comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adutilitatem ñ grauet eccłe ꝓsuffragio monachoꝵ ł eccliis
ad parrochiam suam ꝑtinentium dedđint firmum maneat ꝑ
collatidatione. ⁊ subscriptione cłicorum. exac ip̃ belipicums¬
sime si aliqn fieri debent inspiciant᷑. Caut̃ in ꝯscilte facce
st᷑. iuxta dec̾tum canonicum hilarii .p̃p̃. quas illicite decessor
ep̃c ad imiserit ł ab alis illicite cõmisse st̃. ab eo qui successor
ornamenta diuina aliqd imꝑpetuum alienare temptau̾it.
donator. alienator. ac uenditor honoris sui amissiõe multet᷑.¬

Expanded text:
utilitatem non gravet ecclesiae, pro suffragio monachorum, vel ecclesiis ad parochiam suam pertinentium dederint, firmum maneat. collaudatione et subscriptione clericorum. Alexander IIsime, si aliquando fieri debent, inspiciantur. Quae inconsulte factae sunt, juxta decreta canonum Hilarii papae, quas illicite decessorum episcopus admiserit, vel ab aliis illicite commissae sint, ab eo qui successor ornamenta divina aliquid in perpetuum alienare tentaverit, donator, alienator ac venditor honoris sui mulctet
Abbreviated transcription (Latin):
ehis q̃ ad ecłam
aparrochianis offerunt᷑ intris. inuineis in mancipiis.
pecliis antiqꝙ canonum instituta seruent᷑. ut oĩa in ep̃i potes¬
tato
ꝯsistant. de his aut̃ ꝗ̃ altarib offerunt᷑. cc̃ia pars fidelit̃ ep̃is
deferat᷑. dueclicis. Dccime aut̃ scdm qͦsdam singłis annis. cc̃ia
pars. aut int̃cio tota. S tñ nos sequentes romanos singłisan¬
nis qͣrtam parcem aut in qͣrto anno tocam ep̃i recipiant. ex¬

Expanded text:
his quae ad ecclesiam a parochianis offeruntur in terris, in vineis, in mancipiis, in peculiis, antiquorum canonum instituta serventur, ut omnia in episcopi potestate nsistant. De his autem quae altaribus offeruntur, tertia pars fideliter episcopis offeratur, duae clericis. Decimae-autem secundum quosdam singulis annis, tertia pars, aut in tertio tota: sed tamen nos sequentes Romanos, singulis annis quartam partem, totum in quarto anno recipiant e
Abbreviated transcription (Latin):
subsanandi oriretur occasio inscã romana eccła ñ legunt᷑. Nos
tñ cum p̃dicta eccła omnes m̃res ⁊ corum głosos agones q deo
magis ꝗ̃ hominib noti sunt omni deuotione uenerem̃. Icem
uitas patrũ pauliantonii y larionis. ⁊ omniũ heremitarum
m̃ ignoremus. amultis cñ mnurbe roma catholicis legi cognoui
mꝰ ⁊ ꝓantiquo usu multe ħ imitantur eccłe. Item scripta dein¬
uentione crucis añice. ⁊ alia script̾a de inuentione capitis bĩ io¬
his baptiste. nouelle quidẽ reuelationes sunt: ⁊ ñ nullieas

Expanded text:
a non leguntur. Nos tamen cum praedicta ecclesia omnes martyres et eorum gloriosos agones, qui Deo magis quam hominibus noti sunt, omni devotione veneramur. § 18. Item vitas Patrum, Pauli, Antonii, Hilarionis et omnium eremitarum,men ignoremus, a multis tamen in urbe Roma catholicis legi cognovimus, et pro antiquo usu multae hoc imitantur ecclesiae. § 20. Item scripta de inventione S. crucis dominicae, et alia scripta de inventione capitis B. Joannis Baptistae, novellae qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłam raptor cum rapta c̃fug̾it. ⁊ feminã ipsam uiole¬
tiam ꝑtulisse ꝯstit̾it. statim lib̾et᷑ de podestate raptoris. ⁊ paren¬
tib reddat᷑. ⁊ raptor mortis ł penaꝵ impunitate ꝯcessa lib̃ã
hãt eundi facultatem. Siuͦ parentes mulieris eccłasticis uiris
eruꝰ qui adeccłam c̃fug̾it ꝓqualibet culpa si adño ꝓ ꝯmissa
culpa eccłasticum sacram̃tum susceꝑit. statim ad serui¬
tilm dñi sui redire cogat᷑. Et pꝰꝗ dato sacramento dño suo fu̾it
ꝯsignatꝰ si aliꝗd ꝓ ead culpa qui accusatur ꝓbatꝰ fu̾it ꝑtulisse.¬
tib de impunitate ꝑceꝑit. exire nolentem ad nõ liceat occulpari.
Seruũ ꝯfugientem adeccłam. seu inatruim eccłe aut moffici¬
nas regłarium fr̃m. ł incurtẽ aut indomũ ep̃i quiħ in anti

Expanded text:
feminam ipsam violentiam pertulisse constiterit, statim liberetur de potestate raptoris, et parentibus reddatur, et raptor mortis, vel poenarum impunitate concessa, liberam habeat eundi facultatem. Si vero parentes mulieris ecclesiasticis viris ervus qui ad ecclesiam confugerit pro qualibet culpa, si a domino pro commissa culpa ecclesiasticum sacramentum susceperit, statim ad servitium domini sui redire cogatur. Et postquam dato sacramento domino suo fuerit consignatus, si aliquid pro eadem culpa qui accusatur probatus fuerit pertulissetibus, de impunitate perceperit, exire nolentem a domino liceat occupari. eum confugientem ad Ecclesiam, seu in atrium Ecclesiae, aut in officinas regularium fratrum, vel in curiam aut in domum episcopi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
auferam tͥ nouẽ. Si dedis mͥ decimam. multiplicabo nouem.
Cum itaq iudaicꝰ p̾płs p̃ceptum decimarũ tanta diligentra
obseruarec ut dequibꝙ minimis reb ruta uidł ⁊ m̃ta. ⁊ cu¬
mino. uc ipse dñs testat᷑. decimam daret. cur ñ maiori studio
plebs eũgłica eand impleat iussionem. ⁊ cui maior numerꝰ:
sac̾dotum ⁊ sincerior cultꝰ sacramentoꝵ: Idõ gͦ dande sc̃ ut hac
deuotione dĩ placatꝰ largius p̃stet q̃ uecessaria sunt. sic̃ suꝑiꝰ
ostendimus. Et ut sac̾dos ac ministri eccłe cura ⁊ sollicitudi¬
ne necessitatum corꝑalium: sine quib ħ uita transigi ñ pot̾
reierati libatores fiant ademendationẽ diuine legis ⁊ doctͥ¬
ne administrationẽ. atq sp̃uał seruitii uoluntariã exple-¬
tionẽ. Et ut uniꝰ płi incotidiata oblatione dño immolec᷑. nec
ꝓficiat. Qtuor enim parces ixxta canones fieri de fidelium obla¬

Expanded text:
auferam novem. Si dederis mihi decimam, multiplicabo novem. auferam novem. Si dederis mihi decimam, multiplicabo novem. Cum itaque Judaicus populus praeceptum decimarum tanta diligentia observaret, ut de quibusque minimis rebus, ruta et cimino, ut ipse Dominus tplebs evangelica eamdem implet jussionem, et cui major est cultus sacerdotum, et sincerior cultus sacramentorum? Ideo ergo dandae sunt, ut hac devotione Dominus placatus, largius praestet quae necessaria sunt, sicut superius ostendimus. Et ut sacerdotes ac ministri ecclesiae cura et sollicitudine necessitatum corporalium, sine quibus haec vita transigi non potest, relevati, liberiores fiant ad meditationem divinae legis, et doctrinae administrationem, atque sptionem, et ut munus populi in quotidinia oblatione Domino immoletur, nec cclesiarum proficiat. Quatuor enim partes juxta canones fieri de fidelium obla
Abbreviated transcription (Latin):
um buĩt decimas ad eccłas deferri faciant familie uͦ ibidem
decimas suas ferant uͥ infantes eorum baptizant᷑. ⁊ uͥ ꝑ totũ
anni cirtulum missas audiunt. erec. maguntiensi. ꝙ .xii.
ecimas dõ ⁊ sac̾dotib dei dandas abraham factis iacob
pmissis insimiat. De ĩn ⁊ lex statuit. ⁊ omnes doctores scĩ
ꝯmemorant. ⁊ ꝓfecto dignum erat ut isrtite decimas pecors
i frugum ⁊ omniũ peccuniaꝵ dño darent qui eos lib̾au. it ade¬
oem plagis quib ꝑcussit egiptios. ⁊ nouissima plaga primo¬
genita cunccoꝵ disꝑdidit. grãmq suis p̃stitie. ut impetͣtis
peccuniis spoliarent egiptum. De quib decimis augustinꝰ
doctor uenabilis dic̃. Decime exdebito requirunt᷑. Qd̾ si dicẽt
nempe m̃s ẽ homo. mea ẽ t̾ra quã colis. mea sunt semina que
spargis. mea animalia q̃ fatigas. m̃s ẽ solis calor. ⁊cum om̃ia
mea sint. tu qui minus accommnodas. solam decimam uix me¬
rebaris. s reseruotͥ nouẽ dam decimam. Si ñ deđis mͥ decimã.

Expanded text:
ipendia habent, decimas ad ecclesias deferre faciant. Familiae vero ibidem decimas suas ferant ubi infantes eorum baptizantur, et ubi per totum anni circulum missas audiunt. CAP. LX. ecimas Deo et sacerdotibus Dei dandas Abraham factis Jacob promissis insinuat. Deinde lex statuit, et omnes doctores sancti commemorant. Et profecto dignum erat ut Israelitae decimas pecorum et frugum omnium et pecuniarum Domino darent, qui eos liberaverat a decem plagis quibus percussit Aegyptios, et in novissima plaga primogenita cunctorum disperdidit, gratiamque suis praestitit, ut impetratis pecuniis spoliarent Aegyptum. De quibus decimis, Augustinus doctor venerabilis dicit: Decimae ex debito requiruntur. Quid si diceret Deus: Nempe meus est homo, mea est terra quam colis, mea sunt semina quae spargis, mea animalia quae fatigas, meus est solis calor; et cum omnia mea sint, tu qui minus accommodas, solam decimam vix merebaris, sed reservo tibi novem, da mihi decimam. Si non dederis mihi decimam
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ gs̃ habitas atcendẽ debueras ne dum recto relo incaute
succendis ferocib animis scandalum gn̾ares. frangigͦ ñde¬
buit qd̃ ñ ad orandum ingłiis. s ad instruendas solũmͦ
m̃tes fuit nescientium collocatum. ⁊ qr in locis uen̾abilib
scõrum depingi historias ñ sine rõe uetustas admisit. si Te¬
lum discretione condisses sine dubio ⁊ ea que intendebas
ras congregare. ut pastoris intemeratum excetłet nom̃. nĩ
minonemꝰ atq p̃cipimus ut decimas oĩo deo dare ñ ne¬
gligat᷑. quas ds dare constituit. qr timendum ẽ ut qͥsqͥs
deo suum debitum abstrahit. ne forte d̾s ꝑpeccatum siuuĩ
auferat necessaria sua
mnes decime c̾re siue de frugib siue de pomis arboꝵ
diũ sunt. ⁊ illi sc̃ificantur. Boues. ⁊ oues. ⁊ capre. q̃stib
uirga pastoris transeunt. quicqͥd decimum uen̾it sc̃ificabit̃
dño. Ñ eliget᷑ nec bonum nec malum nec alt̃o ꝯmutabitur.

Expanded text:
e, tu qui inter gentes habitas, attendere debueras ne, dum recto zelo incaute succenderis, ferocibus animis scandalum generares. Frangi ergo non debuit quod non adorandum in ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collatum, et quia in locis venerabilibus sanctorum depingi historias non sine ratione vetustas admisit, si zelum discretione condidisses, sine dubio et ea quae intendebas ras congregare ut pastoris intemeratum excelleret nomen, non monemus atque praecipimus ut decimae omnino dari Deo non negligantur quas Deus dare constituit, quia timendum est ut quisquis Deo suum debitum abstulerit, ne forte Deus propter peccatum suum auferat ei necessaria suaOmnes decimae terrae sive de frugibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur, boves et oves, et caprae quae sub virga pastoris transeunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur Domino. Non eligetur neque bonum neque malum nec alterum commutabitu
Abbreviated transcription (Latin):
auferendo seu quiimuriã ł oblationem perum intulit cleris¬
S
arma ñ ferentib ł monachis siue dõ deuotis oĩb eccłasticis ꝑso¬
ins. Ñ enim capelle q̃ infra ambitum muroꝵ catelloꝵ st̃ mitcunt̾.
ł ponunt᷑ in hac obseriratione. y similit̃ ⁊̃ sacrilegiũ ꝯmittit᷑ au¬
ferendo sacrum de sacro ł ñ sacrum de sacro. siue sacrum de ñ sac̾.
mundanaꝵ legum censurã debet em̃dari. ł scđm morẽ patrie Ioh̃e

Expanded text:
auferendo, seu qui injuriam vel ablationem rerum intulerit, clericis arma non ferentibus vel monachis, sive Deo devotis hominibus, ecclesiasticis personis. Non enim capellae quae infra ambitum murorum castellorum sunt, mittuntur, vel ponuntur in hac observatione. Similiter etiam sacrilegium committitur auferendo sacrum de sacro, vel non sacrum de sacro, sive sacrum de non sacromundanarum legum censuram debet emendari, vel secundum morem patriae
Abbreviated transcription (Latin):
xceptiones eccl̃asticaꝵ regłaꝵ.̃i mon
partim exemplis romanoꝵ pontificum. parcĩ
orthodoxoꝵ patrum. partim ex institutionib
catholicoꝵ regum. ñ nullo labore in unũ corpꝰ adunare cu¬
raui. ut qͥ scripta illa ex quib ista excepta sunt admanũ
id ẽ fide inchoantes mores. sic ea que ad qͦq negotia discu
tienda ł diffinienda ꝑtinent. sub gn̾alib titulis distincta
congessimus. ut ñ conquerenti sit neceẽ totum uolumen e¬
uolue. s tm̃ titulum gn̾alem sue questioni congruentẽ no¬
tare. & ei subiecta capła sine int̾polatione transcurrere.In
qͦ prudentẽ lectorem premoñe congruum duximꝰ. ut si for¬
te qͣ leg̾it ñ ad plenum intellex̾it. uł sͥ inuicẽ adu̾sari existi¬
mau̾it. ñ statim rep̃hendat. s quid scdm rigorem. qͥd scdm
modationem. qͥd scđm iudiciũ. qͥd scd̾m miãm dicat᷑. diligẽ

Expanded text:
xceptiones ecclesiasticarum regularum, partim ex epistolis Romanorum pontificum, partim orthodoxorum Patrum, partim ex institutionibus catholicorum regum, nonnullo labore in unum corpus opus adunare curavi: ut qui scripta illa, ex quibus ista excerpta sunt ad manum id est fide inchoantetienda vel definienda pertinent, sub generalibus titulis distincta congessimus, ut non sit quaerenti necesse totum volumen evolvere, sed tantum titulum generalem suae quaestioni congruentem notare et ei subjecta capitula sine interpolatione transcurrere. In quo prudentem lectorem praemonere congruum duximus ut, si forte quae legerit, non ad plenum intellexerit, vel sibi invicem adversari existimaverit, non statim reprehendat; sed quid secundum rigorem, quid secundum moderationem, quid secundum judicium, quid secundum misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
aliis impendi. Ecumq gͦ eccłasticꝰ doctor. eccłasticas regłas
ita int̾p̃tat᷑ aut modat᷑. ut ad regnum caritatis cunctaq do¬
cuerit ł ex posuerit referat. nec peccat. nec errat. cũ saluti ꝓn¬
moꝵ ꝯsulens. ad finẽ sacris institutionib debitum ꝑuenire in¬
tendat. un dic̃ beatꝰ augustinꝰ de disciplina eccłastica tractais.¬

Expanded text:
doctor ecclesiasticas regulas ita interpretatur aut moderatur, ut ad regnum charitatis cuncta quae docuerit vel exposuerit, referat, nec peccat, nec errat: cum saluti proximorum consulens, ad finem sacris institutionibus debitum pervenire intendat. Unde dicit beatus Augustinus de disciplina ecclesiastica tractans
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ n ꝓhibe qd ipse ꝓhibeat ꝓhibuisset aut̃ dñs sieẽt il¬
licitum. o scđ̃m ea que supͣ du diximꝰ. multũq u̾sauimus.
licitum erat ꝑiusticiã. s ⁊̃ licitum ñ erat faciendũ ꝑꝑ lib̾am
uellet qdꝰ ait. Ego dico ñ dñs cum alloq̃ret᷑ fideles quib eẽnt
ꝯiuges infideles. dixisti. qi dñs ussit ne coniugia sibimet diu̾̃¬
se religionis copłarent᷑. ⁊psum adhibuisti testimoniũ dicentis
dñi. Ñ accipies uxorem filio tuo a filiab alienigenaꝵ. netradu¬
cat eum pꝰ deos suos. ut ꝑeat anima eiꝰ. addidisti ⁊̃ u̾ba apłi uͥ¬
uir eiꝰ. lib̾ata ÷ cui uult nubat tm̃ indño. qđ ita exposuisti. ut

Expanded text:
n prohibere, quod ipse prohibebat; prohibuisset autem dominus, si esset inlicitum. ergo secundum ea, quae supra diu diximus multumque uersauimus, licitum erat per iustitiam, sed etiam licitum non erat faciendum propter liberam uellet, quod ait: ego dico, non dominus, cum alloqueretur fideles, quibus essent coniuges infideles, dixisti: quia dominus iussit, ne coniugia sibimet diuersae religionis copularentur' et ipsum adhibuisti testimonium domini dicentis: non accipies uxorem filio tuo a filiabus alienigenarum, ne traducat eum post deos suos et pereat anima eius. addidisti etiam uerba apostouir
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: scł qd ipse cictus ⁊ dolens filiam suã infantula
nolentẽ. flentem ⁊ ꝓuirib renitentẽ. ñ assentib s ualde
dolentib matre ⁊ parentela ramaldo ridelli filio desponsa¬
u̾it. qm̃ canonum. ⁊ legum auctoritas calia sponsalia ut inf
ostendet᷑ ñ apꝓbat. ne ignorantib leges ⁊ canones nimis du¬
rum qd dm̃s uideat᷑. ita sententiã temꝑamus ut si pͥnceps
cum assensu filie matris.⁊ parentele id qd ceptum : ꝑficẽ
noluerit concedamꝰ Sin aut̃ legatꝰ nr̃ utrasq partes audiat
⁊sinich fu̾it ex parte supradicti rainaldi qd ampliꝰ impe¬
Accipiat. ⁊ nos canonum ac legum cita seq̃ntes de inceps ñ ꝓ¬
hibemus quin alui uiro si uoluerit p̃dicta filia eiꝰ tm̃ in dño

Expanded text:
t quod ipse coactus et dolens filiam suam infantulam nolentem, flentem et pro viribus renitentem, non assentientibus sed valde dolentibus matre et parentela, Ramaldo Ridelli filio desponsaverit, quoniam canonum et legum auctoritate talia sponsalia, ut infra ostenditur, non approbant, ne ignorantibus leges et canones nimis durum quod dicimus videatur, ita sententiam temperamus, ut si princeps cum assensu filiae et matris et parentelae id quod coeptum est perficere voluerit, concedamus; sin autem, legatus noster utrasque partes audiat, et si nihil fuerit ex parte supradicti Ramaldi quod amplius impet dicta sunt, accipiat, et nos canonum et legum scita sequentes deinceps non prohibemus, quin alii viro si voluerit praedicta filia ejus, tantum in Do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsentientẽ ñ dimittẽt. his u̾bis tuis aliud ħaludeẽ illud sats
litatis fuer: qñ ꝯiuncti sunt. s eũgłium c̃ueniss alt̃ sine ã¬
ullius dubitationis apparet. cur fidelẽ cum infideli ꝯugio
ex planando aliqñ diligentius immorabor: Attende ut rẽ
ipsam tanꝗ in conspectu ꝯsidandam planiore sermone po¬
namꝰ. eoce ꝯuiges duo uniꝰ infidelitatis ita fuer̾. qñ iuncti
sunt. nulla de his questio ÷ q̃ ꝑtineat adillam dñi iussionẽ
doctriãq apłicam ⁊ p̃ceptum testam̃ti uetis ⁊ noui. qͥ phi¬
bet᷑ fideł cum infideli copłare ꝯiugium. Iã sunc ꝯuiges&
adhuc ambo sunt infideles.: Adhuc talessunt quales fuerẽ
credidit eoꝵ aut unꝰ aut una. S ita ut infideł cum fideli ha¬
bitare ꝯsentiat. Iubet fideli dñs ne infidelẽ dimitrat anñ
litt̾is indidisti. qr dñs ꝓhibet fideles infidelib iungi. Hic e¬
nim nullomꝰ ẽ ita causa. De iam iunctis loquim̃ ñ deuingend̾.

Expanded text:
nsentientem, non dimitteret. » His verbis tuis aliud hoc, aliud esse illud, satis litatis fuerunt quando conjuncti sunt; sed Evangelium cum venisset, alter sine alullius dubitationis apparet, cur fidelem cum infideli in conexplanando aliquanto diligentius immorabor? Adtende, ut rem ipsam tamquam in conspectu considerandam planiore sermone ponamus. ecce coniuges duo unius infidelitatis; ita fuerunt quando iuncti sunt. nulla de his quaestio est, quae pertineat ad illam domini iussionem doctrinamque apostolicam et praeceptum testamenti ueteris et noui, quo prohibetur fidelis cum infideli copulare coniugium. iam sunt coniuges et adhuc ambo sunt infideles; adhuc tales sunt, quales fuerucredidit eorum aut unus aut una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat. iubet fideli dominus, ne infidelem dimittat an non litteris indidisti: \'quia dominus prohibet fideles infidelibus iungi\'. hic enim nullo modo est ista causa; de iam iunctis loquimur, non de iungendis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd utiq idõ monendũ ñ iubendũ fuit. q ñ tanto ponde ꝓhi¬
bendi st̃ homines facẽ licita ꝗͣuis ñ expediant. qͣnto pondẽ
mou̾e dignat᷑. hoc fec̃ parcendo infirmitati ñ p̃iudicando
iussioni. Uñ sic dix̃. ñ ut ꝯfundam uos ħ scribo. s ut filios ka
cissimos moneo. Quid ht̃ questionis u̾ait. ego dico ñdñs: Itẽ
u̾ait. Ecce ego paulꝰ dico uob̃. q si cireuncidamini xꝰ uob n¬

Expanded text:
Quod utique ideo monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere prohiQuod utique ideo monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamvis non expediant, quanto pondere monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini
Abbreviated transcription (Latin):
do ł ñ nubendo altã de infideli ꝯiuge dimittendo ł ñdimit
le quidẽ illud qd̃ ⁊ ibidic̃ p̃ceptum dñi ñ habeo. ꝯsilium
aut̃ do. ⁊ hic dic̃. ego dico ñ dñs. Quale ẽ enim p̃ceptum dnĩ¬
ũ habeo. tale ñ dic dñs.⁊ quale ẽ ꝯsilium do. tale ẽ ego dico.
aliud mag̃. At uͦ de coniuge infideli dimitcendo ł ñ dunit¬
tendo. qnĩ unũ hoꝵ ñ expedit. alud expedit. dici ñ oportae.
Qui dimittit bñfac̃.⁊ qui ñ dimittit melius fac. S diciopor¬
cet ñ dimittat. q ⁊ si licet ñ expedit. Sic gͦ possumꝰ dice me¬
lius eẽ infidele ꝯuigem ñ dimitte̾. ꝗͣuis liceat ⁊dimittere.
q̃ad modũ recte dicimus. meluis eẽ qͥd ⁊licet ⁊ expedit. ꝗͣ id
qd̾ licet nec expedit. His de causis factum ÷. tic exponens dnĩ
sermonẽ quẽ ꝓhxum inmonte habuit. uͥuentum: adq̃sti¬
onẽ de ꝯiugibꝰ dimittend ł ñ dimittend ad hibitũ ab apło ñ¬

Expanded text:
do vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo vel non dile quidem, quod ibi dicit: Praeceptum Domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: Ego dico, n non dicit Dominus, et quale est: consilium do, tale est: ego dico. magis aliud; at vero de conjuge infideli dimittendo vel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet, qui dimittit bene facit, et qui non dimittit melius facit: sed dici oportet, non dimittat, quia, etsi licet, non expedit. Sic ergo possumus dicere, melius esse in fidelem conjugem non dimittere, quamvis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse quod licet et expedit, quam id quod licet nec expedit. His de causis factum est ut ego exponens Domini sermonem quem prolixum in monte habuit, ubi ventum est ad quaestionem de conjugibus dimittendis vel non dimittendis adhibui, con
Abbreviated transcription (Latin):
bi debuer̃ fideles abinfidelib seꝑari. qr ñ contͣ iussionem
dni gentiles fuer̃ ambo ꝯiuncti. Qm̃ gͦ ab infideli fidelẽ
ꝯsilium. Uñ c̃ dixiss de muliere cuiꝰ uir mortuus fu̾it be¬
atior aut̃ erit si sic ꝑmanserit scđm meũ ꝯsilium nequis
ħ ꝯsilium tanꝗ humanum ⁊ ñ diuinũ ꝯtempnendũ puta¬
ret. adiecit. Puto aut̃ qđ ⁊ ego sꝑm dei habeam. Piñ intel
succent. eocł dño inspirance snacłi. absit enim ut quisꝗ catho¬

Expanded text:
a non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fuerit: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adisuadentur, eodem Domino inspirante suaderi. Absit enim, ut quisquam catho
Abbreviated transcription (Latin):
cholai ad karolum maguntiensem episcopumi missa.
iqui matrimoniũ sani contrax̾int. ⁊ uni ex duobꝰ am̃tia aut
furor aut aliq̃ infirmitas accesserit. obhanc infirmitatẽ
conuigia taliũ solui ñ possunt. Similit̃ sciendũ dehis qͥ abadũ¬
sariis excecant᷑. aut m̃bris detruncant᷑. apłs dicit.

Expanded text:
colai ad Carolum Maguntiensem episcopum missa . i qui matrimonium sani contraxerint, et uni ex duobus amentia aut furor, aut aliqua infirmitas accesserit, ob hanc infirmitatem conjugia talium solvi non possunt. Similiter sentiendum de his qui ab adversariis excaecantur, aut m
Abbreviated transcription (Latin):
latum ẽ adscđam synodũ qđ quidã ingenuus ingenuã
acceꝑit uxorẽ. ⁊ pꝰ filioꝵ ꝓcreationẽ occasione diuorcii cdã
seruũ se fecit. utrum necessario mulierẽ tenẽ debeat. ⁊ sitenue¬
inseruitutẽ redigi. dum ille ñ ex ꝯsensu ꝯugis se seruũ fec̃. quẽ
casio lucrandoꝵ ut fideles ꝯuiges inrelinꝗ̃ndis infidelibꝰ ꝑ¬
missa licentia ñ utat᷑. ⁊ aut̃ uidr̃ infideles qͦ dimitti afide¬
lib ñ licẽ. qr hoc uetat apłs. c̃ ego dicã lic̾e. qr ħ ñ uetat. dĩs
fieri ñ expediat. quis liceat. Quid enim scis inquid mulier si
uirũ saluum facies: Aut uñ sc̃ s uir si uxorẽ saluã facies: Cũ ⁊̃
suꝑiꝰ dixisset. scĩficatus : uir infideł inmuliere. ⁊ sc̃ificata ẽ
di eẽnt. nc̃ aũ scĩ sunt. Si adlucrandos ꝯiuges ⁊ filios xͦ ĩ exem¬
plis q̃ iam ꝓuen̾ant uidr̃ hortatꝰ. Cum gͦ ñ expediat ⁊̃ infide¬
les ꝯiuges dimitti afidelib. causa euident᷑ exp̃ssa ÷. Ñ enim

Expanded text:
latum est ad sanctam synodum quod quidam ingenuus ingenuam acceperit uxorem, et post filiorum procreationem occasione divortii cujusdam servum se fecerit, utrum necessario mulierem tenere debeat, et si tenuein servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecerit, quem casio lucrandorum, ut fideles conjuges in relinquendis infidelibus pia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uidi essent; nunc autem sancti sunt . Sic ad lucrandos conjuges et filios Chriplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non
Abbreviated transcription (Latin):
Innocentius probo.
um incaptiuitate ursa mulier ten̾et᷑. aliud ꝯuigium cũ
restituta fontanum ꝯmisisse cognoscimꝰ. S fauore dñi re¬
usa ursa nos adiit. ⁊nulla diffiniente uxorẽ se memorati eẽ
ꝑdocuit. Qua de re dñe fili m̃ico illustris statimꝰ fide catho¬
lica suffragante illud ẽẽ ꝯuigium. qd̾ erat pͥmitꝰ grã diuina fũ¬
datum ꝯuentumq scde mulieris pͥore suꝑstite nec diuortio¬

Expanded text:
Innocentius Probo . Cum in captivitate Ursa mulier teneretur, aliud conjugium cum Restituta Fontanum inisse cognoscimus. Sed favore Domini reversa Ursa, nos adiit et, nullo diffitente, uxorem se memorati esse perdocuit. Qua de re, domine fili merito illustris, statuimus, fide catholica suffragante, illud esse conjugium, quod erat primitus gratia divina fundatum, conventumque secundae mulieris priore superstite, nec di
Abbreviated transcription (Latin):
tũ nouimꝰ ut q̃ dñs iũxit. hõ ñ separet. neceẽ ẽ ut legitimaꝵ
feda nuptiaꝵ redintegranda credamꝰ.⁊ remotis his q̃ hosti¬
litas intulit unicuiq id qđ legitime uitulit reformet᷑. Dĩq
studio ꝓcurandum ẽ. ut recipiat unꝰquisq qđ ꝓͥum ẽ. nec tn

Expanded text:
tum agnovimus ut quae Dominus junxit homo non separet , necesse est, ut legitimarum tum agnovimus ut quae Dominus junxit homo non separet , necesse est, ut legitimarum foedera nuptiarum redintegranda credamus, et remotis his quae hostilitas intulit, unicuique id quod legitime habuit, reformetur, omnique studio procurandum est, ut rec
Abbreviated transcription (Latin):
ptant insuũ redire ꝯsortium. obimittendũ ÷ ⁊ inculpabile iu¬
dicandũ qđ necessitas intulit. ⁊ resticuendũ qd fides poscit. eiꝰd
dentes sibimet ꝓsua inꝯtinentia placuisse. qđ iusta remissio po¬
tãt expiare. Redeant gͦ insuũ statum uoluntaria redinceg̃tione
ꝯugra neq ullomͦ ad obꝓbriũmale uoluntatis trahat᷑ qđ ꝯdicio
necessitatis extorsit. qr sic̃ he mulieres q̃ aduiros reu̾ti noluerĩt¬

Expanded text:
um redire consortium, omittendum est, et inculpabile judicandum est quod necessitas intulit, et restituendum quod fides poscit. Et indentes, sibimet pro sua incontinentia placuisse quod justa remissio poterat expiare. Redeant ergo in suum statum voluntaria redintegratione conjugia, neque ullo modo ad opprobrium malae voluntatis trahatur quod conditio necessitatis extorsit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ossim ꝓmodulo meo eosd̃ ipsos ꝑtinentes ad dext̾ã pau linũ.¬
regnumq celoꝵ insuis gradib m̾itisq distinguere
atq ostende quo differat uita ꝯiugał filios ꝓcreantium pa¬
trũ. matrũ familias. ueruntñ religiosoꝵ acpioꝵ ab ea uita
ꝗͣuos dõ uouistis sinc̃ ad eam uouendam exhortandus eẽs. S
qr iam uouisti. iam te a obstrinxisti. aliud tͥ face ñ licet. Pͥꝗͦ
eẽs uoti reꝰ. lib̃m fuit qđ eẽs inferior ꝗͣuis ñ sit gratulanda
libtas. qͣ fit ut ñ debeat᷑ qd̃ cum lucro reddit᷑. Nc̃ uͦ qr tenet᷑
sisses si nicħ tale uouisses. Minor enim tunc eẽs ñ peior. M aũ tm̃¬

Expanded text:
o modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque caelorum in suis gradibus meritisque distinguere atque ostendere, quo differat uita coniugalis filios procreantium patrum matrumque familias uerum tamen religiosorum ac piorum ab ea uita, quam uos deo uouistis, si nunc ad eam uouendam exhortandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur nsisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit ne te uelut uiduã illo uiuente iactares. puto qr ñ fu̾at
inhacre usq addissensionis scandalum ꝑducendus. mag̃ ĩ¬
obedientie inalo ꝗͣ ullius abstinentie bono. Quid enim ẽ ab¬
surdius ꝗͣ mulierẽ de humili ueste uiro suꝑbire. cuite potiꝰ
expediret obtemꝑare candidis morib ꝗͣ nigellis uestib re¬
pugnare. Quia ⁊ site indumentũ monache delectabat. ⁊̃ ħ
gͣtius posset marito obseruato exoratoq sumi. ꝗͣ illo in ꝯsul¬
to ꝯtemptoq p̃sumi. Qđ si oĩo ñ sin̾et. quid tuo ꝓposito deꝑ¬
iret: Absit.⁊ huic displic̾es deo. qđ ꝯiuge tuo ñ dum defunc

Expanded text:
noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus magis inoboedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. quid est enim absurdius quam mulierem de humili ueste uiro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus quam nigellis uestibus repugnare, quia. etsi te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito obseruato exoratoque sumi quam illo inconsulto contemptoque praesumi? quod si omnino non sineret. quid tuo proposito deperiret? absit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ placuit. Discessit a uiro mulier. ⁊ cep̃ uu̾e continent̃. ipsa scł
casta mansura. s factã qđ dñs ñ uult adult̾m uirũ. qr c̃se ñ
ꝯtinuerit altãm queret. Quid sumꝰ dict̃ mulieri. tĩne qd̾ dic̃
eccłe sana doctrina reddẽ debitum uiro: Ñdum tuꝗ̃ris uñ
amplsꝰ honoreris. ille uñ dampnet᷑ inueniat. aug̃ adeditiã
de debiustis: aquo ꝓposito silapsus: ille: tu saltẽ ꝯstantissi
siñꝗ tenuisses eiꝰ assensum. nu̾s te nullꝰ defendiss annoꝵ.¬
eẽ destit̾at. immo uͦ tanto sanctiꝰ in t̃uos ꝯuiges manebatis.
qͣnto sanctiora ꝯcordit̃ placita seruabatis. Nicħ gͦ de tua ueste.
ne arbitrio eius fac̾e debiusti.Eo9.¬
st quidã ꝓ modulo ꝑsone habitꝰ matronał auidualiue¬
ste distinctꝰ. qui pot̾ fidelib ꝯiugatis salua religionis¬
causa ł obseruantia conuenire. ħ cum te maritꝰ si depon̾e

Expanded text:
non placuit: discessit ab eo mulier, et coepit vivere continenter, ipsa scilicet non placuit: discessit ab eo mulier, et coepit vivere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod Dominus non vult, adulterum virum; qui cum se non continuerit, alteram quaeret. Quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit Ecclesiae sana doctrina? Redde debitum viro, ne dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inveniat. Hoc enim et dere debuistis. A quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantisssi nunquam tenuisses ejus assensum, numerus te nullus defendisset annoe destiterat; immo uero tanto sanctius inter uos coniuges manebatis, quanto sanctiora concorditer placita seruabatis. nihil ergo de tua ueste, ne arbitrio eius facere debuistist quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationis. Itẽ. Siuir ⁊ uxor una caro sunt ⁊ religionis cau¬
sa uir dimittit uxorẽ. ł mulier uirum in ħ mundo rema¬
qͦ ead̃ caro ex parte transit ad ꝯtinentiã. ⁊ ex parte remanet
inpollutione: Si uͦ utrisq ꝯueniat ꝯtinentẽ tutã ducẽ ħ qͥs
desidant. aut ante acte uite culpas dełe ut se adꝯtinentiã
astringant. ⁊ meliorẽ uitã appetant: licet. Si uͭ ꝯtinentiam
ꝗͣuir appecit mulier recusat. diuidi ꝯiugium ñ licet. Smo.
itu abstines sine uxoris uoluntate tribuis illi fornicandi
noluit ꝯiuges carnali iuicẽ fraudare debito. It̃. Sidicat
iir dimitto quidẽ uxorẽ meã sine ulla causa forncationis. s
ꝯtinens ꝑmanebo. iõ ne dicemꝰ eum impuine fecisse qd̃ fec̃:
Qs hoc dicẽ audebit. qui uoluntatẽ dñi ħ dicentis intellig̃.
qñ nec ꝯtinentie causa dimitti ꝯuigem uoluit. qui solã forni¬
cationis causã excep̃: It̃. Ecce placuit ꝯtinentia mulieri. uiro

Expanded text:
na . Si igitur vir et uxor una caro sunt, et religionis causa vir dimittit uxorem, vel mulier virum in hoc mundo remain qua una eademque caro ex parte transit ad continentiam, et ex parte manet in pollutione? Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis desiderant aut anteactae vitae culpas delere, ut se ad continentiam astringant et meliorem vitam appetant, licet. Si vero continentiam quam vir appetit mulier recusat, dividi conjugium non licet. De tu abstines sine uxoris voluntate, tribuis illi fornicandi voluit conjuges carnali invicem fraudare debito. Item: Si dicat vir « Dimitto quidem uxorem sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ignoretur coniugalis concubitus. aug̃ de bono ꝯuigal.
cubitu nec cognou̾at nec fu̾at cogniturꝰ. nec piera
nec m̃da manserat conuigis appellatio ũ ñfuiat nec
futa erat carnis ulla ꝯmixtio. Ept qđ fide coniug ue¬
parentes ꝓͥ ambo uocari meruer. ñ solumilla mater
uerum. ⁊ ille pat̾ eius sic̃ coniunx matris eiꝰ utrumq

Expanded text:
ignoretur coniugalis concubitus; sicut Maria Ioseph cubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uari ambo meruerunt, non solum illa mater, verum etiam ille pater ejus, sicut conjunx matris ejus, utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ infames erit. s siquid libos expͥori matrimonio ñ ha̾t. in¬
famiã quid solue pot̾it. si p̃ces imꝑatori porrex̾ic. ⁊ diuino pͥn¬
cipis nutu pͥori opinioni restituta fu̾it. resaut̃ apore mari¬
to sibi relictas nullomꝰ lucrabit᷑. capł.xx iii.
pꝰ filiis suis impubib tutorẽ petẽ debet eiq ministrationẽ ã¬
ministrationis sue redde. ⁊ pꝰ reddita rõe si debitrix appareat
debitũ suum ꝑ solu̾e debet. de m̃ siuelit ad matrimoniũ scd̾m¬
ꝑueniat. Siaut̃ hac obseruatione ꝯtempta scdas ꝯtraxit nup¬
tias. ñ solum res ipsiꝰ idẽ matris lib̃is eiꝰ ypothetice tutulo
supponat᷑. s ⁊̃ res uitrici exp̃sentis ꝯstitutionis auctoritate.
tutelã gubnare maluerit. renuntiae scđis nuptiis iniu¬
dicio sine iureiurando. res aut̃ suas filio suo impubi obligoe

Expanded text:
inter infames erit; si quidem liberos ex priori matrimonio non habeat, infamiam quidem solvere poterit, si preces imperatori porrexerit, et divino principis nutu priori opinioni restituta fuerit, res autem a priori marito sibi relictas nullo modo lucrabitur. CAP. LXXI.  filiis suis impuberibus tutorem petere debet, eique administrationis suae rationem reddere, et post, reddita ratione, si debitrix appareat, debitum suum persolvere debet, deinde siveniet. Si autem, hac observatione contempta, secundas contraxerit nuptias, non solum res ipsius, id est matris, liberis ejus hypothecae titulo supponatur, sed etiam res vitrici ex praesentis constitutionis aututelam gubernare maluerit, renuntiet secundis nuptiis in judicio cum jurejurando; res autem suas filio suo impuberi oblige
Abbreviated transcription (Latin):
adelectionẽ mun̾is ⁊ ordinationis p̃ rogatiua impedim̃ta ge¬
ñent᷑. c̃ ⁊̃ delicta obeẽ ñ soleant. si lauacri remissa fu̾int sacͣ¬
m̃ta. S incellig̾e debemꝰ qr baptismo culpa dimitti pot̾. lex
redactum: ut eccłe dispensatorẽ ñ liceat ordmari nisi
uniꝰ uxoris uirũ. Qd̾ acutiꝰ incellȩxer̃ quinec eum qui catecuminꝰ¬

Expanded text:
ad electionem muneris et ordinationis praerogativa impedimenta generentur, cum etiam delicta obesse non soleant, si lavacri remissa fuerint sacramento; sed intelligere debemus, quia in baptismo culpa dimitti potest, leredactum est, ut Ecclesiae dispensatorem non liceat ordinare, nisi us uxoris virum. Quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumen
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑ quidẽ ea pena. augustinus de bono uiduitatis.
e t̃ciis ⁊ deqͣrtis.⁊ de ultra pł ib nuptiis solent hõies mo¬
u̾e questionẽ. Uñ ⁊ breuit̃ respondeam nec ullas nuptiaᷤ
audeo dampnare. nec eis uerecundiam nũositatis auferre.
ens uoluerit uiris mortins nubat femina. nec ex meo corde p̃t̃¬
crim̃ ꝓfecto q pꝰ mortẽ sarre alt̾am dux. U⁊ si nullũ intelligct
rei abdite sacram̃tũ. ꝑꝑ id solum hoc fac̾ẽ debuit abrahã

Expanded text:
quantaslibet damnari. Augustinus, De bono viduitatis . De tertiis et de quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Unde ut breviter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre. es voluerit, viris mortquia et post mortem Sarae alteram duxit, ubi et si nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter id solum hoc facere debuit Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
si etas in ꝯtinentia exig̾it. legitimo ⁊ exutrisq partib placito
coniugio socient᷑. Ilã in his ñ regłam ꝯstituimꝰ. s ut u̾bis
magni leonis utamur qd̃ sit tołabiliꝰ estiniamꝰ qđ si unꝰ ex
ꝯiugatis obierit. is qui publicã penitentiã exeg̾it. ⁊ suꝑsteᷤ
extiti̾t. it̾are ꝯiugium ñ p̃sumat ñ forte ep̃c p̃uidit aliꝗͣ¬

Expanded text:
si aetas et incontinentia exegerit, legitimo et ex utrisque partibus placito conjugio socientur. Nam in his non regulam constituimus; sed, ut verbis magni Leonis utamur, quid sit tolerabilius aestimamus. Quod si unus ex conjugatis obierit, is qui publicam poenitentiam egerit, et superstes exstiterit, iterare conjugium non praesumat, nisi forte episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
meretricẽ ꝗͣ dux̃ ꝯu̾tit ad pudiciciã. s potiꝰ laudandꝰ
qd ex mala bonã fec̾it. N enim qui bonꝰ ꝑmanet ipse pol¬
luit᷑ si societ᷑ malo. s qui malus ẽ mbonũ u̾tit᷑. si exem
pla boni sectet᷑. ex quo intelligimus ñ ꝓpħam ꝑ didisse
pudiciciã fornicarie copłatum. s fornicariã assumpsisse
suer. Hii aut̃ qui tale iusiurandum exeger̃. ⁊ contͣ castitatẽ
oꝑã suã dedunt. pene nomine .x. lib̾ auri ꝑ soluant isd̾ me¬
retricib q̃ sacram̃ta dedunt. pena aut̃ .x. lib̃. officio p̃sidis
flagitet᷑. Qđ si p̃ses neglex̾it. de suo patrimomo penã p̃sta¬
re cogat᷑. ⁊ magistratu sibi ꝯmisso cadat. ⁊ ñ solum mulie

Expanded text:
meretricem converterit ad pudicitiam, sed potius laudandus quod ex mala bonam fecerit. Non enim qui bonus permanet, ipse polluitur, si societur malo; sed qui malus est, in bonum vertitur, si boni exempla sectetur. Ex quo intelligimus non prophetam perdidisse pudicitiam fornicariae copulatum; sed fornicariam assumpsisse suerint. Hi autem, qui tale iusioperam suam dederunt, poenae nomine X libras auri persolvant iisdem meretricibus, quae sacramenta dederunt; poena autem X librarum officio praesidis flagitetur. Quod si praeses neglexerit, de suo patrimonio poenam praestare cogatur, et magistratu sibi commisso cadat, et non solum mulie
Abbreviated transcription (Latin):
rie epłe dicentes. Qd si qui iuita sua nrecte saplier untuo
ce ñ ꝯdempnati fuissent adbuc iuuentes ut demonta
peccato isti.⁊ p̾ mortem anaceniati subiciant Item etsi
ia sunt q̃ ceciliano obiecta sunt ⁊ ob̾ aliqn possent ino¬
strari ipsum mortuũ anathematirarems. Item. Dicirtic¬
mortus fieri pot̾. Item. Rambulas sc̃e memorie ep̃s faceᷤᷤ
cii sene cuutatis qui in sac̃dotib exspendint Teodo unt

Expanded text:
entes quod, si in vita sua non recte sapuerunt, licet non condemnati fuissent adhuc viventes, tamen demonstrato peccato isti et post mortem anathemati subjiciantur. Item: « Et si vera sunt quae Ceciliano objecta sunt, et nobis aliquando possent monstrari, ipsum mortuum anathematizaremus. » ItemortEdissenae civitatis, qui in sacerdotibus resplenduit, Theodorum
Abbreviated transcription (Latin):
lib uxorib ł maritis fideles uiri ł femine ñ ꝓhibent᷑ ad nõ
ut neq uibeant᷑. Nam si dimict̃e tales ꝯuiges iub̾ent᷑. nullꝰ
locꝰ eẽt consilio monentis apłi ne hoc fieret. Nullomͦ enim qd̃
infideli consentiret habitare. nec ꝓ hib̃i adño debuit fide¬
ꝑmittit afornicante discedẽ.⁊ infideł hominis fornicatio
ẽ maior corde: nec u̾a eius pudicicia cum contuge dici pot̾

Expanded text:
libus uxoribus vel maritis fideles viri vel feminae non prohibentur a Domino, ut neque jubeantur. Nam si dimittere tales conjuges juberentur, nullus locus esset consilio monentis Apostoli, ne hoc fieret. Nullo enim modo qfideli consentiret habitare, nec prohiberi a Domino debuit fidepermittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest,
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tum: dubium ñ ẽ eam intilierẽ ñ ꝑtin̾e ad matͥ¬
monium. inqua docet᷑ nuptiale ñ fuisse misterium.
udor ẽ feminis nuptiaꝵ p̃mia ñ hr̃e ambr̾ suꝑ lucã
quib ħsola causa est nubendi. l.i. lib. ii.
minarũ. ñ mediocris causa. ẽ. ut uirginitas marie
ebent gͦ sibi conuigati ñ solum ipsius sexꝰ sui ꝯmis¬
cendi fidem lib̾orum ꝓcreandoꝵ causa ꝙ pͥma ẽ hu¬
manign̾is inista mortalitate sociecas. uerum ⁊̃ infirmi¬
tatis inuicẽ excipiende illicitios ꝯcubitos euicandos mu¬
tuã qͦdam mͦ seruitutẽ. ut ⁊ si alt̃i eorum ꝯtinentia ꝑ petu¬
a placeat. nͥ alt̾ius consensu ñ possit. Item. Redde uͦ debi¬
tum conugale nullius criminis ẽ. exig̾e aut̃ ult᷑ gn̾andi
necessitatem culpe ueniał. aug̃ de bono conugali.
olet queri cum mascłs ⁊ femina. nec ille maritus. nec
nentia solius concubitꝰ causa copłantur. ea fide media ut
nec ille cum altã id faciat utrum nuptie sint uocande.

Expanded text:
sacramentum, dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium.udor est feminis nuptiarum praemia non habere, quibus haec sola causa est nubendi. CAP. XXV. De eminarum, non mediocris est causa, ut virginitas Mariae Debent ergo sibi conjugati, non solum ipsius sexus sui commiscendi fidem, liberorum procreandorum causa, quae prima est humani generis in ista mortalitate societas; verum etiam infirmitatis invicem excipiendae, ad illicitos concubitus evitandos, mutuaa placeat, nisi alterius consensu non possit. Item: Reddere vero debitum conjugale, nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae venialis. CAP. XXVII. Conjuges olet quaeri, cum masculus et femina nec ille maritus, nec  pro incontinentia solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec ille cum altera id faciat, utrum nuptiae sint vocandae.
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ingenuus homo ancillam alt̾ius uxorẽ acceꝑit.
& existimat qđ ingenua sit. si ipsa femina pꝰea fu̾it in
seruitute dececta. si eam aseruituce redim̾e pot̾ faciat. si
ñ pot̃. si uoluerit: aliam accipiat. St aut̃ seruam eã scie¬
rat & collaudau̾at. pꝰ ut legitimam hãt. Similit̃ ⁊ mulier

Expanded text:
quis ingenuus homo ancillam alterius acceperit, et aestimat quod ingenua sit, si ipsa femina postea fuerit in servitute detecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si autem servam eam scierat et collaudaverat, post ut legitimam habeat. Similiter et mulier
Abbreviated transcription (Latin):
& relique sequunt᷑ impredictis. Scd̾m. uirgo inciuitate depre¬
hensa auiro ⁊ illi ꝑuim copłata. si uoluerit pat̾ eiꝰ dotabit eã.¬
iste uir qͣntum udicau̾i̾t pat̾ dabit p̃cium pudicicie eiꝰ. Tcium
filia p̃dicta dep̃hensa si ñ fu̾it uoluntas pris trahet eã auiro
p̃dictaᷤ. ⁊ tradet eam alii. & dotabit eam ⁊ legitima erit. S pri
Cum mortua fu̾it uxor eiꝰ. licet illi acciꝑe aliam. s ñ repudia¬
tã. nec desponsatã uiro. s filiam. Similit̾ debet mulier. Uñ &
paulus ait. Mulier que subuiro ẽ ligata sub lege uiri ẽ. quã¬
di uiuit uir eiꝰ. Q uiuente iuro eiꝰ uocabit᷑ adult̾a. si iuncca fu¬
erit alt̃i uiro. Si aut̃ mortuus fu̾it uireiꝰ. lib̾ata ẽ alege uiri. ita
ut ñ sit adult̾a si fui̾c cum alio uiro. ex decꝵ leonis pp̃.ꝙ̃.xuiii.¬
c̃ prĩs. Nuptiaꝵ aut̃ feda int̾ ingenuos sunc legitima. &
ni iuris existẽt. Itaq aliud ẽ uxor. aliud concubina. sic̃ aliud

Expanded text:
et reliqua, quae sequuntur in praedictis. Secundum, virgo in civitate deprehensa a viro, et illi per vim coptum judicaverit pater, et dabit pretium pudicitiae ejus. Tertium, filia praedicta deprehensa, si non fuerit voluntas patris, trahet eam a viro praedicto, et tradet eam alii et dotabit eam, et legitima erit ei. Sed Dum mortua fuerit uxor ejus, licet illi accipere aliam, sed non repudiatam, nec desponsatam viro, sed filiam. Similiter debet et mulier. Unde Paulus ait: Mulier quae sub viro est, ligata est sub lege viri, quanigitur uiuente uiro uocabitur adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege uiri, ita ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. ergo non aduest patris. Nuptiarum autem foedera inter ingenuos sunt legitima, etni juris existeret. Itaque aliud est uxor, aliud concubina, sicut aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tialia feda contrahunt incapitib deferant. s pꝰ sponsa¬
lia q̃ futarum sunt nuptiaꝵ ꝓmissa feda qͦ ꝯsensu eoꝵ¬
⁊ p̾q arris sponsam sibi sponsus ⁊ ꝑdigitum fidi asea¬
nulo insignitã despondic. dotemq utriq placitam spon¬
susq ei c̃scripto ꝑactum. hoc continente coram inuitatis
abitraq parce tradidic. auc mox ant apto tpr̃ ne uidł̃¬
aut ꝙp̃s lege diffintum taleqind fieri p̃sumat᷑: ambo
adnuptialta feda ꝓducunt᷑ ⁊ primũ quid̾ ineccła dñi c̃
oblationib quas offerre debent dõ ꝑsac̾dotis manum sta¬
tuunt᷑ sicq domum & benedictionẽ & uelamen celes¬

Expanded text:
tilia foedera contrahunt in capitibus deferunt: sed post sponsatilia foedera contrahunt in capitibus deferunt: sed post sponsalia, quae futurarum sunt nuptiarum promissa foedera, quae arrhis sponsam sibi sponsus per digitum fidei a se annulo insignitam desponderit, dotemque utrique placitam sponsus ejus cum scripto pactum hoc continente, coram invitatis ab utraque tradiderit, aut mox aut apto tempore, ne vidtempus lege definitum tale quid fieri praesumatur, ambo ad nuptilia foedera perducuntur. Et primum quidem in ecclesia Domini cum oblationibus quas offerre debent Deo per sacerdotis manum statuuntur, sicque demum benedictionem, et velamen coeles
Abbreviated transcription (Latin):
tnullus fidelis cuiꝰq conditionis sit occulte misde ÷¬
nuptias faciat. s benedictione a sac̾dote accepta. pu¬
fiat dos. nec sine publicis nuptiis quisꝗ nub̾e ⁊ uxox
iquis diuinis tactis scͥpturis uirau̾it mulieri se eam legi¬
timam uxorem habit̾um. ł simnoratorio tale sacram̃tũ
dedit. sit illa legitima uxor. quã tus nulla dos. nilla alia¬
d femine dum maritant᷑ uelant᷑. scł ut nou̾int sẽꝑ
se uiris sins eẽ subiectas ⁊humiles. Item. Qđ̃ nuben¬
tes pꝰ benedictionẽ uno ita inuicẽ uincło coptantur.¬
uidł̃ ne compagẽ coniugat unitatis disrumꝑant. at uͦ
qđ ead uita candido purpureoq cołe ꝑmiscent᷑. Candor
quippe ÷ mundicia uite. purpurea adsanguinis postĩta¬
tẽ adhibet᷑. ut hoc signo ⁊ ꝯtinentia ⁊ lex tenenda ab
hoc nimirũ ł ꝑꝑ mutue dilectionis signum ł pꝑ id mag̃¬
ut eod pignore eoꝵ corda uingant᷑. Uñ ⁊ quarto digico
ł argenceã aut ex quolibet metallo ꝯpositam. q̃n nup¬

Expanded text:
nullus fidelis, cujuscunque conditionis sit, occulte nuptias faciat, sed benedictionem a sacerdote accepta pufiat dos, nec sine publicis nuptiis quisquam nubere vel uxorem quis divinis tactis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel si in oratorio late sacramentum dederit, sit illa legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla e feminse viris suis subjectas esse et humiles. Item: Quod nubentes post benedictionem vita uno quasi invicem vinculo copulanturit ne compagem conjugalis unitatis dirumpant. At vero quod ea vita candido purpureoque colore permiscetur. Candor quippe est munditia vitae; purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentia et lex tenenda ab hoc nimirum vel propter mutuae dilectionis signum, vel propter id magiut eorum pignore eorum corda jungantur. Unde et in quarto digito vel argenteam aut ex quolibet metallo compositam, quando nup
Abbreviated transcription (Latin):
dubio redeunti. si amisissec abscedens. ht̃ aut̃ ħ qui recessit
ad cumulũ supplicii. ñ adm̃itũ premii. Ite m.
uib uͦ placuit ex ꝯsensu ab usu carnał ꝯcupiscentie
imꝑpetuum ꝯtin̾e. ab sit ut uincłm int̾ illos ꝯugale
rumpat᷑. Immo firmꝰ erit qͦ mag̃ ea pacca sec̃ inier. q̃ carius
ꝯcordiꝰq seruanda s̃ ñ uoluptariis corꝑ nexib. s uolunta¬

Expanded text:
et hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis cor