comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ora maritima cełr ad suã sentenciã ꝑducta. comunẽ
legacionẽ ad . R.crassum mittunt. si uelit suos recuꝑe
obsides remiitat sibi. Quibus de rebus cesar a crasso
cercior factus ꝗ ip̃e aberat longius : naues interim
longas edificari influmine ligeri qđ influit ĩ occcanũ
remiges exprouincia institui nautas gub̾natores q
cõpari iubet. His rebus cełr administratis. Ipse cum
pͥmũ ꝑ anni tp̃s potuit ad exercitũ cõcendit. Ueniti
reliq̃ ꝓ itẽ ciuitates cognieo cesaris aduẽtu certiores
gatos ꝙ nomẽ ad om̃s nationes sanctũ iniuolatumq
usum nauium ꝑtinent prouidere insticuũt. hoc maiore
spe ꝙ multũ natura loci cõfidebãt. pedestrͥa eẽ iun̾a
At iã ut oĩa cõtra opinionẽ acciderẽt: tñ se plurimum
nauibus posse ꝙͣ romanos: neq ullã facultatẽ habere
nauiũ: neq eorũ locorũ ubi bellũ gesturi essent. uada

Expanded text:
ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores gatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumqueusum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itineac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada,
Abbreviated transcription (Latin):
legione septima ꝓximꝰ mari occeano ĩ andibus hie¬
mauerat. Is ꝙ in his locis in opia frum̃ti erat p̃fec¬
tos tribunos ꝙ milicũ cõplures infinitimas ciuitaces¬
quibus inbrittaniã nauigare consuerũt. E sciẽcia atq
atq aꝑto. paucis portibus int̾iectis: quos tenẽt ip̃i. oẽs
fere qui eo mari uti cõsuerũt hñt uet tigales. Ab his
fit miciũ retinẽdi silii aque uilame ꝙ ꝑ eos suos sese
obsides quos crasso dedissent recuꝑ aturos: existimabãt.
Horũ auc toritate finitimi adducti. ut sunt gallorũ
subita & repentina cõsilia. Carũ de causa trebiũ cõsidiũ¬
q retinẽt. et cełr missis legatis ꝑ suos pͥncipes int̾ se
coniurant. nihil nisi cõi consilio acturos. eundem q
oĩs fortune exitũ esse laturos. reliquasq ciuitates. sol¬
licitant ut in ea lib̾tate quã amaioribus acceꝑãt ꝑma¬
nere. ꝗͣ romanorũ seruitutẽ perferre malẽt. Onini

Expanded text:
legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hielegione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitquibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atquatque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
ad castra uenisse cõstabat. plus tertia ꝑte int̾fecta
reliqͦs ꝑt̾ritos infugã cõiciunt. Ac ne ĩ locis qͥdẽ suꝑi¬
oribus cõsistere paciunt᷑. Sic oĩbus copiis hostiũ fusis
armisq exutis se in castra municionesq suas recipiũt.
Quo prelio facto ꝗ sepius fortunã temptare gal¬
ba nolebat : atq alio se se inhiberna cõsilio uenisse
meminerat. Aliis occurrisse rebus uiderat/ maxĩe
frumenti cõmeatusq ĩ opia ꝑmotus. Postero die oĩbꝰ
eius uici hedificiis incensis inprouinciã reuerti x¬
cõtendie. Ac nullo hoste prohibente aut iter demo¬
rante in columem legionem in antuatos inde ĩ alo¬
brogos perduxit/ ibiq hiemauit.
His rebus gestis cũ om̃ibus de causis cesar paccatam
galliã existimaret. suꝑatis belgis expulsis g̾mauis
cognoscere uolebat. subitũ bellũ inłgallia cohortũ ẽ.
Eius belli hec fuit causa. F.crassus adolescens cum

Expanded text:
ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum
Abbreviated transcription (Latin):
q esset iã ad extremũ ꝑiculũ perducta it ł. sextuis
baculus. pͥmi pili cẽturio/ quẽ neruico p̃lio cõpluribꝰ
cõfectũ nulueribus diximus. et itẽ .C. uolusenꝰ tri¬
bunus milicũ uir e cõsilii magni ẜ uirtutis ad galbã
octurrũt: atq unã esse spem salutis docẽt. si erup¬
cione facta extremũ auxiliũ exꝑirent᷑. Itaq cẽtu¬
lisꝑ int̾mitterẽt p̃liũ: ac tm̃mͦ tela missa exciperẽt.
seq ex labore reficerẽt. post dato signo ex castris x¬
crumꝑent atq oẽm spem salutis in uirtute ponerẽt.
Qđ uisi sunt faciunt. ac subito oĩbus portis erup¬
cione facta / neq cognoscẽdi qͥd fieret. neq sui.
colligiẽdi hostibus facultatẽ relinquũt. Eta cõmutata
fortuna eos qͥ in spem pociendoꝵ castrorũ uenerãt
undiq circũ uentos int̾ficiunt. & ex eĩbuf hominum¬
amplus milibus amplius .xx: quẽ nuͣm barbaroꝵ

Expanded text:
que esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius que esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaqulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum
Abbreviated transcription (Latin):
roi euentũ experiri ⁊ castra deffendere. Breui sꝑa¬
cio intiec to iuix in his rebus qͣs cõstituissẽt. colloãdis
acq adiunistrãdis tp̃s daretiu: hostes ex õibus ꝓtibus
signo dato decurrere/ lapides gessaq inuallũ cõicere
frimo incegris uiribus fortit̾ repugnare: neq ullũ fru¬
stra telũ ex loco suꝑiore mittere.: ut queq pars castroꝵ¬
denudata deffensoribus p̃mi uidebat᷑. eo occurrero
ꝙ auxiliũ ferre. sed hoc suꝑari ꝙ duiturnitate pugne
hostes deffessi cũ prelio ex cedebant᷑. alii integris ui¬
nihil poterat. At nõ modo defesso ex pugna excedẽdi
sed ne saucio quidẽ eiꝰ loci. ubi cõsisterat relinquẽ di
facultas dabatur. Cũ iam amplius horis sex cõtinẽt᷑
pugnaretut. ac nõ solũ iures sed eciã nr̃is tela defi¬
cerent: atq hostes acriꝰ instarẽt. Languidioribus ꝙ
nĩis uallum sandere & fossas cõplere cepissent. res¬

Expanded text:
rei eventum experiri et castra defendere. Brevi sparei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris vinihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, res
Abbreviated transcription (Latin):
siugillatĩ qui cõmeatus petẽdi causa missi erãt absen
Accedebat ꝙ suos abse liberos abstractos obsidum
nomine dolebant. & romanos nõ solũ itinerũ causa
sed eciã ꝓpetue possessionis culmina alpiũ occupare
conari. et ea loca finitime prouincie adiũgere. sibi x¬
ꝑsuasum habebat. Hlis nũcis acceptis galba. cũ neq
tp̃s hibernoꝵ/ municionesq pleue eͣeͣnt perfec tex
neq defrumento aliquoq cõmeatu sacis esse ꝓuisũ
ꝙ dedic tione facta obsidibusꝙ acceptis nihil de
bollo timendũ existimauerat. cõsilio cełi cõuocato
sentencias exqͥrere cepit. quo ĩ concilio cũ tm̃ repẽ¬
clusis ituieribus possent. Frope iã desperata salute
nõ nuille huiꝰmodi sentẽcit dicebant᷑: ut impedm̃tis
relietis erupcione facta hisdẽ itin̾ibus quibus eo
ꝑuenissent ad salutẽ contẽderẽt. maiori tũ parti
placuit. hoc reseruato ad extremũ cõsilio interim

Expanded text:
singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absensingillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absent. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repenrclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim
Abbreviated transcription (Latin):
constituit. cohortes duas in antuatibus collocare. et
ipse cũ reliquis eiꝰ legionis cohortibus in uico ueragoꝵ
qui appellatur octodorus hieinare: qui uicus positꝰ
in ualle nõ magna adiecta planicie altissimis mõ¬
tibus undiq continetur. Cum hit induas partes
flumine diuideret᷑. aterã partẽ eiꝰ uiti gallis ad hie¬
mandũ concessit. Alterã uacuã ab illis relictã cohor¬
tibus acribuit: cũ locũ uallo fossaq muniuit.
Cũ dies hibernorũ cõplures transissent frumẽtũ qꝙ
eo cõportari. ussisset. subito ꝑ exploratores cercion
factus est. ex ea parte uici. quã uallis cõcessent oẽs
noctu discesisse. montesq qͥ impenderẽt a maxima
multitudine sedunoꝵ & ueragorũ teneri. Id aliqđ
de causis accidat. ut subito galli belli renouandi.x
Legi onisq oppͥmende cõsiliũ caꝑent. Erinũ ꝙ logionẽ noꝗ
eani plenissimã detractis cohortibus duabus: ⁊ cõpluribꝰ

Expanded text:
constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus
Abbreviated transcription (Latin):
Inita proxĩa estate ad se reuerti iussit. Ip̃e ĩ carnu¬
tes andes. turonesq: queq ciuitates ꝓpinqͣ his locis
erant. Ibi bellũ gesserat. legionibꝰ in hib̾na de ductis
ĩ ytaliam profectus est. Ob easq res ex łris cesaris
dies.xu. supplicacio decreta est. qđ ante id tempus
accidit nulli .
Ui in ytaliã cesar proficisceretur
Sergium galbã cũ legione .xiiͫ. et
parte equitatus/ in antuates. uera¬
gos sedunosq misit: qui afinibus
allogobrũ & lacu lemãno ⁊ flumine rhodano ad
sũmas alpes pertinẽt. Causa mittẽdi fuit. ꝙ. iter. per
alpes: quo magno cũ ꝑiculo magnisq cũ portoriis
mercatores ire consuerant. patefieri nolebat. huic
ꝑmisit si opus ẽct̾ arbitrarotur: ut in his locis legionẽ
hicmandi causa collocaret. Salba sedis aliqͦt preliis
factis castellisq cõpluribus eoꝵ expugnatis. missis
ad eum undiq legatis obsidibusq datis & pace facta

Expanded text:
inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnuinita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli. in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta,
Abbreviated transcription (Latin):
cesar imꝑauerat. ignibus significacione fasta ex ꝑxĩs
castellis eo concursum est. pugnatũq ab hostibus ita acuit̾
est. ut auiris fortibus in extrema spe salutis iniqͦ loco
contra eos. qui ex uallo turribusq tela iacerẽt. pugna¬
ri debuerit. Cũ in una uirtute õĩs spes salutis cõsiste¬
ret. occisis ad hoim millibꝰ. quatuor reliqͥ inoppidũ reiecti
sunt. Postridie eiꝰ diei refractis portis cũ iã deffende¬
ret nemo. captũ oppidũ atq intromissis militibꝰ nr̃is
emerãt capicũ nus ad eũ relatus est miliũ.Lin. Eo¬
dem tp̃e. a.ł. crasso. quẽ cũ legione una miserat ad
uenetos unellos osismos. criosolitas. sesineios. au¬
lercos. rhedones : que sunt maritune ciuitates. occea¬
His rebus gestis oĩs gallia pacsata tanta huiꝰ belli ad
obsides daturas imꝑata facturas pollicerent᷑. Quas
legationes cesar ꝗ in ytaliam illiricũq proꝑabat.

Expanded text:
Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates OceaHis rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad , quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat,
Abbreviated transcription (Latin):
onemi nisi armis traditis. se id qđ in neruios feasset fa
oppidũ iacta. sicut ꝓpe sũmã muri aggerisq młticudinẽ
acerui armorum adequarẽt. & tũ cirat̾ parte tercia
ut postea comꝑtũ ẽ celata atq in oppido retenta x
portis patefactis eo die pauce sunt infe usi. sb̾ uespũ
cesar portas claudi militesq ex oppido exire iussit
neꝗͣ noc tu oppidanĩ amilicibus in uriã reciꝑẽt. Elli
aut̾ inito ut intellectũ est cõsilio ꝙ dedicione facta
nr̃os p̃sidia nõ inducturos aut deniq ĩdiligentiꝰ ser¬
uaturos. crediderãt. Parcĩ cũ his q̃ retinuerãt & cela¬
uerãt. armis. parcĩ sȩcutis ex cortice factis aut uimi¬
nibus iutextis q̃ subito ut tp̃is exiguitas postulabat.
pellibus induxerãt. Tercia uigilia ꝗͣ minime arduus
ad nr̃as mimiciones ascensus uidebat᷑ õibus copiis
repente ex oppido crupcionẽ feterũt. Cełr ut ante

Expanded text:
onem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset onem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante
Abbreviated transcription (Latin):
cõtemptui ẽ. tanti oneris turrim ĩmuris sese collocare
confiderunt. Ubi u̾o moueri ẜ appinqͣre menibus ui¬
derũt noua atq ĩusitata spẽ cõmoti ad cesarẽ lega¬
tos depace miserũt. Qͥ ad hũc modũ locuti/ nõ se
existimare romanos sine ope diuina bellũ gerero.
qui tante alticudiuis machinacões tanta celeritate
q oĩa eorũ p̃t̃ati ꝑmittere dixerũt. Unũ petere acx
dep̃cari. si forte pro sua clem̃cia. ac mãsuetudine. quã
ĩp̃i ab aliis audirẽt/ statuissent: ad uatuatos esse cõ¬
seruandos ne se armis dispoliaret. sibi om̃s fere fiuitinos
esse inimicos. ac sue uirtuti inuidere aqͥbus se def¬
fendere traditis armis nõ possent: sibi p̃stare si ĩ eũ
Ad hec cesar respõdit se magis cosuetudine sua ꝙͣ ꝙi
merito eorũ ciuitatẽ conseruaturũ. si pͥus ꝙͣ murũ ari¬
es aiigisset sededidissent. sed dediciõis nullã ẽẽ cõdici¬

Expanded text:
contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ prouinaã nr̃am atq italiam facerẽt. his ampedim̃tis.
que secũ agere/ ac portare nõ poterãt. citra flum̃ rhenũ
dispositis custodie ex suis ac p̃sidio sex milia hominũ
una relinq̃rant. Hi post eorũ obicũ młtos ãnos afini¬
tibusmis exagitatis: cũ alias bellũ inferrẽt alias illatũ
cilio locũ delegerũt: ac p̾mo aduc̃tu exeraitus nr̃i cre¬
bras ex oppido excursiones faciebãt: paruulisq p̃liis
cũ nr̃is contendebãt. Postea uallo peduũ duodeaim inar¬
cuitu qͥndecim milliũ crebrisq castellis arcũnunitix
oppido sese continelũt. Ubi uineis actis aggere extructo
turrim procul cõstitui uiderũt. Priimũ irudere exmu¬
ro/ atq iuncrepitare uocibus. ꝙ tanta machinacio abtãto
spacio instrueretur. quibus nãq manibus aut quibus
uiribus p̃sertĩ homines tantule stature. Nã plerũq
hõibus gallis p̃magnitudine corpoꝵ suoꝵ breuitas nr̃a

Expanded text:
in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatumcilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra
Abbreviated transcription (Latin):
morãda ciuitatis calamitate ex sexcentis ad tres sa¬
qui arma ferre possent sese redactos esse dixerũt.
quos cesar ut inmiseros ac supplices usus miẜicordia
uideret᷑ diligentissime cõseruauit. suisq finibus atq
oppidis uti iussit. & finituis imꝑauit ut abiniuria
maleficio se suosq prohiberẽt. Aduatuci de quibus
supͣ scͥpssimꝰ cũ om̃ibus copiis auxilio neruis uenirẽt.
sed ac pugna nũciata exitin̾e domũ reu̾terũt. cũtis
oppidis castellisq desertis sua oĩa inunũ oppidũ egre¬
gie natura munitũ cõtulerũt. Ꝙ cũ ex õĩbusi ĩ cir¬
cuitu partibus altissimas rupes despectusq heret.
Una ex parte leuit̾ ac liuis aditus in latitudinẽ
nõ amplius ducentoꝵ pedũ relinq̃batur: quẽ locũ
duplici altissimo muro munierant. Tũ magni pon¬
deris saxa. E p̃acutas trabes in muro collocabant.
Ip̃i erant ex cimbris theutonisq ꝓpugnati. qui cũ iter

Expanded text:
moranda civitatis calamitate ex DC ad tres semoranda civitatis calamitate ex DC ad tres sequi arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in extrema spe salutis tãtam uirtutẽ p̃stiterũt.
ut cũ pͥmi eorũ cecidissent. proxini iaciẽtibus insi¬
sterent. atq ex eorũ corporibus pugnarẽt. His
deiectis & coaceruatis cad aueribꝰ qͥ supessent: ut
extumło tela in nr̃os cõicerẽt. E tela ⁊ pila int̾cepta
remitterẽt ut nõ nequicꝗͣ tante uircutis hoĩes iudi¬
cari deberẽt. ausos esse transire latissimũ flumẽ.
ascendere altissimas ripas. subire iniqͥssimũ locum
que facilia ex difficilimis aĩ magnitudo redegerat¬
L oc p̃lio facto &. pibpe ad int̾nicionẽ gente redicto¬
ac noĩe neruoꝵ redacto. maiores natu qͦs una cũ
pueris mulicribusq in estuaria ac palude collestas
cdixeramꝰ
H ac pugna nũciata cũ uictoribus nihil impeditum.
uic tis nihil tutũ arbitrarẽtur. oĩmi qui suꝑãt cõsensu/
legatos ad cesarẽ mistũt. seq ei dediderũt. E. ĩ cõme¬

Expanded text:
etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in comme
Abbreviated transcription (Latin):
et conuersa signa in hostes inferrẽt: quo facto cũ alif
alii subsidiũ ferret: neq timerẽt: noqua aduersi ab h¬
ste circũuenirent᷑ audaciꝰ resistere. ac forcuis pugnare
cepunt. Interĩ milites legionũ duarũ q̃ ĩ nouissimo
labienus castris hostiũ potitus ex loco suꝑiore. q̃
res in nr̃is castris gerebantur cõspicatus: decimã le¬
gionẽ subsidio nr̃is misit: qͥ cũ equitũ ⁊ calonũ fuga¬
stra E legiones ⁊ inꝑator uersarẽt᷑ cognouissẽt.x
nihil ad celeritatẽ sibi reliqͥ fecerũt. Norum ad¬
uentu tanta rerũ cõmutacio facta ẽ ut nr̃i eciam
qui uulneribus cõfecti procubissent. scucis iuixi p̃liũ
reintegrarẽt. Tũ callones ꝑt̾ritos hostes cõspicati
et̾ inhermes armati occurrerũt. Equites u̾o ut tur¬
pitudinẽ fuge uirtute delerẽt. õĩbus in locis pugna¬
bant: quo se legionariis militibus. p̃ferẽt. At hostes

Expanded text:
et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fugastra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes,
Abbreviated transcription (Latin):
Q int̾fec to signo amisso reliquaꝵ cohorciũ oĩbus
fere centurionibus/ aut uulneratis aut ocasis. In
his pͥmi pili . p. sexio baculo forcissimo uiro młtis
grauibusq uulneribus cõfecto. Ut iã sese sb̾stin̾e
neq afronte ex inferiore loco subeuntes int̾mittere:
et ab utroq latere instare. E rẽ esse in angusto ui¬
dit. neq ullum eͣe subsidiũ qđ subiniei posset. scuto
a nouissimis uni militi detracto. qđ ipse eo sine
scuto uenerat: in pͥmã aciẽ processit. Centuriõibusꝙ
nominatĩ appellatis. reliquo milites cohorcatus. signa
inferre E mauipulos laxare iussit: quo faciliꝰ gladiis
uti possint. Cuiꝰ aduentu spe illata nulitibꝰ ac reiute¬
grato aĩo cũ pro se quisq incõspettu imꝑatoris etiã¬
tardatus impetus est. Cesar septimã legionẽ q̃ uixta
cõstiterat. cũ itẽ ab hoste urgeri uidisset. tribunos
militũ monuit / ut paulatĩ sese legiones cõiungerẽt.

Expanded text:
que interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus que interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisqtardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent
Abbreviated transcription (Latin):
mandabant: simul eorũ qui cũ impedim̃tis uenie¬
bant.clamor fremitusq oriebat᷑. Alii q aliã ĩ ꝑtẽ
ꝑterriti ferebantur. Quibus õibus rebus ꝑ moti
eqͥtes. treueri quoꝵ int̾gallos uirtutis opinio est
singulis qui auxilii causa a ciuitate ad cesarẽ missi
uenerant. cũ multitudine hostiũ castra nr̃a opleri.¬
nr̃as legiones p̃mi ⁊ pene arcũuentas teneri. Ca¬
lones equites. funditores. numidas dissipatos diui¬
sos in omnes parces fugere ui dissent / despatis nr̃is
rebus doniũ contẽderũt. Romanos popłos suꝑatos¬
pulsosq castris impedim̃tisq eorũ hostes potitos d¬
uitati renũciauerũt. Cesar a decime legionis cohorta¬
cione ad dextrũ cornu profectus ubi suos urgeri si¬
guisq inunũ locũ collatis. duodeame legionis cõfer¬
cos milites sibi ip̃os ad pugnã eͣe impedim̃to uidit.
quarte cohortis oĩbus centurionibus occisis. sigͥfero¬

Expanded text:
mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniemandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signifero
Abbreviated transcription (Latin):
diusscastris . quibus cũ erãt cangressĩ ex loco supior
in ip̃is fluminis ripis p̃liabantur. a totis fere casts
afronte & absinistra parte nudatis castris qđ iude¬
xtro cornu legiꝯ duodecima & nõ magno ab eo int̾¬
uallo septima cõstitisset. oñs neruii cõfertissimo x¬
agmine duce boduagrato. qui sũmã imꝑii tenebat
ad eũ locũ contẽderunt: quorũ pars aꝑto latere le¬
giones circũuenire. par sũnũ castroꝵ locũ petere
cepit. Eodem tp̃e equices nr̃i leuisq armature pe¬
dices quiq cũ his una fuerãt.: quos pͥmo hostium
impctu pulsos dixerã cũ se in castra reciꝑẽt adu̾sis
hostibus occurrebant. Ac rursus aliã in ꝑtẽ fugam
pecebant. Et calones qui de cumana porta ac sũno
iugo collis nr̃os uictores flumẽ trãsire cõspexerãt.
p̃dandi causa egressi: cũ respexissent & hostes in
nr̃is castris uersari uidissent p̃cipites fuge sese

Expanded text:
duis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore duis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese
Abbreviated transcription (Latin):
alie alia in parte hostibus resisterẽt. sepisq dẽpsis¬
simis ut ante demõstraiumꝰ int̾iet tis prospesc̾tus
impediretur: neq certa subsidia collocari neq
qͥdũ quaq parte opus ec̃t̾ prouideri neq ab uno
om̃ia imꝑio administrari poterãt. itaq in tãta reꝵ
iniquitate fortune qͦ euentus uarii seq̃bant᷑. Legi¬
onis none & deaime milites ut insiuistra parte ⁊¬
aciei cõstiterãt pilis emissis. cursu ac lassitudine ex¬
animatos uulncribusq cõfectos atrebates. Nã his
ea pars euenerat cełr ex loco suꝑiore influmẽ cõ¬
pulerunt. E transire conantes insecuti gladiis ma¬
gnã parte̾ eoꝵ impeditã int̾fecerũt. ip̃i transire
Funẽ nõ dubitauerũt. ꝙ in locũ iniquũ progressi
rursus regressos ac resistentes hostes redincegrato
prelio infugani cõiecerũt. Etem alia ĩparce due¬
diuerse legiones. XI. E oc taua profligatis uiromã¬

Expanded text:
aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densisaliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viroman
Abbreviated transcription (Latin):
ad cohortandos milites: quã in partẽ fors obtulit
decurrit: & ad legionẽ decuonã deuenit. milites nõ
longiore orone cohortatus est ꝙͣ uti suepͥstine uir¬
tutis memoriã retinerẽt. neu ꝑturbarent᷑ aĩo ho¬
stiũ q impetũ fortit̾ substinerẽt. ꝙ nõ longiꝰ hostes
aberant: ꝙͣ quo celũ adiaci posset. p̃lii cõmitẽdi signũ
dedit: atq ita inalt̾am partẽ cohortandi cã ꝓfec tus
pugnãtibus occurrit. tp̃is tanta fuit exiguitas hostiũ¬
q tã parfatus ad dimicandũ animꝰ: ut nõ modo ad
insigna accõmodanda sed etiã ad galeas iuduẽdas
scutisq tegmẽta detrahẽda tp̃s defuerit: quã quisꝙͣ
ad hec constitit ne inqͥrendos suos pugnandi tẽpus
dimitteret: in structo exercitu magis ut loa natura
deiectusq collis & necessitas tp̃is ꝗͣ ut rei milita¬
ris rõ atq ordo postulabat. cũ diuersis legionibꝰ

Expanded text:
ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisquepexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones
Abbreviated transcription (Latin):
pene uno tp̃e ad siluas & influmĩe ⁊ inmanibus nr̃is
hostes uiderent᷑. Eadem autẽ celeritate: adu̾so collo
ad nr̃a castra: atq eos qui in nr̃o oꝑe occupati erant
contenderũt. Cesari om̃ia uno tp̃e erant agenda. ⁊
ri oporteret. signũ tuba dandũ ab oꝑe reuocãdi mili¬
tes: qui paulo longuis aggeris petendi cã ꝓcesserãt.
arcessendi acies instruenda. milites cohoreãdis sigͫ.
dandũ: quarũ rerũ magnã partẽ tp̃is breuitas. et¬
suocessus. E incursus hostiũ impediebat. En his dif¬
ficultatibus due res erant subsidio sciencia atq usus
militũ/ qđ suꝑioribus p̃liis exercitati qͥd fieri opor¬
teret. non minꝰ cõmode ip̃i sibi p̃scribere ꝗͣ ab alis
legatos. Cesar discedere nisi munitis castris uetue¬
rat. hi ꝑꝑ propinqͥtatẽ. E celeritatẽ hostiũ nihil iã
cesaris imꝑiũ expec tabãt sed ꝑ se q̃ uidebantur
administrabãt. Cesar necessariis rebus imperatis

Expanded text:
ris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: veri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis bus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis,
Abbreviated transcription (Latin):
dius redderet. sequanisq ꝑmitteret: ut quos illi ⁊¬
haberẽt uoluntate eius reddere illis liceret: ne ue
heduos iniuria lacesseret: neq his sociisq eoꝵ bellũ
q̃m.m. massalla. L. pisone cõsulibus senatas cẽsu¬
isset. Uti quicũq galliam prouinciã obtiueret qđ qͦ¬

Expanded text:
duis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi duis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum quoniam M. Messala, M. Pisone consulibus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, q
Abbreviated transcription (Latin):
ad arioiustum legatos mitteret : qui ab eo postularet
uti aliquẽ locũ mediũ utriusq colloqͥo deligeret.
uelle sese de .r.p. ⁊ sũmis utriusq rebus cum eo
agere. Ei legacioni arioiustus respondit. si qͥd ip̃i
acesare opus esset sese ad eum uenturũ fuisse. si
quid ille a se uelit illum ad se uenire oportere.x
Preterea se neq sine exercitu in eas partes gallie
uenire audere: quas cesar possideret: neq ex̾citũ
sine magno cõmeatu / atq emolumẽto in unũ locũ
contrahere posse. Sibi autẽ mirũ uideri quid ĩ
sua gallia: quã bello uicisset: aut cesari aut oĩo
redeuntibus. Iterum ad eũ cesar legatos cum his
mandatis mictit. Qm̃ tanto suo. popło q .i. bñfi¬
cio affectus cũ incõsolatu suo rex atq amicus. pͥ.¬
taret. hec esse que ab eo postularet. Frimũ ne
quã multitudinẽ hõim ampliuis trans rhenũ ingal¬
liam traduceret. Deinde obsides quos haberet ab he¬

Expanded text:
ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ariovistus respondit: si quid ipsi a Caesare opus esset, sese ad eum venturum fuisse; si quid ille se velit, illum ad se venire oportere. Praeterea se neque sine exercitu in eas partes Galliae venire audere quas Caesar possideret, neque exercitum sine magno commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omniis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus taret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Hae
Abbreviated transcription (Latin):
q est sibi eã rem cure fucurã. magnã se hr̃e spem
E bñficio suo ⁊ auctoritate adductũ. Arioius tum
finem inuiriis fac turum. Hac or̃one habita sciliũ
dimisit. ⁊ suꝑ ea multe res eũ horcabant᷑. qrͣ sibi cã
rem cogitandam & suscipiendã putaret. Inpͥmis. ꝙ
heduos fr̃es consanguineosq sepenũo a senatu ap¬
pissimum sibi E rei .p. esse arbitrabatur. Faulatim
autẽ germanos consuescere rhenũ transire. E ĩ gallia
uidebat: neq sibi homines feros ac barbaros obtem¬
ꝑaturos existimabat: quĩ cũ oẽm gallia occupassẽt
ut añ cimbri teutoniq fecissent in prouinciã exirẽt
atq inde in italiam contenderẽt: p̃sertim cũ sẽqͣnos
a prouincia nr̃a rhodanus diuideret. Qiubus rebꝰ
ꝙͣ maturime occurrendũ putabat. Ipse aut̃ arioui¬
stus tantos sibi sp̃s. tantam arroganciã sumpserat
ut ferendus nõ iuderetur. Qͣ obrem placuit ei ut

Expanded text:
sque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem sque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam ulosum videbat, neque sibi homines feros ac barbaros temperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem placuit ei ut
Abbreviated transcription (Latin):
posse deffendere/
Pac oratione abdiuiciaco habita om̃s qui aderãt
magno fletu auxiliũ acesare petere ceperũt. Aĩad¬
uertit cesar unus unus ex oĩbus sequanos nihil eaꝵ
rerum quas ceteri facerẽt. facere. sed tristes capite
demisso terrã intueri. Euis rei q̃ causa e̾e̾t miratꝰ
ex ip̃is que siuit nihil sequani respondere. sed in
eadem tristicia taciti ꝑmanere. Cũ ab his sepuis
quereret / neq ullã oĩno uocẽ exprimere posset.
Edem diuiciatus heduus respondit. Hoc eẽ miseriorẽ
ui occulto qͥdem queri neq auxiliũ implorare audo¬
rent. Ab sentisq ariouisti. credi crudelitatẽ uelut si
coram adesset horrerẽt. Propt̾ea ꝙ reliqͥs cm̃ fuge fa¬
cultas daretur. Sequanis u̾o qui intra fines suos ario¬
iustũ recepissent. quorũ oppida oĩa in ptate eius
g̾ent. om̃s cruciatus essent perferendi. His rebus co¬
gnitis cesar gallorũ aĩos uerbis cõfirmauit. pollicitꝰ¬

Expanded text:
posse defendere. posse defendere. Hac oratione ab Diviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviin occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
Arioiustus autẽ ut semel gallorũ copias prolio uicerit.
qđ preliũ factum sit amagerobie suꝑbe E crudelit̾
imꝑare obsides nobilissimi cuiusq liberos poscere:
et in eos oĩa exempla cruciatusq edere. si qua res nõ
admittunt: aut ad uoluntatẽ eiꝰ facta sit homiuẽ esse.
barbarum iracundũ temerarium. nõ posse eiꝰ imperia
diuciꝰ sustineri nisi siquid cesar. popło .ro. sic auxili
om̃ibus gallis: idem eͣc faciendũ. qđ heluecii fecerunt.
ut domo einigient. Aliud domiciliũ alias sedes remo¬
tas a germanis petant. fortunãq quecũq accidat ex¬
pirantur. Hec si enunciata arioiusto sint nõ dubitare
qͣn de oĩbus obsidibus qui apud eũ sint grauissimũ
supplicium sũmant. Cesareni uł auc toritate sua aqq
exercitus. uł recenti uictoria uł nõine popłi .ro. de¬
terrere posse: nec maior multitudo germanorũ rhe¬
nũ traducatur. Galliãq oẽm ab arioiusti imuria.

Expanded text:
Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, Ariovistum autem, ut semel Gallorum copias proelio vicerit, quod proelium factum sit ad Magetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenti victoria vel nomine populi Romani deterrere posse ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
recusaturos : quominꝰ ꝑpetuo sub illorũ dictione atq
imꝑio essent. Unũ se esse ex om̃i nobilitate E ciuitate
heduorũ : qui adduci nõ potuerũt: ut uraret: aut
suos liberos obsides daret: ob eã remi se ex ciuitate
profugisse. & romani ad senatũ uenisse auxiliũ po¬
stulaturũ: qđ solus neq urciurando neq obsidibꝰ
teneretur. sed peiꝰ uictoribus seqͣnis ꝗͣ hedius uictis
accidisse. ꝓpt̾e̾a ꝙ arioiustus rex germanorũ ĩ eor
finibus consedisset. terciãq partem agri sequaui qͥ
eͣet̾ optimus totius gallie occupauisset. E nunc de
alt̾a parte tercia sequanos decedere iubẽt. ꝓpt̾ca
ad eum uenissent: quibus locus aut sedes ꝑarent᷑.
futuꝵ ee̾ paucis anuis uti om̃s ex gallie finibus
pellerentur. atq om̃s germani rhenũ transirent.
Neq enim conferendũ ẽẽ gallicũ cũ germanorũ
agro neq hanc cõsuctudinẽ uictus cũ illa ꝯparãdã.

Expanded text:
recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, proptead eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam.