comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inẽe cande replecionẽ. Querebat᷑ itaq siqͥs
rẽ donatã. ł int̾ uiuos. ł mortis causa . ł in
testam̃to relictam agnou̾it. ⁊ ꝓparte sua
habiũt. dem̃i ead̾ res euicta . ł tota ł ꝓpurte fu¬
erit.: andeb̾eat ex uĩa ꝯstitutione pars le¬
gitima p̃ euictionẽ suppleri. ⁊ si ex sege fal¬
cidia uimiuantur legata ł fidei ꝯmissa. ł
mortis causa donationes. deb&. tñ exħ casu
supplem̃tum intͦducĩ. nedũ totã faleidiã ant¬

Expanded text:
e eandem repletionem. Quaerebatur itaque, si quis rem donatam vel inter vivos vel mortis causa vel in testamento relictam agnoverit et pro parte sua habuerit, deinde eadem res evicta vel tota vel pro parte fuerit, an debeat ex nostra constitutione pars legitima post evictionem suppleri: vel si ex lege Falcidia minuantur legata vel fideicommissa vel mortis causa donationes, debet tamen ex hoc casu supplementum introduci: ne, dum totam Falcidiam a
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽi princux̃ ꝯcecłe. iisi ut hat sueta tote
legitiinã testam̃ti factione. Neq em̃ cre¬
dendũ eiꝰt romanũ principẽ qͥ uira tuetur
huiusmodi u̾bo totã obseruationẽ testa¬
m̃toꝵ multis uigiliis excogitatã. atq in¬
uentã: uelł eũti. ¶llud ⁊ sanctimꝰ ut siquis
a patre c̃tas res. ł peccunas accepisset. ⁊ pac¬
tꝰ fuiss. quatinus demoffinosi querela ad¬
uersus testam̃tum pat̾num minime ab eo
mou̾etur. ⁊ p̃ obntũ pat̾s filius cognit᷑o patno
testamto nõ agnou̾it ei. uiditiũ . s ob pugnã¬

Expanded text:
si ut habeat consuetam et legitimam testamenti factionem. neque enim credendum est Romanum principem qui iura tuetur huiusmodi verbo totam observationem testamentorum multis vigiliis excogitatam atque inventam velle everti. Illud etiam sancimus, ut, si quis a patre certas res vel pecunias accepisset et pactus fuisset, quatenus de inofficiosi querella adversus testamentum paternum minime ab eo moveretur, et post obitum patris filius cognito paterno testamento non agnoverit eius iudicium, sed oppugna
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe heres ñtit᷑. ⁊̃ totũ ꝯmodũ ħeditatis amit᷑¬
tatꝰ Sanctini . feiq inoimb istis cãsib siũ
intotii euictio sub sequat᷑. siue in partẽ em̃¬
dari uic̃iũ. ⁊ ł aliã rem. ł pecciniã restitin. ł
repletionẽ fieri nulla falcidra int̾ueniente.
ut siũ abmitio minꝰ fũit derelictũ. siue ex tͥu¬

Expanded text:
 etiam totum commodum hereditatis amittat. Sancimus itaque in omnibus istis casibus, sive in totum evictio subsequatur sive in partem, emendari vitium et vel aliam rem vel pecunias restitui vel repletionem fieri, nulla Falcidia interveniente, ut, sive ab initio minus fuerit derelictum sive ext
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. ł aliuo grauam̃ int᷑ducente. eoꝵ uira
qui ad memoratã actionẽ uocabant᷑. minu
morã ł qd̾c̃q nonꝰ intͦlucens tollat᷑. ⁊ ita res
ꝓcedat. quasi nicħ eoꝵ testam̃to adclitũ eẽt.
suo testam̃to maximã ꝙ portionẽ libo dere¬
linquat minusculã aut̃ alii taliis destir¬
pe sua ꝓgenitis ipsã tñ legiimã. siũ inłx¬

Expanded text:
modum vel aliud gravamen introducente eorum iura, qui ad memoratam actionem vocabantur, minumoram vel quodcumque onus introducens tollatur et ita res procedat, quasi nihil eorum testamento additum esset. suo testamento maximam quidem portionem libero derelinquat, minusculam autem alii vel aliis de sua stirpe progenitis, ipsam tamen legitimam sive in
Abbreviated transcription (Latin):
co qd testator uoluit eũ restĩtuere ꝯdẽpnet᷑.
s ĩ aliã t̾ciã partẽ quantitatis. que fu̾at in.
testam̃to derelicta modis õĩb redcłe. ut aua
ricia ei: legitimis ictib feriat᷑. aliis oib: quȩ ĩ
eod̾ testam̃to. ł elogio seripta st̃. ꝓ sui tenore
ad effectum ꝑducendis.¶ Legis aut̃ uet̾is ini¬
quitatẽ tollentes ut nõ chutius erubeseit
posita lex quã iuliꝰ paulꝰ in ss scripsit questio¬
nib hac piissima aggͣdim̃ sanctione. Cum
eni infantem suu nõ posse ingratũ a matre sua
ariti. ex qͦ infans ꝓgenitꝰ ÷. s iniquũ ui¬
dicantes. ut alieno odio ali p̃ grauet. peni¬
tus del endũ ee sanctim:. ⁊hinꝰ modi causã¬

Expanded text:
r voluit eum restituere condemnetur, sed etiam aliam tertiam partem quantitatis, quae fuerat in testamento derelicta, modis omnibus reddere, ut ritia eius legitimis ictibus feriatur: aliis omnibus, quae in eodem testamento vel elogio scripta sunt, pro sui tenore ad effectum perducendis. Legis autem veteris iniquitatem tollentes, ut non diutius erubescat posita, quam Iulius Paulus in suis scripsit quaestionibus, hanc piissimam adgredimur sanctionem. cum enim infantem suum non posse ingratum a matre sua ariti, ex quo infans progenitus est, hoc iniquum iudicantes, ut alieno odio alius praegravetur, penitus delendum esse sancimus et huiusmodi causa
Abbreviated transcription (Latin):
tendũ queri põtant. id qd minus portiõe
legitima sibi recdictũ ÷ ad impsenclã eã sire
ullo grauamine. ł mora exig̾e. si tñ nõ in¬
grati legiciiis mͦis ar̃guant᷑. c̃ eos scił in¬
gratos cͥca se fuisse testator dix̃. Nã siullã
eoꝵ quasi ingratoꝵ fec̾it m̃tionẽ. nõ licebit
eis quantitatẽ in ħeditate ł legato. ł fido e

Expanded text:
tendum queri poterant, id quod minus portione legitima sibi relictum est ad implendam eam sine ullo gravamine vel mora exigere, si tamen non ingrati legitimis modis arguantur, cum eos scilicet ingratos circa se fuisse testator edixit: nam si nullam eorum quasi ingratorum fecerit mentionem, non licebit eis quantitatem in hereditate vel legato vel fide
Abbreviated transcription (Latin):
cxun intendit: tc̃ questione ciuilit ꝑsenteuta
tininata cͥminis fiat nlago. ut siqͥs tabulas te¬
stam̃ti eir ographa testationesq nec nõ ⁊̃ rationes
priuatas uł publicas pacta ⁊ epłas ⁊ ultimas uo¬
luntates donanones uendiciones ue ł sicͥo ꝓb aui

Expanded text:
ntenderit, tunc quaestione civili per sententiam terminata criminis fiat indago, ut, si quis tabulas testamenti chirographa testationesque nec non etiam rationes privatas vel publicas, pacta et epistulas vel ultimas voluntates, donationes venditiones, vel si qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitiltłonẽ pristinã ampliãtes. sanctimꝰ nul¬
lamẽẽ satis datioñ. ł mandatũ ꝓdote exi¬
dotem suscipiut᷑. Si eñi credendã ẽẽ mnuli¬
er sese suãq dotẽ par ti mar it ex istimarat.
quare fidei uissor. i alius int̾cessor exigat᷑.
ut cã ꝑfidie inconubio eoꝵ generet᷑.¬

Expanded text:
 nullam esse satisdationem vel mandatum pro dote exidotem suscipiunt. si enim credendam mulier se suamque dotem parti mariti existimavit, quare fideiussor vel alius intercessor exigitur, ut causa perfidiae in conubio eorum generet
Abbreviated transcription (Latin):
fisci uitib uendicet᷑. ꝗ si existentes ⁊ in
p̃ sentia rer̾ astitim agẽ noluint pacto. ł¬
quouue o exi totũ sine mora fiscꝰ
inuarat. Quib tacertib: ⁊ dissi ulanti¬
i. acdefensione fiscali dũoꝵ msiũ tẽpora

Expanded text:
s et in praesentia rerum constituti agere noluerint pacto exclusi, totum sine mora fiscus invadat. Quibus tacentibus et dissimulantibus a defensione fiscali duum mensuum tempora
Abbreviated transcription (Latin):
naria. ł ex tabnarie filia. ł umili. ⁊ ab¬
iecta. ÷ leoͥnis. ł arenarũ filia. ł que
mer cimoniis pliblice pͣfuit. susceptos fi¬
lios. in num̃o legitienoꝵ habe uolu̾int
aut ꝓpͥo ubitio. aut nĩi p̃rogatua res¬
scͥpti. ita ut quicqͥd ualib lib̾is pat̾ dona¬
P̃uit sũi illos iegitienos seri natiuales di¬
xit. totũ retractum legitime soboli res¬
dat᷑. aut fr̃i. aut sorori. aut patͥ. aut ma
ł ẽptione collatũ :⁊ ħ retraetũ redci ꝓcipi¬
mus. Ipsas ⁊̃ cruiar uenenis infic iuntur

Expanded text:
rnaria vel ex tabernarii filia, vel humili vel abjecta, vel lenonis aut arenarii filia, vel quae mercimoniis publicis praefuit, susceptos filios in numero legitimorum habere voluerint, aut proprio judicio aut nostri praerogativa rescripti; ita ut, quicquid talibus liberis pater donaverit, sive illos legitimos seu naturales dixerit, totum retractum legitimae soboli reddatur, aut fratri aut sorori, aut patri aut matvel emptione collatum, etiam hoc retractum reddi praecipimus: ipsas etiam, quarum venenis inficiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tenꝰ religionẽ iubicanonis sue tẽꝑare de¬
beat. Sin aut̃ ⁊ maritꝰ inestimationẽ gͣua¬
tũ se alleget ũittte examinata. nõ ampliꝰ¬
ꝗͣ p̃cium iustum restituere ꝯpellat᷑. hauĩtẽ
loc̃ iab c̃ res in nat᷑a sint. si tum̃ extincte¬

Expanded text:
tenus religionem iudicationis suae tempebeat. Sin autem etiam maritus in aestimatione gratum se adleget, veritate examinata non ampliuetium iustum restituere compellatur. Haec tum locum habent, cum res in natura sunt. si tamen extinct
Abbreviated transcription (Latin):
tum fec̃it. ł ita luxur.iosa est. ut cõmune
iauacr ĩ iuris ubioinis causa habe aube¬
at. ł dum ẽ in matͥmoniũ aliũ maritum
sier i sibi conata fu̾it.⁊inhis em̃ causis. io¬
cũ hr̃e ꝯstitutignes sanctiiꝰ. que de culpi.
tã mariti. ꝗͣ uxoris loquunt᷑. ut quẽ ão¬
mod̾ dos. ⁊ clonatio. ꝑꝑ nuptias ꝑit. ita ⁊ mu¬
lieres indetate. in quartã partẽ ꝗͣ ⁊uiris.¬

Expanded text:
tum fecerit, vel ita luxuriosa est, ut commune lavacrum viris libidinis causa habere audeat, vel, dum est in matrimonio, alium maritum fieri sibi conata fuerit. Et in his enim causis locum habere constitutiones sancimus, quae de culpa tam mariti quam uxoris loquuntur, ut, quemadmodum dos et donatio propter nuptias perit, ita et mulieres indotatae in quartam parte
Abbreviated transcription (Latin):
it qͣrta pars ꝯputatiõe facto ꝓure subȩ
eĩ. usq ad minimã qͣntitatẽ mulieri detͣ.
C od mͦ ẜuando.⁊ inmulierib que indota¬
te ꝯstitute sine culpa mar iti ꝯsfitutionibi
cognita eos repudiauĩt. ł ipse cuspã in no¬
centi marito p̾biũnt. ut ex utq parte eqͣ¬
partis filis ꝙ nõ extantib. ipsis uiro

Expanded text:
tunc quarta pars computatione facta purae substantiae eius usque ad minimam quantitatem mulieri detur. Eodem modo servando et in mulieribus, quae indotatae constitutae sine culpa mariti constitutionibus cognita eos repudiaverint vel ipsae culpam innocenti marito praebuerint, ut ex utraque parte aeqpartis filiis quidem non extantibus ipsis viro
Abbreviated transcription (Latin):
In duplex ua litigandi tributa est.  Quãius
itaq ꝑ ꝓcuratorẽaccusationẽ falsi ꝑseqͥ nõ potes
disceptatiõe tm̃ priuata de eiꝰ fide qiueri nõ ꝓhi¬
eo qͥ ciuilit̾ egit sollẽpuit᷑ accusari possit.¬
uera que uire subsistit: nõ eua̾nescit᷑. Itaq si de
fide delicti inł ꝑac: usatione. ł ꝑpͥuatũ iubiciũ
quereris. rector ꝑuincie tunc demũ eos exibi
de cio: interogatio. fieri pot̾ nbebit siprus

Expanded text:
ti duplex via litigandi tributa est. Quamvis itaque per procuratorem accusationem persequi non potes, disceptatione privata tamen de eius fide queri non prohieo qui civiliter egit sollemniter accusari possitvera quae iure subsistit non evanescit. Si itaque de fide delicti vel per accusationem vel per privatum iudicium quereris, rector provinciae tunc demum eos exhiberi de quibus interrogatio fieri potest iubebit, si prius
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ib: trib codicib quoꝵ m̃tio ian facta est.
ł exhis que nouelle. istitutiones ad p̃sens tp̃s
uodabant᷑. incognitionalib recitare certa
tionib necesse est uti: falsi crimini subden
ciat eard ꝯstitutionũ nr̃i codicis recitatio.
adĩectis ⁊̃ uet̾m uiris interpretatoꝵ laborib
ad om̃s clirim̃tlas htesNullaq dubitatione
em̃gencla. ł ex eo qd fine die ⁊.ꝯsule quedam
positȩ sũt: ł qd̾ ad certas ꝑsonas rescriptȩ st̃.
Cum om̃s generalium ꝯstitutiũ iuĩ obtiñe ꝓ

Expanded text:
 mentio facta est, vel ex iis, quae novellae constitutiones ad praesens tempus vocabantur, in cognitionalibus recitare certamtionibus necesse esse uti, falsi crimini subdendciat earundem constitutionum nostri codicis recitatio adiectis etiam veterum iuris interpretatorum laboribus ad omnes dirimendas lites, nullaque dubitatione emergenda vel eo, quod sine die et consule quaedam positae sunt, vel quod ad certas personas rescriptae sunt, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinor. frequentar .i. ex die quarto. Rł ianua
tione legencla: isi p̃ ea uaria rer̃ nat᷑a aliqd
noũu creaũit. qd̾ nr̃a scĩone indigeat. hoc ⁊¬
eñi nemimi est dubiũ. qd̵ si trͥo in posterũ me¬
hus inueniat᷑. ⁊ ad ꝯstitutionẽ necessario sit
redigendum. ħ anob̾ ⁊ ꝯstituatur ⁊ maliã
ꝯgregationẽ referat᷑. que nouellar̃ nõĩe con¬
stitutionũ significet᷑. Repenta itaq uissione
nemini in posterum concedunꝰ: ł ex decisi¬
omb nr̃is ł ex aliis ꝯstitutionib quas antea fe¬
cimus. ł exprima iustimam cotlicis edicione
aliquro recitare. s qd̾ inp̾senti purgato ⁊ re¬
nouato codice nr̃o seripiũ inueniat᷑. hoc tan¬
tũmͦ in om̃ib reb. ⁊ udiciis. ⁊ obtineat. ⁊ re¬
citet᷑. cuĩ scͥpturã. ad similitudinẽ nr̃ar insti¬
tucionũ. ⁊ cligestoꝵ. sine ulla signoꝵ. dubie¬
tate ꝯ seribi iussimꝰ: ut om̃e qd̾ auob̾ ꝯpositũ

Expanded text:
pertinet, frequentari ex die quarto kalendarumpertinet, frequentari ex die quarto kalendarumtione legenda, nisi postea varia rerum natura aliquid novum creaverit, quod nostra sanctione indigeat. hoc etenim nemini dubium est, quod, si quid in posterum melius inveniatur et ad constitutionem necessario sit redigendum, hoc a nobis et constituatur et in aliam congregationem referatur, quae novellarum nomine constitutionum significetur. . Repetita itaque iussione nemini in posterum concedimus vel ex decisionibus nostris vel ex aliis constitutionibus, quas antea fecimus, vel ex prima Iustiniani codicis editione aliquid recitare: sed quod in praesenti purgato et renovato codice nostro scriptum inveniatur, hoc tantummodo in omnibus rebus et indiciis et obtineat et recitetur. cuius scripturam ad similitudinem nostrarum institutionum et digestorum sine ulla signorum dubietate conscribi iussimus, ut omne, quod a nobis compositum
Abbreviated transcription (Latin):
si que similes. ut ꝯtrarie inuenix entͣ. circum¬
duc̃e. ⁊ a ꝓpͥi codicis ⁊ gͣgatione seꝑare. ⁊ tam in¬
ꝑfectas replere. quã nocte obscuritatis ob cluc¬
tas. noua ehinationis luce reteg̾e: ut uncdiq
chũsa. nec inusitata relicta. Cum nenuim ueñ
inclubium. qd̾ repetita p̃lectio ꝓbauit. n satis
ualroum satisq formatũ. In ant quis ⁊ eñi
libris. nõ solũ primas ccł.ctiones.s: ⁊̃ sccdas.: quas
repetitas pͥlectiones ueteres nominabãt: subse¬
cutas ẽẽ inuenimꝰ. qd ex ibris ulpiam uiri
priroentissimi adsabinũ scriptis: ꝓmytũ est
querentib reꝑire. s his gͥ om̃ib ex nr̃a ꝯ fectis
sententia: ꝯinemoratꝰ iustimanꝰ codex: ap̃dictis
gloriosissimis ⁊ facundissimis uiris purgatus.
est. Iussimꝰ in sed̃o eũ ex integro conscribi.
non expriore conpone. s ex repenta p̃ elechõne
⁊ eum nr̃i mimins auctoritate niitentẽ. mõib
uidiciis solem quantũ ad dua ies ꝯshitutiões

Expanded text:
quae similes vel contrariae invenirentur, circumducere et a prioris codicis congregatione separare et tam imperfectas replere quam nocte obscuritatis obductas nova elimationis luce retegere, ut undiquediversa nec inusitata relicta, cum nemini venit in dubium, quod repetita praelectio probavit, hoc satis validum satisque esse formosum. in antiquis etenim libris non solum primas editiones, sed etiam secundas, quas repetitae praelectionis veteres nominabant, subsecutas esse invenimus, quod ex libris Ulpiani viri prudentissimi ad Sabinum scriptis promptum erat quaerentibus reperire. His igitur omnibus ex nostra confectis sententia, cum memoratus Iustinianus codex a praedictis gloriosissimis et facundissimis viris purgatus eest, iussimus in secundo eum ex integro conscribi non ex priore compositione, sed ex repetita praelectione, et eum nostri numinis auctoritate nitentem in omnibus iudiciis solum, quantum ad divales constitutiones
Abbreviated transcription (Latin):
ante posite sut̃ ostencdut̃. Postea uͦ cũ uetus uis
ꝯsroeraudum recepinĩ: tom quinquaginta de¬
cessiones fecim̃. quã alias ad cõmodũ ꝓpositi ordi¬
nns ꝑtinentes plurimas ꝯshtuciones ꝑ mul gaui¬
mus: quib: ma.xiiii antiquarum rer̃ articulus
emenclatus est. ⁊ coartat᷑ est: om̃e Ens antiquĩi
suꝑuacua ꝑliritate uberum aity ensaeleatũ: in

Expanded text:
tendunt. . Postea vero, cum vetus ius considerandum recepimus, tam quinquaginta decisiones fecimus quam alias ad commodum propositi operis pertinentes plurimas constitutiones promulgavimus, quibus maximus antiquarum rerum articulus emendatus et coartatus est omneque ius antiquum supervacua prolixitate liberum atque enucleatum in
Abbreviated transcription (Latin):
duc̃e ausus est. inp̾sen
urebr donare cemu¬
Dnib anͣxilio dei oĩpo¬
tentis censuimus: ⁊ ꝓli x itatem liciũ amp̃¬
Uno aut̃ codice. sub felici ur̃i nõis nocabu
io. ponendo. inquẽ colligã tam memorito¬
rum triumi codieum: quãonouellas post
eos pontas ił tutiones: oportor. Io eo q ad
ł maxiniũ ⁊ĩ ad ipsius rei publice susten¬
tationem respiciens. opus efficiendum e¬
legim̃. tanto faltigio laboꝵ tantęq sollicitu¬
diiii sufficientes. loł i uir̃ excellertissimũ.
ex questoreni nr̃i palati i. ꝯsularẽ. atq patͥ¬

Expanded text:
sus est, in praesenti rebus donare communibus auxilio dei omnipotentis censuimus et prolixitatem litium ampno autem codice sub felici nostri nominis vocabulo componendo, in quem colligi tam memoratorum trium codicum quam novellas post eos positas constitutiones oportet. Ideoque ad hoc maximum et ad ipsius rei publicae sustentationem respiciens opus efficiendum elegimus tanto fastigio laborum tantaeque sollicitudini sufficientes Iohannem virum excellentissimum ex qu
Abbreviated transcription (Latin):
sita sut̃ ea ꝑut cõmunis rei cõmoditas exigͣ.
firma ee censem̃. Illustris gͥ⁊ magnifica auc¬
noticiã eiurdẽ codicẽ. elictis exinore ꝑpositis
ꝑuenire faciat. ipso ⁊̃ terti codicis. in singłas
subnotanone mutendo: ut eo mͦ ad om̃iũ noti¬
tiam ad eiusdq̃ nr̃i codicis ⁊stitutiones ualeãt
ꝑuenire. ⁊ ut ex stantib festis dieb .i. exclie
sexto decimo rł. maiar̃. p̃sents septime indic¬
cionis. ꝯsulatu decii uiri clarissimi recitacio¬
nes. istituticionũ ex codẽ solo nr̃o codice fiat.

Expanded text:
etiam, prout communis rei commoditas exigit, firma esse censemus. Illustris igitur et magnifica aucnotitiam eundem codicem edictis ex more propositis pervenire faciat, ipso etiam textu codicis in singulas subnotatione mittendo, ut eo modo ad omnium notitiam eiusdem nostri codicis constitutiones valeant pervenire, ut extantibus festis diebus, id est ex die sexto decimo kalendas Maias praesentis septimae indictionis consulatu Decii viri clarissimi recitationes constitutionum ex eodem nostro codice fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
sũmi. rei.p. tuptio destrirpe duar reiun ar¬
moꝵ. atq legũ uemens. iuĩq suã ex ude muni¬
eus: felia. fomanoꝵ gen̾ om̃ib anteponi natio¬
nib om̃ib: q dominari: tam pretritis effec̃
stoꝵ ⁊ em̃ alt̃m. alterĩ auxilio semꝑegint. ⁊ tam¬
res militaris legib in tuto collocata est: quam
ipse leges ar moꝵ p̾odio seruate st̃. Merito
gͥ ad p̃rimã. imuniũ rer̃ sustentationẽ ⁊ se¬
itam: nr̃am mentem. nr̃osq labores referen¬
tes. militaria ꝙ agmiina. inultiplicib ⁊ om̃ẽ
ꝓ urdentiam. ꝯtinentib modis: correxinius.¬
⁊ tam legib ueterib ad meliorẽ statũ breui
tempore luctis. ꝗ̃ nouis nõ solũ ex quisitis: s

Expanded text:
irpe duarum rerum, armorum atque legum veniens vomque suam exinde muniens felix Romanorum genus omnibus anteponi nationibus omnibusque dominari tam praeteritis effecit etenim alterum alterius euxilio semper viguit, et tam militaris res legibus in tuto collocata est, quam ipsae leges armorum praesidio servatae sunt. merito igitur ad prima communium rerum sustentationis semina nostram mentem nostrosque labores referentes militaria quidem agmina multiplicibus et omnem providentiam continentibus modis correximus, tam veteribus ad meliorem statum brevi tempore reductis, quam novis non solum exquisiti
Abbreviated transcription (Latin):
silium earig̾e urdebant᷑: quippe cũ quedã ex
em̃sis pꝰ ea factis aliquã meliore.⁊silio ꝑmutati¬
onem. ł em̃clationẽ desiderabant. necessar ium
strum ⁊ ex questorẽ ⁊ cõ sulẽ legitum oꝑis nr̃i. mi¬
nstrũ. nec nõ uirum magnificũ questorũ ⁊ beri¬
tilesum doctorem. doroteũ mennã. in suꝑ ⁊ con¬
stantinum. ⁊ ioħm uiros elo quentissimos to¬
gatos tori amplisime sedis: eascł ꝯstitutionas
nĩas decerꝑe. ⁊ in singła cdictas capitulas. ad ꝑfec

Expanded text:
silium exigere videbantur, quippe cum earum quaedam ex emersis postea factis aliquam meliore consilio permutationem vel emendationem desiderabant, necessarium nstrum ex quaestore et ex consule, legitimi operis nostri ministrum, nec non virum magnificium quaestorium et Beryti legum doctorem Dorotheum, Menam insuper et Constantinum et Iohannem viros eloquentissimos togatos fori amplissimae sedis easdem constitutiones nostras decerpere et in singula discretas capi
Abbreviated transcription (Latin):
tas. dem̃ nouas ponendo fir missimas subiectis
esfieimꝰ. S cum sit necessariũ multiturmẽ
stitutionũ tam intͥb uet̾ib codicib relatar̃.
quã post ear̃. ꝯfectionẽ posteriorib temporib
ad iectar ad breuitatẽ reducendo. caliginẽ
caꝵ rectis iudicũ cdiffinitionib insrdiaute m
penitꝰ extirpare.: adħ. ꝯmune u̾standũ bñsi¬
cium. deo p̾sule ꝓno aĩo nos edichinꝰ. ⁊ elec¬
gregoriani ueterũ ⁊ ermogenia Iatq teodosia¬
n codicũ ꝯstitutiones: quã alias plures. pꝰeos¬
dem codices. atheodosio chuinȩ memoriȩ cetisq

Expanded text:
tas, deinde novas ponendo firmissima subiectis efficimus. 1. Sed cum sit necessarium multitudinem constitutionum tam in tribus veteribus codicibus relatarum quam post eorum confectionem posterioribus temporibus adiectarum ad brevitatem reducendo caliginem earum rectis iudicum definitionibus insidiantem penitus extirpare, ad hoc commune praestandum beneficium deo praesule prono animo nos dedidimus et elecGregoriani et Hermogeniani atque Theodosiani codicum constitutiones quam plurimas alias post eosdem codices
Abbreviated transcription (Latin):
fectus ꝑuliricum: Basilroes. ⁊ iurgloriosissi¬
mas. Immo ⁊ iuir magnificus magisteria dig¬
nitate intergentes decorat᷑ tribunaũ. urq
ilustris comes largitionũ int gͥentes ⁊ magi¬
st scrinii ubelloꝵ. ⁊ sacrar̃ cognitionũ: cõ¬
stantinus. ⁊ ii. ullustris exmagisterio.⁊ iurĩ
cdoctor in hac urbe alina. theophilus. Uiri
⁊ disertissim togati amplissimi fori tuȩ sub¬
liitans. chioscorus atq p̃sentm̃. Dĩa quȩ eis
mancdainiũ cũ sedula ⁊ ꝑuigili inctustria.
moderataq digestione.: cum chauxilio ad ꝓs¬

Expanded text:
er Illyricum Basilides et vir gloriosissimas, immo et vir magnificus magisteria dignitate inter agentes decoratus Tribonianus virque illustris comes largitionum inter agentes et magister scrinii libellorum et sacrarum cognitionum Constantinus et vir illustris ex magistro et iuris doctor in hac alma urbe Theophilus, viri etiam disertissimi togati amplissimi fori tuae sublimitatis Dioscorus atque Praesentinus omnia, quae eis mandavimus, cum sedula et pervigili industria moderataque digestione cum eundem no
Abbreviated transcription (Latin):
tor. sẽꝑ augustꝰ. Senatui urb̃ ꝯstantino politane.
Iorcdi nob ÷ patres ꝯscripti. semꝑ nr̃i aui¬
ini curas. reb om̃ib auidissime impendẽ
ut nicħ a nob ceptũ. imꝑfeclũ relinquat᷑. Igit᷑
in primordio nr̃i imꝑi i sacratissias ꝯstititio

Expanded text:
TOR SEMPER AUGUSTUS SENATUI URBIS CONSTANTINOPOLITANAE S Cordi nobis est, patres conscripti, semper nostri animi curas rebus omnibus avidissime impendere, ut nihil a nobis coeptum imperfectum relinquatur. igitur in primordio nostri imperii sacratissimas constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
firre ꝓpeiumꝰ: ut sciatis. quante nos
diuna suꝗ rerũ ꝯmunũ imilitate au
sollicitat. stu bentes. certas ⁊ indubit ⁊as
inunũ codicẽ collectas esse decet̃o. allitu¬
tiones: ut ex eo tantum modo ur̃o feliei
noie iuincupando codice: recitats asti¬
tutionũ in om̃ib ad ciciores berum cdi¬
uisiores. fiat iudieris. Deiustiniat..

Expanded text:
ferre properavimus, ut sciatis, quanta nos diurna super rerum communium utilitate cura sollicitat, studentes certas et indubitatas et in unum codicem collectas esse de cetero constitutiones, ut ex eo tantummodo nostro felici nomine nuncupando codice recitatio constitutionum in omnibus ad citiores litium decisiones fiat iudiciis. Data id.
Abbreviated transcription (Latin):
q ad uingi. nis causa cognita. nei n loco¬
enis ahũ substitui. nõ añ pͥore remoto
ẽẽ succedaneũ. c̃ actorẽ ꝑrcło tuo ꝯsti¬
tuere debueras. nec iure magistratũ in
absentiã tuã ahum creasse cerũ ẽ.¬

Expanded text:
adiungi nisi causa cognita nec in locoalium substitui non ante priore remoto se succedaneum, cum actorem periculo tuo constituere debueris, nec iure magistratum in absentiam tuam alium creasse certum e
Abbreviated transcription (Latin):
occupit᷑. neq̃ si legitimꝰ sit. neq si ex testam̃¬
to cdatꝰ fuĩt. nec auo modo.⁊ s uolũit tu¬
tor aut curator fieri pot̾. s si errore duc¬
tus res adminitraũit. negotioꝵ gestoꝵ
actione conuentur:¬
op̃. dioeł.⁊ our̃. aa. ⁊cc̃. e uanę. Neq a
p̃side aterius ꝓuincie. neq nagistran¬
b iunicipialid tutorẽ ortũ ex alia qui¬
iate. nec domicilium ubi nominatur.
rabentem uire dari posse ab eo euius ui¬
risdictionib subiecius nõ est certissuns
uris est. neq cessatio in uincti ꝑ ꝑam offi
iiis tutores nolł pete: suꝑ hac reddi p̃sirem
ꝓuinciȩ. qͥi si eã neglexisse ꝓspex̾̃it. ⁊ ipse

Expanded text:
occupatus neque si legitimus sit neque si ex testamento datus fuerit nec alio modo, etsi voluerit, tutor aut curator fieri potest: sed si errore ductus res administraverit, negotiorum gestorum actione conveniturelianae. Neque a praeside alterius provinciae neque a magistratibus municipalibus tutorem ortum ex alia civitate nec domicilium ubi nominatur habentem iure dari posse ab eo, cuius iurisdictioni subiectus non est, certissimi iuris est: neque cessatio iniuncti perperam officliis tutores nolle petere, super hac re adi praesidem provinciae, cum, si eam neglexisse perspexerit, e
Abbreviated transcription (Latin):
que ad eos ꝑuenit. Sin aut̃ ex his qͥ disuic¬
tim seripti st̃. aliqͥd euanescat. ħ nõ ad so¬

Expanded text:
quae ad eos pervenit. Sin autem ex his, qui disiunctim scripti sunt, aliquis evanescat, hoc non ad so
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat. ꝓ parte heditaria fieri eiꝰ di¬
stributionẽ cũ ⁊ ab ipsis simili mͦ si ualu¬
iss: praret᷑ nisi nõiatĩ ab uno. ł exc̃tis ħe¬
dib fua̾t relictũ. ⁊ uc eni quẽ ad mod ũ
solusl soli p̃stabat᷑. ita ⁊ liicrũ senciant.
¶ Siin aut̃ legatar ii.ł fidi ꝯmissarii sint
ł mortis cã donatione honorati. ł alia fo¬
rte ꝑsona. que fidi ꝯmisso pͥ grauari po¬
meratas ꝑ sonas sanccimꝰ ꝓuirili õimodo

Expanded text:
perveniat, pro parte hereditaria fieri eius distributionem, cum et ab ipsis simili modo, si valuisset, praestaretur, nisi nominatim ab uno vel ex certis heredibus fuerat relictum: tunc enim, quemadmodum solus vel soli praestabant, ita et lucrum sentiant. 8a . Sin autem legatarii vel fideicommissarii sint vel mortis causa donatione honorati vel alia forte persona, quae fideicommisso praegravari pomeratas personas sancimus pro virili omnimodo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibente. pͥatri quesitum non ambigit.¬
Qs si aputre ante nuptias einancipata fuit:
ac pꝰca decessit: suꝑdtite patre ⁊ marito ac li¬
b̾is. actionẽ fidei ꝯmissi sibi apetentem ao
heredes suos transmisit:

Expanded text:
hibente patri quaesitum non ambigita patre ante nuptias emancipata fuerit ac postea decesserit, superstite patre et marito ac liberis actionem fideicommissi sibi competentem ad heredes suos transmisit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ plenã fidẽ testatoris erhib. in solidum ie¬
gata cdependentẽ nõ posse pꝰea rõnem legi
p̃tendentẽ: falcidie repe ticione uti. q ui¬
det᷑ uoluntatẽ testatoris seqͥ. iubemꝰ ħ simili
mͦ firmũ habi: ⁊ si caucionẽ suꝑ iutegra
legatoꝵ solutione fec̾it: qd̾ uet̾ib legib in
ambiguitatẽ deduccũ est. in utͦq ⁊ emi ca¬
su.i. siue solu̾it. siue sup̃ cͥautionẽ fec̾it. eqͥ

Expanded text:
i exhibet, in solidum legata dependentem non posse postea rationem legis praetendentem Falcidiae repetitione uti, quia videtur voluntatem testatoris sequi, iubemus hoc simili o firmum haberi, et si cautionem super integra legatorum solutione fecerit: quod veteribus legibus in ambiguitatem deductum est. In utroque etenim casu, id est sive solverit sive su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ añ eã in oĩb simplicit̾ u̾sabat᷑. suis machi¬
naclonib ⁊ angusti is cͥcũ cludẽs soł parẽtib
⁊ libis testatoris usq ad t̾cium gradũ si scͥp¬
ti fuant hedes siui ĩpoñe nugũ erubuit. ius¬
antiquũ intactũ eis ꝯẜuans nos om̃ib nr̃ is¬

Expanded text:
quod ante eam in omnibus simpliciter versabatur, suis machinationibus et angustiis circumcludens solis parentibus et liberis testatoris usque ad tertium gradum, si scripti fuerant heredes, suum imponere iugum erubuit antiquum intactum eis
Abbreviated transcription (Latin):
neq em̃ ferendus est is qͥ lucrũ đ amplec¬
tit᷑. uonꝰ aut̃ ei ad nexum.atẽpuit.¶ In
nouissimo aut̃ articło uͥ ꝓͥe caduca fiebat᷑.
functi cede sħeditatẽ ⁊ em̃ nꝰ fuit ãditã tͥns¬
miiti. nec uet̾es ꝯcedebat. nec nos patimur

Expanded text:
dus est is, qui lucrum quidem amplectitur, onus autem ei adnexum contemnit. In novissimo autem articulo, ubi proprie caduca fiebant, functi cedere: hereditatem etenim, nisi fuerit adita, transmitti nec veteres concedebant nec nos patimur,
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a ĩ cͥ tpr̾is cũ cõdebant᷑ extrema elogi¬
ã nõ fuant forte ħ ignoratib testatorib.
⁊ea ꝓ nõ scͥpto ẽe leges exstimabat:
uiuo testatore is ꝗaliꝗd ex testam̾to huit.
p̃ testam̃tii aut̃ abhae luce subtbetur.
i ipsũ relictũ expirabat. forte qͣdã ꝯditio¬
ne sub qͣ relictũ erat deficiente. qs uet̾es
appellabat in cã caduci. ł mortuo iĩ testa

Expanded text:
ema elogia, non fuerant, forte hoc ignorantibus testatoribus, et ea pro non scripto esse leges existimabant: vel vivo testatore is, qui aliquid ex testamento habuit, post testamentum ab hac luce subtrahebatur, vel ipsum relictum expirabat, forte quadam condicione, sub qua relictum erat, deficiente, quod veteres appellabant in causa caduci: vel mortuo iam
Abbreviated transcription (Latin):
multis capitut lex papia ab anter iorib pͥnei¬
ꝑib em̃data fuerit ⁊ ꝑde suetirdinẽ abolita
ita tñ ⁊ a nob̾ cͥca caducoꝵ obseruationẽ. in¬
iudiosum suũ ammnitat uigorẽ. ꝗͦ uipsis
prudentissimis nir is displicuit. multas iͣ

Expanded text:
multis capitulis lex papia ab anterioribus principibus emendata fuit et per desuetudinem abolita, ita et a nobis circa caducorum observationem invidiosum suum amittat vigorem, qui et ipsis prudentissim
Abbreviated transcription (Latin):
licẽtiã a morie testatoris. adire heditatẽ. si¬
relictoꝵ diẽ amorte testat᷑oris c̾ede. SEr
cum tp licimꝰ eaque mnultimis elogus re¬
lmquunt᷑ mtingebat defice.ꝯsentaneii ui¬
sum est.⁊ tpia eoꝵ ⁊ noĩa manuiteste ex po¬
uere. ut qd ł tõllit᷑. ⁊ reformat᷑. nõ sit incog

Expanded text:
oris adire hereditates sirelictorum diem a morte testatoris cedere. Et cum triplici modo ea, quae in ultimis elogiis relinquuntur, contingebat deficere, consentaneum est et tempora eorum et nomina manifeste exponere, ut, quod vel tollitur vel reformatur, no
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ.⁊ ꝯfusione ꝓpar te qͣ eid successeris:
inimstratione tutele multi eũ debuisse
iure nõ ꝓhibis: ⁊ fundum a te relictum
eatenus qd̾ deducta quarta resit in sub̾a
patitur pr̃are necesse habes:¬

Expanded text:
tatem et confusione pro parte qua eidem successeris administratione tutelae multa eum debuisse nire non prohiberis et fundum a te relictum eatenus, quod deducta quarta residui substantia patitur, praestare necesse habes
Abbreviated transcription (Latin):
ł ⁊̃ ea nõ reddita testam̃ti u̾b̾ ut ad seu̾as mu¬
nit̾ es: qͥb recepułe dotẽ uniisã quondam
socer tiuis sig̾caũ: ne ħ noĩe ꝯueniaris solli¬
cite ag̾e nõ debes. c̃ aut soluta dote nulla su¬
ꝑsit actio: aut ñ redditti. ad u̾sus petentẽ
uxta defict ũolu̾tatẽ parata sit except̾o.

Expanded text:
 reddita testamenti verbis, ut adseveras, muus es, quibus recepisse dotem universam quondam socer tuus significavit, ne hoc nomine conveniaris, sollicite agere non debes, cum aut soluta dote nulla supersit actio aut non reddita adversus petentem iuxta defuncti voluntatem parata sit exceptio.
Abbreviated transcription (Latin):
huo adriano placuit:
re potes: legis faleidie rõne sed̾m ꝯstituti¬
onẽ chui seueri ain mei ut p̃otes
falcidie om̃e es alienũ deducit᷑ ⁊ quot
ipsi hedi mortis tp̃i debitum fuerit: qͣuis
aditione heditatis. fuse sint actiones: orꝗ
autem legata quamiuis inoꝑib publicis
ꝯficiendis statuisq pouendis clata sint: abͤ
ꝯt̾butionẽ dodrantis ꝓraita suȩ cuiꝰq quã¬
nitatis reuocant᷑: nec sicͥt ult̾ solibũ hẽs¬

Expanded text:
Hadriano placuit. re potes, legis Falcidiae ratione secundum constitutionem divi Severi avi mei uti potesFalcidiae omne aes alienum deducitur, etiam quod ipsi heredi mortis tempore debitum fuerit, quamvis aditione hereditatis confusae sint actiones. Omnia autem legata, quamvis in operibus publicis conficiendis statuisque ponendis data sint, ad contributionem dodrantis pro rata suae cuiusque quantitatis revocantur. Nec si
Abbreviated transcription (Latin):
stituere ł heditatem. Iusupiadictis aut̃ ca¬
sib fidi ꝯmissoꝵ ẜ uandoꝵ satis dationem
cessare iubemꝰ: si ñ spalit̾ eand satisdatio¬
nẽ testator ex igi disposu̾it. ⁊cͣ pat ł miter
scdis estimauit iuptiis nõ ab stiuendum.
trimoniis iuinx̾it. necoe ẽ ut ead satis da¬
tio ꝓlegũ ordine pͣbeat᷑. ¶ Sm aut̃ is qui
fidi ꝯmissaria restitutione grauat est. uno
filio suꝑstite. ł nepote ex filio siue ex filia
nato. ł ꝓuepote. ł posthumo. relicto deces¬
serit: nõ idet᷑ extitsse ꝯditio. ⁊ iõ defic̃
fidĩ ꝯmissi peticio. S Illud ÷ ammonemꝰ
ea que defalcidie portione. nõ ꝑ redditus.
s ꝑ ipsas res heditarias retinenda.⁊ de sa¬
tis datione fidei ꝯmissoꝵ sic̃ supratictũ est
ꝯcedenda diximꝰ: nõ ult̾us ꝗͣ uihis ꝑ souis

Expanded text:
utem casibus fideicommissorum servandorum satisdationem cessare iubemus, si non specialiter eandem satisdationem testator exigi disposuerit et cum pater vel mater secundis existimant nuptiis non abstinendum: est, ut eadem satisdatio pro legum ordine praebeatur. Sin autem is, qui fideicommissaria restitutione gravatus est, uno filio superstite vel nepote ex filio seu ex filia nato, vel pronepote vel postumo relicto decesserit, non videtur extitisse condicio et ideo deficit fideicommissi petitio. Illud etiam admonemus ea, quae de falcidiae portione non per reditus, sed per ipsas res hereditarias retinenda et de satisdatione fideicommissorum  sicut supra dictum est concedenda diximus, non ulterius quam in his personis
Abbreviated transcription (Latin):
hee ⁊ querebat᷑ sp̃ał fidĩ ꝯmissariꝰ roꝗ ei delictũ
est aqͦ seqͥ debeat. utr̃ ne ab ħede. ut pꝰ resti¬
tutionẽ eiꝰ alias res uniu̾sitatis fidi ꝯmissarĩ
accipiat: an una c̃ aliis reb oporteat. ⁊ ħ ge¬
ierali fid̃i ꝯmissario aggͣgari. ut ipse spã¬
li fidĩ ꝯmissario ħ tratat. siu̾ in reb. siue
in peccuniis sit fid̾i ꝯmissũ. Sanctimꝰ itaq¬
ni auctoritatẽ restitui gn̾ali fidei ꝯmissario.
Illũ aut̃ spãli fidei ꝯmissario id ꝗ ei delictũ

Expanded text:
 fideicommissarius id quod ei derelictum est a quo consequi debeat, utrumne ab herede, ut post retentionem eius alias res universitatis fideicommissarius accipiat, an una cum aliis rebus oporteat et hoc generali fideicommissario adgregari, ut ipse speciali fideicommissario hoc tradat, sive in rebus sive in pecuniis sit fideicommissum. Sancimus itaqni auctoritatem restitui generali fideicommissario, illum autem speciali fideicommissario id quod ei derelictum
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitatis restitutionem ᷤ ꝗ puꝑillo re¬
lictum est: ⁊ sine honore fideuissionis ubi
tm̃ pupillus farino possit. ł ab ee noscitur.¬
nedũ nimia subtilitare cͥcares utim̾ pupil¬
ares: ipsa subtilitas ad ꝑnicie eoꝵ reutit᷑.
c̃in utq: casu. restituentes: plenissumã se¬
quant᷑ ex nrͣa lege secͣitatẽ.ħoc cod obser¬
uando. ⁊ si ipsi p̃upilli. ł furiosi restituti¬
. one grauati stͣ. ¶ Cum autem a liquis
heditatem restituere iusfi est: ⁊ dolo malo.
ł pꝰ litẽ ꝯtestatã ł antea sese ꝯtumaciter
celau̾it: ⁊ supposit̾ fidĩ ꝯmissariȩ restitu¬
cõni anꝗͣ restituera. heditatẽ ab hac luce
subtiact᷑ est. nullo hede ł successore ei exi¬
stente ł fidĩ ꝯ missariꝰ cui restituta extre
belliano senatꝰ ꝯ sulto ħeditas alii ꝑfidei cõ¬
mussũ restituere iussus fuit res heditari¬
as. quẽ ab modũ accionu̾ trans latio cele

Expanded text:
universitatis restitutionem, quod pupillo relictum est, et sine onere fideiussionis, ubi tamen pupillus fari non possit vel abesse noscitur, dum nimia subtilitate circa res utimur pupillares, ipsa subtilitas ad perniciem eorum revertatur. cum in utroque casu restituentes plenissimam consequantur ex nostra lege securitatem. 1a . Hoc evando, et si ipsi pupilli vel furiosi restitutione gravati sunt. 1b . Cum autem aliquis hereditatem restituere iussus est et dolo malo vel post litem contestatam vel antea sese contumaciter celaverit, vel si suppositus fideicommissariae restitutioni, antequam restitueret hereditatem, ab hac luce subtractus est nullo herede vel successore existente, vel si fideicommissarius, cui restituta est ex Trebelliano hereditas, alii per fideicommissum restituere iussus fuerit res hereditarias: quemadmodum actionum translatio cele
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝯmissui. ⁊tẽplatione iudicii testatoris.
quasi tacite abhis repegtũ iamdudum
placuerit: Neq eñi qͣrte retentionẽ ꝗͣ
illa que repudiau̾it ħeditatẽ. apire coac¬
ta suspectã retiñe nõ potuit tim̃e debes.

Expanded text:
icommissum contemplatione iudicii testatoris quasi tacite ab his repetitum iam dudum placuerit. neque enim quartae retentionem, quam illa quae repudiaverit hereditatem, adire coacta suspectam retinere non potuit, timere debes
Abbreviated transcription (Latin):
Non iustã te gerere sollicitudinem
ꝑfidei ꝯmissũ relicte portionis ħeditatiͨ
ꝑspicimꝰ. uerentẽ ne fructũ ãmutas
relicti frui ꝯmissi. qmͣ auia testatoris ex
parte scͥpta ħes. ⁊ t rogata restituere. cal

Expanded text:
gerere sollicitudinem per fideicommissum relictae portionis hereditatis perspicimus verentem, ne fructum amittas relicti fideicommissi, quoniam avia testatoris ex parte scripta heres et tibi rogata restituere cal
Abbreviated transcription (Latin):
tur. gͥ site uxor tua. ⁊ prungnũ suũ indi¬
scͥmine mortis ꝯ stituta desigñau uelle sue¬
cessionẽ obtiñe. usq ad dodrantẽ eĩ uolũ¬
tatẽ ratã ẜuari ꝯuenit. c̃ intestato ei succe¬
dentes de restituendo fidi ꝯmisso ꝯuentos.
ult᷑ quartã ere alieno deducto. qͥuantum
penes cos sententia senat᷑ ꝯsulti relinqͥ p̃cep̃.
tant᷑ obtinere posse pr estitit:¬

Expanded text:
Igitur si te uxor tua et privignum suum in discrimine mortis constituta designavit velle successionem obtinere, usque ad dodrantem eius voluntatem ratam servari convenit, cum intestato ei succedentes de restituendo fideicommisso conventos ultra quartam  aere alieno deducto, quam penes eos sententia senatus consulti relinqui praecepit, tantum obtinere posse praestit
Abbreviated transcription (Latin):
seu simplicit̾ quosdã ex his. aut quendã
rogau̾it: qͥ pͥor sine lib̾is decessit. porcio¬
nẽ heditatis sue suꝑstiti. siue suꝑstitib re¬
stituere: ut mͦis õib retenta qͣrta ꝓ aucto¬
ritate trebelliam senatꝰ ꝯsulti nõ ꝑ ĩputati¬
s. inipsis reb hereditari is dodrans restiti

Expanded text:
ndam rogaverit, qui prior sine liberis decesserit, portionem hereditatis suae superstiti seu superstitibus restituere, ut modis omnibus retenta quarta pro auctoritate Trebelliano senatus consulti, non per imputatised in ipsis re
Abbreviated transcription (Latin):
senatꝰ ꝯsulto partẽ quartã ħeditatis re¬
tinust ⁊ dodiantẽ fidi ꝯmissario resti¬
opͣ. philuppͣ .c. Iuł. Ad eũ eui ex
trabelliano senatꝰ ꝯsulto parfheditatis re¬
stituit᷑ successionis honera seu legator
pstãcionẽ ꝓ cõ petent portione spectare
indubitati iuris est:¬

Expanded text:
senatus consulto partem quartam hereditatis retinuisti et dodrantem fideicommissi resti Philippus . Ad eum, cui ex Trebelliano senatus consulto pars hereditatis restituitur, successionis onera seu legatorum praestationem pro competenti portione spectare indubitati iuris est
Abbreviated transcription (Latin):
ere falcidie ronẽ potͣ. sanctimꝰ hedẽ si aui¬
erit legis falcidie bnficio sustentatũ. re¬
pleri d qd ad falcidiã deẽ. ⁊ pͥ eo dato ł re¬
tento. siue una latio ẽ que celebrari dis¬
posita fui̾t: siue in multas diuibit᷑ ꝑsonas
p̃fate legis in mutilatũ hab̾e bñficiũ.Si
eñi cum mortis cã donatio ꝓcedat.: ⁊hc modii
legis falciie excedat: hrͣspꝰ ad icõnẽ repetit
eã peccuniã que ult modũ falcidie corꝑalit̾

Expanded text:
ere Falcidiae rationem potest, sancimus heredem, si adierit, legis Falcidiae beneficio sustentatum repleri quidem quod ad Falcidiam deest, et prius eo dato vel retento  sive una datio est, quae celebrari disposita fuerit, sive in multas dividitur personas praefatae legis immutilatum habere beneficium. Si enim, cum mortis causa donatio procedat et haec modum legis Falcidiae excedat , heres post aditionem repetit eam pecuniam, quae u
Abbreviated transcription (Latin):
ueterum dubietate qͥ escente: nob̾ placuit
ut ⁊ lib̾tas om̃imͦ ꝯpetat: ⁊ cõmod̾ qd̾ he¬
di ł ex traneo relinquit᷑ nõ abstrahatur.
siue ꝑ eũ cui dare aliꝗd iuił ẽ: siue ꝑ for¬
tuitos casus: i libtatem ꝗd ipse oimͦ pͥuẽ¬
niat: nisi ipse ẜius noluit ad implere
hedi ł ei cui clare iuissꝰ est: nisi ⁊ ipse ob¬
latas peccumas nõ suscep̃. Qd eñ semel
repudiatũ est ab eo: redintegiar iimi¬
me ꝯcedimꝰ: quatenus ħ qd̃ dare iussus
est: oimodo ad implere ꝯpellat᷑. ł inip¬
so mancipio si extat. ł inestimatione eiꝰ ñ¬

Expanded text:
eterum dubietate quiescente nobis placuit, ut et libertas omnimodo competat et commodum, quod heredi vel extraneo relinquitur, non abstrahatur. sive per eum, cui dare aliquid iussus est, sive per fortuitos casus, in libertatem quidem ipse omnimodo perveniat, nisi ipse servus noluit adimplere heredi vel ei cui dare iussus est, nisi et ipse oblatas pecunias non suscepit  quod enim semel repudiatum est ab eo, redintegrari minime concedimus, quatenus hoc quod dare iussus est omnimodo adimplere compellatur vel in ipso mancipio, si extat, vel in aestimatione eius n
Abbreviated transcription (Latin):
Lallegas pat᷑ tiuis eã portionẽ ex qͣ te fecit
urdicem nõ ꝓ hibis flagitare.
onib int̾ iur ⁊ uxorẽ factis lege̾ falcidi¬
tur non nullis uiris placitis conp̾hensu ÷.¬
tuũ fuĩi significas ex iuditio defuncti quẽ
dicis fidĩ. ꝯmissariã li̾tatẽ ei reliqͥsse. aliqͥo
ꝯsequiit est. ad restituendã fideiꝯ missa¬
riã lib̾tatẽ: non inm̾ito obnoxia ꝯstituta
debo uigeri. Nam fidei ⁊inissũ ei relictũ
usq ad eũ modũ pot̾ pet̾eꝰ quẽ deducto p̃¬
cio fuoꝵ: quos fuerat rogata manumute.¬

Expanded text:
adlegas, pater tuus eam portionem , ex qua te fecit iudicem non prohiberis flagitare. onibus inter virum et uxorem factis legem Falciditur, nonnullis iuris placitis comprehensutuum servum significas, ex iudicio defuncti, quem dicis fideicommissariam libertatem ei reliquisse, aliquid consecuta est, ad restituendam fideicommissariam libertatem non immerito obnoxia constituta debet urgueri. Nam fideicommissum ei relictum usque ad eum modum potest petere, quod deducto pretio servorum, quos fuerat rogata manumit
Abbreviated transcription (Latin):
tasin .S inhis oĩb casib legatario ⁊¬
dicare: ⁊̃ fibi ad signare nullo obstaculo
eis ad etẽtatorib opponẽdo. Emp̃tor autẽ¬
si sciens rei grauam᷑ ad ueriꝰ uenditorẽ ac¬
cionẽ hãt: tm̃mͦ ad restitutionẽ p̃cii. neq
dupli stip̃ulatione. nec melioratione. lo¬
chominus pignoraticia ceria ac̾cone adũ¬
ut ultima elogia defunctoꝵ legitinũ finẽ
sarciant᷑. Bone fidei ꝓcul dubio ep̃torib
integͣ uira.⁊ nullomͦ ex hac ꝯstitutione
tam testatori declarat᷑: aut uoluntatẽ eiꝰ
lib̾are uolẽtis debitorẽ manifeste ostñdut.
⁊ iõ aut petiꝙ solutũ est nõ pot̃. aut ex
causa fidei.imissi. ut̃ debitor liłuret᷑ agẽ¬
dũ est. nͥ liqͥdo ꝓuri possit eũ nõ libari.
detitorẽ uoluisse. s errore lapsũ solutã
sibi peccumam ex istimasse:¬

Expanded text:
in his omnibus casibus legatario qdicare et sibi adsignare, nullo obstaculo ei a detentatoribus opponendo. Emptor autem sciens rei gravamen adversus venditorem actionem habeat tantummodo ad restitutionem pretii, neque dupli stipulatione neque melioratione lohilo minus pigneraticia contraria actione adveectum perducatur, ut ultima elogia defunctorum legitimum finem sortiantur : bonae fidei procul dubio emptoribus integra iura et nullo modo ex tam testatori declarant aut voluntatem eius liberare volentis debitorem manifeste ostendunt. Et ideo aut peti quod solutum est non potest aut ex causa fideicommissi, ut debitor liberaretur, agendum est, nisi liquido probari possit eum non liberari debitorem voluisse, sed errore lapsum solutam sibi pecuniam existimasse
Abbreviated transcription (Latin):
rogauiit. ut si sine libis chẽ suũ fungͥet᷑
portionẽ ħeditatis tͥ restituerai: tn inte¬
stato eod diem suũ funct& id qd̾ bñficio le¬
gis falcidie he potuit. ad successorẽ inte¬
stati ꝑtiñe. iõq nõ inim̃ito sororẽ tuã q̃
simul recũ ab intestato ei fuccessit. e̾molu

Expanded text:
rogaverit, ut, si sine liberis diem suum fungeretur, portionem hereditatis tibi restitueret, tamen intestato eodem diem suum functo id, quod beneficio legis Falcidiae habere potuit, ad successorem intestati pertinere ideoque non immerito sororem tuam, quae simul tecum ab intestato ei successi
Abbreviated transcription (Latin):
pleta ab incio causa m irritũ deuocetur.
⁊ sic intelligenda est quãsi nec scpta. nec
penit᷑ fuit celebrata: ut nec usu capio. nec
longi tp̃ris ꝑͣscriptio cẽ legatariũ. ł fideicõ¬
in ħmͦi legatis. sũ pure. siue subdie c̃to.

Expanded text:
pleta ab initio causa in irritum devocetur et sic intellegenda est, quasi nec scripta nec penitus fuerat celebrata, ut nec usucapio nec longi temporis praescriptio contra legatarium vel fideicomin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuentur ue eẽt.⁊ id extestamͣto petis nece¬
ssaria ꝓatio est num̃ate peccunię. qd si
q̃ntitatẽ ex p̃ssit. debet᷑.⁊ si indotẽ datu¬
nõ esł. qũasi aliud legatum non eo ut e
q̃uo dos fungͣitur:¬

Expanded text:
et, et id ex testamento petis, necessaria probatio est numeratae pecuniae. Quod si quantitatem expressit, debetur et si in dotnon est, quasi aliud legatum, non eo iure, quo dos fungitur
Abbreviated transcription (Latin):
ħedem mstrtuerat. ⁊ clitionem ad scͥptã fidi¬
ꝯmisso clefecisse manifestum est: nisi alia d
de ꝯmissi nomine qd indiem certã reliꝗd
ĩta cauere precepisse ꝓponas: si aĩ marito ñ
quertiss. urisdictonis originẽ ꝓiñ ẜuã

Expanded text:
redem instituerat, condicionem adscriptam fideicommisso defecisse manifestum est, nisi alia decommissi nomine, quod in diem certam reliquit, ita cavere praecepisse proponas, si a marito non divertisset, iurisdictionis orig
Abbreviated transcription (Latin):
Si d ftap̃dia ob cessationẽ collationũ. ł reb¬
qua tributoꝵ: ex ꝑ missu p̃sidis. abhis qͥb
sincera fide. iusto p̃cio sollẽpnit̾. ꝑasti: uendi¬
cio ob sollẽpnes pũationes. necessitate facta cõ¬
uelli nõ debet. Sinaut̃ uenditio mula ĩta

Expanded text:
Si deserta praedia ob cessationem collationum vequa tributorum ex permissu praesidis ab his, quibus sincera fide iusto pretio sollemniter comparastiollemnes praestationes necessitate facta convelli non debet. Sin autem venditio nulla iusta
Abbreviated transcription (Latin):
omsq cã focarie tue noĩe instrum̃tũ ẽpti¬
onis ẽe ꝯseriptum. eã tͥ restitu iubebit.
Nã licor cessante uire matͥmonii donatio
x ꝑfici potuit. ilites tñ meos a focariis suis
hac rone. Rietisq ad ulationib spoliari nolo¬

Expanded text:
tuae nomine instrumentum emptionis esse conscriptum, eam tibi restitui iubebit. nam licet cessante iure matrimonii donatio perfici potuerit, milites tamen meos a focariis suis hac ratione fictisque adulationibus spoliari nolo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. eacł custodir⁊ censemꝰ. siũ pat̾ ꝓfilio.
siue mat̾. siue ipse ductur .i.rorẽ sue ui¬
iis ꝯstitutꝰ. sĩ qͥlib alius ꝓ eo añ nuptias do¬
oł ꝯstituta. siũ quislib alius ꝓea uxorẽ
clucturo dotẽ decłit: seu ꝓmiserit: qm̃
⁊ alio ꝓ ea dotẽ offerente: ipsa eã ꝓse u
det᷑ offerre qd̾ adeo uer est ut ipsa abalio
ꝓse oblatã clotem ui lucrũ suũ reposeat.
nisi forte isqui eã obtulit. statĩ in tp̃r
oblationis seu ꝓmissionis stipulat᷑ sit.¬

Expanded text:
mus. Eadem custodiri censemus, sive pater pro filio sive mater sive ipse ducturus uxorem sui iuris constitutus sive quilibet alius pro eo ante nuptias dodelicet constituta, sive quilibet alius pro ea uxorem ducturo dotem dederit seu promiserit, quoniam et alio pro ea offerente dotem ipsa eam pro se videtur offerre. Quod adeo verum est, ut et ipsa ab alio pro se oblatam dotem in lucrum suum reposcat, nisi forte is qui eam obtulit statim id est tempore oblationis seu promissionis stipulatus ve