comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ync aũt cum monachĩs fts
est. hoc ipso res suas omnes ob¬
tulisse uideatin: si pͥꝯ testatus non
sitsex in de inditio eius cessante le¬
onc quoquo donandi. titulo contu¬

Expanded text:
nc autem, quum monachus factus est, hoc ipso res suas obtulisse videtur, si prius testatus non sit, et exinde, judicio ejus cessante, leegitima portione quoquo donandi titulo contu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ꝓbabilem scło disciplina
agit.decolorari ꝯsortio sororie
appellationis non decet Quicũ
ertraneaꝵ sibi mulieꝵ int̾dic¬
ta ꝯsortia cognoscant. ac eis
tantum facultate ꝯcessa ut
matirs filiassatq germanas
intra domoꝵ suaꝵ septa ꝯtine¬
ant. mhis enm nichil seui
crimĩnis estimari fed natur¬
le ꝑmittit. ¶llas emi non
relinq castitatis ortatur.ad¬
fectio que ante sacerdotiu ma¬
ritoꝵ legitimu meniere ꝯuigi¬
unil Neq cnm clericis in cõpe¬
tent adiunctr sunt. que dig¬
nos sacerdotio uirg n ꝯuersati¬
sonc feccrunt.
diaconus. uł ciussibet alt̾ius
lici clericus. aut monachus.
aut mulier que solitarie uite
dedita ẽ. nillo ꝯdito testam̃to
decesserit. nec ei parentes utri¬
usq sexus uł tiberiuł siꝗ agna¬
tionis cogntiom suc iuire uin¬
guntur. uł uxor extit̾it. bona

Expanded text:
babilem saeculo disciplinam agit, decolorari consortio sororiae appellationis non decet. Quicumextranearum sibi mulierum interdicta consortia cognoscant: hac eis tantum facultate concessa, ut matres filias atque germanas intra domorum suarum saepta contineant: in his enim nihil scaevi criminis aestimari foedus naturale permittit. Illas etiam non relinqui castitatis hortatur adfectio, quae ante sacerdotium maritorum legitimum meruere coniugium: neque enim clericis incompetenter adiunctae sunt, quae dignos sacerdotio viros sui conversatione fecerunt. diaconus vel cuiuslibet alterius loci clericus aut monachus aut mulier, quae solitariae vitae dedita est, nullo condito testamento decesserit nec ei parentes utriusque sexus vel liberi vel si qui agnationis cognationisve iure iunguntur vel uxor extiterit, bona
Abbreviated transcription (Latin):
sib mitti oportet. s ꝓlixiores
catrnas. si crimiis qualita
ctiam catenaꝵ acbitatr̃ pos¬
tulau̾it. ut ⁊ cruciatio desit:
pmancat. subfida custodia.¬
¶ Ncc uosecdis ĩtime tenebras
pati debebit inclusus.s usur¬
prta luce uegari. ad̾ subleua¬
riaubi nox geminau̾it cus¬
todiam.ĩuestio uł carccru.
i salubrib locis recipiatim.
reu̾tente itoꝵ dic ad primu
soł ortum. illico adpublicũ

Expanded text:
sibus mitti oportet, sed prolixiores catenas, si criminis qualitas etiam catenarum acerbitatem postulaverit, ut et cruciatio desit et permaneat fida custodia. Nec vero sedis intimae tenebras pati debebit inclusus, sed usurpata luce vegetari et, ububi nox geminaverit custodiam, vestibulis carcerum et salubribus locis recipi, ac revertente iterum die, ad primum solis ortum, illico ad publicu
Abbreviated transcription (Latin):
tus.⁊ sigdem patri heres extiti¬
ti. insoldum. alioqum ĩquã¬
tum facert potes sin echiciti for¬
mamissco ⁊ si cmnancipatione
tui uins factus es. similit co¬
uemin te posse. debes intellige

Expanded text:
tris heres extitisti, in solidum, alioquin in quantum facere potes, secundum edicti formam. sed et si emancipatione tui iuris factus es, similiter conveniri te posse debes intellege
Abbreviated transcription (Latin):
ut occasionc huiusmõi subs¬
titutioĩs. ad exemplu pupil¬
laris. nulla q̃rella ꝯtra testa¬
anẽtum eoꝵ oriatur. ¶Ita
tam̃ ut si postea resipuerit uł
resip erit. tał substitutio cͥes¬
s oł si filia aut filii descendẽ¬
tes ex huuismõi mente capta
ꝑsona sapientes sint: ñ lice¬
at parẽti. ꝗ uł q̃ testatur. ali

Expanded text:
ut occasione huiusmodi substitutionis ad exemplum pupillaris nulla querella contra testamentum eorum oriatur, ita tamen, ut, si postea resipuerit vel resipuerint, talis substitutio cesset, vel si filii aut alii descendentes ex huiusmodi mente capta persona sapientes sint, non liceat p
Abbreviated transcription (Latin):
is quirona sm dictam senten¬
tiam ꝑseqtur.eas qͦq rationos
habiturs ẽ. ut qui post legti¬
mũ tempꝰ placitis ñ obtt̃pi¬
uit. isuram centesimã tp̃ris
pecumanim quas dependere

Expanded text:
secundum se dicta sententia persequitur, eas quoque rationes habiturus est, ut, qui post legitimum tempus placitis non obtemperavit, usuram centesimam temporipecuniarum, quas dependere
Abbreviated transcription (Latin):
rccutorem cum solum eẽ maĩ¬
festum sit ꝙ post stutentiam
int̾ partes audita omi ⁊ disciy¬
sa lite platam. iudicate iei in¬
gortm ad effectum uidetur. ad¬
dẽpnati. nec infra statutum sp̃¬
tium solutiomi satis frc̾int. cũ
late sententie pignorib ctia
captis ac distractis  sin ca q̃se
tionem. iuris formã tibi custo¬

Expanded text:
cutorem eum solum esse manifestum sit, qui post sententiam, inter partes audita omni et discussa lite, prolatam iudicatae rei vigorem ad effectum videtur addemnati nec intra statutum spatium solutioni satisfecerint, cum latae sententiae pignoribus etiam captis ac distractis secundum ea qtionem, iuris formam tibi custo
Abbreviated transcription (Latin):
nor. inudicãtis officio sit. ut
parcasidicoꝵ distributio fiat.
⁊ exequetur partib auxilum
singuloꝵ.⁊ equa diuisio ꝓce¬
dat. Si quiuo monito.a iui¬
dice ca excusatione q̃ nequet
cõpbar. cuicumq pnti patio

Expanded text:
n iudicantis officio sit, ut par causidicorum distributio fiat et exaequetur partibus auxilium singulorum et aequa divisio procedat. Si quis vero monitus a iudice ea excusatione, quae nequeat co
Abbreviated transcription (Latin):
anst̃. ã. Matromano. pp̃.
m̃s nocendi qb libet modis.
artes omnib amputantes.
cunctas ꝗdem temporales ex¬
ceptiones que ex uet̾i nux.
uł principalib decretis desten¬
dunt. tanquam siꝑhanc le¬
gem specialit̾ ac nominatim
finsscut cnumeratt cum suo
robore duraie ⁊ suu cunctis
nore p̾sidium inꝑpetuum de

Expanded text:
asius A. Matroniano pp. Omnes nocendi quibuslibet modis artes omnibus amputantes cunctas quidem temporales exceptiones, quae ex vetere iure vel principalibus decretis descendunt, tamquam si per hanc legem specialiter ac nominatim fuissent enumeratae, cum suo robore durare et suum cunctis, nore praesidiu
Abbreviated transcription (Latin):
noc pucint . q. ad sollicuidinẽ
ꝑtinent curatoris Neccnlano
cis similit̾ ut aliis. annoꝵ in¬
guita int̾ualla fuanda sunt.
Nec aut actionts. amis in¬
gñita ꝯtimns extinguantur.
que antiqꝰ temporib limitã¬
tuy. Uost lianc u̾o tp̃ris
difinitĩonem. milli mouc̃a¬

Expanded text:
nerit, qui ad sollicitudinem pertinent curatoris, necessario eis similiter ut aliis annorum triginta intervalla servanda sunt. Hae autem actiones annis triginta continuis extinguantur, quae antiquitus temporibus limitantur. Post hanc vero temporis definitionem
Abbreviated transcription (Latin):
setrati. exmaiori presioio lites
dimmerent. scituri q ñ magisa¬
lor uidicant quam ip̃i ndicã¬
tur.: cum etiam ipsi magisqͣ
partib t̾ribile idicium ẽsi
ntigatores qd̾ sub hominb.
ip̃i aũt do inspectore adhibi¬
to causas ꝓferunt trutinan¬
das Et hoc q̃ ius nirandũ ui¬
diciale sit omĩb notum ⁊ ro¬
mamis legib optimũ a nob̾
accedat incrementum łlaboĩ
sum ¶ Datrom aut causanĩ
propositam ⁊tradictiont̃ ob¬
icctam. in qualicũq udicio
maiore scu minore. uł apud
arbitur. siue excõpmisso. uł
alit̾ datos uł cłctos. sacrx scĩe
uangłus tactis iuramẽtum
p̾stent. qd̾ omĩ qd̃ uirtutt sua
omĩq ope q̃ iustum ⁊ uerum
existimauint. clientib suis ĩ¬
ferre ꝓcurent michil studu re¬
liqntes q̃ sibi possibile ẽ. Nõ
aut creclita sibi causa cognita
q̃ imꝓbasit. uł penitus dispa¬
ta. exmendacib allegatioĩb
cõposita. ip̾iscientes prudẽtos¬
q mala ꝯscientia liti patrocinã¬

Expanded text:
secrati ex maiore praesidio lites diriment scituri, quod non magis alios iudicant, quam ipsi iudicantur, cum etiam ipsis magis quam partibus terribile iudicium est, si litigatores quidem sub hominibus, ipsi autem deo inspectore adhibito causas perferunt trutinandas. Et hoc quidem iusiurandum idiciale sit omnibus notum et Romanis legibus optimum a nobis accedat incrementum et ab omsum sit. Patroni autem causarum, propositam et contradictionem obiectam in qualicumque iudicio maiore seu minore vel apud arbitros sive ex compromisso vel aliter datos vel electos sacrosanctis evangeliis tactis iuramentum praestent, quod omni quidem virtute sua omnique ope quod iustum et verum existimaverint clientibus suis inferre procurent, nihil studii relinquentes, quod sibi possibile est, non autem credita sibi causa cognita, quod improba sit vel penitus desperata et ex mendacibus adlegationibus composita, ipsi scientes prudentesque mala conscientia liti patrocinan
Abbreviated transcription (Latin):
um ausus fu̾it cxcetoere. bonis ꝓ¬
cxilii. ¶ Cetrraꝵ p̾tcrea ꝓfession¬
um primates. sim post̾um aut suꝑ
taxandis reꝵ p̃tiis aut suꝑ quib¬
libet illicitis placitis ausi fucrint
uemc̃tes hunismodi se pactis ꝯs¬
tringere. qnquaginta libraꝵ aurs
solutione pccili decermiimis. Offi¬
cio tue sccus quadraginta libran
auri cõtẽpnationc multandosi in
prohibitis monopolis.⁊ int̾clicris
corpoꝵ pactionib. cõmissas forte
si loe euenerit salubetime nr̃e dis¬
positioms dẽpnationis uenanta.¬
te int̾clum aut dissimulatione. ĩ
quolibet intio minus finit execu-¬

Expanded text:
um ausus fuerit exercere, bonis pexilii. Ceterarum praeterea professionum primates si in posterum aut super taxandis rerum pretiis aut super quibuslibet illicitis placitis ausi fuerint convenientes huiusmodi sese pactis constringere, quinquaginta librarum auri solutione percelli decernimus : officio tuae sedis quadraginta librarum auri condemnatione multando, si in prohibitis monopoliis et interdictis corporum pactionibus commissas forte, si hoc evenerit, saluberrimae nostrae dispositionis condemnationes venalitate interdum aut dissimulatione vel quolibet vitio minus fuerit exsecu
Abbreviated transcription (Latin):
in exercendoꝵ mercatinmmlaut
indutro uł nr̃ autoritate menii¬
crunt. ita beneficio rescripti potiã¬
tur ut nullum micitatibꝰ atq
nundinis exnegonatoꝵ mercib
coꝵ temporal q̃stu. ⁊ cõmodo pͥ¬
uata exactione sectentur. uł sub
p̾textu pͥuati debiti aliquam ibi

Expanded text:
i exercendorum mercatuum aut indulto vel nostra auctoritate meruerunt, ita beneficio rescripti potiantur, ut nullum in mercatibus atque nundinis ex negotiatorum mercibus corum temporali quaestu et commodo privata exactione sectentur, vel sub praetextu privati debiti aliquam ibi
Abbreviated transcription (Latin):
creclitatem quidem intesta.¬
ti filii delatam̃ tibi dubitari
ñ oportet substitutio enm
testmento patris factaus ad
pub̾tatis tp̃ra porrigi ñ poten
quia ip̃o ⁊ aliis ñ ensdem cõ¬
dicionis hr̃dib institutis. ⁊
u̾ncem substitutis ꝓpt̾ coꝵ¬

Expanded text:
reditatem quidem intestati filii delatam tibi dubitari non oportet. Substitutio enim testamento patris facta ad pubertatis tempora porrigi non potest, quia ipso et aliis non eiusdem condicionis heredibus institutis et invicem substitutis pro
Abbreviated transcription (Latin):
decidentes sancimus ñ solum
actoem q̃ pusu fructu nascitur.
sed noc ipsum usũ fructum n
utendo cadere. insi tantum mͦ
morte usu fructuarii. ⁊psius
rei int̾itu. ¶ S usũ fructũ quẽ
sibi aliqs ad qui sunt huc h
hubeat dum uiuit intactum.
cum mlte ⁊ innumcrabiles cau¬
se reb incidunt mortalib per
quas hommes iugit detincre
q habent ñ possunt. ⁊ ẽ satis
dinum ꝑhiuus mõi difficulta¬
tes.ansisse q̃ semel possessum
c̾. insi talis exceptio usu fiuctu¬
mo opponctur que ctiã si dom¬
mũ uindicabat poterat cum
p̃sentẽ uł absentem excludere.
¶Ecd nec pominẽ capitis diminu¬
tionẽ huuismõi detrim̃tũ mum¬
nere nr̃is patimur subictus. Q¬
ie ciu si filius familias fu̾it
is qusum fructum habet forte
excastiense peculio ubi nec u¬
sus fructus acqrit᷑ patii ei posse¬
fum pemancipationẽ cum amit
usu fructuarius uł resperatal.¬
⁊ tantũmodo cum cũ animał
rei substantia exspirar insi p̾¬
dicte exceptionis ingtor p̃clam̃

Expanded text:
decidentes sancimus non solum actionem quae pro usu fructu nascitur, sed nec ipsum usum fructum non utendo cadere, nisi tantummodo morte usufructuarii et ipsius rei interitu, sed usum fructum, quem sibi aliquis adquisivit, hunc habeat, dum vivit, intactum, cum multae et innumerabiles causae rebus incidunt mortalibus, per quas homines iugiter detinere quod habent non possunt, et est satis durum per huiusmodi difficultates amittere quod semel possessum est, nisi talis exceptio usufructuario opponetur, quae, etiam si dominium vindicabat, poterat eum praesentem vel absentem excludere. Sed nec per omnem capitis deminutionem huiusmodi detrimentum imminere nostris patimur subiectis. quare enim, si filius familias fuerit is qui usum fructum habet, forte ex castrensi peculio, ubi nec usus fructus adquiritur ei, possessum, per emancipationem eum amittusufructuarius vel res pereat, et tantummodo eum cum anima vel rei substantia expirare, nisi praedictae exception
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ñ erat in exstipulatu actõe
ibi ⁊ enim uelud alie actões in
om̃s heredes actio diuidebat.
E quissimũ nob̃ uisum ẽ ⁊m
exstipulatu actione. mulierẽ
dotem suam p̾cipuã acciꝑe.⁊
suc emancipata uł exhereda¬
ta sit. uł cum aliis herelib scͥp¬
ta. Quo aob̾ recepto ⁊ alie
multe species ꝓmptum accipi¬
unt exitum. Cum dos possit
⁊ de mofficioso actoem exclude.
maxime si sufficit adquarta¬

Expanded text:
quod non erat in ex stipulatu actione: quod non erat in ex stipulatu actione: ibi etenim velut aliae actiones in omnes heredes actio dividebatur, aequissimum nobis visum est et in ex stipulatu actione mulierem dotem suam praecipuam accipere, etsi emancipata vel exheredata sit vel cum aliis heredibus scripta Quo a nobis recepto et aliae multae species promptum accipiunt exitum, cum dos possit et de inofficioso actionem excludere, maxime si sufficit ad quarta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentur. adlucrum mariti ꝑtiͥ¬
ncant. ꝓtempore matrimonii.
siue estimata siue ñ estimata sĩt.
Secł ⁊ nouissumi ann inquo ma¬
trimomum soluitur fructus ꝓ
rata temporis portione debere
utriq: parti ad signari cõmune
utriusq actionis ẽ. in reb scili¬
cet ñ estimatis. ¶Estimatarũ
enim reꝵ maritus quasi emptor
cõmodum sentiat ⁊ dispendiũ
subeat ⁊ ꝑiculum expectet Cau¬
tr̃e iudelicet defensionis inspecic̃
inqua dotem sue uxori uł mi¬
rus infamilie heretiscunde nidici¬
o p̃cipuam filius defuncti detra¬
hit. ẜm ꝓpriam naturam exstipu¬
latu actionis coherectib sins p̃s¬
tanda. ¶ Uideamus igitur qͣli
incremento ei dereuixorit᷑ actrẽ
accedente. formare decet exstipu¬
latuactionẽ. Cumq uiris certi
⁊ indubitatiẽ. si parens ꝑurilez
sexum ascendens. dote ꝓfilia uł
nepte p̾stita emancipau̾it ea.
uł ipse decesserit. miri uxorie
actõe dotem omĩmodo admu¬
licrẽ ꝑtin̾e. ⁊ si fu̾at exhereda:

Expanded text:
m mariti pertineant pro tempore matrimonii, sive aestimata sive non aestimata sint. 9c . Sed et novissimi anni, in quo matrimonium solvitur, fructus pro rata temporis portione debere utrique parti adsignari commune utriusque actionis est, in rebus scilicet non aestimatis. Aestimatarum enim rerum maritus quasi emptor et commodum sentiat et dispendium subeat et periculum expectet Cautione videlicet defensionis in specie, in qua dotem suae uxoris vel nurus in familiae herciscundae iudicio praecipuam filius defuncti detrahit, secundum propriam naturam ex stipulatu actionis coheredibus suis praestanda. Videamus igitur, quali incremento ei de rei uxoriae actione accedente formare decet ex stipulatu actionem. Cumque iuris certi et indubitati est, si parens per virilem sexum adscendens dote pro filia vel nepte praestita emancipaverit eam vel ipse decesserit, in rei uxoriae actione dotem omnimodo ad mulierem pertinere, etsi fuerit exheredata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria ꝗdemiei uxorie actionis
exinde aut exstipulatu actioĩ
accõmodanda. ¶Itaq partusdo¬
talium ancillaꝵ. id est q̃ estim̃¬
te ñ sunt. uł que serui dotales
exquatũq cã insi exre mariti
nti uł oꝑis suis adꝗsierint. ad
mulierem ꝑtinere utraq actio
similit uoluit fetus aut ium̃¬

Expanded text:
propria quidem rei uxoriae actionis, propria quidem rei uxoriae actionis, exinde autem ex stipulatu actioni accotalium ancillarum, id est quae aestimatae non sunt, vel quae servi dotales ex quacumque causa nisi ex re mariti vel operis suis adquisierint, ad mulierem pertinere utraque actio similiter voluit. Fetus autem ium
Abbreviated transcription (Latin):
res mobiles uł se mouentes uł
incorporales post anuale tẽ por
restitucre. uł octeras res. statim
post dissolutum matrimoni¬
um. etiam usuras estimatiõis
omiũ reꝵ q̃ extra mimobiles
sunt. usq atertiam parte̾ cen¬
tesne exbona fide introtucen¬
das. maritus prestet. fructibus
idelicet immobilium reꝵ par¬
ti mulieris extempore dissolu¬
ti matrimonii prestandis. ¶Si
turis naiium siue iumentoꝵ
um annonarum laliis q̃ st̃i
eis similia ꝑãti mulieris resti¬
tuendis ¶ Igitur ⁊ insequẽn
capitulo sua exstipulatu actie
utatur natura.ut simuliera
marito fuerit heres instituta
negis falcidie  ratio emerserit.
ctiam dotis debitum liceat ei
sicuti alia debita exsubstantĩ
manti detrahere. ⁊ sic quartaz
partem declucere. Cumq exsti¬
pulatu actõ casib quos e¬
numerauimꝰ ꝓpriam habeat
naturam. necessarium ẽ inse¬
q̃ntitractatu ea exponere.que
cõmunia sunt utriusq actio¬
nis. uł q̃ insolam exstipulatu
actionem colligi oportet. uel

Expanded text:
res mobiles vel se moventes vel incorporales post annale tempus restituere vel ceteras res statim post dissolutum matrimonium, etiam usuras aestimationis omnium rerum, quae extra immobiles sunt, usque ad tertiam partem centesimae ex bona fidei introducendas maritus praestet: fructibus videlicet immobilium rerum parti mulieris ex tempore dissoluti matrimonii praestandis, simituris navium sive iumentoruum annonarum et aliis quae sunt eis similia parti mulieris restituendis. Igitur et in sequenti capitulo sua ex stipulatu actio utatur natura, ut, si mulier a marito fuerit heres instituta et legis falcidiae ratio emerserit, etiam dotis debitum liceat ei sicuti alia debita ex substantia mariti subtrahere et sic quartam partem deducere. Cumque ex stipulatu actio in his casibus quos enumeravimus propriam habeat naturam, necessarium est in sequenti tractatu ea exponere, quae vel communia sunt utriusque actionis, quae in solam ex stipulatu actionem colligi oportet, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ciba testamentiq̃ inscriusti.⁊
aut solutam pecunã debitar
testator declarant. aut uolũ¬
tatẽ cius lib̾are uolentis debi¬
torem manfesit ostendunt i

Expanded text:
erba testamenti, quae inseruisti, aut solutam pecuniam debitam testatori declarant aut voluntatem eius liberare volentis debitorem manifeste ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
distarent. Ano libro codem inser
uolumine. ꝗ edilicium olictur.
⁊ redibitoriam actioncm ⁊ dup¬
plam stipulationem q̃ de cincti¬
oncib ꝓposita c̃ ꝯtinct. Quia hoc
omnia tituns c̃ptionũ ⁊ uendi¬
tionum ꝯscntanca sunt. ⁊ p̃dic¬
tt actiones qͣsi pede seque illaꝵ
demedicti ordinatõe inloca deun
⁊ młto distantia deuagantos. per
nr̃am aũt ꝓuidentiam his ꝯgre¬
gate. cum oportucrat ea que de
codempenc locuntur iꝯfimio po¬
ñc. Alius itaq liler post duo pͥ¬
mos nobis excogitatus ẽ dusu¬
ns ⁊ traioticus pecunus. ⁊ dem

Expanded text:
distarent: alio libro eodem inserto distarent: alio libro eodem inserto volumine, quae aedilicium edictum et redhibitoriam actionem et duplae stipulationem, quae de evictionibus proposita est, continet. quia haec omnia titulis emptionum et venditionum consentanea sunt et praedictae actiones quasi pedisequae illarum dem edicti ordinatione in loca devia et multo distantia devagantes, per nostram autem providentiam his congregatae, cum oportuerat ea quae de eodem paene loquuntur in confinio ponere. alius itaque liber post duo primos nobis excogitatus est de usuris et traiecticiis pecuniis et de
Abbreviated transcription (Latin):
moratum iurum cxccisũ fecimꝰ.
⁊ ĩqnquagiita libroc &r qd utili¬
ssimũ erat: collctum ẽ. ⁊ cx ambi¬
gintates decisc: nullo sedicioso
ielicto. nom̃q nbris imposuimꝰ.
degcstoꝵ scu pandectaꝵ. qr om̃s
disputationes ⁊ decisiones inse
lubent legitimas.⁊ qd̃ undiq
fint cosctum hoc insinus suos
reccpunt: incentum qnquagin¬
ta penc milia u̾sii toium opo
ꝯsumantes.⁊ inscptem partes eos
digessimnus. ñ ꝑperam. n sine ia¬
tioe. scd ĩnunicroꝵ naturam ⁊
artem respicientes. ⁊ ꝯsentanca
eis dunsionem partiñ ꝯficiciuttis.
igitur prima ꝗdem pars totus
tertusque grrxo nocabulo. ñpĩ¬
ra. minicupatir: inquatuor ubra
scposita ẽ. scds aũt articulus sep¬
tem libres hubet ꝗ de iudiciis ap
tatis. ¶Quartus aũt lorus q
⁊ totius cõpositiomis quasi ꝗdaz
ĩucnit᷑ umbilicus octo lbros
suscepit. inquibꝰ omina que
adhypothocam ꝑtinent ixposit
sunt. ut non pigneraticia acticẽ
in libris deirb posita muitum

Expanded text:
tum virum excelsum fecimus, et in quinquaginta libros omne quod utilissimum erat collectum est et omnes ambiguitates decisae nullo seditioso relicto. nomenque libris imposuimus digestorum seu pandectarum, quia omnes disputationes et decisiones in se habent legitimas et quod undique fuit collectum, hoc in sinus suos receperunt, in centum quinquaginta paene milia versuum totum opus consummantes. et in septem partes eos digessimus, non perperam neque sine ratione, sed in numerorum naturam et artem respicientes et consentaneam eis divisionem partium conficientes. Igitur prima quidem pars totius contextus, quae Graeco vocabulo πρῶτα nuncupatur, in quattuor libros seposita est. Secundus autem articulus septem libros habet, qui de iudiciis apptatis. Quartus autem locus, qui et totius compositionis quasi quidam invenitur umbilicus, octo libros suscepit. in quibus omnia quae ad hypothecam pertinent reposita sunt, ut non a pigneraticia actione in libris de r
Abbreviated transcription (Latin):
uissorib ⁊ mandatoribi. nec ñ
nonationib. ⁊ solutionib. ⁊¬
acceptilationib. ⁊ depretoriis
stipulationim. &e qd ns ĩuem¬
tur.gemino uolumine inscrip¬
tumt̃ quod inubris antiquis
nec numerari possibile fuit. Et
post hix duo t̾ribiles libri posi¬
tis ꝓdelictis priuatis ⁊ extra or¬
dinĩariis. nec ñ publicis crimĩbꝰ
qui omnẽ ꝯtinent seueritatẽ
penaꝵq antritatemqu ꝑmix

Expanded text:
iussoribus et mandatoribus, nec non iussoribus et mandatoribus, nec non novationibus et solutionibacceptilationibus et de praetoris stipulationibus omne quod ius invenitur gemino volumine inscriptum est, quod in libris antiquis nec numerari possibile fuit. Et post hoc duo terribiles libri positi sunt pro delictis privatis et extraordininariis nec non publicis criminibus, qui omnem continent severitatem poenarumque atrocitatem. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dampiq infecti. ⁊ ꝓhedificiis
pliuuia arcenda uet̾ib auctori¬
bo placita sunt. noc ñdepublica¬
nis ⁊ donationib.tam int̾i:
uo quam mortis causa ꝯficiẽ¬
dis cauta legib inuenima ĩ li¬
brum singularem deduximus.
Demanu missiomb aũt ⁊ de
LiBali causa alius uiber respon¬
dit. quẽ amodũ ⁊ de acquiñti¬
one tam dñii.quã possessioĩs
⁊ titulis q eam inducunt. młte
⁊ uarie łctiones umsunt ĩscrte
uolumim. Ano libro deputato
his qui iudicati. uił iure ꝯfessi
sunt ⁊ debonoꝵ detentiomb
⁊ ucnditionib. ⁊ ut nequid ĩ
fraude creclitoꝵ fiat:Postq
hec omma int̾tclicta glomera¬
ta sunt.⁊ deinceps exceptiones
⁊ detempoꝵ ꝓlixitatib.⁊ deobli¬
gationib ⁊ actionib. lib̾ it̾u
singularis extenditur. ut p̃fata
sexta pars totius digestoꝵ uolu¬
minis orto libris defmiatur.
scptimus aũt ⁊ nouissimus
articulus digestoꝵ sex libris
formatus ẽ. quo destipulatioĩbꝰ

Expanded text:
damnique infecti et pro aedificiis pluvia arcenda veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicanis et donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De manumissionibus autem et de liberali causa alius liber respondit: Quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae volumini: Alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi sunt, et de bonorum detentionibus et venditionibus et ut ne quid in fraudem creditorum fiat. Postque haec omnia interdicta glomerata sunt: et deinceps exceptiones et de temporum prolixitatibus et de obligationibus et actionibus liber iterum singularis extenditur: ut praefata sexta pars totius digestorum voluminis octo libris definiatur. Septimus autem et novissimus articulus digestorum sex libris formatus est. quo de stipulationibus
Abbreviated transcription (Latin):
i seruus finsti. actibꝰ ꝑfidei com¬
missum lib̾tas relicta fu̾it. preui¬
dis sine missmanumissione te
cognit᷑ si tibi debenubtatem ꝑ¬
spererit ad manu mittendum
cum ꝗdebet urgeat. uł silatiter¬

Expanded text:
i servus fuisti ac tibi per fideicommissum libertas relicta fuerit, pervides sine manumissione te cognita, si tibi deberi libertatem perspexerit, ad manumittendum eum qui debet urgueat vel, si latite
Abbreviated transcription (Latin):
affectione patris te dilexisse ꝓ¬
pomis. tuam acccipe pecumãm
ꝑmisisti:i hanc tuam lib̾alita¬
tẽ remuerans te aꝓcuratore
suo aliam pecumam sum̾c p̾ce¬
pit. reb q humanis ante pei¬
ceptõem fu̾nt exẽpto nec quod
decleras recipe cũ psectan ha¬
buit donatrem nec q̃ dan ti
bi mandau̾at. nec dum tͥ tradi¬
tum pete potes aꝓturatore.
Qd siminuo declistunet ade¬
lẽgato dari nouandi causa sti¬
pulatus es. Nittessores eiusso¬
lutiomi parere compellemur

Expanded text:
adfectione patris te dilexisse proponis, tuam accipere pecuniam permisisti, et hanc tuam liberalitatem remunerans te a procuratore suo aliam pecuniam sumere praecepit, rebusque humanis ante perceptionem fuit exemptus, nec quod dederas recuperare, cum perfectam habuit donationem, nec quod tibi dari mandaverat, necdum tibi traditum petere potes a procuratore. Quod si mutuo dedisti nec a delegato dari novandi causa stipulatus es, successores eius solutioni parere compellentur
Abbreviated transcription (Latin):
catholico uencrabiliq cilio de¬
cedens bonoꝵ idꝙ optant ielin¬
quere ⁊ non sint cassa nidicia.¬
Et nichilẽ quod magis hemi¬
nib debeatur quam ut supre¬
me uoluntatis postquam ia
aliud uelle non uossunt. Liber
sit stilus. ⁊ ncitum qd iterum
ñ icclit arbitium.

Expanded text:
catholicae venerabilique concilio decedens bonorum quod optavit relinquere. Non sint cassa iudicia. Nihil est quod magis hominibus debetur, quam ut supremae voluntatis, post quam iam aliud velle non possunt, liber sit stilus et licitum quod iterum non redit arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
si diu̾sa pars ꝯtraplacitum age¬
re nititur. eꝗtatis ratio suadet
refusa peciuma. cũ ⁊ tu hoc desi

Expanded text:
Si diversa pars contra placitum agere nititur, aequitatis ratio suadet refusa pecunia, cum et tu hoc desi
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ꝓduc̾e malu̾it. uicẽ ci hoc
face qnq testib adhibitis. ꝗ pi
cius uittas siue insubscriptice
positas. suic ꝑtotum textum
effusas. suas litt̾as supponc̃to.
fidem ꝑ pctuam possint cartille
p̾bere. Et si heoc fecerit. siue ꝑse
scribendo. siue ꝑ tabulanm. li
lib̾tas fuo competat quasi ex
mut atõe codicilli delata.ita ta¬
menut ⁊ ip̃o patrono inuente.
n lib̾tatem ⁊ cuntatem habeit
romanam. ¶ Scd et siqs in ter

Expanded text:
rtatem producere maluerit, licere ei hoc rtatem producere maluerit, licere ei hoc facere quinque testibus adhibitis, qui post eius litteras sive in subscriptione positas sive per totum textum effusas suas litteras supponentes fidem perpetuam possint chartulae praebere. et si hoc fecerit, sive per scribendo sive per tabularium, libertas servo competat quasi ex imitatione codicilli delata, ita tamen, ut et ipso patrono vivente et libertatem et civitatem habeat Romanam. Sed et si quis inter
Abbreviated transcription (Latin):
merabilib latinorum intro¬
ductu ẽ dicio Neges diuerse
⁊ scnntꝰ ꝯsulta introducta sũt.¬
⁊ exhis difficultates maxime
emergebant.tam ex lege nima
quam exlargiano senatosil¬
to. nec ñ ex etlicto diui traiam
quoꝵ plene ꝗdem fũant nr̃e
leges. ñ aũt mirb fu̾at eoꝵ ex¬
ꝑtinentium. studiosimũ nob̃
iusum ẽ. Hec ꝗdem omĩa ⁊ lati¬
nam lib̾tatem resecare. certos at
modos eligere. exquib antea
q̃latina competebat lib̾tas in
presenti aũt romana defertur
ꝯdicio. ut his p̾senti lege emi¬
meratis. ⁊ cruib romanis nas¬
centibꝰ.ceti om̃smõi y quos la¬
tinoꝵ nomen inducebatur pe¬
nitus ꝯqescant. Et ñ latince pa¬
riant. s ut ꝓmulis habeatur.
Quis cu patiatur talem ce
nb̃tatem. exqua inip̾o tp̃r mor¬
tis. meadem psonã simul ⁊ lib¬
tas ⁊ ẜuitium ꝯcurrunt. Et q
quas lib̾ moratus. cripitur nõ
tantum in mortẽ. sed etiam in
finitutem¶ Sancimus itaq¬
siqs ꝑ cpłam seruum suũ inlib̾¬

Expanded text:
merabilibus Latinorum introducta est condicio et leges diversae et senatus consulta introducta sunt et ex his difficultates maximae emergebant tam ex lege Iunia quam ex Largiano senatus consulto nec non ex edicto divi Traiani, quorum plenae quidem fuerant nostrae leges, non autem in rebus fuerat eorum experimentum: studiosissimum nobis visum est haec quidem omnia et Latinam libertatem resecare, certos autem modus eligere, ex quibus antea quidem Latina competebat libertas, in praesenti autem Romana defertur condicio, ut his praesenti lege enumeratis et cives Romanos nascentibus ceteri omnes modi, per quos Latinorum nomen inducebatur, penitus conquiescant et non Latinos pariant, sed ut pro nullis habeantur. Quis enim patiatur talem esse libertatem, ex qua in ipso tempore mortis in eandem personam simul et libertas et servitium concurrunt et, qui quasi liber moratus est, eripitur non tantum in mortem, sed etiam in servitutem? Sancimus itaqum suum in libe
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Delatina lib̾tate tollenda
sunt qua ꝓpt̾ inꝑfecta latino¬
rum libertas. incertis uestigiis
titubat. ⁊ quasi ꝑsatiram ĩ duc¬
ta adhuc reman. ⁊ ñ mutilis
aũt ex ip̃ intionabile ẽ. Hoc
muis ꝑfoctum deducetur. ¶S¬
cnum latim libti ad similitudi¬
nem antiq̃ latinitatis que ĩco¬
lonus missa ẽ. uident ẽẽ intro¬
ducti. exqua nichil aliud rei
publice insi bellum accessit ci¬
uile. satis absurdum ẽ ip̃a ori¬
gine uei sublata iaginẽ eio
derelinꝗ. ¶Cum igitur mul¬

Expanded text:
 DE LATINA LIBERTATE TOLLENDA sunt, quapropter imperfecta Latinorum libertas incertis vestigiis titubans et quasi per saturam inducta adhuc remanet et non inutilis autem ex ipsa rationabile est, hoc in ius perfectum deducenim Latini liberti ad similitudinem antiquae Latinitatis, quae in coloniis missa est, videntur esse introducti, ex qua nihil aliud rei publicae nisi bellum accessit civile, satis absurdum est ipsa origine rei sublata imaginem eius derelinqui. Cum igitur mul
Abbreviated transcription (Latin):
tate tollenda.ix.My
Iustimañ. ã. Iulano .pp̃.
editicia ꝯdicio. nullomodo in
posteꝵ nam rempublica moles¬
tare cedatur. s sit penitꝰ deleta

Expanded text:
TATE TOLLENDA. Imp. Iustinianus A. Iuliano pp. Dediticia condicio nullo modo in posterum nostram rem publicam molestare concedatur, sed sit penitus delata,
Abbreviated transcription (Latin):
aoos lib̾tatem dare suo suo
malu̾it. nicebit ei qnq simulit
testib adhibitis. suam explañ¬
it uoluntatem. ⁊ quod libum
cum cẽ uolint dicere. ⁊ hoc siue
int̾ acta fu̾̃it testificatꝰ. sine tes¬
tium uoces adtestationẽ sunt
amplexe. Et litt̾as tam publi
simli modo fui ad cuuitatẽ ꝓdu¬
cantur romanã. quasi excodiuil¬
lis. similit̾ ubtatem adipiscẽto.
¶S samus etiam hoc ẽẽ mantiqui
latuntate execlicto diui claudii i¬
troductum.Qd̾ siqs suum suum
egritudine piclitantem. sua domu
suffic̾et. inexcnoneneũ mitt̾e ł
quo pot̾at modocum ad iuuare
Huiusmõi fuus inlib̾tatem la¬
tina antea morabatur. Et quẽ
ille moriendum dereliqit. eius bo¬
fiat ilico cuus romanus. nec adi¬
tꝯ in nira patronato quondam
dño refuetur. quem cm̃ asua do¬
mo suaq familia publice ipp¬
ulit is. n ip̃e cu ꝓcurans. n alii
cõmendans. n inuenerabilem e¬
xenonem euz mittẽs. n ꝯfucta ci¬

Expanded text:
os libertatem dare suo servo maluerit, licebit ei quinque similiter testibus adhibitis suam explanare voluntatem et quod liberum eum esse voluit dicere: et hoc sive inter acta fuerit testificatus sive testium voces attestationem sunt amplexae et litteras tam publicsimili modo servi ad civitatem producantur Romanam quasi ex codicillis similiter libertatem adipiscentes. Sed scimus etiam hoc esse in antiqua Latinitate ex edicto divi Claudii introductum, quod, si quis servum suum aegritudine periclitantem sua domo psufficeret, in Xenonem eum mittere vel quo poterat modo eum adiuvare, huiusmodi servus in libertate Latina antea morabatur et, quem ille moriendum dereliquit, eius bo ipsa donatus fiat ilico civis Romanus nec aditus in iura patronatus quondam domino reservetur. Quem enim a sua domo suaque familia publice reppulit neque ipse eum procurans neque alii commendans neque in venerabilem Xenonem eum mittens n
Abbreviated transcription (Latin):
es pͥignoris hypothece ue
Diiix. creclitorib obnoxias.
ci tra ꝯsensum coꝵ debitores
alienantes. precedentem nõ
dissoluñt obligationem.

Expanded text:
es pignoris hypothecaeve iure creditoribus obnoxias citra consensum eorum debitores alienantes praecedentem non dissolvunt obligationem.
Abbreviated transcription (Latin):
ut aut ꝯictos uelox pena sp̾¬
ducat. aut lib̾andos custodi
aduturna ñ maccret. Iube¬
mus aũt ut intra tricesimũ
cliem semp comc̃tariensis in¬
gessenĩt numeꝵ ꝑsonarum
uẽritatem delictoꝵ. clausor
ordinemctatͣemq unctorũ
ubras auri.crario nr̃o iube¬
mus infrrie. Iudicẽ deside
ac resupma cerince tantuz
titulum gerẽtẽ extorre im

Expanded text:
ut aut convictum velox poena subducat aut liberandum custodia diuturna non maceret. Iubemus autem, ut intra tricesimum diem semper commentariensis ingesserit numerum personarum, varietatem delictorum, clausorum ordinem aetatemque vinctorum. ibras auri aerario nostro iubemus inferre, iudicem desidem ac resupina cervice tantum titulum gerentem extorrem im
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dis expectãt ab adita herecli¬
tatr. Una cum aliis q̃ serins ĩte¬
tam̃to manumissis.uł aliis
legatis ielicta sunt competr̃ti
u. Excepto etiam usu fructur
qsin natura adħrdes legata¬
rii transmitti ñ patitur. Et n
amorte testatoris m ab adita.
herditatt quantum ad trans¬
missionem dies eius ced̃r¶

Expanded text:
redis expectat, ab adita hereditate una cum aliis, quae servis in testamento manumissis vel aliis legatis relicta sunt, competentibus. 6a . Excepto etiam usu fructu, qui sui natura ad heredes legatarii transmitti non patitur et neque a morte testatoris neque ab adita hereditate, quantum ad transmissionem, dies eius cedit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊frat᷑ patrulxł tuus antequar¬
tum decimu ctatis annũ suc
decessit. cum facere ñ potinit te¬
tamentu nichilex cis postre¬
mo recte postulatur iudicio
Ram sinanc etatemegixssꝰ. n¬
cet ingoris necdumcmnersis¬
sent uestigia. suum ordinauit
sollempint̾ iudicium. hoc euel¬
lere frustra conaris.Mp̃

Expanded text:
frater patruelis tuus ante quartum decimum aetatis annum suae decessit, cum facere non potuit testamentum, nihil ex eius postremo recte postulatur iudicio. Nam si hanc aetatem egressus, licet vigoris necdum emersissent vestigia, suum ordinavit sollemniter iudicium, hoc convellere frustra conaris.
Abbreviated transcription (Latin):
tistato  descendunt similiꝰordo
fuctur. p̃rimo infilii uł filie suc¬
cessiont. poffitate cius uccanda.
ca q̃ ñ inuenta. frat̾no ꝯsortio⁊
ciuscem. ul. aliem matrimonii
im p̾dictum ordinem arcessito
tũnc ãdultimũ locum pat̾ alee¬
gibz conclamctur. ⁊ sui fui nõ
gratam hxditattm relictam
scd̾iriste lucrum sibi lugtat ad¬
qsitum. ¶Inoib uidelicercasi¬
b insuꝑstite soboie lib̾oꝵ ⁊ frĩ¬
b adhuc mucmnentib quiad
hercclitatem defũcti patrem an¬
tecectunt. usufructu ueꝵ quaꝵ
dominiuz ad eoc ꝑuenit apud
parẽtes irmansuro. Debonis¬

Expanded text:
testato descendunt, similis ordo servetur, primo in filii vel filiae successione posteritate eius vocanda eaque non inventa frater no consortio eiusdem vel alieni matrimonii secundum praedictum ordinem arcessito , tunc ad ultimum locum pater a legibus conclametur et sui filii non gratam hereditatem relictam, sed triste lucrum sibi lugeat adquisitum. In omnibus videlicet casibus, in superstite subole liber adhuc viventibus, qui ad hereditatem defuncti patrem antecedunt, usu fructu rerum, quarum dominium ad eos pervenit, apud parentes remansuro. I
Abbreviated transcription (Latin):
cumis atq patmoniis manꝰ
abstineant. n alienũ uirgi¬
ũ putẽt suã p̾dam. ⁊ cm̃ pri¬
uataꝵ qͦq litium cognitor.
forte honoratoꝵ. decurionũ.
possessoꝵ postremo etiã colo¬
noꝵ.acinustibet ordinis u¬
dice fint.aliqua ratione cõ¬
cussus. siꝗs scit uenalem de
nure fuisse sententiã. Si ꝗs
penã uł p̾tio remissã.uł uicio
cupiditatis ingestã siquis
postre mo quocumq de cai
probum uidicẽ potuit apꝑ¬
bare. is uł aoministrantt̃e

Expanded text:
cuniis atque patrimoniis manus abstineant, neque alienum jurgium putent suam praedam. Etenim privatarum litium cognitor, forte honoratorum, decurionum, possessorum, postremo etiam colonorum, a cujuslibet ordinis judice fuerit aliqua ratione concussus, si quis sciat venalem de jure fuisse sententiam, si quis poenam vel pretio remissam, vel vitio cupiditatis ingestam: si quis postremo quacunque de causa improbum judicem potuerit approbare, is
Abbreviated transcription (Latin):
lacint oĩb locis atq urbibus
umiisis claudi ꝓtinus tẽpla.i
accessuuctito ommnib licentiã
delinq̃nch ꝑditis ab negariũo¬
iumo ctiar cunctos sacrificus ale
ꝑ petrainnt. gladio ultore ster¬
nantur Facuitates ctiã ꝑc̃pti
fisco  decermmꝯ uindican. Et
similit punni rectores ꝓuin

Expanded text:
ibus locis atque urbibus universis claudi protinus templa et accessu vetito omnibus licentiam delinquendi perditis abnegari. Volumus etiam cunctos sacrificiis absperpetraverit, gladio ultore sternatur. facultates etiam perempti fisco decernimus vindicari et similiter puniri rectores
Abbreviated transcription (Latin):
como.
Sicuratores dati estis gencralrter.
nec decieto significatum ẽ. italica¬
ruitantu ieꝵ uob̃ muno ad iũc¬
tum adur debetis competentem
iidicem.ut uos aꝑinciali adim¬
instratõe liberet. Qd si factum fu̾it
petent sibi inpincia curatores

Expanded text:
conio. Si curatores dati estis generaliter nec decreto significatum est Italicarum tantum rerum vobis munus adiunctum, adire debetis competentem iudicem, ut vos a provinciali administratione liberet. quod si factum fuerit, petent sibi in provincia curatores
Abbreviated transcription (Latin):
hibendo. ut ꝓ co litt̾as suppo¬
nat/ uencrabili signo ante.i
manuhereclis p̾posito. Testi¬
ur iuidelicet adsumendis qui
ludem cognoscunt. ⁊ iubenti
ei tabulanũ ꝑ se subscribere ĩt¬
res hereclitarie uł maxima p̃ri
eaꝵ posita ẽ. hr̃des ab cẽ cõti¬
genit. tunc eis unius ann spa¬
tium amorte testatoris nuim̾¬
andum damus ad hunismõi
ĩuẽtarii ꝯsũmationẽ. suffico
eñ p̃phatum tẽp ⁊ si longu¬
simis spatiis distant. tamẽ da¬
re eis facultatem ĩuentariiꝯs

Expanded text:
hibendo, ut pro eo litteras supponat, venerabili signo antea manu heredis praeposito, testibus videlicet adsumendis, qui heredem cognoscunt et iubenti ei tabularium pro se subscribere intres hereditariae vel maxima pars earum posita est, heredes abesse contigerit, tunc eis unius anni spatium a morte testatoris numerandum damus ad huiusmodi inventarii consummationem: sufficit enim praefatum tempus, etsi longissimo spatio distant, tamen dare eis facultatem inventarii
Abbreviated transcription (Latin):
ulli prsus ñ impetrate actioĩs
mmaiore uł minore iudicio
agenti opponatur exceptio.
si aptam rei ⁊ ꝓposito negotio
competentẽ cam eẽ ꝯstit̾it.

Expanded text:
ulli prorsus non impetratae actionis in maiore vel minore iudicio agenti opponatur exceptio, si aptam rei et proposito negotio competentem eam esse constiterit.
Abbreviated transcription (Latin):
agnam legum uetum obscur¬
tatrm q̃ ꝓtrahendarũ litiũ ma¬
ximã crcasionemusq ad huc
p̾bebeat amputantes. sancim
ut sics certo tp̃r factimum se a

Expanded text:
agnam legum veterum obscuritatem, quae protrahendarum litium maximam occasionem usque adhuc praebebat, amputantes sancimus, ut, si quis certo tempore facturum se a
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝯsultissima lege santimus.¬
Sut carentes ccuł. seu morbo. p
ita nati.ꝓninicupatõem sua cõ¬
dant moderamina uolũta¬
tisspresentib scptem testib.
quo aliis. quoq testamentis
int̾eẽ uiris c̾ tabulano ctiam
ut cunctis ibidem colłctis. pri¬
mũ ad se ꝯuocatos om̃s ut si¬
ne scriptis tostentur doceant.
Deinde exprimant nomina
specialiter hr̃dim. ⁊ dignitate
singuloꝵ ⁊ indicia.ne sola ⁊¬
nominu: cõmemoratio ꝗc¬
quam abiguitatis pariat. Et
ex quanta parte uł exquot¬
Suncii insuccessionẽ admitti
debeant.⁊ qui d unumquẽq
legatariu scu fidei cõmissariũ

Expanded text:
consultissima lege sancimus, ut carentes oculis seu morbo vel ita nati per nuncupationem suae condant moderamina voluntatis, praesentibus septem testibus, quos aliis quoque testamentis interesse iuris est, tabulario etiam: ut cunctis ibidem collectis primum ad se convocatos omnes, ut sine scriptis testentur, edoceat, deinde exprimat nomina specialiter heredum et dignitates singulorum et indicia, ne sola nominum commemoratio quicquam ambiguitatis pariat, et ex quanta parte vel ex quotis unciis in successionem admitti debeant et quod unumquemque legatarium seu
Abbreviated transcription (Latin):
tione cimiscũq rei date sunt.¬
. siuc inscriptis suit sinc sciptis
licet ñ sit specialit᷑ ad iectuim.
q̃ suꝑ isdem arris ñ ꝓcedẽtẽ
tractu fieri oporteat. tamen
Uq uende poilicitus ẽ. uenditio¬
nc̃ recusans. induplum cas ird¬
de cogatur. ⁊ qui emere pacto
ẽ ie ab emptionc recedens dati
ase arris cadat petitõc caꝵ de¬
neganda. G. ã. axime. pp̃.
udices suic in hac mclita ur¬
be suic inꝓunciis. ca que dispos
ut possint si hoc ꝓspẽrerint occasione
testiũ in aliis locis degentiuz li¬
tigantes ul ꝓcuratores coꝵ ibi
destinare. ut̃ depositõibꝰ sb̃ utͥ¬
usq partis p̃sentia factis. res ad
eos refcrat᷑. etiam illis fuare uo¬
lumus. ꝗ ꝓlatis instrim̃itis fi¬
dẽ adhibere exigunt᷑. ut si po¬
pos cerint in aliis locis. idcis:
face ꝑmiti. Toe iuste peti n¬
dex uiderit. simił ꝓferat sentẽ¬
tia.ut postqͣm inlocis oportu¬
nis fides instrumc̃to data uł
minus. data fuerit. referatur

Expanded text:
tione cuiuscumque rei datae sunt sive in scriptis sive sine scriptis, licet non sit specialiter adiectum, quid super isdem arris non procedente contractu fieri oporteat, tamen et qui vendere pollicitus est, venditionem recusans in duplum eas reddere cogatur, et qui emere pactus est, ab emptione recedens datis a se arris cadat, repetitione earum deneganda. IUST. A. MENAE PP.udices sive in hac inclita urbe sive in provinciis ea quae disposuimus  ut possint, si hoc perspexerint, occasione testium in aliis locis degentium litigantes vel procuratores eorum ibi destinare, ut depositionibus, sub utriusque partis praesentia factis res ad eos referatur etiam in illis servare volumus, qui prolatis instrumentis fidem adhibere exiguntur, ut, si poposcerint in aliis locis id eis facere permitti et hoc iuste peti iudex invenerit, similis proferatur sententia, ut, postquam in locis opportunis fides instrumento data vel minus data fuerit, referatur
Abbreviated transcription (Latin):
iustoc oos ⁊ legitimos. ⁊t̾am abĩ¬
testato. quam extestamento pa¬
tri successuroe habeat. ⁊ legitina
ipostum nichilominus ea uro¬
re pmanente. ꝓcreandi quoq

Expanded text:
legitimos et tam ab intestato quam ex testamento pater successores habeat, et legitima in posterum nihilo minus ea uxore permanente procreandi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ntestato defuncto postumum
uum hr̃dem. quam sororem
licet consangumeam haberi
potiorem. ordo suecession um
lege duodecim tabulaꝵ farto.
mimnis euidenter demonstrat.

Expanded text:
ntestato defuncto postumum suum heredem quam sororem licet consanguineam haberi potiorem ordo successionum lege duodecim tabularum factus nimis evidenter demonstrat.
Abbreviated transcription (Latin):
propnietatem reꝵ quaꝵ usum
fructum habet. n: successores eiꝰ
ulla temporis exen causa te¬
nẽtes. p̾scriptio munit.B.¬
cipioꝵ rencto.tam alienatio ꝙ̃
manii missõ int̾cicta ẽ ¶ Sanẽ

Expanded text:
proprietatem rerum, quarum usum fructum habet, neque successores eius ulla temporis ex ea causa tenentes praescriptio munit.cipiorum relicto tam alienatio quam manumissio interdicta est. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
umꝗs legatum uł fidi comis¬
sum ut pote sibi relictum exige¬
batlac testamento forte ñ ap̾¬
pnente. ꝑco sacramẽtum ci ab
hxiede delatum ẽ  is ueligionẽ¬
suã p̾stauit. affumans sibi lecca¬
tũ uł fidei comissum derelictu¬
ge ⁊ exhiismodi tritamento

Expanded text:
uis legatum vel fideicommissum utpote sibi relictum exigebat et testamento forte non apparente pro eo sacramentum ei ab herede delatum est et is religionesuam praestavit, adfirmans sibi legatum vel fideicommissum derelictuesse, et ex huiusmodi testamento
Abbreviated transcription (Latin):
onstitutionib satris q̃ ultra certũ
modũ usuras fenebris exigi pecu¬
qe phibent mandatorib etiam:
uł fide iussorib subuentum ẽ. qbꝰ¬
quasi mandator uł fide iussor con¬
uentus uri potest. B. aa. ⁊ ec

Expanded text:
onstitutionibus sacris, quae ultra certum modum usuras fenebris exigi pecuprohibent, mandatoribus etiam vel fideiussoribus subventum est: ququasi mandator vel fideiussor conventus uti potes. DIOCL. E
Abbreviated transcription (Latin):
tionĩ laqueos mirtitus uiq adt̾mi¬
num cause ibidem nocessanio ꝑdu¬
rabit. ¶ Sciant aũt innusi ndices
apud quos uł adminstrationis uire
ui exp̃cpto. amplissim̃ tuc sedis hui¬
lt̾ uentuant intra uginiti dicru
spatium debere se p̾fata litigia po¬
quam orta fuernt t̾minan. Nam
si suꝑ sederint. ip̃oc quidem decemi¬
braꝵ auri ꝯdepnationc̾ subie cense¬
mus. Accusationem uo seuciuilez
intentione semel iniudicium deduc¬
tam. pfato modo legitunc tima¬

Expanded text:
tionum laqueos inretitus usque ad terminum causae ibidem necessario perdurabit. Sciant autem universi iudices, apud quos vel administrationis iure vel ex praecepto amplissimae tuae sedis huiliter ventilantur, intra viginti dierum spatium debere se praefata litigia, postquam orta fuerint, terminare. nam si supersederint, ipsos quidem decem librarum auri condemnationem subire censemus, accusationem vero seu civilem intentionem semel in iudicium deductam praefato modo legitim
Abbreviated transcription (Latin):
n causa que inspectat ꝓuintie ad
utilitatem iri publice eum ꝗ uice
p̾sidis ꝓuntic administrat potuis¬
sc cognoscere indubium ñ ucint.
Sane si maliquo captumẽ nis iri
publice nixta sita adiuoꝵ princi¬
pum defensores iri puolice. si modo
ad esse fiduciam negotio putant ie¬
titutionis auxilium possunt flagi¬
uggerente magnificentia ur̃a. doc¬
t.a impians ct̾ntas debere cos q p̃̾cep¬
tione principali scu m̃r sedis am¬
plissimc. tuen locum rectoꝵ ꝓum
tiaꝵ noscuntur. auctoritater habere
tutores durt seucuratores petenti¬
U de cretum ctia int̾ poncre. ad ali¬
gidas minoriimiq similiũq cis per

Expanded text:
n causa quae spectat ad utilitatem rei publicae eum qui vice praesidis provinciae administrat potuisse cognoscere in dubium non venit. sane si in aliquo captum est ius rei publicae, iuxta scita divorum principum defensores rei publicae si modo adesse fiduciam negotio putant restitutionis auxilium possunt flagiuggerente magnificentia vestra docta imperialis aeternitas debere eos, qui praeceptione principali seu vestrae sedis amplissimae tueri locum rectorum provinciarum noscuntur, auctoritatem habere tutores seu curatores petentibus dare, decretum etiam interponere ad alienandas min
Abbreviated transcription (Latin):
sonaꝵ seucuri alium facultates. emã¬
cipationes quoq legibꝰ celebrare.
⁊ omnia que ad iuris dictionem
rectoris ꝓuincie ꝑtinent acũtare
pircciꝑe dignata est ꝓclispositione

Expanded text:
sonarum seu curialium facultates, emancipationes quoque legibus celebrare et omnia quae ad iurisdictionem rectoris provinciae pertinent actitare, praecipere dignata est pro dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
⁊cum qͥstio tͥ suꝑ eum que
cõpau̾as cõmoueret: aucto¬
rem tuum c̾tum fecisti. nec ci¬
tra idicis disceptatõem cũ
quẽ emeras tradidisti pses ꝓ

Expanded text:
cum quaestio tibi super eo quem comparaveras commoveretur, auctorem tuum certum fecisti nec citra iudicis disceptationem eum quem emeras tradidisti, praese