comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spem aduẽsariis augeamus: aut ẽt & media nocte proficiscãt᷑.
addunt quo maiorem credo legiptimam habeant qui percare co-¬
uent᷑. tlam q huiꝰ moĩ res aut pudore aut metu tenẽt: quibus
rebus nox maxime aduersaria est. q̃r neq simus tanti animi ut sine spea¬
um facturum confido. Dimisso concilio conctionem aduocat: mul¬
tum q commemorat: quo sit eoꝵ usus studio ad cõfiniũ Cesar: ut m¬
gnam ꝑtem ytaliẽ benefitio aut auctoritate eoꝵ suam feceris.Uos eni
uestrumq fctm̃ inquit omnia deinceps municipia sunt sequta. Neg
sine causa et cesar amicissime de uob̾ et illi grauissime iudicarũt. pꝰ¬
peius .ii. nullo proelio pulsus ue nostri feĩ preuiditio demotus italia
ex cessit. Cesar me quem sibi carissimum hũit: prouintiam q siciliã
atq affricam sine quibus urbematq italiam tueri nõ põt uestre fidei cõ¬

Expanded text:
spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe caum facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei com
Abbreviated transcription (Latin):
lium q̃tum alteri siñȩ deesset animi: tm̃ alteri suꝑesse dicebͭ hos
qua .ii. inquit fiducia: &e oꝑa &e nr̃a loci munitissima castra expu¬
ꝯnari posse confidimus: at̃ ẽt̃ quid proficimꝰ si accepto magno &¬
simento ab oppugnatione castroꝵ discedimus: qi nõ faciles reg
cilient. Castroꝵs aũt mutatio quid ht̃ nisi tũpem gim et desꝑatio¬
nem omnium: &e alienatioẽm exẽcit. Nam neq prudentes suspi¬
cari op sibi paꝵ credi: neq ĩ probos scire sese timeri ꝙ ilis lm̃am
timõ augeat. nostris studiã diminuat. qd si iam inquit hec ex¬
plotata habeamus: que deexercit alienatione dicunt᷑. que ꝗdẽ
ego aut omnino fła aut certe mĩora opinione esse cõfido. quãto
nec dissimulari: et occultari: q̃ ꝑ nos cõfirmari prestat: An uõ
uti cõporis uulnera ita exercitus in commoda sunt tegenda ne

Expanded text:
lium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos lium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos  putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicicilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ueniebant.: ut qui suꝑiore nocte in contubẽniis cum milites q non
sulli gauiores sermones militum uulgo durius accipiebdnt. nõnlła
a abhis qui diligentiores uideri uolebant fingebant. Quibus & cãis
consilio conuorato desumma rerum deliberare incipit. Erant setẽtiȩ
quȩ conandum omnibus moĩs castraq uãri oppugnanda censcẽnt
ꝓ hi multum consiliis actium maxiẽ ꝯrium ẽe arbitrarent᷑. Postre¬
mo prestare dicebant ꝑ uitutem inpugna belli fortuna experii ꝙ
desertos & cĩcumuentos asuis grauissimũ supplitiũ pati. Porro¬
cant qui censcerent detertia uigilia in castra cõnelia recedendũ ut
maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarent᷑ si mul
siquid grauius accidisset: magna multitudine nauiũ &e tutius et
faciluis ĩ siciliam receptus daretur. Cũuo utrinq in probãs consi¬

Expanded text:
que veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non que veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerenti militum consiliis otium maxime contrarium esse arbitrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consi
Abbreviated transcription (Latin):
neu prohis pugnarent: aquibus contumeliã ꝑfuge appellarent.
Hlis pauca adspem lãgitionis addit: quȩ sua aliberalitate si se
atq actium sequuti essent expectare deberent. hac hĩta oro nul¬
lam inpãtem abexercitu curionis fit significatio: atq ita suas utẽ¬
q copias reducit atq incastris curionis magnus omniũ incessit
timõ. Nam his uariis hominũ sermonibus celeriter augeretũ
Unus quisq.N. oppinionem fĩgebat: & ad quod ab alio audierat
sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad pluẽs pẽ¬
manauerat: atq illi aliis addiderant: plures auctores ei rei uide¬
bant̃. ciuile bellum genus hominũ quod licẽt libere facẽ: et seꝗ
qđ uellent legiones hȩ. quae paulo añ apud adu̾sarios fuerant.
tbam et̃ Caesaris benefitm̃ mutauerat consuetudo qua eferent¬
nunicipia etiam diuersis ꝑtib conuincta: Neq.ti. ex mãsis pelignis¬

Expanded text:
neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentmunicipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignis
Abbreviated transcription (Latin):
certe totius quidem exercitus animos alienos esse esse acurione
maximeq opus esse inconspectu exercitum uenire: et colloqñdi
dare facultatem. qua oppinione adductn Uãrꝰ postero die maẽ
legiones ex castris educit. facit idem Curio:atq una ualle non
magna interiecta suas uterq copias instiuit. Erat in exercitu uarri
Sextus quintilius Uarus quem fuisse cõfini supͣ demõstratum est.
Hic dimissus a cesare in affricam uenerat. legioẽs q eas traduxe
rat: quas suꝑioribus temporibus corfinio receꝑat. Cesar adeo ut
paucis mutatis centurionibus iidem ordines: manipuliq cõstar̃t
Nanc nactus appiłonis cã quintilius cĩcuire aciem curioĩs at ob¬
secrare milites coepit ne pͥma sacrti: quod apud domiciũ: at ap
se questorem dixissent memoriam deponẽnt: neu ꝯ̃ eos ãma fẽ¬
rent: qui eadem essent usi fortuna: eademq in obsidione ꝑ pessi

Expanded text:
certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi,
Abbreviated transcription (Latin):
an᷑ peditum equitum q abrege missa uticam uenire. eodem q tẽ¬
pore uix magna pulueris cernebat᷑ & euestigio temporis primũ us¬
qui pͥmum impetum substineant.: ac morent᷑. lpẽ celenter abopere
audictis legionibus aciem instruit: equitesq cõmictũt proeliũ. Et
qusq plene legiones ex plicari et cõsentire possent tota auxilia regro im¬
pedita : ac ptiurtata quodnullo ordine & sine timore iter facerent.
infugam se conisciunt. equitatuq omni fere incolumi ꝙ se per
utora celeriter in oppidum recepit magnum peditũ nũta intẽs¬
ciunt. Proxima nocte Centuriones marsi duo ex castris curionis an
manipularibus suis.xxii. adactium nãrum profugiunt. Ni sn
uere quam habuerant opinionem ad eum perferunt. siue ẽ
auribus seruiunt uarri. Nam que uolumus. & credimꝰ. libẽ¬
ter ce que sentimus ip̃i reliquos sentire speramus. confirmãt

Expanded text:
auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque temauxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agqui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ip cansa rex uiba paucis diebus antea uticam miẜat. huic & paternu
hospitium cum pompeio. & simulatas cum curione intercedebat. ꝙ
c oneũtint equites interse: neq uõ pͥmum impetum nr̃oꝵ numide
sse potũnt. sed interfectis circiter.Cxx. Reliquise incasta ad oppidũ
cciperunt. Interim aduentum longatum nauiũ curiõ pronũtari
oneraris nauibus uibet. que stabãt aduticam nũo cireiter. ec. se in
hostium hĩtuꝵ loco qui non euestigio ad castra comeliana uela dipis¬
est : qua pronum ptiaticẽ scã tempõĩs puncto sublatis anchiois onis
uncam relinquunt. & quo imꝑatum est transeunt: que res oiũs tex
copa compleuit exercitum. his rebus gestis curio se incastra a d bra¬
eidam recepit: atq uniuersi exercit conclamatione imꝑatõ apllat
postera die uticam exercitum ducit & prope oppidum castra po¬
uit Num dum ope castroꝵ ꝑfecto equites estatione nunciant mas

Expanded text:
lii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum lii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione intercedebat, quconcurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna
Abbreviated transcription (Latin):
cum iugum directum eminens in mare utraq: exꝑte preruptum atq
aspum: sed tamen paulo leniore fastigio abea ꝑte que ad uticam uer¬
ꝯit ab est directo itinere abutica paulo amplius passus mille. Sed ha
itinere est fons: quomare suecedit longius: lateq is locꝰ restagnat ꝙͣ
plorato loco curio castra uagri conspicit muro. oppidoꝙ coniecta
idpotam que appellat᷑ bellica admodum munita nã loci una exꝑte ipso
oppiis utico altera theatro: quod est ante oppidum subtractionibus eius
sinaximis aditu ad castra difficili ex angusto simula nimaduẽtit mul
undiq põtari atq agi plenissimis uiis. quȩ tepentini tumult timc̃ẽ
⁊ apris murbem conferebantur. Huc equitatum mictit ut diriperet
aq sitẽt loco prcede. Eodemq tempore his rebus subsidio deequites¬
aeti numide ex oppido. peditesq.cccc. mictunt᷑ a uaro: quos auxi¬

Expanded text:
est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; . Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppido peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxi
Abbreviated transcription (Latin):
P. actius reficiendas huiꝰ belli cã hyemauerat:ueritusq nauium multi¬
tudinem exalto refugerat: appulsusq ad promissum litus trireme con¬
structa et inlitore relicta pedibus adrumentum profugit. Id. oppidum
C. Considius longus unius tong legionis presidio tuebat᷑. Relique Ce¬
saris naues eius fuga adrumentum se receperũt.Hunc sequutꝰ.M.
Ruffus questor nauibus.xii.quas presidio oneraruis nauibus curio ex
gicilia eduxerat. Postqͣ relictam inlitore nauem conspexit hãc Ne¬
muleo abstraxit. Ip̃e adcurionem cum classe redit.Curio. M.uticam
nauibus premictit. Ipẽ eodem cum exercitu proficiscit᷑. biduiq iter
progressus ad flumen bragadam ꝑuenit.Ibi.c. canium Rebiliũ ni¬
fum legatum legionibus çũ reliquit. Ip̃e cum equitatu antecedit ad
castra exploranda corneliana ꝙ is locus ꝑ idoneos castꝰ hẽbat᷑ Id aũt

Expanded text:
P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multiP. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur. id autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerauit: auxꝰ. q tempestatis ex conspectu abiit. duo ꝓfica cõ¬
cusu nrõꝵ nauium sese in põtum receperũt. Massi lienses at¬
ma: tõmentaq ex oppido ut estĩparatum proferunt naues ex põtu. naua¬
libus q educunt. pecuniam expublico tradunt. quibus rebus cõfecto
Cesar magis eo pronomine uetustatis ꝙ̃ promeritis in se ciuitatis conser¬
uans duas ibi legiones presidio reliquit. Ceteras in ytaliam inytaliã mic¬
tit ibi adurbem proficiscitur. Hisdem temporibus. C.curio ĩ afficã
profectus: & sicilia ẽt abinitio copias. p. actii uarri despiciens, duas le¬
giones ex quatuor quas acesare acceꝑat: &: d. equites transpõtabat.bi¬
duoq & noctibus tribus nauigatione consumptis appulit ut adeũ locũ
qui appellat aquilaria. hic locus ab est: ac clipeis passuũ.xxii. milliahẽ¬
que non incõmodam estate stationem: & duobus preminentibus ꝓmõ¬

Expanded text:
perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita conperseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum receperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus prom
Abbreviated transcription (Latin):
uam peruenit. ibi legem de dictatore latam se seq dictatorra &cn
aI epido pretore cognoscit. Massillienses dibuis deffessi malis
nstmentariae adsũmã noppiam adducti bis proelio nauali
suꝑati. crebris eruptionibus fusi. graui ẽt pestilendia conflictarier
antina conclusione & mutatiõe uictus. panico .u. ueter ato
odeo cõ rupto om̃s alebant᷑. quod ad huiꝰ moĩ casus antiquit ra¬
ctum inpublicum contulerant: deiecta tũri labestã magna ꝓte
mini. auxilis prouintiaꝵ. oc exẽcituũ desꝑatis: quos. casto
unt. Sea paucis antediebus. R. domitius cognita massillies im
uolum ptate nauibus tibus comꝑatis ex quibus dnas familicaib
luil astribuerat unã ipẽ consenderat nactus tũbidã tẽpestate¬
et profectus. ⁊ lũc conspicatȩ naues quȩ uissu bauti cosuetudi¬
nt quontidiana ad põtum excubabant. sublatis anchioris sequi
aeperunt. Ełuis unum ipius nauigium contendit. et fugẽ

Expanded text:
liam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum liam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido praetore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibus fusi, gravi etiam pestilentia conflictati ex diutina conclusione et mutatione victus — panico enim vetere atque hordeo corrupto omnes alebantur, quod ad huiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in uunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere
Abbreviated transcription (Latin):
udicauissent. Ttib. milł. Centurionibus q eo presidũ cã uenerãt ꝙ
otum consilia sua uĩtute confirmauissent: petuiãs ꝙ erant ĩ pu¬
scum uaroni a ciuibus. Rdͦ. pollicitȩ remictit. Bona restituit has
ies libenus loquutos penam hãc tulisse cognouerat. tributiᷤ ꝗb¬
lm publicis. priuatis ꝙ premiis reliquos in posteꝵs hona spe com¬
aet. Hiduum ꝙ cordube commoratus. gradis proficiseit. pecĩias
mnonumentaq quȩ exphano herculis collocata erant i puatã dor¬
num referri intemplum uibet: prouintiȩ. Q. Crassum preficit huic
ui legiones actribuit. lp̃e his nauibus. quas .M. uatuquast. a¬
libiniꝰ iuss uarronis fecerant Tartaconem paucis diebus puẽit.ibi
oniis fere citerioris prouintiȩ legitioẽs cȩsaris aduentum expecta.¬
uit. Eade rõne puatim ac publice quibusdam ciuitatibus huãtis
honoribus tarracone discedit: pedidus q nãbonam: at iñ massi¬

Expanded text:
vindicavissent, tribunis militum centurionibusque, qui eo praesidii causa venerant, quod vindicavissent, tribunis militum centurionibusque, qui eo praesidii causa venerant, quod eorum consilia sua virtute confirmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massi
Abbreviated transcription (Latin):
ex castris uãronis astante & inspectante ip̃o signa substulit: seseq
hyspali recepit: atq inforo & põticubus sine malifitio consedit. qd
fctm̃ adeo es conuentus ciues. Ro. comprobaunt: ut domũ adle
Uãro cum itinere conu̾so se se inytaliam uentuꝵ promisisset ceͣ¬
tiõ absuis factus est preclusas esse põtas. Tum uõ õi interclusus
itinere ad Caesarem mictit: paratum se ẽe legioe cui iusseĩt tradere.
ille adeum sextum Cesarem mictit atq huic tradi iubet. Tradita
legione uãro cõdubam ad cȩsarem uenit relatis adeum publics
habebat frumenti ac nauium ostendit. Cesar hĩta conctioẽ cõdu¬
bȩ omnibus generatim grãs agit ciib: romanis q oppidũ ĩ sua
potestate studuissent hr̃e hyspalis: quod presidia ex pulissẽt ga¬
ditanis. quod Conatus ad u̾sarioꝵs infregissent. se seq ĩ libẽtate

Expanded text:
ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se rterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicihabeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias agit: civibus Romanis, quod oppidum in sua potestate studuissent habere, Hispanis, quod praesidia expulissent, Gaditanis, quod conatus adversariorum infregissent seseque in libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo casu uenissent tuendi oppidi causa apud se retinuit. usdẽ
diebus carmonenses: que est longe totius fortissima prouinta
ne presidio perse cohortes eiecit: põtasq preclusit. Hoc uõ magis
proꝑare uãto ubi cum legionibus qͣ pͥmum gades contenderet ne
itinere aut traiectu intercluderet᷑. Tante ac tam secundȩ ĩ Caesi¬
rem uolumptates prouintiae reꝑiebant᷑ progresso eo paulo lõ i
lrẽ agadibus redddunt᷑: simulatq cognitio de edicto cesaris: cõsensis¬
se gaditanos pͥncipes cum tribunis cohoͣtium quȩ essent ibi inp̃sidio
ut Galloniꝰ ex oppido expellent. Urbem ynsulam q Cȩsari seruañt
Hoc inito consilio denuntiauisse Mallonio uͥ sua spõte dum sine
ꝑiculo liceret excederet gadibus si id non fecisse sibi consilium cap¬
turos. hoc timore adductum Gallonium gadibus exeessisse. His
cognitis rehus altera ex duabus legionibus: quȩ uernacula appellabis

Expanded text:
cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem cum eo casu venissent, tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae ne praesidio, per se cohortes eiecit portasque praeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula appellabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
.n. omnem Caesaris rebus fauere cognouerat. Insula frumento
nauibus q comparatis bellum duci non difficile existimabatuͣ
Cesar & si multis necessarus q tebus in ytaliam reuocabatur tam̃ cõsti¬
tuerat nullam ꝑtem bellis inhis paniis relinquere ꝙ magna ẽt põpeiste¬
neficia: & magnas clientelas inciteriore prouintia sciebat. Itaq duab
legionibus missis inulteriorem hyspaniam.q Crasso trib̾. pł. ip̃e cu¬
equitibus.Cc. magnis itineribus progredit᷑ edictum q premictit ad
quam diem magistratus principes q omnium ciuitatum sibi ẽẽ p̃sto
cordube uell. quo edicto tota prouintia promulgato nulla fuit Ci¬
uitas. que non ad id tempus senatus cordubã mictẽt. Nulh ue ciuis
Ro. paulo notior quin adstatutum diem conueniret. Simul ip̃t cõ¬
dube conuentus per se portas uãroni clausit.Custodias uigilias q ĩ
muro: turribusq disposuit. Cohõtes duas quȩ collonie appellatat

Expanded text:
enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento enim omnem Caesaris rebus favere cognoverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno pleequitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uas addidit. frumenti magnum nũm coegit. quod massiuẽss
sem asstanio petreioq micteret naues longas x.gaditanis ut facerẽt
m pauit: complures preterea in hys pali faciendas curauit pecuniãm
si oĩa q õnamenta ex phano herculis inoꝑpidum gades cõtult
.UI. & cohõtes presidii causa ex prouintia misit .C. Calenũ .e.q.
e familiarem domitii qui eo procurande hr̃ditatis cã uenerat mis.¬
sus ab cdomicio oppido gadibus prefecit: ãma oĩa pͥuata et puͣ. in do¬
num Sallonii contulit. Idem hũit graues in cȩsarem conctioẽs.
nũm ab eo militum ad affranium profugisse. Hec se certis nũtiis
millia. tritici modios. cxx. millia polliceri coegit. Quas Cȩsari ẽe ami¬
cas ciuitates ãbitrabat᷑. his grauiora onera in uĩgebat. Sui ũo u̾ba¬
prouintiam oẽm in sua & pompei uerba ꝑ ius uirandũ adigebat.
des conferẽt naues frumentatum q õe ibi contineret.prouĩtia

Expanded text:
arias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensiarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensi item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones.  numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera iniungebat praesidiaprovinciam omnem in sua et Pompei verba iusiurandum adigebat. dis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt, ad easdem dedictionis conditiones recũrunt. MNao
in ulteriori hyspania nuncio cognitis his rebus que sunt inytalia
geste difidens pompeianis rebus amicissime decesare loquebatur
pre occupatum sese ab.CN. pompeio teneri obstrictum fide eo¬
suȩ que uolumptas erga cesarem totius prouintie, hec omnibus
referebat sermonibus: neq se in ullam ꝑtem mouebat. Postea uõ
cum cesarem admassilliam detineri cognouit copias petreii cum
exercitu affranii esse coniunctas magna auxilia conuenisse. mag̃
esse inspe: atq expectare: & consentire omnem citeriorem prouin¬
niam: queq postea acciderant: deq angustiis ad illerdam rei frumẽ¬
tariȩ accepit:atq adeum latius atq inflatius affranium p̃senbe¬
bat: se qͦ ad motus fortune mouẽ cepit. dilectum habuit tota
prouintia legionibus completis duabus cohõtes cĩciter .xxx. al¬

Expanded text:
intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; nsuae, quae voluntas erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx al
Abbreviated transcription (Latin):
põtat: celeriter res administratur duiturni laboris detrimentum
solertia & uirtute militum breui retonciliat᷑. Põte quibus locis
uidet̃ eruptionis causa in muro relinquunt᷑. ꝙ ubi hostes uideũ
ea que diu: longoq spatio refici non posse sperassent: paucoꝵ diei
oꝑa et labore ita refecta: ut nullius ꝑfidie: neq eruptionis locuo
esset: neq quicq̃ omnino relinqueret᷑. quo aut ui militibus: aut
igni oꝑibus noceriposset. Eodemq exͦ sentiũt totam ũbem qua
sit abditus abterra muro tĩibus q tͣicũ ueniri posse sicut ipis
consistendi insuis munitionibus locus non esset. cum pene edifica¬
ta in muris abexercitu nostro menia uiderent᷑: ac tela manu cõ¬
iecerunt: suorum q tõmentoꝵ usum quibus ip̃i magna ui super¬
auissent spatio propinquitatis intenre pariq conditione emu
ro turribus ac bellandi data uirtute se nr̃is adequare non posse

Expanded text:
portat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum portat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset, eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse
Abbreviated transcription (Latin):
dio militum administrare & reficẽ instituit. Nam ubi tan¬
tosuos labores et apparatus: male cetidisse uiderunt. in du¬
sis q per scelus uiolatis suam uitutem iñ sui fore ꝑ dolũnt.
ꝙ unde agger omnino comꝑeri posset nł esset reliquũ. oibus
argoribus longe. lateq infinibus massiliensium incisis et
coniectis̃ aggerem noui gñĩs: atq inauditum ex latericib duo¬
bus muris senum pedum crassitudinem atq eoꝵ murorum
contignationem facere instituñt equa fere magni latitudine at
ili congestus ex mafĩa fuerat agger. ubi aut spatium int̾mũos
aut in pecillitas materie postulare uideret᷑ pilȩ intẽponuntũ.
transuersaria tigna iniiciuntur que firmamento esse possĩt.
Et quidquid est contignatum cratibus constẽnit᷑. crates ꝙ̃¬
luto integuntur. Subtexto miles dextra atq sinistra muto tectus
aduersus plutei abiecto oꝑi quecumq sunt usui sine ꝑiculo sup¬

Expanded text:
litum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tanlitum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo sub
Abbreviated transcription (Latin):
ai perent. & pͥus hec omnia cõsumerent᷑. ꝙ dadmodum acciꝰ¬
aisset animaduerti posset. Nam repentina fortuna ꝑmoti. ar¬
na que possdnt ãripiunt. alii ex castris sese incitant. hostes
impetus eorum sed muro sagutis tõmentis q fugientes ꝑsequi
prohibentur. Illi submuꝵ se recipiunt: ibi q musculum tu̾ĩ
atericiam libere incendunt. ita multorum mensium labor
hostium ꝑfilia &e ui tempestatis puncto temporis interiit. tẽ¬
ptarunt. hoc idem massilienses postero die eandem nactitẽpe¬
satem maioricum fiduciã ad alteram turem: aggeremq erup¬
none pugnauerint multumq ignem intulerũt. Sed ut su¬
yious tem poris contemptionem nostri omnem remiẜant. Ita
proximi diei casu admoniti omnia ad deffensionem para ue¬
ant. Ita q multis interfectis reliquo infecta re inoppidum
repulerunt. t rebonius ea que sunt amissa multo maiore stu¬

Expanded text:
conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum acciconciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit. temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore mi
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatione desistunt: oꝑibus custodias relinquũt: indutiap
ro: nullum ex nostris mictit᷑ thelum: ut re confercta om̃s curã
et diligentiam remictunt. Cesar.ii. ꝑ lr̃as trebonio magnopere
mandauerat ne ꝑuim oppidum oppugnari pateret᷑: nec gui
ꝑ moti milites. E defectionis odio: & contentione sui & diun¬
no labore omnes puberes interficeñt: quod se facturos minabat
egre q tunc sunt retenti: quin oppidum ĩrumperent, grauit¬
q eam rem ꝑtulerunt: quod stetisse ꝑ treboniũ quominꝰ oppi¬
do potirent᷑. uidebã. At hostes sine tp̃s atq occaxiõem fraudil
ac doli querunt. interiectis q aliquot diebus: nrĩs languentib
Nlus exdiutino labore imip̃is oꝑibus quieti sededisset. omnia uero
ana reposita contempta ꝙ essent: põtis se foras erumpũt. securdo
mngnoq uento ignem oꝑibus inferunt. Nunc sic distudit udno
uno tempore agger plutei. testudo tũrio. fomenta ꝙ flamã

Expanded text:
pugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarupugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiaruro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt, interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus sset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam
Abbreviated transcription (Latin):
mes cum infulsis se se põta foras uniuersi proripiũt adlegatos atqi
exercitum supplices manus tendũt. Qua noua re oblata omnis
administratio belli consistit. militesq aduersi ad proelio ad stu¬
dium audiendi: cognoscendiq feruntur. Ubi hostes adlegatos ex̃¬
citum q ꝑueniunt uniuersi ad pedes se proiiciũt. Orant ut ad¬
uentu cȩsaris expectet᷑: captam suam ũbem uidere oꝑa perfecta
turrem subruptam. ltaq adeffensione desistere nullã exotri
moram posse: quominus cum uenisset si inꝑata nõ facerent
adnutum euestigio diriperentur. docent se omnino turris si cõ¬
cidisset non posse milites contineri: quĩ spe praedȩ in urbemir¬
rumperent: urbemq delerent. Hec atq eiusdem gnĩs qͣ pł̃ia
ut ab hominibus doctis magna cum misericõdia fletuq pronũ.¬
tiant᷑. Quibus rebus legati cõmoti milites ex oꝑe deducunt᷑ op.¬

Expanded text:
mes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque mes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrumperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, op
Abbreviated transcription (Latin):
oppinantibus hostibus machynatione nauali phalangis subiectis add
mitim hostium admonent. ut edifitio iungat᷑. quo malo perterutoi
sibito oppidani. saxaq̃ maxima possunt uertid promouent pcipita¬
uq muro admusculum deuoluunt. ictum firmitas materis sostimn
s ꝯcqa incidit fastigio musculi delabit᷑. id ubi uident mututo on¬
silum cuppas tecda ac pice tefertas incendunt. easꝙ. de muro iti
nuseulum deuoluũt in uolute labunt᷑: delapse ablaterib longuris fũ¬
es q ab opere remouent᷑. interim sub musculo milites uectibus ĩsima
ara turuis hostium: quibus fundamenta continebant᷑ conuellunt
nusculus exiuirtio lateritiã anrĩs telio tõmentis q deftendit᷑ hostes cp¬
ex muro ac turtibus submouentur: non dat᷑ libeta muri deffendẽdi
facultas. Compluibus iam lapidibus ex ea que suberat turi sub¬
ductis repentina runa. ꝑs eius tũris incidit. ꝑs reliqua consequens

Expanded text:
opinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad opinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens
Abbreviated transcription (Latin):
pales in solo atqꝑ longe distantes interse pedes.iiii.collocant. Ino eio
columpnelle pedum in altitudine .u. defiguntꝰ. Hlas inter se ca preolis
ndli fastigio conuingunt. ubi tigna que musculi tegendi cã ponãt eol¬
lcentur eo suꝑ tigna bipedalia mniicuint: ea q laminio clauis q reli¬
ant. A dextremumq musculi tectum trabes q ex tremas quadratas.
ipulas uii. qua dratas ał. patentes digitos defigunt. que lateres: qui
uipe musculos struunt᷑ cõtineant. Itaq fastigiato atq õdinatim structo
nabes que erant in capreolis collocatȩ in lateribus luto masculus ũ ab
iit᷑. qui ex muro iaceretur tutus esset contegitur suꝑ lateres coria
nandont᷑ ne canalibus aqua inmissa lateres diluere poss. Coria
ã ne rursus igni ac lapidibus cõtumpant᷑ centonibus conteguntũ.
hocopos omne tectum uineis adipãm turrem ꝑfitiunt. subitoq in¬

Expanded text:
trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis trabes in solo aeque longae distantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conteguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque in
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑti nullo thelo neq tõmento traici posse. Ubi uõ ea ꝑs tuͣris que erat
ꝑfecta tecta atq munita est ab omni ictu hostium pluteos adalia opa
ab duxerunt. Turuis tectum perse ip̃m prensionibus ex contagioe pͥ
suspendere ac tollere ceperunt.ubi q̃tum storiaꝵ demissio patiebatur
tm̃ eleuabant. intra hec tegumenta ad diti atq muniti parietes lasis
uo teta ex tremis lateribus extruebant: ex ꝙ ea contignatioẽ rũs sũmã
onsabulatiõnem. storias q eleuabant. Ita toto ac sine ullo uulnere ac
ꝯculo sex tabulata extruxerunt. fenestas ꝙ quibus in locis uissim ent
aomenta mictenda instruendo relĩquerunt. ubi exea turii quȩ ci¬
auma esent oꝑa tueri se posse confisi sunt. musculum pedum .lx. lon¬
sam ex mã bipendali. quem aturri lateritia ad hostium tũrem murũco
uicerent facere instituerũt. cuius musculi hec erat forma. Due pͥmũ

Expanded text:
experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateriprimo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tueri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem a turri latericia ad hostium turrim murumque perducerent, facere instituerunt. cuius musculi haec erat forma. duae primum
Abbreviated transcription (Latin):
derent eam contignationem que tũi tegumento esset futura
supraq ea tigna directo transuersas trabes in iecerunt eas q asseribus religa¬
runt. Hlas trabes paulo longiores atq eminentiores ꝗͣ exmi parietes et̃t
eferuntur: ut esset ubi tegumenta ꝑpendere possent ad deffendẽdos
ictus ac repellendos cum inter eam contignationem parietes extrue¬
rentur: eamq contabulationem sum mam lateribus luto q cõstraue.¬
rant. nequid ignis hostium nocere posset centonesq insuꝑ ĩ iecer̃t
ne aut tela tormentis missa tabulatioẽm ꝑstringerent: aut saxaes
catapultis lateritium discutẽnt: storias aũt exfunibus anchoraris .ii
in longitudinem parietum turis latas.iiii. pedes fecerũt easq ex tib
ꝑtibus que ad hostes uẽgebant eminentibus trabibus circum tutem
prependentes religarunt. quod unum gñs tegumenti aliis locis erant

Expanded text:
derent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, derent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegimenti aliis locis erant