comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de tertia uigilia ad hostes cãtẽdit. eo minus ueritus nau¬
ib: ꝙ ĩ littore molli atꝙ aꝑto deligatas. ad anchora relĩ¬
quebat. et p̃sidio nauib .4. Atriu p̃tecit: ipse noctu
ꝓgressus milia passuũ circit. xic hosti copias cõspicatus ẽ.
Iui eꝗtatu atq essedib ad flum̃ ꝓgressi ex loco suꝑiore nr̃os
ꝓhibere & p̃liu cõmittere ceperũt. Repulsi ab eꝗtitu se
ĩ siluas abdiderũt. locũ nacti egregie et na et oꝑe mu¬
nitu: que domestici belli ut uidebat᷑ cã iamante p̃paraue¬
rãt. Na crebrii arborib succisis oẽs introitus er̃at p̃clusi
ipi ea siluis rari ꝓpugnabãt. nr̃osq intra munitiões ingre¬
di ꝓhibebãt. At milites legiõis .uii. testudie tacta et agg¬
ere ad munitioẽs adiecto locũ ceꝑũt eosꝙ ex siluis exp¬
ulerũt paucis uolnerib acceptis. Sed illos fugiẽtes lõgius

Expanded text:
de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navde tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, quod in litore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hostium copias conspicatus est. Illi equitatu atque essedis ad flumen progressi ex loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius
Abbreviated transcription (Latin):
e÷ totinẽti reliquerat: ad iolis occaiu naues solu
er a frico pruuectus medo circitꝰ nocte uẽto intermisso
cursu ñoteniut & lõgius deiatus estigorta luce sub sinis¬
tra britannia relieta conspexit. Tu rursus astus cõmuta¬
tiõe secutus remis cõtẽdit ut ea p̃te insule caꝑet q̃ op¬
nu ẽẽ egressu suꝑiere utt cognouerat. Qua i
mudu fuit muitu uirtui lardãda. ꝗ uectoriis grauib ꝙ
nauigiii nẽ intẽmisto remigãdi labore lõgart nauiu cursu
adxquarũt. Accessu ẽ ad britãnia õib nauib meridião
tere tp̃re: neꝙ ĩ eo loco hostis est usus. Sed ut postea ex
multitudiẽ nauiu ꝑterritx quę cũ annotinis priuatisq
quas iui ꝗsꝙ cẽmodi tecerãt implius oetingẽte uno er̃at uise
tp̃re a littore discesserãt ac se ĩ suꝑiora loca abdider̃at.
Cxsar exposito excitu: & loco castris idoneo capto : ubi
ex captiuis cognouit quo ĩ locotupix cõsedissent cohortib

Expanded text:
in continenti reliquerat, ad solis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum navium cursum adaequarunt. Accessum est ad Britanniam omnibus navibus meridiano fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Camultitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris idoneo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus
Abbreviated transcription (Latin):
xerũt tñ ut nr̃i oĩb pͣtib suꝑiores fuerĩt atꝙ oẽs in
siluas collesq compleuerit: sed cõplurib int̾fectis cupidu
insecuti nõ nullos ex siui amiserũt. At illi int̾misso sꝑatio
imprudẽtib nr̃is atꝙ occupatis ĩ munitiõe castroꝵꝵ subito
se ex silius eiecerũt. impetuꝙ ĩ eos tacto ꝗ erãt ĩ statiõe
pro castris collotati acrit̾ pugnauerũt. duabꝙ missis subsi¬
dio cohortib a Casare atꝙ iis pͥmis legionu duaꝵ cũ¬
hoc ĩ gn̾e pugnȩ cu sub oculis õiũ ac ꝓ castris dimicaret᷑¬

Expanded text:
 ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duaruhoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaret
Abbreviated transcription (Latin):
as esse copias hostiu instructas. Ripa aũt erat acutis su¬
eꝗtatu cõfesti legiões subseꝗ iussit. Sed ea celeritate atꝙ
eo impetu milites ierũt cu capite solo ex aqua excarent
ut hostes impetu legiõũ atq eꝗtatu sustinere ñõ possent
ripasq dimitterẽt ac se fuge mãdarẽt. Cassiuellaunus ut
supͣ demõstrauimus õi deposita sp̃e cõtentiõie dimissis ampli¬
orib copus milib circit᷑.iiii. essedarioꝵ relictis iti nera nr̃a
seruabat. pauluꝙ ex ua excedebat locisq impeditis ac silue¬
strib¬
sese occultabat. atq is regiõib ꝗb nos iter facturos cognoueãt
pect̾a atip hoĩes ĩ siluas ex agris compollebat: et cũ eꝗtatus
ñr liberius uastadi ỹdãdi uastãdip cã se ĩ agros eiecerat oĩbi
uus semitisq niadanioi ex illuis omittebat: et cũ magno ꝑi¬

Expanded text:
as esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis suas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis suequitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribsese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno
Abbreviated transcription (Latin):
tigatis succederẽt. Postero die ꝓcul a castris hostes ĩ collh
cõsisterũt. rariq se ostẽdere & lenius ꝗͣ pͥdie nr̃os eꝗte
p̃lio lacessere ceperũt. Sed meridie cu Casar pabulãdi
lauerũt. sic uti ab signis legiõibꝙ nõ absisterẽt. Nostri
acrit̾ ĩ eos impetu facto repulerũt. neꝙ fine sequẽdi
fecerũt. Quo subsidio cõfisi eꝗtes cu post legiões iuderet
p̃cipites hostes egerũt magnoꝙ eoꝵ nũo intertecto neq
sui colligendi. neꝙ cõsistẽdi. aut ex essidis desiliẽdi facul¬
tate dederũt. ex hac fuga ꝓtinus quȩ undiq cõuenerãt
auxilia discesserũt. neꝙ post id tp̃s unꝗͣ sũmis nobiscu
copis hostes cõtenderũt. Cesar cognito cõsilio eoꝵ ad
flum tamesin ĩ fines cassiuellauni ercitu duxit quod
flum̃ uno omio loco pedib atꝙ hoc egre trãsiri potest
Et cu uenisset aũi adu̾tit ad altera flum̃ĩs ripa magni¬

Expanded text:
stes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi laverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magn
Abbreviated transcription (Latin):
cõmeatib ex̾citu reportare instinut. Et sic accidit uti
ex tãto nauiu nũo tat natugatiõco: neꝙ hec neꝙ scꝑioẽ
m̃o ulla tĩo naius q̃ mattes portaret delideraret᷑. At ex
us q̃ naues ex cõtinẽti ad eu remcterẽt. et pͥoris cõme¬
atus expositis militib: et quai postea Labienus faciẽdas cu¬
rauerat nũo.lx. ꝑ pauoe locũ caꝑẽt. relique oẽs fere resi¬
cerẽt᷑. Quas cu aliꝗͣaui coriar frustra expectasiet/ ne añi¬

Expanded text:
accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu C
Abbreviated transcription (Latin):
cognosceret. Tande idonea nactus tempestate. milites eꝗtesꝙ
coseẽdere naues iub&. At impeditis oĩu aĩs dunnorix cum
tib heduoꝵ a castris insciẽte Casare domu discedere o
Qua re nũtiata celar intermista ꝓtectioe atꝙ omnibus reb
post positis magna parte eꝗtatus ad eu insequendu mittit
retrahiꝙ imꝑat si uim faciat neꝙ pareat intertici iubet
Nihil hũc se abiente ꝓ sano factuꝵ arbitratus ꝗ p̃sentis irape¬
riu neglexis&. Ille ẽĩ reuocatus resistere ac se manu derẽ¬
Indere
suoꝵꝙ fide implorare cxpit: sępe clamitãs lbeꝵ se ẽẽ li¬
berȩꝙ ciuitatis. Ilu ut eãt imꝑatie circũsistũt hoĩe atꝙ
interticiũt. at hediu egtus ad Calare omness reu

Expanded text:
pestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe clamitans liberum se liberaeque esse civitatis. Illi, ut erat imperatum, circumsistunt hominem atque interficiunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Cxiar pateret᷑: & em̃ agres uastãduii incẽduse faciendis hostib
noceret᷑. ꝗͣtu labore att itinere legionarii milites etfice̾
poterãt. Incere trinobantes ꝓpe firmissima eaꝵ regiõu
ciuitas ex qua m andubracius adolescẽs Exsaris tide secutus
add eũ ĩ cõtinãte: gallia uenerat: cus pr̃ ĩ ea ciuitate regnu
obtinurrat incertetuiq erat a Cassuuellauno. ip̃e fuga mor¬
te uitauerat. legatoi ad casare mittit pollicĩt᷑ꝙ sese ei
dedituros: atꝙ imꝑia faeturos. potũt ut mãdubracui ab
inuiria Cassiuellani defendat: arq ĩ ciuitate mittat ꝗ p̃sit

Expanded text:
 tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit
Abbreviated transcription (Latin):
die spectat. Hoc ꝑtin& circit̾ milia passuũ ꝗngẽta: alteꝵ
uergit ad hi pania atꝙ occidẽte sole. qua ex parte
nia: dimidio minor ut extimat᷑ ꝗͣ brittãnia. sed pari spatid
trasmissus atꝙ ex gallia ẽ ĩ brittannia. iIn hoc medio cursu
est insola quę appellat᷑ mona. Complures preterea minores
subirete insolȩ existimãtur de ꝗb insalis nõ nłli sẽꝑserũt
dies cõtinuo trigĩta sub bruma esse noctes. Nos nih
esse ꝗͣ ĩ cõtinẽti noctes uidebamus. Huius ẽ lõgitudo lateis
ut tert illorꝑ opinio septĩgẽtoꝵ miliu. Tertiu ẽ cõtra sep¬
tẽtrioe. cui parti nulla est obiecta terra: sed eiꝰ angulus
lateris maxĩe ad germãiã spectat. Hoo milia passuu octi¬
gẽta ĩ lõgitudiẽ esse existimat᷑. Ita oĩs insula ẽ ĩ circuitu

Expanded text:
diem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum diem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse noctem. Nos nihiesse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis in
Abbreviated transcription (Latin):
qb orti ex cuutatib eo ꝑuenerũt. & bello illato ibi
ꝑmãserũt atꝙ agros colere ceyerũt. hõiu ẽ infinita
młtudo creberrimaq ȩdificia fere gallicis cõtimilia. pe¬
coꝵ numerus magnus. Utũt᷑ aũt ere aut numo au¬
reo aut mulis feruis ad gãtu podus examinatis ꝓ nu¬
mo. Nascit᷑ ibi plumbu ab̃bu i mediteraneis regiõib:
ĩ maritimis ferru: sed eius exigua ẽ copiasere utũt
importato. Materia cuiusq gn̾is ut ĩ gallia ẽ pret̾ figii deꝙ
abiete. Lepore & gallina & ansere: gustare fas nõ putant.
Hec tñ alũt aĩ uoluptatisꝙ cã. Loca sũt temperatiora ꝗͣ ĩ galli
remissiorib frigorib insola nͣa utriusq: curꝰ unũ latus est
cõtra gallia. Hiuꝰ lateris alter angulus ꝗ ẽ ad cantium: quo fere
oẽs galliȩ naues appellũt᷑ ad oriẽte sole. inferior ad meri¬

Expanded text:
quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis ferrum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meri
Abbreviated transcription (Latin):
ł nauib religue tñ resici posse mogno negatio uiderẽt.
Itaqex legiõ ib faltros deligit. & ex cõtinẽti alios accer¬
siri iubet. Labieno scribit: ut ꝗͣ plurĩas possor u̾s legiõib
dies dece cõsumit: nec nocturnis ꝗde tp̃rib ad laboẽ
militu int̾missis. Subductis nauib tastrisq egregie mu¬
nitis easde copias quas añ p̃sidio nauib reliꝗt: ip̃e eodẽ
unde redierat ꝓficiscit. Eo cũ uenisiet. maioras u
undiq ĩ eiu locu copiȩ brittanoꝵ cõuenerãt. Sũm̃a
imꝑi bellie administradi cõmurã cõsilio ꝑmisia ẽ casinel¬
launo euus fines a maritimis ciuitatib flum̃ eluucit
quod appellat᷑ thamesis: a mari circit passũu milia
.lexx. hic suꝑiore tp̃re cu reliꝗs iuitatib cõtinua
bella intercesserãt: sed nr̃o aduentu ꝑmoti brittani
hũt toti bello imꝑioq p̃fecerãt. Brittanie pars inte¬
gio trãsierat ꝗ oẽs fere ui nõib ciuitatu appellant

Expanded text:
posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars integio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
gallica diffirũt cõsuetudie. Interiores pleriꝙ trum̃ta nõ
serũt. sed laete & carne uiuuĩt pellibꝙ sũt uestiti. Omẽs
uͦ se brittanni ultro inficiũt qđ ceruleu estĩcit colore atq
hoc horridiores sũt ĩ pugna. Aspectu capilloꝙ sũt ꝓmissol
atꝙ om̃i parte corporis rasa p̃t̾ caput & labru superius.
xores hñt deni duodeniꝙ int̾ se cõmuẽs: & maxĩe frẽs
cu trib parẽtesꝙ cũ liberis. Sed si ꝗ sũt ex ui nati cort¬

Expanded text:
lerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et labrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maxime fratres cum fratribus parentesque cum liberis; sed qui sunt ex his nati, eor
Abbreviated transcription (Latin):
Recepto maestatis tuę imperator iniucte terrestris prelu ratonib
solitis mualis belli residua ut opinor est portio. De aciuus axtibus
ideo puciora dicenda sunt quia iandudu pacato mari terbarba peo
natiorubuos agitur texrestre textamen . Romanus autes popuilun pucu
decore et utilitate magnitudinis sug non propter n
ret semper habuit preparata. Nemo eni in bello lacesser aut fa
re inureua ei regno uel populo que expeditu et promptu ad xisis¬
tendu undicanduq recognoscit. Apud misenu igitiur et rauenas
singule legiones cu classibus stabant ne longius a tutela uirbis absce¬
t et quu ratio postulasset sine mora sine tixcutu ad onnisa
mundi pactee nauigia peruenirent. Na misenatus gilliar po

Expanded text:
ecepto maiestatis tuae, imperator invicte, terrestris proelii rationibus absolutis navalis belli residua, ut opinor, est portio; de cuius artibus ideo pauciora dicenda sunt quia iam dudum pacato mari cum barbaris nationibus agitur terrestre certamen. Romanus autem populus pro decore et utilitate magnitudinis suae non propter nret semper habuit praeparatam. Nemo enim bello lacessere aut facere audet iniuriam ei regno vel populo quem expeditum et promptum ad resistendum vindicandumque cognoscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legiones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis
Abbreviated transcription (Latin):
Homina iudicu qui preerant classibut XIIatur¬
Ibuenis aute quȩ in tampania stabant prefectus classis misenatium
prgerat. ee scõ quę ionio in mari locate fuerant ad prefectuz elas.¬
s rauenatiu pertinebat. Sub quibus exant deni tribi
tes singulas constituti. Singulȩ aute liburne singulos narbatos idest
quasi nauitulares habebant qui exceptis ceteru nautaru officiis
gubernatoribus atq remigibus et militibus exexco¬

Expanded text:
OMINA IVDICVM QVI PRAEERANT CLASSI Liburnis autem quae in Campania stabant praefectus classis Misenatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos navarchos, id est quasi navicularios, habebant, qui excepti ceteris nautarum officiis gubernatoribus atque remigibus et militibus exerc
Abbreviated transcription (Latin):
tanto magie in fabricandie nauibus diligenter cunta querenda
sunt: quonia mauis periculu est naue iutiosa esse ꝗͣ domu. Ex c¬
presso igitur et pino domestica sue siluestea larice et abiete prgcipue
liburna contexitur. Utilius xiceis clauis ꝗͣ ferruis configenda. ꝗͣuis
eni grauior aliquanto uidetur expensa tamen quia amplius dirrat lucxu
probatur afferre. Na ferxeos e lauos tempore et humoxe celeriter richigo
t exei aute in fluctibus propria sustantia seruant.

Expanded text:
tanto magis in fabricandis navibus diligenter cuncta quaerenda sunt, quia maius periculum est navem vitiosam esse quam domum. Ex cupresso igitur et pinu domestica sive silvestri et abiete praecipue liburna contexitur, utilius aereis clavis quam ferreis configenda; quamlibet enim gravior aliquanto videatur expensa, tamen, quia amplius durat, lucrum probatur afferre; nam ferreos clavos tempore et humore celeriter rubigo m etiam in fluctibus propriam substantiam servant.
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt et ideo diuersa genexa nauiu fuerunt. Sed Augusto
dimitante actiaco prelio cu libirnoru auxiliis pexcipue iuctus
set antonius experimento tanti certaminio pa
ru nauis cetexis aptiores. Exgo similitudine ac nomine usurpato
ad caxunde instai romani classem principes texuerunt. Liburna
XXXIIII.¬

Expanded text:
potuerunt, et ideo diversa genera navium fuerunt. Sed Augusto dimicante Actiaco proelio, cum Liburnorum auxiliis praecipue victus fuisset Antonius, experimento tanti certaminis patuit Liburnorum naves ceteris aptiores. Ergo similitudine et nomine usurpato ad earundem instar classem Romani principes texuerunt. LiburniaXXXIIII
Abbreviated transcription (Latin):
NSTITTA MAIORUM. PARTIS AR MATAE PLENIS-¬
sime clementia uestea pexitissimeq retinere continuis decla¬
ratire iuctoriis ac teiumphis. Siquide indubitata appeobatio artis
scit renu semper effectus. Uenu beanquilitas tua imperator ia¬
ucte altiore consilio ꝗͣ mens potexat terrena concipere ex libru
antiqua considerat cu ipsa antiquitate factis recentibus antecedat
Igitur cu hac litteris breuiter comprehendere maiestati uestrde
non ta distenda ꝗͣ recognostenda percipere certauit sȩpuis
deuotio cu pudore. Quid eni audaciue ꝗ domino ac principi
generis humani dominatori omniu gentiu barbararu aliquidde usu
Se disciplinaininuare belloru nisi forte quod ipse iussisset fieri rursue
Hixo itaq modo in peragendo audax factus su du metuo uderi audacior
negasse. Ad qua temeritate precedens me indulgentia uestea perene¬
nitas animauit. Na libellu de delectu atq exexcitio tyronus uudus tani¬

Expanded text:
nstituta maiorum partis armatae plenissime clementiam vestram peritissimeque retinere continuis declaratur victoriis ac triumphis, siquidem indubitata adprobatio artis sit rerum semper effectus. Verum tranquillitas tua, imperator invicte, altiore consilio quam mens poterat terrena concipere ex libris antiqua desiderat, cum ipsam antiquitatem factis recentibus antecedat. Igitur cum haec litteris breviter comprehendere maiestati vestrae non tam discenda quam recognoscenda praeciperer, certavit saepius devotio cum pudore. Quid enim audacius quam domino ac principi generis humani, domitori omnium gentium barbararum, aliquid de usu ac disciplina insinuare bellorum, nisi forte quod ipse iussisset fieri, quod iMiro itaque more in parendo audax factus sum dum metuo videri audacior si negassem. Ad quam temeritatem praecedens me indulgentiae vestrae perennitas animavit. Nam libellum de dilectu atque exercitio tironum dudum ta
Abbreviated transcription (Latin):
admissis in hoste equie. Sic adepti romani iuctoria patrie centulerumbt
rassus cu bellu aduersus Ariodestu in asia gerens inter
captiuitate urga qua ad equu erat usus oculu theacis a
batur exuit atq ab eo per dolore concitato transuerberatus dedecus seriu-¬
tutis ut uoluerat effugit.
ftun tato censoris filis in acie decidente e quo prolapsus cu se recoldegs
iduertissetq gladiu excidisse uagina ueritus ignominia¬

Expanded text:
hostem equis adepti victoriam patriae contulerunt. P. Crassus, cum bellum adversus Aristonicum in Asia gerens inter Romano captivitatem virga, qua ad equum erat usus, oculum Thracis, a quo tenebatur, eruit atque ab eo per dolorem concitato transverberatus dedecus servitutis, ut voluerat, effugit. M. Cato, Censorii filius, in acie decidente equo prolapsus, cum se recollegisset animadvertissetque gladium excidisse vaginae, veritus ignominia
Abbreviated transcription (Latin):
ii ab poenie obsessi parentes et libexos propter mopia
ipsi coriis madefactis et igne siccatis foliisq arborus et omnigenere anima
lini obsidente hannibale tanta inopra perpessi sunt ut
mures uenisse proditu memorie sit. eius aute uenditore fame periisse
emptore aute uixisẽ. fide tamen romanie⁊ perseuera uerunt:e¬
nienses cu a iuathõtis liberi et coniuges cedexentur pi
Racu cu oppuignaret Mithuĩdates captiuos eius uxbis produxit ostendit¬
ꝑ obsessieo anbitxitus futuru ut miseratione suoru compeuenet ad dedrtiõe

Expanded text:
i a Poenis obsessi parentes et liberos propter inopiam eiecerunt, ipsi coriis madefactis et igne siccatis foliisque arborum et omni genere animalium Casilini obsidente Hannibale tantam inopiam perpessi sunt, ut CC denariis murem venisse proditum memoriae sit eiusque venditorem fame perisse, emptorem autem vixisse. Fidem tamen servare govienses, cum a Viriatho his liberi et coniuges redderentur, pcum cum oppugnaret Mithridates, captivos eius urbis produxit ostenditque obsessis, arbitratus futurum, ut miseratione suorum compelleret ad deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
ordines relata consilio inciprente nocte quo tempore minime expectabat
per stationes hostii exupit.
Vblius Decius tribunus militu bello samnitico Cormielio consuli iniꝗs
quo erat modica manu mitteret seq duce his qui mittebantur obtulit
Aduocatus in diuexsi hostis emisit consule.Deciu aute cinxit obsediti
Illac q ingustias nocte exuꝑtione cu eluctatus esset Decus in columis
cu militibu e ⁊ consuli accessit.
De fecit sub Attilio Collatino consule cuius uarie traduntur nomina.
i latera quȩ superiora erant hostis insedexat depopo
a consule .ecc. milites quos hortatus ut uixtute sua exexcitu seruarer
in media ualle dedutuxit.Ad opprimendos eos undiq duscendit ho¬
stis longoq et aspero pxelio retentus occasione consuli etia ad extra

Expanded text:
minime exspectabatur, per stationes hostium erupit. P. Decius tribunus militum bello Samnitico Cornelio consuli iniquicollem, qui in propinquo erat, modicam manum mitteret, seque ducem his qui mittebantur obtulit. Avocatus in diversum hostis emisit consulem, Decium autem cinxit obseditque. Illas quoque angustias nocte eruptione facta cum eluctatus esset Decius, incolumis cum militibus consuli accessit. Idem fecit sub Atilio Calatino consule, cuius varie traduntur nomina: s latera omniaque superiora hostis insederat, dea consule trecentos milites, quos hortatus, ut virtute sua exercitum servarent, in mediam vallem decucurrit; ad opprimendos eos undique descendit hostis longoque et aspero proelio retentus occasionem consuli ad e
Abbreviated transcription (Latin):
uixit gratieq ei a senatu et populo acte sunt quia non desperasset ue.p
ad cannas cu in minoribus castris cicunsederentur suaserunt com¬
militonibue ut stringerent gladios et pex hostiu presidia exumƿe¬
rent secu id sibi animi esse. et cu ia nemini ad erumpendu audacu
fiusset affirmantes decuntantibus duodeci omnino equitibus qui
comitati sustinuerant xepertis in columes tanusium peruenexũt.
ecilius gonterus Crassus in hispania cu tribus milibus hominu predatu

Expanded text:
m cladem vixit gratiaeque ei a senatu et populo actae sunt, quod non desperasset rem pum cladem vixit gratiaeque ei a senatu et populo actae sunt, quod non desperasset rem puad Cannas, cum in minoribus castris circumsederentur, suaserunt commilitonibus, stringerent gladios et per hostium praesidia erumperent secum, id sibi animi esse, etiamsi nemini ad erumpendum audacia fuisset, affirmantes; de cunctantibus XII omnino equitibus, L. Peditibus, qui comitari sustinerent, repertis incolumes Canusium pervenerunt. C. Fonteius Crassus in Hispania cum tribus milibus hominum praeda
Abbreviated transcription (Latin):
is pompeueminantibus dixepturos pecrinia milit
quȩ in trimpho feretur Sexiulio et Glaucia cohortantibue s
Noxq eos quoc ex autorauerat ignominia deprecanteso restituit et op¬
timos militees habrt.
quid impexaret/ dixit ut se imitarentur et aixepto signo hostes pri¬
mus inuasit que secuti iucto xia adepti sunt nrudins incidulo¬
FluisMAarcellus cu in manus galloxu imprudens incidisset circũ¬
de regionie qua euaderet causa equu in orbe flexi
cu omnia esse infesta uidisset deprecatus deos in medios hostes ir¬
rupit. Quibus inopinata audacia pexculsis duce qͦ coru trutidauit. Atꝙ
ubi spec salutis iux supexfuerat inde opima retulit spolia.
Aulus amisso ad cannas exencitu offexente equu Lentulo quo fugenre¬
et superesset cladi ꝗͣꝗ non per ipsu contracte noluit red in eo saxo cu
seuulneratus acclinauerat pexsedit donec ab hostibus oppressus confo

Expanded text:
 Pompeius minantibus direpturos pecuniam militibus, quae in triumpho ferretur, Servilio et Glaucia cohortantibus, ut mox eosdem, quos exauctoraverat, ignominiam deprecantis restituit et optimos milites habuit. sset a militibus, quid imperaret, dixit, ut se imitarentur, et arrepto signo hostis primus invasit; quem secuti victoriam adepti sunt. Claudius Marcellus, cum in manus Gallorum imprudens incidisset, circumspiciendae regionis qua evaderet causa equum in orbem flexit, deinde cum omnia esse infesta vidisset, precatus deos in medios hostis irrupit; quibus inopinata audacia perculsis ducem quoque eorum trucidavit atque, ubi spes salutis vix superfuerat, inde opima rettulit spolia. L. Paulus, amisso ad Cannas exercitu, offerente equom Lentulo, quo fugeret, superesse cladi quamquam non per ipsum contractae noluit, sed in eo saxo, cui se vulneratus acclinaverat, persedit, donec ab hostibus oppressus confod
Abbreviated transcription (Latin):
sissent Sepe eni aduersu bellatores cassidibus cathafractie loricisq mu-¬
nitos terroces lapides de funda uel fustibalo destinati sagitis si
giaiuores cu memibris integris loctale tamen uulnus importent eł sine
eniudia sangiunis hostis lipide ictus intereat. In mmnibus autez ueterau
preluis sunditores militasse nullus ignorat. Qua res ideo ab uniuersis tyro¬
pabus fruquenti exercitio discenda est quia sinda portire nullus est
rabns siet anqua defensores aut colles et ab oppugnatione castelloru suie
cuulatu lapidibꝰ barbari fundisq ƿellendi sunt
Ve execicio plumbatarus

Expanded text:
sissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque musissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque munitos teretes lapides de funda vel fustibalo destinati sagittis sunt omnibus graviores, cum membris integris letale tamen vulnus importent et sine invidia sanguinis hostis lapide ictus intereat. In omnibus autem veterum proeliis funditores militasse nullus ignorat. Quae res ideo ab universis tironibus frequenti exercitio discenda est quia fundam portare nullus est mons sit aliquis defendendus aut collis; et ab oppugnatione castellorum sive civitatum lapidibus barbari fundisque pellendi sunt. XVII DE EXERCITIO PLVMBATAR
Abbreviated transcription (Latin):
uipaocubidue nel sasohanc ues artifice cligen die entator nasribin¬
ao pollotia ut orturscuententeneant et fortiter implepotiet dunistel foxa
Sit et duxtra cuccus ratione ducatur ut ad illud quod feriendiena est ocuir¬
lus pariter inimusq consentiant ut suse equao siue uiteretuent n sagit¬
habeantes cato in libris de disciplina militari eiudenter ostendit et c̃s¬
dius piuiibus iculaturib institutis atq pexdoctis hoste ciui pruis impan¬
dmpn fuoiat superalut. Africanus quides Scipio cu aduexsus numantinos
perioroꝵ sutuu esse non exedidit nisi omnibus tenturiis lectos sagitta¬
rioo misciusset.
qditinooe Tapides fundis exercendoettyronee XVI¬
suo uel manib uel fundis iaciendos exexceri diligent
nit uniores gundaru eni usu primi baleariu insolaris habitatores
et inugnisse et ita perite exercius se dicũt᷑ ut matees paruos filios nul¬
su tibu contingere sinexent nisi que ex funda destinato lapide percus¬

Expanded text:
es ad hanc rem artifices eligendi et maior adhibenda sollertia ut arcum scienter teneant, ut fortiter impleant, ut sinistra fixa sit, ut dextra cum ratione ducatur, ut ad illud quod feriendum est oculus pariter animusque consentiat, ut sive in equo sive in terra rectum sagitii in proeliis habeant et Cato in libris de disciplina militari evidenter ostendit et Claudius pluribus iaculatoribus institutis atque perdoctis hostem cui prius impar fuerat superavit. Africanus quidem Scipio, cum adversus Numantinos,periorem futurum esse non credidit nisi in omnibus centuriis lectos sagittarios miscuisset. XVI AD IACTANDOS LAPIDES FVNDIS EXERCENDOS TIRONES o vel manibus vel fundis iaciendos exerceri diligenter convenit iuniores. Fundarum usum primi Balearium insularum habitatores et invenisse et ita perite exercuisse dicuntur ut matres parvos filios nullum cibum contingere sinerent nisi quem ex funda destinato lapide percus
Abbreviated transcription (Latin):
dimissurius illos erat finxit litteras sibi pexuenisse ciuiu suoru prop¬
ter quas redeundu haberet. ac paulu regressus dimisit legitos his omniatuta
it abiisse phormione renunciantibues calcidenses sꝑe et obł
abducti exexcitus remissa urbie custodia cu confesti ꝑhormion reuertisset
ł cibiades aduersus bitancios qui se menibus continebant insidias disposuit et simulato
regressu incautos eocs supexauit.
iriacus eu tridiu iter discedens confecisset illud ide in uno die regressus secu¬
xos sexobrigensers et sacrificio ꝗͣ maxime occupatos oppressit.
paminundas matinia cu lacedemonios in subsidiu hostiu uenisse
animaduertisset ratus posse lacedemonios occupari si cla illo protẽc¬
is esset nocte cxebros ignes fieri iussit ut ipse specie reman
cultaret profectione. seda transfuga proditus assecuto exexcitu lace¬

Expanded text:
dimissurus illos erat, finxit litteras sibi supervenisse civium suorum, propdimissurus illos erat, finxit litteras sibi supervenisse civium suorum, propter quas redeundum haberet. Ac paulum regressus dimisit legatos. His omnia tuta et abisse Phormionem renuntiantibus, Chalcidenses spe et oblatae humanitatis et abducti exercitus remissa urbis custodia, cum confestim Phormion revertisset,Alcibiades adversus Byzantios, qui se moenibus continebant, insidias disposuit et simulato regressu incautos eos oppressit. Viriathus, cum tridui iter discedens confecisset, idem illud uno die remensus securos Segobrigenses et sacrificio cum maxime occupatos oppressit. Epaminondas Mantineae, cum Lacedaemonios in subsidium hosti venisse animadverteret, ratus posse Lacedaemonem occupari, si clam illo profectus esset, nocte crebros ignes fieri iussit, ut specie remanendi occultaret profectionem. Sed a transfuga proditus, assecuto exercitu Lace
Abbreviated transcription (Latin):
sus simulata fuga perse quente oppidanos longius cedendo protraxit. Insi
ideq eius gratia du trepide recurxunt obuiis eis qui insidu
muroserant et ab tergo instantibrs quos persecuti fuerant in medio tencidati sunt.
riacus disposito per occulta militẽ paucos misit qui abigexent
redatores pexsequerentiu deducti in insidras cesiq sunt.
Cordisti equites cu a crecea eduaxu partiu presidio prepositus erat lucul¬
lus pecoxa abigere simulante yrouocauerunt exupi
mentiti sequente Lucullu in insidias deduxerunt et octingento milites cu
montoria occulte habita classe e nauibus uelo cissima preter hostilia picesidia
etia tuutateni occupnit.
Arta dux pcenoiu in sicilia lilibeu nostris terra mariq obsidentibus parte
legatis eorunde eos requirentibue benigne respondit. et nocte qua

Expanded text:
sus simulata fuga persequentis oppidanos longius cedendo protraxit. Insidsus simulata fuga persequentis oppidanos longius cedendo protraxit. Insidt, defendendaeque eius gratia dum trepide recurrunt, obviis eis qui insidiati iuxta muros erant et a tergo instantibus quos persecuti fuerant, in medio trucidati sunt. Viriathus disposito per occulta milite paucos misit, qui abigerentpraedatores persequerentur, deducti in insidias caesique sunt. Scordisci equites, cum Heracleae diversarum partium praesidio praepositus esset Lucullus, pecora abigere simulantes provocaverunt eruptionem; fugam deinde mentiti sequentem Lucullum in insidias deduxerunt et octingentos cum eo milist quaedam promunturia occulte habita classe, e navibus velocissimam praeter hostilia praesidia etiam civitatem occupavit. Barca, dux Poenorum, in Sicilia Lilybaeum nostris terra marique obsidentibus partemlegatis eorum de ea re querentibus benigne respondit et nocte, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uosda ex auxiliaribus maxime imbelles aggredimerato
Eluics Scipio insardinia cuiusda ciuitatis paxrte militu relicta oppugnatioe
struxenat specie fugientie finxit. In secutisq temere oppidanis per
eos quos in proximo occultauerat oppidu inuasit.
nnibal cu obsideret hiemera cuutate castea sua capi de
ita deceptis ut gaudio impulsi relicta urbe procuruerent ad punicuuallu
anibal uacua urbe ꝑ xos in insidiis adhanc ipsa occasione posuenat guptiõe
Dem ut saguntinos cliceret nara acie ad muros actedens ad prima exuptioe
oppidi norus simulita fuga cenie interpositoq exercitu ab oppido interclusdĩq
ab sus hostes in medio txucidauit.
mulco cartaginensis ipud agrigentu iuxta oppidu parte copiaru in subsi¬
diis posuit precepitq sius ut cu procesissent oppidani ligna humida incidu¬
rentpOeindecus peli quapaute e percit̃s iute ad eliciendo hostes progres¬

Expanded text:
uosdam ex auxiliaribus maxime imbelles adgredi moeniaum cepit. L. Scipio in Sardinia, cuiusdam civitatis parte militum relicta oppugnatione quam instruxerat, speciem fugientis praestitit; insecutisque temere oppidanis per eos, quos in proximo occultaverat, oppidum invasit. Hannibal, cum obsideret civitatem Himeram, castra sua capi de ita deceptis, ut gaudio impulsi relicta urbe procurrerent ad Punicum vallum, Hannibal vacuam urbem per eos, quos in insidiis ad hanc ipsam occasionem posuerat, cepit. Idem, ut Saguntinos eliceret, rara acie ad muros accedens ad primam eruptionem oppidanorum simulata fuga cessit interpositoque exercitu ab oppido interclusos a suis hostes in medio trucidavit. Himilco Carthaginiensis apud Agrigentum iuxta oppidum partem copiarum in insidiis posuit praecepitque his, ut, cum processissent oppidani, ligna umida incenderent. Deinde cum reliqua parte exercitus luce ad eliciendos hostes progres
Abbreviated transcription (Latin):
Hilippus cu trinasu castellu nulla ii capere posset ante ipsos mu
a egessit simulauitq agi cuniculu.Castellani quia sur
non tami longinquo spatio distantia quo tempore ad altexu eoru exer¬
citu admouẽbat precepit ut ex composito ab aliis castris quatuor equiter
coxonati notabili alacritate uelut iuestoria nunciantes uenirent. ad
ilatione curauit ut silua que in medio erat incenderetur pr
du in parte se ia superatos existimant defecexunt :¬
xrus rex persaru incluso sardibus Ciaceso qua ꝓrexuptus mons nul-¬
lu aditu prestabat ad ingnia malos excedentes altitudine iugi subrexu
dos monti admauit . Tu prima luce ex altera parte muxos aggressueo¬
est. ubi orto ia sole simulacra illa armatoru referentia habrtu Rẽ¬
fulserunt oppidani capta ube a tergo credentes et ob hoc in fugam
dilapsi uctoria hostibus concesserunt.
De irnuptione ex diuersa pa

Expanded text:
 cum Prinassum castellum nulla vi capere posset, terram os egessit simulavitque agi cuniculum; castellani, quia subnon ita longo spatio distantia, quo tempore ad alterum eorum exercitum admovebat, praecepit, ut ex composito ab aliis castris quattuor equites coronati notabili alacritate velut victoriam nuntiantes venirent. Adlationem curavit, ut silva, quae in medio erat, incenderetur, pdum in parte iam se superatos existimant, defecerunt. Cyrus, Persarum rex, incluso Sardibus Croeso, qua praeruptus mons nullum aditum praestabat ad moenia, malos exaequantis altitudinem iugi subrexittuque eos monti admovit. Tum prima luce ex altera parte muros adgressus. Ubi orto sole simulacra illa armatorum referentia habitum refulserunt, oppidani captam urbem a tergo credentes et ob hoc in fugam dilapsi victoriam hostibus concesserunt. IX De Irruptione ex Diversa Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tuo utrmiq pexiculo. sed maiore oppugnantiu sanguine exerteantite luctuosa
certamina. Illi eni qui muros inuadere cupiunt terrifico apparatu expositis
topus specie deditionie formidine geminant tubaruq strepitu hominumq
pernuxto lunc qiua timor magis frangit insuetos primo impetu stupentibus
oppidarus si discriminu expeximenta non noxũt admotis scalics inuaditius ciut¬
taes. Quod si fidentibus siue militaris uiris reprimatur prima congexsscio stati
cliusis crescit audacia. hic eni etia non terrore sed uribus et arte cõfligitur.
eratio machinaru quibus muri opprimuntur.

Expanded text:
 praeparatur, mutuo utrimque periculo sed maiore oppugnantium sanguine exercentur luctuosa certamina. Illi enim qui muros invadere cupiunt terrifico apparatu expositis copiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et iam non terrore sed viribus et arte confligitur. XIII ENVMERATIO MACHINARVM QVIBVS MVRI OPPVGNANTVR
Abbreviated transcription (Latin):
i ubet: celerit eꝗtatꝰ ad qͦtidianũ itineris offitiu rei̾tit
Pugnat᷑ acritꝰ ad nouusimu agm̃: adeo ut pene terga uertat. cõpł¬
resq milites ẽt̃ nõ nulli cẽturiões int̾ficiũt᷑. In stabat agm Caesarii¬

Expanded text:
iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene terga convertant, compluresque milites, et
Abbreviated transcription (Latin):
aꝓpropĩquatũ signa legiou cõsistere iuberẽt: magnoq impe¬
tu eꝗtatu repellerẽt. eo sũmoto repẽte incitati cursu ĩ ualless
uniuẽse dimitterẽt. Atꝙ ita trasgressi rursus ĩ locis suꝑiorib cõsis¬
terẽt. Na tãtu ab eꝗtãtu suoꝵ auxilus hrent. qͦꝵt numer
hẽbãt magnũ ut eos suꝑiorib ꝑterritos p̾lus ĩ mediu reciꝑẽt
agm̃. ultroq eoi tuerẽtur: qrt nłłi ex itine̾ licebat. ꝗn ab eꝗtatu
Cxsaris exciꝑet᷑. Tali dũ pugnat᷑ m̃o lẽte atꝙ paulati ꝓcedit᷑. cre¬
broꝙ ut sint auxilio sui subsistũt: ut tũ accidit. milia eĩ ꝓgressi
.iiii.uehem̃tius ꝑagitati ab eꝗtatu mõte exceliu capiũt. Ibiꝙ una
frõte cõtra hoste castra muniũt. neꝙ ium̃tis onera deponũt.
ubi Cxsaris castra posita tabernaculaꝙ cõstituta & dimissos eꝗtes
paucas cohortes reliꝗt. hora .x. subseꝗ pabulatores eꝗtesq reuo-

Expanded text:
ropinquatum, legionum signa consistere iuberent magnoque impetu equitatum repellerent, eo submoto repente incitati cursu sese in vallis universi demitterent atque ita transgressi rursus in locis superioribus consisterent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnu licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque revocari
Abbreviated transcription (Latin):
sias milites int̾ se habuerĩt sua spõte ad Caesare intro
xerũt. Petreuis atꝙ Afranius cu stipẽdui a legiõib pene seditiõe
facta flagitarẽt: cuiꝰ illi die nõdu uẽinꝰ̾e dicerẽt. Casar ut cogn
tertia parte exercitus eo biduo dimissã duas legioẽs suas ante¬
dere: reliquas subsequi uissit: ut nõ longo int̾ se sp
stra facerẽt. eiꝙ negotio. Q fusui Calenu legatu prefecit.
Hoc euis ꝑscripto ex hispania ad uaru flumen est iter tactio
atq ibi reliqua pars exercitus dimissa

Expanded text:
s habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Petreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognotertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa
Abbreviated transcription (Latin):
tiliui afranu uenit᷑ ĩ eũ locũ quẽ Cesar delegit. Audiẽte utroꝙ ex¬
citu loꝗt᷑ afranius: nõ ẽẽ aut ip̃is aut militib succẽsendu ꝙ frdem
erga imꝑatore suu.CN. Pompeiũ cõseruare uoluerit. ¬
aũt pene ut feminas circũ munitos ꝓhiberi aqua ꝓhibe̾i̾ ĩgressu : neqp
corpore dolore neꝙ aĩo ignominia ferre posse. Ita se iietos
cõfiteri. orare att obsecrare si qui locus misericoͬdiȩ relĩquat ne
add ultimũ suppliciũ ꝓgredi necesse hẽat. Hec ꝗͣ potest dẜmi̾t¬
tissime et subiectissime expõit. Ad hec Cesar respõdit. Nuii
Tiu has partes querimõĩȩ uel mueratiõis minui cõueũtẽ. reliqͦs

Expanded text:
filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exfilius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus c
Abbreviated transcription (Latin):
plex. Legioai tertia ĩ subsidus locu alie cohortes optinebant.
Cesaris triplex sed prima acie quaterne cohortes ex .ũ. legiõe
tenebãt. Has subsidiariȩ ternȩ. & rursus alię totidẽ sue
cuiusq legĩois subsequebat᷑. Sagitaru funditoresꝙ media cõtinebãt
acie. eꝗtes latera cingebãt. Tali instructa acie. tene̾ ut̾q ꝓpositi
uidebat᷑. Cesar nisi coaetus p̃liu cõmittere. ille at ut oꝑa Cesaris
utriꝙ ĩ castra discedũt. Postero die munitiões institutas Casar parit
Cesar germanos leiuis armature eꝗt eꝵ  parte flumis traicit: crebrasq
ĩ ripis custodias disponit. Tande oĩb reb obsessis quartu ia diem
petũt. & id si fieri possit semoto a militib loco. Ubi a Caesare ne-¬
gatu & pala si colloꝗ uellet tõtessu ẽ. dat᷑ obsidis loto Cesari

Expanded text:
plex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; plex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris  inde utrique in castra discedunt. postero die munitiones institutas Caesar parata re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari