comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et nũc de altera parte tertia sequaõs decedẽ iubẽt.
Propterea q paucis mẽsib ante harudũ milia hõiũ
xxiiii. ad eũ uẽissẽt ꝗb locus ac sedes paret᷑. futurũ
ẽe paucis ãnis uti ões ex galliae finib pelle̾nt.atq
oẽs germaĩ rhenũ trãsirẽt. Neq .n. cõferẽdũ esse
gallicũ cũ germaorũ agro: neq hãc cõsuetudinẽ
uictus cũ illa cõparãdã. Ariouistũ autẽ ut semel
magetobrige suꝑbe & crudeliter ĩꝑare.obsides
nobilissimi cuiusq liberos poscẽ: & ĩ eos oĩa exẽpla
cruciatusq aedẽ .siqua res nõ ad nutũ aut uolũtatẽ
eius facta sit.Noĩem eͥe barbarũ iracũdũ temerariũ.
heluetii fecerĩt: ut domo emigrẽt:aliud doĩciliũ
alias sedes remotas agermaĩs petãt.fortunãq
q̃cũq accidat exꝑiãtur. Haec si enũtiata ariouisto
sĩt nõ dubitare ꝗn de oĩb obsidib ꝗapud eũ sint

Expanded text:
et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum autem, ut semel Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint
Abbreviated transcription (Latin):
sent traductos plures nũc e̾e ĩ gallia ad .c. &xx. miliũ
nuẽrũ. Cũ his heduos eorũq dicioĩs hoĩes semel atq
iterũ armis cõtẽdisse. magnã calaĩtatẽ pulsos accepisse
hospitio atq amicicia plurimũ ante ĩgallia potuissẽt:
Coactos esse sequais obsides dare nobillissĩos ciuitatis
et iureiurãdo ciuitatẽ astrĩge̾ sese neq: obsides re'¬
recusat᷑o s quo minus ꝑpetuo sub illorũ diciõe atꝙ
ĩꝑio essẽt. Unũ se e̾ẽ ex om̃i ciuitate heduorũ ꝗad duci
nõ potuei̾t ut iuraret: aut suos liberos obsides daret:
Obeam rẽ se ex ciuitate profugis se et romã ad senatũ
uẽisse auxiliũ postulatũ q solus neq iureiurando
neq obsidib tenẽtur. Sed peius uictoib sequanis
ꝗͣ heduis uictis accidisse. Propterea qđ ariouistus
rex germãoꝵ ĩ eorũ finib cõsedisset. Tertiãq partẽ

Expanded text:
sent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium sent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse,virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides rerecusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem
Abbreviated transcription (Latin):
iudicassẽt: reliqͣsq ciuitates stipẽdiarias hẽrent.
qͣsdã res. quas ex cõmũi cõsẽsu ab eo petere uellẽt¬
ł. a re ꝑmissa diẽ cõcilio statuerũt. et iureiurãdo neꝗs
enũciaret nisi ꝗb cõmũi cõsilio mãdatũ ee̾t ĩter se
sanxerũt. Eo cõsilio dimisso idẽ prĩcipes ciuitatũ ꝗ
ante fuerãt ad caesarẽ reuerterũt. petierũtq ut sibi
decreto ĩ occulto de sua oĩumq salute cũ eo agere licẽt.
Eare ĩpetrata se se ões casari flẽtes ad pedes proiecerũt.
heduus galliae totiꝰ factioẽs ẽe duas. Harũ alterius
pͥncipatũ tenẽ heduos. alterius arũnos. Hi cũ tãtoꝑe
de potẽtatu ĩter se multosãnos cõtẽderẽt: factũ esse
ut ab aru̾nis sequaĩsq germai mercede arcesserẽtur¬
N orũ pͥmo circiter milia.xu.rhenũ trãsisse. Postea ꝗͥ agroᷤᷤ
et cultũ & copias galloꝵ hoĩes feri acbarbari adamas¬

Expanded text:
iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent.iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamas
Abbreviated transcription (Latin):
dederũt. eosq postea ĩpartẽ iuris libertatisq
cõditioẽm atq ipsierat: acceꝑũt. In castris
heluetiorũ tabulae reꝑte sũt: luteris graecis
cõfectȩ: & ad caesarẽ relate. ꝗb ĩtabulis noĩatĩ
ratio cõfecta erat ꝗ nũerꝰdomo exsser eorũ
mulieresq. Iuaꝵ õium rerũ sũma erat capi-¬
tũ heluenoꝵ milia cexliii.Tulĩgorũ milia
xxxui. latobrigorũ xxiii. Rauracoꝵ xxiii.
ccclxuiii. Eorũ ꝗdomũ redierũt cẽsu hĩto
ut caesar ĩꝑauerat reꝑtꝰ est nũerꝰ miliũ .c. et x
Bello heluetiorũ cõfecto totiꝰ fere galliae legati
prĩcipes ciuitatũ ad caesarẽ gratuilatũ cõuẽrut
Intellige̾ se se iã &sipro ueterib heluenoꝵ ĩiuriiᷤ
heluetii reliꝗssẽt:ut toti galliae bellũ ĩferent:iꝑioq
potirẽtur. locũq dõĩcilio ex magna copia delige̾nt.
Quẽ ex om̃i gallia oportũisimũ atq fructuosissimũ

Expanded text:
dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorumulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus HelvetiHelvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum
Abbreviated transcription (Latin):
fugã aut occultai̾ aut ignorai õino posse existi¬
marẽt. Prima nocte e castͥs heluetioꝵ egressi.
adrhenũ finesq germãoꝵ cõtẽderũt. Quod
Reductos ĩ hostiũ nũero hũit. Reliquos oẽs obsidebꝰ
armis ꝑfugis traditis ĩdeditionẽ acceꝑit.Hel.
Tulĩgos. latobriges ĩfines suos ũde erãt ꝓfecti
reuerti iussitͭ. Quod oib frugib amissis domi
nihilerat: quo famẽ toleraret: Allobrogibus
ĩꝑauit ut his frumẽti copiã face̾nt. Ipsos oppi¬
dauicos quos ĩcẽderãt restitue̾ ussit. Id ea
maxĩe ratiõe fecit: qđ noluit eũ locũ unde
heluetii discesserãt uacae ne ꝓpter boĩtatẽ
agrorũ germaĩ ꝗtrãsrhenũ ĩcolũt suis finib
ĩfeluetiorũ fines trãsirẽtlet finitimi galliae
prouĩciȩ allobrogibꝰq essẽt. Boios petẽtibus
heduis qͥ egregia uirtute erãt cognitiut in
finib suis collocaret cõcessit. Quib illi agros

Expanded text:
fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existifugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros
Abbreviated transcription (Latin):
militũ & propt̾ sepulturã occisoꝵ nr̃i triduũ
remorati eosseꝗ nõ potuissẽt.Caesar ad lĩgo ẽs
lr̃as nũtiosq misit ne eos frumẽto: neue alia
re iuuarẽt.Qui si iuuissẽt se eodẽ loco ꝗͦ helurtioᷤ
hĩturũ. Ip̃e tͥduo ĩterĩsso cũ õib copiis eos sequi
cepit.Heluetii õium reꝵ ĩopia adducti. legatos
dededitione ad eũ miserũt ꝗcũ eũ utinẽ cõueisẽt
seq ad pedes proiecissẽt supplicitꝰ locuti flẽtes
pacẽ petissẽt. atq eos ĩeo loco quo tũ essẽt aduẽ
tũ suũ expectare iussisset paruerũt. Eo postꝗͣ
caesar ꝑueĩt: obsides arma seruos ꝗad eos ꝑfu¬
gissẽt poposcit. Dũq ea cõꝗrũtur &e cõferũt
nocte ĩtermissa circiter hõium milia.ui.eius
pagi ꝗ uerbigenꝰ appellat᷑. Siue timoe ꝑterriti
ne armis traditis supplicio afficerẽt᷑: siue spe
salutis ĩducti: q ĩ tanta młtitudiẽ dedititioꝵ suã

Expanded text:
militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam
Abbreviated transcription (Latin):
receꝑãt. rursus ĩstare & preliũ reĩtẽgrare ceꝑũt.
Romani cõuersa signa tripartito ĩtulerũt. pͥma
Diutius cũ sustine̾ nr̃oꝵ ĩpetũ nõ possẽt: alteri se
ut ceꝑãt ĩ mõtẽ receꝑũt: alteri ad ĩpedimenta
et carros suos se cõtulerũt.Nam hoc toto prelio
cũ abhora septĩa ad uesꝑũ pugnatũ sit auersũ
hostẽ uide̾ nemo potuit. Ad multã noctẽ etiã
ad ĩpedimẽta pugnatũ est.Propterea qđ pro
uallo carros obiecerãt: et loco suꝑiore ĩnr̃os
ueniẽtes tela cõieiebãt. Et nõ nulli caros ĩtex
rotasq mataras tragulasq subiiciebãt:nr̃osq
uulnerabãt. Dui cũ esset pugnatũ ĩpedimẽtis
castrisq nr̃i potiti sũt. Ibi orgẽtorigis filia atq
unus ex filis captus est. Ex eo prelio circit̾ hõium
milia cxxx. suꝑ fuerũt: eaq tota nocte cõtinẽt
ierũt. nulla parte noctis itine̾ ĩtermisso. ĩfines
lĩgonũ die qͣrto ꝑuẽrũt:Cũ et propter uulnea

Expanded text:
tegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera
Abbreviated transcription (Latin):
e& matre & propĩqͣs suas nuptũ ĩ alias ciuitates
collo casse fauere ce cuꝑe heluetiis propter eã
affinitatẽ. odisse cẽ suo noĩe caesarẽ ae romanos.
qđ eoꝵ aduẽtu potẽtia eius diminuta: et diuiciaeꝰ
erater ĩ antiquũ locũ gratie atq honoe s sit resti¬
tutus. Si ꝗͥ accidit roais sũmã in spẽ ꝑ heluetios
eqͣstris aduersi paucis ante dieb a dũnorige atꝙ¬
eius eꝗtib factũ esset. Nam eꝗtatui quẽ auxilio
caescari hedui miserãt dũnorix prȩerat Forũꝙ
fuga reliquũ etiã eꝗtatũ ꝑterritũ. Quib rebus
cognitis cũ ad has suspicioes certissiẽ res accede¬
rent: qđ ꝑfines sequanoꝵ heluetios traduxisset
qđ obsides ĩter eos dãdos curasset:qͥ ea omĩa
nõ modo ĩiussu suo et ciuitatis sed etiã insciẽtibus
ipsis fecisset. qđ a magrãtu heduoꝵ accusaret᷑
satis e̾ẽ causae arbitratur: quare ĩ eũ aut ipse

Expanded text:
ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminutater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios equestre adversum paucis ante diebeius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sẽtiebat. Sed đ plurib presẽtib eas res iactari
nolebat. celeriter cõciliũ dimutit. Liscũ retinet. et¬
qͣrit ex solo ea q̃ incõuẽtu dixerat. dicit liberuus
atq audacuis: eadẽ secreto ab alus q̃rit. reꝑit ẽẽ
uera ipsũ esse dũnorigẽ sũma audacia magna
apud plebẽ propter liberalitatẽ gratia cupidũ
rerũ nouarũ cõpluris ãnos portoria reliquaq
oĩa heduoꝵ uectigalia paruo precio redẽpra
hr̃e propterea q ulo dicẽte cõtradice̾ audeat
nemo. Nlis reb &e suã rẽ failiarẽ auxisse. & facul¬
tates add largiẽdũ magnas cõparasse. magnũ
numeꝵ eꝗtatus suo suptu sẽꝑ alere &e circum se
hr̃e neq solũ domi sed etiã ĩfinitĩas ciuitates
largiri posse. Atq huiꝰ potẽtie causa matrem
ĩbiturigib hom̃ĩ illic nobilissiõ ac potẽtissimo
collocasse ipsũ ex heluetiis uxorẽ hr̃e. sororẽ

Expanded text:
sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbat. In his diuiciaco & lisco ꝗsũmo magistratu
praeerãt:quẽ vergobretũ appellãt hedui:qui
creat᷑ ãnuus: & uite necisq ĩsuos ht̃ pt̃atemt
grauiter eos accusat:qđ cũ neq: emi neq: ex:
agris sũmi posset:tã necessario tẽpore:tam
propĩꝗs hostib ab his nõ subleuet᷑ presertĩcũ
plurimũ ualeat: ꝗ priuatĩ plus possẽt ꝗͣ ipsi t¬
magistratus.Nos sediciosa atq ĩproba oratioe
multitudinẽ deterre̾ ne frumẽtũ cõferãt: qđ¬
romani: una cũ reliqua gallia heduis libertatẽ
sĩt erepturi. ab hisdẽ nostra cõsilia: q̃q: ĩ castris
gerãtur hostib enũciari.Nos ase coerceri nõ
posse. ꝗn etiã qd necessario rẽ coactꝰ caesari t¬
enũciat ĩtellige̾ se se ꝗͣto id cũ ꝑiculo fecerit:
et ob eã causã ꝗͣ diu potuerit tacuisse. Caesar hac
oratiõi lisci dunorigẽ diuiciaci fratrẽ designaĩ

Expanded text:
habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant qRomani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar suos a prelio cõtinebat: ac satis hẽbat in t¬
presẽtia hostẽ rapinis populatiõib pabulatio¬
nibusq prohibẽ. Ita dies circiter.xu.iter fecerũt
uti ĩter nouissimũ hostiũ agmẽ & nostrũ pͥmũ
nõ apliꝰ ꝗnis aut senis milib passuũ interesset.
Interĩ quotidie cesar abheduis frumẽtũ. quod
essẽt publice pollicit flagitare. Nam propter
frigora. qđ gallia sub septẽtriõib ut ãte dictũ
est posita est: nõ modo frumẽta ĩ agris matuã
nõ erãt: sed ne pabuli ꝗẽ satis magna copia
suppetebat. Eo autẽ frumẽto: qđ flumĩe arare:¬
Neluetii auerterãt: aꝗbus discedere nolebat
D iẽ ex die ducẽ Neduĩ cõferri: cõportaĩ adesse
dicere. Ubi se diutius duciuĩtellexit &e diẽ instare
quo die frumẽtũ militib metiri oportẽt:cõuo¬¬
catis eoꝵ prĩcipib: quoꝵ magnã copiã ĩcastris

Expanded text:
Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine ArarHelvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris
Abbreviated transcription (Latin):
et si heduis de ĩiuriis qͣs ipsi socuisq eoꝵ ĩtulerint.
Item si allobrogib satisfaciãt: se se cũ his pacemẽe
facturũ. Diuico respõdit ita heluetios amaiõib
suis cõstitutos esse: ut obsides acciꝑe nõ dare cõ¬
sueuerĩt. Eius rei . po.ro. esse testẽ. Hoc responso
dato discessit. Postero die ex eo loco castra mouẽt
dẽ facit caesar: eꝗtatũq omẽm ad nũẽꝵ.iiii. miliũ
quẽ ex om̃i prouĩcia ex heduis atq eoꝵ sociis
coactũ hẽbat: premutit quideãt quas ĩpartes
hostes iter faciãt. Qui cupidiꝰ nouissimũ agmẽ
ĩsecuti alieno loco cũ eꝗtatu heluetioꝵ prelium
cõmutũt: et pauci de nostris cadũt. Quo prelio
sublati heluetii. qđ ꝗngẽtis eꝗtib tãtã multitu¬
dinẽ eꝗtũ propulerãt: audacius sustine̾ nõ nũꝗͣ
et nouissiõ agmĩe prelio nostros lacessẽ ceꝑũt.

Expanded text:
et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tenẽt.Atq eo grauius ferẽ quo minꝰ merito.p.xo.¬
accidissẽt. Qui si alicuiꝰ ĩiuriae sibi cõscius esset nõ fuisse
difficile cauẽ. Sed eo deceptũ qđ neq cõmissũ a se
ĩtelligẽt. quare timẽt. neq sine causa timẽdũ putaẽt.
Quod si ueteris cõtumeliae obliuisci uellet: nũ aẽ recẽtiũ
ĩuiriarũ: qđ eo ĩuito iter ꝑ prouĩciã ꝑ uĩ tẽtassẽt. Qł¬
heduos: qđ ãbaros qđ allobroges uexassẽt. memoia
deponẽ posse. Quod sua uictoria tã ĩsolẽter głiarẽt᷑
qđq tã diu ĩpune se ĩurias tulisse ad mirarentur:
eo ꝑtinẽ. Cõsuesse.i.deos ĩmortales.quo grauius:
hoĩes excõmutatiõe reꝵ doleãt: quos pro scelẽ eoꝵ
punire uolũt: his secũdiores ĩt erdũ res & diut̾nionẽ
ĩpunitatẽ cõcedere. Cũ ea ita sit tamẽ si obsides ab
his sibi dent᷑: uti ea q̃ polliceãtur facturos ĩtelligat:

Expanded text:
teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito poteneret, atque eo gravius ferre quo minus merito poaccidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo iHaeduos, quod Ambarros, quod Allobrogas vexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat,
Abbreviated transcription (Latin):
inarare faciẽdũ curat. Atq ita exercitũ traducit.
N elueti repẽtino eius aduẽtu cõmoti cũ ia qđ ipsi
dieb aex egerime cõfecerãt ut flumẽ trãsirẽt. alũ
urio die fecisse ĩtelligerẽt legatos ad eũ mitũt. ciuꝰ
legatiõĩs diuito prĩceps fuit: ꝗbello cassiano dio
heluetioꝵ fuerat. Isita cũ caesare egit si pacͤ. poro
heluetios: ubi eos caesar cõstituisset atq: esse uoluisset.
Sinbello ꝑseꝗ ꝑseueraret remiscẽtur &e ueteris ĩ cõ¬
modi .p.rͥ. et pristinȩ uirtutis heluetiorũ: qđ ĩpro¬
uiso unũ pagũ adortꝰ est: cũ hi ꝗflumẽ trãsissent
suis auxiliũ ferẽ nõ possẽt: ne ob eã rẽ aut snȩ magͦ¬
oꝑe uirtuti tribuẽt aut ipsos despiceͬt: se ita apatb
ut is locus ubi cõstitissẽt ex calaĩtate.p.ro. & ĩterni
N is caesar ita respõdit eo sibi minꝰ dubitatiõis dari
qd eas res qͣs legati heluetii cõmeõrassẽt meõria

Expanded text:
in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem popuHelvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria
Abbreviated transcription (Latin):
heluctios id flumẽ traduxisse. quartã ꝙ fere pauie
citra flumẽ Ararĩ relictã esse de tertia uigilia cum
logiõib trib ẽ castris profectꝰ ad eã partẽ ꝑuelto que
nodũ fluuiũ trãsierat. fios ĩpeditos & ĩopinatosage ie
magnã partẽ eorũ cõcidit reliꝗ sese fuge madarũt
aia ipor orcuimas siluas ab diderũt Is pagus appellabat
tigurinus. Nam om̃is ciuitas heluetia ĩ quatuor pa¬
ꝑoe diuisa est. Nic pagus unus cũ domo exisset puarrũ
nostroꝵ meoria.ł cassiũ cõsulẽ ĩterfecerat. et eius
eocrcutũ subuigũ miserat Ita siue casu suie cõfilio deoꝵ
imortaliu ꝗͥ pars cuitatis heluetie ĩsignẽ calaitatẽ
cesar nõ solũ publicas sea etiã priuatas iurias ultus
est. qđ eius soceri .l. pisonis auũ .I. pisonẽ legacĩ
tigurii eo de i prelio quo cassiũ iterfecerat olot potẽ¬
lio facto reliqͥs copias heluetioꝵ ut cõseꝗ posser potẽ

Expanded text:
Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditmagnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ. lta se om̃i tẽpore de p.r. meritos esse
ur pene ĩ cõspectu exercitꝰ nostri agri uastarii
Liberi eorũ inseruitutẽ abduci: oppida expugnai
nõ debuerĩt. Eodem tẽpore hedui ambarriq:
necessarii & cõsãguinei heduoꝵ casarẽ certiorẽ
faciũt. se se depopulatis agris nõ facile ab oppidis
uĩ hostiũ prohibe̾.Itẽ allobroges ꝗ trãsrhodanũ
uicos possessionesq hẽbãt. fuga se ad caesarem
recipiũt. & demõstrãt sibi praeter agri solũ nihil
esse reliꝗ. Quib reb adductꝰ caesar nõ expectãdũ
sibi statuit. dũ om̃ib fornũs socioꝵ cõsũptis ĩ sãtões
heluetii ꝑueirẽt. Flumẽ est arar qđ ꝑfines heduoꝵ¬
et Sequanorũ inthodanũ influit ĩcredibili lenitate
ita ut oculis ĩutrã partẽ fluat iuidicaũ nõ possit lo
heluetis ratib ac litrib iũctis trãsibãt. bi ꝑ eoxplo ia¬
tores ee sar certior factus est tros iã parres copiarũ

Expanded text:
auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduoet Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum
Abbreviated transcription (Latin):
eꝗtatu phalãge facta sub pͥmã nr̃am aciẽ successeꝵ̃.
Caesar suo pͥmũ: deĩde õniũ ẽ cõspectu e cõremotis
eqs. ut aeqͣto õniũ ꝑiculo spẽ fuge tollet cohortatꝰ
sũos preliũ cõmisit. Milites e loco suꝑiore pillisi
missis facile hostiũ phalãgẽ ꝑfregerũt. Ea disiecta
gladiis districtis ĩ eos ĩpetu fecerũt. Gallis magno
icetutelorũ trãsfixis & colligatis cũ ferrũ se ĩ flixis¬
set neq euellẽ neq sinistra ĩpedita satis cõmode
pugnare poterãt: multi ut dui iactato clipesꝰ pre¬
opt̾arẽt scutũ e manu emutẽ et nudo corpoẽ pugn̾re
Tandẽ uulneib defessi ce pedẽ referẽ. & qͥ mõs subeãt
circiter mille passuũ eo se reciꝑe ceperũt. Capto
mõte et succedẽtib nr̃is boii &e tuligi ꝗ hõinũ milibꝰ
circiter.xu. hostiũ agmẽ claudebãt. et nouissimis
prȩsidio erãt:ex innere nr̃os latere oꝑto aggssi

Expanded text:
equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aesuos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis p
Abbreviated transcription (Latin):
XUII. ab eratlrei frumẽtariae prospiciendum
ex istiãuit. et iter ab heluetiis auertit ac bibractẽ
ire cõtẽdit. Ea res ꝑfugitiuos. li. aemilii decuriõi
eꝗtũ galloꝵ hostib nũtiat᷑. Heluetii seu quod
timore ꝑterritos romaõs discedẽ a se existiãrẽt:
eo magis ꝙ pridie sub ip̃is locis occupatis pre¬
liũ nõ cõmisissẽt. Siue eo q re frumentaria
ĩtercludi posse cõfiderẽt: cõmutato cõsilio atq itinẽ
cõuerso nr̃os a nouissiõ agmĩe ĩseꝗ ac lacessere ceꝑũt
collẽ subducit: eꝗtatũq ꝗ substinẽt hostiũ ĩpetũ
misit. Ipse ĩterĩ ĩ colle medio triplicẽ aciẽ ĩstruxit.
legionũ qͣtuor ueteranoꝵ. Itaq supra se ĩ sũmo iugo
dũas legiões. qͣs ĩgallia citerioe proxĩo scriꝑserat.
Neluetii cũ oĩb suis carris secuti ĩpedimẽta ĩunum
locũ cõtulerũt. Ipsi cũ ferocissiã acie reiecto nr̃o

Expanded text:
XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperucollem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro
Abbreviated transcription (Latin):
adeũ cucurrit. Dicit mõtẽ quẽ a labieno occu¬
pari uoluerit abhostib teneri. Id se ex gallicis
armis atq ĩsignib cognouisse. Caesar suas copias
ĩproximũ collẽ subducit: aciẽ ĩstruit. labienꝰ¬
ur ei erat preceptũ a caesare ne preliũ cõmurẽt:
nisi ipsius copiae prope hostiũ castra uisae essẽt:
ut undiq uno tẽpore ĩhostes ĩpetus fieret: mõte
occupato nr̃os expectabat: prelioq abst inebat
Multo deniq die ꝑ exploratores caesar cognouit
et mõtẽ teneri a suis &e heluenos castra mouisse:
&e cõsidiũ timore ꝑterritũ q nõ uidisset ꝓuiso
sibi renũtiasse. Rodie quo cõsederat ex ĩteruallo
hostes ꝑͦseꝗtur. et milia passuũ tria abeorum
castris castra ponit.Postridie eius diei quo
õnino biduũ suꝑerat: cũ exercitu frumẽtum
metiri oportẽt. & qͥ abibracte oppido heduoꝵ
lõge maxĩo et copiosissiõ nõ ampliꝰ milib passuũ

Expanded text:
ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occuad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum
Abbreviated transcription (Latin):
hostes sub mõte cõsedisse milia passuũ ab ip̃ius
castris octo. Qualis esset natura mõtis.& qualis
ĩcircuitu ascẽsus. ꝗ cognoscerẽt misit. Renũtiatũ
est facilẽ esse. Detertia uigilia Titũ labienũ legatũ
propretorẽ cũ duab legiõĩb:& his ducib ꝗiter
cognouerãt sũmũ iugũ mãus ascẽde̾ iubet: ꝗͥ sit
sui cõsilii ostẽdit. Ipse de quarta uigilia eodem
itinẽ quo hostes ierãt adeos cõtẽdit. eꝗtatũq
omnẽ ãte se minit. Cõsidius ꝗrei militai̾s ꝑitissimꝰ
hẽbatur: et ĩ exercitu. li. sẏllae. postea ĩ.M. crassi
fuerat: cũ exploratorib prȩmutit᷑. Prima luce
cũ sũmus mõsa tito labieno tenẽtur: ab hostiũ
castris nõ lõgius mille & ꝗngẽtis passib ab esset.
neq ut postea ex captiuis cõꝑit: aut ipsius aduẽtꝰ
aut labieni cognitꝰ ee̾t. Cõsidius equo admisso

Expanded text:
hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso
Abbreviated transcription (Latin):
solũ adminuẽdã gratiã sed pene ad ꝑniciem suam¬
uteret᷑. se se. tamẽ ce amore fraterno et existiatiõe
uulgi cõmoueri. Quod siꝗ ei acaesare grauiꝰ acci-¬
disset: cũ ipse eũ locũ amiciciae apud eu̾teneret:
nẽinẽ existiãturũ nõ sua uolũtate factũ.qua ex re
futurũ ut totiꝰ galliae animi a se auerterẽt. Haec cũ
plurib uerbis flẽs acesare petẽt: caesar eius dextrã
prehẽdit cõsolatꝰ rogat. finẽ orãdi faciat. Tanti
eius apud se gratiã esse ostẽdit: ut &e rei publicȩ
Dũnorigẽ ad se uocat: fratrẽ adhibet.q̃imeo repre
hẽdat ostẽdit. q̃ ip̃e ĩtelligat: q̃ ciuitas q̃rat᷑ ꝓpoĩt
monet ut ĩreliquũ tẽpus om̃es suspicioẽs euitet
preterita se diuic̾iaco fratri cõdonare dicit.Dunoigi
custodes ponit: ut q̃ agat: ꝗbusq cũ loquat᷑ scire
possit. Eodẽ die ab exploratorib certior factus

Expanded text:
solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suamsolum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suamuteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua volufuturum uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae Du ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpoͫꝰ roͫ. studiũ. sũmãq ĩse uolũtatẽ egregiam:
fidẽ. iustitã. tẽꝑantiã cognouerat. Nam ne eius
supplicio diuiciaci animũ offẽdeͬt uerebat᷑.Itaq:
et quotidiaĩs ĩterpretib remotis.ꝑ .c. Ualerium
aoraocillũ prĩcipẽ galliae prouĩciae faĩliarẽ suum
cui sũmã omniũ reꝵ fidẽ hẽbat: cũ eo colloꝗtur
simul cõmone facit:q̃ ipso presẽte ĩcõcilio galloꝵ
de dunorige sint dicta et ostẽdit:q̃ separatĩ ꝗsq:
de eo apud se dixerit.petit atq hortat᷑: ut sine eius
offẽsione. uĩ uel ipse de eo causa cognita statuat: uel
ciuitatẽ statuere iubeat. Diuiciacus multiscũ lacͥmis
caesarẽ cõplexu obsecrare cepit neꝗ grauius ĩfratrẽ
statue̾t. Scire se illa ee uera. nec quẽꝗͣ ex eo plusꝗͣ
se doloris caꝑe.propterea q cũ ipse gratia plurimũ
domi atq ĩreliqua gallia ille minimũ propter ado¬
lescẽtiã posset: ꝑ se creuisset. Quib opib ac ner uis nõ

Expanded text:
omanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque otidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non
Abbreviated transcription (Latin):
bernis educit. et qua proximũ iter ĩulteriorẽ
occupatis ab iunere exercitũ prohibe̾ conantͣ.
Cõplurib hii preliis pulsis ab ocelo qđ est citeiois
ab allobrogib ĩsebusianos exercitũ ducit Helue¬¬

Expanded text:
bernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem bernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppiduab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. H
Abbreviated transcription (Latin):
poterat: & heluetiis erat amicus:qđ ex ea
ciuitate orgẽtorigis filiã inmatrimoniũ duxeaͬt
et cupiditate regni adductꝰ nouis reb studebat
&e ꝗͣ pluriãs ciuitates suo beneficio hr̃e obstͥctas
uolebat. Itaq rẽ suscipit: & a sequaĩs ĩpetrat:
ut ꝑfines suos heluetios ire patiãtur:obsidesq:
ut inter se se dẽt: ꝑficit. Sequani ne itine᷑ hel¬
uenos prohibeãt. Heluetii ut sine maleficio ce
ĩiuria trãseãt. Caesari renũtiatur heluetiis ẽẽ
inaĩo ꝑagrũ Sequanoꝵ & heduoꝵ iter ĩ Sãtonũ
fines facẽ: ꝗ nõ lõge a tolosatiũ finib absũt. q̃
ciuitas est ĩprouĩcia. Id si fieret: ĩtelligebat magͦ
cuꝑiculo prouĩciae futurũ: ut hoĩes bellicosos
sinitimos hr̃et. obeas causas ei munitiõi quã
fecerat tuũ legatũ labienũ prȩfecit.Ipse. ĩ italiã
magnis itinerib cõtẽdit.Duasq: legioei ioi con¬
scripsit. & tres q̃ circũ aꝗlegiã hiemabãt ex hi¬

Expanded text:
poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos,finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hi
Abbreviated transcription (Latin):
ab heluetiis diuidit:milia passuũ .x. &.uiii.murũ
maltitudinẽ pedũ .xui. fossã ꝑducit. Eo opere
ꝑfecto praesidia dispoĩt. castella cõmuĩt: quo fa¬
cilius si se ĩuito trãsire conarẽtur:prohibẽ possi
Ubi ea dies quã cõstituerat cũ legatis ueĩt: & legati
iter ulli ꝑprouĩciã dare. Et si uĩ face̾ conentur
prohibiturũ ostẽdit. Heluetii ea spe deiecti nauib:
uĩctis: ratibusq cõplurib factis: alii uadis rho¬
dani: qua minia altitudo flumĩs erat: nõnũꝗͣ
interdui saepius noctu si ꝑrũꝑe possẽt conati:
opis muĩtione & militũ cõcursu & telis repulsi
hoc conatu destiterũt. Relinq̃batur una ꝑseqͣnos
uia qua sequaĩs ĩuitis propter ãgustias ire nõ
poterãt.His cũ sua spõte ꝑsuadere nõ possent
legatos ad dũnorigẽ heduũ mutũt: ut eo de.¬
precatore ab sequanis haec ĩpetrarẽt.Dũnorix
gratia &e largitiõe apud sequãos plurimum

Expanded text:
ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
& ad genuã ꝑueĩt. prouĩciae toti ꝗͣmaximu põt
militũ numerũ ĩꝑat. Erat omniõ ĩgallia ulteriore
ad eũ mutũt nobilissios ciuitatis. Cuius legatioĩs
Nameius & verudocius prĩcipũ locũ obtinebant.
ꝗdicerẽt sibi esse in aĩo sine ullo maleficio iter ꝑ
prouĩciã facere. propterea qd aliud iter habent
nullũ. rogareq: ut eius uolũtate id sibi facẽ liceat
Caesar qđ memoriae tenebat.L. cassiũ cõsulẽ occisũ
exercitũq: eius ab heluetiis pulsũ et subiugumi
aĩo data facultate ꝑ prouĩciã itineris faciũdi tẽpe¬
raturos ab ĩiuria et maleficia exstĩabat. Iamen
ut spaciũ intercedẽ posset dũ milites quos ĩꝑaueãt
cõuenirent: legatis respõdit: diẽ se ad deliberãdũ
sũpturũ. Siꝗ uellẽt ad id aprił reuerterentur.
Interea ea legione quã secũ hẽbat: militibusq ꝗ
ex prouĩcia cõuenerãt a lacu lemãno ꝗ in flumẽ
rhodanũ influit ad mõtẽ uirã: ꝗ fines sequanoꝵ

Expanded text:
ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum
Abbreviated transcription (Latin):
isuoiure ĩpediri Heduos sibi quoniã belli fortunam
tetallet et armis cõgressi ac suꝑati essẽt stipẽdiarios
ee factos. Magnã cesarẽ ũuriã facẽ. ꝗ suo aduentu
uectigalia sibi deteriora facẽt. Nediuis ie obsides rea¬
diturũ nõ esse neq his neq eoꝵ sociis ĩiuria bellum
illaturũ si ĩeo manẽnt. qͥ cõuẽiset stipẽdiũq quori¬

Expanded text:
in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si i
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. His respõsis ad caesarẽ redeũtib legatis. iteꝵ
ad eũ caesar legatos cũ his mãdatis mutit:qͥniã
tãto suo po.q: ro. beneficio affectus cũ ĩ cõsulatu
suo rex atq amicus a senatu appellatus esset i
sibi a cogno seẽdu putaret. Haec esse q̃ abeo postulaei¬
traduce: deinde ob sides quos hr̃et ab heduis readẽt
Sequatisq ꝑmitẽt: ut quos ili hrẽnt uolu̾tate eiuis
redde illis licẽr. Neue heduos uuria lacesseret. neue
nas socusc corũ bellũ i ferret.Si is ita fecisser sibi perpie¬
ppetua gratia atꝙ amiciciã cũ eo futurã. Surg ipetrẽt
sese quoniã a messala .l. pisone cõsulib senatuscẽ¬

Expanded text:
negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hsibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularettraduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si id ita fecisset, sibi ppetuam gratiam atque amicitiam cum eo futuram; si non impetraret, sese, quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus cen