comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mlloq hostiũ insequẽte ednũ
uersus ubi maxiẽ metuebat
iustitutũ iter arxipint Erãt
in ex̾citu eporidorix et uiri do¬
marus ediu quorũ supͣ mencio¬
nez fecrmꝰ hi magnis bene ficie
preuenti et p̾itim scds̃ in nul¬
tis seye distordes in hoc uno
tuc̃ impio et ĩ grato mõ con¬
tordarũt Ut Dum et bene fatto¬
rem suũ nõ solum incc̃itate de¬
sererẽt S contͣ eũ quoqz ne¬
phaue quiraret Tercio ergo
profeccõius die suuł illu adeũt
naruãt litanictũ ꝯtinẽ suum
magno cũ equitatu ad aleenã¬
das mẽtes ppłariũ romanis in
patriã profectũ et necessiuũ
esse ipõs p̾ueurie ut consilus
atqz conatib eius occurrerent
Non fefellit circũpectissum du¬
cis acumẽ futata adolescencuu
orõ Seusat iam pridem erga
se mtantes eduorũ̾ iiõs et
horũ iuuenũ lenitatez rertis
indicus iam añ notauerat neq
in dubiũ renocabat q̃n horũ
profeccio allatur a ess a liniẽ¬

Expanded text:
nulloque hostium insequente, Eduum nulloque hostium insequente, Eduum versus, ubi maxime metuebat, institutum iter arripuit. Erant in exercitu Eporedorix et Viridomarus Edui, quorum supra mentionem fecimus. Hi magnis beneficiis preventi, et presertim secundus, in multis sepe discordes, in hoc uno tunc impio et ingrato animo concordarunt, ut dominum et benefactorem suum non solum in necessitate desererent, sed contra eum quoque nefarie coniurarent. Tertio ergo profectionis die simul illum adeunt, narrant Litavitum, concivem suum, magno cum equitatu ad alienandas mentes popularium a Romanis in patriam profectum, et necessarium esse ipsos prevenire, ut consiliis atque conatibus eius occurrerent. Non fefellit circumspectissimi ducis acumen fucata adolescentium oratio. Senserat iam pridem erga se nutantes Eduorum animos et horum iuvenum levitatem certis indiciis iam ante notaverat, neque in dubium revocabat, quin horum profectio allatura esset alimen
Abbreviated transcription (Latin):
loci et urã fecit auducia iurtuti
hostiũ imxntandũ est hosternũ
diem fortuna suo egerit arbitrio
In reliquis ur̃e fortitudun ut
spero ur̃eq prudencie morẽ geret
hus dictis ꝯsolatus milites et
pudore ac merore ꝯcussos orõne
firmauerat Ixẽ uero bellis undi¬
q oriẽnb propositũ abeundi ex
his dudũ locis ceꝑat Sed ne abi¬
tus fugã saꝑet instructa ucie e
castris in apertũ exut ut si quid
hostes aude̾nt se paratũ inuem¬
rent Uercingetorix cui multuz aĩ
et plus erat uirũ ꝯtemplatus
abemitẽ Ixe ecia in plaua des¬
cendit Concursũqz est equestri
tnĩ leui p̾lio quo superior cesar ĩ
castra se retulit par seqũti die
preliũ parq euẽtus quib et
gallicaz iactãtiã sat ꝯpressam
et suorũ spes erectas ratus ne
uel hostes fuge arguerẽt digres¬
sos uel sui non tam duci ad alia
ꝙͣ sub duci pĩtib periculis se
crederẽt atq abduci castra mouit

Expanded text:
loci et vestra fecit audacia, virtuti loci et vestra fecit audacia, virtuti hostium imputandam est. Hesternum diem fortuna suo egerit arbitrio; in reliquis vestre fortitudini, ut spero, vestreque prudentie morem geret. His dictis, consolatus milites et pudore ac merore concussos oratione firmaverat; ipse vero, bellis undique orientibus, propositum abeundi ex his dudum locis ceperat. Sed ne abitus fugam saperet, instructa acie e castris in apertum exiit, ut, si quid hostes auderent, se paratum invenirent. Vercingetorix, cui multum animi et plus erat virium, contemplatus abeuntem ipse etiam in plana descendit, concursumque est equestri tantum levi prelio, quo superior Cesar in castra se retulit. Par sequenti die prelium parque eventus. Quibus et gallicam iactantiam sat compressam et suorum spes erectas ratus, ne vel hostes fuge arguerent digressos, vel sui non tam duci ad alia, quam subduci presentibus periculis se crederent atque abduci, castra movit,
Abbreviated transcription (Latin):
fortib amissis qnͣti nͨ gergonia ne
erat aluerma Ego quidez forti¬
tudinẽ uram̃ mror quã nec ardiuis
mõs nec muri ne ͨ castra hostuiz ar¬
cuerũt S nõ minꝰ et suꝑbiam
et ꝯtumatiã uram̃ dapno qui plus
uobis ĩuentira p̾sagio taibuitis
ꝙͣ imꝑatori uro Cui nõ iubere sed
parere teneñ quiq frustra dat̃
ex̾citi si ud nutũ quisq suũ ire
possit ĩ preliũ ac redire Rarũ di¬
nnu̾qz aĩ bonuz proidencia est
Ideo pauci sut̾ bom duces tũ multi
in acie quisq sibi fuit ĩꝑator Ego
tastum spectator euentunz et
stulticie castigator irxitus fui qͥ
urofecto semꝑ in mlitib meis
et modestiã et obediẽtiã nõ menꝰ
.Y fortitudinẽ requiro Nolim tñ
uos hoc eruore deici non lerrere
sed arguere et castigare ꝓposuũ
est reꝑate et firmate aiõs erxã¬
do dr̃ Eritis ad alia in posteꝵ
canciores neq enĩ ꝙ miquitas

Expanded text:
fortibus amissis, quanti nec Gergonia nec tota fortibus amissis, quanti nec Gergonia nec tota erat Alvernia. Ego quidem fortitudinem vestram miror, quam nec arduus mons nec muri nec castra hostium arcuerunt; sed non minus et superbiam et contumaciam vestram damno, qui plus vobis in venturi presagio tribuitis, quam imperatori vestro, cui non iubere, sed parere tenemini, quique frustra datur exercitui, si ad nutum quisque suum ire possit in prelium ac redire. Rarum divinumque animi bonum providentia est. Ideo pauci sunt boni duces, quum multi tra nunc in acie quisque sibi fuit imperator, ego tristium spectator eventuum et stultitie castigator irritus fui, qui profecto semper in militibus meis et modestiam et obedientiam non minus, quam fortitudinem, requiro. Nolim tamen vos hoc errore deici: non terrere, sed arguere et castigare propositum est. Reparate et firmate animos. Errando discitur. Eritis ad alia in posterum cautiores. Neque enim, quod iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
usurpastis At qqui ego uestre
nulicie ubi possit faueo uos
inͥ quod in uobis est meũ ipe¬
riũ abrogatis qm signũ re¬
ceptui a me dam̃ qu legatoꝵ
ymo mers ex illorũ ore utiles
monitus ꝯtempsistis atqz ur¬
gente nestio quo nã aiõꝵ mi¬
petu riustis uñ nec redirent
oms neqz qu redirent aut sa¬
lutem suam aut Romanuꝰ de¬
cus integrũ reportarẽt An igno¬
rabatis. ut magm sepe ex̾citꝰ
a pancis sola locorũ ĩ iqͥtate
suꝑati sũc An si alias nesti¬
retis historius obliti eratis ut
nudius tercius ego ip̃e ad mua¬
ricũ dum hostes equitatu ac
dure nudatos et per se uinci
illis loci fanebat nquitas
uram̃ nobiles indignacõez ab
eorũ ꝯgressione ꝯtiuui nõ ꝓ uicto¬
riam desparem S ne secũ ma¬
gni aliquid afferxet ĩ comodi uos
et ueterũ et recẽciũ obliti hostes
suuł et naturã unice̾ uoluistis
metite g̾ qd̵ seuistis et cui plus nu¬
Ieor metet naẽ res puͣ tot uiris

Expanded text:
usurpastis. Atqui ego vestre usurpastis. Atqui ego vestre militie, ubi possum, faveo: vos michi, quod in vobis est, meum imperium abrogastis, qui signum receptui a me datum, qui legatorum, immo meos ex illorum ore utiles monitus contempsistis, atque, urgente nescio quonam animorum impetu, ivistis unde nec redirent omnes, neque qui redirent aut salutem suam aut romanum decus integrum reportarent. An ignorabatis, ut magni sepe exercitus a paucis sola locorum iniquitate superati sunt? an, si alias nesciretis historias, obliti eratis, ut nudius tertius ego ipse ad Avaricum, dum hostes equitatu ac duce nudatos et per se vinci uia tamen illis loci favebat iniquitas, vestram nobilem indignationem ab eorum aggressione continui? non quod victoriam desperarem, sed ne secum magni aliquid afferret incommodi. Vos et veterum et recentium obliti, hostes simil et naturam vincere voluistis. Metite igitur, quod sevistis, et, cui plus misereor, metet ipsa res publica, tot viris
Abbreviated transcription (Latin):
turionib. ac militib seplingẽtis
iniquo colle reitiũtur fuiss et
fuga longior ac largior cedes ĩ
proidentissum ducis ex siuã ro¬
mane se cohortes gallis in sequẽ¬
tib obiecissent Cũqz ad plaua
fugienda insequẽdo utq obitã¬
do peruẽtũ ess legiones ip̃e ĩ¬
structa acie stabunt quib aiã¬
duersis uertĩgetorix añmͣ se
equis locis crederet suos in castra
reuocauit Hec est le gio ad ger¬
gomã fusa Emꝰ menuinit trã¬
quillus in p̾mo mr̃ tres belli
gallici aduersitates cesareas nu¬
merata Et diet quidez illiꝰ
reliquie sauceꝰ curandis aut hu¬
mandis mortus et serus q̃rimo¬
mis sũt assũpte ubi dies pro¬
Uimꝰ illuxit Conuocato ad cõ¬
ciouez excitu cesar ita diss̾nt
cuxidis̃ nestre fructũ aĩo mestũ
meo uestra lñ audacia atq in¬
solencia nõ indignũ qui nobis
ipiis quid agendũ linqndũ ue
quo eñdũ unde abst mendum
hoc est totũ nestri ducis officiũ

Expanded text:
turionibus ac militibus septingentis, turionibus ac militibus septingentis, iniquo colle reiciuntur. Fuisset et fuga longior et largior cedes, ni providentissimi ducis ex sententia romane se cohortes Gallis insequentibus obiecissent: quumque ad plana fugiendo, insequendo atque obstando perventum esset, legiones ipse instructa acie stabant, quibus animadversis, Vercingetorix, antequam se locis equis crederet, suos in castra revocavit. Hec est legio ad Gergoniam fusa, cuius meminit Tranquillus in primo, inter tres belli gallici adversitates cesareas numerata. Et diei quidem illius reliquie sauciis curandis aut humandis mortuis et seris querimoniis sunt absumpte. Ubi dies proximus illuxit, convocato ad concionem exercitu, Cesar ita disseruit: cupidinis vestre fructum, animo mestum meo, vestra tamen audacia atque insolentia non indignum, qui vobis ipsis, quid agendum linquendumve, quo eundum, unde abstinendum, hoc est, totum vestri ducis officium
Abbreviated transcription (Latin):
ratiq locũ pͥmii suppliciũ occu¬
pauit Memorandũ p̾terea ĩ
hanc ipam horã facinꝰ nicidit
MMarcus nemye petrouuuis le¬
gionis eiusdem centurio dum
portas frange̾ intit᷑. multitu¬
dine hostiũ circũnentus et
plagis multis afflctus ac u̾sus
ad socios qñ inq̃t me uobistũ sua¬
re prohibeor, nos sinabo quos me¬
cũ glorie studio in distrimẽ traxi
Ite incolames dũ paruyer hos
barburos detineo Hec dicẽs ad
huc qrͣ iureger in aduerses ĩ uehit᷑.
et duob uno cesis ĩpetu reliquos
a porte custodia inteũ auertit
Dumqz sui comites qͥ i̾uiti et
mesti eũ deserebant opem sibi
nut etiã fe̾re interẽtur Ille ut
loqui potat̾ frustra ait. Iamn me
eiñ sanguis ac uita destituñt
Qui me linq̾te igitur et uos morti
dũ licet eripite Sic uociferans
insultansqz hostib ruit et mo¬
rens suis profuit his ac talibz
suorũ casib romaii tandez pre¬
grauati cesis quadragĩta sexcẽ¬

Expanded text:
ratique locum premii supplicium occuratique locum premii supplicium occupavit. Memorandum preterea in hanc ipsam horam facinus incidit. Marcus nempe Petronius, legionis eiusdem centurio, dum portas frangere nititur, multitudine hostium circumventus et plagis multis afflictus ac versus ad socios: Quando, inquit, me vobiscum servare prohibeor, vos servabo, quos mecum glorie studio in discrimen traxi. Ite incolumes, dum parumper hos barbaros detineo. Hec dicens, quasi adhuc integer in adversos invehitur, et duobus uno cesis impetu, reliquos a porte custodia interim avertit; dumque sui comites, qui inviti et mesti eum deserebant, opem sibi nunc etiam ferre niterentur, ille, ut loqui poterat: Frustra, ait; iam me enim sanguis ac vita destituunt. Quin me linquite igitur et vos morti, dum licet, eripite. Sic vociferans insultansque hostibus ruit, et moriens suis profuit. His ac talibus suorum casibus Romani tandem pregravati, cesis quadraginta sex cen
Abbreviated transcription (Latin):
leta prĩcipia sit mestos ht̃ euẽ¬
tus Aluerm em̃ qui aduer sa t̃
parte erãt audito rapti opidi
murmure glomerati aduolant
Eligentes credo in deffensione
patrie mori pociꝰ honeste ꝙͣ
turpiter in exilio seuestẽ et
p̾turrerẽt equitatu nullo ordine
cetera turba consequit᷑. seq pro
muris obicit huic aĩmꝰ crestit
obtessis ut matrone q̃ mõ roma¬
nos sicut diximꝰ orabant Iam
sparsis more patrio capillis et
p̾tentis pignorib orare suos
inciperẽt Instaurat᷑. pugͣ locis
om̃ĩb sed iniquo partũ ꝯcursu
Nam ex alto dimicãt aluerm
cũ expeditis cohortib ad radicẽ
collis misit ut si suos terga
Dare ꝯtingẽt̾ hostes ab insequẽ¬
do repelleret Ipẽ autẽ qm̃ locus
pugnandi iusta acie nõ erat rei
exitũ auxius expectabat Galli
quidẽ loco et nũo romain sola
uirtute prestabant que tñ ad
ultinũ molle hostiũ uicta suc¬
tubuit Itaq luciꝰ fabmꝰ e muro
i que pͥmus ascenderat cum
comitib interfectus a bicit᷑. spe¬

Expanded text:
ta principia, sic mestos habet eventus. Alverni enim, qui adversa in parte erant, audito capti oppidi rumore, glomerati advolant, eligentes, credo, in defensione patrie mori potius honeste, quam turpiter in exilio senescere; et precurrente equitatu nullo ordine, cetera turba consequitur seque pro muris obicit. Hinc animus crescit obsessis, ut matrone, que modo Romanos, sicut diximus, orabant, iam sparsis more patrio capillis et pretentis pignoribus orare suos inciperent. Instauratur pugna locis omnibus, sed iniquo partium concursu. Nam ex alto dimicant Alvernium Sextium cum expeditis cohortibus ad radicem collis misit, ut, si suos dare terga contingeret, hostes ab insequendo repelleret; ipse autem, quoniam locus pugnandi iusta acie non erat, rei exitum anxius expectabat. Galli quidem loco et numero, Romani sola virtute prestabant, que tamen ad ultimum mole hostium victa succubuit. Itaque Lucius Sabinus e muro, in quem primus ascenderat, cum comitibus interfectus abiicitur, spe
Abbreviated transcription (Latin):
ne tempus sibi denũtiatũ tre¬
derent et semꝑ parati quo¬
cieus profeccõnis aut pugne
signũ sonuisset ĩuenirẽtur et
sepe nulla cã rei cuiꝰ piã signũ
dabat ut condistent la borare
et repẽtinis imꝑiis presto ẽẽ
ueccata nulitu nõ ꝯia casti¬
gabat et multa dissimulabat
Sciens genus hom ad peccã¬
dũ prouũ nec facile natirrã
et consuetudinẽ uerbis extir¬
pari sediciosos ac desertores

Expanded text:
ne tempus sibi denuntiatum crederent et semper parati, quotiens profectionis aut pugne signum sonuisset, invenirentur, et sepe nulla causa rei cuiuspiam signum dabat, ut condiscerent laborare et repentinis imperiis presto esse. Peccata militum non omnia castigabat, et multa dissimulabat, sciens genus hominum ad peccandum pronum, nec facile naturam et consuetudinem verbis extirpari. Seditiosos ac deserto
Abbreviated transcription (Latin):
b horis nõ magis diuriuis ꝙͣ
nocturius ꝑatos eos ad iter
ad pugnã exigebat Ideoq ñ
ꝙͣ pugne tempus denũciabat
aut itmeris ut ome tempus
sibi denũciatũ crederent et seꝵ¬
parati quociens profeccoĩs aut
pugne signũ sonsset ĩue
irent᷑. et sepe nula rei tueꝰ¬
piam signũ Dabat ut cõdiste
rent laborare et repẽtinis ĩ
ueris presto esse peccata ni
lituz nõ onũã castigabat et

Expanded text:
qui rebus ipsis interfuerunt, digesti sunt et in lucem editi; unde horum, que de rebus Cesaris scripsimus, maxima pars decerpta est. Scripsit et alios plures, qui ita sibi propter ingenii velocitatem adeo nichil aut modicum temporis occupabant obstabantque negotiis, ut quosdam ex eis in Alpium transitu belli gallici temporibus, quosdam in medio periculosissimorum ardore bellorum, unum, cuius supra meminimus, dum ab urbe Roma IIII et XX
Abbreviated transcription (Latin):
faciluis impetrarẽt e muris uestẽ
argẽtũq proitent Quedã qua
per murã demisse se se traderẽt
in fidem et brachia romanorũ
nlitũ lucuis fabinus octane
renturio legionuis multis audĩe¬
tibz de illo dixãt se premiis aua¬
ritensib quib cesar muri illiꝰ
ascensorẽ p̾mũ douauat exci¬
tatũ nõ passirũ ut quisꝙͣ ger¬
gome murũ aute se standerẽt
Is cuz p̾mis ad murũ ueniss

Expanded text:
facilius impetrarent, e muris vestem facilius impetrarent, e muris vestem argentumque proiicerent, quedam quoque per murum demisse sese traderent in fidem et brachia romanorum militum. Lucius Sabinus, octave centurio legionis, multis audientibus, die illo dixerat se premiis Avaricensibus, quibus Cesar muri illius ascensorem primum donaverat, excitatum non passurum, ut quisquam Gergonie murum ante se scanderet. Is
Abbreviated transcription (Latin):
trãsmnissis trina hostiũ castra cor¬
rixiũt tanta celeritate in uotima¬
rus unꝰ ex regulis gallorũ dũ me¬
ui diaret᷑. in lectulo deprehensus uix
manus nulitũ semisopitus et se¬
decreuerat actũ uidet receptu cam
nuꝑat substicit legio ꝯ̃ propuiqua
erat Altera n̾o remocior seu signo
per distanciã non audito seu fer¬
nore marcio upellente aiõs ꝙͣͣius
retiuentib legatis quib hoc ab
nipatore mãdatũ e̾uat et uirtuti
eñ ꝓprie et fuge hostiũ confisa et
uctoriaꝵ suarũ memoria ml iã
Nbi indicans difficile nõ prius
hostes insequi destitit ꝙͣ ad por¬
tas opidi ꝑueniret Tantus q
undiqz sublatus est clanor et
clamori imixtus rlmor Romanos
opido potiri ut qui altera in ꝑte
erant ex ip̃o se se opido p̾cipi¬
tant̾ eriꝑent Matrone autẽ
flentes ueniã orarẽt ne sicut
auarici gestũ erat fenniẽ eciã at¬
q infantes occidere̾t᷑. ut q u

Expanded text:
transmissis, trina hostium castra cortransmissis, trina hostium castra corripiunt tanta celeritate, ut Votimarus, unus e regulis Gallorum, dum meridiaretur, in lectulo deprehensus vix manus militum semisopitus evasedecreverat, actum videt, receptui cani imperat. Substitit legio, que propinqua erat; altera vero remotior seu signo per distantiam non audito, seu fervore martio impellente animos, quamvis retinentibus legatis, quibus hoc ab imperatore mandatum erat, et virtuti en proprie et fuge hostium confisa et victoriarum memoria suarum, nil sibi iudicans difficile non prius hostes insequi destitit, quam ad portas oppidi pervenirent. Tantusque undique sublatus est clamor et clamori etiam mixtus rumor Romanos oppido potiri, ut, qui altera in parte erant, ex ipso sese oppido precipitanter eriperent, matrone autem flentes veniam orarent, ne, sicut Avarici gestum erat, femine etiam atque infantes occiderentur; utque id
Abbreviated transcription (Latin):
cogitacio percussit repente aĩm lo¬
cum illum occupandi Erat autẽ
et natura et manu hoĩm aggestis
ꝑlexũ iter saxis et suꝑ dupplicẽ
per tebras noctis magno strepitu
disturre iissis equitib et ĩ mustis
turbe nulionib galeatis quo maior
ac strepẽtior motus eẽt om̃iq aiõs
errore ac pauore nario atqz nterta
expectatõne suspende̾t Ix̃e hostib
in suspicionẽ trepida adductis le¬
gatis legionũ quid paret aꝑit
dicit rem esse diffialem docet qͥd
niquitas locorũ mali hẽant qntũ¬
q ꝑiculi aduersus ꝙͣ occasione nõ
prelio sit utendũ ut nulires ergo
suos ꝯtineãt mouet atq ĩperat
ne uel ꝑugne uel prede dulcedi¬
ne rapiãtur quo nõ expedit Sic
suos affectus Eduos astensu alio
ad portas opidi proficisti iubet
Inde suos nlitib signũ dat quo
accepto rapidissime unde nullus
ascensus uideret᷑. ad municõnes
obiuas ꝑueniũt quib dicto cicius

Expanded text:
cogitatio percussit repente animum locogitatio percussit repente animum locum illum occupandi. Erat autem et natura et manu hominum aggestis perplexum iter saxis, et super duplicem per tenebras noctis magno strepitu discurrere iussis equitibus, et immixtis turbe mulionibus galeatis, quo maior ac strepentior motus esset, omniumque animos errore ac pavore vario atque incerta expectatione suspenderet, ipse, hostibus in suspicionem trepidam adductis, legatis legionum, quid paret, aperit, dicit rem esse difficilem, docet, quid iniquitas locorum mali habeat quantumque periculi, adversus quam occasione, non prelio, sit utendum. Ut milites ergo suos contineant, monet atque imperat, ne vel pugne vel prede dulcedine rapiantur, quo non expedit. Sic suos affatus, Eduos ascensu alio ad portas oppidi proficisci iubet; inde suis militibus signum dat. Quo accepto rapidissime, unde nullus ascensurus videretur, ad munitiones obvias perveniut; quibus dicto citius
Abbreviated transcription (Latin):
d se aut̃ curis cor urẽti¬
b uersus multa cõtir¬
cũspiciens magnos undiqz con¬
surgentes motus gallie prem¬
debat Dum mntea quedã sibi
pretez spem prosꝑioris euentus
occasio se ostendit forte eñ in
euz collez quẽ captũ et cõmumi¬
tum castrisq iõrib deputatuẽ
fossaq maiorib castris adiũctu
memoraiumꝰ spectandi grã consẽ¬
denti collis alter ab hostibz pos¬
sessus aꝑuit uacuus custodibz qͥb
confortissimꝰ esse consueuãt Tũ
parũ per gradũ fixit admiras
reiqz causam q̃ sunt ex profugis
qui in dies ad eũ multi uenebãt
Audit ab his ꝙ ab exploratorib
suis iam prius audierat om̃s inde
enocatos ad mumẽdos additus loci
alterius cui maxime metuebant
id̃ inde planũ iter esẜ ad opidũ quẽ
adituz si romamn caꝑent qui collẽ
alterũ iã haberẽt tũ sibi prorsus
obtessi s et seclusi a suis et exclu¬
si ab om̃i libero distursu atqz a
pabulo uidebant᷑. hoc audito recẽs

Expanded text:
d se autem, curis consurgentibus, versus, multa circumspicens, magnos undique consurgentes motus Gallie previdebat, dum interea quedam sibi preter spem prosperioris eventus occasio se ostendit. Forte enim in eum collem, quem captum et communitum castrisque minoribus deputatum fossaque maioribus castris adiunctum memoravimus, spectandi gratia conscendenti collis alter ab hostibus possessus apparuit vacuus custodibus, quibus confertissimus esse consueverat. Tum parumper gradum fixit admirans, reique causam quesivit ex perfugis, qui in dies ad eum multi veniebant. Audit ex iis, quod ab exploratoribus suis iam prius audierat, omnes inde evocatos ad muniendos aditus loci alterius, cui maxime metuebant, quod inde planum iter esset ad oppidum; quem aditum si Romani caperent, qui collem alterum iam haberent, tum sibi prorsus obsessi et seclusi a suis et exclusi ab omni libero discursu atque a pabulo videbantur. Hoc audito, recens
Abbreviated transcription (Latin):
dedicõne urbiũ magis ac magis
Casmellaunus aĩo concussus ac
diffisus bello parem pecũt de di
quẽ ille in amicis cesar inter fidos
numerabat ueniã ixetrauit Cũ
eñ cesaris essi niẽtio in gallia
hiber nare et iã fuis ꝓpe esset
estatis que multo ibi est breuor
ꝓͣ in nr̃o orbe mencionẽ pacis nõ
Iuitus audunt ne per hiemẽ
ntra insulam teneret. Contẽ¬
tus reges uicisse ac cepisse et¬
cributariã fecisse britamã trbu¬
tum amiũ imposint obsides ĩ¬
ꝑauit Nain ut elegantissine
ait florus nõ proĩcie sed nomĩ
studebat᷑. In cũctis obtemꝑatũ
illui expressum dedito iperatu
ne qua in re triuonantibz a lusqz
dediciis romanorũ aute alios mã¬
dubracio occisi regis filio uoceat᷑
Hus explicitis ad litus et ad cla¬
ssem rediit nauesqz ut insserat
reꝑatas ĩuemiẽs constendit cũ
ex̾citu et ingẽti captiuorũ tur¬
ba proxims ulus int̾cepta Cũq
uritannico de uictore scdã ii¬

Expanded text:
deditione urbium, magis ac magis deditione urbium, magis ac magis Casivelanus animo concussus ac diffisus bello pacem petiit, et dequem ille in amicis, Cesar inter fidos numerabat, veniam impetravit. Quum enim esset Cesaris intentio in Gallia hibernare, et iam finis prope esset estatis, que multo ibi est brevior, quam in nostro orbe, mentionem pacis non invitus audivit, ne per hiemem intra insulam teneretur. Contentus reges vicisse ac cepisse eributariam fecisse Britanniam, tributum annuum imposuit, obsides imperavit. Nam, ut elegantissime ait Florus, non provincie, sed nomini studebatur. In cunctis obtemperatum. Illud expressim Dedico imperatum, ne qua in re Trinovantibus aliisque dediticiis Romanorum, ante alios Mandubracio, occisi regis filio, noceatur. His explicitis, ad litus et ad classem rediit, navesque, ut iusserat, reparatas inveniens conscendit cum exercitu et ingenti captivorum turba proximis preliis intercepta. Quumque britannico de litore secunda vi
Abbreviated transcription (Latin):
diderũt Abhis edoctus cesar qua
in silua Casmellã ns locum
munitissimũ et obiectu cesarũ
arborũ ac paludũ pene in accesse¬
bilem hrẽt atq ubi se tuciorẽ qͣ
ullis in urbib extimaret his ip̃ĩs
Ducib ad eũ ꝑgit ꝙͣ cũ aliquãtu¬
lum deffendissent qui ad custodiã
deputati erãt ffuga tamẽ preci¬
piti reliquere in qua multũ hostiũ
comp̾hensi cesiqz sunt a iultũq
ibi pecoris ĩuentũ locũ expugna¬
tis effractusqz Casmellaunus hñs
ꝑmotus rebus quatuor bataie
regulos qui partes extremas in¬
sule regebant ꝑ legates ad soli
natalis accxilio muitat Iubet ut
rõna classem et castra per ducis
absenciã indefensa qnͣtis possũ
uribz ĩuadant parent ułi seu
patrie caritas seu iussu supe¬
rioris urgerz Cũq ad castra ue¬
nissent erũpentes romain mul¬
tis occisis et uno reguz capto
cũ lugoto rix fuit nomẽ intra bultũ
sospites redue quo euentu et presertiz

Expanded text:
diderunt. Ab his edoctus Cesar, qua diderunt. Ab his edoctus Cesar, qua in silva Casivelanus locum munitissimum et obiectu cesarum arborum ac paludum pene inaccessibilem haberet, atque ubi se tutiorem, quam ullis in urbibus, estimaret, his ipsis ducibus ad eum pergit. Quem quum aliquantulum defendissent, qui ad custodiam deputati erant, fuga tandem precipiti reliquere; in qua multi hostium comprehensi occisique sunt; multumque ibi pecoris inventum; locus expugnatus effractusque. Casivelanus his permotus rebus quatuor Britannie regulos, qui partes extremas insule regebant, per legatos ad soli natalis auxilium invitat; iubet, ut romanam classem et castra per ducis absentiam indefensa, quantis possint viribus, invadant. Parent illi, seu patrie caritas, seu iussus superioris urgeret; quumque ad castra venissent, erumpentes Romani, multis occisis et uno regum capto, cui Logotorix fuit nomen, intra vallum sospites rediere. Quo eventu, et presertim
Abbreviated transcription (Latin):
solis esse daruis utrorũq officia
uus se se locis credere ausus ex ab¬
dito romanorũ actus atq itmera
obsuabat cũ in aciez elici nullo
poss ĩgenio aduiuabat qz eũ na¬
tura ipã locorũ usquaq siluestrũ¬
¶ Hac casmellam diffiden nu
ciũ aliqͥd magnũ esse ꝙ corũ for¬
tissimꝰ sic tuueret Itaq trinona¬
tes quorũ uibs totius insule ea
etiã tempestate firmis sima fere¬
batur se seqz cesari spontanea
dedicõne cõmissant Hi regem
huerant quẽ casmellanus occi
fri mẽ to que illi lete ac celeriter
compleuere ne hil a liuid petentes
ꝙͣ ut occisi regis filiũ ab occisoris
crudelitate protegeret Qua nire
cesar precibz non egebat qũ ado¬
lestens ille iam inde sibi ab mi¬
cio carus erat nempe qui ut ma¬
mis sui hostis euaderet ad eum
ad huc in gallia existentẽ suppler
access̾at susceptusqz erat in gra¬
ciã tauonanciũ exemplũ secute
quĩqz urbes alie ad se similiter de¬

Expanded text:
solis essedariis utrorumque officia solis essedariis utrorumque officia bus sese locis credere ausus, ex abdito Romanorum actus atque itinera observabat, quum in aciem elici nullo posset ingenio; adiuvabatque eum natura ipsa locorum usquequaque silvestrium. At Casivelani diffidentia tium aliquid magnum esse, quod eorum fortissimus sic timeret. Itaque Trinovantes, quorum urbs totius insule ea etiam tempestate firmissima ferebatur, sese Cesari spontanea deditione commiserant. Hi regem habuerant, quem Casivelanus occidfrumento, que illi lete ac celeriter complevere, nichil aliud petentes, quam ut occisi regis filium ab occisoris crudelitate protegeret. Qua in re Cesar precibus non egebat, quoniam adolescens ille iam inde sibi ab initio carus erat, nempe qui, ut manus sui hostis evaderet, ad eum adhuc in Gallia existentem supplex accesserat, susceptusque erat in gratiam. Trinovantium exemplum secute quinque urbes alie se consimiliter de
Abbreviated transcription (Latin):
lis Eo cũ casmellaniinis magnas
copias ꝯtraxiss suꝑuenit ad locuz
cesar hostibq conspectis in ad¬
uersa rippa p̾misso equitatu et
legiombz sequi inssis uix credi¬
bili feruore amñe tũsut cũ ex
aquis nõ nisi capita peditum
extarent Quibz emersis ad
ripam mt̾ siccos et madidos acta
res est Ita ut qui aquis made¬
uant sanguine siccos madefacent
atq in fugã uerterent et ut
multa paucis expediã circa hec
loca plurima per id tempus ua¬
riis quidẽ casib gesta sũt p̾lia
uno tñ semper euentu ubiqz Ro¬
mam uictores non sue ꝑiculis
licet multis ac gramb ꝙ se ho¬
stes siluarũ p̾sidio tuerẽtur et
arrepta occasione e lacebris erũ¬
pentes sepe romanas ĩnaderem
legiones seqz illesos unde uenerãt
armorũ leuitate reciperẽt Cas¬
mella nuius ip̃e britannici belli dux
aꝑti prelu spe anuifsa gem̃ in sil¬
ius atq insidiis spem locarat
Et dimissis equirib atq peditib

Expanded text:
lis. Eo quum Casivelanus magnas lis. Eo quum Casivelanus magnas copias contraxisset, supervenit ad locum Cesar, hostibusque conspectis in adversa ripa, premisso equitatu et legionibus sequi iussis, vix credibili fervore amnem transiit, quum ex aquis nonnisi capita peditum extarent. Quibus emersis ad ripam, inter siccos et madidos acta res est ita, ut, qui aquis madebant, sanguine siccos madefacerent, atque in fugam verterent. Et ut multa paucis expediam, circa hec loca plurima per id tempus variis quidem casibus gesta sunt prelia, uno tamen semper eventu: ubique Romani victores, non sine periculis licet multis ac gravibus; quod se hostes silvarum presidio tuerentur et, arrepta occasione, e latebris erumpentes sepe Romanas invaderent legiones, seque illesos, unde venerant, armorum levitate reciperent. Casivelanus ipse, britannici belli dux, aperti prelii spe amissa, omnem in silvis atque insidiis spem locarat, et dimissis equitibus atque peditibus,
Abbreviated transcription (Latin):
electo cũ casmelanno nomẽ fuit
Hic bellicosus erat uir sꝑqz cum
proxinus decertare solitus Bed
nñe maiori externo bello t̾rti
Britam ceu distordes canes uiso
luyo concordauerãt omissisqz do¬
mesticis bellis in romanos uersi
om̃s huic uni uiro nelut oñm for¬
tissimo et ĩ sule tocuis imꝑiũ et
ducatũ uelli unamim deliberacõ¬
ne ꝯtulerant ¶ Multa quidẽ
apud striptores de britanorũ mo¬
rib locus hic cõtinet que scieus
eadez rõne prete̾o qua pret̾n Sue¬
noru mutata sunt onnã Ecce
eĩ exempli grã Ita De hus st¬
tũ est leporẽ gallinã atq ause¬
rem gustare fas nõ putant qͦp
certe hodie non gustũ mõ sed nec
esũ respunt Omicto alia stulciora
de moribz ad res gestas redeo Est
tamesis britãme fluuiorũ p̾mꝰ
qui trinonãtũ olim nũc londanias
insule illius brbem regiã abluit
aunis est aut̃ uno tñ ut auĩt
loco pedib cũ difficultate uadabi¬

Expanded text:
electo, cui Casivelano nomen fuit. electo, cui Casivelano nomen fuit. Hic bellicosus erat vir semperque cum proximis decertare solitus; sed nunc maiore externo bello territi Britanni, ceu discordes canes viso lupo, concordaverunt; omissisque domesticis bellis, in Romanos versi omnes, et huic uni viro, velut omnium fortissimo, et insule totius imperium et ducatum belli unanimi deliberatione contulerant. Multa quidem apud scriptores de Britannorum moribus locus hic continet, que sciens eadem ratione pretereo, qua preterii Suevorum: mutata sunt omnia. Ecce enim exempli gratia ita de iis scriptum est. Leporem, gallinam atque anserem gustare fas non putant, quorum certe hodie non gustum modo, sed nec esum respuunt. Obmitto alia stultiora de moribus: ad res gestas redeo. Est Tamesis, Britannie fluviorum primus, qui Trinovantum olim, nunc Londonias, insule illius urbem regiam, alluit. Amnis est autem uno tantum, ut aiunt, loco pedibus cum difficultate vadabi
Abbreviated transcription (Latin):
sem totũ aĩm adiecit ut oñi
nocturno parĩt̃ ac durno mi¬
luũ labore accepto calamitati
sua igis cura sub uenuit Et
p̾mo quidẽ in subducẽdis naui¬
b et cũ castris uno ambitu con¬
cludendis decẽ dierũ tempus
expendit ne quid uel amariĩ¬
teũ uel ub hostib paterẽtur De¬
huic in eisdem reparãdis quã¬
tũ fieri poss nõ fabros tñ qui
ex̾citum scquebant᷑. s ex̾citos
ex gallus fatigait Iienz aut
cura ducis aut oꝑa ñstrorũ fieri
potuit quinquadragĩta naues
hoĩm natura uinicebat Scapsit
preterea la bieno quẽ cis mare
diuiserat ut legiones sibi cõmi¬
ssas extruendis classib ex̾ceret¬
¶ Rebus aduersis utrũq cõpo¬
sitis dux quietis ad solitas curas
redit et munitis castris et sub¬
ductis intra uallũ nauib relicto¬
qz illis ut prius presidio ad hostes
rre contẽdit ed eos miris auctos
mõis comꝑit unũ in locũ ꝯfluẽ¬
tib onuib illorũ copus et duce

Expanded text:
sem totum animum adiecit, ut omni sem totum animum adiecit, ut omni nocturno pariter ac diurno militum labore accepte calamitati sua iugis cura subveniat. Et primo quidem in subducendis navibus, et cum castris uno ambitu concludendis, decem dierum tempus expendit, ne quid vel a mari interim vel ab hostibus paterentur. Dehinc in eisdem reparandis, quantum fieri posset, non fabros tantum, qui exercitum sequebantur, sed accersitos ex Galliis, fatigavit. Neque aut cura ducis aut opera ministrorum fieri potuit, quin quadraginta naves hominum natura vincebat. Scripsit preterea Labieno, quem cis mare dimiserat, ut legiones sibi commissas extruendis classibus exerceret. Rebus adversis utcumque compositis, dux quietis impatiens ad solitas curas redit et, munitis castris et subductis intra vallum navibus relictoque illis, ut prius, presidio, ad hostes ire contendit. Sed eos miris auctos modis comperit, unum in locum confluentibus omnibus illorum copiis et duce
Abbreviated transcription (Latin):
aꝓpĩquas mane illos ĩ couspectu
huic̃ Illi uisis hostib occuroẽ¬
tes et ad ripam amnis alciore
de loco ĩpetũ faciẽtes ab equita¬
tu cesareo fusi sunt insiluasq
re fugant Ibi locũ natura ua¬
lidũ truncis ac trãsuersis arbo¬
rib ualidissimũ effecerãt Eo
tñ septima legio penetrauit
et qrͣ feras lustris ferxo expulit
At dũ per fugos longuis sequi
uellet propter locorũ imꝑiciã
aduce prohibita est hic ꝙͦ tẽ¬
pestas altera classez romanã sic
uexauit ut se cõtemptũ a gẽte
mediterrenea penitus indĩgna¬
ri atq irasti uideret᷑. occeanũs
et celestis irã terrestrẽ rursus
ꝑuicaciã coherceret Non eñ
tantũ modo anm alteriꝰ equã¬
ti in comodũ S tͣstendit
Quod ubi cesari a q̃nto atrio
quẽ classi prefecerat nuĩciatũ
ẽ illico legiones qͣs ad inseqnẽdũ
inquirendũq hostem nuserat
ex itin̾e reuocamit omissis q
curis aluis ad ĩstaurãdam clas¬

Expanded text:
appropinquans, mane illos in conspectu appropinquans, mane illos in conspectu habuit. Illi visis hostibus occurrentes, et ad ripam amnis altiore de loco impetum facientes, ab equitatu cesareo fusi sunt in silvasque refugerunt. Ibi locum natura validum truncis ac transversis arboribus validissimum effecerant. Eo tamen septima legio penetravit, et quasi feras lustris ferro expulit; at dum profugos longius sequi vellet, propter locorum imperitiam a duce prohibita est. Hic quoque tempestas altera classem romanam sic vexavit, ut se contemptum a gente mediterranea penitus indignari atque irasci videretur oceanus, et celestis ira terrestrem rursus pervicaciam coerceret. Non enim tantummodo damni alterius equavit incommodum, sed transcendit. Quod ubi Cesari a Quinto Atrio, quem classi prefecerat, nuntiatum est, illico legiones, quas ad insequendum inquirendumque hostem miserat, ex itinere revocavit; omissisque curis aliis, ad instaurandam clas
Abbreviated transcription (Latin):
Ost donorigis equo amn¬
pluis dilatuz cedem
ad naigacõnez int̾ missã Cesar
aĩm reflexit et relicto in gallus
labieno cũ tub legionib et duob
milib equitũ qui et portus deffẽ¬
deret et ex̾citui oportuna trãsunt¬
teret et si quid nom illis ĩ terris
emergeret cõsilũ tẽpori ac reb
ydoneũ nõ de esset ipẽ occidente
sole funẽ soluit et prospero usqz
ad media noctẽ uento usus et
tue̾ tandem destitutus estũ im¬
pellente destinatũ iter p̾teri¬
fat die demũ proximo ad illud
ipm letus ubi anno suꝑiore desten¬
derat sub nuridiẽ ẽ ꝑuentũ Ile¬
q ullus ibi hostis ĩuentus multi
quidem fuerat Sed ex captiuis t̃
cognitũ tam n̾osa tamꝙͣ instructa
classe conspecta stupore ac metu ꝑ¬
Urgẽ te diffug̾ant atq in mõtana
ꝯscenderãt Ed cesar intelligens
edoctusq ubi essent castramẽta¬
tus in litore et presidio castris etc
naiub ĩposito ad querẽdũ hostes
rapit ex̾citu Quib per noctem

Expanded text:
ost Domnorigis equo amplius dilatam cedem, ad navigationem intermissam Cesar animum reflexit, et relicto in Galliis Labieno cum tribus legionibus et duobus millibus equitum, qui et portus defenderet et exercitui opportuna transmitteret, et si quid novi illis in terris emergeret, consilium tempori ac rebus idoneum non deesset, ipse, occidente sole, funem solvit, et prospero usque ad mediam noctem vento usus, et tunc tandem destitutus estu impellente destinatum iter pretermiserat. Die demum proximo ad illud ipsum litus, ubi anno superiore descenderat, sub meridiem est perventum, neque ullus ibi hostis inventus: multi quidem fuerant. Sed, ut ex captivis est cognitum, tam numerosa tamque instructa classe conspecta, stupore ac metu perurgente, diffugerant atque in montana conscenderant. Quod Cesar intelligens, edoctusque ubi essent, castrametatus in litore, et presidio castris ac navibus imposito, ad querendum hostes rapit exercitum, quibus per noctem
Abbreviated transcription (Latin):
subita re ꝓculsus cũ in aciẽm ue¬
iiss magno prelio uictus ẽ Tu
compoĩtus ponti reb et rege ad
ea que se factuz sponte prouusat
ui coacto e ponte totaq asia di¬
tessit Et hec onna rapti ad eo
gesta sũt ut de hoc bello cesar ip̃e
dicẽt tria hec uerba dũ tarat uem uidi
uici qiͣ hictoriã Iudicãs nõ saborem
A lii dũt dixisse eũ uem et añ hostẽ
qͣ uiderã uici Et hec quide duo bel¬
sa egiptũ et ponticũ ꝙmͣ nõ cũ ci¬
nib gesta ciuilib tũ bellis ĩ serta
sũt Nuc̃ ad uere atq undiq cuũ le

Expanded text:
subita re perculsus, quum in aciem vesubita re perculsus, quum in aciem venisset, magno prelio victus est. Tum compositis Ponti rebus, et rege ad ea, que facturum se sponte promiserat, vi coacto, e Ponto totaqua Asia discessit. Et hec omnia raptim adeo gesta sunt, ut de hoc bello Cesar ipse diceret tria hec verba dumtaxat: Veni, vidi, vici; quasi victoriam indicans, non laborem. Alii dicunt dixisse eum: Veni et ante hostem, quam viderim, vici. Et hec quidem duo bella, Egyptium et Ponticum, quamquam non cum civibus gesta, civilibus tamen bellis inserta sunt. N
Abbreviated transcription (Latin):
tem suꝑ omiã ponto excede̾ sta¬
tiin Iubeo si paruerit tũ demũ
mu̾na ab eo iñ transmissu reci¬
piam Alioqiũ spes concordie
ulla est hoc responsũ cũ legati re¬
tulissent pharnaces nichil uerbo
quidẽ aiõ aut̃ oiã recusauit sperãs
cesaris dicessũ non posse differri
quẽ iã publicẽ notũ ess multis
⁊ magns ex causis redire ĩ yta¬
uaz oportere Itaꝙ t̾giuersari simu¬
lare ĩpedimẽta occuꝑatoẽs finh̾e
moras nect̾e dilacõnes et noua
pacta aucupari Cesar fraudem
nec difficile erat intelligẽs na¬
turaliter in site teleritati qua se¬
pe paruo temporis inspacio mul¬
ta et magna ꝯfecerat consilii tal¬
tar adiecit et pperans q̃ in põto
agenda essent expedire quo ma¬
turiꝰ ad ptaliam naiigaret We¬
ut igitur ĩ prouisus atq ĩ expec¬
tatus telã ponti ꝯpidũ uenit
aũt qͣiͣ fulnẽ uemiẽs feriensq
simul atq abiens sic ut unuꝰ
ab alio internosti nequeat rex

Expanded text:
tem, super omnia Ponto excedere statem, super omnia Ponto excedere statim iubeo. Si paruerit, tum demum munera michi ab eo transmissa recipiam: alioquin spes concordie nulla est. Hoc responsum quum legati retulissent, Pharnaces nichil verbo quidem, animo autem omnia recusavit, sperans Cesaris discessum non posse differri, quem iam publice notum esset multis et magnis ex causis redire in Italiam oportere. Itaque tergiversari, simulare, impedimenta, occupationes fingere, moras nectere, dilationes et nova pacta aucupari. Cesar fraudem nec difficile erat intelligens, naturaliter insite celeritati, qua sepe parvo temporis in spatio multa et magna confecerat, consilii calcar adiecit, properans, que in Ponto agenda essent, expedire, quo maturius ad Italiam navigaret. Venit igitur improvisus atque inexpectatus Telam, Ponti oppidum; venit autem quasi fulmen veniens feriensque simil atque abiens sic, ut unum ab alio internosci nequeat. Rex
Abbreviated transcription (Latin):
ouans redit Idem contra tarenti¬
nos ac pirũ qui auxilio illis adue¬
uerat mag̾fice feliciterqz pugnauit
et nobilissimũ grecie regẽ bis yta¬
liã uictũ expulit ac de illo etiã triũ¬
phauit uix unꝙͣ alias aut ducũ
prouidencia et ꝯstannia aut uirtus
militũ maior aut triũphꝰ clarior
fuit spectatulo nobiliũ captiuorũ
auriqz et purpure atqz omis hen̾is
deliciarũ opulentissis hostib erep¬
tarũ̃ S in p̾mis elephanciũ ante
id tempus in ytalia nõ uisoru
ribiles ad eo Romanorũ equis appi¬
rauerãt ut eos huic ĩformi mole
t̾riti Huic odore insolito et horri¬
bili stadore ꝑt̾ritos p̾cipitem in
dicitis nchil egit aduer sus me
puͨ ᷤᷤ remcto illas tñ que irre¬
parabiles sũt ut cedes ac uul¬
nera et ludibria cuuũ Romane¬
iũ predas et ublatas restituere
m̃ potest Romanis pariter so¬
cusq publica norũ familias quas
per uim tenet enuctere ad liberta¬

Expanded text:
ovans rediit. Idem contra Tarentiovans rediit. Idem contra Tarentinos ac Pyrrum, qui auxilio illis advenerat, magnifice feliciterque pugnavit; et nobilissimum Grecie regem bis Italia victum expulit ac de illo etiam triumphavit. 6 Vix unquam alias aut ducum providentia et constantia aut militum virtus maior aut triumphus clarior fuit, spectaculo nobilium captivorum aurique et purpure atque omnis generis delitiarum opulentissimis hostibus ereptarum, sed in primis elephantium ante id tempus in Italia non visorum.ribiles adeo Romanorum equis apparuerant, ut eos, hinc informi mole territos hinc odore insolito et horribili stridore perterritos, precipitem indicitis, nichil egit adversus me: publicas remitto, illas tamen, que irreparabiles sunt, ut cedes ac vulnera et ludibria civium romanorum: predas et ablata restituere, quantum potest, Romanis pariter sociisque, publicanorum familias, quas per vim tenet, emittere ad liberta
Abbreviated transcription (Latin):
ssimꝰ et continẽtissinus
ducũ fuit et paupertatis a mator et
uirtutis cuiꝰ ab obsiuancia et recto
uice cale nec metu aliquo nec cupidi¬
ne flecti potuit samintes quieste nõ
ualentes magna consul strage dele¬
uit et sabmos rebellantes uicit uicto¬
sq indedicionẽ accexit eiusqz uictorie
cantus Impetus fuit ut dũ hostes
simiulqz fautores persequitur nõ mõ
sabiã sed usq ad mare adriaticũ
ferro om̃a flam̃sq uastauerit tãta
rez atq hom̃ p̃da ut eũ aiõ uictor
ir̃e uix capet quib Reb bis intra
uniꝰ anm spaciũ de duab potentissi¬
mis gẽtib triũpliauit huc ad fo¬
cũ sedenti et frugalissime senanti
sanuites forte ut eũ a quo ferro uicti
erant illo uincent metullo magii
auri pondus actulerat orantes ne
id gentis mĩꝰ publicũ recusaret coq
ꝙ libenter offerebatur equaminter
uti uellet Risit ille et ite ait carum
uobis mͥ suꝑuacuũ metollum in pa¬
apulos calabrosi hĩtant et de illis

Expanded text:
t continentissimus ducum et paupertatis amator et virtutis, cuius ab observantia et recto vite calle nec metu aliquo nec cupidine flecti posset, Samnites quiescere non valentes magna, consul, strage delevit; et Sabinos rebellantes vicit victosque in deditionem accepit. 2 Eiusque victorie tantus impetus fuit ut, dum hostes simulque fautores hostium persequitur, non modo Sabiniam sed usque ad mare Adriaticum ferro omnia flammisque vastaverit, tanta rerum atque hominum preda, ut eam animo victor ipse vix caperet. Quibus rebus bis intra unius anni spatium de duabus potentissimis gentibus triumphavit. 3 Huic ad focum sedenti et frugalissime cenanti Samnites forte, ut eum a quo ferro victi erant alio vincerent metallo, magnum auri pondus attulerant, orantes ne id gentis sue munus publicum recusaret, eoque quod libenter offerebatur equanimiter uti vellet. 4 Risit ille et ‘Ite’; ait ‘carum vobis michi supervacuum metallum in paApulos Calabrosque habitant, et de illis
Abbreviated transcription (Latin):
posita ad agrũ suũ rediit Idẽ post
octogesimũ uite annũ cũ spurius
meluis profusis largicionibz ad re¬
gnũ aspiraret neqz consu les ꝙͣuis
clari uiri et fortos auderent se probo¬
no pu ͦ tantis pplĩ motib oppon̾e
multũ prius excusata etate ꝯsen¬
su bonorũ tandem ciũ coactus asse¬
renciũ plus in illo serie ꝙͣ in oĩb
alus uel iuuembz uel sembz esse opis
atq ꝯsilii dictator iterũ factus dcõ
magistro equitũ seruilio Ahaba ui¬
ro forti magnisqz ⁊ebus audendis
ydoneo et meliũ oppressit et ruine

Expanded text:
posita, ad agrum suum rediit. 5 Idem post posita, ad agrum suum rediit. 5 Idem post octogesimum vite annum, cum Spurius Melius profusis largitionibus ad regnum aspiraret, neque consules quamvis cleri viri et fortes auderent se pro bono publico tantis populi motibus opponere, multum prius excusata etate, consensu bonorum tandem civium coactus, asserentium plus in illo sene quam in omnibus aliis vel invenibus vel senibus esse opis atque consilii, dictatorque iterum factus, dicto magistro equitum Servilio Ahala viro forti magnisque rebus audendis ydoneo, et Melium oppressit et ruine
Abbreviated transcription (Latin):
et honorẽ et laborẽ piũ prono aĩo sus¬
cepit profectusqꝙ confestim tũfinisso
tiberi exceytus a filus ac seuatu et
pplõ yuis pplõ morũ austeritate
suspecior collecto ex̃citu ultro om̃ib
nomiã dantib spe certa sub tali duce
unicendi dispositoq urbis statu die
proxiõ sub noctez Roma egressus a¬
lacrtate mirabili Atqz ardentissimo
magno prelio uictos ut eciã in ca¬
stris morẽ, Nuaret a gricole p̾mus
oĩm subiugũ ceu totidem bones
misit direptis castris et fugit inter
milites diuissi receptis opidis que
ab hostib tenebantur hisq om̃ib ĩ¬
extimabili celeritate ꝯfectis Romani
rediens militarib signis et ducib
hostiũ ante turrũ actis uiteq ex̾citu
prosequẽte liberato scilicet ac uictore
preda hostiũ homusto sollempniter
triũphauit Et dictura ꝙͣ semestrẽ
acceꝑat quia nõ ampliꝰ rei ꝑ u ͭ ͤ ne¬
cessariã uidebat die sexto decimo de¬

Expanded text:
et honorem et laborem pium prono animo suset honorem et laborem pium prono animo suscepit; profectusque confestim, transmisso Tyberi, exceptus a filiis ac senatu et populo, quamvis populo morum austeritate suspectior, collecto exercitu, ultro omnibus nomina dantibus spe certa sub tali duce vincendi, dispositoque urbis statu, die proximo sub noctem Roma egressus alacritate mirabili atque ardentissimo magno prelio victos, ut etiam in castris morem servaret agricole, primus omnium sub iugum ceu totidem boves misit, direptis castris et preda inter milites divisa, receptisque oppidis que ab hostibus tenebantur. 4 Hisque omnibus inextimabili celeritate confectis, Romam rediens, militaribus signis et ducibus hostium ante currum actis, utroque exercitu prosequente, liberato scilicet ac victore preda hostium honusto, solemniter triumphavit et, dictatura quam semestrem acceperat, quia non amplius reipublice necessariam videbat, die sextodecimo de
Abbreviated transcription (Latin):
die circũducto aratro poss amplecti
Sic honore suul et quomõ auctꝰ
in pñs ac in posterũ ⁊ ei fama plu¬
res nuratores ⁊ eptura ꝙͣ credulos
De luçio quincio
ucius quĩcius tintimatus
patricia de gẽte uir fortissi¬
mꝰ s cõdẽpnacione filii distractis
bonis ad ĩopiã redactus trãstiberĩ
hĩtauit ruralem ac modicã uitam a¬
gens. Quo tpr̃ẽ equorũ ĩ nuice gen¬
tis ĩcursu ꝑuastatis agris et legatis
Romanorũ ad querendũ de ĩuiriis
insolenter a duce hostĩ ꝯtemptis
cũ adulcionẽ ꝯsul alter in algidũ
missus obsideretur cũ excercitu nec ĩ
altero sat uiriũ esset ad collegã libe¬
randũ actonita ac turbata urbe ad
extrema remedia recursum est sũ¬
mi scilz magrãtus ꝯsen suq or̃m
ciuiũ hic dictator factus atq in a¬
gro solus ĩuentus rustito intẽtus
oꝑi audito prĩe statu ad quẽ nũciã¬
Sũ legati uenerãt a seuatu missi

Expanded text:
die circumducto aratro posset amplecti: die circumducto aratro posset amplecti: sic honore simul et commodo auctus in presens at in posterum rei fama, plures miratores repertura quam credulos. DE LUCIO QUINTIO Lucius Quintius Cincinnatus, patritia de gente, vir fortissimus sed condemnatione filii distractis bonis ad inopiam redactus, trans Tyberim habitavit, ruralem ac modicam vitam agens. 2 Quo tempore Equorum inimice gentis incursu pervastatis agris, et legatis Romanorum ad querendum de iniuriis insolenter a duce hostium contemptis, cum ad ultionem consul alter in Algidum missus obsideretur cum exercitu, nec in altero sat virium esset ad collegam liberandum, attonita ac turbata urbe, ad extrema remedia recursum est, summi scilicet magistratus; consensuque omnium civium hic dictator factus. 3 Atque in agro solus inventus rustico intentus operi, audito patrie statu, ad quem nuntiandum legati venerant a senatu missi,