comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne magna parte muri consumpsissent porta que e regrone et in conspectu
ompen castroru fuerat aperuer̃. copieꝙ tote eruptione fecer̃. secuq extu
sidia pompeu se reciperent.Na quod existimabat eosposse conatu efficere noc¬
u uestimenta ut du nostri in preda detinentur illi cede facta ad pre¬
esset gestu. tamen iurtute freti xepulsos multisq uulneribus affectos oppido re-¬
ultxa ibat flumen salsu in acie quod factu est et nec opinantibus nostris
⁊ preda armisq eoru sunt potiti uiuosq aliquos ceper̃ qui postero die
sunt interfecti. Codeq tempore transfuga nunciauit ex oppido uniu qui

Expanded text:
ne magnam partem noctis consumpsissent, portam quae e regione et in conspectu Pompei castrorum fuerat aperuerunt copiaeque totae eruptionem fecerunt secumque extusidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, noc vestimenta, ut dum nostri in praeda detinentur, illi caede facta ad presset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido reultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uenta ab edificiorus specie ex trabibus tabulatisq
compacta et ne tantu opus hostili coneremetur incendio diligentissime ex cru¬
dis coruis uel centonibus communita quibus pro modo altitudinis adortur latitudo
la interdu tricenos pedes per quadru interdu ꝑ quadragenos uel quinquagenos
altitudine superet. his pluxes rotȩ mecanica arte subduntur quaru lapsu uolu-¬¬
bili magnitudo ta ampla moueatur. Presens aute periculu ciuitatis est si ad
uiru tuuicis fuerit admota.Plunes eni accipit scalas :¬
uit admota. Pluues eni accipit scalas ac diuerso genece conatu
rerumpexe. Na infexioribus habet ariete cuuis impetu destruit muros: Circa
media nõ parte accipit ponte factu de duabus trabibus septu de uimine:
que subito prolatu inter turiu muruq constituunt et per eu ugredientes
aute turris illius partibus contati et sagitarii collocantur qui defonsores ex al

Expanded text:
enta ad aedificiorum speciem ex trabibus tabulatisque compacta et ne tantum opus hostili concremetur incendio diligentissime ex crudis coriis vel centonibus communita, quibus pro modo altitudinis additur latitudo. Nam interdum tricenos pedes per quadrum interdum quadragenos vel quinquagenos os sed etiam turres lapideas altitudine superent. His plures rotae mechanica arte subduntur, quarum lapsu volubili magnitudo tam ampla moveatur. Praesens autem periculum civitatis est si ad murum fuerit turris admota. Plures enim accipit scalas us admota: plures enim accipit scalas et diverso genere conatur irrumpere. Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros. Circa mediam vero partem accipit pontem factum de duabus trabibus, septumque de vimine, quem subito prolatum, inter turiem murumque constituunt et per eum egredientes de  In superioribus autem turris illius partibus, contati et sagittarii collocantur, qui defensores
Abbreviated transcription (Latin):
tuio ut utoaq manu impulsus quasi ad instar onagri dirigit saxa. furi¬
ditores sunt qui fundis ex lino uel setis factis haseniz dicunt esse melbesenimũ iathii
diirta taput brachio dirigit sixi. Quibu scuta deerant  euni lapidibus menuddito
siue mssilibus inhoe ordine dimicabat quos accesses tantͣ iunieres et postei additos
labant Hi ut uequiet et intigri aerius iuaderent hostes post ultimas acie
sedere consueuerit Si qiud eni primis ordinibus accidisset de eoru iuribur
reparationis spes tota pendebat.

Expanded text:
io, et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funio, et utraque manu impulsus prope ad instar onagri dirigit saxa. Funditores sunt qui fundis lino vel setis factis—has enim dicunt esse meliores—contorto circa caput brachio dirigunt saxa. Quibus scuta deerant, sive lapidibus manu iactis sive missibilibus in hoc ordine dimicabant, quos accensos tamquam iuniores et postea additos labant. Hi, ut requieti et integri acrius invaderent hostes, post ultimas acies sedere consueverant. Si quid enim primis ordinibus accidisset, de horum viribus reparationis spes tota pendebat.
Abbreviated transcription (Latin):
mis de sagittariis iuuenibus de bonis iaculatoribus quos antefexentarios nomina¬
bant. Quartus ite ordo constriutur de scutatis expeditissimis de sagittacos uino¬
dimicant qui dicebantur leuis ax matura. Sciendu exgo est stantibus duobus primis
e his qui alacriter uerxutis uel mactiobarbulis quas pli¬
ordinibus tertiu et quartu ordme ad prouocandu cur missi lisus et saguti
primoloco semper exire quasi hoste in fuga uextere potuerint ipsu tus uꝯuitibus
cimolocnturu  hostibus piusi fuerint redeunt in prima ac secundam
aeres ot inter ipsos recipiunt se ad locana . Prima auter et secunda acies quro ad spatas
et et pilx ut dicitur uentu fuerit totu sustinet bellu. In quarta acie ponebunt
interdu tarabaustȩ manu balistfaris fundibulitores nindiores. Sundibulatedue
sunt qui fustibalis lapides iacuint fustis est longus pedes quatuoꝵ gui prope medu¬

Expanded text:
imis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominaimis, de sagittariis iuvenibus, de bonis iaculatoribus, quos antea ferentarios nominabant. Quartus item ordo construitur de scutatis expeditissimis, de sagittariis idimicant, qui dicebantur levis armatura. Sciendum ergo est stantibus duobus primis e his qui alacriter verrutis vel mattiobarbulis, quas plordinibus tertium et quartum ordinem ad provocandum cum missilibus et sagittis primo loco semper exire. Qui si hostes in fugam vertere potuerint, ipsi cum equitibuso ab hostibus pulsi fuerint, redeunt ad primam ac secundam aciem et inter ipsos recipiunt se ad loca sua. Prima autem et secunda acies, cum ad spathas et ad pilam, ut dicitur, ventum fuerit, totum sustinet bellum.In quinta acie ponebantur interdum carroballistae manuballistarii fundibulatores funditores. Fundibulatores sunt qui fustibalis lapides iaciunt. Fustibalus fustis est longus pedibus quattuor cui per med
Abbreviated transcription (Latin):
ta eo pugnante nascatur. Ita ergo constituantur ordines ut
ap odinatione franguntur pistructionislex est itt primo exercitati et ue.¬
trres milites collocentur quos antea principes uocabant. In secundo ordine circundati
cata factis sagittarii et optimi milites cu spiculis uel lanceis ordinentur quos priue
istitos uocabant Singuli aute armati indirectu ter noe pedes intex se occi¬
ut nec acies interluceat et spatiu sit arma tractandi. Inter ordinem
et ordiment tergo in latu .Ui. pedes distãre uoluerunt ut haberent puei miiũt
spatiu accedendĩ atq recedendi. Uehementius enitu saltu inaresuq tela mittũt.
nhis duobus ordinibus etate maturi et usu confidentes et muniti etia geauoxibioe
amis collocantur. hieni ad iniuice muri nec cedere nec sequi ⁊liquando crg̃ẽ¬
disunt nec ordines turbent sed uenientes aduersarios excipere et stando pu¬
gnandoq repellere uel fugaxe. Tertius ordo disponitur. de nematuxis uelocunn¬

Expanded text:
ta eo pugnante nascatur. Ita ergo constituantur ordines ut mala ordinatione franguntur. Instructionis lex est ut in primo exercitati et veteres milites collocentur, quos antea principes vocabant, in secundo ordine circumdati catafractis sagittarii et optimi milites cum spiculis vel lanceis ordinentur, quos prius hastatos vocabant. Singuli autem armati in directum ternos pedes inter se occur in longum, ut nec acies interluceat et spatium sit arma tractandi. Inter ordinem autem et ordinem a tergo in latum sex pedes distare voluerunt, ut haberent pugnantes spatium accedendi atque recedendi; vehementius enim cum saltu cursuque tela mittuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velociss
Abbreviated transcription (Latin):
Onu duce conuenit nosse magna parte uiectorix ipsu locu in quo dimicandu
tamto utilior iudicatiur quanto superior fuerit occupatus. In subiectos eni uehemen
a descendunt et maiore impetu obnitentes parsaltior pellit.
tatuhe eliuo duplex subit cu loco et hoste certamen. Sed illa distantia est quod si de pe¬
ditibus tius iuctoxia spexes contra eqiutes hostiu loca aspera inxqualia mo
bes eligree Si uero de equitibus tuis contea aduersarii pedites iuctoria querie
Que madmodu acies debet ordinari ut in conflictu reddatur iniuicta.
Rdinaturus acie tria debet ante prospicere. sole. puluere/uentu.Na sol ante fa
Pulius a fronte congestus oculos implet et elaudit. hoc momento eo quod acies ordi¬¬

Expanded text:
onum ducem convenit nosse magnam partem victoriae ipsum locum in quo dimicandum s ex loco, qui tanto utilior iudicatur quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt, et maiore impetu obnitentes pars altior pellit. Qui adverso nititur clivo duplex subit cum loco et hoste certamen. Sed illa distantia est, quod, si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hostium, loca aspera inaequalia montuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis contra adversarii pedites victoriam quaerisXIIII QVEMADMODVM ACIES DEBEAT ORDINARI VT IN CONFLICTV REDDATVR INVICTA Ordinaturus aciem tria debpulvis a fronte congestus oculos implet et claudit. Haec momento eo quo acies ordi
Abbreviated transcription (Latin):
Allos eo prelio quod Camilli ductu gestu est desiderantes nauigia quibus
transirent senatus censuit transeundos et cõmeatibus qͦ pre¬
quendos. Quisde generis hominibue poster per prontinu ageu fugi¬
entibue iua daba que gallica appellatiur.
Itue Martius eques romanus cui duobus scipionibus occisis exercitiis impe¬
rius detulit cu dicumuenti ab eo pornine multimorixentur acrius pu
gnauent laxitis manipulis et concesso fuge spatio discipatos sine periculo suo-¬
xu trucidauit.
desae gcruuos inclusos ex desperatione fortius pugnantes emitti uissit fugien-¬
tesq aggressus est.
tisordauous ted teisimenu inclusi germani acerrime pugnarent deduc-¬

Expanded text:
allos eo proelio, quod Camilli ductu gestum est, desiderantes navigia, quibus Tiberim transirent, senatus censuit transvehendos et commeatibus quoque prosequendos. Eiusdem generis hominibus postea per Pomptinum agrum fugientibus via data est, quae Gallica appellatur. T. Marcius, eques Romanus, cui duobus Scipionibus occisis exercitus imperium detulit, cum circumventi ab eo Poeni, ne inulti morerentur, acrius pu, acrius pugnarent, laxatis manipulis et concesso fugae spatio dissipatos sine periculo suorum trucidavit. C. Caesar Germanos inclusos, ex desperatione fortius pugnantis, emitti iussit fugientisque adgressus est. Hannibal, cum ad Trasumennum inclusi Romani acerrime pugnarent, diduc
Abbreviated transcription (Latin):
fundamenta muri cuniculu fodere et illu locis ad que die postera tireules
fuerat promouenda nullo hostiu sentiente egesta terra cauauit intrinsecus
et cu rotis suis moles fuisset impulsa atq ad locu qui subter cauatus fue¬
rat peciuenisset tato ponderi solo cedente subsedit nec ungi muris aut
moueri ulterius potuit. Ita et cuutas liberata est et machina dexelicta
de scalis sambuca exostra et tollenane

Expanded text:
fundamenta muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fundamenta muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fuerat promovenda nullo hostium sentiente egesta terra cavavit intrinsecus, et cum rotis suis moles fuisset impulsa atque ad locum qui subter cavatus fuerat pervenisset tanto ponderi solo cedente subsedit nec iungi muris aut moveri ulterius potuit. Ita et civitas liberata est et machina derelicta. XXI DE SCALIS SAMBVCA EXOSTRA ET TOLLENONE
Abbreviated transcription (Latin):
rea parte muri ad qua machina conatur accedere cer
dibus uel luto siue lateribus postremo tabulatis extruendo facũt altiorem.
ne defensores meniu de super urbi uentura possit opprimere. Constat autem
inefficax machinamentu reddi si inueniatur inferius. Ueru obsidentes
eiusmodi modu adhibere consuerunt. primo tale extruunt turre que pro-¬
gnaculis ciuitatis uideat᷑ inferior. deinde sucreta de tabu
trocleisq de medio tiuericula illa producitur de qua egredientes armati qr
altior inienitur stati capiunt ciuitatem.
Quo pacto subfodiatiue terea ut machina nocere nihil possit. S¬
Nterdu longissimas fexeatasq trabes opponunt machinȩ uenienti eazqa
muri uitinitate propellunt. Sed quu rhodioru euuitas oppugnaretur ab
hostibus et turris ambulatoria supra muri altitudine ac turxiu omaiuni
parauentur machine ingenio inuentu est tale remediu.Per nocte sub

Expanded text:
rea partem muri ad quam machina conatur accedere cemento atque lapidibus vel luto sive lateribus, postremo tabulatis extruendo faciunt altiorem, ne defensores moenium desuper urbi ventura possit opprimere. Constat autem inefficax machinamentum reddi si inveniatur inferius.Verum obsidentes eiusmodi dolum adhibere consuerunt. Primo talem extruunt turrem quae propugnaculis civitatis videatur inferior; deinde secreto aliam de trocleisque de medio turricula illa producitur, de qua egredientes armati, quia altior invenitur, statim capiunt civitatem. XX QVO PACTO SVFFODIATVR TERRA VT MACHINA NOCERE NIL POSSIT Interdum longissimas ferratasque trabes opponunt machinae venienti eamque a muri vicinitate propellunt. Sed cum Rodiorum civitas oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria supra murorum altitudinem ac turrium omnium pararetur, mechanici ingenio inventum est tale remedium. Per noctem sub
Abbreviated transcription (Latin):
ingrillia c̃aduceoru ciuuitite anine cincta et fontibu
abundante ad inopia aquȩ redegit eu fontes cuniculis auertisset
fluiuu ex superiore parte immisit et subita inunda
dispositos in hoc ipsu insidiatores cecidit.
babilonia quȩ media a flumine eufrate diuidebatur
sa pariter et aggere instituit et in usu eius existimarent gentes et hostes
egeri terxa.atq ĩta subito flumine auerso per alueu u
Emiramis aduersus eosde babilonios eode eufrate aue

Expanded text:
in Gallia Cadurcorum civitatem amne cinctam et fontibus abundantem ad inopiam aquae redegit, cum fontes cuniculis avertisset vium ex superiore parte immisit et subita inundatione turbatos per dispositos in hoc ipsum insidiatores cecidit.Babylona, quae media flumine Euphrate dividebatur, fossam pariter et aggerem instituit, ut in usum eius existimarent hostes egeri terram; atque ita subito flumine averso per alveum veSemiramis adversus eosdem Babylonios eodem Euphrate ave
Abbreviated transcription (Latin):
Ecilius Metellus quia usus nauiu quibus elephant
super ea positos peꝵ siculu tretu transmisit.
rentur copia haberet iussit ferocissimu elephante sub aure uulnetari
et eu qui uulnerasset transitu flumen procurxeret elephas exaspora¬
tus ad prosequendu doloris sui actor e trannauit amne. et reliquis ide
faciendi dedit exemplum.
Artaginenses duces inscructiuei classe quia sparto deficiebant crinib
nsaru muliexu ad funes efficiendos sunt usi.
dem masilienses et rhodii fecerunt.
Arcus antonus a mutina profugui cortices pro scutis militib sius dedit.
Partaco copiisq eius scuta ex iuminẽ fuerunt que coriis tegebantur.
alienue ut arbitror hic locus est referendi factu Alexa
illud nobile qui per deserta africe itinera grauissima siti cu exercitu
soblata sibi a milite aqua in galea sꝑectantibus unu
effudit: utilior exemplo tempexantie ꝗͣ si communicare uoluisset :

Expanded text:
ecilius Metellus, quia usu navium, quibus elephantoac super ea positos per Siculum fretum transmisit. vulnerari et eum, qui vulnerasset, tranato statim flumine procurrere. Elephantus exasperatus ad persequendum doloris sui auctorem tranavit amnem et reliquis idem audendi fecit exemplum. Carthaginiensium duces instructuri classem, quia sparto deficiebantur, crinibus tonsarum mulierum ad funes efficiendos usi sunt. Idem Massilienses et Rhodii fecerunt. M. Antonius a Mutina profugus cortices pro scutis militibus suis dedit. Spartaco copiisque eius scuta ex vimine fuerunt, quae coriis tegebantur. Non alienus, ut arbitror, hic locus est referendi factum Alexandri Macedonis illud nobile, qui per deserta Africae itinera gravissima siti cum exercitu affectus oblatam sibi a milite in galea aquam spectantibus universis effudit, utilior exemplo temperantiae, quam si communicare potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
cata fractos milites immisexunt itaut in brachiis eoru et in cassidibus uel hum¬
riis aculei ingentes ponexentur e ferro ne manu sua elefas bellatore contea
te posset apprehendere. Precipue tu uelites antiqui
tiores lanciae uel maiora spicula belluas occidebant. Sed crescente audacia poste
eosq uulneribus elidebant. Illud aditu est ut funditones cu fustibalis et fundrs ro
idibus destinatis indos pex quos regebantur elefantitu ip
capiebantu illese. Car obalistas aliquanto meliores. hec eru lonqius et urru¬
mentius spiculae dixigunt superpositas curxiculie cu binie equie aut mulu
post acie ordinari et cu iactu teli accessexint bestie sagittariis balistrariis
transfiguntur. latius tamen contra eas et fue mius prefigituue ferru .In ma¬
gnis corporibus maiora sunt uulnera. Aduersu elefantos plura exempla

Expanded text:
catafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umcatafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umeris aculei ingentes ponerentur e ferro, ne manu sua elephas bellatorem contra se venientem posset apprendere. Praecipue tamen velites antiqui praetercurrentibus ad latiores lanceas vel maiora spicula beluas occidebant. Sed crescente audacia posteaongerebant eosque vulneribus elidebant. Illud additum est, ut funditores cum fustibalis et fundis rotundis lapidibus destinatis Indos per quos regebantur elephanti cum icapiebantur inlaesae. Carroballistas aliquanto maiores—hae enim longius et vehementius spicula dirigunt—superpositas curriculis cum binis equis vel mulis post aciem convenit ordinari, et cum sub ictu teli accesserint bestiae sagittis ballistariis transfiguntur. Latius tamen contra eas et firmius praefigitur ferrum, ut in magnis corporibus maiora sint vulnera. Adversum elephantos plura exempla
Abbreviated transcription (Latin):
Uadrigas falcatas rex antiochus et Mitridates habuerunt que ut pximu ma¬
gnus intulere terrore ita postmodu fuere dexisui. Na difficile cuxirus falcatu
planu semper inuenit campu et leui impedimento retinetur. unoq afflicto et
uulnerato equo decipitur. Sed maxime a romanoru militu arte perierunt ubi
ad pugna uentu est repente toto campo Romani tribulos abiecexunt in quoscur
quadrige cu incidissent delete sunt . Tribulus aute est
forme ipsus nouitate homines equos conturbant. Hoscontra romanu exer¬
citu primus inlucania rex Pirrhus eduxit. postea hannibal in africai rex
Antiochus in oxiente Iugurta in numidra copiosoe habuerunt aduersus quoes
diuersa resistendi cogitata sunt genera. Na et centurio in lucania gladio manu
phantos dirigibant. Na muniti ftero nec a sagictariis quos uehebant belluȩ
ledebantur et eoru impetu equoru celexitate iutabant. Alii contra elefantos

Expanded text:
uadrigas falcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt. Quae ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur unoque afflicto aut vulnerato equo decipitur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt: ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrigae cum incidissent deletae sunt. Tribulus autem est formae ipsius novitate homines equosque conturbant. Hos contra Romanum exercitum primus in Lucania rex Pyrrus eduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antiochus in Oriente, Iugurtha in Numidia copiosos habuerunt. Adversus quos diversa resistendi excogitata sunt genera. Nam et centurio in Lucania gladio manum,phantos dirigebant; nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant beluae laedebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantos
Abbreviated transcription (Latin):
uastataq agris ĩ deditiõe ueĩre atꝙ obsides sibi dare coegit.
Fo celerit̾ con̾fecto negono rursus legiẽs ĩ hiberna reduxit.
Concilio galliȩ pͥmo uere ut instituerat indicto: cu reliꝗ preter
senones: carnutes: treurosꝙ uenissent. iuitur belli ac defectiois
hoc esse arbitratus ut oĩa post pone̾ uideret. cõciliu ĩ lutecia pa¬
risioꝵ trastert. Cõsines er̃at ii senonib. ciuitatẽ patru mẽo

Expanded text:
itionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civi
Abbreviated transcription (Latin):
IITIS DE CAUSIS CAESAR MAIO
lectu hr̃e instituit. Simul ab. CNI. Pom¬
se ꝓficisci iuberet: magni interesse ẽt ĩ reliquũ tp̃s ad
opiniõe gallie existimãs tantas uide̾i galliȩ facultates: ut
si quid ess& ĩ bello detrim̃ti acceptu: nõ modo id breui tẽ¬
& adductis legiõib. duplicatoꝙ eaꝵ cohortiu nũo quas
cũ .Q. liturio amiserat. & cxleritate & copus docuit quid
dociumus ad eius ꝓpinquos a treuiris imꝑii defertur.
Elli sinitimos germanos sollicitare & pecunia polliceri nõ desis¬
tũt. Cu ab ꝓpinquis impetrare nõ possẽt/ ulteriores tẽtãt.
dibꝙ de pecunia cauẽt. Ambiorige sibi societate ac teele¬
re adiũgũt. Qiibus reb cognitis Cesar cu undiq bellu
parari iuderet neriuos. aduatutos ac menapios aduictis
cisrhenanis õibus germanis esse ĩ armis. senones ad un¬
periu nõ uenire/ et cũ carnitib tinitinusꝙ ciuitatib

Expanded text:
tis de causis Caesar maiorlectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pomt ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi temet adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quiddocuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant.bsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus
Abbreviated transcription (French):
cu Smmmasippo et Torquato et pletorio Rustiano nauenass longuo dua multaz¬
pctaticihupania peterent adipone regui diferoenture abrelesĩta¬

Expanded text:
cum Damasippo et Torquato et Plaetorio Rustiano navibus longis diu multcum Damasippo et Torquato et Plaetorio Rustiano navibus longis diu multcum Hispaniam peterent, ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P
Abbreviated transcription (Latin):
procõe tradit:ex interi ab omnib cuutatibus exelusus desperata
faluto tu inconatuc esset cu Petreio ut cu uixtute interfucti esse iude¬
tentur ferrointer se depugnant. Atq fixmuore imbeciliore iuba Petre¬
uentu facue feeno consumpsit. deinde cu conaretur gladio traicere pec¬
tur neq posset precibue a seruo impetrauit ut se interficexet: idq
obtinuit. Po Siccius ite intexpulso exercitu Sabuere prefecti iubx
sꝑmia intendebant et erant numero circiteꝵ.cccl. Itaq celeriter noctur
npore insidiis dispositis eos prima luce adortus preter pauco
qui ex primo agmine fugerant. reliquos aut interfecit aut indeditiost dreb
artepit rasfranui et gaustu cu coniuge et libexis iuuoscapit. Paucis post dieb
dissensione in exercitu orta faustus et Affranius interficiuntur. Pompie cui
iusti liberis Cxsaꝵ incolumitate suaq omnia Concessit anocipio nteui

Expanded text:
radit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, desperata radit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, desperata salute, cum iam cenatus esset cum Petreio, ut per virtutem interfecti esse viderentur, ferro inter se depugnant atque firmiorem imbecilliorem Iuba Petreium facile ferro consumpsit. Deinde ipse sibi cum conaretur gladio traicere pectus nec posset, precibus a servo suo impetravit ut se interficeret idque obtinuit. § 95 P. Sittius interim pulso exercitu Saburrae, praefecti Iubae, e in Hispaniam intendebant et erant numero circiter mille. Itaque celeriter nocturno tempore insidiis dispositis cum prima luce adortus praeter paucos equites, qui ex primo agmine fugerant, reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit, Afranium et Faustum cum coniuge et liberis vivos capit. Paucis post diebus dissensione in exercitu orta Faustus et Afranius interficiuntur; Pompeiae cum Fausti liberis Caesar incolumitatem suaque omnia concessit. § 96 Scipio interim
Abbreviated transcription (Latin):
interi perlato de eius lenitate clementraq prope modu omnes regu¬
Zama peruenint ad Caesare ab eoq sunt metu pericus¬
Umhec ut obiq gerunt. Considius qui tis dreȩ cu familia sua gladiato¬
ria manu getulisq preerat cognita cede suoru Domitiiq et legionum
aduentu pextorxitus desperata salute oppidu desexit seq ela cu paucu
barbaris pecunia honustue subducit atq in regnu fugere contendit. Que
getiili suicomites initinere prede cupidi c̃õcidũt.seq ĩ quascũq potuere parter
conferere. Umintexi uirgilius postꝗͣ terxa mariq clausus se nihil pro¬
ficere intellexit suosꝙ inter rectos aut fugatos M Catone utix sibi ipsu
manus attudisse: rege uagu ib siusq desextu ab ommibus aspernari. sabur
iusq copias ab Sittio esse diletas utice fesae sine mor
tu. de tanto exencitu reliquias esse nullas: ꝙ sibi siusq liberis a .c. Cani

Expanded text:
interim perlato de eius lenitate clementiaque propemodum omnes regZamam perveniunt ad Caesarem ab eoque sunt metu pericuhaec utrobique geruntur, Considius, qui Thysdrae cum familia sua, gladiatoria manu Gaetulisque praeerat, cognita caede suorum Domitique et legionum adventu perterritus desperata salute oppidum deserit seque clam cum paucis barbaris pecunia onustus subducit atque in regnum fugere contendit. Quem Gaetuli, sui comites, in itinere praedae cupidi concidunt seque in quascumque potuere partis conferunt. C. interim Vergilius, postquam terra marique clausus se nihil proficere intellexit suosque interfectos aut fugatos, M. Catonem Uticae sibi ipsum manus attulisse, regem vagum ab suisque desertum ab omnibus aspernari. Saburram eiusque copias ab Sittio esse deletas, Uticae Caesarem sine mora receptum, de tanto exercitu reliquias esse nullas, ipse sibi suisque liberis a Cani
Abbreviated transcription (Latin):
p stxutos constituit: id hoc consilio si posset uixgiluis quiq cus eo obsidebantire¬
inste gEste suoritindicio ⁊pertinacia ddedue demde pre urregilus appellat inui¬
male gesteditione suaq lenitates et clementia comenemonuee a dupost qͥe

Expanded text:
instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur reinstructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam
Abbreviated transcription (Latin):
tesueterantira &ł dolore incensi no modo ut parterent histin
poterant adduci sed etia ex suo exercitu illustres urbanos quos auturecno
appellabant complures aut uulnerauer̃ aut interfecer̃: in quo numero fuit lullius
sus nisi celeriter ad Cȩsare accurrisset interfectuos esset. Quo facto complures.eq.
p senatoresq perterriti ex prelio se receperunt ne militibus qui ex tanta uic¬
toxia litentia sibi assum psissent iimoderate peccandi impunitates propter maxi¬
toris res gestas ab ipsis qͦ intersicerentur. Itaq hi omnesscipionis milites cutide
xsauis implorassent inspectante ipso cesare et amilitibis leprecante uttei
uarcerent ad unu sunt interfecti. Casar triis castris potitus occisisq hostiuis
pdece milibus fugatisq compluribus se recepit quinquaginta militibus amuslũ pru¬
deS inus in tastei. Ac stati ex itinexe ante oppidu thapsu constitit elephantos¬
cus auu ornatos rematos cu turribus or namentut capit captos anteso pordune

Expanded text:
tes veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus sus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se receperunt, ne a militibus, qui ex tanta victoria licentiam sibi assumpsissent immoderate peccandi impunitatis spe propter maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
cagiari exexcitus eius magre suspensiore animo ante aduentu iube com¬
mguabantur postꝗͣ uo castra castris contulit despetis eus copiis omnem
tmores deponit ta qua antea absens habuerat autonutiter cima onnes
prasenes dimiserat. quo fucto Quuies facile fuit ilatis Scipioni ad ditas ꝙ¬
animu regis aduentu fiduciaq. Na postero die uniuersas suas regisq copias
usapꝑpostꝗ animaduertit Scipioni auxilia forequȩ ex pectasset ornnia coranet¬
aisse neq mora pugnandi ulli fore per iugu sum mu tu copus prost edi cepit
ets ne protiniis deducere et castella munree propiusq e cipiones lormex cella

Expanded text:
regiarum exercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae comregiarum exercitus eius magis suspensiore animo ante adventum Iubae commovebatur; postquam vero castra castris contulit, despectis eius copiis omnem timorem deponit. Ita quam antea absens habuerat auctoritatem, eam omnem praesens dimiserat. — Quo facto cuivis facile fuit intellectu Scipioni additum que regis adventu. Nam postero die universas suas regisque copias sar postquam animadvertit Scipioni auxilia fere quae exspectasset omnia convenisse neque moram pugnandi ullam fore, per iugum summum cum copiis progredi coepit et bracchia protinus ducere et castella munire propiusque Scipionem ca
Abbreviated transcription (Latin):
cipiu nec ulla re que usui milite esse consaerut in naues imponi pate res uum
Inafrita nutes no modo sibi quicꝙ non ad quisserant aut pardue axui seo teerum
propter annone tacitates ante parta consumpsegant. Quibus ebus ⁊ttenu¬
nti oppido pos Q paua subꝰ pellibus ad quiestebant. Peliqui Sa uesttrneat subi
utlegionis puoru tacumina sua sponte arsex ile ex interis Iuba
do e questei praluo scipionis certior factues uocatusq abreodes littere e onio¬
frto sabure cu parte exercitus contra sicu relicto ut secu ipse aliquid
autoritatis habexet exercitus Scipionis atexxore seais custribus legi¬
onibus equitibusq frenatie. decc. numidis sine feenis peditibusq eiue
Ne est profectus. Postꝗͣ ad eu peruenit castris regiis seorsu positis cu eis
copusquas dommemoraui haud ita longe ab Scipione consedit. Exat in
castrio. Cesaris superiore tempore magnus texxoꝵ T expectatio copiari

Expanded text:
cipium neque ullam rem quae usui militi esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adquisierant aut paraverant sed etiam propter annonae caritatem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus evocatusque ab eodem litteris praefecto Saburra cum parte exercitus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid auctoritatis adderet exercitui Scipionis ac terrorem Caesaris, cum tribus legionibus equitibusque frenatis DCCC, Numidis sine frenis peditibusque levid Scipionem est profectus. Postquam ad eum pervenit, castris regiis seorsum positis cum eis copiis quas commemoravi, haud ita longe ab Scipione consedit. — Erat in castris Caesaris superiore tempore magnus terror, et exspectatione copiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ris spatio hec proprior bibi oĩo ñõ poterat illa inferior corup¬
tior ias salsiorq reperiebat᷑. Quo facto dubitatiõe sublata tatus incessit
timor ut ad extremu casu periculi õẽs deducti uideyet᷑ atq alii
morari Cȩsiris diceret qn naues cõscendere iuberet. ali multo graua
extimesceret casu ꝙ neq celari alexandrini possent iapparãda
fuga cu ta paruo spatio distarẽt ab ipsis. neq illis imminẽtibus
atq inscquẽtib ullus i naues receptus daret᷑. Erat aũt magnapil¬
titudo oppianoꝵ i parte cȩiaris qua domiciliis ipsoꝵ ño mouerat ꝙ
ea se fideles pala ñr̃is esse simulabat et descuusse a siuis iudebato ut¬

Expanded text:
temporis spatio haec propior bibi omnino non poterat, illa inferior corruptemporis spatio haec propior bibi omnino non poterat, illa inferior corruptior iam salsiorque reperiebatur. § 7 Quo facto dubitatione sublata tantus incessit timor ut ad extremum periculi omnes deducti viderentur atque alii morari Caesarem dicerent quin navis conscendere iuberet,2 alii multo gravius extimescerent, quod neque celari Alexandrini possent in apparanda fuga, cum tam parvo spatio distarent ab ipsis, neque illis imminentibus atque insequentibus ullus in navis receptus daretur. Erat autem magna multitudo oppidanorum in parte Caesaris, quam domiciliis ipsorum non moverat, quod ea se fidelem palam nostris esse simulabat et descivisse a suis videbatu
Abbreviated transcription (Latin):
nullus est hoc tãm flum̃ ĩ ea parte erat urbis quȩ ab alexandrinis
tenebat᷑. Quo facto ẽ admonitus Garimedes posse nr̃os aqua interc ludi
ac puteis extracta aqua utebant᷑. hoc ꝓbato cõsilio magnu ac difficile
opus aggredit᷑. Interseptis eĩ specub atq õib partib urbis exclusis ã
ab ipso tenebãt᷑. aquȩ magna iu ex mari rotis ac machinatienib
exprimere cõtẽdit. Hanc locis superiorib fundere in parte Cȩsaris
ño intermittebãt. qua ob causa salsior aqua paulo p̃ter c̃õsuetudine
trahebat᷑ ex ꝓxis edisiciis magñaq hõib admiratiõe p̃bebat quãobre
id accidisset. Nec satis sibi esse credebãt cuse inferiores eiusde gñis
ac saporis aqua aicerẽt uti ꝗͣ ante cosuessent. uulgoq inter se cõfere¬
bant et degustando ꝗͣtu interse different aquȩ cognoscebãt. Paruo ũc

Expanded text:
tota nullus est. Hoc tamen flumen in ea parte erat urbis quae ab Alexandrinis tota nullus est. Hoc tamen flumen in ea parte erat urbis quae ab Alexandrinis tenebatur. Quo facto est admonitus Ganymedes posse nostros aqua intercludi; qui ac puteis extracta aqua utebantur. § 6 Hoc probato consilio magnum ac difficile opus aggreditur. Intersaeptis enim specubus atque omnibus urbis partibus exclusis quae ab ipso tenebantur, aquae magnum vim ex mari rotis ac machinationibus exprimere contendit: hanc locis superioribus fundere in partem Caesaris non intermittebat. Quam ob causam salsior paulo praeter consuetudinem aqua trahebatur ex proximis aedificiis magnamque hominibus admirationem praebebat, quam ob rem id accidisset; nec satis sibi ipsi credebant, cum se inferiores eiusdem generis ac saporis aqua dicerent uti atque ante consuessent, vulgoque inter se conferebant et degustando quantum inter se differrent aquae cognoscebant. Parvo vero
Abbreviated transcription (Latin):
marina auxilia nõ possẽ. Interi disiensione orta inter Aechillas qa
ueterano exercitus preerat et Aysinone regis minore filia ut sup¬
demõstratu est cu uterq utriq insidiaret᷑ et sum̃a imper
obtinere uellet p̃occupat Arsinoe ꝑ Ganimede eunuchu nutricus
suu atq Aechilla interfẽcit. hoc occiso sine ullo socio et custode ipla
oe imperiu obtinebat. Exercitus Ganimedi tradit᷑. Is suscepto offi¬
cio largitiõe ĩ milites auget. reliqua pari diligẽtia administrat. Alex¬
andria est fere tota suftõsiã: specusq he ad nilus ꝑtingẽtes ꝗb aqua
priuatas domos inducit᷑ : quȩ paulati spatio tp̃ris liquescit ac sub¬
sidet. hac uti domini edificioꝵ atq eoꝵ familie cõsuer. Na q̃ flunuẽ
nilo furt᷑ ad eo est limosa ac turbida ut multos uariosq morbos esti¬
ut sed ea plebes ac młtitudo cõtẽta ẽ necessario ꝙ fons urbe

Expanded text:
marina auxilia non posse. § 4 Interim dissensione orta inter Achillan, qui veterano exercitui praeerat, et Arsinoen, regis Ptolomaei demonstratum est, cum uterque utrique insidiaretur et summam imperi ipse obtinere vellet, praeoccupat Arsinoe per Ganymeden eunuchum, nutricium suum, atque Achillan interficit. Hoc occiso sine ullo socio et custode ipsa omne imperium obtinebat; exercitus Ganymedi traditur. Is suscepto officio largitionem in militem auget; reliqua pari diligentia administrat. § 5 Alexandrea est fere tota suffossa specusque habet a Nilo pertinentis, quibus aqua in privatas domos inducitur, quae paulatim spatio temporis liquescit ac subsidit. Hac uti domini aedificiorum atque eorum familiae consuerunt: nam quae flumine Nilo fertur adeo est limosa ac turbida ut multos variosque morbos efficiat; sed ea plebes ac multitudo contenta est necessario, quod fons urbe
Abbreviated transcription (Latin):
rent ut secu eos asportaret. Postꝗͣ sibi nihil omnino oppi
Amenses interi legatos de his rebus ad Cȩsare uticagmittunt petũtq ab eo
uti ante ꝗͣ rex manu colligeret sest̾q oppugnaret sibi auxiliui mitteret
se tameñ paratos esse sibi quoad uita suppeteret oppidu seq ei reseruare.
egatos collaudatos cesar domu iubet antecedere ac suu aduentu prenun.¬

Expanded text:
rent ut secum eos asportaret. Postquam sibi nihil omnino opprent ut secum eos asportaret. Postquam sibi nihil omnino oppiamenses interim legatos de his rebus ad Caesarem Uticam mittunt petuntque ab eouti antequam rex manum colligeret seseque oppugnaret sibi auxilium mitteret: se tamen paratos esse, sibi quoad vita suppeteret, oppidum seque ei reservare. Legatos collaudatos Caesar domum iubet antecedere ac suum adventum praenun
Abbreviated transcription (Latin):
minierit turresq uxerat sepulturx ifticiunt. Eeuo intex fectoie habetar
uiquidsibi ex eare ut auxiliu pararet conuocãto senatucontione habnta
spes habera. staq uortis patefactis utica egressus c eraxi mipena bor bruat ꝓro¬
fresdituer Mesauaut erut imperitu utita pexuenit omnibusq portis cu¬
srodras ponit Cusnr interi ab thapso progressus enseta peuoenitoocuo m
Considio filoqustu ibi fuerant uita concessit deinde eodes does hadeimenta
ensisiosihuneio siba gulo cu legione ibi releto uticazuee concenq ampii
itinera fitabueas. gassix et subfito se ad genuã prouecit᷑ iuitasꝙ isbi neq amplius¬

Expanded text:
muniverat turrisque auxerat, sepultura adficiunt. Quo interfecto L. Caesar muniverat turrisque auxerat, sepultura adficiunt. Quo interfecto L. Caesar ut aliquid sibi ex ea re auxili pararet convocato populo contione habita spem habere. Itaque portis patefactis Utica egressus Caesari imperatori obviam proficiscitur. Messalla, ut erat imperatum, Uticam pervenit omnibusque portis custodias ponit. § 89 Caesar interim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Considio filio, qui tum ibi fuerant, vitam concessit. Deinde eodem die Hadrumeto egressus Livineio Regulo cum legione ibi relicto Uticam ire contendit. Cui in itinere fit obvius L. Caesar et subito se ad genua proiecit vita
Abbreviated transcription (Latin):
tendit cumpres interiz ex suga utuaz peruenuitouosomme secto atihocti
tendi uypltentis quipecunias cipioni ad bellus faciendu contulexant e horta¬
tus ut serutia manii mitterent oppidus ꝙ defenderenit. uca esti natarhabera
tisentiree prte animu mentesꝙ perterxita atꝙ in fuga destinata haberis
aetesurlant pcoficiscerentur. Ipse omnibus rebus diligentiss muen
datis et sine suspitione iualtu atq sermone quo supeniore temperaesut fer¬
duti dormitus isset feeru introela in cubiculus tulit aequta se trdiepitione
anima nõdu expirata concidisset impetu facto in cubiculi e use stis mani
medicus familiaresq continere atq uulnus obligaxe cepisserie upse suisum¬
bus iulnun crudelissime deuellit atꝙ animo prresent seintecente sinfegri
uticensesqꝗ̃ oderant pantiu gratiutamen propter euis P neulits  pitecus¬
ttte ef ꝙ dissimillimus reliquoris ducu fuerat ꝙq utica mixisias opeeibiu

Expanded text:
88 Complures interim ex fuga Uticam perveniunt. Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum cum partem assentire, partem animum mentemque perterritam atque in fugam desvellet proficisceretur. Ipse omnibus rebus diligentissime cocommendatis, et sine suspicione, vultu atque sermone quo superiore tempore usus fum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit atque ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata concidisset, et impetu facto in cubiculum ex suspicione medicus familiaresque continere atque vulnus obligare coepissent, ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit atque animo praesenti se interemit. Quem Uticenses quamquam oderant partium gratia, tamen propter eius singularem integritatem, et quod dissimillimus reliquorum ducum fuerat quodque Uticam mirificis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
i cupexent possidere. Itaq incircumeundo exercituanima
hostes contra uallu trepidare atq ultro citroq pauidos concursare. et modo se
intra portas recipere modo inconstanter immoderateq prodire.Cuzide
a pluribus animaduerti ceptu esset subito legati euocatiq obsecrare Cȩsare ne
placere clamitante etia acie sustentante subito dextro corni iniussu Caesaris
signa in hoste cepere inferri. Cu centuriones aduersi resisterent uiq conti¬
nerent milites ne iniuissu imperatoris concurrerent nec quicꝗͣ profice¬
rent. Quod postꝗͣ coesar intallexit incitatis militu animis xesisti
poise signo felicitatis dato equo admisso inhostez contra principesire contendit.
lextuo intexi cornu funditores sigitarisq concita tela in elephantos frequenter
tuere pontendunt: Idde miuri equites qui in eode cornu elephantis erint presidu
deserti principes fugiunt Ita celeriter bestus circuitis legiones uallo hostus sunt

Expanded text:
 cuperent possidere. § 82 Itaque in circumeundo exercitu animadvertit hostis circa vallum trepidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra portas recipere, modo inconstanter immoderateque prodire. Cum idem a pluribus animadverti coeptum esset, subito legati evocatique obsecrare Caesarem nenon placere clamitante, etiam atque etiam aciem sustentante, subito dextro cornu iniussu Caesaris signa in hostem coepere inferri, cum centuriones pectore adverso resisterent vique continerent milites, ne iniussu imperatoris concurrerent, nec quicquam proficerent. § 83 Quod postquam Caesar intellexit incitatis militum animis resisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nibus duabus relicto ipsẽ cu expedita copia in eu locu citati contendit elaugis¬
Nsq parte ad tapsu relicta reliquas naues iubet post hostiu
maxime ad litus appelli signuq suu obseruare. Quo signo dato subito elamore
facto eximproiuso hostibues aduersis incuterent terroxe ut perterritiat
perturbati respicere post terga cogerentur. Quo postꝗ Cesar pexuenit et
animaduertit acie pro uallo Seipionis contra elephantos dextro sinistroq cose¬
nu collocatos et nihi lominus paxte militu contra non igriauiter munire ipsec
acie triplici collocata legione .xͨ. secundaiq dextro cornũ uiii. et .uiiii. sinisteo
ppositio quinq legiones in quarta acie ac ipia cornua quinis cohoxtibus conbra
bestias collocatie sagittariis funditoxibus in utrisq cornibus dispositis leuiq ar
inter equites interiecta ipse pedibus circum milites contur
tutesq uetermoru preliaq superiora commemorans blandeq apelrtab¬

Expanded text:
ro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respicere post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et animadvertit aciem pro vallo Scipionis constitutam elephantis dextro sinistroque cornu collocatis, et nihilo minus partem militum castra non ignaviter munire, ipse acie triplici collocata, legione X. VII.que dextro cornu, VIII. et VIIII. sinistro oppositis, quintae legionis in quarta acie ad ipsa cornua quinis cohortibus contra bestias collocatis, sagittariis, funditoribus in utrisque cornibus dispositis levique armatura inter equites interiecta, ipse pedibus circum milites concursans virtutesque veteranorum proeliaque superiora commemorans blandeque appella
Abbreviated transcription (Latin):
peimidas eos ꝙ loco amisso fuga se receperant in castra in cruceerinee sustonit
hadrum ontu afeer tapsu mari obsiderent ipse castrusiacensisquer tos uieilta nocti¬
had iustiucta inpedime an sistea parte collocatisex eoloco proficiscitia p̃ti¬

Expanded text:
Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit.Numidas eos qui loco amisso fuga se receperant in castra in cruce omnis suffixit.Hadrumetum, alter Thapsum mari obsiderent, ipse castris incensis quarta noctis vigilia acie instructa impedimentis in sinistra parte collocatis ex eo loco proficiscitur et
Abbreviated transcription (Latin):
ibi castta duaru legionus facit atq quotidie existimans casare eade sepe fru¬
mentandi gratia commeaturu cu magno equitatu leuiq armatuxa insĩdratur
locis idonuus consedit. Cesar interi de insiduo labieni ex perfigiscertior fic¬
tus pautos dies ibi commocatus dus hostes quotidiano instituto sepe ide faciendo in
neglientia adducerentur subito mane imperat porta decumana legionei se
octo ueterinas cus parte equitatus sequi atq equitibus premissis neq opinantes
insidiatores subito in conuallibus latentes leui armatura concidit circiter .d. xell¬
quos in fuga tuxpissima coniecit. Interi labienus cis uniuuerso equitatu sugienti¬
bus suis suipetias occurrit ciuus ui multitudinis cu equites pauci cesariani ia susti¬
nere non possent Casar instructas legiones hostiu copis ostendit. Auo facto
perterrito labieno ac retardato suos equites recepit incolumes. Postero diehieba

Expanded text:
ibi castra duarum legionum facit atque ipse cotidie existimans Caesarem eadem saepe frumentandi gratia commeaturum cum magno equitatu levique armatura insidiaturus locis idoneis considit. § 66 Caesar interim de insidiis Labieni ex perfugis certior factus paucos dies ibi commoratus, dum hostes cotidiano instituto saepe idem faciendo in neglegentiam adducerentur, subito mane imperat porta decumana legiones se III21 veteranas cum parte equitatus sequi atque equitibus praemissis neque opinantis insidiatores subito in convallibus latentis ex levi armatura concidit circiter D, reliquos in fugam turpissimam coniecit. Interim Labienus cum universo equitatu fugientibus suis suppetias occurrit. Cuius vim multitudinis cum equites pauci Caesariani iam sustinere non possent, Caesar instructas legiones hostium copiis ostendit. Quo facto perterrito Labieno ac retardato suos equites recepit incolumis. Postero die Iuba