comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si uł tibi uł c&eris auditoribus siue lectoribus huiuas historiae oc¬
casionem dubitandi subtraham. Quibus hace maximae auctoribus
didicerim bieuit intimare curabo. Auctor ante om̃s atque adui¬
theodoro archi ep̃o & adrano abbate iuris uenerabilibus atque eru¬
dicssimus institutus diligenter. Omĩa quȩ inipsa cantuariorum
prouicia uł &iam in contiguis tidem regonibus adiscipulis bea
Adantur perreligiosum lugduniensis ecclesiae prsbiterum no¬
belmum suac licteris mandata suieꝰ ipsius nothdim unuuoce
reserenda uisiisit. Quiudelic& nothelmus postea romam ueniens nonnul¬
lasibi beati gregorii papae simul & aliorũ pontificum epistolas ꝑscrutato
eiusdem scãẽ ecdesiae romanȩ scrinio ꝑmissu eiusdem quinunc ipsiecclesiae
prȩ est gregoru pontificis inuenit. Reuersusque nobis nraẽ historiae inse¬
rendas cum consilio p̃fati albini reuerentissimi patris adtulit. A prin¬

Expanded text:
x vel caeteris auditoribus sive lectoribus hujus Historiae ocx vel caeteris auditoribus sive lectoribus hujus Historiae occasionem dubitandi subtraham, quibus haec maxime auctoribus didicerim breviter intimare curabo. Auctor ante omnes atque adjuTheodoro archiepiscopo et Hadriano abbate viris venerabilibus atque eruditissimis institutus, diligenter omnia quae in ipsa Cantuariorum provincia vel etiam in contiguis eidem  Al., ejusdem regionibus a discipulis beati debantur, per religiosum Lundoniensis Ecclesiae presbyterum Nothelmum, sive literis mandata sive ipsius Nothelmi viva referenda, transmisit. Qui videlicet Nothelmus postea Romam veniens, nonnullas ibi beati Gregorii papae simul et aliorum pontificum epistolas, perscrutato ejusdem sanctae Ecclesiae Romanae scrinio permissu ejus qui nunc ipsi Ecclesiae praeest Gregorii pontificis, invenit, reversusque nobis nostrae Historiae inserendas, cum concilio praefati Albini reverentissimi Patris adtulit. A prin
Abbreviated transcription (Latin):
genuis anglorum ecdesias titam. quaninuper edideram. liben¬
tissina tibi desideranti rex & prius ad legeudum ac proban¬
dim transmisi. & nunc ad trans eribendum ac plenius me
ditandum extẽpore retrans micto Satisq studium tuae sincerita¬
tis amplector quo no solum audiendis scripturae scãẽ uerbis au¬
ran sedulus ac comodas Uerum xiam noscendis priorum gescis
siue dictis. & maxime nrae gentis uirorum inlustrium curam iugi¬
lanter inpendis Siue enum hiscona debonis bona reforat adimitandũ
bonum auditor sollicitus instigatia scumala cominemor& dipraus.
Nichil hominis religiosus acpius auditor siue lector dciatando
Quod noxium est acperuersum ipse solercius ad exsequenda eaquȩ
bona acdo digna esse cogiouerit accenditur Quodipsum tuquoque
ui gilantissimae. dephendens his conam memoratam inuoticiam tibi
simul &cis quibus regendis te diuua p̃fecit auctoritas obgeneralis
curam salutis latius propalari desideras. Ut autem anbisquȩ senp¬

Expanded text:
gentis Anglorum ecclesiasticam quam nuper edideram, libentissime tibi desideranti, rex, et prius ad legendum ac probandum transmisi, et nunc ad transcribendum ac plenius ex tempore meditandum retransmitto; satisque studium tuae sinceritatis amplector, quo non solum audiendis Scripturae sanctae verbis aurem sedulus accommodas, verum etiam noscendis priorum gestis sive dictis et maxime nostrae gentis virorum illustrium, curam vigilanter impendis. Sive enim historia de bonis bona referat, ad imitandum bonum auditor sollicitus instigatur; seu mala commemoret de pravis, nihilominus religiosus ac pius auditor sive lector devitando quod noxium est ac perversum, ipse sollertius ad exsequenda ea quae bona ac Deo digna esse cognoverit accenditur. Quod ipsum tu quoque vigilantissime deprehendens, Historiam memoratam in notitiam tibi simulque eis quibus te regendis divina praefecit auctoritas, ob generalis curam salutis latius propalari desideras. Ut autem in his quae s
Abbreviated transcription (Latin):
Nun & ipse concilio intentãt adeum dequo a gebatur sacen¬
dotem Nid& urmichi frat̃ quia durior iusto indoctia an
t uerbo dĩ ad capiendae perfectiora & ad ficienda sublimon
d praccepta suffsicernt. Quoaudito omnum quicons edebo
dulos & indoctos mitti debere decernunt. Quigã diserae ions

Expanded text:
nam et ipse concilio intererat, ad eum de quo agebatur sacernam et ipse concilio intererat, ad eum de quo agebatur sacerdotem: « Videtur mihi, frater, quia durior justo indoctis audti verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo audito, omnium qui consedebanedulos et indoctos mitti debere decernunt, qui gratia discretionis,
Abbreviated transcription (Latin):
Niallam potentibus secculi pecumiã excep̃ta solum uesca sauos
hospicio sescepiss& unquam dare solebat Sedea potuis quoesibi
aduitab us donara pecumarum largiebantur uelenasis pnuipe¬
num u drcimus dispergebat uel ad redemptione corũ quaur
iust sueant uen dtai dis pensabat demei mutos quos p̾ciodle
malencrot re donptos post modum suos dis cipillos fent deame
ad inerdotelent us que gradum erudiendo at que an fituena
prouexit o ferunt autẽ quia cumde prountia seo  colum seds
osualaus postolasse& antescitẽ quisibi sequen uerbun fidea
minis trata ÷ t ussus fuerit pramo alius austerioris auoseur
senorã sdulerit quanl prodesse docendo genti ad quã musl
ant potius sac eo quodessent homines in domabilie s& celimn
Ae barbariẽ mentis. Adilli ut ꝑhibent tractatum magriun
capteo quemmiserant priedicatore dolentes. tunaue aedan

Expanded text:
Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si quos Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si quos hospitio suscepisset, umquam dare solebat, sed ea potius quae sibi a divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemptionem eorum qui injuste fuerant venditi, dispensabat. Denique multos quos pretio dato redemerat, redemptos postmodum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi viseniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum recepto quem miserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan,
Abbreviated transcription (Latin):
r& uł sifideles in ipsa eos fide confostar&: atque ad elemosi¬
nas operum bonorum exsecutionem & uerbis excitar&: a&
factis. Intantum autẽ uita illius anostri temporis segnicia dis¬
tabat: Ut om̃s quicum eo incedebant siue ad tonsi seulaici
medicari deberent: Id est aut legendis scripturis aut psalmis
discendis operã dare: Hoc erat cotidianũ opus illuis. & om̃ium
quicũ eo erant ubicumque locorũ deuenissent: & si foste eue¬
niss& quod tamen raro euenit ut ad regis conuuium uocar& ur
in trabat cum uno lerico aut duobus. & ubi paululum resicia
dum egredi. Cuius exemplis in formati tempore illo religio¬
si quique uiri ac femine. consu&udinẽ fecerunt ꝑtotuman¬
num excepta remissione quinqua gesimae pas chalis .iiii.
&uii. sabbati ieunium ad nonam usque oram prote lare
Num quam duntibus honoris siue timoris. grã siqua deli¬
quissent r&icebat. sed aspera illos inuectione corrigebat

Expanded text:
ret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosyret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita illius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive adtonsi, seu laici, meditari deberent, id est, aut legendis Scripturis, aut psalmis discendis  qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad regis convivium vocaretur, intrabat cum uno clerico, aut duobus; et ubi paululum reficiebdum egredi. Cujus exemplis informati tempore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat.
Abbreviated transcription (Latin):
sedut barbari & rustici quando eadem prima sabbati eaque miun
lorum instituendam in xp̃o missus est aedan accepto gradu epis
copatus quo tempore eidem monasterio segem abbas & pres bit̃
p̃suit. Unde int̾̃ alia uiuendi docum̃ta saluberrima abstinen¬
tiae uł continentiae clericis exemplum reliquid cuius doctrinã
id maximae cõmendabat omnibus. quod non alit̃ quam uidebat
cumsius ipse docebat: Nil enĩ huius mundi quaerere. nil amare
curabat Cunctaquȩ sibi aregibus ułduntibus saetuli donaban¬
tur. mox pauperibus quioccirerent erogare gaudebat. Dis¬
currere percuncta &urbana & rustica loca non equorum dor¬
so. sed pedum incessu uectus. nisi simaior forte necessitas
conpuliss& Solebat quatinus ubi cumque aliquos uł diuites
uel pauperes inced&is as pexiss&. confestim adhos diuertens
uł ad fidei suscipiendae sacram̃tum si in fidel es essent inuita¬

Expanded text:
sed ut barbari et rustici, quando eadem prima Sabbati quae nunc sed ut barbari et rustici, quando eadem prima Sabbati quae nunc lorum instituendam in Christo, missus est Aedan, accepto gradu episcopatus DCXXXV. Quo tempore eidem monasterio Segeni abbas et presbyter praefuit. Unde inter alia vivendi documenta, saluberrimum abstinentiae vel continentiae clericis exemplum reliquit: cujus doctrinam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter quam vivebat cum suis, ipse docebat. Nihil enim hujus mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus qui occurrerent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invita
Abbreviated transcription (Latin):
lis cumq suerit ipse nos hoc deillo certum tenemius quia re¬
liquid suc cessores magra continentia ac diuino amore regili¬
ique insticiatione in sign es Intẽpore quidem summae festui¬
tatis dubios circulos sequentes ut pote quibus longe ultra
orbem positis nec si nodilia paschalis obseruantiae detraea
porrexerat Tantum eaq ipro phaeicis euangelicis &a posto¬
lidis literis discere poterant pi&atis & castitatis opera dili¬
gept̃ obseruantes. Permansit autẽ huiis modi obseruantia pis¬
dalis apudeos tẽpore nom pauco hoc est usque ad annum do¬
reuerentis simo & sc̃issimo patre & sacerdote egberto denatio¬
ne anglorum qui inbibernia diutuis exulauerat proxpo. łire
que & doctissimus inscripturis & longe uitae ꝑfectione en¬
mius correcti sunt ꝑeum & aduerũ canonicum que paschae
ebant: enim ut erisciani res urrectionẽ dominicam. quae pri¬
mal sabat facta est Prima sabbati semper esse caelebranda

Expanded text:
liscumque fuerit ipse, nos hoc de illo certum tenemus, quia reliscumque fuerit ipse, nos hoc de illo certum tenemus, quia reliquit successores magna continentia ac divino amore regularique institutione insignes: in tempore quidem summae festivitatis dubios circulos sequentes, utpote quibus longe ultra orbem positis nemo synodalia paschalis observantiae decreta porrexerat; tantum ea quae in propheticis, evangelicis et apostolicis literis discere poterant pietatis et castitatis opera diligenter observantes. Permansit autem hujusmodi observantia paschalis apud eos tempore non pauco, hoc est, usque ad annum doreverentissimo et sanctissimo Patre et sacerdote Ecgbercto, de natione Anglorum, qui in Hibernia diutius exulaverat pro Christo, eratque et doctissimus in Scripturis et longae vitae perfectione eximius, correcti sunt per eum et ad verum canonicumque Paschae diem ebant enim, ut Christiani, resurrectionem dominicam quae prima Sabbati facta est prima Sabbati semper esse celebrandam:
Abbreviated transcription (Latin):
que illam uerbo & exemplo adsidem xp̃i conuestit Unde &
p̃fatam insulam abeis in possessionem monasteru faciendiac¬
cepit. Neque enim magnaest: sed quasi familiarũ quinque uixta
aestimationem anglorum quam successores eius usque hodie
secerat autẽ priusquam brittanlam uenir& monasterum nobi¬
le inbibernia quod a copia roborũ dearmach lingua scottorum
hoc est campus roborũ cognominatur Ex quo utroque monis¬
terio plurima exinde manasteria per discipulos cius & in britta¬
nia & in hrbernia prograta sunt Inquibus omnibus idem monis¬
terium insulanum in quo ipse requiescit corpore principatũ
cuius uri & om̃is prouintia & ipsi &iam ep̃i ordine urdusgato de¬
beant esse subiecti Iuxta exemplum primadoctoris illius qui
nonep̃ s sed presbit extitit & monacus. decuius uita & uerd
nonnulla adiscipulis eius feruntur scripta haberi lierũ qua¬

Expanded text:
que illam verbo et exemplo ad fidem Christi convertit: unde et que illam verbo et exemplo ad fidem Christi convertit: unde et praefatam insulam ab eis in possessionem monasterii faciendi accepit. Neque enim magna est, sed quasi familiarum quinque, juxta aestimationem Anglorum: quam successores ejus usque hodie Fecerat autem, priusquam Brittaniam veniret, monasterium nobile in Hibernia, quod a copia roborum Dearmach lingua Scottorum, hoc est, Campus roborum, cognominatur. Ex quo utroque monasterio plurima  Al., perplurima exinde monasteria per discipulos ejus et in Brittania et in Hibernia propagata sunt: in quibus omnibus idem monasterium insulanum, in quo ipse requiescit corpore, principatumcujus juri et omnis provincia, et ipsi etiam episcopi, ordine inusitato, debeant esse subjecti, juxta exemplum primi doctoris illius, qui non episcopus, sed presbyter extitit et monachus: de cujus vita et verbis nonnulla a discipulis ejus feruntur scripta haberi. Verum qua
Abbreviated transcription (Latin):
brit tanae ꝑtin& non magno ab ea frao discreta sed donatione
pictorum quiillas britamae plagas incolunt iamdudum mo¬
nudis sctorum tradita eo quodillis praedicantibias fidem
xp̃i perciperint
anus minor accepit. Uenit dehibernia prb̃t & abbas habitu & iu¬
ta monachi insignis. nomine columba brittaniam praedicaturus
qui ãeadius atque orrentibus montiuim iugis abaustralibus eorũ
sunt regionibus seques tratȩ Namque ipsi australes picti. quun¬
tra enisdem montis habent sedes multa ante tempora ut ꝑhi¬
tis edoctus cuius sedem episco palem scimartini epĩ nomine &
ecclesia insignenem. ubi ipse & iam corpore unacum pluribus
untiam bernitiorum pertinens. uulgo uocatur ad candidam
causam eo quod ibi ecclesiam delapide inpolito brittonibus mo¬
re fecent. Uenit autẽ brittaniam columba regnante pictis bri¬
dio filio mei lochon rege potentissimo. nono anno regni enis gentẽ¬

Expanded text:
Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Brittaniae pertinet, non magno ab ea freto discreta, sed donatione Pictorum, qui illas Brittaniae plagas incolunt, jamdudum monachis Scottorum tradita, eo quod illis praedicantibus fidem Christi perceperintanus minor accepit, venit de Hibernia presbyter et abbas habitu et vita monachi insignis, nomine Columba  Al., Columbanus, Columbquae arduis atque horrentibus montium jugis, ab Australibus eorum sunt regionibus sequestratae. Namque ipsi Australes Picti, qui intra eosdem montes habent sedes, multo ante tempore, ut perhitis edoctus; cujus sedem episcopalem, sancti Martini episcopi nomine et ecclesia insignem, ubi ipse etiam corpore una cum pluribusinciam Berniciorum pertinens, vulgo vocatur Ad candidam casam, eo quod ibi ecclesiam de lapide, insolito Brittonibus more fecerit. Venit autem Brittaniam Columba, regnante Pictis Bridio filio Meilochon, rege potentissimo, nono anno regni ejus, gentem
Abbreviated transcription (Latin):
itam longe exilii sui tẽp̾ore lingiam scoctorum iam plene didicet
Atqillis andoram prouincis quibus regrut osualdus magia deu¬
tione uerbum fdei praedicare & eredentibus gnm baptismi quicu
que sacer dotali grant gndu prediti miistrare Conseruebartar s¬
po eedesue perlocee confluebant adaudiendum uerbum popili
guidentes donabantur munere regio possessiones. & territoru ad
insmienda monastera inbuebantur p̃ceptoribus scottis. pariuili¬
pariuli anglorum unacũmaioribus studiis & obseruatione ds¬
cplinaẽ repilaris: Nam monachi erant maximae quiuad praedi¬
cindum uenerant ¶Nonachuis ipse ep̃s aedant. ut pote deisula
quaeuocatur hidestinatus. Cuius monas terium incunetis poe¬
ne septem trionalium scottorum & ominium pietoram monas¬
teris non paruo tempoit tempore arcem tenebat. regendis quae
eorum populis pracerat quae indelic& in sula adius quidem

Expanded text:
tam longo exilii sui tempore linguam Scottorum jam plene didiceratam longo exilii sui tempore linguam Scottorum jam plene didiceraatque illis Anglorum provinciis quibus regnavit rex Osuald, magna devotione verbmque sacerdotali erant gradu praediti, ministrare. Construebantur ergo ecclesiae per loca, confluebant ad audiendum verbum populi gaudentes, donabantur munere regio possessiones, et territoria ad instituenda monasteria, imbuebantur praeceptoribus Scottis parvuli Anglorum, una cum majoribus studiis et observatione disciplinae regularis. Nam monachi erant, maxime qui ad praedicandum venerant. Monachus ipse episcopus Aedan, utpote de insula quae vocatur Hine Septentrionalium Scottorum, et omnium Pictorum monasteriis non parvo tempore arcem tenebat, regendisque eorum populis praeerat: quae videlicet insula ad jus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Axiiiͦiͦ. luna usque ad xxa obseruare solebat: Hoc & enim
ordine septen trionalis scottorum prouincia & omĩs natio pic¬
torum illo ad huc tẽpore pascha dominicum calebrabat
aestimans. se in hac obseruatione. sc̃ĩac laude digni patris ana¬
tholu scripta secutam quod anuorum sit: peritus quisque facillime
cagioscit. Porro gentes scot torum que australibus hiberniae insulae
rex locum sedis episcopalis ininsula lindis farnensis ubipse paebat er¬
buit Quiindelic& locus accedente ac rededente reumate. bis cotidie
istar in sulae maris circuluitur undis: Bis remidato litore contigus
tertac redditur acquȩ euis ad monitionibus humilit̃ ac libent̃ inomili
auscultans. Ec desuam xp̃i inregio suo multum cdligent̃ aedisicare acal¬
tare curaut. Ubi pulcherrimo sȩpe expecta culo contigit ut eungdi¬
rante antestae quianglorũ linquã perfectie non nouert ipse rex sius
ducibus ac mimştris int̃ pres uerbi exister& caclestis Quia niminin

Expanded text:
a decima luna usque ad vicesimam observare solebat. Hoc etenim ordine Septentrionalis Scottorum provincia, et omnis natio Pictorum illo adhuc tempore Pascha dominicum celebrabat, aestimans se in hac observatione sancti ac laude digni Patris Anatolii scripta secutam . Quod  Al. add., quidem an verum sit, peritus quisque facillime cognoscit. Porro gentes Scottorum, quae in Australibus Hiberniae insulae rex locum sedis episcopalis in insula Lindisfarnensi, ubi ipse petebat, tribuit. Qui videlicet locus accedente ac recedente reumate bis quotidie instar insulae maris circumluitur undis, bis renudato littore contiguus terrae redditur; atque ejus admonitionibus humiliter ac libenter in omnibus auscultans, Ecclesiam Christi in regno suo multum diligenter aedificare ac dilatare curavit. Ubi pulcherrimo saepe spectaculo contigit, ut evangelizante antistite qui Anglorum linguam perfecte non noverat, ipse rex suis ducibus ac ministris interpres verbi existeret caelestis: quia nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
posse ut absque purgatione sacro scã quis oblationi. sacro scãẽ com
nobis intam facili causa quã p&imus non poteris iam in nr̃a pro¬
uincia demorari: & expuler̃ eum ac desuo regno cum suis abi
re iusser̃, Qui expulsus inde. uenit cantiã tractaturus cum lau¬
rentio & iusto coep̃is quid inhis esset agendum Decretumque
est communi consilio: quia satius ess& ut om̃s patriam rede¬
untes libera ibi mente dño deseruirent: quã interre belles fidei
barbaros sine fructu residerent, Discessere itaque primum
finem exspectare disponentes. Sed non multo tempore quip̃conẽ
Nam egressi contra gentẽ geussorum inp̃lium. om̃s pariter cũ

Expanded text:
posse ut absque purgatione sacrosancta quis oblationi sacrosanctae commuposse ut absque purgatione sacrosancta quis oblationi sacrosanctae commu Al., adsentiri nobis in tam facili causa quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. DCXVII. Qui expulsus inde, venit Cantiam, tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his esset agendum. Decretumque est communi consilio, quia satius esset ut omnes patriam redeuntes, libera ibi mente Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discessere itaque primo finem exspectare disponentes. Sed non multo  Al. add. post teNam egressi contra gentem Genissorum in praelium, omnes pariter cu
Abbreviated transcription (Latin):
bati regis orientalium saxonum quiubi regna pennia petens
tres suos filios quipagani perdurauerant regni temporalis
beredes reliquiđ Cocperunt illi mox idolatriae quamui¬
uente eo aliquantulum int̾misisse uidebantur palam sen¬
uire. subiectisq populis idola colendi liberam dare licentiã
Cumque uderẽ pontisicem cael ebratis in ecclesia missarũ
sollempnis eucanstiam populo dare: dicebant. Ut uul go fen¬
tur adeum barbara inflati stulticia quare non & nobis pa¬
siam non desistise Quibus ille respondebat Suultis abla
fonte illo salutari quo pat̃ ur̃ ablutus est. Potestis &iam pan
scĩ cui ille pasticipabat esse participes din autẽ lauacrũ
uitae contempnitis. Nullatenus ual&is panẽ uitȩ ꝑciperes
Atilli nolumus inquiunt fontẽ intrare. quia nec opus il
nos habere nouimus. sedtamen pane illo resici uolumus. Cumq
diligent̃ ac sepe ab illo essent ad moniti. nequaquam ita sieri

Expanded text:
ti regis Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis posia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ablui fonte illo salutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicitur latinae insula uitulimaria Est enĩ locus
undiq mari circumdatus pret̾ ab occidente unde bab&
ingressum amplitudinis quasi iactus funde. qualis locus
ãlatinis peninsula a grecis sol& cerhronesos uocari hunc
ergo locum cum accepiss& ep̃s uil fridus. sundauit ibi monas¬
terium ac regulan uita instituit Maximae exhis quosse¬
cum. ad duxerat fratribus. quodusq: hodie successores eius
tenere noscuntur Nam ipse: illis in partibus annis .v. hocẽ
usque ad mortem egfridi regis. merito omnibus honorabilis
cultates cumagris & hominibus donauit: omnes fide xp̃i insti¬
tutos. Unda baptis matis ab luit: int̾ quos seruos & ancillas
seruitutis absoluit

Expanded text:
quod dicitur Latine Insula vituli marini. Est enim locus ille undique mari circumdatus praeter ab occidente, unde habet ingressum amplitudinis quasi jactus fundae: qualis locus a Latinis peninsula, a Graecis solet chersonesos vocari. Hunc ergo locum cum accepisset episcopus Uilfrid, fundavit ibi monasterium, ac regulari vita instituit, maxime ex his quos secum adduxerat fratribus: quod usque hodie successores ejus tenere noscuntur. Nam ipse illis in partibus annos quinque, id est, usque ad mortem Ecgfridi regis, merito omnibus honorabilis, cultates cum agris et hominibus donavit, omnes fide Christi institutos, unda baptismatis abluit; inter quos, servos et ancillas servitutis absolvit
Abbreviated transcription (Latin):
tium & cummaxima parte copiarum quas secum ad dixe¬
mum patrem egb̾tum nescotciam nilse ledentem inpugians
datum ẽ. ei expoena pec cati illius nenunc eos qui ipsum ab int¬
ritu reuocare cupiebant. audir& . Ix quo tempore spes coepit
& uirtus regni anglorum fluere. a cr&ro sublapsa referri: Nã
& picti tertan possessionis suae quam tenuerunt angli & scot¬
&iam reuerentissimus uir dĩ trium uini quuneos epis copatũ
acceperat reces sit : cumistis quierant in monast᷑r ebber curniq
posito quidem in regione anglorum: sed inbitinci fr&iq dĩ aui¬
lio anglorum terras pictorũq: determine. eos queubi cumque
poterat amicis ꝑ monasteria cõmendas. ipse insepedicto famu¬
lorum famularumq: dĩ monas terio. quod uocatur rescrianes hin
locum mansionis elegit ubique cum paucis suorum inmonacho¬

Expanded text:
tium, et cum maxima parte copiarum quas secum adduxetium, et cum maxima parte copiarum quas secum adduxemum Patrem Ecgberctum, ne Scottiam nil se laedentem impugnaret, datum est illi ex poena peccati illius, ne nunc eos qui ipsum ab interitu revocare cupiebant, audiret. Ex quo tempore spes coepit et virtus regni Anglorum fluere, ac retro sublapsa referri. Nam et Picti terram possessionis suae quam tenuerunt Angli et Scotetiam reverentissimus vir Dei Trumuini qui in eos episcopatum acceperat, recessit cum suis qui erant in monasterio Aebbercurnig, posito quidem in regione Anglorum, sed in vicinia freti quod Anglorum terras Pictorumque disterminat; eosque ubicumque poterat, amicis per monasteria commendans, ipse in saepedicto famulorum famularumque Dei monasterio quod vocatur Streanaeshalch, locum mansionis elegit; ibique cum paucis suorum in monach
Abbreviated transcription (Latin):
ira corripiat: & uł temporalibus damnis iustae seuiens ad fligat.
uel ad ꝑ p&uam ꝑditionem districtius. examinans tollat:¬
sex
Anordan hrmbrorum misso hiberniam cum exercituduce
brecto uastauit misetabilit̃ gentẽ in noxiam & nationi anglo¬
ium semꝑ amicissimam: ita ut ne ecclesiis quidem aut mo¬
nasteris manus parcert& hoscilis: At insulam & quantum
ualuere armis armare bellebant: & inuocantes diuinae auxi¬
lium pi& atis. caelitus seiundicari continuis diu inp̃cati orib
sint. Creditum est tamen qđhi quimerito impͥi&atis suaę
maledicebantur. otius dño uindicae poenas sui reatus luerent
diquidem anno post hunc proximo. Idem rex cumtemere. ex¬
ercitum aduastandam pictorum prouinciam duxiss&.
multum prohibentibus amicis & maximae beatae memore
cudbto quinuper suerat ordinatus ep̃s. introductus est. si¬
mulantibus sugam hostibus in angustiam in ac cessorum mon¬

Expanded text:
ira corripiat, et vel temporalibus damnis juste saeviens affligat, ira corripiat, et vel temporalibus damnis juste saeviens affligat, vel ad perpetuam perditionem districtius examinans tollatex Nordanhymbrorum misso Hiberniam cum exercitu duce Bercto, vastavit misere gentem innoxiam et nationi Anglorum semper amicissimam; ita ut ne ecclesiis quidem, aut monasteriis manus parceret hostilis. At Insulani, et quantum valuere, armis arma repellebant, et invocantes divinae auxilium pietatis, caelitus se vindicari continuis diu imprecationibussint, creditum est tamen quod hi qui merito impietatis suae maledicebantur, ocius Domino vindice poenas sui reatus luerent. Siquidem anno post hunc proximo idem rex, cum temere exercitum ad vastandam Pictorum provinciam duxisset, multum prohibentibus amicis et maxime beatae memoriae Cudbercto qui nuper fuerat ordinatus episcopus, introductus est, simulantibus fugam hostibus, in angustias inaccessorum mon
Abbreviated transcription (Latin):
reris & tamen hanc consolationẽ habeas. qđ indiebus tiuis
haec plaga non suꝑ ueni&: Qua deuulgata uisione.: ali¬
quantulum loci ac colae paucis diebus timuere. & scipsos
in t̃missis facinoribus castigare coeperunt:. Uerum post obi¬
tum ipsius abbatissae : redierunt ad pristinas sordes. immoste¬
lerationt fecerunt. & cum dicerent pax & securtitas exemplo
p̃fate ultionis suntspoena multati. Quae michi cuncta sicesse
facta ieuerentissimus meus conpresbit̃ aedgllus referebat
quituno in illo monastr̃ degebat: postea autem descendenti¬
bus inde obdesolationem plurimis in colarum in nr̃o monas¬
tero plurimo tempore conuersatus ibidemque de functus
est: haec ideo nr̃o historiaę inserenda credidimus. ut ad mo¬
neremus lectoremꝰ operum dni: quam terribilis in consiliis suꝑ
filios bominum: neforte nos tempore aliquo carnis in lecebris
seruientes. minusque dĩ uidicium formidantes. repentina eiꝰ

Expanded text:
reris; et tamen hanc consolationem habeas, quod in diebus tuis reris; et tamen hanc consolationem habeas, quod in diebus tuis haec plaga non superveniet. » Qua divulgata visione, aliquantulum loci accolae paucis diebus timere, et seipsos intermissis facinoribus castigare coeperunt. Verum post obitum ipsius abbatissae redierunt ad pristinas sordes, immo sceleratiora fecerunt. Et cum dicerent, Pax et securitas, extemplo praefatae ultionis sunt poena multati. Quae mihi cuncta sic esse facta reverentissimus meus compresbyter Aedgils referebat, qui tunc in illo monasterio degebat. Postea autem discedentibus inde ob desolationem plurimis incolarum, in nostro monasterio plurimo tempore conversatus ibidemque defunctus est. Haec ideo nostrae Historiae inserenda credidimus, ut admoneremus lectorem operum Domini, quam terribilis  Al. add. sit in consiliis super filios hominum; ne forte nos tempore aliquo carnis inlecebris servientes minusque Dei judicium formidantes, repentina ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen paucissimi faciunt Si quidem modo totum hoc monis¬
terium exordine ꝑlustrans singulorum casas aclectos ins
suae occupatum repperi. sed om̃s prossus & iuiri & focmine
aut somno torpent inerti: aut adpeccata uigilant Nã
& domunculae quae ad orandum uł legendum facta erant
Nunc in cõmessationum. potationum. fabulationum. & ce¬
terarum sunt in lecebrarum cubilia conuersae: Uirgnes
quoq dõ dicatae contempta reuerentia suae professionis
quoties cumque uaeant. texendis subtilioribus indum̃tis
operam dant: quibus aut seipsas adiucẽ sponsarum inperi¬
culum suistatus tidornent : Tut ex ternorum sibi uirorũ
Amicitiam cõparent Undemerito loco hiuic & habitato¬
ribus eius gains decaelo undicta flammis sacuientib
p̃paraͣ est dix̃ aritẽ abbatissa: quare nontatius hoe
conꝑtum michi reuelare uoluistio quires pondit Timu
propt̃ reuerentiam tuam neforte nimium conturba¬

Expanded text:
tamen paucissimi faciunt. Siquidem modo totum hoc monastamen paucissimi faciunt. Siquidem modo totum hoc monasterium ex ordine perlustrans singulorum casas ac lectos  Asuae occupatum reperi: sed omnes prorsus et viri et feminae aut somno torpent inerti, aut ad peccata vigilant. Nam et domunculae quae ad orandum vel legendum factae erant, nunc in commessationum, potationum, fabulationum, et caeterarum sunt inlecebrarum cubilia conversae. Virgines quoque Deo dicatae, contempta reverentia suae professionis, quotiescumque vacant, texendis subtilioribus indumentis operam dant quibus aut seipsas ad vicem sponsarum in periculum sui status adornent, aut externorum sibi virorum amicitiam comparent. Unde merito loco huic et habitatoribus ejus gravis de caelo vindicta flammis saevientibus praeparata est. » Dixit autem abbatissa: « Et quare non citius hoc compertum mihi revelare voluisti? » Qui respondit: « Timui propter reverentiam tuam, ne forte nimium conturba
Abbreviated transcription (Latin):
nis aedificia publica uł priuata: in proximo ẽ ut ianis absumens
incinerem conuertat. Quod ille audiens mox ut intrauerunt
monasterium matri congregationis uocabulo aebbe curauit
indicare: Atilla merito turbata d& ali p̃sagio: uocauit ad se
uirum & diligentius ab eorẽ uł unde hoc ipse noss& inqui rebat:
Quiait. Nuꝑ occupatus noc tuuigiliis. & psalmis: uidi ad stan¬
tem michi subito quendam incogniti uultus. cuius p̃sentiam
cumessem ex territus. dixit michi netimerem: & quasi fami lu
me uocae adloquens. bene facis inquit: Qui tempore isto noc
esse necesse uigiliis salutaribus insistere. & pro meis erratib
sedulo dnm̃ dep̃cari. Quiadiciens: uerum inquit dicis q̃uia &
tibi & multis opusest peccata sua bonis operibis redimere
& cum cessant alaboribus rerum temporalium. tunc per
appaitu a&ernorum bonorum liberius laborare: Sedhoc

Expanded text:
nis aedificia publica vel privata, in proximo est ut ignis absumens nis aedificia publica vel privata, in proximo est ut ignis absumens in cinerem convertat. » Quod ille audiens, mox ut intraverunt monasterium, matri congregationis, vocabulo Aebbae, curavit indicare. At illa merito turbata de tali praesagio vocavit ad se virum, et diligentius ab eo rem, vel unde hoc ipse nosset, inquirebat. Qui ait: « Nuper occupatus noctu vigiliis et psalmis, vidi adstantem mihi subito quendam incogniti vultus: cujus praesentia cum essem exterritus, dixit mihi ne timerem; et quasi familiari me voce alloquens, Bene facis, inquit, qui tempore isto noctesse necesse vigiliis salutaribus insistere, et pro meis erratibus sedulo Dominum deprecari. Qui adjiciens, Verum, inquit, dicis, quia et tibi  Al., quia ibi et multis opus est peccata sua bonis operibus redimere, et cum cessant a laboribus rerum temporalium, tunc pro appetitu aeternorum bonorum liberius laborare; sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eum uxta siuim condictum reduit Adipse memor praecep¬
ti euis simul & promissui totum selacrimis. paenitentiae .in¬
gilis scĩs & continentiae manci pauit: ita ut quinta solum
nae diebus. ieumus ꝑmaner&: Cumque sacerdotem suũ
berniam secessise ibique defunctum esse audiss&&: semꝑ
ex eo tempore iuxta condictum eius memoratum continen¬
tiae modum obseruabat & quo causa diuiniti moris semel
obreatum conpunctus coeperat. causam diuini amoris delecta¬
tus premiis indefessus agebat Quod dum multo tempore se¬
dulus ex sequer& ur contigit eum die quadam demo nascerio
ał lonquis egressum comitante secum uno defratribus ꝑaeto iti¬
nere redire: Quicum monasterio propinquarent. & aedificia
illuis sublimit̾ erecta aspicerent: solus est inlacrimas uindĩ
& tristitiam cordis uultuindice prodebat: Quod intuens co¬
mes quare facer& inquisiuit Atille Cuncta inquit haec q̃ cer¬

Expanded text:
eum juxta suum condictum rediit. At ipse memor praecepeum juxta suum condictum rediit. At ipse memor praecepti ejus simul et promissi sui, totum se lacrymis poenitentiae, vigiliis sanctis, et continentiae mancipavit; ita ut quinta solum nae diebus jejunus permaneret. Cumque sacerdotem suum Hiberniam secessisse ibique defunctum esse audisset, semper ex eo tempore juxta condictum ejus memoratum, continentiae modum observabat; et quod causa divini timoris semel ob reatum compunctus coeperat, jam causa divini amoris delectatus praemiis indefessus agebat. Quod dum multo tempore sedulus exsequeretur, contigit eum die quadam de monasterio illo longius egressum, comitante secum uno de fratribus, peracto itinere redire: qui cum monasterio propinquarent et aedificia illius sublimiter erecta aspicerent, solutus est in lacrymis vir Dei, et tristitiam cordis vultu indice prodebat. Quod intuens comes, quare faceret inquisivit. At ille: « Cuncta, inquit, haec quae cer
Abbreviated transcription (Latin):
salutis posse de monstrari. Confessus est reatum suum. p&iit q
medele desiderat, &ideo ieiuniis. psalmis. & orationibus
quantum uales insiste. quo p̃oc cupando faciem dñi incon¬
fessione propicium eum inuenire merearis, Atille quẽ ni¬
mius reae conscientiae tenebat dolor. & int̾nis peccatorum
uinculis quibus grauabatur ocius desiderabat absolur
Adolescentior inquit. sum a& ate & uegous corpore: quic¬
quid michi inposueris agendum dummodo saluus fiam
indie dni totum facile feram. & iam sitotam noc tem stan¬
do inp̃cibus ꝑagere: si integram septimanam iubeas abstinen¬
do transigere quidixit multum est u̾tota septimana absq
alimento corporis ꝑ dures. sedbiduanum uł triduanum sat ẽ
obseruare ieiunium hoc facito doneo post modicum tem¬
pus rediens ad me: quid facere debeas & quamdu pȩnitentiae
insistere tibi plenus ostendã Quibus dictis & descripta illi
mensura paentendi abiit sacerdos & ingruente causa subi

Expanded text:
salutis posse demonstrari, confessus est reatum suum, petiitque medelae desiderat: et ideo jejuniis, psalmis et orationibus, quantum vales, insiste, quo praeoccupando faciem Domini in confessione propitium eum invenire merearis. » At ille quem nimius reae conscientiae tenebat dolor, et internis peccatorum vinculis quibus gravabatur, ocius desiderabat absolvi: « Adolescentior sum, inquit, aetate, et vegetus corpore: quidquid mihi imposueris agendum, dummodo salvus fiam in die Domini, totum facile feram, etiamsi totam noctem stando in precibus peragere, si integram septimanam jubeas abstinendo transigere. » Qui dixit: « Multum est ut tota septimana absque alimento corporis perdures; sed biduanum vel triduanum sat est observare jejunium. Hoc facito, donec post modicum tempus rediens ad te, quid facere debeas, et quamdiu poenitentiae insistere tibi plenius ostendam. » Quibus dictis, et descripta illi mensura poenitendi, abiit sacerdos, et ingruente causa subit
Abbreviated transcription (Latin):
tio uitam finiuit: Sicq fac tumẽ : ut quomodo simplici ac pu¬
ramente. tranquillaque deuotione dño seriuerat : Ita & iam
tranquilla morte mundum relinquens. ad euis uisionem ueni¬
signando sese & spm̃ suum inmanus eius cõmendando clau¬
der&: Qui& iam prescius sui obitus extitiss& exhis quae
narrauimus uid & ur

Expanded text:
tio vitam finivit. Sicque factum est ut quomodo simplici ac putio vitam finivit. Sicque factum est ut quomodo simplici ac pura mente tranquillaque devotione Domino servierat, ita etiam tranquilla morte  Al., mente mundum relinquens ad ejus visionem venisignando sese, et spiritum suum in manus ejus commendando clauderet: qui etiam praescius sui obitus exstitisse, ex his quae narravimus, videtur
Abbreviated transcription (Latin):
aciocarentur & iam medie noctis tempus ess& tranees sun:
huo habes quitam hilarit᷑. nobis cum uel ut sospes loqueris
Rursus ille & cam̃ ait offerte michi heucharistiam:
Qui accepta inmanu. interrogauit siomnes placidum er¬
ga se animum & sine querela controuersiae ac rancoris
baberent: Respondebant om̃s placidissimam sementẽ
adillum & ab omni ira remotam abere: eumque uicissim
rogabant placidam erga ipsos mentem habere. Quic̃
festim res pondit. Placidam ego mentem filio li erga om̃s
dĩ famulos gero: sic que secael esti muniens uiati co: uitae
alterius ingrossu parauit: & interrogauit quam prope
essae hora: qua fratres addicendas dnõ laudes noc turnas excita¬
ri deberent. Respondebant. non longe est Atille: bene ergo
expectemus horã illam, & signasse signo scȩ crucis. reclina¬
uit capud ad ceruical modicumq obdormiens. ita cum silen¬

Expanded text:
ac jocarentur, et jam mediae noctis tempus esset transcensum, ac jocarentur, et jam mediae noctis tempus esset transcensum, huc habes qui tam hilariter nobiscum velut sospes loqueris. » Rursus ille: « Et tamen, ait, afferte mihi Eucharistiam. » Qua accepta in manu, interrogavit, si omnes placidum erga se animum, et sine querela controversiae ac rancoris haberent. Respondebant omnes placidissimam se mentem ad illum, et ab omni ira remotam habere: eumque vicissim rogabant  Al. add. an placidam erga ipsos mentem habere  Al., haberet. Qui confestim respondit: « Placidam ego mentem, filioli, erga omnes Dei famulos gero. » Sicque se caelesti muniens viatico, vitae alterius ingressui paravit; et interrogavit, quam prope esset hora qua fratres ad dicendas Domino laudes nocturnas excitari deberent. Respondebant, « Non longe est. » At ille: « Bene ergo, exspectemus horam illam. » Et signans se signo sanctae crucis, reclinavit caput ad cervical, modicumque obdormiens, ita cum silen
Abbreviated transcription (Latin):
uunis in quibus cunctos homines. ab amore scelerum ab strabere.
ad dilectionem uero & sollerciam bonae actionis excitar
curabat F rat enimiuir multum religosus & regularibus
disciplinis humilit subditus. Aduersũ uero illos quialiter
facere uolebant : ⁊ elo magni feruoris accensus: Unde & pil¬
chro uitam suam sine conclusit, Nam propinquante hora
pressus .ẽ. adeo tamen moderate ut & loqui eo toto tempo¬
re poss&: at que egredi & ingredi Erat autem in proximo
casa inqua infirmiores & qui prope morituri esse uidebant᷑
induci solebant: Rogauit ergo minis trum suum uespere:
in cũbente nocte quia descłoerat exiturus : ut inea sibi locũ
quiescendi p̃parar&: Quimiratus cur hoc rogar&: quinequa¬
quam adhuc moriturus esse uidebacur. fecit tam̃ quod
dixerat Cumque ibidem posici uicissim aliqua gauden¬
tt animo una cumeis quuibidem ante inerant loquerentur

Expanded text:
vinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, vinis, in quibus cunctis homines ab amore scelerum abstrahere, ad dilectionem vero et sollertiam bonae actionis excitare curabat. Erat enim vir multum religiosus, et regularibus disciplinis humiliter subditus; adversum vero illos qui aliter facere volebant, zelo magni fervoris accensus: unde et pulchro vitam suam fine conclusit. Nam propinquante hora  pressus est DCLXXX; adeo tamen moderate, ut et loqui toto eo tempore posset et ingredi. Erat autem in proximo  Al., proxima casa, in qua infirmiores et qui prope morituri esse videbantur, induci solebant. Rogavit ergo ministrum suum vespere incumbente, nocte qua de saeculo erat exiturus, ut in ea sibi locum quiescendi praepararet: qui miratus cur hoc rogaret, qui nequaquam adhuc moriturus esse videbatur, fecit tamen quod dixerat. Cumque ibidem positi vicissim aliqua gaudente animo, una cum eis qui ibidem ante inerant, loquerentur
Abbreviated transcription (Latin):
negotio abuit: & mane rediens. obtimo carmine qđ iubebatur
conpositum reedidit. Undemox abbatissa amplexata est¬
gãm dĩ inuiro. saecularem illum habitumtum relin quer&
& monachicum sus cipere propositum docuit: Susceptumq
in monas terium cumomnib suis fratrem cohorti ad sociaut
uissitq illum seriem sacrȩ historiae doceri, Atipse cunctii
audiendo dicere poterat: rememorando secum & quasi mui¬
dum animal ruminando. in carm̃ dulcissimum conuerteba:
Suauiusque resonando doctores suos uicissim auditores sui
faciebat. Canebat decreatione mundi & origine human
genens. & to ta genesis historia de egressu is rahel ex aegrpi
& ingressu in terram repromissionis. dealuis plurimis sacre
re poenae gehennalis. acdulcedine regni caelestis multa car¬
mina faciebat Sed & alia ꝑplura debene sicus. & iudicus di¬

Expanded text:
negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, negotio abiit, et mane rediens, optimo carmine quod jubebatur, compositum reddidit. Unde mox abbatissa amplexata gratiam Dei in viro, saecularem illum habitum relinquere, et monachicum suscipere  Al., recipere propositum docuit, susceptumque in monasterium cum omnibus suis fratrum cohorti adsociavit, jussitque illum seriem sacrae historiae doceri. At ipse cuncta quae audiendo discere poterat, rememorando secum et quasi mundum animal, ruminando, in carmen dulcissimum convertebat; suaviusque resonando, doctores suos vicissim auditores sui  Al., suos faciebat. Canebat autem de creatione mundi, et origine humani generis, et tota Genesis historia, de egressu Israel ex  Al., de Aegypto et ingressu in terram repromissionis, de aliis plurimis sacrae re poenae gehennalis, ac dulcedine regni caelestis multa carmina faciebat; sed et alia perplura de beneficiis et judiciis di
Abbreviated transcription (Latin):
humani generis omnp̃s creauit hic est sensus. Non autem ordo
ipse uerborum quaedormiens ille canebat: neque enĩ possunt
carmina quam uis obtimae conposita exalia in aliam linguã
ad uerbum. sine d&rimento sui decoris ac dignitatis trasferri,
Exurgens a somno cunctaquȩ dormiens cantauerat memorit̃
r&inuit & eis mox plura in eundem modum uerba dõ digni
carminis adiunxit: Ueniensq mane aduilicum quisibi p̃erac.
quiddoni ꝑcepiss& indicauit Atque ad abbatissam ꝑductus
ussus est multis doctioribus iuiris p̃sentibus indicare som¬
nium & dicere carm̃. Ut uniuersorum iudicio quid uel unde
ess& quod referebat probar& ur Uisumque. ẽ. om̃ibus caelestĩ
ei addño concessam eẽ gram. Exponebant queilli quendam sa¬
cre hiscoriae siue doctrinae sermonem. p̃cipientes eum sipossa
hunc immo dulationem carminis: trans ferrȩ: Atille suscepto

Expanded text:
humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo humani generis omnipotens creavit. » Hic est sensus, non autem ordo ipse verborum quae dormiens ille canebat; neque enim possunt carmina, quamvis optime composita, ex alia in aliam linguam ad verbum sine detrimento sui decoris ac dignitatis transferri. Exsurgens autem a somno, cuncta quae dormiens cantaverat, memoriter retinuit, et eis mox plura in eundem modum verba Deo digni carminis adjunxit. Veniensque mane ad villicum qui sibi praeerat, quid doni percepisset indicavit, atque ad abbatissam perductus, jussus est, multis doctioribus viris praesentibus, indicare somnium et dicere carmen, ut universorum judicio quid vel unde esset quod referebat, probaretur. Visumque est omnibus, caelestem ei a Domino concessam esse gratiam. Exponebantque illi quendam sacrae historiae sive doctrinae sermonem, praecipientes ei, si posset, hunc in modulationem carminis transferre. At ille suscepto
Abbreviated transcription (Latin):
domũ repedabat: Quoddum tempore quodam faceret.
&relicta domi coniuiui egressus eẽt adstabula uim̃torũ
conp& enti membra dediss& sopori. adstitit enim erini qui¬
dam ꝑ somnium eumq salutans ac suo appellans nomine.
cedmon inquit canta michi aliquid Atille respondens nes¬
cio inquit cantare: Nam & ideo deconiuuio egressus huc
secessi quia cantare non poteram: Rursum ille qui cum co
lo quebatur. Ad tamen ait michi cantare habes Quid in¬
quit te debeo cantare & & ille Canta inquit principium
creaturarum: Quo accepto responso: statim ipse coepit
cantare in laudem dĩ conditoris. uersus quos num quam
audierat, Quorum iste est sensus: Nue laudare debe¬
mus auctorem regni caelestis. potentiam creatoris & con¬
silium illius facta patris gloriae. quomodo ille cumsit
a&̃nus ds̃. om̃ium mirac ulorum auctor extitit. Qui primo
silus hominum caelum proculmine tecti. dehinc terrã custos

Expanded text:
domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et domum repedabat. Quod dum tempore quodam faceret, et relicta domo convivii egressus esset ad stabula jumentorum l. add. jam competenti membra dedisset sopori, adstitit ei quidam per somnium, eumque salutans, ac suo appellans nomine: « Caedmon, inquit, canta mihi aliquid. » At ille respondens, « Nescio, inquit, cantare; nam et ideo de convivio egressus huc secessi, quia cantare non poteram. » Rursum ille qui cum eo loquebatur, « Attamen, ait, mihi cantare habes. » « Quid, inquit, debeo cantare? » At ille, « Canta, inquit, principium creaturarum. » Quo accepto responso, statim ipse coepit cantare in laudem Dei conditoris versus, quos nunquam audierat, quorum iste est sensus: « Nunc laudare debemus auctorem regni caelestis, potentiam creatoris, et consilium illius facta Patris gloriae. Quomodo ille cum sit aeternus Deus, omnium miraculorum auctor exstitit, qui primo liis hominum caelum pro culmine tecti, dehinc terram custos