecie nallo mͦ separari. Quod si aliquandi
geñis uocabulũ uni̾salit̾ adnũtiet᷑. uecesse ⁊ õs spec¬
es designari. Ut si quis dicat om̃e animal᷑ ⁊ homine

Expanded text:
itur, quod de qualibet specie interrogantibus quid sit, responderi convenit, et ejus de qua respondetur speciei substantiam monstrat. Semper vero genus propria specie majus est, eamque intra ambitum suae praedicationis includit. Quo fit ut, quamvis in alia quoque dispartiri genus possit, speciem tamen suam nullo modo derelinquat, malia nuncupantur. Sed ita deducitur in diversa, ut unamquamque earum specierum quas continet, non relinquat. Ubicunque enim fuerit homo, necesse est ut sit animal, homo enim animal est. Idemque de bove ac de caeteris. Ergo liquido demonstratum est nomen generis a specie nullo modo separari. Quod si aliquando generis vocabulum universaliter enuntietur, necesse est omnes species designari, ut si quis dicat omne animal, et hominem
Abbreviated transcription (Latin):
quens: illud ꝙ an̾cessit inseꝗtur. UOm̃e ⁊̃ repugnans.
repugnãti sibim intelligit᷑ inimicũ. Iausa ⁊̃: effectꝰ sui causa ÷
Qđ enĩ q̃uis causa efficit: eiꝰ rei quã efficit causa ÷ Ilffectꝰ q̃q̃:
cause alicuiꝰ ÷ effectus. Iõparatio uͦ maioꝵ  nuum̾a respicit. ming
iͦ. maiora. SParium: paria. Atq in õibꝰ eanat᷑a cẽ dep̃hendit᷑ : ut ẽ
ꝑse res q̃dam sint diu̾se abhis ad que referũt᷑: affecta tam̃ ẽẽ dũ
⁊ testante cicerone qui ait. S hoc genus in plures parces distr¬
tetͥ t̾nimꝰ qͥ fuisset ĩ q̃stiõe ꝓpositꝰ. Itenq ex eiꝰ parcibꝰ. atq ex eul
nota: eođmꝰ ⁊̃ uhis q̃ affecta s. dicemꝰ ad eũ t̾minũ affeeta ꝯsidan¬

Expanded text:
quens illud quod antecessit insequitur. Omne etiam repugnans repugnanti sibimet intelligitur inimicum. Causa etiam effectus sui causa est. Quod enim quaevis causa efficit, ejus rei quam efficit causa est; effectus quoque causae alicujus effectus est. Comparatio vero majorum minora respicit, minorum vero majora, parium paria, atque in omnibus ea natura esse deprehenditur, ut cum per se res quaedam sint diversae ab his ad quae referuntur, affecta tamen esse dum nt, ipso etiam testante Cicerone, qui ait: Sed hoc genus in plures partes distrgatur termino qui fuisset in quaestione propositus, itemque ex ejus partibus atque ex ejus nota. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
it legata. Hum̾aca gͥ pecunia in hac q̃stioẽ subieccũ ÷
legata uͦ p̃dicatũ. Consido gͥ in alterutro eoꝵ ꝗd nã insit
ut ex eo q in ipso ÷ aliꝗd arguĩtũ requirã. Uideo sub¬
ieccũ t̾minũ ꝙ. ÷ num̾ata pecunia hab̾e argẽtuĩ genus.
ꝙ affectũ ÷ scilic ad speciẽ suã ad quã refertur. Iue enĩ
⁊ genꝰ speciẽ ꝓpͥam nõ relinquit: necesse ÷ ut num̾ata
q̃q̃ pecuma sit legata. Nam c̃ om̃e nom̃ gen̾is legatũ
c̃ sint animalia uite inun̾e carere contendat: s om̃e
ꝓrsus ꝙ eꝙ d fu̾it animal uiu̾e ꝓponit. Cũ gͥ om̃e genus
.i. õẽ argentũ legatũ sit: nulla species excipit᷑. at num̾ata
ti uocabulo possit includi. Est gͥ questio ut dictũ ÷ ꝗd ẽ¬

Expanded text:
sit legata: numerata igitur pecunia in hac quaestione subjectum est, legata vero praedicatum. Considero igitur in alterutro eorum quidnam insit, ut ex eo quod in ipso est aliquod argumentum requiram. Video subjectum terminum, qui est numerata pecunia, habere argentum genus, quod affectum est, scilicet ad speciem suam ad quam refertur. Quae enim et genus speciem propriam non relinquit, necesse est ut numerata quoque pecunia sit legata. Nam cum omne nomen generis legatum cum sint animalia, vitae munere carere contendat, sed omne prorsus quidquid fuerit animal, vivere proponit. Cum igitur omne genus, id est omne argentum legatum sit, nulla species excipitur. At numerata ti vocabulo possit includi. Est igitur quaestio quide
Abbreviated transcription (Latin):
de tͥbꝰ. aut nõ ẽẽ factũ. aut si sit factũ: aliud eiꝰ facti nom̃ ẽe.
aut iure ẽẽ factũ. Itaq aut inficiał. aut ꝯiecturał: prima appe¬
llet᷑ definitiua. alt̾a.⁊̃. cia quãuis molestũ nom̃ hoc sit: iuri¬
di ciał uocat᷑. Haꝵ causaꝵ ꝓpria argum̃ta ex his sũpta lociᷤᷤ
quos exposuimꝰ ĩ p̃ceptis oratoruis explicata s̃. Refutacio aũt
acusacionis. in qua ÷ depulsio cͥminis. q̃m grece stasis dr̃. appellet᷑
latine statꝰ. in quo pͥmũ insistit quasi ad repugnãdũ ꝯgressa¬
defensio. SAtq in delibacionibꝰ etiã ⁊ laudacionibꝰ idẽ existunt
status. Hã ⁊ negant sepe ea fut᷑a que ab aliquo in sentẽcia dieta
s̃ feͦre. si aut õm̃o fieri nõ poss. aut sine sũma difficultate non
possint. In qua argum̃taciõe statꝰ ꝯiecturał existit. at c̃̾aliq d

Expanded text:
de tribus: aut non esse factum aut, si sit factum, aliud eius facti nomen esse de tribus: aut non esse factum aut, si sit factum, aliud eius facti nomen esse aut iure esse factum. Itaque aut infitialis aut coniecturalis prima appelletur, definitiva altera, tertia, quamvis molestum nomen hoc sit, iuridicialis vocetur. harum causarum propria argumenta ex eis sumpta locis quos exposuimus in praeceptis oratoriis explicata sunt. refutatio autem accusationis, in qua est depulsio criminis, quoniam Graece sta/sis dicitur, appelletur Latine status; in quo primum insistit quasi ad repugnandum defensio. Atque etiam in deliberationibus et laudationibus iidem existunt status. Nam et negantur saepe ea futura quae ab aliquo in sententia dicta sunt fore, si aut omnino fieri non possunt, aut sine summa difficultate non possunt. In qua argumentatione status conjecturalis existit. At cum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
equitatis: triꝑtita ÷ Una pars legitima: alt̾a coueniẽs. t̾cia mo.¬
ris uetutate firmata. Atq ⁊̃ equitas triꝑtita dicit᷑ ẽẽ. Una
ad suꝑos deos. alt̾a ad manes. t̾cia ad homines ꝑtinere. Prima
pietas. Scd̃a scĩtas. T ercia iusticia. atq equitas nominat᷑. De ꝓ.¬
posito satis młta de inceps de causa pauciora dicendas. bria¬
sunt gͥ gen̾a causaꝵ. Iudicii. Selibacionis. Laudacionis.
Quaꝵ fines ipsideclarant.ꝙb utendũ locis sit. Nam iudicii finis ÷
andi finis: utilitas. Cuiꝰ hec parces. qͣm̾ exposite sunt rerum ex¬
petendaꝵ. Laudacionis finis honestas. de qua itẽ ⁊ ãndictũ.
S definite questiones: a suis q̃q locis ꝓprui sinstituunt᷑ qͥuasiQue¬
in accusationẽ. defensionẽq partite sunt. In quibꝰ existunt ħ
gen̾a. ut accusator ꝑsonã arguat facti. defensor aliq. dopponat

Expanded text:
aequitatis tripartita est: una pars legitima est, altera conveniens, tertia moaequitatis tripartita est: una pars legitima est, altera conveniens, tertia moris vetustate confirmata. Atque etiam rursus aequitas tripartita dicitur esse: una ad superos deos, altera ad manes, tertia ad homines pertinere. Prima pietas, secunda sanctitas, tertia justitia atque aequitas nominantur. De proposito satis multa; deinceps de causa pauciora dicenda  genera causarum, judicii, deliberationis, laudationis; rum fines ipsi declarant quibus utendum locis sit: nam judicii finis jueliberandi finis utilitas, cujus hae partes, quae modo expositae rerum expetendarum. Laudationis finis honestas, de qua item est ante dictum. Sed definitae quaestiones a suis quaeque locis quasi propriis instituin accu- sationem defensionemque partitae; in quibus exsistunt haec genera, ut accusator personam arguat facti, defensor aliquid opponat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfitebere. Siue enĩ censu tantũ. siue uindicta. siue testam̃to.
sit lib̵ factus : lib̾um ẽe cõstat Ergo in his nisi om̃s specieᷤ semou̾s
nõ pot̾is destruere ꝙ in questiõe ꝓposicũ: At si altirmare uelis
aoq astr uere: sufficit tantũ uam qͣlib speciẽ demostrareit cesu
uelis ostende lib̾um: sat ÷ ut monstres. aut uindicta aut cẽsu
testamto de libum faccũ. Qd̾ si destruere uelis nõ susfic ostede¬
solum aut cẽsu. aut uindicta aut testam̃to. libum nõ eẽ factũ
S nullo eoꝵ mͦ ad lib̾catẽ uonisse. Itaq ĩ his partibꝰ que species s̃
si destr uere uelis: cũctis utendũ ÷ Siastruere una suffic iat.
At uhe partes que s̃ mẽbra: ꝯtrario mͦ s̃. Si destruere uelissat
erit. unanise ungat astruere : cũcta ad ẽẽ necessario ⁊ ꝓbabiꝰ
Nani si uelis ostende nõ eẽ domũ: sufficit. ut aut fundam̃te
nc̃ ex dicas. aut parietes. aut ceeca. Hani ꝓ eꝗd hoꝵ destrue¬

Expanded text:
fitebere. Sive enim censu tantum, sive vindicta, sive testamento sit liber factus, liberum esse constat. Ergo in his nisi omnes species semoveris, non potes destruere quod in quaestione propositum est. At si affirmare velis atque astruere, sufficit tantum unam quamlibet speciem demonstrare, ut si velis ostendere liberum, sat est, ut monstres, aut vindicta, aut censu, testamentove liberum factum; quod si destruere velis, non sufficit ostendere, aut censu, aut vindicta, aut testamento liberum non esse factum, sed nullo eorum modo ad libertatem venisse. Itaque his partibus quae species sunt, si destruere velis, cunctis utendum est; si astruere, una sufficiet. At vero hae partes quae sunt membra, contrario modo sunt: si destruere velis, sat erit unam sejungas; si astruere, cuncta adesse necessario comprobabis. Nam si velis ostendere non esse domum, sufficit ut aut fundamenta non esse dicas, aut parietes, aut tecta: nam si quid horum defue
Abbreviated transcription (Latin):
ab noii. I paiuo ꝯuisius acicerone data argum̃tatis ins¬
maximũ p̃stat errorẽ. Ita enĩ dici oportuit. Assiduus ÷ ꝙ. assẽ
dͥat. Ꝙ uͦ assem dat: locuples ÷ assiduus gͥ locuples: Dex aũt
dias ancia assiduo assiditũ ẽẽ uindicẽ iubet. Locupletẽ gͥ
locupleti uindicẽ ẽẽ p̃scripsit. Qđsi ita dictũ ẽẽt aꝑtior ar.¬
gum̃tacio ẽẽt. Hunc uͦ ita dixit. Cum lex eliasantia assiduo
ĩundicẽ assiduũ ẽẽ iubeat: Iocupletẽ iubet locuipleti.
t cet̾a subiunxit. ut ostendẽtur locuples ẽẽ assiduus. Hoc
aũt tantũdẽ ualet: ꝙ ait. legẽ eliasanciã assiduo assidu¬
um uindicẽ. cũ iuberet ẽẽ locupletẽ locupleti eẽ p̃cepisse.

Expanded text:
 nomen. Sed paulo confusius a Cicerone dicta argumentatio maximum praestat errorem. Ita enim dici oportuit, assiduus est qui assem dat, qui vero assem dat, locuples est, assiduus igitur locuples est. Lex autem Aeliasanctia assiduum assiduo esse vindicem jubet, locupletem igitur locupleti vindicem esse praescripsit. Quod si ita dictum esset, apertior argumentatio fuisset. Nunc vero ita dixit: Cum lex Aeliasanctia assiduo vindicem assiduum esse jubeat, locupletem jubet locupleti et caetera. Subjunxit, ut ostenderetur locuples esse assiduus; hoc autem tantumdem valet, quod ait, legem Aeliamsanctiam assiduo assiduum vindicem cum juberet esse, locuplet
Abbreviated transcription (Latin):
igunt᷑ : posse ꝯtrou̾sias easdẽ exist̾e. Hoꝵ cractaciões in aliis libri
explicant᷑. IHec solũ ꝑpetue acciones. s ⁊̃ partes oracioniᷤᷤ hisdẽ
locis adiuuant᷑. partĩ ꝓpriis. partĩ cõmunibꝰ. ut pͥncipiis. ꝗb
ut beniuoli. ut dociles. ut attenti sint ꝗ audiant efficiendũ ÷
ꝓpͥis locis. Itẽq narraciones ut ad suos fines spectẽt. Sd ÷ ut pla¬
ne sint. ut breues. ut euidentes. ut credibiles. ut modate. ut cũ
diguitate. Que quãq in tota oracione ẽẽ debent. magis tam̃s̃
ꝓpͥa narrandi. Que aũt seꝗͥt᷑ narracionẽ fides ea ꝑsuadendo
qm̃ efficit᷑ : ꝙ ad ꝑsuadẽdũ loci maxime ualeant. diccũ ÷ in his in
ꝗłꝰ de oĩ racione dicendi.Per oracio aũ: ⁊ alia q̃dã habet.⁊ maxi¬
at eoꝵ motꝰ. aut sed et oracio. Hinc gen̾i inquo ⁊ micdia.¬
bant᷑ p̃cepta suppedicant᷑ aliis libris. quos pot̾is mecũ legere
cũ uoles. Ad id aut̃ ꝙ te ulłe senseram cumulate satis factũ

Expanded text:
bris explicantur. nec solum perpetuae actiones sed etiam partes orationis isdem locis adiuvantur, partim propriis partim communibus; ut in principiis, quibus ut benevoli, ut dociles, ut attenti sint qui audiant, efficiendum est propriis locis; itemque narrationes ut ad suos fines spectent, id est ut planae sint, ut breves, ut evidentes, ut credibiles, ut moderatae, ut cum dignitate. Quae quamquam in tota oratione esse debent, magis tamen sunt propria narrandi. quae autem sequitur narrationem fides, ea persuadendo quoniam efficitur, qui ad persuadendum loci maxime valeant dictum est in eis in quibus de omni ratione dicendi. Peroratio autem et alia quaedam habet et maxiat eorum motus aut sedet oratio. huic generi, in quo et misbantur, praecepta suppeditantur aliis libris, quos poteris mecum legere, cum voles. Ad id autem quod te velle senseram, cumulate satisfactum e
Abbreviated transcription (Latin):
explicammꝰ: restat is locus quẽ posuit quartũ .i. ab affectis.
huius cũ multe sint species: integri atq ĩ diuisi proponi
non potuit exẽplum. Ham quoꝵ facienda partitio ÷ melius
ꝑ singła mẽbra dispositis aꝑiunt᷑ exẽplis. Hũs gͥ locũ diuidit
hoc mͤ ocus ꝙ ex affectis ÷ : parcĩ ex ꝯiugatis partĩ exgeu̾ea
parti ex forma descẽdit. Ex similitudine eͥ iã lex differẽtia
Fex c̃otrario. nec nõ ex ꝯiunctis. ex antecedẽtibꝰ. ex conseq̃ntibꝰ¬
⁊ exrepugnãtibꝰ. Ex causis ⁊ atq ex effectis causaꝵ ⁊ ex cõ.
coneniẽtibꝰ rerũ similitudimbꝰ illustrat. Miĩc illud nobis di¬
codum ÷ que sit affectoꝵ nat᷑a. ⁊ qđ habeant ꝓprietati
enĩ asfecta q̃ quodã mͦ ad aliqđ referri poss: ad id ad qđ referũt᷑¬

Expanded text:
explicavimus. Restat is locus quem posuit quartum, id est ab affectis, explicavimus. Restat is locus quem posuit quartum, id est ab affectis, hujus cum multae sint species, integri atque indivisi proponere non potuit exemplum. Nam quorum facienda partitio est, melius per singula membra dispositis aperiuntur exemplis. Hunc igitur locum dividit hoc modo: Locus qui ex affectis est, partim ex conjugatis, partim ex genere, partim ex forma descendit, ex similitudine etiam, vel ex differentia, vel ex contrario, necnon etiam ex conjunctis, ex antecedentibus, et consequentibus, et repugnantibus, ex causis etiam atque ex effectis causarum, et compconvenientibus rerum similitudinibus illustrat. Nunc illud nobis dicendum est quae sit affectorum natura, et quid habeant proprietatis. Sunt enim affecta quae quodammodo aliquid referri possunt, ad id ad quod refe
Abbreviated transcription (Latin):
duus ÷ locuplos sit : nõ ꝯsequit᷑. ut cũ lex elias ancia assiduo
assiduũ uindicẽ iusserit. Iocupletẽ iusserit locupleti. Et ar¬
gum̃ti cõclusionẽ pͥorem posuit : subiecit uͦ ꝓbacionẽ. Cõclu.¬
sio namq ⁊Cum lex eliasantia. assidnũ assiduo iundicẽ uelic
ẽe: locupletẽ iubet locupleti.Atq hanc p̃misit. Probatio ĩ¬
⁊ assiduũ ẽẽ lecupletẽ. ab &re dando noĩatum. Et hãc intu.¬
Cuiꝰ expositionẽ qm uaria ÷ multiplesq diuisio: differamꝰ. ac
ꝑrimi uoluminis t̾minũ huc usq sistamus.
aut pariũ. aut minoꝵ. Postꝙͣ locos eos ex ꝗbꝰ argum̃ta duc̃t᷑
gemina particiõẽ distribuit. alios in eo ipso de quo agitut
harere dicendo alios extrinsecus assini eũq locũ ꝙ ĩ ipso
de quo agitur heret in quatuor species secuit .i. a toto. a
partibus. a nota ab affectis: suꝑioribꝰ quidẽ tribꝰ exempla su.¬
biecit. que nos pͥmo uolumine quãtũ diligent̾ fieri potuit

Expanded text:
it, non consequitur ut cum lex Aeliasanctia assiduum assiduo vindicem esse jusserit, locupletem jusserit locupleti, et argumenti conclusionem priorem posuit, subjecit vero probationem. Conclusio namque est, cum lex Aeliasanctia assiduum assiduo vindicem velit esse, locupletem jubet locupleti, atque hanc praemisit; probatio s assiduum esse locupletem ab aere dando nominatum, et hanc intuCujus expositionem, quoniam varia est multiplexque divisio, differamus, ac primi voluminis terminum, hucusque sistamus.aut parium, aut minorum. Postquam locos eos ex quibus argumenta ducuntur gemina partitione distribuit, alios in ipso de quo agitur haerere dicendo, alios extrinsecus assumi, cumque locum qui in ipso de quo agitur haeret in quatuor species secuit, id est a toto, a partibus, a nota, ab affectis, superioribus quidem tribus exempla subjecit, quae nos primo volumine quantum diligenter fieri potuit
Abbreviated transcription (Latin):
Propͥetas sic. In homine ͤ solũ cadat. an ⁊ꝰ in beluas egritudo. Diui¬
sio ⁊ eod̾ pacto particio sic. Uria ne gen̾a bonoꝵ s̃. doscͥptio qͣł
sit auarus. quał assentator. Cet̾aq eid gen̾is in ꝗbꝰ natura ⁊ uita¬

Expanded text:
st utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divist utile est. Proprietas sic: in hominemne solum cadat an etiam in beluas aegritudo. Divisio et eodem pacto partitio sic : triane genera bonorum sint. Descriptio, qualis sit avarus, qualis adsentator ceteraque eiusdem generis, in quibus et
Abbreviated transcription (Latin):
modi exẽpla sunt. Sit ne sapiẽtis ad rem .p. accedẽ. Cognicio¬
nis questioneᷤ triꝑtite s. cũ ansit. aut qd̾ sit. aut quale sit que¬
distinctiõe explicat᷑s Cõiecture racio ĩ quatuor parteᷤ distri
buta ÷ Quarũ una ÷ cũ querit᷑. sit ne aliꝗd. Alt̾a unde ortũ sit
t̃cia: que id causa effec̾it. Quarta: in qua demutaciõẽ rei q̃rit᷑
¶Sit nec ne sit ⁊ ut ꝗ dña sit honestum. ⁊ qd̾ equu. Re uera anhec
tantũ in opinione sint. Unde aũt sit ortũ ut cũ querit᷑ natura
an doctͥna. possit effici uirtus. Causa aũt efficiens sic. ut c̃ que¬
ritur qͥbꝰ rebus eloq̃ncia efficiat᷑. De comutaciõe nũt sic. possit¬
ne eloq̃ncia cõmutacioẽ aliqua cõu̾ti inĩfanciã. ¶ũ aũt ꝗd
sit q̃rit᷑. nocio explicanda ÷. ⁊ proprietas. ⁊ diuisio. ⁊ particio.
hec enĩ s̃ diffinicioni actributa. addit᷑ ⁊ descͥpcio. quã hapꝰho ura¬

Expanded text:
usmodi exempla sunt: Sitne sapientis ad rempublicam accedere? Cognitiousmodi exempla sunt: Sitne sapientis ad rempublicam accedere? Cognitionis quaestiones tripartitae sunt, cum an sit, aut quid sit, aut quale sit, quaedistinctione explibuta est, quarum una est, cum quaeritur, Sitne aliquid? altera, Unde ortum sit? tertia, Quae id causa effecerit? quarta, in qua de mutatione rei quaeritur: Sit necne sit? Ecquidnam honestum sit, ecquid aequum revera, an haec tantum opinione sint? Unde autem sit ortum, ut cum quaeritur natura an doctrina possit effici virtus? Causa efficiens sic, ut cum quaeritur quibus rebus eloquentia efficiatur? De commutatione sic, Possitne eloquentia commutatione aliqua converti in infantiam? Cum autem quid sit quaeritur, notio explicanda est, et proprietas, et divisio, et partitio; haec enim sunt definitioni attributa. Additur etiam descriptio, quam Graeci ὑπο
Abbreviated transcription (Latin):
nec fere õs locoᷤᷤ icide mom̃ẽ questionẽ. ⁊ ꝙ. b̾dã questionibꝰ
alios. ql dã alios ẽẽ aptiores locos.  Questionũ duo gen̾a sunt.
nos causam. Infinicũ: ꝙ thesin illi appellant. nos ꝓpositũ possumꝰ
nominare. Causa c̾tis ꝑsonis. locis. tẽꝑoribꝰ. actionibꝰ. negocũ
cernt᷑. Aut ĩ õibꝰ. aut plerisq eoꝵ Propositũ aũt ĩ aliquo eoꝵ¬
aut płibꝰ. nec tam̃ ĩmaximis. Itaq ꝓpositũ pars÷ cause. S eiul
õis questio. eoꝵ aliqua de rȩ ÷ ꝙb cause c̃otinent᷑. aut una
aut płibꝰ aut nõ nũꝗͣ oibꝰ. Questionũ aũt qͣcũq de re sint: duo
sunt genera. Unũ cognicionis. alt̾um actionis. Cognicionis s
hee. quaꝵ ÷ finis sciẽcia. Ut si querat᷑ natura ne ius ꝓfectũ sit
an ab aliqua quasi cõdicioẽ hominũ ⁊ pactiõe. Actionis aut̃ hiꝰ¬

Expanded text:
nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus nec fere omnis locos incidere in omnem quaestionem et quibusdam quaestionibus alios qui- busdam alios esse aptiores locos. Quaestionum duo genera: altenos causam; infinitum quod qe/sin illi appellant, nos propositum possumus nominare. causa certis personis locis temporibus actionibus negotiis cernitur aut in omnibus aut in plerisque eorum, propositum autem aut in aliquo eoaximis. Itaque propositum pars causae est. Sed omnis quaestio earum aliqua de re est quibus causae continentur, aut una, aut pluribus, aut nonnunquam omnibus. Quaestionum autem quacunque de re sint, duo sunt genera, unum cognitionis, alterum actionis. Cognitionis sunt hae quarum finis est scientia, ut si quaeratur: A natura jus profectum sit, an ab aliqua quasi conditione hominum et pactione? Actionis autem huj