comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gra: quo oĩo cesar adire non poterat. Hee ꝑmã¬
serũt aque dies complures. Conatus ẽ Cesar re¬
fitere pontes. s nͨ magͥtudo fluminis ꝑmitebat
neq ad ripam dispoĩte cohortes aduersarioꝵ ꝑfi¬
ti paciebant᷑. Quod illis prohibere erat facile. tũ
ip̃ius fliũs natura atq aque magͥtudiẽ tũ qđ ex
totis ripis in unũ atq angustũ locũ tela iaciebantꝰ.
Itq erat difficile eodem tempore rapidissimo fluẽ
oꝑa ꝑ ficere sadc tela uitare. Nuntiatur a frãnio mag¬
nos comitatus qui iter habebãt ad Cesarẽ ad flumẽ
constitisse. Uenerant eo sagutarii ex rutenis eꝗtes
gnis hoĩu milia circiter.ui. cũ seruis liberisq. sedd
nullus ordo. nullu imꝑiu certũ. quom suo ꝗsq
consilio uteret᷑. atq omẽs sine timore iter fater&̃
usu suꝑioꝵ tempoꝵ atq itineꝵ licẽtia. Erant cõ¬
plures honesti adolescentes senatoꝵ filii & ordinis

Expanded text:
gra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permangra, quo omnino Caesar adire non poterat. Hae permanserunt aquae dies complures. conatus est Caesar reficere pontes, sed nec magnitudo fluminis permittebat, neque ad ripam dispositae cohortes adversariorum perfici patiebantur. quod illis prohibere erat facile cum ipsius fluminis natura atque aquae magnitudine, tum quod ex totis ripis in unum atque angustum locum tela iaciebantur; atque erat difficile eodem tempore rapidissimo flumine opera perficere et tela vitare. Nuntiatur Afranio magnos commeatus, qui iter habebant ad Caesarem, ad flumen constitisse. venerant eo sagittarii ex Rutenis, equites generis hominum milia circiter vi cum servis liberisque; sed nullus ordo, nullum imperium certum, cum suo quisque consilio uteretur atque omnes sine timore iter facerent usi superiorum temporum atque itinerum licentia. erant complures honesti adulescentes, senatorum filii et ordinis
Abbreviated transcription (Latin):
q ueniebat in castra ꝑueĩre poterant. Tempus erat
aute difficillimũ: quo neq frumẽta in hibernis exãt
neq multũ a maturitate aberant. At ciuitates exi¬
nanite qđ Affrãnius pene ome frumẽtu ante ce¬
saris aduentu ilerda cõuexerat: reliqui si quid fue¬
rat Cesar suꝑiorib dieb consũpserat. Pecora: qđ
di aut frumẽtandi cã progressi. hos leuis armatue
lusitani. ꝑitiq eaꝵ regionũ cecrati citerioris hispa¬
nie consectabantꝰ: quib erat procliue tranare flu¬
men: qđ consuctudo eoꝵ oĩ est ut sine utrisq ad
ex̾citũ nõ eant. At ex̾citus affranii oiu rerum
habundabatꝰ copia. multũ erat frumẽtu ꝓuisu
& cõuec̾tũ suꝑioribus temporib. multũ enit ex
omĩ ꝓiũcia comportabat᷑. magna copia pabuli
suppetebat. Haꝵ oĩu rex facultates sine ullo ꝑi¬
culo pons ilerde p̃bebat. Et loca trans flumẽ intę¬

Expanded text:
que veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat que veniebant, in castra pervenire poterant. tempus erat autem difficillimum, quo neque frumenta in cavernis erant, neque multum a maturitate aberant, ac civitates exinanitae, quod Afranius paene omne frumentum ante Caesaris adventum Ilerdam convexerat, reliqui siquid fuerat, Caesar superioribus diebus consumpserat; pecora, quodi aut frumentandi causa progressi, hos levis armaturae Lusitani peritique earum regionum caetrati citerioris Hispaniae consectabantur; quibus erat proclive tranare flumen, quod consuetudo eorum omnium est, ut sine utribus ad exercitum non eant. At exercitus Afrani omnium rerum abundabat copia. multum erat frumentum provisum et convectum superioribus temporibus, multum ex omni provincia comportabatur; magna copia pabuli suppetebat. harum omnium rerum facultates sine ullo periculo pons Ilerdae praebebat et loca trans flumen inte
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarios coegissent. atq in oppidu compulissent.
lli eͥu tumulu pro quo pugnatũ ẽ / magnis oꝑibus
munierũt. p̃sidiu ibi posuerũt. Aecidit & repenti¬
num in cõmodũ biduũ quo hec gesta sũt. Tanta
ei tempestas eoorit᷑ ut nuꝗͣ illis locis maiores aquas
fuisse constaret. Tum aute ex omib mõtib niues
ꝓluunt ac sũmas ripas fluminis suꝑauit. pontisq
ambos quos .C. fabius fecerat uno die in e̾rupit. Que
res magnas difficultates ex̾citui cesaris attulit. Castͣ
es̃ ut supra demõstratũ est: cũ essent int̾ fluĩa
duo sicorim & cingã. spatio miliu .xxx. neutrũ
eorũ transiri poterat. necessarioq omẽs his angus¬
tiis continebantꝰ. Neq ciuitates que ad cesaris ami¬
citia accesserãt frumẽtu supportare: neq hii qui pa¬
bulatũ longius progressi erant: int̾clusi fluminib
reuerti: neq maximi comitatus qui ex italia gallia¬

Expanded text:
adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. adversarios coegissent atque in oppidum compulissent. illi eum tumulum, pro quo pugnatum est, magnis operibus muniverunt praesidiumque ibi posuerunt. Accidit etiam repentinum incommodum biduo, quo haec gesta sunt. tanta enim tempestas cooritur, ut numquam illis locis maiores aquas fuisse constaret. tum autem ex omnibus montibus nives proluit ac summas ripas fluminis superavit pontisque ambos, quos C. Fabius fecerat, uno die interrupit. quae res magnas difficultates exercitui Caesaris attulit. castra enim, ut supra demonstratum est, cum essent inter flumina duo, Sicorim et Cingam, spatio milium xxx, neutrum horum transiri poterat, necessarioque omnes his angustiis continebantur. neque civitates, quae ad Caesaris amicitiam accesserant, frumentum supportare neque ii, qui pabulatum longius progressi erant, interclusi fluminibus reverti neque maximi commeatus, qui ex Italia Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
stiterat: tñ summũ in iugũ uirtute cõnitit᷑: atq
int̾ duas acies ꝑ equitans cõmodiore ac tutiorem
nris receptũ dat. Ita uario certamine pugnatũ ẽ.
N rĩ in primo cõgressu circiter.Lxx. ceciderũt. In
his .Q. fulginius exprimo astato legionis .xiiii. qui
ꝑꝑ eximiã uirtute ex inferioribus ordinib ĩ eum
locũ ꝑ uenerat. Uulnerantꝰ amplius. De Affrã ꝯ¬
nianis int̾ficiunt᷑. T. cecilius primi pili centurio: &
pret̾ eu centuriones quatuor. milites amplius. ce.
inferiores uiderent᷑: cominus ta diu stetissent et
nrõꝵ impetus suscinussent. & inicio locũ tumulũ¬
ꝙ tenuisset᷑. Iue cã pugnandi fuerat. & nr̃os pͥ¬
mo congressu terga uertere coegissent. Nostri ãt¬
lato quod mĩquo atq impari congressi nuõ qđ qnq ho¬
pis preliu sustiniussent: quod montẽ gladiis distric̃¬
tis ascendissent. qđ ex loco suꝑiore terga uertere.

Expanded text:
stiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque stiterat, tamen summa in iugum virtute conititur, atque inter duas acies perequitans commodiorem ac tutiorem nostris receptum dat. ita vario certamine pugnatum est. nostri in primo congressu circiter lxx ceciderunt, in his Q. Fulginius ex primo hastato legionis xiiii, qui propter eximiam virtutem ex inferioribus ordinibus in eum locum pervenerat; vulnerantur amplius dc. ex Afranianis interficiuntur T. Caecilius, primi pili centurio, et praeter eum centuriones iiii, milites amplius cc. inferiores viderentur, comminus tamdiu stetissent et nostrorum impetum sustinuissent et initio locum tumulumque tenuissent, quae causa pugnandi fuerat, et nostros primo congressu terga vertere coegissent; nostri autem, quod iniquo loco atque impari congressi numero quinque horis proelium sustinuissent, quod montem gladiis destrictis ascendissent, quod ex loco superiore terga vertere
Abbreviated transcription (Latin):
Hac nr̃is erat receptus: ꝗ eo incitati studio in consul¬
tuis processerant. hoc pugnabat᷑ loco: ꝓ & proptꝰ
angustias iniquo: & qđ sub ip̃is radicibus montis
constiterant: ut nullũ frusta telu in eos mitteret᷑.
tñ uirtute & pacientia nitebant. atq oĩa uulnera
sustinebat̃. Augebant᷑ illis copie atq ex castris co¬
hortes ꝑ oppidũ crebro sũmittebant᷑ ut integri de¬
fessis succederẽt. Hoc ide Cesar fate̾ cogebat᷑: ut sũ¬
missis in eunde locũ cohortib defessos reciper&. hoc
loco quom ess& modo pugnatũ cõtinenter horis .u.
nrĩ q grauius a multitudĩe premerentꝰ: consũptis.
om̃ib telis. gladiis districtis impetũ uersus mõte
in cohortes faciunt. pautisq deiectis: reliquos se¬
se cõuertere cogũt. Sũmotis sub muꝵ cohortib
ẽ nostris receptus datus. Equitatus aut̃ noster
ab utroq latere & scdisiectis atq inferiobus locis cõ¬

Expanded text:
hac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsulhac nostris erat receptus, quod eo incitati studio inconsultius processerant; hoc pugnabatur loco et propter angustias iniquo, et quod sub ipsis radicibus montis constiterant, ut nullum frustra telum in eos mitteretur. tamen virtute et patientia nitebantur atque omnia vulnera sustinebant. augebantur illis copiae, atque ex castris cohortes per oppidum crebro submittebantur, ut integri defessis succederent. hoc idem Caesar facere cogebatur, ut submissis in eundem locum cohortibus defessos reciperet. Hoc cum esset modo pugnatum continenter horis quinque nostrique gravius a multitudine premerentur, consumptis omnibus telis gladiis destrictis impetum adversus montem in cohortis faciunt, paucisque deiectis eliquos sese convertere cogunt. summotis sub murum cohortibest nostris receptus datus. equitatus autem noster ab utroque latere, etsi deiectis atque inferioribus locis con
Abbreviated transcription (Latin):
esar pene onĩ atie ꝑterrita. qđ preter opinione
consuetudiẽq acciderat: cohortatus suos. legionẽ
uunã subsidio ducit. hoste insolenter atq atrit̾
nrõs insequẽte supprimit. rursusq terga uertere
seq ad oppidũ ilerda reciꝑe & sub muro cõsisteͣ
cogit. Sed none legionis milites elati studio dum
sarcire acceptũ detrimẽtu uolũt: temere insecuti
legiones fugiẽtes. in locũ iniquũ progrediũt᷑ & sub
monte in quo erat oppilu positu ilerda succedũt.
Hinc se reciꝑe cũ uellent rursus illi exloco suꝑiore
nrõs p̃mebant. preruptus locus erat ut᷑q ex ꝑte
directus. ac tancũ in latitudiẽ patebat ut tres¬
instructe cohortes eũ locũ explerarẽt: ut neq sub¬
sidia ab lateribus submitti: neq equites laborantib
usui esse possent. Ab oppido aut declitus locus te¬
nui fastigio uergebat in longitudic̃ passus cixcitꝰ. ccec

Expanded text:
Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem Caesar paene omni acie perterrita, quod praeter opinionem consuetudinemque acciderat, cohortatus suos legionem nonam subsidio ducit; hostem insolenter atque acriter nostros insequentem supprimit rursusque terga vertere seque ad oppidum Ilerdam recipere et sub muro consistere cogit. sed nonae legionis milites elati studio, dum sarcire acceptum detrimentum volunt, temere insecuti longius fugientis in locum iniquum progrediuntur et sub montem, in quo erat oppidum positum Ilerda, succedunt. hinc se recipere cum vellent, rursus illi ex loco superiore nostros premebant. praeruptus locus erat utraque ex parte derectus, ac tantum in latitudinem patebat, ut tresinstructae cohortes eum locum explerent, ut neque subsidia a lateribus submitti neque equites laborantibus usui esse possent. ab oppido autem declivis locus tenui fastigio vergebat in longitudinem passus circiter cccc.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerãt: nostri repellũt᷑. atq alii sũmis subsidiis
terga uertere: seq ad signa legionũ recipere cogũ¬
tur. Genus erat pugne militu illoꝵ ut magͦ
impetu primo procurrerent. audaeter locũ ca¬
perent. ordines suos nõ magnoꝑe seruarẽt: rari
disꝑsiq pugnar&̃. si p̃merent᷑ pedem referre &
loco ex cedere nõ turpe existimar&̃. Cũ lusitanis
reliquisq barbaris genere quoda pugne assuefacti
quod fere sit quib quisq in locis miles inuetaue¬
rit: uti multũ eaꝵ regionũ consuctudiẽ moueat
Hec tu ratio nostros ꝑ turbauit insuetos huius gn̾is
pugne. Circũiri eiz se se ab aꝑto latere ineq ab
signis discedere. neq sine graui causa eũ locũ quẽ
ceꝑant. dimitti censuerant oportere. Itaq ꝑturba¬
tis ante signanis legio que in eo cornu cõstiterat
locũ continuit: atq in prox ĩu collem se se recepit

Expanded text:
venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis venerant, nostri repelluntur atque aliis submissis subsidiis terga vertere seque ad signa legionum recipere coguntur. Genus erat pugnae militum illorum, ut magno impetu primo procurrerent, audacter locum caperent, ordines suos non magno opere servarent, rari dispersique pugnarent, si premerentur, pedem referre et loco excedere non turpe existimarent, cum Lusitanis reliquisque barbaris genere quodam pugnae assuefacti; quod fere fit, quibus quisque in locis miles inveteraverit, ut multum earum regionum consuetudine moveatur. haec tum ratio nostros perturbavit insuetos huius generis pugnae; circumiri enim sese ab aperto latere signis discedere neque sine gravi causa eum locum, quem ceperant, dimitti censuerant oportere. itaque perturbatis antesignanis legio, quae in eo cornu constiterat, locum non tenuit atque in proximum collem sese recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
& municione fosse. Illi nõ dui cõmorati nec
longius ab imfimo colle progressi: copias in cas¬
tra reducunt. Tercio die Cesar uallo castra
cõmunit. Reliquas cohortes quas in suꝑioribus
castris reliquerat impedim̃taq ad se traduci
iub&. Erat in oppido ilerda & proxĩo colle ubi
castra petreius atq Affranius habebat planitis
circiter passuu .ccc. atq in hoc fere medio spatio
tumulus erat paulo editior:. quẽ si occupauiss&
cesar & cõmuniss&: ab oppido ⁊ ponte & cõmeatu
omĩ quẽ in oppidũ contulerat se int̾dusuꝵ ad¬
uersarios confidebat. Hoc sperans legiones tres
ex castris elucit: acieq in locis idoneis structa uniꝰ
legionis ante signanos procurrere atq eũ tumulu
occupare iub&. Qua re cognita teleriter que in
stacione pro castris erant affrãnii cohortes breui¬
ore itinẽ ad eunde occupandũ locũ mutunt᷑.
Contendit᷑ ꝓrelio & qđ prius intumulu affranii

Expanded text:
et munitione fossae. illi non diu commorati nec et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere medio spatio tumulus erat paulo editior; quem si occupavisset Caesar et communivisset, ab oppido et ponte et commeatu omni, quem in oppidum contulerant, se interclusurum adversarios confidebat. hoc sperans legiones iii ex castris educit acieque in locis idoneis structa unius legionis antesignanos procurrere atque eum tumulum occupare iubet. qua re cognita celeriter, quae in statione pro castris erant Afrani cohortes, breviore itinere ad eundem occupandum locum mittuntur. contenditur proelio, et, quod prius in tumulum Afraniani
Abbreviated transcription (Latin):
eminere & procul uidere netesse erat. sed a frõte
castra cont᷑ hoste pedib.xU. fossa fieri iussit. pͥ
ma & secũda acies in armis ut ab inicio cõstituta
erat ꝑmanebat. Post hocͥ opus in occulto aiii ia
ab affrãnio castra muniri. Sub uespeꝵ cesar
intra hac̃ fossa legiones reducit: atq ibi sub armis
altora ꝓxĩa nocte cõquiescit. Posto̾ die omẽ exͥcitũ int
fossam cõtin&. & qđ longius erat agger petẽ¬
dus in presentia simile rationẽ operis instituit:
singula q latera castroꝵ singulis attribuit legiõib
munienda: fossasq ad eande magͥtudiẽ ꝑfici iub
Reliquas legiones in armis expeditas contra hostẽ
constituit. Affrãnius petreiusq terrendi cã atq
oꝑis impediendi copias suas ad imfimas mõtis ra¬
dices ꝓ ducũt & plio lacessũt. Neq id circo cesar
opus int̾mittit. confisus p̃sidio legionũ duaꝵ triũ

Expanded text:
eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a iii llegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium
Abbreviated transcription (Latin):
aduẽtu p̃liu dirimit᷑. ac suas uterq legiones r¬
reducit in castra. Eo biduo Cesar cũ equitib
decoc: quos ibi p̃sidio reliq̃rat ĩ castra ꝑuenit.
ons qui fuerat tempestate int̾ruptus pene eãt
refectus. Hũc noctu ꝑfici iussit. Ipẽ cogͥta lo coꝵ
naͣ ponti castrisq p̃sidio cohortes relinquit atq
omĩa impedimẽta & postero die oĩb copiis tri¬
plici instructa acie ad ilerda proficiscit᷑: & sub
castris affrãmii constitit. Et ibi paulisꝑ sub ar¬
mis moratus. facit equo loco pugnandi ptãtem.
Potestate facta Affrãnius copias educit & ĩ me¬
dio colle sub castris cõstituit.. Cesar ubi cog̃rat
Affrãniu stare quo minus prelio dimicaret᷑. ab
infimis radicibus montis int̾missis circit᷑ passibus
cccc. castra facere constituit. & ne in oꝑe faciũdo
milites repentino hostiu incursu exterrerentꝰ.
atq opere prohiberent᷑: uallo muniri uetuit. qq

Expanded text:
adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones radventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimenta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
magͥtudiẽ pons ẽ int̾ruptus. & reliqua multitudo
eꝗtu int̾ clusa. Quo cogͥto a petreio & Afran¬
nio ex aggere atq cratibus que fluiẽ ferebant᷑.
celeriter suo ponte Affrãnius: quẽ oppido casts¬
q cõiũctu habebat legiones . iuiiͦͫ. eꝗtatũq omẽ
traiecit: duabq fabianis occurrit legionibus.
Cuius aduẽtu nũciato.L. plancus qui legionibus
p̃erat. necessaria re coactus locũ capit suꝑiore.
diuersamq aciẽ in duas ꝑtes cõstituit: ne ab eꝗ¬
tatu circũueniri posse. ita congressus in pari
nuo magnos impetus legionũ ẽquitatusq sustin&
Cõmisso ab equitib p̃lio. signa legionũ duarũ
ꝓcul ab utrisq conspiciũt᷑. quas .C. Fabius ult̾io¬
re ponte subsidio nr̃is miserat. suspicatus fore id
ꝗͥ accidit. ut duces adu̾sarioꝵ occasione & bñfi¬
cio fortune ad nr̃õs opprimẽdos uterentꝰ. Quarũ

Expanded text:
magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitatumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar legiones in hispania p̃miserat. Ad sex mił.
gũt. Audierat pompeiu per maurit̾aniã cũ
legionibus iter in hispania fatere: confestimq ee
uentuꝵ: simul a tribunis militũ centurionibusq
mutuas pecunias sũpsit. Has ex̾citui distribuit.
Quo facto duas res consecutus est : quod pignore
aiõs centurionũ deuĩxit: & largitione militũm
uoluntates redemit. fabius finituaꝵ ciuitatũ
aĩõs lr̃ĩs nũciisq tẽptabat In sicore fliuẽ pontes
effecerat duos distantes inter se milia passuũ
iiiiͦ ͬ iis pontib pabulatũ mnittebat: q ea que cit
flumẽ fuerãt suꝑiorib diebus consũpserat. Hoc
idem fere atq eade de causa pompeiani excitus
duces faciebant. crebroq inter se equestribus
pliis cõtendebant. Huc quom cottidiana cõsue¬
nes fabianẽ due flumẽ transissent. impedim̃taq
& om̃is eꝗtatus subseq̃ret᷑: subito uim̃toꝵ & aque

Expanded text:
Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; tingunt, adiecerat. audierat Pompeium per Mauretaniam cum legionibus iter in Hispaniam facere confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit. quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuenes Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae
Abbreviated transcription (Latin):
est. affranius & petreuis & Paro legati pompei¬
ad ana duabus legionibus: tercius ab ana bettonũ
agg Lusitaniãq pari nuoͣ legionũ obtinebat: of¬
ficia inter se parciunt᷑. Uti petreius ex lusita¬
nia pe uettones cũ om̃ib copiis ad Affranium
proficistat᷑. Uarro cũ his quas habebat legionibus
omẽ ulteriore hyspania tueatur. His rebus cõ.¬
stitutis. equites auxiliaq totius lusitanie a pe¬
treio celtiberis cantabris barbarisq omĩbus qui
td occeanũ ꝑtinent ab affranio imꝑant᷑. Quibus
coactis. celeriter ꝑetreius per uettones ad affra¬
nium perueĩt. constituũtq coĩ consilio bellũ ad
ilerdam ꝑꝑ ipius loci oportunitate gere̾. Erãt
ut supra demonstratũ est legiones affranii .iii.
Petrei due. Preterea scutate citerioris prouintie.
& cetrate ulterioris hispanie cohortes circiter
.Lxxx. equitũq utriusq prouĩtie circitꝰ .U. milia

Expanded text:
est, Afranius et Petreius et Varro legati Pompeiest, Afranius et Petreius et Varro legati Pompeiad Anam duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his rebus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Celtiberiae Cantabris barbarisque omnibus qui ad Oceanum pertinent, ab Afranio imperantur. quibus coactis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia.
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus in uriis ꝑmotus cesar legiones tres Massi¬
lia adducit. turris uineas que ad oppugnationẽ
urbis agere. naues longas arelate mimero .xii.
fatere instituit. Quibus effectis armatisq dieb
.xxx. a qua die materia cesa est: adductisq mas¬
silia: his .d. brutũ prefecit. C. Treboniu legatũ
dd oppugnationẽ massilie reliquit. Dũ hec parat
atq administrat .C. fabiu legatũ cũ legionibus
tribus: quas narbone circũq ea loca hiemandii
causa disposuerat: in hispania p̃mittit. Celeriter¬
q saltus pyreneos occupati iub&: qui eo tempoe
ab.L. Affranio legato presidiis tenebant᷑. Reliquas
legiones que longius hiemabant subsequi iubet.
abius ut erat imꝑatu adhibita celeritate presidiũ
ex saltu deiecit. magnisq itineribus ad ex̾citum
Affrannii concendit. Aduentu. L iubili Ruffi:
quẽ a pompeio missu in hispanĩa demonstratu

Expanded text:
quibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiquibus iniuriis permotus Caesar legiones tres Massiliam adducit; turres vineasque ad oppugnationem urbis agere, naves longas Arelate numero xii facere instituit. quibus effectis armatisque diebus xxx, a qua die materia caesa est, adductisque Massiliam his D. Brutum praeficit, C. Trebonium legatum ad oppugnationem Massiliae relinquit. Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum
Abbreviated transcription (Latin):
iustiore heãt causa. Principes uero esse earus
ꝑtiuz. En. pompeiu. & .c. celarẽ patronos ciui¬
tatis. Quoꝵ alter agros uolgaꝵ tre comicorũ
& iluoꝵ publice iis concesserit. Alter bello uictas
gallias adtribuerit uectigaliaq auxerit. Quaẽ
paribus eoꝵ beneficiis pare se quoq uolũtatem
tribuere debere: & neuts eor contra alters iu¬
uare aut urbe ac portibus recipere. Hec dum
inter eos aguntꝰ: domitius nauibus massiliam
ꝑueĩt: atq ab his receptus urbi preficitur. suma
ei belli administranda ꝑmittitur. Euis imꝑio
dassem quoquo uersus dimittũt. onerarias naues
quas ubiq possunt deprehendut: atq in portũ
deducũt. Parũ claius aut materia atq arma¬
mentis instructiss ad reliquas armandas urefie̾n¬
dasq utunt᷑. Frumẽti quod inuẽtu est in pub¬
licũ conferũt. Reliquas merces cõmeatis que
ad obsidionẽ urbis actidant reseruant.

Expanded text:
iustiorem habeat causam. principes vero esse earum iustiorem habeat causam. principes vero esse earum partium Cn. Pompeium et C. Caesarem, patronos civitatis, quorum alter agros Volcarum Arecomicorum et Helviorum publice iis concesserit, alter bello victos Sallyas adtribuerit vectigaliaque auxerit. quare paribus eorum beneficiis parem se quoque voluntatem tribuere debere, et neutrum eorum contra alterum iuvare aut urbe ac portibus recipere. Haec dum inter eos aguntur, Domitius navibus Massiliam pervenit atque ab iis receptus urbi praeficitur; summa ei belli administrandi permittitur. eius imperio classem quoquoversus dimittunt; onerarias naves, quas ubique possunt, deprehendunt atque in portum deducunt, parum clavis aut materia atque armamentis instructis ad reliquas armandas reficiendasque utuntur; frumenti quod inventum est, in publicum conferunt; reliquas merces commeatusque ad obsidionem urbis, si accidat, reservant.
Abbreviated transcription (Latin):
Massilienses domũ nobiles adolescentes: quos ab urbe
discedens pompeius erat adhortatus. ne noua cesa¬
ris officia ueteꝵs suore beneficioꝵ in cos memoriã
expellerent. Quibus mandatis accxeptis Massiliẽ¬
ses portas cesari clauserant. Albiccos barbaros bar¬
homines qui in eos fide antiquitus erãt montes
supra Massilia incolebant. ad se uocauerãt. fru¬
mentũ ex finitimis regionibus atq in om̃ĩb castel¬
lis in urbem cõuexerant. Armoꝵ officinas ĩ ur¬
be instituerãt.muros. portas classse s reficiebant.
Euocat ad se cesar massiliensiuĩ.xu. primos. Cum
iis agit. ne initiu inferendi belli a massiliensibus
oriat᷑. debere eos it alie tocuis auctoritatẽ sequii
potus ꝗͣ unius hoĩs uolũtati obtemꝑare. Reliqua
que ad eoꝵ sanandas mentes ꝑtinere arbitrabat᷑
cõmemorat. Cuius oratione legati domũ refert̃
iudicii neq suaꝵ esse uiriu discernere utra ꝑs

Expanded text:
Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos ab urbe Massilienses domum, nobiles adulescentes, quos ab urbe discedens Pompeius erat adhortatus, ne nova Caesaris officia veterum suorum beneficiorum in eos memoriam expellerent. quibus mandatis acceptis Massilienses portas Caesari clauserant; Albicos, barbaros homines, qui in eorum fide antiquitus erant montesque supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant; frumentum ex finitimis regionibus atque ex omnibus castellis in urbem convexerant, armorum officinas in urbe instituerant, muros portas classem reficiebant. Evocat ad se Caesar Massilia xv primos. cum his agit, ne initium inferendi belli a Massiliensibus oriatur; debere eos Italiae totius auctoritatem sequi potius quam unius hominis voluntati obtemperare. reliqua, quae ad eorum sanandas mentes pertinere arbitrabatur, commemorat. cuius orationem legati domum referuntiudicii neque suarum esse virium discernere, utra pars
Abbreviated transcription (Latin):
muterent᷑ non reꝑiebant᷑: maximeq timoris
causa pro se quisq ad id muniis legationis re¬
cusabat. Pompeius eĩ discedens ab urbe in se¬
natu dixerat eode se habituꝵe loco : qui rome
amansissent. & qui in castris cesaris fuissont.
Sic triduu disputationibus excusationibusq extra¬
inimicis cesaris: qui hanc rem distrahat: reliqͥs¬
q res quascũq agere instituerit impediat. Cuius
cognito consilio cesar: frustra diebus aliquot consĩp¬
tis. ne reliquũ tpũs omittat. Infectis his que age̾
destinauerat. ab urbe proficiscit᷑: atq in ulteriorẽ
galliã ꝑuenit. Quo cũ ueniss& cognoscit missum
a pompeio uibullu Rufum. quẽ pautis ante diebus
corfinio captũ ipẽ dimiserat. prefectũ. Item domi¬
tiu adoccupandaͣ massilia nauibus acꝰtuariis septẽ
quas sicilie & in casono a priuatis coatras. seruis.
libertis. colonis sius compleuerat. Premissos &̃ legatos

Expanded text:
mitterentur non reperiebantur, maximeque timoris mitterentur non reperiebantur, maximeque timoris causa pro se quisque id munus legationis recusabat. Pompeius enim discedens ab urbe in senatu dixerat eodem se habiturum loco, qui Romae remansissent, et qui in castris Caesaris fuissent. sic triduum disputationibus excusationibusque extraplebis ab inimicis Caesaris, qui hanc rem distrahat, reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat. cuius cognito consilio Caesar frustra diebus aliquot consumptis, ne reliquum tempus amittat, infectis iis quae agere destinaverat, ab urbe proficiscitur atque in ulteriorem Galliam pervenit. Quo cum venisset, cognoscit missuma Pompeio Vibullium Rufum, quem paucis ante diebus Corfinio captum ipse dimiserat; profectum item Domitium ad occupandam Massiliam navibus actuariis vii, quas Igilii et in Cosano a privatis coactas servis libertis colonis suis compleverat; praemissos etiam legatos
Abbreviated transcription (Latin):
noris ipe facturus ess&. A cerbitatẽ inimicoru
docet. quid quo ab altero cũ postularent inse re¬
cusarent: atq omĩa ꝑmisceri mallent : qͣ imꝑiu
ex̾citusq dimittere: In uiria in eripiendis le¬
gibis predicat. Crudelitate & insolentiã in cir¬
cũ scribendis. TR. pl. Condiciones a se latas ex¬
pedita colloquia & denegata cõmemorat. Pro
quibus rebus orat ac posculat ut rem .p. suscipiãt:
atq una secũ administrẽt. Sin timore defugiãt
illi se oneri non defutuꝵ & per se rem. ꝑ. admi¬
nistratuꝵ. Legatos ad pompeiu de compoĩcõe
mitti oportere: neq se reformidare quod ĩ sena¬
tu pompeius paulo ante dixiss&r: ad quos legati
mitterent᷑ his auctoritate attribui: timoremq
eoꝵ qui mitterẽt significari: tenius atq infirmi
hoc animi uideri. Se uero ut opibus ante iri
studuerit sic iusticia equitate se uelle suꝑare.
robat rem senatus de mittendis legatis: sed qui

Expanded text:
noris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum noris ipse facturus esset. acerbitatem inimicorum docet, qui quod ab altero postularent, in se recusarent, atque omnia permisceri mallent quam imperium exercitusque dimittere. iniuriam in eripiendis legionibus praedicat, crudelitatem et insolentiam in circumscribendis tribunis plebis; condiciones a se latas, expetita colloquia et denegata commemorat. pro quibus rebus hortatur ac postulat, ut rem publicam suscipiant atque una secum administrent. sin timore defugiant, illis se oneri non futurum et per se rem publicam administraturum. legatos ad Pompeium de compositione mitti oportere, neque se reformidare, quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timoremque eorum qui mitterent significari. tenuis atque infirmi haec animi videri. se vero, ut operibus anteire studuerit, sic iustitia et aequitate velle superare. Probat rem senatus de mittendis legatis; sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
annis ex pretura cã prouĩcia obtinuerat. Hic e¬
ueniente uticã nauibus tuberonẽ portu atq op¬
pido prohib&. neq affectũ ualitudine filiu expo¬
nere interẽa patitur. sed sublatis anchoris exce¬
dere eo loco cogit. His rebus confectis Cesar ut re¬
liquũ tp̃us ⁊ labore intermitteret/ milites in prox¬
ima municipia deducit. Ip̃e ad urbem proficiset̃
Coacto senatu inuirias inimicoꝵ cõmemorat. doc&
se nullũ exordinariu honorẽ appetisse. sed expec¬
tato legutimo tempore consulatus: eo fuisse cõtentũ
quod omĩbus ciuibis pater&. Latum ab .x. TR.
pł. contradicentibus inimicis. Catonẽ uero a¬
cerrime repugnãte & pristina consuetudine di¬
tendi mora dies exͣhente ut sui ratio absentis ha¬
ip̃o beretur: consule pompeio. qui si improbass&ri cur
proponit suã: cũ de ex̾citibus dimittendis ultro
postula uiss&. in quo iacturã dignitatis atq ho¬

Expanded text:
annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic annis ex praetura eam provinciam obtinuerat. hic venientem Uticam navibus Tuberonem portu atque oppido prohibet neque adfectum valetudine filium exponere in terra patitur, sed sublatis ancoris excedere eo loco cogit. His rebus confectis Caesar, ut reliquum tempus a labore intermitteretur, milites in proxima municipia deducit; ipse ad urbem proficiscitur. coacto senatu iniurias inimicorum commemorat. docet se nullum extraordinarium honorem adpetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. latum ab x tribunis plebis contradicentibus inimicis, Catone vero acerrime repugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente, ut sui ratio absentis haberetur, ipso consule Pompeio; qui si inprobasset, cur proponit suam, cum de exercitibus dimittendis ultro postulavisset, in quo iacturam dignitatis atque ho
Abbreviated transcription (Latin):
delectus habebat. Equitũ peditũq tertũ nũm
a ciuitatibusisicilieͥ exigebat. Quibus rebus pe¬
ne perfectis. aduentu curionis cognito querit᷑ in
contione se se proiectũ ac proditũ a. En. pompeio
qui omibus rebus imꝑatissimis nõ netessariũ bellũ
suscepiss&: & ab se reliquisq insenatu in t̾rogatus
omĩa sibi esse ad bellũ apta ac parata confirma¬
uiss&. Hec in contione questus ex pro uĩciaffugit.
acti uacuas ab imꝑiis Sardinia ualeruis. Curio
Sicilia. cũ ex̾citibus eo ꝑueniunt. Tubero cũ in
Affrica ueniss& inuenit in prouintia cũ imꝑio At¬
tui uarũ: qui ad auximũ ut supra demonstra¬
uimus ãmissis cohortibus protinus ex fuga in Af¬
fritam ꝑ uenerat. Atq eam sua sponte uatuam
octupauerat. dilectuq habito duas legiones effe¬
cerat hoĩu & locoꝵ noticia & usu eius prouintie
nactus aditus ad ca conanda quod paucis ante

Expanded text:
dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum dilectus habebat, equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae exigebat. quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimis non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. haec in contione questus ex provincia fugit. Nacti vacuas ab imperiis Sardiniam Valerius, Curio Siciliam, cum exercitibus eo perveniunt. Tubero cum in Africam venisset, invenit in provincia cum imperio Attium Varum; qui ad Auximum, ut supra demonstravimus, amissis cohortibus protinus ex fuga in Africam pervenerat atque eam sua sponte vacuam occupaverat dilectuque habito duas legiones effecerat, hominum et locorum notitia et usu eius provinciae nactus aditus ad ea conanda, quod paucis ante
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵ erat altera maximis beneficiis pompei deiuĩc¬
ta. auxilia equitu parari. galliã italiãq tep̃tari
se absente nolebat. Itaq inpresentia pompei sequẽ¬
di rationem omittit. In hispaniã proficisci. Dum
uiris municipioꝵ oiu imꝑat ut naues conquiran:
brundusiumq deducendas curent: Mittit in sar¬
dinia cũ legione una Ualeriũ legam. In Sicilia
curione pro. pR. cũ legion .iii. Eunde cũ sici¬
iub&. Saroliniã obtinebat . M. coita. Sitiliã. M
cato. Affricam sorte tubero obtinere debebat.
aralitani simul ad se Ualeriũ mitti audierãt. Non¬
du profecto ex italia: sua sponte Cottam ex oppido
eitiũt. Ille ꝑ territus quod omẽ prouĩtia cõsen.¬
tire intelligebat ex sardinia in affricã profugit.
ato in sicilia naues longas ueteres reficiebat no¬
uas ciuitatib imꝑabat. Hec magno studio pagebat
In lucanis brutiisq per legatos suos ciuiu romãõs

Expanded text:
quarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincquarum erat altera maximis beneficiis Pompei devincta, auxilia, equitatum parari, Galliam Italiamque temptari se absente nolebat. Itaque in praesentia Pompei sequendi rationem omittit, in Hispaniam proficisci constituit, duumviris municipiorum omnium imperat, ut naves conquirant Brundisiumque deducendas curent. mittit in Sardiniam cum legione una Valerium legatum, in Siciliam Curionem pro praetore cum legionibus iiii; eundem, cum Siciubet. Sardiniam obtinebat M. Cotta, Siciliam M. Cato; Africam sorte Tubero obtinere debebat. Caralitani, simul ad se Valerium mitti audierunt, nondum profecto ex Italia sua sponte Cottam ex oppido eiciunt. ille perterritus, quod omnem provinciam consentire intellegebat, ex Sardinia in Africam profugit. Cato in Sicilia naves longas veteres reficiebat, novas civitatibus imperabat. haec magno studio agebat. in Lucanis Bruttiisque per legatos suos civium Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
reuocant᷑. noctisq itineribis ad naues decurrũt.
Milites poitis scalis muros ascendũt: sed moniti abrũ¬
dusinis ut uallu cetũ fossasq caueant: subsistunt:¬
& longo itinere abhis circũducti ad portũ ꝑuẽiũt.
duasq naues cũ militibis que ad moles cesaris adhe¬
serant scaphis lyntribusq rep̃hendunt. reprehen¬
sas excipiunt. Cesar & si ad spem confitiendi
negotii maxime probabat coactis nauibus ma¬
re transire: & pompeiu sequi prius ꝗͣ ille se¬
se transmarinis auxiliis confirmare: tamen
eius rei moram temporisq longinquitatẽ time¬
bat: quod omĩbus coactis nauibus pompeius pre¬
sentem facultatem insequẽdi sui ademerat
elinquebat᷑ ut ex longin quioribus regionibus gal¬
lie piceniq & afracę naues essent expectande. Id
ꝑꝑ anni tpũs longũ atq impeditũ uidebat᷑. Inte¬
rea ueterem ex̃citũ duas hyspanias confirmari:

Expanded text:
revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. revocantur notisque itineribus ad naves decurrunt. milites positis scalis muros ascendunt, sed moniti a Brundisinis, ut vallum caecum fossasque caveant, subsistunt et longo itinere ab his circumducti ad portum perveniunt duasque naves cum militibus, quae ad moles Caesaris adhaeserant, scaphis lintribusque reprehendunt, reprehensas excipiunt. Caesar etsi ad spem conficiendi negoti maxime probabat coactis navibus mare transire et Pompeium sequi, priusquam ille sese transmarinis auxiliis confirmaret, tamen eius rei moram temporisque longinquitatem timebat, quod omnibus coactis navibus Pompeius praesentem facultatem insequendi sui ademerat. relinquebatur, ut ex longinquioribus regionibus Galliae Picenique et a freto naves essent exspectandae. id pter anni tempus longum atque impeditum videbatur. interea veterem exercitum, duas Hispanias confirmari,
Abbreviated transcription (Latin):
stipitesq preacutos defigit. Hec leuibus cratibus
terraq in equat. Aditus aũt atq itinera duo:
quȩ extra muz& ad portũ ferebant maximis
doffissis trabibus atq eis preacutis presepit. His
paratis rebus: milites silentio naues conscendere
ub& Expeditos aũt ex euocatis sagutarii
funditoribusq raros in muro turribusq dispõit.
Nos certo signo reuocare constituit: cũ omẽs mi¬
lites nauei consaendisser̃. Atq his expedito loco
acturia nauigia relinquit. Brundusini põ¬
pcianorum militũ in iuriis atq ipius pompeii contu¬
meliis ꝑ moti cesaris rebus fauebant. Itaq cogͥta
pompeii profectione concursantibus illis atq in
ca rę occupatis uolgo exactis significabant: per
quos re cognita cesar scalas parari militesq arma¬
re fugit. Nequã rei gerende facultate dimittat
Pompeius sub nocte naues soluit. Qui exãt ĩ muro
aistodie causa collocati eo signo quod tõuenerant

Expanded text:
stipitesque praeacutos defigit. haec levibus cratibus stipitesque praeacutos defigit. haec levibus cratibus terraque inaequat; aditus autem atque itinera duo, quae extra murum ad portum ferebant, maximis defixis trabibus atque eis praeacutis praesepit. his paratis rebus milites silentio naves conscendere iubet, expeditos autem ex evocatis, sagittariis funditoribusque raros in muro turribusque disponit. hos certo signo revocare constituit, cum omnes milites naves conscendissent, atque iis expedito loco actuaria navigia relinquit. Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti Caesaris rebus favebant. itaque cognita Pompei profectione concursantibus illis atque in ea re occupatis volgo ex tectis significabant. per quos re cognita Caesar scalas parari militesque armarei gerendae facultatem dimittat. Pompeius sub noctem naves solvit. qui erant in muro custodiae causa collocati, eo signo, quod convenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipẽ cũ pompeio colloqueret᷑ postulat. magnoꝑe
se se confidere de monstrat. si eiuis rei sit potestas
facta fore ut equis condicionibus ab armis disce¬
cionis ad Libonẽ ꝑuenturũ si illo auctore atq a¬
gente ab armis sit discessu. Libo a colloquio ca¬
ninii digressus ad pompeiu proficiscit᷑. Paulo
post renũtiat quod consules absint: sine illis non
posse agi de compositione. Ita sepius rem frustra
temptatã cesar aliquando dimittenda sibi uidi¬
cat. & de bello agendũ. Prope dimidia parte
operis a cesare effecta. diebusq in ea re consũptis
nouẽ: naues a consulibus dyrachio remisse. que
stituerat aduentu naniu profectione parare
incipit. & quo facilius impetũ cesaris tardar&
ne sub ip̃a profectione milites oppidũ irrũpe¬
rent: portas obstruit. uicos plateasq in edificat.¬
ac fossas transuersas uiis ꝑreducit: atq ibi sudes

Expanded text:
ut ipse cum Pompeio colloqueretur, postulat; magnopere ut ipse cum Pompeio colloqueretur, postulat; magnopere sese confidere demonstrat, si eius rei sit potestas facta, fore ut aequis condicionibus ab armis disceexistimationis ad Libonem perventuram, si illo auctore atque agente ab armis sit discessum. Libo a colloquio Canini digressus ad Pompeium proficiscitur. paulo post renuntiat, quod consules absint, sine illis non posse agi de compositione. ita saepius rem frustra temptatam Caesar aliquando dimittendam sibi iudicat et de bello agendum. Prope dimidia parte operis a Caesare effecta diebusque in ea re consumptis ix, naves a consulibus Dyrrachio remissae, quae stituerat, adventu navium profectionem parare incipit et, quo facilius impetum Caesaris tardaret, ne sub ipsa profectione milites oppidum inrumperent, portas obstruit, vicos plateasque inaedificat, fossas transversas viis praeducit atque ibi sudes
Abbreviated transcription (Latin):
bino tabulatoꝵ excitabat. quo cõmodius abi
impetu nauium incendiisq defender& Contra
hec pompeis nauis magnas onerarias: quas in
portu brundusino de prehenderat adornabat. ibi i¬
tutres cũ ternis tabulatis erigebat. easq multis tor¬
mentis & om̃i genere teloꝵ completas ad opera
cesaris appellabat᷑ ut rates ꝑrũꝑet: atq oꝑa distur¬
bar&. Sic quotidie utrinq eminus. fundis. sa¬
gutis reliquisq telis pugnabatur. Atq hec cesar
ita administrabat: ut conditiones patis dimitten¬
das non existimar&. Ac tam & si magnoꝑe ad mi¬
rabatur magiũ quẽ ad pompeiu cũ mandatis
miserat ad se nõ remitti. Atq ea res sepe tẽp̃ta¬
ta & si impetus eius consiliaq tardabat. tamen
om̃ibus rebus in eo ꝑseuerandu putabat. Itaq
canibiũ rebillũ legat familiare netessariu scri¬
boni liboni mitit ad eu colloquii causa mandat.
ut libonẽ de concilianda pate hortet᷑. In primis

Expanded text:
binorum tabulatorum excitabat, quo commodius ab binorum tabulatorum excitabat, quo commodius ab impetu navium incendiisque defenderet. Contra haec Pompeius naves magnas onerarias, quas in portu Brundisino deprehenderat, adornabat. ibi turres cum ternis tabulatis erigebat easque multis tormentis et omni genere telorum completas ad opera Caesaris adpellebat, ut rates perrumperet atque opera disturbaret. sic cotidie utrimque eminus fundis, sagittis reliquisque telis pugnabatur. atque haec Caesar ita administrabat, ut condiciones pacis dimittendas non existimaret; ac tametsi magnopere admirabatur Magium, quem ad Pompeium cum mandatis miserat, ad se non remitti, atque ea res saepe temptata etsi impetus eius consiliaque tardabat, tamen omnibus rebus in eo perseverandum putabat. itaque Caninium Rebilum legatum, familiarem necessariumque Scriboni Libonis, mittit ad eum colloquii causa; mandat ut Libonem de concilianda pace hortetur; in primis,
Abbreviated transcription (Latin):
bus regionibusq greciȩ in potestate haber&. atq
ex utraq ꝑte bellu administrare posse. an inopia
nauiu ibi restitiss&. Ueritusq ne ille Italia di¬
mutenda non existimar&. exitus al ministra¬
cionesq brundusii portus impedire instituit. Oꝵ
hec erat ratio. Qua fauces erant angustissime
portus moles atq aggere ab utraq parte litoris
iaciebat. quod iis locus erat uadosum mare. lo¬
guis progressus quom agger altiore aqua cõtineiͣ
non posses rates duplices quoquo uersus ꝑ .xxx.
e regione molis collocabat has quaternis ancho¬
ris ex.u̾ii. angulis distinabat. ne fluctibus mo¬
uerent᷑. His ꝑfectis collocatisq alias de inceps pa¬
ri mag̾tudine rates uĩgebat. has terra atq aggeᷤ
integebat ut aditus atq incursus ad defendendũ
impediret᷑. A fronte atq ab utroq latere gratibus
ac pluteis protegebat: in quarta quaq eaꝵ turres

Expanded text:
bus regionibusque Graeciae in potestate haberet atque bus regionibusque Graeciae in potestate haberet atque ex utraque parte bellum administrare posset, an inopia navium ibi restitisset; veritusque ne ille Italiam dimittendam non existimaret, exitus administrationesque Brundisini portus inpedire instituit. quorum operum haec erat ratio: qua fauces erant angustissimae portus, moles atque aggerem ab utraque parte litoris iaciebat, quod his locis erat vadosum mare. longius progressus, cum agger altiore aqua contineri non posset, rates duplices quoquoversus pedum xxx e regione molis collocabat. has quaternis ancoris ex iv angulis destinabat, ne fluctibus moverentur. his perfectis collocatisque alias deinceps pari magnitudine rates iungebat. has terra atque aggere integebat, ne aditus atque incursus ad defendendum impediretur; a fronte atque ab utroque latere cratibus ac pluteis protegebat; in quarta quaque earum turres