comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes inclinaret᷑ hereticaᷤ. Cui cum ꝑsuad̾e ñ posset
legem de eus precepit scribi exilio. quam uolens ma¬
nus sue sub scͥptione roborare: nullum apicem com¬
firmare ꝯtend̾⁊: cõmota ẽ eius dextera eamq
subito tremor inuasit Tunc eius animo t̾rore
completo: ambab manib cartam rupit: Ostñ¬

Expanded text:
tes declinaret haereticas. Cui non persuadens, legem de ejus scribi praecepit exsilio, quam volens manus suae subscriptione roborare, nullum apicem comfirmare contenderet, commota est ejus dextera, eamque subito tremor invasit. Tunc ejus animo terrore completo, ambabus manibus chartam rupit. Osten
Abbreviated transcription (Latin):
traq parte ianuarum astarent ministr templi.
qui asꝑsione aque sicut ip̃i dicebant purgarent
ingredientes: ualencianus precedens pͥncipem
asꝑsionis guttam suauidit inclamide.⁊ indigna¬
tus pugno ꝑcussit templi ministrum. dicens se¬
illa asꝑsione macłatum: potius quam purgatum:
Quod respiciens imꝑator iussit eum in custodia
recipi: ⁊ demum ad heremũ destinari S illecũ
annꝰ ⁊ pauci ꝑtransissent dies ꝓ mercede confes¬
sionis recepit imꝑiũ. Non solum enim in illa ui¬
ta diligentes se deus honorat. s aliquando etiam
inp̃sent bonoꝵ oꝑm retributiones impendit. ⁊ p̃¬

Expanded text:
traque parte januarum astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi ministrum: dicens se maculatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum in custodiam tunc redigi et ad eremum destinari. Sed ille cum annus et pauci transissent menses, pro mercede confessionis recepit imperium. Non solum enim in illa vita diligentes se Deus honorat; sed aliquando etiam in praesenti bonorum operum retributiones impendit, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatoris. ꝯstantini: S ⁊ apd̃ sebasten palestine urbẽ
sancti baptiste iohannis sepulchrum populus paga¬
norum mente rabida: ⁊ funestis manib effregit ⁊ e¬
iusdem sancti martyris reliquias igne cremauit.
⁊ puluer inmixtasꝑ agros ⁊rura sparsit: Affuere
tamen quidam ꝑegrim de ierosolimis qui pau¬
ca iñ ossa incendio furtim subtraxere.⁊ secũ rede¬

Expanded text:
d Sebasten Palaestinae urbem sancti Joannis Baptistae sepulcrum populus paganorum funestis manibus effregit, et ejusdem martyris reliquias concremavit, et pulveri immistas per agros sparsit. Adfuere tamen quidam peregrini de Jerosolymis, qui pauca ossa incendio furtim subtraxere, et secum rede
Abbreviated transcription (Latin):
in pace Interea uero constantinus ꝯstantino po¬
litanus augustus in suburbio nicomedie defunc¬
tus est Constans quoq fr̃ eiusdum se intoleran¬
disuiciis tradidisset: maguencii tiranni dolis ne¬
etate grandeuum imꝑatorem sibi creauerant. ui¬
rum quidem natura simplicem. cunctisq iocund̾.
s qui nec pͥma umquã litt̾arum elementa didicis¬
set. Itaq cum pͥmum litt̾as litt̾arumq sillabasim¬
ꝑator senex interdum inuitus meditaretur: ã con¬
stancio quitunc in magnentium ultione frĩs
uatis feriis palacium simulq scolam dimisit: His¬
gladiatorum manu fretus inuasit imꝑium: S¬

Expanded text:
naverunt. Denique Constantinus Constantinopolitanus Augustus in suburbio Nicomediae defunctus est. Constans quoque frater ejus, dum se intolerandis vitiis tradidisset, Magnetii tyranni dolo neetate grandaevum, imperatorem sibi milites creaverunt, virum natura simplicem, cunctisque jucundum, sed qui ne prima quidem umquam litterarum elementa didicisset. Itaque cum primas litteras, litterarumque syllabas, imperator senex, interdum invitus, meditaretur, a Constantio, qui tunc in Magnentium, ultione fratris ivatis feriis, palatium simul scholamque dimisit. gladiatorum manu fretus inuasit imperium:
Abbreviated transcription (Latin):
ciis fontib ⁊ torrentib scaturiat. ⁊ hec mͦ compendioso
⁊ narbonensem ꝑunciã que pars galliarum ẽ descͥba¬
mus: Narbonensis ꝓumcia ht̃ ab oriente alpesgothica.
⁊ ab occidente hyspamam.⁊ acircio aquitaniã. ⁊a septẽ
galliam. ⁊ am̃idie insulas baleares: A fronte uõ qua
rhodanꝰ inmare defluit insulas cidadas Hisita de¬
cursis: ad hystoricam reũtaramenitatem:¬
onstantinꝰ gͥ magnus ꝯstancii mod̾atissi¬
mi ⁊ egregii pͥncipis filius. inbritannia

Expanded text:
ciis fontibus et torrentibus scaturiat. Et haec modo ciis fontibus et torrentibus scaturiat. Et haec modo et Narbonensem provinciam, quae pars Galliarum est, describamus. Narbonensis provincia habet ab oriente Alpes Gothicas et ab occidente Hispaniam et a circio Aquitaniam et ab aquilmeridie insulas Baleares, a fronte vero qua Rodanus defluit in mare insulas Cicladas. His ita decursis, ad historicam revertar amenitatemonstantinus igitur Magnus, Constantii moderatissimi, et egregii principis filius, in Britannia
Abbreviated transcription (Latin):
as. Oximꝰ id ẽ sagiensis. Cenomannis. Lixouium. Nan¬
netis. anndꝰ que ⁊ andegaius. abricatina. Redonis.
uenetꝰ. Quar̃ augustudunꝰ ⁊ senonis maioris antiqͥ¬
tꝰ auctoritatis fuere Namaugustudunꝰ amicitiam
romanippłi amplectendo nobił euasit Senonenses
uõ romam quondam obsidione cinxert̃. fluunt. ꝑ lug¬
dunensem ꝓuinciam rhodanus ⁊ araris. que ⁊ sagon¬
nauocatur. ⁊ sequana que occeano britannico inm̃git᷑
Silue in eaꝑtitus ⁊ langolaria: hastres gallie ꝓuicias
dum franci occupauissent illam regionem que septem¬
tonem uersus int̾ mosam. ⁊ rhenum porrigitur austriã.
illam autem que a mosa usq ad litgerim ꝓtendit᷑. neu¬
striam. uo citauerunt Quedam tam̃ pars gallie quã
burgundiones intͣ lugdunensem occupauere ꝓuinci¬
am. nũc burgundia uocitat᷑: Aquitania uõ nom̃ ad huc
auitũ retinet. Dictaaquitana qd̃ pre cetis gallie ꝓum¬

Expanded text:
as; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nanas; Oximus id est Sagensis, Cinomannis, Luxovium, Nannetis, Andus quae et Andegavis, Abrincatina, Redonis, Venetus. Quarum Augustudunus et Senonis majoris auctoritatis antiquitus fuere. Nam Augustudunus amicitiam Romani populi amplectendo, nobilis evasit; Senonenses vero Romam quondam obsidione cinxerunt. Fluunt per Lugdunensem provinciam Rodanus et Araris qui et Sagonna vocatur, et Sequana qui oceano Britannico immergitur. Silvae in ea Perticus et Langularia. Has tres Galliae provincias dum Franci occupassent, illam regionem quae septentrionem versus inter Mosam et Rhenum porrigitur Austriam, illam autem quae a Mosa usque ad Ligerim protenditur Neustriam vocitaverunt. Quaedam tamen pars Galliae quam Burgundiones intra Lugdunensem occupavere provinciam nunc Burgundia vocatur. Aquitania vero nomen adhuc avitum retinet. Dicta Aquitania quod prae caeteris Gallie provin
Abbreviated transcription (Latin):
tes extendit᷑. ⁊ obliquo litgeris cursu qui eam ex parte
t̾minat. pene m orbem cingit᷑ Continent᷑ in eaurbese¬
gregie. narbona. aũnusque clarus mons dr̃. Bithuriᷤ.
Cadurx. Tholosa. Ruthenꝰ. Lemouis. Petͣgorica. Picta¬
uis. Burdegala. Santona. ⁊ Engolisma Meat ꝑaqui¬
tanniã dordonia que in uarũnam inmergit᷑. Silua
habeturmea lecenna. biturigib ⁊ aũns ꝯfinis Lug¬
dunensis autẽ ꝓuincia oritur amonte iurano. qui ẽ
int̃ sequanos ⁊ eleuticos. ⁊ a laculemanno. ⁊ flumine
rhodano. ⁊ extendit᷑ ad occeanũ britannicũ. dilatat᷑ꝙ
ad litgeris alueum. qui eam ab aquitania separat ⁊ di¬
uidit. Urbes in eamulte ⁊iopulente. lugd unũ. cabil¬
lonꝰ. edua. que ⁊̃ augustudunꝰ. senonis. autisiodorus.
niuedunꝰ. que ⁊ neũnis. mMeldis. trecas. Parisius. Rar¬
notum. gennabꝰ. que ⁊ aurelianis. Rothomagꝰ. Ebro¬

Expanded text:
tes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte tes extenditur, et obliquo Ligeris cursu, qui eam ex parte terminat, pene in orbem cingitur. Continentur in ea urbes egregiae: Narbona, Arvernus quae Clarus-Mons dicitur, Bituris, Cadurs, Tholosa, Ruthenus, Lemovis, Petragorica, Pictavis, Burdegala, Sanctona et Engolisma. Meat per Aquitaniam Dordonia, quae in Varunnam immergitur. Silva habetur in ea Letenna, Biturigibus et Arvernis confinis. Lugdunensis autem provincia oritur a monte Jurano, qui est inter Sequanos et Helvecios, et a lacu Lemanno et flumine Rodano, et extenditur ad oceanum Britannicum, dilataturque ad Ligeris alveum, qui eam ab Aquitania separat et dividit. Urbes in ea multae et opulentae: Lugdunum, Cabillonis, Edua quae et Augustudunus, Senonis, Autissiodorus, Nivedunus quae et Nevernis, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus quae et Aurelianis, Rothomagus, Ebro
Abbreviated transcription (Latin):
sius gallie situm quam nunc prefata francoꝵ gens incolit.
breuit̃ comprehendam. atꝙ depinguam Igitur uniũsa
gallia ñtam ampla qͣm inclita: ꝓiunciistrib terminaba¬
turantiquitꝰ. Quarum una belgica. alia aquitania. ali
auõ lugdunensis nominabat᷑. Porro belgica ꝓuintia
ht̃ ab oriente limitem fluminiᷤ then: ⁊ g̾maniã: Ab
euro uõ ht̃ alpesapenninas. ⁊ ameridie ꝓuntiã nar¬
bonensem.⁊ ab occasu ꝓuintiam lugdunensẽ. ⁊ acir¬
cio occeanũ britannicũ: Urbes eius inclite ⁊ famose.
colonia agͥpinensis. tungris. treueris. methis. que⁊
medio matricum. rhemis. laudunis. ⁊ pagꝰ eleucioꝵ.
quem ñcalamanni incolunt. fluunt ꝑ eand̃ ꝓuinciã.
scaldꝰ. matrona.⁊ mosa ⁊ausona. que ultimosrhemoꝵ
fines pret̾fluut:. Silua etiam habet᷑ in ea que dr arden¬
na que a ripisrheni fluminiᷤ usq intreueroꝵ fines exten¬
dit᷑ aquitania uõ auerunna flumine ad pyreneos mõ¬

Expanded text:
quam nunc prefata gens Francorum incolit, breviter comprehendam atque depingam. Igitur universa Gallia, non tam ampla quam inclita, tribus provinciis terminabatur antiquitus. Quarum una Belgica, alia Aquitania, alia vero Lugdunensis nominabatur. Porro Belgica provincia habet ab oriente limitem fluminis Rheni et Germaniam, ab euro vero habet alpes Apenninas et a meridie provinciam Narbonensem et ab occasu provinciam Lugdunensem et a circio occanum Britannicum. Urbes ejus inclitae et famosae: Colonnia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Mettis quae et Mediomatricum; Remis, Laudunis, et pagus Helveciorum, quem nunc Alemanni incolunt. Fluunt per eandem provinciam Scaldus, Matrona, Mosa et Ausona, quae ultimos Remorum fines preterfluit. Silva eciam habetur in ea quae dicitur Ardenna, quae a ripis Reni fluminis usque in Treverorum fines extenditur. Aquitania vero a Varunna flumine ad Pireneos mon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsterneret᷑. ad urbem fugiendo remeare uolñs max¬
entius. pontem quẽ diximꝰ nauigiis compositũ ascñ¬
dit. Et subito subsedere naues. ⁊ ip̃e lapsu equi in ꝓ¬
nꝰ urbem romam tͥumphans. ingredit᷑. uta tocius
phiilli senatꝰ erex̃. uexillũ scẽ crucis in dext̾a sua ma¬
nu fecit depingi. ⁊ subt̃ ascribi. hoc ẽẽ inuincibile¬
ferox Quem licinius aroma digressus. expugnare
parauit: Et cum iam ferro licinii cecidisset exercitus.

Expanded text:
is prosterneretur, ad Urbem fugiendo remeare volens Maxentius, pontem quem diximus navigiis compositum, ascendit, et continuo subsedere naves, et ipse lapsu equi, in pnus Romam triumphans ingreditur et ita totius agines senatus erigeret, uexillum crucis in dextera ymaginis iussit depingi et subter ascribi: ‘Hoc est signum inuincibileferox, quem Licinius Roma digressus expugnare paravit. Et cum jam ferro Licinii cecidisset exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
bap̃matis temꝑe. iure urando miserrimum obliga
płicam d̾elinquens: contrarias partes sumpsit. ⁊ qd̾
sectationem duitex̃. nec uoluntati potestatem ãmis¬
cuit. quo ad huc iuiuentis frĩs auctoritate com pres¬
sus est Contemplabatur enm de eo quantam uĩ
mulciscendam fidem fideł imꝑator posset exerc̾e.
qui tantam ꝯstanciam ꝓ retinenda quondam mi¬
matis assertor. qui mediolanensium diu tenuerat
p̃sulatum: sero defunctus ẽ: Tunc euocans ep̃os. im¬
ꝑte uiri eruditi diuinis eloquiis. qualem oporte¬
at eẽ pontificem.⁊ quia non decet eum uerbo so¬
cius semet ip̃m imitatorem uirtutis ostend̾e. testẽ¬
q doctrine. ꝯuersationem bonam hrẽ: Talem itaq¬
inpontificali constituite sede.curi nos qui guber¬
namus imꝑium sincere capita nr̃a submittamꝰ.
⁊ cius monita dum tamqͣm homines deliquerimꝰ.
ret sapiens ⁊ pius existens At ille Supranos ẽ in
dore fulgentes. melius poteritis eligere Tunc m̃

Expanded text:
baptismatis tempore jurejurando miserrimum obligavpostolicam derelinquens, contrarias partes sumpsit. Quod sectationem diu texit, nec voluntati potestatem admiscuit, quoad viventis fratris auctoritate compressus est. Contemplabatur enim de eo, quantam vim in ulciscenda fide imperator posset exercere, qui tantam constantiam pro retinenda quondam mimatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, sero defunctus est. Cui Ambrosiperte, eruditi quippe divinis eloquiis, qualem oporteat esse pontificem, quia non decet eum cius semetipsos imitatores virtutis, - ostendere testemque doctrine eligite, et in pontificali constituite sede, cui et nos qui gubernamus imperium, sincere capita nostra submittamus, et ejus monita, dum tanquam homines deliquerimus, ret, sapiens, et pius existens. At ille: Super vos, inquet illo splendore fulgentes, melius poteritis eligere. Tunc sac
Abbreviated transcription (Latin):
cepiss insidiisꝯuersus ad ren̾entiã p̃sentiᷤ ang̾t ñ solũ
ꝑiculo lib̾auit: uer̃ etiam instrux̃ auxilio. at ubiado¬
tigua miscende pugne spacia ꝑuentum ẽ: magnꝰ turbo uen¬
toꝵ in ora hostium ruit: Ferebant᷑ q ꝑ aera spicula nr̃oꝵ.
atq ult᷑ mensuram humansictꝰ ꝑ mane depprtata. nus¬
qͣm cad̾e pͥusqͣm imping̾ent sinebant᷑. ⁊ que ip̃i uehe¬
ment̃ intorserant. excepta uentis. impetu supinata re¬
tͦrsum: ip̃os infelicit̾ ꝯ figebant: ꝓspȩẽ itaq sibi huma¬
ne ꝯscientie pauor Nam ꝯtinuo sese parua manu fu¬
sa. uictoꝵ theodosio hostilis ꝓstrauit ex̃citꝰ. eugeniꝰq cap¬
tꝰ atq int̾fectꝰ ẽ arbogastes uõ sua sese manu ꝑ culit
Sicq horum duoꝵ sangͥne bellum cuule restinctũ ẽ: Patu¬

Expanded text:
cepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum cepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxtigua miscendae pugnae spatia perventum est, magnus turbo ventorum in ora hostium irruit, ferebanturque per acrem spicula nostrorum, atque ultra mensuram humani ictus per inane deportata nusquam cadere, priusquam impingerent, sinebantur; et quae ipsi vehementer intorserant, excepta venti impetu supinata retrorsum, ipsos infeliciter configebant. Prospexit itaque sibi humanae conscientiae pavor. Nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus, Eugeniusque captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine bellum civile restinctum est
Abbreviated transcription (Latin):
heodosius gͥ magnꝰ grãno imꝑatore defuncto.¬
annis .u Porro sic̃ dcm̃ ẽ int̾fecto uiniore ualenti¬
niano. eugenius ⁊ arbogastes instructas acies campis
expedierant. ⁊ alpum alta latera in euitabiles q tͥn¬
situs. p̃missis callide insidiis occupauerant: ⁊ si num̃o
uł uirib impares. sola tamen belhpositione uictoreᷤ:
at uõ theodosius in sũmis alpib ostitutꝰ. experscy b ac
sompni. sciens qd̾ destitutꝰ suis. nesciens. qd̾ clausꝰ alie
nis dnm̃ xp̃m. solus solum. qui possit omnia: corꝑe¬
humi fusus. mente celo fixꝰ orabat Dehinc uõ pꝰ quam
in sõnem noctem p̃cum ꝯtinuatione tͣnseg̃. ⁊ testes ꝓpe¬
modum quaᷤᷤ in p̃cium p̃sidii celestiᷤ append̾at. lac̾mar̃
laciuias reliquit: fiducialit̾ arma corripuit Solusꝙ
bellum etiam sinemo sequ̾etur. uictor inmisit fut᷑us
Prima salutiᷤ iua extitit. arbitio hostilium partium co¬
mes Qui cum ignarum imꝑatorem circumpositᷤ ex¬

Expanded text:
ncto,cim. Porro, sicut dictum est, interfecto juniore Valentiniano, Eugenius et Arbogastes instructas acies campis expedierant, et Alpium alta latera, imperviosque transitus praemissis callide insidiis occupaverant, etsi numero vel viribus impares, sola tamen belli positione victores. At vero Theodosius in summis Alpibus constitutus, expers somni ac cibi, sciens quod destitutus a suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum qui possit omnia, corhumi fusus, mente coelo fixus orabat. Dehinc postquam insomnem noctem precum continuatione transegit, et testes propemodum quas in pretium praesidii coelestis appenderat lacrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit solus, scbellum, etiam si nemo sequeretur, victor futurus immisit. Prima salutis via exstitit Arbitio hostilium partium comes, qui cum ignarum im
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatẽ int̾ uiros militares habebat. Quicum ui
re:cum ip̃e xp̃ianus existeret: Cumq uox omniũ¬
ei cõmunit̾ ꝓclamass dicentium se quoq xp̃ianoᷤᷤ
bat iouianus de cõmuni salute.⁊ quomodo posset
locorum inquitate captus.⁊ hostib circum septus.
nullam euadendi facultatem ꝓspiceret. pepigit fe
duscum sapore ꝑsarum rege: nisibin opidum par¬
temq suꝑioris mesopotamie ei ꝯcessit Moxq ꝑ¬
sarum rex forum uenalium illi in deserto p̃ꝑari fe¬
cit. ⁊ ita iouinianus de medio hostium: romanum
laciam remearet: in quoddam cubicłm nouum
sese recepit: ubi calore prunarum ⁊ nidore parietũ.
nuꝑ calce illitoꝵ p̃grauatus ⁊ suffocatus. uiͦiͦi. dem̃
mense quam imꝑare ceꝑat uitam finiuit.⁊ tam pia.¬

Expanded text:
cessitatem inter viros militares habebat. Qui cum vire, cum ipse Christianus existeret. Cumque vox omnium communiter proclamasset dicentium se quoque bat itaque Jovianus de communi salute, et quomodo posset locorum iniquitate captus et hostibus circumsaeptus nullam euadendi facultatem nancisceretur, fdus cum Sapore rege Persarum, et Nisibim oppidum, partemque superioris Mesopotamiae ei concessit. Moxque Persarum rex forum venalium rerum illi in deserto praeparari fecit. Et ita Jovinianus de medio hostium Romanum elatiam remearet, in quoddam cubiculum novum sese recepit, ubi nuper calce illitorum, adgravatus et suffocatus, octavo demum mense quam imperare coeperat, vitam finivit. 548
Abbreviated transcription (Latin):
niq incredibile ẽ memoratu qͣm breui eiꝰ studio sc̃a
sumptum edificandarũ eccłarum fuit ardens Nã
cumas afluentissime conferebat Scribebat insuꝑ
singuł ciuitatib regni sui. ut poputꝰ ep̃is ministraret.
mꝰ eius estuabat. ⁊ benignum ip̃ius ingeniũ atq cle¬

Expanded text:
 incredibile est, quam brevi ejus studio sancta sumptus aedificandarum Ecclesiarum fuerit ardor. Nam cunias profluentissime conferebat. Scribebat insuper singulis civitatibus regni sui, ut populus episcopis ministraret us animus aestuabat, et benignum ejus ingenium atque cle
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratus ꝯspirante secum collega licinio bellũ
nentis belli necc̃itate pugne ꝓximus ꝑtͣctaret. ui¬
dit ꝑ soporem in celo signũ sce̾ crucis flãmeo nito
re rutilare. ⁊ angłossibi assistentes ⁊ dicentes. Con¬
signum qd uid̾at in uexilla depuxit militaria:

Expanded text:
tium conspirante secum collega suo Licinio bellum nentis belli necessitate pertractaret, vidit per soporem in coelo signum sanctae crucis το ταυ, id est Thau, et angelos sibi assitentes, et dicentes; signum, quod viderat, in vex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter uitandum fastidium legentis plenit̾ explanata
Preterea rome post leonem cuiꝰ supͣ fecimꝰ mentionem.
sedit stepħs quartus. stepħo quoq successit ꝑaschalis
Codem quoq temꝑe floruit sanctus egidius confessor
p̃cipuus. natione grecus. qui di nutu ueniens ad galli¬
as. in ꝓuincia cui septimania nomen ẽ. ħemiticã dux̃
uitam Claruit etiam his temꝑib pautꝰ gentis sue idẽ
longobardoꝵ historie scriptor Qui d monastio mon¬
tis cassini uenit in galliam. atractus amore ⁊ opinione
imꝑator creatus. imꝑauit annis.uiii Hic fuit

Expanded text:
propter vitandum fastidium legentis pleniter explanata. propter vitandum fastidium legentis pleniter explanata. Preterea Romae post Leonem, cujus supra fecimus mentionem, sedit Stephanus quartus; Stephano quoque successit Paschalis. Eodem quoque tempore floruit sanctus Egidius confessor precipuus, natione Grecus, qui Dei nutu veniens ad Gallias, in provintia cui Septimania nomen est heremiticam duxit vitam. Claruit etiam his temporibus Paulus gentis suae, id est Longobardorum, historiae scriptor. Qui de monasterio montis Cassini venit in Galliam, attractus amore et opinione imperator creatus, imperavit annis 8. Hic fuit
Abbreviated transcription (Latin):
atulam. gundradam. btaydem. acteod̾atam supͤtites
reliquit. In quibꝰ rexpietatis sue p̃cipuum docum̃tũ
ostendit. cum filio defuncto. nepotem patri succed̾e.
neptes int̾ filias suas educari fecisset Imꝑator deniq
nicep horus ꝯstantinopolitanꝰ ad eum misit. ⁊ firmis¬
simum fedus cum eo dispo suit. totamq ueneciam illi
uoluntate spontanea donauit Uerum tandem magni¬
ficus imꝑator karolus cum finem uite sibicerneret ĩmi¬
nere: lodouico filio suo quem aquitanie regem dudũ
ordinauerat. coronam imꝑialem dereliquit: Bernan¬
dum autem filium pipini filii sui ytalie regem fecit. De¬
cessit autem anno uite sue.lxͦx .iiͦ. regniuõ sui. xl.uii.⁊ in¬
carnationisxͥ. dccͦc .xiͦii. indictione.iiii.u. kt̃ febir. Sepł
tus ẽ autem in eccł̃ia sc̃ẽ ħ genitͥtis marie aquisgrani:
arcusq suꝑtumulum eius deauratus est extructus Ce¬
terum eius omnia gesta que uulgo narrant᷑. ñ sunt ħ

Expanded text:
Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Imperator denique Nicephorus Constantinopolitanus ad eum misit, et firmissimum fedus cum eo disposuit, totamque Venetiam illi voluntate spontanea donavit cf. ADO.. Verum tandem magnificus imperator Karolus cum finem vitae sibi cerneret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae regem dudum ordinaverat, coronam imperialem dereliquit; Bernardum autem, filium Pipini filii sui, Italiae regem fecit. Decessit autem anno vitae suae 72, regni vero sui 47. et incarnationis Christi 814, indictiontus est autem in ecclesia sanctae Dei genitricis Mariae Aquisgrani, arcusque supra tumulum ejus deauratus est exstructus. Ceterum ejus omnia gesta quae vulgo narrantur non sunt hic
Abbreviated transcription (Latin):
duas ꝯcubinas gresiundam saxonic gn̾is.  qua ei¬
nata ẽ ei filia nomine ad althrut. ⁊ reginam que ge¬
nuit ei drogonem ⁊ hugonẽ Preterea mat̾ eius ber¬
trada in magno apud eum honore ꝯsenuit. Lib̾os
quoq suos ita censuit instituendos. ut tam filii qͣm
filie. pͥmo lib̾alibꝰ studiis. quibꝰ ⁊ ip̃e oꝑam dabat. eru¬
dirent᷑ Tum filios cum pͥmum etas paciebatur mo¬
re francoꝵ equitare.⁊ armis ac uenatio nibꝰ exerceri
fecit filias uero lanificio assuescere coloq acfuso
ne ꝑ ocium torꝑent oꝑam impend̾e. atq ad omnẽ ho¬
nestatem erudiri uissit Ex his omĩb duostamenfilioᷤ.
a filiam pͥusquam moreret᷑ amisit karolum quina¬
tu maior erat. ⁊ pipinum quem regem ytalie fecerat.⁊
uotrudem que filiarum eius primogenita. a constanti¬
no g̃corum imꝑatore. desponsata erat. Quorum pipi¬
ns unũ filium b̾nandum. filias autem .u. ad alaydem.

Expanded text:
duas concubinas, Gresuindam Saxonici generis, de qua duas concubinas, Gresuindam Saxonici generis, de qua nata est ei filia nomine Adaltruth, et Reginam, quae genuit ei Drogonem et Hugonem. Preterea mater ejus Bertrada in magno apud eum honore consenuit. Ib. c. 19. Liberos quoque suos ita censuit instituendos, ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare et armis ac venationibus exerceri fecit. Filias vero lanificio assuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri jussit. Ex his omnibus duos tantum filios ac filiam, priusquam moreretur, amisit, Karolum, qui natu major erat, et Pipinum, quem regem Italiae fecerat, et Rothrudem, quae filiarum ejus primogenita a Constantino Graecorum imperatore desponsata erat. Quorum Pipinus unum filium Bernardum, filias autem quinque, Adalaydem,
Abbreviated transcription (Latin):
illelibentius quam ullo alio cibo uescebatur. Inter
cenandum autem aliquod a croama aut lectorem ale¬
diebat: Legebantur ei hystorie antiquoꝵ ⁊ resgeste.
delectabatur ⁊ libris sanct augustini. p̃cipueq his
qui qd ciuitate cħ p̃citulati sunt: Uiniuõ ⁊ omnis potͦ
ad eo parcus in bibendo erat. ut suꝑ cenam paro. płꝰ
qͣm terbiberet: Estate post cibum metidianum pe¬
moꝵ aliqud sumens acsemel bibens depositis uestibꝰ
ncalciamentis uelut noctu solitus erat. duab aut tbꝰ
horis quiesc̃e Noctib sic dormiebat. ut somnum qͣt
aut quinquies ñ solum ex ꝑgiscendo. s ctiam surgendo
interrumꝑet: Habuit preterea tres filios karolum
uideło pipinum ⁊ ludouicũ. Hũit ⁊ tres filias. Rottu¬
dem. bgam. ⁊gislam Habuit etiã alias duas filiaᷤᷤ
d fastrada suauxore fastrada uõ defuncta: leothgar¬
dam alamanniam dux̃ uxorem: ⁊ ea mortua huĩt it̃m̃

Expanded text:
ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter ille libentius quam ullo alio cibo vescebatur. Inter coenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae; delectabatur et libris sancti Augustini, precipueque his qui de civitate Dei pretitulati sunt. Vini vero et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super coenam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens, ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noctu solitus erat duabus aut tribus horis quiescere. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergiscendo sed etiam surgendo interrumperet. Ib. c. 18. Habuit preterea tres filios, Karolum videlicet, Pipinum et Ludovicum. Habuit et tres filias, Rothrudem, Bergam et Gislam. Habuit etiam alias duas filias de Fastrada sua uxore. Fastrada vero defuncta, Leothgardam Alamannam duxit uxorem; et ea mortua, habuit iterum
Abbreviated transcription (Latin):
litt̃is efficiendis assuesceret S parum ꝓfuit labor p̃poste¬
rus ac sero inchoatus Religionem deniq xp̃ianam sũ¬
ma pietate semꝑ excoluit. ⁊ eccł̃iam mane ⁊ uesꝑe necñ
⁊ nocturnis horis ⁊ sacrificii temꝑ e impigre frequenta
ut qui ñ solum in suo regno illis subuenire uerum etiã
in transmarinis regionib in syriam ⁊ egyptum ⁊ affri¬
cam.⁊ iero solimis. ⁊ alexandrie. atq kartagini. pecu¬
nias multas mittere satagebat: Ob ħ etiam maxime
tͣnsmarinoꝵ regum amicitias expetebat: ut sub eis de
tea serenissimꝰ imꝑator corꝑe fuit amplo atq robusto
statura eminenti. ⁊ apice capitis rotundo. naso pau¬
lulum mediocͥtatem excedente. oculis pulcris. cani¬
cie ueneranda. facie leta. uoce clara. ualitudine ꝓsꝑa
ternis tantum fercuł p̃bebatur. p̃terassam carnẽ.
quam uenatorib uerib inferre solebant. quam

Expanded text:
litteris effigiendis assuesceret; sed parum profuit labor prepostelitteris effigiendis assuesceret; sed parum profuit labor preposterus ac sero inchoatus. Ib. c. 26. Religionem denique christianam summa pietate semper excoluit, et ecclesiam mane et vespere necnon et nocturnis horis et sacrificii tempore impigre frequentavut qui non solum in suo regno illis subvenire, verum etiam in transmarinis regionibus in Syriam et Aegiptum et Affricam et Hierosolimis et Alexandriae atque Kartagini peccunias multas mittere satagebat. Ob hoc etiam maxime transmarinorum regum amicitias expetebat, ut sub eis deg. c. 22. Idem preterea serenissimus imperator corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti et apice capitis rotundo, naso paululum mediocritatem excedente, oculis pulchris, canitie veneranda, facie leta, voce clara, valitudine prospeternis tantum ferculis prebebatur, preter assam carnem, quam venatores veribus inferre solebant, qua
Abbreviated transcription (Latin):
in pagotholosano. Moñ. ualida inseptimania Moñ.
rium sc̃e marie qd̾ dicitur in rubine. Moñ. caunaᷤ. ⁊ ce¬
t̾a plurima quib ueluti quibdam lihnis. totum deco¬
ratur aquitanie regnum Que omnia ip̃e piissimus
imꝑator karolus magnus auri ⁊ argenti pond̾ib gẽ¬
marumq p̾ciosarum exornauit muñib amplissimis.
nebant: Roma. rauenna. Mediolañ. foro uliũ. Gra¬
ꝰ. Colonia. Magonciacꝰ. Liuuiauũ. Et salthbugr. Tre¬
ueris. Senonis. Uesuncium. Lugdunum. Rothoma¬
gͦ. Qemis. Arelas. Uienna. Darantasia. ebrudunum.
tissinus imꝑator honorabilit̾ multis muñib excole¬
ram impendit: Uerum grecam lingͣm meliꝰ p ot̾at intel¬
ligere quam ꝓnuntiare: In discenda demq gͣmatica pe¬
trum pisanum hũit auditorem. ⁊ in cet̾is disciplinis al¬
binum cognomento alcumum: Temptabat etiam scrib̾e
tabulasq ferebat: ut cum uacuum tempꝰ eẽt. manum

Expanded text:
in pago Tholosano, monasterium Valida in Septimania, monastin pago Tholosano, monasterium Valida in Septimania, monastrium sanctae Mariae quod dicitur in Rubine, monasterium Caunas, et cetera plurima, quibus veluti quibusdam lichnis totum decoratur Aquitaniae regnum. Quae omnia ipse piissimus imperator Karolus Magnus auri et argenti ponderibus gemmarumque preciosarum exornavit muneribus, amplissimis nebant: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forojulium, Gradus, Colonia, Magontiacus, Juvavum et Saltburg, Treveris, Senonis, Vesontium, Lugdunum, Rothomagus, Remis, Arelas, Vienna, Darantasia, Ebredunum, tissimus imperator honorabiliter multis muneribus excoleram impendit. Verum Grecam linguam melius poterat intelligere quam pronuntiare. In discenda denique grammatica Petrum Pisanum habuit auditorem et in ceteris disciplinis Albinum cognomento Alcuinum. Temptabat etiam scribere, tabulasque ferebat, ut, cum vacuum tempus esset, manum
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis in locis Int̾ que uidentur ẽẽ p̃cipua basilica
scẽ cdi genitͥtis aquisgͣni oꝑe mirabili ꝯstructa: ⁊ pons
ap̃ magunciacum in rheno qͥngentoꝵ passuum longi¬
tidinis: nam tanta ẽ ibi fluminis latitudo. Quitñ uno
ante qͣm deced̾ et anno incendio ꝯflagͣuit nec refic po¬
tuit ꝓpter festinatũ illius decessum. quamꝗͣ in ea me¬
ditatione eẽt ut ꝓligneo lapid eum restitueret: Incho¬
auit ⁊ palacia oꝑis egregii. unum haut longe a ma¬
gunciaca ciuitate. uixta uillam eui uocabłm ẽ inge¬
lebem. Et alt̾um noua magi suꝑ uahalem fluuium.
qui bathauoꝵ in sulam in parte meridiana preterflu¬
it: Precipue. tamen edes sacras ubicumꝙ in toto regno
suio uetustate collapsas comꝑit. pontificib ⁊ patͥb ad quo¬
rum curam ꝑtinebant ut restaurarent᷑ imꝑauit ad hi¬
bens curam ꝑ legatos. ut imꝑata ꝑficerent᷑ Unde mał¬
ta sub eiusimꝑio sunt reꝑata. inmo a fundam̃tisedi¬

Expanded text:
diversis in locis. Inter quae videntur esse precipua basilica sanctae Dei genitricis Aquisgrani opere mirabili constructa, et pons apud Magontiacum in Rheno quingentorum passuum longitudinis; nam tanta est ibi fluminis latitudo. Qui tamen uno antequam decederet anno incendio conflagravit, nec refici potuit propter festinatum illius decessum, quamquam in ea meditatione esset ut pro ligneo lapideum restitueret. Inchoavit et palatia operis egregii, unum haut longe a Magontiaca civitate juxta villam cui vocabulum est Ingelebem, et alterum Noviomagi super Vahalem fluvium qui Batavorum insulam in parte meridiana preterfluit. Precipue tamen edes sacras ubicumque in toto regno suo vetustate collapsas comperit, pontificibus et patribus, ad quorum curam pertinebant, ut restaurarentur imperavit, adhibens curam per legatos ut imperata perficerentur. ta sub ejus imperio sunt reparata, immo a fundamentis aedi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illatũ Daniuõ ⁊ suenes sclauis erant fed̾ati S hoᷤᷤ
om̃s una tm̃ expeditione rex sepe dictus ita edomui¬
it: aut ꝯtudit. ut ult̾ius illi mallent sub eẽ: quam re
agg̃ssus ẽ. Qd̃ bellum intͣ octauũ quo ceptũ ẽ annũ:
felicit̾ ẽ consũmatum: Totam p̃terea frisiam atq bͥt¬
tanniam suo dñatu subiugauit: Leoni uõ imꝑato¬
ri successit ꝯstantinꝰ uir xp̃ianissimꝰ filius eius:¬
onstantinus gͥ leonis filius cum mr̃e sua hy re¬
ne romanũ sortitꝰ imꝑium anno incarnõnis¬
fcã pace cum arabib ꝑ stauracium patͥcium d sclauit᷑¬

Expanded text:
est illatum. Dani vero et Sueves Sclavis erant federati. Sed hos omnes una tantum expeditione rex sepe dictus ita edomuit aut contudit, ut ulterius illi mallent subesse quam rebaggressus est. Quod bellum intra octavum quo ceptum est annum feliciter est consummatum. Totam preterea Phrisiam atque Britanniam suo dominatui subjugavit. Leoni vero imperatori successit Constantinus, vir christianissimus, filius ejusonstantinus igitur cum matre sua Irene Romanum sortitus imperium anno Incarnatfacta pace cum Arabibus per Stauratium patritium de Sclavis tr
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat. maledicens coronato. ⁊ coronanti: cunclis q fa
atͥcem custo die mancipatam: simulans ei ut moris erat tai¬
nebat hĩe eam cum uram̃tis magnis. spondens illu illud¬
obsequiũ. qd̾ ꝯsequ dñam a seruo dec̃et Ad extremũ¬
quoq cõmonuit ut nich ei occultaret imꝑialium thes¬
auroꝵ ⁊ dampnabat auaricie uicium. qĩ pestiferum ui

Expanded text:
bantur, cum totidem ereis pillulis quae ad completionem bantur, cum totidem ereis pillulis quae ad completionem eratricem custodiae mancipatam, simulans, ut ei moris erat, falKartagine cum reliquiis beatorum Scillitanorum martirum Sperati sociorumque ejus, et posita sunt in ecclesia beati Johannis baptistae in civitate Lugdunensi. Sarraceni etiam Sardinia pulsi, primo cum Sardis prelium commiserunt, et amissis tribus milibus suorum,
Abbreviated transcription (Latin):
orientem. talem hũit inamicicia ꝯcordiam. ut hic gͣ¬
ttam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant re¬
gum ac pͥncipum amicitie p̃pon̾et. solumq honore ac
munificentia sibi colendum iudicaret: aoꝑ inde cum
legati eius quoscum donariis ad sacratissimũ dñi ac sal¬
uatoris nr̃i sepulcrum locumq resurrectionis miserat ad
eum uenissent ⁊ ei domini sui uoluntatem indicassent.
s̃ solum que petebantur fieri ꝑmisit: s etiam sacrum
scẽ marie latine locum ut illius potestati a scͥbetur ꝯ¬
cessit. ⁊ reuertentib legatis suos aduingens. interues¬
tes ⁊ aromatba ⁊ ceteras orientalium t̾rarum opes ingñ
eleut̾ii. ꝓcessit ad magnam ecdiam ⁊ coronatꝰ ẽ ibi a tharasio
ꝯstantinopoleos cp̃ fauentib ei leone pat̾cio ⁊ sinope
ossacellario. ⁊tripholo eque patͥcio. que płimis ditati ab im¬
ꝑatͥce fuerant donis. Porro uulgus que gerebantur moleste¬

Expanded text:
Orientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut his grOrientem, talem habuit in amicitia concordiam, ut his gratiam eius omnium qui in toto orbe terrarum erant regum ac principum amicitiae praeponeret solumque illum honore ac munificentia sibi colendum iudicaret; ac proinde, cum legati eius, quos cum donariis ad sacratissimum domini ac Salvatoris nostri sepulchrum locumque resurrectionis miserat, ad eum venissent, et ei domini sui voluntatem indicassent, non solum quae petebantur fieri permisit, sed etiam sacrum illum et salutarem locum, ut illius potestati adscriberetur, concessit; et revertentibus legatis suos adiungens, inter vestes et aromata, et ceteras orientalium terrarum opes, ingentia illi dona direxit, cum ei ante paucos annos eum quem tunc solum habebat roganti misisset elephantem. ADO. orologium ei ex auricalco arte mechanica compositum attulerunt, in quo 12 horarum cursus ad clepsidram vise
Abbreviated transcription (Latin):
rico man̾i miscet᷑: ⁊ italiam totam que ab augusta pͥto¬
ria usq incalabriam inferiorem. in qua grecoꝵ ac bene¬
uentanoꝵ constat ẽẽ confinia. totam p̃terea saxoniã
que quid gͥmanie parsñ modica ẽ. ⁊ utramq pannoni¬
am ⁊ maltera danubii ripa appositam datiam om̃s qꝙ
p̃terea barbaras nationes que inter rhenum acuiseram
fluiuos occeanum atq danubium posite sunt. lingͣ
rias fat̾et. Aut̃ etiam głiam regni quib dam regibꝰ ac
gesitib pamiciam sibi conciliatis Ad eonamq an¬
defonsum gallicie atq asturice regem sibiin societa¬
tem deuixit. ut is cum ad eum uł litt̾asuł legatos
mitteret. ñ aliter se apud illum qͣm ꝓpͥum suum appt¬
lari iub: Scotorum quoq reges sichuit ad suam
uoluntatem ꝑ munificentiam inclinatos. ut eum nũ¬
qͣm alit̾ nusi dñm seq e subditos ⁊ seruos eius ꝓnum.¬
rege psarum qui excepta india totum pene tenebat᷑

Expanded text:
rico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretorico mari miscetur, et Italiam totam, quae ab Augusta Pretoria usque in Calabriam inferiorem, in qua Grecorum ac Beneventanorum constat esse confinia, totam preterea Saxoniam, quae quidem Germaniae pars non modica est, et utramque Pannoniam et in altera Danubii ripa appositam Daciam, omnesque preterea barbaras nationes, quae inter Rhenum ac Wiseram fluvios oceanumque atque Danubium positae sunt, lingua rias efficeret. Auxit etiam gloriam regni sui, quibusdam regibus ac gentibus per amiciciam sibi condefonsum, Gallitiae atque Asturicae regem, sibi societate devinxit, ut his cum ad eum vel litteras vel legatos mitteret, non aliter se apud illum quam proprium suum appellari iuberet. Scotorum quoque reges sic habuit ad suam voluntatem per munificentiam inclinatos, ut eum numquam aliter nisi dominum, seque subditos et servos eius, pronunrege Persarum, qui excepta India totum pene tenebat
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoria ueste Tunc sibi acclamatũ ẽ ab uniu̾so ppło
romanoꝵ karolo augusto a do coronato magno ⁊ paci¬
tis felicit᷑ ꝯsũmatis karolꝰ magnꝰ rex francoꝵ regnum qd̃
pꝰ prẽm suũ pipinũ forte quidam iam magnumq sus¬
ceꝑat. ita nobilit̾ ampliauit atq dilatauit ut duplũ
eiad iecerit: Nam cũ pͥusñ ampliꝰ qͣm illa pars gallie
que intͣ rhenum ⁊ ligerim occeanumq ac mare bale¬
aricum iacet. ⁊ pars g̾manie que int̾ saxoniam ⁊ danu¬
bium rhenum q ac salam fluuiũ qui coringos ⁊ sorabos
diuidit. ⁊ afrancis qui orientales dnͣrincolitur. ⁊ p̃ter
hec alamanni atq baioarii ad regni francoꝵ p otestatem
ꝑtinent. ip̃e ꝑbella memorata. pͥmo aquitaniã ⁊ was¬
comam. totum q pyreneys montis iugum usq ad hibe¬
rum ampnẽ qui ap̃ nacarios oritur. ⁊ fertilissimos hys¬
panie agros secans. sub torto se menia ciuitatis baled¬

Expanded text:
imperatoria veste. Tunc sibimperatoria veste. Tunc sibRomanorum: Carolo Augusto a Deo coronato, magno, pacitis feliciter consummatis, Karolus magnus rex Francorum regnum, quod post patrem suum Pipinum forte quidem jam magnumque susceperat, ita nobiliter ampliavit atque dilatavit, ut duplum ei adjecerit. Nam cum prius non amplius quam illa pars Galliae quae intra Rhenum ac Ligerim oceanumque ac mare Balearicum jacet, et pars Germaniae quae intra Saxoniam et Danubium Rhenumque ac Salam fluvium, qui Toringos ac Sorabos dividit, et Francis qui orientales dicuntur incolitur, et praeter haec Alamanni atque Bajoarii ad regni Francorum potestatem pertinerent, ipse per bella memorata primo Aquitaniam et Wasconiam totumque Pyrenei montis jugum usque ad Hiberum amnem, qui apud Nacarios oritur et fertilissimos Hispaniae agros secans sub Tortosae civitatis menia Balea
Abbreviated transcription (Latin):
statim incephoꝵ ⁊ frẽm eiꝰxp̃oforum linguis pͥua
uit: A lexium quoq patricium armenioꝵ luminib
coegit. ⁊ teodotem cubiculariam suam coronauit
augustam: Int̾ea uõ hytene muñib ⁊ ꝑ ossessionibꝰ
sib ĩ cep̃ ꝯciliare. duces⁊ pͥncipes regni. itaut a suis do¬
mesticis augustus scdo comprehendetur Consiliarii nã¬
q matris eiuscum ocuł pͥuauerunt tam nequit̾: ut statĩ
crutiatum mors sequeretur. sicq scd̃o imꝑauit hyre¬
ne uno fere qͥnquennio Eodem etiam anno rome obe¬
unte beate memorie adriano papa consecret᷑ in eadem
sede leo uir ꝑ omnia uenerandꝰ Et ip̃o it̾m anno p̃fati
adrian pape cognati rome cõmonentes ppłm contra leo¬
nem papam tenuerunt eum ⁊ excecauert̃. ñ tam̃ lumen
eiꝰpenitꝰ extinguere potuert̃ At ille confug̃ ad karolũ
regem francoꝵ qui ultus ẽ eum ⁊ restituit in sede sua: Leo

Expanded text:
statim Nicephorumstatim Nicephorumvit. Alexium quoque, patricium Armeniorum, luminicoegit, et Theodoram cubiculariam suam coronavit Augustam. Interea vere Irene muneribus et possessionibus coepit sibi consiliare duces, et principes regni, ita ut a suis domesticis Augustus secundo comprehenderetur. Consiliarii namque matris ejus cum oculis privaverunt tam nequiter ut statim cruciatum mors sequeretur. Sicque secundo imperavit Irene, uno fere qunte beatae memoriae Adriano papa, consecratur in eadem sede Leo, vir per omnia reverendus. Et ipso iterum  anno prefati Adriani papae cognati Romae commoventes populum contra Leonem papam, tenuerunt eum et excecaverunt; non tamen lumen ejus extinguere potuerunt. At ille confugit ad Karolum regem Francorum; qui ultus est eum et restituit in sede sua. ADO
Abbreviated transcription (Latin):
pestate direxit hẏrene sacellacellariũ suũ ad karolum
regem francoꝵ qd̃ filiam suam nuptam tͣderet imꝑa¬
tori. ꝯstantino filio suo: s ħ pꝰ modum irritũ fecit Nã
anno imꝑii ꝯstantini ⁊ hẏrene .xͦ. excitauit diaboł
liuorẽ discordie int̾ ip̃am hyrenẽ ⁊ filium eiꝰ imꝑato¬
rem ⁊ seͥpsit eum cꝰtodia. imꝑ auit q sola annis .u. Qͥ
ꝑium: Qd̃ ubi resumpsit mox stauracium patͥcium
⁊ herium ꝓtho spatarium matris sue amicos. om̃s q
simul spadones eiꝰ domesticos in exiliũ trusit Ipãm ta¬
men locauit cum affluentia copiosa in palatio eleu¬
terii. qd̃ ip̃a edificau̾at. ⁊ in quo pecumaᷤᷤ multas ab¬
scond̾at: Post modum uõ mouit ex̃citum ad u̾sus
bulgares. s uictus ab eis rediit in urbem multis a¬
missis Qua dere quidam pͥncipũ contͣ eum indig¬
nati nicephorum filium aui sui ꝯstantini ꝑabant
imꝑatorem face̾ Qd̾ ut comꝑit ꝯstantinꝰ. eundẽ

Expanded text:
pestate direxit Irene sacellarium suum ad Carolum regem Francorum, ut filiam suam nuptam traderet imperatori Constantino filio suo, sed hoc postmodum irritum fecit. Nam anno imperii Constantini et Irenes decimo excitavit diabolus livorem discordiae inter ipsam Irenem et filium ejus imperatorem, et sepsit eum custodia, imperavitque annis quinque. perium. Quod ubi resumpsit, mox Stauratium patricium, et Heticium protospatarium matris suae amicos, omnesque simul spadones ejus domesticos in exsilium misit. Ipsam tamen locavit cum affluentia copiosa in palatio Eleutherii, quod ipsa aedificaverat, et in quo pecunias multas absconderat. Postmodum vero movit exercitum suum adversus Bulgares; sed victus ab eis rediit ad urbem multis amissis. Qua de re quidam principum contra eum indignati, Nicephorum filium proavi sui Constantini parabant imperatorem facere. Quod ut comperit Constantinus, eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
sessionib spoliabat. S dum idem ueñabił papa ap̃ re¬
gem aliquandiu moraret᷑: egͥtudinem incurrit Qua
detentꝰ molestia ap̃ sanct dionisii cenobium ñ longe a
parisiaca urbe lecto decubuit S ip̃ius sc̃i dionisii m̃itis
tandem ꝯualuit. ⁊ in eadem basilica altare in honore
scõꝵ apłorum petri ⁊ paul quoꝵetiam p̃cib conualue¬
rat. ꝯsetuit. anno ab in carnatio ne dñi. dce. liiii. Qui
etiam pꝰ quã tomuleã temeauit ad urbẽ. ip̃iscõ dionisio
itͣ mͦ dcãm urbem monasfium edificare cep̃. qd̾ morte
p̃uentꝰ ꝯsũmare ñ potuit: Successor tam̃ eiꝰ ꝑ autꝰ illud no¬
bilit᷑ ꝯ sũmauit. ⁊ quosdam dĩ seruos natione gͥcos illic
lari p̃cepit: Porro rexpipinꝰ copiosum a gallia mouit
cxercitum in em̃orato stepħo romano pontifici p̃biturus
xl. ob sides ab eo suscep̃. ut a b̾ato apło petro ⁊ scõ pape

Expanded text:
sessionibus spoliabat. Sed dum idem venerabilis papa apud resessionibus spoliabat. Sed dum idem venerabilis papa apud regem aliquandiu moraretur, aegritudinem incurrit; qua detentus molestia, apud sancti Dionysii coenobium non longe a Parisiaca urbe lecto decubuit; sed ipsius sancti Dionysii meritis tandem convaluit, et in eadem basilica altare in honore sanctorum apostolorum Petri et Pauli, quorum etiam precibus convaluerat, consecravit, anno ab incarnatione Domini 754. Qui etiam postquam Romuleam remeavit ad urbem, ipsi sancto Dionysio intra modo dictam urbem monasterium aedificare coepit; quod morte preventus consummare non potuit. Successor tamen ejus Paulus illud nobiliter consummavit, et quosdam Dei servos natione Grecos illic orum appellari precepit. Porro rex Pipinus copiosum a Gallia movit exercitum, memorato Stephano Romano pontifici prebiturus et 40 obsides ab eo suscepit, ut beato apostolo Petro et sancto papae
Abbreviated transcription (Latin):
magnalia ch̃ Et tunc eccłiam pariter intro euntes. in¬
uenerunt eos ue clamantes nich q uidentes: Quib cũ
drẽnt quid facitis õ bom barones : Illi respondere di¬
centes Ue nob̾ quia sc̃ patris benedicti requiem temera¬
reuenimꝰ: ⁊ iõ cecitatem incurrimꝰ: Uos autem serui cħ̃ mi¬
tiꝰagite nob̃cum. ⁊ nolite nob̾ scd̾m p̃sum ptionẽ nrãm
redd̾e talionem. s orate ꝓ nob̾ om̃ipotentem dm̃ ut aꝑi¬
talia p̃sumpturos. Ad hec uerba frẽs solotenus fusi ora¬
bant attentiꝰ. ut diuina pietas eis lumen redd̾e digna¬
ret᷑ Et cum orarent: aꝑti sunt oculi eoꝵ Demum uero p̃¬
fatuiri ad regem reu̾s. narrauerunt que fuerant pas¬
s. ⁊adiecerunt qd̾ ñ debeat gallia tam sanctis ossib ui¬
duari S dum rex morosiꝰ pape legatos tetiñet idem
papa ⁊acharias defunctus ẽ Cui successit stepħs mnpon¬

Expanded text:
magnalia Dei. Et tunc pariter ecclesiam introeuntes, inmagnalia Dei. Et tunc pariter ecclesiam introeuntes, invenerunt eos ve! cla mantes nihilque videntes. Quibus cum dicerent: Quid facitis, o boni barones? illi respondere dicentes: Ve nobis, quia sancti patris Benedicti requiem temerare venimus, et ideo caecitatem incurrimus; vos autem servi Dei mitius agite nobiscum, et nolite nobis secundum presumptionem nostram reddere talionem; sed orate pro nobis omnipotentem Deum, ut aperieinceps talia presumpturos. Ad hec verba fratres solo tenus fusi, orabant attentius, ut divina pietas eis lumen reddere dignaretur; et cum orarent, aperti sunt oculi eorum. Demum vero prefati viri ad regem reversi, narraverunt quae fuerunt passi, et adjecerunt, quia non debeat Gallia tam sanctis ossibus viduari. Sed dum rex morosius papae legatos retineret, idem papa Zacharias defunctus est. Cui successit Stephanus in pon
Abbreviated transcription (Latin):
di genit̾cis ingͥssi añ qͣm ad sc̃ bñdict ꝓpinqͣssent tumu¬
lum. in dissolucionem ⁊ formidinem sunt ꝯuersi. ⁊tan¬
ta cecitate ꝑcuss ut nec inuicem se recognosc̾e̾ quurent:
Cum autẽ se diuina ultione excecatos ẽẽ sensissent cepe¬
runt errabundi palpando ꝑ eccł̃iam ꝑg̾e: quo ad restes
campanar̃ impegissent: Quas ui magna ceꝑunt tͣħe.
ñ enim alit̃ ꝑ oterant his qui foris reman serant infortu¬
nium suum notifac̾e Quo exciti sono frẽs qͥeiam dicta
apłi petri ꝓcesserunt eccł̃a ex istimantes triste spectaculũ
se uisuros. s que nam causa tardandi eẽt in eccl̃ia nesci¬
ebant: Explorandi gͦ gr̃ã quidam d eis intrauert̃. Et
mox aꝑtis ocuł eos ꝑ eccł̃am errare deprehendentes. e¬
g̃ssi sunt dicentes. quia pus pater beneditus ñr ex au¬
diuit nos: ⁊ suscepit lacrimas nr̃as Uenite ⁊ uid ete

Expanded text:
Dei genitricis ingressi, antequam ad sancti Benedicti propinquassent tumuDei genitricis ingressi, antequam ad sancti Benedicti propinquassent tumulum, in dissolutionem et formidinem sunt conversi, et tanta caecitate percussi, ut nec invicem se recognoscere quirent. Cum autem se divina ultione excaecatos esse sensissent, coeperunt errabundi palpando per ecclesiam pergere, quo ad restes campanarum impegissent, quas vi magna coeperunt trahere; non enim aliter poterant his qui foris remanserant infortunium suum notificare. Quo exciti sono, fratres de jam dicta apostoli Petri processerunt ecclesia, existimantes triste spectaculum se visuros; sed quaenam causa tardandi esset in ecclesia nesciebant. Explorandi ergo gratia quidam de eis intraverunt, et mox apertis oculis eos per ecclesiam errare deprehendentes, egressi sunt, dicentes: Quia pius pater noster Benedictus exaudivit nos et suscepit lacrimas nostras venite et videte