comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq causã suã ñ ita agere uoluerit ut aduesanũ suũ public&ẽ pate facta
actionec̃ueniat & dominũ possessionis aliquaratione c̃t᷑bauerit. ita negotio
ipso careat ut eã causã Nũ quã ualea treparare qͥ prius rẽuoluit auferrequãs pe¬
rare cuudiceut deber& audiri. Similit̃ & ille omnicausa priu& quidicis ordina¬
tione sub pressaiudiciũ sehaberedicens alienã possessioñ sua p̃sũptione pua¬
tem sub euquã dixim̃ temeritate ꝑuaserint ut minorũ caus ad epereat : pulluminorib
p̃iudiciũ sicrietutotũł curatorũtemeri tate ꝑmittimꝰ scdppri&atẽsua sinedilatio

Expanded text:
Quicumque causam suam non ita agere voluerit, ut adversarium suum publice patefacta actione conveniat et dominium possessoris aliqua ratione conturbaverit, ita negotium ipsum careat, ut eam causam numquam valeat reparare qui prius rem voluit auferre quam sperare a iudice, ut deberet audiri. Similiter et ille omni causa privetur, qui iudicis ordinatione subpressa iudicium se habere dicens alienam possessionem sua praesumptione pervarem sub ea, qua diximus, temeritate pervaserint, ut minorum causa depereat, nullum minoribus aeiudicium fieri ex tutorum vel curatorum temeritate permittimus, sed proprietatem suam sine di
Abbreviated transcription (Latin):
non occultue sed publice in libertate durauerint. et edliquid officii
uel militiue presentȩ ettacente petitore gesserint: cd sertorem
quuerendieis necessitas non munebit: sed ipsi perse quod eorũ
dominis lutuerint: prioris legis ordo seruubitur Vi asstro
DEHIS QUIÑ ADÑO MANUMISSI SUNT

Expanded text:
non occulte, sed publice in libertate duraverint et aliquid officii vel militiae praesente et tacente petitore gesserint, assertorem quaerendi eos necessitas non manebit, sed ipsi per se, si voluerdominis latuerunt, prioris legis ordo servabitur. DE HIS, QVI NON A DOMINO MANVMISSI SVNT
Abbreviated transcription (Latin):
Placuit uoluntatẽde functorũ taratione seruari: ut sideficiens quis no
fecerittestam̃tũ ñ potest qͥcũq ꝓꝑfecto utiqđ in ꝑfectũ resid&. nec admit¬
tit hanctestificatioñ principis dem̃tia: si fortedicataliquis audiui morien¬

Expanded text:
Placuit voluntatem defunctorum ea ratione servari, ut, si deficiens quis non perfecerit testamentum, non potest quicumque pro perfecto uti quod inperfectum resedit. Nec admittit hanc testificationem principis clementia, si forte dicat aliquis: audivi morien
Abbreviated transcription (Latin):
res ł rerũ inuencuriu non fecissent faciendi dereb: suista¬
tamenta ł donaandi cui uoluis sent non hab erent libera poi

Expanded text:
res vel rerum inventarium non fecissent, faciendi de rebus suis testamenta vel donandi cui voluissent non haberent liberam po
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ illius a quo emptus ẽ ut seruus gesserit priusquã xx annorũ p̃iudicio teneat᷑:
potestaitẽ habecit reda mcondi & qimninores prius quã tepora suppleant᷑ amissam
recipicnt liberititẽ Quid quid uero illecis a quo emptis ueltra didit łdonauit ud quȩ¬
cũq ȩ rei suae administratione ꝓfecit : totũ r&inendi hac reuoccodi habecit potesta¬
tẽ. Si uero huius modi ꝑsonis aliquid a quibus cũq aliis aut testamento autdonati¬
one conlatũ ẽ idsolũ sibiiã liberi uindicent. Nã qđ dere patroni libertus ułemptoris
ingenuus dumseruir& ꝓfecit libertati redditus. libertus patronio ingenuus emp
tinos siseuendi ad quieuerint. in eci quã scientes sua uoluntatȩ transeunt seruitute ꝑ¬

Expanded text:
triginta annorum praejudicio teneatur, potestatem habeat reclamandi, et quasi minor is, priusquam tempora suppleantur, amissam recipiat libertatem. Quicquid vero ille eis, a quo empti sunt, vel tradidit vel donavit vel quacumque ex rei suae administratione profecit, totum retinendi ac revocandi habeat potestatem. Si vero hujusmodi personis aliquid a quibuscumque aliis, aut testamento aut donatione collatum est, id solum sibi jam liberi vindicent: nam quod de re patroni libertus vel emptoris ingenuus, dum serviret, profecit, libertati redditus libertus patrono, ingenuus empttinos, si vendi acquieverint, in ea, ad quam scientes sua voluntate transeunt, servitute
Abbreviated transcription (Latin):
rintẽ dẽpnandos & in capuincia in qua udx fuerii digͥnitate amista biennio
ꝓhibea ł accedere. Beneficiũ tam̃ lexista aduersus eius modi homines pa¬
rentib: łipsis mulierib: qui suo iure sunt ł qͥmin ore a& atȩ estuent indulsit
tei si int duo iudices upus priuata &ult dominica iura gubernans

Expanded text:
rint condemnandos, et in ea provincia, in qua iudex fuerit, dignitate amissa biennio prohibeatur accedere. Beneficium tamen lex ista adversus eiusmodi homines parentibus vel ipsis mulieribus, quae in suo iure sunt, vel qui minorum aetates tuentur, indulsit,ta si sint duo iudices, unus privata et alius dominica iura gubernans
Abbreviated transcription (Latin):
tũ obitũ c̃tẽpnunt᷑ p̃ceptitenore in quad tuplũ arrarũ nomine data
donata recipiant: Nãderelico si antedefinita ñ fuerint ꝑsupplicate¬
nẽ c̃iugia postu lari omniseueritate ꝓibuit : C&erũ sicũ parentib pus¬
lȩ autcũipsa puella quis denuptiis pact̾ fuerit. & un exhis uolu eritde
placito eĩ resi lire. nos habeo qͥdespicit᷑ c̃suli ponu&amꝰ reliqua prar
legisistius alibia ab&ur &posita: SIQUACVR EDICT EOTISI NO¬
ted¬

Expanded text:
tum obitum contemnuntur, praecepti tenore in quadruplum arrarum nomine data vel donata recipiant; nam de reliquo si ante definita non fuerint, per supplicationem coniugia postulari omni severitate prohibuit. Ceterum si cum parentibus puellae aut cum ipsa puella quis de nubtiis pactus fuerit et unus ex his voluerit de placito eius resilire, nos ab eo qui despicitur consuli non vetamus. Reliqua pars legis istius alibi iam habetur exposita. SI QVACVMQVE PRAEDITVS POTE
Abbreviated transcription (Latin):
moriat in testat᷑ are in quat &x filianepotes & filio s ñ dimittat sed fratr̃ au
rẽ supstites derelinquat trespartes hereditatis cui matni siueni potes łnors

Expanded text:
moriatur intestatus et relinquat ex filia nepotes et filios non dimittat, sed fratrem et sororem superstites derelinquat, tres partes hereditatis avi materni sibi nepotes
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑsonaest : int̃ collegiatos eũ obseruare uł ao qđ abtus suent
inpublico seruitio lexista constituit. ut huius modi ꝑsonȩ cicurali
qualib& conludio nullatenus excusenturi Qđ si stactũ suerit ꝓ
singulis ꝑ sonis curiales binas librtis auri fisco a senouerint ins¬

Expanded text:
persona est, inter collegiatos eum observare, vel ad quae aptus fuerit, persona est, inter collegiatos eum observare, vel ad quae aptus fuerit, in publico servire lex ista constituit, ita ut huius modi personae a curialibus quolibet colludio nullatenus excusentur. Quod si factum fuerit, pro singulis personis curiales binas libras auri fisco a se noverint in
Abbreviated transcription (Latin):
uẽcũq: clericũ indignũ officiosuo ep̃s iudicauerit &. DIG̃
eligionis sponte dereliq rit: continuaeũ curia sibi uindic&
diberulli ultrt ad ec clesiã recarsus eẽ non possit. Et ꝓ hominũ
ualitate & quantitate patrimonii : ł ordinisuo ł collegioci¬
iticus ccoiungat᷑ modo ut quib: cũq ad p&i erint publicis ne¬
essitatibus obligentur : ittiut conludio q̃qlocus nonsit: Persin
ulos igit᷑ binȩ librȩ curi inferende erttrionro a decem pri¬
nis curiclib: exigentur : Sialiquib: inlicitt̃ conibentiã & c̃¬
uilia seda prestiterint. hominib: que bi probissimis aebom̃¬
ubus officus militiae aditus obstruatur
gradu suo ꝓmoꝵ prauitate deiecerit ł si psecdencus suci uo¬
luntate psessionẽ reliquerit clericatus contiriuoꝰ ludicecũ¬
riadib aduoigtitur. ⁊ it suta & natalib & facultatib ẽ idoneus.:
eũ ontt̃ ipsos curiales officiũ suũ implere compellat. Siaut̃ infer

Expanded text:
uemcumque clericum indignum officio suo episcopus iudicarit et ab igionis obsequium sponte dereliquerit, continuo eum curia sibi vindicet, ut liber illi ultra ad ecclesiam recursus esse non possit et pro hominum qualitate vel quantitate patrimonii vel ordini suo vel collegio civitatis adiungat, modo ut quibuscumque apti erunt publicis necessitatibus obligentur, ita ut conludio quogulos igitur binae librae auri inferendae aerario nostro a decemprimis curialibus exigantur, si aliquibus illicitam conniventiam et colludia foeda praestiterint, hominibusque improbissimis ab omnibus officiis militiae aditus obstruatur. gradu suo pro morum pravitate deiecerit, vel si ipse clericus sua voluntate professionem reliquerit clericatus, continuo a iudice curialibus adiungatur, ut, si ita et natalibus et facultatibus est idoneus, eum inter ipsos curiales officium suum implere compellat. Si autem infima
Abbreviated transcription (Latin):
quotions ecqualib& re. ccoreligionẽ ꝓtinente int̃ cdericos fuerit
ncitti contentio : id specicliter obseruet᷑ ut conuocatis abep̃s̃¬
s docesianis presbiteris q̃ in contentione ueniunt iudicio
terminentur. Scne siquid opponitur criminade. ad notitiã
iudicis inciuittae quaagitur deducatur : ut ipsius sententia
uindicetur qđ ꝓbatur crimi naliter suisse commis sum.

Expanded text:
Quoties ex qualibet re ad religionem pertinente inter clericos fuerit nata contentio, id specialiter observetur, ut convocatis ab episcopo dioecesanis presbyteris, quae in contentionem venerint, iudicio terminentur. Sane si quid opponitur criminale, ad notitiam iudicis in civitate, qua agitur, deducatur, ut ipsius sententia vindicetur, quod probatur criminaliter fuisse commissum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq hostiũ terrore compulsus dũtimorẽ atq: mortẽ tin
excipere ad dep̃dantũ secũ hostib: fortasse coniuncxerit:̃ no
t̃ hocuocetur ad crime qđ ꝓc̃seruanta uita fecit inuitus s
si quid apud eũ dep̃dare sederit & resiouũ inuenitur. qđ eua¬
ter cognoscitur: hoc solũ redderedño sine calũ nia compella

Expanded text:
Quicumque hostium terrore compulsus, dum mortem timet excipere, ad depraedandum se cum hostibus fortasse coniunxerit, non propter hoc vocetur ad crimen, quod pro conservanda vita fecit invitus. Sane si quid apud eum de praeda resederit et residuum invenitur, quod evidenter agnoscitur, hoc solum reddere domino sine calumnia compella
Abbreviated transcription (Latin):
Nã peculiũ ÷ qđ pat ł dñs filiũ suũ ł seruũ ꝓsuotrastire paticur. Peculiũ aut
a pecudib: dictũ in qͥb ueterũ cstabat uniũsa substantia. Bonoꝵ possessio
est iuis possessionis. certo ordine certoq titulo adqͥsita. intestataheredit
÷ qua testam̃to scripta ñ ÷. aut siscripta sit uire tam̃ nequaꝗ: aedita. Ca
tis int̃heredes. hercis cunde enĩ ap̃t ueteres diuisio nuncupat. Cõmunidi¬
uidendo ÷ unt̃eos qͥb: cõmunisres : quaeactio iub& postulantib hisarbi¬
triũ dare cui : arbitrio res diuidatur Finiũ regundoꝵ astio dicta eoqđ ꝑeã
regantur fines utriq nedissipent᷑ dũ modo ñ angustiore quinq pedum
loco ea controuersiant. Locatio : res adusdlata cũ definitione mercedis
Conductio ÷ res inusũ accepta cũ constituta mertede. Res credita ÷ quae onob¬
ligationẽ itadeducta ÷ ut extẽpr quo c̃trahebatur certũ sitrar deferre. Vsura

Expanded text:
 pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Cadtis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus hisum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est
Abbreviated transcription (Latin):
aec lexostendit : quorũ uiris conditorũ sententiȩ ualeant hoc : papiani
pauli gai ulpiani modestini scebi lȩsabim. iuliani atq marcelli. Quoꝵ
sisuerint ꝓlate diuer sȩ sententiae ubimaior numerus unũ senserit uincat
Qđ siforsitan ae qualis ni merus inutraq parte: adei: partes p̃ceda austori¬
tas in quapapiamis cũ &equalinumero senserit quiaut singulos papianus
uincit ita &cedit duob: S ebola sauinꝰ iuliañ atq marcellus in suis corpo¬
rib noninueniunt sed inp̃fatoꝵ operetenent᷑ inserta. Gregorianũ uero

Expanded text:
aec lex ostendit, quorum iuris conditorum sententiae valeant, hoc est Papiniani, Pauli, Gai, Vlpiani, Modestini, Scaevolae, Sabini, Iuliani atque Marcelli: quorum si fuerint prolatae diversae sententiae, ubi maior numerus unum senserit, vincat. Quod si forsitan aequalis numerus in utraque parte sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua Papinianus cum aequali numero senserit: quia ut singulos Papinianus vincit, ita cedit duobus. Scaevola, Sabinus, Iulianus atque Marcellus in suis corporibus non inveniuntur, sed in praefatorum opere tenentur inserti. Gregorianum vero
Abbreviated transcription (Latin):
tstatis : quediscus sorẽ mittere cupiens. N si deliter sugges seris
at testaitione gestoꝵ : normam mittendi quã sttituimus debereser¬
uariꝰ. Sardiniã ab hocexcipi placuit . qm̃ apud nĩnullos callidita¬
te quadã maxima pars pecuniere sedit : quã ecactũ publicis opor¬
tuit ero gationib: ad plicuri cu scitis fecerit. Ad ipsã quoque benefi¬
uanrã ꝑ ueni ꝑueniant illustresuiri. comites. rei priuate in sinuati¬
las adiectione quinquennii p̃tiũ distractoꝵ p̃dioꝵ abemptorib
lebere supplicari: Palatinus suꝑ hacre olim directus: nec dũ qͥd
fecerint retulisse. Quare nolumus hunctitulũ int̃ p̃tationis.
huius cȩrtitionis adiungit: nesub occasione rationis. accepta cons¬
mant. dicit enĩre liqua r poss̃: unde non resiouapars. sed omis que¬

Expanded text:
testatis, quae discussorem mittere cupiens non fideliter suggesserit testatis, quae discussorem mittere cupiens non fideliter suggesserit adtestatione gestorum formam mittendi quam statuimus debere servari. Sardiniam ab hoc excipi placuit, quoniam apud nonnullos calliditate quadam maxima pars pecuniae resedit, quam exactam publicis oportuit erogationibus adplicari: cum satisfecerit, ad ipsam quoque beneficia nostra pervenient. Inlustris viri comitis rei privatae insinuatiias provincias, adiectione quinquennii pretium distractorum praediorum ab emptoribus debere suppleri; palatinos super hac re olim directos necdum quid profecerint rettulisse. Quare nolumus hunc titulum interpretationi huiusce iussionis adiungi, ne sub occasione orationis accepta consumant. Dici
Abbreviated transcription (Latin):
uisionrã maigis possit grata presitori. Neminẽ de incep̃s licebit ad
hoc negotiũ arbitrio unius iudicis adspirare : utrũ mitti debead
inspector publicus tractatus ante deliber&. Sublimes uiri paren¬
tes patriciiq: nri. nec non magnificus uir p̃fectus p̃torio qui cõmuni
utilittte uirtutũ sucirũ magnitioine nobiscũ ꝑuigiles & cogitant
atuentur : cũ cui licis potestatib: ꝓsuc moderatione disponant :
iusta neces situs cogit qualis ꝑ sona mietat᷑ : ni hil inpudenter aude¬
bit quẽ elegit taliũ uirorũ ex ami nator ad sensus: Necesse . ẽ. habe¬
ointegritas reuerenti ã custo diri: qui nouit tot secustodes habere
quot ludices. Alit̃ ꝑ genti cc ꝓuintiã : & fortunarũ & stime iubemus
c̃ẽ discrimen : Reuocet᷑ publicitimore periculi : quẽ occulta cupi¬
pitis festinare cõpellit. Similis conditiomanebit officiũ eius po¬

Expanded text:
 provisio nostra magis possit grata praestari: nemini deinceps licebit ad  provisio nostra magis possit grata praestari: nemini deinceps licebit ad hoc negotium arbitrio unius iudicis adspirare. Utrum mitti debeat inspector, publicus tractatus ante deliberet sublimis viri parentis patriciique nostri nec non magnifici viri praefecti praetorio, qui communionis utilitate virtutum suarum magnitudinem nobiscum pervigiles et cogitant et tuentur: cum aulicis potestatibus pro sua moderatione disponant, si iusta necessitas cogit, qualis persona mittatur. Nihil inpudenter audebit, quem elegit talium virorum examinatus adsensus. Necesse est ab eo integritatis reverentiam custodiri, qui novit tot se custodes habere quot iudices. Aliter pergenti ad provinciam et fortunarum et famae iubemus esse discrimen; revocetur publici timore periculi, quem occulta cupiditas festinare conpellit. Similis condicio manebit officium eius po
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓuintia decidente : cũ nouis duc tortaitib: alt̃ excurrit. Siutis
publico. eẽ. Ñpotuit qui an te ꝑrex̃: suꝑ fluũ est irealterũ aeq: ꝓo¬
tialib: obfuturũ : hunc nos patris conscripti fomitẽ ꝑnitiosi ardoris
extinguimꝰ : nec patim᷑ ulterius ad ex haustoꝵ interitũ deseruiren
perit deterior possessor effectꝰ: noħ ꝓficit non grauatus. uendun
induciȩ his qui ñ poss̃. eẽ soluento : cũdilationis redẽptio public̃
magis aedtenuit functionẽ comitut sine dubio fiscus: qđ cõmodo
suo exactor aucm̃ tut. Superiorũ igit᷑ patres conscripti omniũt¬
poꝵ : reli quatã archaliũ quã utriusq: erarii. usq: ao incipio
primã indictionẽ iubemꝰ ad indulgentiã ꝑtinere : Nemo prorsus quo¬
lib& usq ad designatũ tẽpus transacta discutiatꝰ. Sola est Nũ quã
calũ niantda securitts : quã a& nittis nra concedit. Lic& hanc huma¬

Expanded text:
e provincia decedente cum novis auctoritatibus alter excurrit. Si utilis e provincia decedente cum novis auctoritatibus alter excurrit. Si utilis publico esse non potuit qui ante perrexit, superfluum est ire alterum aeque provincialibus obfuturum. Hunc nos, patres conscripti, fomitem perniciosi ardoris extinguimus nec patimur ulterius ad exhaustorum interitum desaevire. Nobis perit deterior possessor effectus, nobis proficit non gravatus. Venduntur indutiae his qui non possunt esse solvendo, cum dilationis redemptio publicam magis adtenuet functionem. Amittit sine dubio fiscus, quod commodo suo exactor augmentat. Superiorum igitur, patres conscripti, omnium temporum reliqua tam arcalium quam utriusque aerarii usque ad incipientem primam indictionem iubemus ad indulgentiam pertinere: nemo prorsus quaelibet usque ad designatum tempus transacta discutiat. Sola est numquam calumnianda securitas, quam aeternitas nostra concedit. Licet hanc huma
Abbreviated transcription (Latin):
petunt annoꝵ seriae & uetus tute consũptus: quasser uare nes cisu¬
plicitas & fiducia nihil debentis. Reuera enĩ aut quo quomodo peri¬
unt aut quasi iusta contingit occasio dep̃ dandi. ut si exitent redio¬
dũ est ut fercnt᷑ accepto . Itt sit : uta pud in ꝓbũ rei arbitriũ menu
noceat cartula cũperit. nihil ꝓficiat ñ perisse. In nunmere dend
des: seua custodia. suspendioꝵ crudelitas. & uniuersa tor menta
que inte rea la&us & crugelitatis ꝑtinax egregius que sitor expecto
Collegt furtorũ palatinus oratom: instat apparitio turbulenta.
urgu& inmitis extac tiomilitaris. indignũ fticinus. hȩc deciui libu
uelisd inter hostes pecuniae placitis: non allegationũ iustitia non
seratione finiritanta uexatio. cũ nihil umquã fisciutilitatib ꝓ
Tam̃e non desin& itertiri : quasicili quid efficacit̃ gestũ: Urx dũun

Expanded text:
petunt annorum serie et vetustate consumptas, quas servare nescit sipetunt annorum serie et vetustate consumptas, quas servare nescit simplicitas et fiducia nihil debentis. Re vera enim aut, quoquomodo pereunt, quasi iusta contingit occasio depraedandi aut, si extant, redimendum est, ut ferantur accepto. Ita fit, ut apud inprobum rei arbitrum merito noceat chartula, cum perit, nihil proficiat non perisse. Innumerae deinde clades, saeva custodia, suspendiorum crudelitas et universa tormenta, quae interea, laetus et crudelitatis pertinax, egregius quaesitor expectat. Collega furtorum palatinus hortatur, instat adparitio turbulenta, urget inmitis executio militaris. Indignum facinus haec de civibus velut inter hostes pecuniae placitis, non adlegationum iustitia, non miseratione finiri. Tanta vexatio cum nihil umquam fisci utilitatibus prosit, tamen non desinit iterari quasi aliquid efficaciter gestum: vixdum uno
Abbreviated transcription (Latin):
eũq: subreptio : qm̃ ici non potest tantũ quantũ lib& intenta conta
o ꝓuidere ut in ꝓbis &ic̃ latentes nocendiaditus obstruantur. Discus
iueni unt otiosi : hoc modo facultates possessoꝵ mirtibilit̃ condider̃
finc mauis in cõmodũ underemedia certadebere ꝓuenire. ubitre¬
idã ꝓuintiã talis discussor adierit stipulcitus incalũ nicrũ minis¬
is suꝑbit elatus. int̃ obsequia sũptuosa expetit ãminicula. ꝓ uin¬
alis officii. Scolaris & iã sepe coniungit młtiplicato nominũ nu¬
mero & officiorũ : quantũ uaritiȩ libuerit terror extorqu&. Prin
sunt uenientis ex ordia: ut ꝓfertu & reuoluat suꝑdiuersis in numens¬
q: titulis. terribiles iussiones. pretendit minutariũ supputationĩa¬
ligines in explicabili obscurtate confuscis: quae int̃ homi nes uer suto¬
rũ nescios. hocũ plius habent quominus intellegiposs. Securiates e¬

Expanded text:
plerumque subreptio, quoniam iam non potest tantum, quantumlibet intenta, cogitatio plerumque subreptio, quoniam iam non potest tantum, quantumlibet intenta, cogitatio providere, ut inprobis etiam latentes nocendi aditus obstruantur. Discussinveniunt otiosi. Hoc modo facultates possessorum miserabiliter conciderunt: et hinc maius incommodum, unde remedia debuere certa provenire. Ubi trepidam provinciam talis discussor adierit stipatus calumniarum minisuperbit elatus inter obsequia sumptuosa, expetit adminicula provincialis officii, scholares etiam saepe coniungit, ut multiplicato et hominum numero et officiorum, quantum avaritiae libuerit, terror extorqueat. Prima sunt venientis exordia, ut proferat et revolvat super diversis numerosisque titulis terribiles iussiones: praetendit minutarum subputationum caligines inexplicabili obscuritate confusas, quae inter homines versutiarum nescios hoc amplius agunt, quo minus intellegi possunt. Securitates ex
Abbreviated transcription (Latin):
uiuomainu missore deces serint : sisi ne uoluntate patronic̃ ce
uoluerint testtimenta penitus non utilebunt : Quiciauctoritati
manu missoꝵ : omã lexista seruauit : contrafilios ueroł nepo test
ne libtus libtauae testimoniũ dicere inquacũq ccuisa p̃sumant:
qđ si fecetint : lic& recipinullad ebecont ratione : tamen qui cũq
ibti contrtasilios łn epotes patroni contrariu testimoniũ dede¬
VIS PLEBIGENA TUI SUO SAHUTOM DICURIT
Siuos liberiq: ur̃ĩ ualetis: benei nr̃ exercitus qui a nos ualemus lic&
liȩ occupationes exciterint ultra differri&i potuit: Apud uerecun¬
ã eñ conscientiã m̃datui genꝰ est ꝓmissa tardare. Sciam lic& de¬
iotionẽ pos sessorũ fiscaili anulla uł parua deberi : tcomqđ in
uus discussionis officio & nullius & modici unti eadẽq: conditio ẽ
iudent̃ ex ponimꝰ cui designate neces sitcit placeat sub ueniri:
cõmodis sufficientib: bene ficiis cooiuuare . uerũ obstitit inuidie

Expanded text:
ivo manumissore decesserint, si sine voluntate patroni condere voluerint testamenta, penitus non valebunt, quia auctoritati manumissorum omnia lex ista servavit. Contra filios vero vel nepotes nec libertus nec liberta testimonium dicere in quacumque causa praesumant: quod si fecerint, licet recipi nulla liceat ratione, tamen quicumque liberti contra filios vel nepotes patroni contrarium testimonium dedenis plebis senatui suo salutem dicunt. Si vos liberique vestri valetis, bene est: nos exercitusque nostri valemus. Licet aliae occupationes extiterint, ultra differri non potuit: apud verecundam enim conscientiam mendacii genus est promissa tardare. Sciamus licet devotione possessorum fiscalia nulla vel parva deberi, tamen quod in huius discussionis officio et nullius et modici una eademque condicio est, evidenter exponimus, cur designatae necessitati placeat subveniri. incommodis sufficientibus beneficiis adiuvare. Verum obstitit invida
Abbreviated transcription (Latin):
les inchoari nolumꝰ actiones: uttimale inchocitas habereoport&e
extincitis : In trahȩç sane tẽpora si coeptu fuerit deoriginaris u
agnatione cespistis designati. hanc formã erga possidentes seru¬
ri p̃cipimus: Quelege diui parentes nr̃i honori : decolonis utrus¬
q: sexus iuris priuati euiden definitione cons cripia est: Scilic&
ut cꝑsona feminea . xx annoꝵ : auirili .xxx. repetentẽ p̃scripto
obiecta sub moueat. qđ & in illa parte obseruari conuenit: que
sta tutaest detignatione taliũ ꝑsonarũ : Et lic& rem in omnib: caus
generaliter ꝓfuturã a nemine temertri possecredamus. tam̃ne
quo sacrilega temerittis ad subreptionẽ quos cũq cõpellat. lid
palatinũ offitiũ utrius ꝙ ertrii. nec non officiũ culminis tui. uel
cunc tur iudi ciũ ꝓuinciarũ : ut spari sorteq: salubrit̃ consiau¬
mꝰͦ: peri culo &iã salutis sue in libata conseruent: firmi nep̃ feciȩ¬

Expanded text:
 inchoari tales nolumus actiones, ita male inchoatas haberi oportet  inchoari tales nolumus actiones, ita male inchoatas haberi oportet extinctas. Intra haec sane tempora si coepta lis fuerit de originariis vel agnatione cespitis designati, hanc formam erga possidentes servari praecipimus, quae lege divi parentis nostri Honorii de colonis utriusque sexus iuris privati evidenti definitione conscripta est: scilicet ut a persona feminea viginti annorum, a virili triginta repetentem praescriptio obiecta submoveat. Quam et in illa parte observari convenit, quae statuta est de agnatione talium personarum. Et licet rem omnibus causis generaliter profuturam a nemine temerari posse credamus, tamen, ne quos sacrilega temeritas ad subreptionem quacumque conpellat audpalatinum officium utriusque aerarii nec non officium culminis tui vel cunctarum iudicum provinciarum, ut pari sorte quae salubriter constituimus periculo etiam salutis suae inlibata conservent, Firmine pare
Abbreviated transcription (Latin):
liter abrogentur : cũ generalitatis designatio uni uersa consumat
ec aliquio possit ẽẽ. exceptũ : qđ non ꝑ illud uenerabile constitutum
hoc ꝑ eptorio uocabulo concludatur: Dicendo enĩ omnia : nullũ pe¬
nitus cuius lib& litis caut causationis fomitẽ dereliquid. Deorigi¬
narii & colonis. inquilinis ac seruis utriusq: sexus: ꝓeculus atq
agnationib: designatis: iuris id est ꝑ p&ui patri monialis infite
actiomo uectt᷑. Et negotiode quo ꝑ ex pres satem pora nemopulsauit.
solemniter Nouũ nemo ponat : qđ & inomniũ consumatione causan
ius sũ est debereser uari Aequũ est enĩ totannos sine interpellatior
decursos nullo nomine nulla prorsus occasi one sub uerti. hacs
constiterit memortiti tẽporis int̾cessis se silentiũ : &iã hasccuss
quassi ducialegũ p̃senti sanctione ab lata sub mote sunt nec fine
huius sccre p̃ceptionis auctoritate uolumus aboleri. qui a sicuta¬

Expanded text:
liter abrogentur, cum generalitatis designatio universa consumat, liter abrogentur, cum generalitatis designatio universa consumat, nec aliquid esse possit exceptum, quod non per illud venerabile constitutum hoc peremptorio vocabulo concludatur. Dicendo enim 'omnia' nullum penitus cuiuslibet litis aut causationis fomitem derelinquit. De originariis et colonis, inquilinis ac servis utriusque sexus, peculiis atque agnationibus designati iuris, id est perpetui patrimonialis enfyteuactio moveatur. Et negotium, de quo per expressa tempora sollemniter pulsavit, novum nemo proponat. Quod in omnium consummationem causarum iussum est debere servari. Aequum est enim tot annos sine interpellatione decursos nullo nomine, nulla prorsus occasione subverti. Ac, si constiterit memorati temporis intercessisse silentium, etiam has causas, quae sub fiducia legum praesenti sanctione ablatarum motae sunt nec finitae, huius sacrae praeceptionis auctoritate volumus aboleri, quia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
e& enĩ nr̃is specialiter remediis u&ernosȩ ualitudinis aduersa.
curare medicinẽ . huius laus & nacontingit : cũ tã sclubres ȩquita¬
us auctores : &cis & p̃sens & futurtid eclarat. Ad quã bȩniuolenti¬
ĩ p̃cipuainos oritita est lex domni patris. clem̃tiȩ meae teo dosu
phennis aug̃ĩ : quã uirtutũ suarũ meͦ resecutus : humano gene
n ꝓfund aqui &e ꝓspex̃ constituens postxxx annos nulla pȩni¬
dus iurgia quemedio tẽ pr̃ mott ñ fuerant: excittri. Cuius in¬
ucti principis laudib &iã p̃sentẽ legẽ necesse est adplicari.
lanãq piamente presttndãui ã huic alteri p̃buit. quabenefi¬
ucieius latius panderentur. p̃cipimꝰittiq: ꝓpt̃ quorundã pra¬
ias int̃ p̃tactiones quib: sanctiomemorata Ri sufficit. dũ miniti¬
as iuris & captiosa uerba sec tant᷑: utq specialit̃ ius sas̃ specia¬

Expanded text:
decet nostris specialiter remediis veternosae valetudinis adversa decet nostris specialiter remediis veternosae valetudinis adversa curare. Medicinae huius laus aeterna contingit, cum nos tam salubris aequitatis auctores aetas et praesens et futura declaret. Ad quam benevolentiam praecipue nos hortata est lex domini patris clementiae meae Theodosii perennis Augusti, qua virtutum suarum morem secutus humano generi profunda quiete prospexit constituens post triginta annos nulla penitus iurgia, quae medio tempore mota non fuerant, excitari. Cuius invicti principis laudibus etiam praesentem legem necesse est adplicari. Illam namque pia mente praestando viam huic alteri praebuit, qua beneficia eius latius panderentur. Praecipimus igitur propter quorundam pravas interpretationes, quibus sanctio memorata non sufficit, dum minutias iuris et captiosa verba sectantur, ut quae specialiter iussa sunt specia
Abbreviated transcription (Latin):
pendi contumeliosã siactus cõperimꝰ questionẽ. et quosuer ecund
contestatione : nataliũ splendor conspicuus: p̃clara scrinioꝵ offio
ꝓbauer̃ : nemo eru bescende obiectionis urgueri. emeritos culicis
honorius uiros trahi. ao laqueos uilissimi colonatus. Et tunc ꝑnico¬
sius labore : quando post continuos obseruationũ labores residuo
uitȩ obtata debeant qui etegaud ere. Domini uernulos suos fideli
serui entes: culibuerit aiugo serui tutis absoluunt. Et qđ .ex̃. ñ pote
qulitate nascendi : manumissi onis beneficio consecunt᷑. Indignũ
ticinus deteriorẽ conditionẽ liberis. eẽ. quã seruis: ut humilis
abiectaq: fortuna. legib: qđ non habebat ad quirat. Et nobilior
qđ habuit : optiner enon possit. Ab sit tẽporib: nr̃is : ut id conscier¬
tia nrũi ꝑmittat . quin immonob gloriȩ hunctitulũ uindicemꝰ
it nr̃o studio grauissime consuetudinis licetia conprimatur.

Expanded text:
pingi contumeliosam status conperimus quaestionem et, quos verecundiae pingi contumeliosam status conperimus quaestionem et, quos verecundiae adtestatione, natalium splendore conspicuos praeclara scriniorum officia probaverunt, naevo erubescendae obiectionis urgueri, emeritos aulicis honoribus viros trahi ad laqueos vilissimi colonatus et tunc periculosius laborare, quando post continuos observationum labores et residuo vitae optata debent quiete gaudere. Domini vernulas suos fidelius servientes, cum libuerit, iugo servitutis absolvunt, et, quod esse non poterant qualitate nascendi, manumissionis beneficio consequuntur. Indignum facinus deteriorem condicionem liberis esse quam servis, ut humilis abiectaque fortuna legibus quod non habebat adquirat, nobilior quod habuit obtinere non possit. Absit a temporibus nostris, ut id conscientia nostra permittat. Quin immo hunc nobis gloriae titulum vindicamus, ut nostro studio gravissimae consuetudinis licentia conprimatur:
Abbreviated transcription (Latin):
Curcuł prima uł marimaẽ qui&ẽ ꝓuintialiũ ꝓpitiata sollictas
mente tracttire : quib: quantũ plus fuerit humanitittis in pensu
tantũ ꝓnius amordeuotionis in cũbit: hec est enĩnaturamentis h¬
mane : ut qđ amittt ex cõmodo conpens& ingratia. & animos prs¬
atitis largioris. Interiore quo dã uinculo çaritatis obstringat.
ub& ittiq: iuris ꝑ p&ui infit eutici. pa mnoni clis iuris rei publie¬
sa uagtis & ncisq calũnicis & nullo tẽ poꝵ fine concluscis : certis & dess¬
natis terminis limittore: Quã nob̵ nec essi tatẽ feren delegis : us
in posuit queri monia plurimorũ : Quis ferat institui lurgia quȩo
hac ꝓcui. nescier̃ & queclia in ꝓbũ litigatorẽ tãualida defensios
sub mou& si possessorẽ nec scła in infinitũ trans acta defendunt pͥ
tante a&atis in iuriã uehem̃ter offendi : qđ quib: dã nec militiae sus
priuilegia suffraguntur. diuturno ex cubicirũ labore ꝑ functis in¬

Expanded text:
cura vel prima vel maxima est quietem provincialium propitia sollicitius mente tractare, quibus quanto plus fuerit humanitatis inpensum, tanto pronius amor devotionis incumbit. Haec est enim natura mentis humanae, ut quod amittit ex commodo conpenset in gratia et animos praestitis largioribus interiore quodam vinculo caritatis obstringat. Iuvat itaque iuris perpetui enfyteutici patrimonialis, iuris rei publicae vagas aeternasque calumnias et nullo temporum fine conclusas certis et designatis terminis limitare. Quam nobis necessitatem ferendae legis iusta inposuit querimonia plurimorum. Quis ferat institui iurgia, quae avi ac proavi nescierunt? quae alia inprobum litigatorem tam valida defensio submovebit, si possessorem nec saecula in infinitum transacta defendent? Praeter tantae aetatis iniuriam vehementer offendit, quod quibusdam nec militiae suae privilegia suffragantur. Diuturno excubiarum labore perfunctis in
Abbreviated transcription (Latin):
tĩ Pratiũ uocatur ideo quia illud prius dam̃ ut pei: uice rem quã ad p&im̃ possi¬
dere debeam̃. Comertiũ dictũ amercib: quo nomine resuenaler appellamus
restitutio ÷ causo łrei reparatio. Causared inte grat queni potestaus explosañ ÷
Resredintegratur : que ui potestatis ab lata atq ȩxtortaest .XI. DECRIM
ut fustõ faliitar & cã quae n occidunt sedinfamant faciñ distũ da faci¬
domalũ qđ noceat alteri  ligitiũ aflagtando corruptela libidins quano cci

Expanded text:
us illud damus, ut pro ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. 35. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamusrestitutio est causae vel rei reparatio. 209 37. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. CAPUT XXVI.ut furtum, falsilas, etc., quae non occidunt, sed infamant. 2. Facinus dictum a faciuod noceat alteri. 3. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat
Abbreviated transcription (Latin):
alẽ incgro suo sus ceperit conductorẽ ait palio condueton
fideuus serẽ acceperit curialẽ actionẽ suã nouerit honi¬
bus uciciuari. & ageripse quia possessore curial conduc ts
fisciuirib: uindicet surialis uero ꝓsupit scriptis conditu¬
nib: & iãsiciutione emiserit non ceneatur. DeTITO RBΩ¬

Expanded text:
em aut pro alio conductore fideiussorem acceperit curialem, actionem suam noverit in omnibus vacuari. Nam et ager ipse, qui a possessore curiali conductus est, fisci viribus vindicetur. Curialis vero pro supra scriptis condicionibus, etiamsi cautionem emiserit, non teneatur. NO
Abbreviated transcription (Latin):
aequalis numerus inutrarque partesit eius partis prȩcedii
ctoritus inquapapiunus cum acou numero sensera iui singu
marcellus. insuis corporibus non in ueniuntur: selmpri fatorum operc tenen¬
tur inserti. Gregorianum uero & hermogenianum. Ideo lex fi prȩte¬
ruit quia suis cactortiatibus confirmantur exlege priori subtitulo deconsutu¬
tanibus principum &edictis. Sec exhis ominhis iuns consultoritus exgre¬
guriano ermogenio gaio. papiano. et paulo quue necessuria causis

Expanded text:
aequalis numerus in utraque parte sit, eius partis praecedat auctoritas, in qua Papinianus cum aequali numero senserit: quia ut singulMarcellus in suis corporibus non inveniuntur, sed in praefatorum opere tenentur inserti. Gregorianum vero et Hermogenianum ideo lex ista praeteriit, quia suis auctoritatibus confirmantur ex lege priore sub titulo de constitutionibus principum et edictis. Sed ex his omnibus iuris consultoribus, ex Gregor
Abbreviated transcription (Latin):
existit hoc iub&. non debere exactores qui uno anno exł ge¬
rint. Secundo anno exactionẽ suscipere. & posses sores su¬
a exactione uexcre: Sed hoc obseruari debere ut annis uq¬
lis uiorcuariã electione mutent᷑ Nisi forte ccut consu&udoo
uitttis. eut raritas curicliũ ꝑbiennia eos exactores essco¬
pellat aAlitr enĩ sistictũ fuerit : & ud icẽ & officiũ suũ młta
panit̃ & grtiuis penai consiringit : Expłit Iii G̃.xII INc̃ pxus

Expanded text:
ex ista hoc iubet, non debere exactores, qui uno anno exegerint, secundi anni exactionem suscipere et possessores superflua exactione vexare. Sed hoc observari debere, ut annis singulis iudiciaria electione mutentur, nisi forte aut consuetudo civitatis aut raritas curialium per biennium eos exactores esse compellat. aliter enim si factum fuerit, et iudicem et officium suum mulcta pariter et gravis poena cons
Abbreviated transcription (Latin):
Eexactores & susceptores publicȩ functionis : non secrete sed p¬
licẽ p̃sentib: ciliis curialibus uel populo. necessitates igendas
expientasq suscipiant: Etqui nominati ł electifuerint ludid
in notescant᷑ scituris his qui deelactione teliũ fuerunt cepuo
to ꝓ fessi.⁊ qđ siquio euerterint: ad eoꝵ  quib: electis. diss¬

Expanded text:
Exactores et susceptores publicae functionis non secretim, sed publice praesentibus aliis curialibus vel populo necessitates agendas expediendasque suscipiant: et qui nominati vel electi fuerint, iudicibus innotescant: scituris his, qui de electione talium fuerint apud acta professi, quod, si quid everterint, ad eorum, a quibus electi s
Abbreviated transcription (Latin):
tate usq ad obitũ suũ sicut superius aliale locutaẽ merito retinebi
unde hecipsa postobitũ matris adillius maritifilios qͥd on auit ꝓpriȩ¬
Tit aliquotiens a qͥb dã ut oblitis eueritatẽ legũ. IVł DD NN HONR IN¬
obripere principis audeant magistate & c̃iugiasibi expetant x p̃cep
eius modiaudatia int̾cidit. Quicũq ergo subtaliobs eptione matri

Expanded text:
tate usque ad obitum suum, sicuti superius alia lex locuta est, merito retinebit: unde haec ipsa post obitum matris ad illius mariti filios, qui donavit, proprieit aliquotiens a quibusdam, ut obliti severitatem legum obrepere principis audeant maiestati et coniugia sibi expetant ex praeceiusmodi audaciam interdicit. Quicumque ergo sub tali obreptione matri
Abbreviated transcription (Latin):
masculus tribus emancipationib: de potestate patris exit & sui iuris efficitur
Mancipatio aũt hoc ÷ manurtraditio quedã similitudo uenditionis ÷ quia d i
emancipationib pr& illũ hoc ÷ certũ patrẽ alius pat̃ adhib&ur qui fiducia¬
rius nominatur. Ergoistenaturalis pat̃filiũ suũ fiduciario patrimancipat
hoc ÷ manutradit a quo fiduciario patrenaturalis pat̃ unũ aut duos numos
quasi insimilitudinẽ p̃tii accipit . &iterũ eũ acceptis nũmis fiduciario patri
tradit hoc scđo & t̃tio fit. Tertio eũ fiduciario patrimancipat & cradit & sico
patris potestate exit. Quaetam̃ mancipatio solebat ante p̃side fieri modo ande
curiã facienda ÷ ubi quinq testes ciues romani in p̃senti er. & pillo qui libri

Expanded text:
masculus tribus emancipationibus de potestate patris exit et sui iuris efficitur. masculus tribus emancipationibus de potestate patris exit et sui iuris efficitur. Emancipatio autem, hoc est manus traditio, quaedam similitudo uenditionis est: quia in emancipationibus praeter illum, hoc est certum patrem, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur. Ergo ipse naturalis pater filium suum fiduciario patri mancipat, hoc est manu tradit: a quo fiduciario patre naturalis pater unum aut duos nummos, quasi in similitudinem pretii accipit, et iterum eum acceptis nummis fiduciario patri tradit. Hoc secundo et tertio fit, et tertio eum fiduciario patri mancipat et tradit, et sic de patris potestate exit. Quae tamen emancipatio solebat ante praesidem fieri; modo ante curiam facienda est, ubi quinque testes ciues Romani in praesenti erunt, et pro illo, qui libri
Abbreviated transcription (Latin):
er̃filii potestate. Nã si pat̃moriatur & auus paternus uiuat nepos ex filio suiuris
esse ñ potest qr in auireman& potestate. Quia uomosduo suiiuris efficitur. ltẽsi
exeunt filii : si pat̾eoꝵ in exilio missus fuerit. quia ñ potest filiũ ciuẽ romanũ inpo¬
testate habere. homoperegrine c̃ditionis effectus. Itẽfilius uiuo patre. suneulo
missus fuerit in patris potestate ciuis romani ñ potestesse q similit̃ peregi¬
c̃ditionis factus eẽ agnoscitur. Ite si ab hostib: pat̃ captꝰ sit in potestate quãdu
apud hostes fuerit filios ñ bab&. Qđ side captiuitate aeuaserit.: iurepost limimo
omnẽ sicut in aliis reb ita& infiliis recipit potestatẽ. Si ueropat̃ qui ab hostibus
captus ÷ in capauitate moriatur. ab eo tẽ prquo abhostib: captus ÷ fili sui iuris
effesti intelleguntur. Itẽ ꝑ aemancipationẽ filii sui iuris efficiuntur : sed filius

Expanded text:
erunt filii potestate. Nam si pater moriatur, et auus maternus uiuat, nepos ex filio sui iuris erunt filii potestate. Nam si pater moriatur, et auus maternus uiuat, nepos ex filio sui iuris esse non potest: quia in aui remanet potestate, qui auo mortuo sui iuris efficitur. Item si exeunt filii, si pater eorum in exilium missus fuerit: quia non potest filium ciuem Romanum in potestate habere homo peregrinae conditionis effectus. Item filius, si uiuo patre in exilium missus fuerit, in potestate conditionis factus agnoscitur. Item si ab hostibus pater captus sit, in potestate, quamdiu apud hostes fuerit, filios non habebit. Sed si de captiuitate euaserit, iure postliminii omnem, sicut in aliis rebus, ita et in filiis recipit potestatem. Si uero pater, qui ab hostibus captus est, in captiuitate moriatur, ab eo tempore, quo ab hostibus captus est, filii sui iuris effecti intelleguntur. Item per emancipationem filii sui iuris efficiuntur. Sed filius
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. Illauers alia adopdo÷ ubiquis ꝑatrẽ habens ab alio patreado ptat. Ettalle
quuadoptatur decero patris potestate discedit: & in ad optimi patris incipit esse pota
ufemincado ptaripos s̃. ut locofiliarũ adoptiuis patrib habeant᷑. Fem ineuex
a doptareñ poss̃ : qr necfilios ex senatos in potestate habent. Spadones aũt r qu
genera reñ possunt adoptareposs. Et lic& filios generare ñ possint : quo sadora¬
uerint filios habereposs̃. Si quis uero filios habens sedederit ad optandũ nor
solũ ipse in patris adopaui potestatere dig&ur sed& filii ei. si tam̃ auũ paternũ no
habuerint in adoptiui patris transeunt potestate tãꝗne potes.
ilu qui in potestate patriss̃. mortuo patre sui iuris f̃iunt. Sedsi hic filius qu
mortuo patre sui iuris effectus : filios habeat. quiinei: post patrissuiobitum

Expanded text:
uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, uelit. Illa uero alia adoptio est, ubi quis patrem habens, ab alio patre adoptatur: et ita ille, qui adoptatur, de certi patris potestate discedit, et in adoptiui patris incipit esse potestate. Nam et feminae adoptari possunt, ut loco filiarum adoptiuis patribus habeantur: feminae uero adoptare non possunt, quia nec filios a se natos in potestate habent. Spadones autem, qui generare non possunt, adoptare possunt: et licet filios generare non possint, quos adoptauerint, filios habere possunt. Si quis uero filios habens se dederit adoptandum, non solum ipse in patris adoptiui potestatem redigitur, sed et filii eius; si tamen auum paternum non habuerint, in adoptiui patris transeunt potestatem, tamquam nepoii qui in potestate patris sunt mortuo patre sui iuris fiunt. Sed si hic filius, qui morte patris sui iuris effectus est, filios habeat, in eius post patris sui obitum
Abbreviated transcription (Latin):
legittime c̃cipiuntur tẽporec̃ceptionis statũ sumant. Qui uero non de
eittimo matrimonio c̃cipiuntur statũ sumant. eotẽ pr̃ quonascunt᷑
hac ꝓ indequilegttima c̃iunctione c̃ceptus ÷ &iãsima t̃ei : statũ muta
id siancillafiat illequi legittme c̃ceptꝰ ÷. in genuus nascitur. Nã qui ñ legit¬
tmomatrimonio c̃cipitur : simat̃ei : ex ancilla dũ pregnans ÷ libera
facta suerit libernascit. Si uero ex ingenła ancilla pregnanr factafu¬
doptionature similitudo ÷ ut aliquis filiũ habere possit quẽ
non generauit. & ipsa adoptio duob: modis fit . unaqua ad¬
rogatio dr̃ aliaquae adoptio. Adrogaoo ÷ quando aliquis patrẽ non habens ad optatur
seinpotestate ado ptiuip atris dat. Etideo ad rogatiodr quia &ille q ui adoptat intr

Expanded text:
legitime concipiuntur, tempore conceptionis statum sumant: qui uero non de legitime concipiuntur, tempore conceptionis statum sumant: qui uero non de legitimo matrimonio concipiuntur, statum sumant eo tempore, quo nascuntur. Ac proinde de legitima coniunctione conceptus, etiamsi mater eius statum mutet, id est, si ancilla fiat, ille, qui legitime conceptus est, ingenuus nascitur: nam qui non de legitimo matrimonio concipitur, si mater eius ex ancilla, dum praegnans est, libera facta fuerit, liber nascetur; si uero ex ingenua ancilla praegnans facta fuerDe adoptionibus Adoptio naturae similitudo est, ut aliquis filium habere possit, quem non generauerit. Et ipsa adoptio duobus modis fit: una, quae arogatio dicitur, alia quae adoptio. Arrogatio est, quando aliquis patrem non habens adoptatur, et ipse se in potestatem adoptiui patris dat. Et ideo arrogatio dicitur, quia et ille qui adoptat inter
Abbreviated transcription (Latin):
tiuos &iã fr̃s in licitas̃ coniugia : nisi forte adoptio aemancipatione fuerit
dissoluta. Nã si aemancipatio int̃uenerie nuptiaeint̃ hui. modi fr̃s licito con¬
trahuntur. E r̃r qq & sororis filiã uxorẽ ducere ñ lic& sororẽ q̃q̃ patris hac ma¬
ins uxores accipereñ lic& sg enero q̃q̃ socrũ suã nec socero nurũ suã anorẽ
accipere lic& neque uitrico priuignã neo priuigno nouercã. Pr̃saiã ami¬
tinos ł consobrinos in matrimonio iungi nulla ratione ꝑmitam. Sed nec
unuiro duassorores uxores habere nacmulieri duob: fr̃ib: iungiꝑmit¬
iniecent : necuxorẽ uidecur haberenecfilios. Nã hiiqui ex hui modi con¬
ceptionenati fuerint quã lib& uxorẽ habere uideantur. patrẽuero nul¬
latenus ha berecensentur. & tã quã sideadulterio concepti fuerint c̃putent.
Quispurii appellantur hoc ÷ sine patrefilii. regula iurir hoc ctin& ut qui

Expanded text:
tiuos etiam fratres illicita sunt coniugia, nisi forte adoptio emancipatione fuerit tiuos etiam fratres illicita sunt coniugia, nisi forte adoptio emancipatione fuerit dissoluta: nam si emancipatio interuenerit, nuptiae inter huiusmodi fratres licito contrahuntur. Fratris quoque et sororis filiam uxorem ducere non licet. Sororem quoque patris ac matris uxorem accipere non licet Genero quoque socrum suam, nec socero nurum uxorem accipere licet, nec uitrico priuignam, nec priuigno nouercam. Fratres enim amitinos uel consobrinos in matrimonium iungi nulla ratione permittitur. Sed nec uni uiro duas sorores habere, nec uni mulieri duobus fratribus iungi permitinierit, nec uxorem habere uidetur nec filios: nam hi, qui ex huiusmodi conceptione nati fuerint, quamlibet matrem habere uideantur, patrem uero nullatenus habere censentur, et tamquam si de adulterio concepti fuerint, computantur; qui spurii appellantur, hoc est sine patre filii. Regula iuris hoc continet, ut, qui
Abbreviated transcription (Latin):
taque cum ostenditur quae ꝑsone alieno iuri subieste sunt : tunc aeuidenter agnostitur
que sui iuris sort. In potestateitaq: domini sunt serui : quã potestatem habere om̃s
gentes certumest . Sed si distringendi in seruos dominos ꝓsua potestate ꝑmittit᷑
iocidenditantum seruos suos domini licentiã non habebunt . nisi forte seruus
dũ proculpȩ modocȩditur casu forsitanmoriatur. Nã siseruus dignũ mortis
trimenadmiserit : his iudicib: quibus publici potestas officii cõmissaest tra¬
su ducatuxorẽ sed nonom̃s ꝑsonas uxores ducerelic& qui a nec patri
filiã. nec siliomatrẽ. nec auo neptẽ. necne poti auiã. Qđ non solũ deꝑsonis quo
nob ꝓpinquitate coniuncter̃ sed &iã ł adoptiuis hoc cadfiliatis ius sũ ÷ ob¬
seruare. Nã si ꝑ aemancipationẽ adoptiodissoluatur : nuptias tam̃ int̃has
suerint : si ue diuersis matrib: aut patrib: macrimonia eẽ ñ poss. Int̃ado p¬

Expanded text:
alieno iuri subiectae sint, tunc euidenter agnoscitur quae sui iuris sint. In potestate itaque dominorum sunt serui; quam potestatem omnes gentes habere certum est. Sed distringendi in seruos dominis pro sua potestate permittitur; occidendi tamen seruos suos domini licentiam non habebunt, nisi forte seruus, dum pro culpae modo caeditur, casu forsitan moriatur. Nam si seruus dignum morte crimen admiserit, iis iudicibus, quibus publici officii potestas commissa est, trasu ducat uxorem. Sed non omnes personas uxores ducere licet: quia nec patri filiam, nec filio matrem, nec auo neptem, nec nepoti auiam. Quod non solum de personis, quae nobis propinquitate coniunctae sunt, sed etiam de adoptiuis, hoc est affiliatis, iustum est obseruari: nam etsi per emancipationem adoptio dissoluatur, nuptias tamen inter ha ac matre nati fuerint, siue diuersis matribus aut patribus, matrimonia esse non possunt. Inter adop