comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
triam remittit᷑. Qui cũ i
saxomã uenisset egritudine
decubuit. ꝑcepto q baptism
lacramẽto de functꝰ est. Autũ¬
nalis satio iugitate pluma
in quibusdã locis impedita
est. cui hiemps in tantũ ꝓli¬
ua fuccessit et aspera ut nõ
sołũ minoreo ruii at medio¬
tres Fluun. Uerũ ipr maxim
ac famosissim anmes rhenꝰ
uidelicet ac danibius albisq
et sequana. cetera q ꝑ galliã
atq germamã oceanũ pẽtẽtia
flũa adeo solita glacie stringe¬
rent᷑ ut tricenis uel eo ampliꝰ
diebus plaustra huc atq illuc
cõmeantia uelut pontib ĩũcta
sustmerẽt Cuꝰ resolutio nõ
modicũ iullis iuxta rheni flu¬
enta cõstitutis dampnũ ĩtulit.

Expanded text:
triam remittitur. Qui, cum in triam remittitur. Qui, cum in Saxoniam venisset, aegritudine decubuit; percepto baptismi sacramento defunctus est. nalis satio iugitate pluviarum in quibusdam locis impedita est, cui hiems in tantum prolixa successit et aspera, ut non solum minores rivi ac mediocres fluvii, verum ipsi maximi ac famosissimi amnes, Rhenus videlicet ac Danubius, Albisque ac Sequana, caeteraque per Galliam atque Germaniam oceanum petentia flumina adeo solida glacie stringerentur, ut tricenis vel eo amplius diebus plaustra huc atque illuc commeantia velut pontibus iuncta sustinerent, cuius resolutio non modicum villis iuxta Rheni fluenta constitutis damnum intulit.
Abbreviated transcription (Latin):
Regrñ suũ coiunuerũt. Qui¬
bue ibi ad pñtiam uemre
uissus nt̃o solut uita et mebra
concessit. uerũ etiã possessio¬
nes iudicio legis in fistum
redattas magna liberalitate
restituit. Adalardũ quoq de
aquitama ubi exulabat euo¬
ratũ corbeie monasteno ut
pus fuerat abbatem ac rec¬
torem ẽe iussit. E n quo et
bernardũ frem̃ eius reconci¬
liatũ eidem mõsterio rẽddi¬
dit. Completioq his que ob
regui utilitatẽ inchoauerat
et. sacramẽto quod apud noui¬
macũ pars optimatũ uiraue¬
rat gnaliter cõsũinato ip̃e
aquisggram reuertit᷑. filium
aũt lothariũ post iniptias
ritu solẽpin celebratas ad hye¬
mandũ uuarmaciã misit. De
parte danorũ onña quieta
eo ãno fuerũt. et harioldus
a filus godefridi in societate
regin receptus. Que reo tns¬
quillũ inter eos huiꝰ tẽporis
statũ fecisse putat᷑. S quia
ꝑfidie et ciuꝰdã cũ filus go¬
defridi facte societatis notabat᷑
Sclaonur einulus eius in ꝑa¬

Expanded text:
quibus ibi ad praesentiam venire iussis, non solum vitam et membra concessit, verum etiam possessiones iudicio legis in fiscum redactas magna liberalitate restituit. Adalhardum quoque de Aquitania, ubi exulabat, evocatum, Corbeiae monasterio, ut prius fuerat, abbatem ac rectorem esse iussit, cum quo et Bernharium, fratrem eius, reconciliatum eidem monasterio reddidit; completisque his quae ob regni utilitatem inchoaverat, et sacramento quod apud Noviomagum pars optimatum iuraverat generaliter consummato, ipse Aquasgrani revertitur, filium autem Hlotharium post nuptias ritu solemni celebratas ad hiemandum Wormaciam misit. De parte Danorum omnia quieta eo anno fuerunt, et Harioldus a filiis Godofridi in societatem regni receptus, quae res tranquillum inter eos huius temporis statum fecisse putatur. Sed quia rfidiae et cuiusdam cum filiis Godafridi factae societatis notabatur, Sclaomir aemulus eius in pa
Abbreviated transcription (Latin):
grani cõuenit. In quo cũ de
alus utilitatibus ecclie neces¬
sarus tũ p̃cipue de his reb
questũ est quas pipinus et
sui multis intulerũt eccũs

Expanded text:
grani convenit; in quo cum de aliis utilitatibus ecclesię necessariis, tum praecipue de his rebus questum est, quas Pippinus et sui intulerunt eccles
Abbreviated transcription (Latin):
Ob quã rem imꝑialis aucto¬
ritas et cõmonitoriũ cõmunis
ordinat᷑ concilii. quib cõmo¬
neret᷑ pipimnꝰ et sui cũ quãte
sui ꝑiculo res eccłiãsticas
ꝑuaserĩt. Que res prosperũ
suscepit exitũ. Nã pipmꝰ mo¬
nita pii patris sanctorũ q
unorũ libenter suscipiens
obedienter paruit. et oĩa
ĩuasa restitui. etiam per
anuli sui sc̃pto impressionẽ

Expanded text:
Ob quam rem imperialis auctoritas et commonitorium communis ordinatur concilii, quibus commoneretur Pippinus et sui, cum quanto sui periculo res ecclesiasticas pervaserint. Que res prosperum suscepit exitum; nam Pippinus monita pii patris sanctorumque virorum libenter suscipiens, obedienter paruit et omnia invasa restitui etiam per anuli sui impressione
Abbreviated transcription (Latin):
adam uel ab iicio seculi usq
diliuuo usq ad abrahã ãm. d¬
ccct.xlii. Ab abrahã usq ad
moysẽ ãm d.u. A morse usq ad
salomonẽ ãn ccct lxxxix. A
Salomone usq ad reedificatõe
templi tp̃ib darii regis ꝑsaꝵ
ãm d.xii. A restauratõe tẽpli

Expanded text:
Adam, vel initio saeculi usque diluvio usque Abraham, anni DCCCCXLII; ab Abraham usque ad Moysen, anni DV; a Moyse ad Salomonem usque, anni CCCCLXXXIX; a Salomone usque reaedificationem templi, temporibus Darii regis Persarum, anni DXII; a restauratione templi
Abbreviated transcription (Latin):
Nno xii ͦ regis dagob̾ti
eidem de regia nan¬
tulde nascit᷑ filius noĩe clodo¬
ueus qui et ludonicus ĩuenit᷑
nũcupatus. Unide rex suggeren¬
tibus lis qui utilitatib regmi
onsulere uidebant᷑ equa lance
inter hos duos filios regut
Diudẽ statuit. Sigebertum
p̃libatũ est regem instituit. do¬
doueũ quoq minorẽ natu pari
dignitate neustrie ac burgũdie
p̃fecit. Restituto etiam ducatu

Expanded text:
nno XII regis Dagoberti, eidem de regina Nantilde nascitur filius, nomine Clodoveus; qui et Ludovius invenitur nuncupatus. Unde rex, suggerentibus iis qui utilitatibus regni consulere videbantur, aequa lance inter hos duos filios regnum dividere statuit. Sigebertum praelibatum est, regem instituit; Clodoveum vero minorem natu, pari dignitate Neustriae ac Burgundiae praefecit, restituto etiam ducatu
Abbreviated transcription (Latin):
Er iden tempus chilpe¬
ricus apud suessionas
uel parisius circos edificari
iubens. spectacula ppłis p̾buit
Sane post memoratã synodũ
dũ beatus gregorius ad ꝓpl
rediturusͤ sancto salmo frimi¬
liare colloquiũ in atrio domꝰ
regie haberet. ait ad ẽũ uir
dm̃ saluius. Uides ne ofrater
suꝑ tectũ aule que ego t̾no.
Cui cũ ille responderet se
nil aliud ꝙ̃ tegulas quas
rex p̾dem superponi iusserat
uidere. rogaret q ut ip̃e aliud
quolibet cerneret iudicaret
estimabat eñ illũ solito more
iocari. ille iterato ad ẽũ. Gon¬
spicio in quit gladuũ̃ ire dei
suꝑ hãc dependentẽ domũ. Nõ
frustra hec uaticinatus est
Nam past xx. dies duo filii
regis mortui sũt. de quib paulo
post dicemꝰ. Ip̃e quoq archĩpsul
gregorius una noctiũ post ma¬
tutmos hymnos strato recubãs
iudit angelũ dei suꝑ ecclĩam

Expanded text:
Per idem tempus, Chilpericus apud Suessionas vel Parisius circos aedificari jubens, spectacula populis praebuit. Sane post memoratam synodum, dum beatus Gregorius, ad propria rediturus, cum sancto Salvio familiare colloquium in atrio domus regiae haberet, ait ad eum vir Domini Salvius: « Videsne, o frater, super tectum aulae quae ego cerno? » Cui cum ille responderet se nil aliud quam tegulas, quas rex pridem superponi jusserat, videre, rogaretque ut, si ipse aliud quidlibet cerneret, indicaret aestimabat enim illum solito more jocari, ille iterato ad eum. « Conspicio, inquit, gladium irae Dei super hanc dependentem domum. » Nec frustra haec vaticinatus est. Nam post viginti dies duo fregis mortui sunt: de quibus paulo post dicemus. Ipse quoque archipraesul Gregorius, una noctium post matutinos hymnos strato recubans, vidit angelum Dei super ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerũt in pago hassiorũ suꝑ
Fluiũ adernã iter agentes
ĩuenerũt. eosq statim ĩ ip̃o
Flumĩs uado adorti tãta strage
ceciderũt ut ex ingenti młtitu¬
dine ip̃oꝵ uix pauci domũ
fugiendo ꝑuenisse dicantur.
Trex de heristallio ubi

Expanded text:
fuerunt, in pago Hassiorum super fuerunt, in pago Hassiorum super fluvium Adernam iter agentes invenerunt, eosque statim in ipso fluminis vado adorti, tanta strage ceciderunt, ut ex ingenti multitudine ipsorum vix pauci domum fugiendo pervenisse dicantur. DCCLXXIX. At rex de Heristallio, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
in corde regis obnuibilauit. Int̾¬
ea saxones uelut occasionem
nacti sumptis armis ad rhenũ
usq profecti sũt. S cũ amnẽ
traicere nõ possent quidquid
aduicia cuutate usq ad flumẽ
moselle uicorũ uillarũq fuit
ferro et igni depopulati sunt.
Pari mͦ sacra profana q pessũ¬
data nullũ etatis aut sexus
hostis ira fecerat. ut liquido appa¬
reret eos nõ p̾dandi s ultionẽ
ex̾cendi gr̃a francorũ t̾mĩos
introisse. cuiꝰ rei mĩciũ cũ rex
apud autissiodorũ ciuitatem
accepisset extemplo francos
orientales atq alemanos ad
ꝓpulsandũ hostem festinare
iussit. Ip̃e ceteris copis di¬
missis heristalliũ uillã in qua
hiemare constituerat uenit.
At franci et alemani qui cõtra
saxones missi erãt magnis
itinerib ad eos ire cõtendũt
Si forte in fimnib suis eos ĩue¬
nire possent. S illi re ꝑacta
reuertebãt᷑ ad sua. Quorum
uestigia secuti qui a rege missi

Expanded text:
in corde regis obnubilavit. Intein corde regis obnubilavit. Interea Saxones, velut occasionem nancti, sumtis armis ad Rhenum usque profecti sunt. Sed cum amnem traicere non possent, quicquid a Diutia civitate usque ad fluentem Mosellae vicorum villarumque fuit, ferro et igni depopulati sunt. Pari modo sacra profanaque pessumdata. Nullum aetatis aut sexus hostis fecerat, ut liquido appareret, eos non praedandi, sed ultionem exercendi gratia Francorum terminos introisse. Cuius rei nuncium cum rex apud Autesiodorum civitatem accepisset, extemplo Francos orientales atque Alamannos ad propulsandum hostem festinare iussit. Ipse caeteris copiis dimissis, Heristallium villam, in qua hiemare constituerat, venit. At Franci et Alamanni qui contra Saxones missi erant, magnis itineribus ad eos ire contendunt, si forte in finibus suis eos invenire possent. Sed illi, iam re peracta, revertebantur ad sua. Quorum vestigia sequuti qui a rege missi
Abbreviated transcription (Latin):
Nonc ex ꝑsuasione p̃dĩti
sarracem spem capien¬
darũ quarũdã in hyspama
ciuitatũ haud frustra conci
pompelonẽ nauarrorũ opidũ
aggressus in deditionẽ accepit
Inde hiberũ amnẽ uado traiciẽs
cesaraugustã p̾cipuã illarũ
partiũ ciuitatem accessit. accep¬
tisq quos ibnalarabi et abu¬
thaur quosq alii quidã sarra
reuertit᷑. cuiꝰ muros ne rebel¬
lare posset ad solũ usq destruxit
ac regredi statuens pirmei
saltũ ingressus est. In cuius
sũmitate uuascones isidiis
collocatis extremũ agmen
adorti totũ exercitũ magno
tumultu ꝑturbãt. Et licet
franci uuasconb tam armis
ꝙͣ animis prestare uiderent᷑
tamẽ et imqͥtate locorũ et
genere imparis pugne infe¬
riores effecti sũt. In hoc c̾tamie
plurii aulicorũ quos rex co¬
pus p̃fecerat interfecti sunt
Direpta impedimẽta hostis
pp̃ noticiã locorũ statim in diũsa
dilapsus est. Cuiꝰ uulneris
accepti magnã partẽ rerum
feliciter in hispania gestarum

Expanded text:
nc ex persuasione praedicti Sarraceni spem capiendarum quarundam in Hispania civitatum haud frustra concipPompelonem Navarrorum oppidum adgressus, in deditionem accepit. Inde Hiberum amnem vado traiciens, Caesaraugustam praecipuam illarum partium civitatem accessit, acceptisque quos Ibinalarabi et Abuthaur, quosque alii quidam Sarracrevertitur. Cuius muros, ne rebellare posset, ad solum usque destruxit, ac regredi statuens, Pyrinei saltum ingressus est. In cuius summitate Wascones insidiis conlocatis, extremum agmen adorti, totum exercitum magno tumultu perturbant. Et licet Franci Wasconibus tam armis quam animis praestare viderentur, tamen et iniquitate locorum et genere inparis pugnae inferiores effecti sunt. In hoc certamine plerique aulicorum, quos rex copiis praefecerat, interfecti sunt, direpta impedimenta, et hostis pter notitiam locorum statim in diversa dilapsus est. Cuius vulneris acceptio magnam partem rerum feliciter in Hispania gestarum
Abbreviated transcription (Latin):
bere nõ poterat ad locũ qui
padrabiumo uocat᷑ generalẽ
ppłi sui cõuentũ in eo hĩturꝰ
cũ ingenti exercitu saxonã
ꝓfectus est. Eo cũ uenisset
totũ ꝑfide gentis senatũ ac
pplin quem ad se uenisse iusse¬
rat morigerũ ac fallaciter
sibi deuotũ ĩuenit. Nã cũcti
ad eũ uenerũt pret̾ uoidichind̾
unũ ex pͥmorib uuest falorũ
qui multorũ sͥ facmorũ cõstiꝰ
et ob id regem ueritus ad sige¬
fridũ danorũ regẽ profugerat
Ceteri qui aduenerãt in tãtũ
se regis potestati ꝑmisere ut
ea condicõe tũc uemiã acciꝑe
mererent᷑. si ulteri ꝯ sua sta¬
tuta uiolarent et patria et
libertute pͥuarent᷑. baptizata
titudo que se ꝙͣuis falso xp̃ia¬
uenit eodem in loco at tp̃e ad
regis pñciam de hispamia sar¬
racen ꝯ quidã noĩe ibnalarabi
Naluis sarracenis socus suis¬
dedens se ac ciuitateo qͥbius
eũ rex sarracenorũ p̃fecerat
Idcirto rex pacto memorato
cõuentu ĩ galliam reuersus

Expanded text:
um qui Padrabrun vocatur generalem populi sui conventum in eo habiturus, cum ingenti exercitu in Saxoniam profectus est. Eo cum venisset, totum perfidae gentis senatum ac populum, quem ad se venire iusserat, morigerum ac fallaciter sibi devotum invenit. Nam cuncti ad eum venerunt praeter Widichindum, unum ex primoribus Westfalaorum, qui multorum sibi facinorum conscius, et ob id regem veritus, ad Sigifridum Danorum regem profugerat. Ceteri qui venerant, in tantum se regis potestati permissere, ut ea condicione tunc veniam accipere mererentur, si ulterius sua statuta violarent, et patria et libertate privarentur. Baptizata ltitudo, quae se, quamvis falso, chriVenit eodem in loco ac tempore ad regis praesentiam de Hispania Sarracenus quidam nomine Ibin al Arabi cum aliis Sarracenis socdedens se ac civitates, quibus eum rex Sarracenorum praefecerat. Idcirco rex, pconventu in Galliam reversus
Abbreviated transcription (Latin):
rhetia et reducenda. absq
tione. De argumẽtis uero per
que aues possũt capi super
aquam precipimꝰ ut nuilla
potens ꝑsona inquietare
audeat famulos dei. s om̃ia
secure teneãt et possideant
ꝑ infinitas temporũ successi¬
ones. et cũ arcis et casis
inf ͫ parisius ciuitatẽ cum
terra et uinea. et oratoriũ
in honore scti andeoli mar¬
tiris queni de helario et
cer̃anio dato p̾cio cõpara¬

Expanded text:
retia et retrahenda absque retia et retrahenda absque tione. De argumentis vero, per quę aves possunt capi super aquam, precipimus, ut nulla potens persona inquietare audeat famulos Dei, sed omnia secure teneant, possideant per infinitas temporum successiones ; et cum areis et casis in Parisius civitate, cum terra et vinea et oratorio in honore sancti Andeoli martiris, que de Elario et Ceraunio dato precio compar
Abbreviated transcription (Latin):
Una cũ om̃ib que ibi aspiciũt
cũ masis et cõmanentibus¬
In eis agris. territorus. uineis
siluis. pratis. ẜius ĩquilinis.
libertis. ministerialib. preter
illos quos nos ĩgenuos esse
cũ molendĩnis inter portam
ciuitatis et turrim positis
cũ insulis que ad ip̃m fistũ
adiacent. cũ pistatoria que
appellat᷑ uenna. cũ piscatorus
omibus que sũt in ip̃o alueo
sequane. sumũtq miciũ a
ponte ciuitatis et sortiũtur
finem ubi alueolus sauara
ueniens precipitat se in
fliuiẽ. Has om̃s pistationes
que sũt et fieri possũt in
utraqz parte fluĩs sicut nos
tenemꝰ et nr̃a forestis est
tradimiꝯ ad ip̃m locũ ut ha¬
beant ibidem deo ẜuientes
uictũ quotidiamũ ꝑ sucteden¬
tia tp̃a. Damꝰ aũt hãt po¬
testatem ut cuiustũq pote¬
statis littora fuerĩt utriusq
partis flũis teneãt unam
particam terre legalem sicut
mos est ad ducendas naues
et reducendas. ad mittenda

Expanded text:
una cum omnia que ibi sunt aspecta, una cum omnia que ibi sunt aspecta, cum mansis, comanentis, agris, territoriis, vineis, sylvis, pratis, servis, inquilinis, libertis, ministerialis, preter illos, quos nos ingenuos esscum molendinis inter portam civitatis et turrim positis, cum insulis quę ad ipsum fiscum adiacent, cum piscatoria que appellatur Bana, cum piscatoriis omnibus que sunt in ipso alveo Sequanę sumuntque initium a ponte civitatis et sortiuntur finem ubi alveolus veniens Sauara precipitat se in flumine. Has omnes piscationes, quę sunt et fieri possunt in utraque parte fluminis, sicut nos tenemus et nostra forestis est, tradimus ad ipsum locum, ut habeant ibidem Deo servientes victum cotidianum per suadentia tempora. Damus autem hanc postestatem, ut cuiuscumque potestatis littora fuerint utriusque partis fluminis, teneant unam perticam terre legalem, sicut mos est, ad ducendas naves et reducendas, ad mittenda
Abbreviated transcription (Latin):
Hil debertus rex francoꝵ¬
utilius ꝙ hi qui templa dñi¬
et pro requie aĩaꝵ suarũ
ibidem tribuerĩt uel in alino¬
ma pauper aliguid dederĩt
et uolũtatem dei adimpleue¬
rint in eterna requie sme
dutbio apud deũ mercedem
recipe merent᷑.
Do Childebertus rex
una cũ consensu et
uolũtãte francorũ et neustra¬
siorũ et exhortatõe sctissumm
german parisiorũ urbis
pontificis uel consensu ep̃oꝵ
cepi construere templũ in
urbe parisiaca ꝓpe muros ciui¬
tatis in terra que aspicit ad
fiscũ nr̃m isciacensem in loco
qui appellat᷑ locoticio in honore
sancti uincentii martiris cuiꝰ
reliquias de hyspania asporta¬
uimꝰ seu et sancte crucis et
sancti stepham et sancti ferreoli
et sancti iuliam et bt̃issum
sct̃i georgii et scti geruasii
prothasii nazarii et celsi pueri¬
quorũ reliquie ibi sũt conse¬
trate pp̃ea in honore dñorũ
sanctorũ concedimꝰ nos fiscũ
largitatis nr̃e qui uocatur
risiorũ prope aluẽũ sequane

Expanded text:
hildebertus rex Francutilius, quod hii, qui templa domiet pro requie animarum ibidem tribuerunt vel in alimonia pauperum aliquid dederunt et voluntatem Dei adimpleverunt, in aeter na requie sine dubio apud Deum mercedem recipere meruerunt. Ego Childebertus rex una cum consensu et voluntate Francorum et Neustrasiorum et exortatione sanctissimo Germano Parisiorum urbis pontificis vel consensu episcoporum coepi construere templum in urbe Parisiaca, prope muros civitatis, in terra quae aspicit ad fiscum nostrum Isciacense, in loco qui appellatur Locotitie, in honore sancti Uincentii martiris, cuius reliquias de Spania apportavimus, seu et sancte Crucis vel sancti Stephani et sancti Ferreoli et sancti Iuliani et beatissimi sancti Georgii et sancti Geruasii, Protasii, pueri Nazarii et Celsi, quorum reliquie ibi sunt consecrate. Propterea in honore dominorum sanctorum cedimus nos fiscum largitatis nostre, qui vocatur risiorum prope alveum Sequanę,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ longa ãnorũ spacia
ad ip̃m templũ dñi absq cõtra¬
dictione uel refragatõe aut
iuridiciaria contentõe inspecta
ip̃a p̾ceptione om̃i tempore
proficiat in augnientũ. Et¬
ut hec p̾ceptio cessionis nr̃e
signaculis infra decreuimꝰ
roborare. Datũ quod fecit
mense decembrio die sexto
Anno xl uiiiͦ postꝙ childe¬
bertus rex regnare cepit.

Expanded text:
er longum annorum spatia ad ipsum templum Domini absque contradictione vel refragatione aut iuditiaria contentione, inspecta ipsa preceptio, omnique tempore profitiat in aucmentum. Ut haec preceptio cessionis nostre fsignaculis subter infra decrevimus roborare. Datum quod fecit menso Decembre dies sex, anno XLVIII postquam Childebertus rex regnare cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ost amalricũ autem
theodorus hyspanias
tenuit. Quo interfecto theu¬
degilus successit. hic dũ int̾
cena alacritate ultra solitũ
utit᷑ extinctis cereis a suis
occiditur. et agila regm̃ arri¬
puit. Sothi uero iam olii
uiciũ hoc in consuetudinem
uerterũt ut dũ eis rex ꝓpͥus
displicuerit a suis int̾imatur.
Uerũ childebertus acceptam
beati uincentii stolã parisius
defert. edificatã qz solotenus¬
leuite ac martiris dedicari
fecit. in qua nõ m̃imã uasoꝵ
partem que eũ a toleto abspor¬
tasse supͣ memorauimꝰ cum
capsis eiuãgeliorũ cruces qͦ
mirifici oꝑis alia q deuotus
excellentissima contulit munã.¬

Expanded text:
ost Amalricum autem, Theodus Hispanias tenuit. Quo interfecto, Theudegilus successit. Hic dum inter coenandum alacritate ultra solitum utitur, exstinctis cereis a suis occiditur et Agila regnum arripuit. Gothi vero jam olim vitium hoc in consuetudinem verterunt ut, dum eis rex proprius displicuerit, a suis interimatur. Verum Childebertus acceptam beati Vincentii stolam Parisius defert, aedificatamque solo tenulevitae ac martyris dedicari fecit. In qua non minimam vasorum partem, quae eum a Toleto asportasse supra memoravimus, cum capsis evangeliorum, cruces quoque mirifici operis aliaque devotus excellentissima contulit mun
Abbreviated transcription (Latin):
requie aĩe mee qñ deus de
hac clarissima luce Dederit
discessũ Ip̃e fiscus qui uocat᷑
istiatus cũ om̃ibus que ibi
aspiciũt ip̃o die ad ip̃m tem¬
płu dñi quod nos edificamꝰ
deszuiat. et ad oiĩa que ibi
sũt opus tam ad lumen ꝙ
in dei noĩe ad stipendia ẜ̾uor
dei que mibi institium ꝯ seu¬

Expanded text:
requie animae mee, quando Deus de hac clarissima luce dederunt discessum, ipse fiscus, qui vocatur Isciacus, cum omnia quae ibi sunt aspecta ipso die ad ipsum templum Domini, quod nos edificamus, deserviat ; et omnia, quae ibi sunt opus, tam ad lumen quam in Dei nomine ad stipendia servis Dei, qu
Abbreviated transcription (Latin):
irimugariꝰ comes emporitanꝰ
in maiorica insidias posuit.
et octo naues eorũ cepit. In qͣb
qͥngentos et eo ampluis corsos
captiuos ĩuenit. Hoc mauri
uindicare uolentes centum¬
cellas tuscie ciuitatẽ et inceã
ꝓiũcie narbonensis uastauerũt.
Sardimã quoq aggressi c̃õ¬
misso q cũ sardis plio pulsi
ac uicti et multis suorũ amissis
recesserũt. At michael imperator
bulgaros bello appetens haud
prosperis successib utit᷑. ac p̃ide
domũ reuersus deposito dyade¬
mate monachus efficit᷑. In
cuiꝰ locũ leobarde patricii filiꝰ
imperator constituit᷑. Crumas
rex burgarorũ qui inceforũ
imperatorem ãte ãnos duos
int̃fecit. et michaelem de moesia
fugauit. scdĩs rebus elatus
cũ exercitu usq ad ip̃am cõsti¬
tinopolim accessit. et iuxta por
ciuitatis castra posuit. Quem
menib urbis obequitantem
leo imperator eruptione fata
ncantũ excepit. et grauites
uulueratũ fugiendo sib cõsuls

Expanded text:
Irmingarius, comes Emporitanus, Irmingarius, comes Emporitanus, in Maiorica insidias posuit, et octo naves eorum cepit, in quibus quingentos et eo amplius Corsos captivos invenit. Hoc Mauri vindicare volentes, Centumcellas Tusciae civitatem et Niceam provinciae Narbonensis vastaverunt. Sardiniam quoque adgressi, commissoque cum Sardis proelio, pulsi ac victi, et multis suorum amissis, recesserunt. At Michael imperator Bulgaros bello adpetens, haud prosperis successibus utitur, ac proinde domum reversus, deposito diademate monachus efficitur; in cuius locum Leo, Bardae patricii filius, imperator constituitur. Crumas, rex Bulgarorum, qui Niciforum imperatorem ante duos annos interfecit, et Michaelem de Moesia fugavit, secundis rebus elatus cum exercitu usque ad ipsam Constantinopolim accessit, et iuxta portam civitatis castra posuit. Quem moenibus urbis obequitantem Leo imperator, eruptione facta, incautum excepit, et graviter vulneratum fugiendo sibi consulere
Abbreviated transcription (Latin):
albim fluuiũ ad confuma nor¬
manorũ qui pacem cũ eis ẜm
petitionẽ regũ illorũ facerent
et frẽm eorũ redderẽt. Qui cũ
pari ño. nã sexdecim erãt de
pͥmatib danorũ in loco depu¬
tato occurrissent iuramẽtis
utrĩq factis pax cõfirmata
et regũ frater eis redditus
est. Qui tñ eo tp̃e domi nõ
erãt. s ad uestarfoldan tũ exer¬
citu profecti. Que regio ultiã
regni eorũ int̾ septẽtrionẽ
et occidentem sita. cõtra aqͥlonẽ
britanie ciuitatẽ respicit. cuiꝰ
p̾ͥncipes ac ppłus eis subici
recusabãt. Quib ꝑdomitis
cũ reuersi essent et frẽm ab
imperatore inissũ recepissent
filii godefridi regis et ex pͥmo¬
ribus danorũ nõ pauci qui
iam dudũ relicta patria apud
sueones exulabãt. comparatis
undecũq copiis bellũ eis ĩtule¬
rũt. et confluentib ad se passim
ex oĩi danorũ terra ppłariũ
Mauris de corsita ad hispamẽ
cũ multa preda redeũtibus

Expanded text:
Albim fluvium ad confinia NorAlbim fluvium ad confinia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum petitionem regum illorum facerent, et fratrem eorum redderent. Quibus cum pari numero – nam XVI erant – de primatibus Danorum in loco deputato occurrissent, iuramentis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen eo tempore domi non erant, sed ad Westarfoldam cum exercitu profecti, quae regio ultiregni eorum inter septentrionem et occidentem sita, contra aquilonalem Brittaniae summitatem respicit, cuius principes ac populus eis subici recusabant. Quibus perdomitis, cum revertissent, et fratrem ab imperatore missum recepissent, filii Godofridi regis et ex primoribus Danorum non pauci, qui iam dudum relicta patria apud Sueones exulabant, conparatis undecumque copiis, bellum eis intulerunt, et confluentibus ad se passim ex omni Danorum terra populariuMauris de Corsica ad Hispaniam cum multa praeda redeuntibus
Abbreviated transcription (Latin):
Iperator aquisgram hie¬
mauit. et incrpiente ꝟm
tempore amalhariũ treuerensẽ
epm et petrũ abbem monaste¬
rii nonantulas pp̃ pacẽ cum
michaele imperatore confirmã¬
dain constantinopolim misit.
ac deinde habito generali cõ¬
uentu euocatũ ad se apud aqͥs¬
gram filiũ suũ ludouicũ aqui¬
tame regem coronã illi ĩposut¬
et imꝑialis noĩs consortem fecit.
filii sui ytalie p̃fecit. et regem
appellari iussit. Concilia quoq¬
eius iussu suꝑ statu ecclesiarũ
corrigendo per totã galliã ab
epis celebrata sũt. Quorũ unũ
magonciati. alterũ remis t̃tiũ
turonis. quartũ cabillonis. qͥntũ
arhelato congregatũ est. Et
constitutionũ que in singulis
facte sũt collatio corã imperatore
in illo cõuentu habita Quas
qui nosse uoluerit in supͣdictis
qnq ciuitatib ĩuenire pot̾it.
Qmͣꝙͣ et iarchino palacii ex¬
emplaria earũ habeant᷑. Missi
sũt de hoc cõuentu quidam fran¬
torũ et saxom̃ p̾mores tnͣs

Expanded text:
perator Aquisgrani hiemavit et incipiente verni temperie Amalharium Treverensem episcopum et Petrum abbatem monasterii Nonantulas propter pacem cum Michahele imperatore confirmandam Constantinopolim misit. Ac deinde habito generali conventu, evocatum ad se apud Aquasgrani filium suum Hludowicum Aquitaniae regem, coronam illi inposuet imperialis nominis sibi consortem fecit; filii sui, Italiae praefecit et regem appellari iussit. Concilia quoque iussu eius super statu ecclesiarum corrigendo per totam Galliam ab episcopis celebrata sunt, quorum unum Mogontiaci, alterum Remis, tertium Turonis, quartum Cabillione, quintum Arelati congregatum est, et constitutionum, quae in singulis factae sunt, collatio coram imperatore in illo conventu habita; quas qui nosse voluerit, in supradictis quinque civitatibus invenire poterit, quamquam et in archivo palatii exemplaria illarum habeantur. Missi sunt de hoc conventu quidam Francorum et Saxonum primores trans
Abbreviated transcription (Latin):
lit fructũ operis: Nã theodericꝰ
in sceno luxurie ut ante tõsue¬
uerat est obuersatus. et brune¬
childis animꝰ semel nequicia
ibutus a ꝑsecutõe bt̃i iuri
nequaꝙͣ est ĩnutatus. qͥn potiꝰ
eo usq processit spũs ĩman¬
tatis ferox ut nepoti suade¬
ret sanctũ dei in opido uesun¬
tionum exilio relegari. indeq
reuersũ usq ad maris brita¬
uiti litora deduci ut tñsmeato
freto nũꝙͣ de cetero galliatĩ
reiuiseret arua. Eũ q uir dñi
sedm̃ sui ꝓpositũ anm deliberas¬
set ad patriũ solũ nullo modo

Expanded text:
lit fructum operis. Nam Theodoricus lit fructum operis. Nam Theodoricus in coeno luxuriae, ut ante consueverat, est obversatus, et Brunechildis animus semel nequitia imbutus, a persecutione beati viri nequaquam est immutatus. Quin potius, eo usque processit spiritus immanitatis ferox ut nepoti suaderet sanctum Dei in oppidum Vesontionum exsilio relegari, indeque reversum usque ad maris Britannici littora deduci, ut, transmeato freto, nunquam de caetero Galliarum reviseret arva. Cumque vir Domini, secundum sui propositum animi, deliberasset ad patrium solum nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
eius offensa ad iacundiam
prouocare. Iussit gͦ regio cultu
queq erãt uictui necessaria
parari. et dñi famulo ꝑ mini¬
stros ꝓpͥos deferri. Quod dũ illi
maturato ĩplessent beatus colũ¬
banꝰ seuero ut erat uultu res¬
picieno in eos inquirit quid sͥ
ista ueluit Dictũ ab eis est ali¬
menta esse: in suos suorũ q
usus a rege directa. Quib ille
Non inquit teste septura acte¬
pta sũt deo impiorũ munera
Itaq nõ oportet eius ẜuos sus¬
cipe:que ip̃ẽ probat᷑ odire / Post
hec uerba / uasa cũcta in frustra
disrupta Uinũ ac sicera. solo
fusa / ceteraq separatim sunt
dispersa: Pauefacti regis m̃istri
ad regem reuersi / rei geste ordi¬
nem promũt: Rex nimo trore
ꝑcussus diluculo cũ auia ad
Uirũ dei ꝓperat: Precant᷑ hec
de cõmissis uemiã. policentur
in reliquũ actiũ̃ suorũ emen¬
Dationem. his pacatus ꝓmissis
ad monasteriũ rediit. Uerũ het
policitatio nullius efficacis ꝓtu¬

Expanded text:
ejus offensa ad iracundiam ejus offensa ad iracundiam provocare. Jussit ergo regio cultu quaecunque erant victui necessaria parari et Domini famulo per ministros proprios deferri. Quod dum illi maturato implessent, beatus Columbanus severo, ut erat, vultu respiciens in eos, inquirit quid sibi ista velint. Dictum ab eis est alimenta esse in suos suorumque usus a rege directa. Cuibus ille: « Non, inquit, teste Scriptura, accepta sunt Deo impiorum munera. Itaque non oportet ejus servos suscipere, quae ipse probatur odire. » Post hoc verbum vasa cuncta in frusta disrupta, vinum ac sicera solo fusa, ceteraque separatim sunt dispersa. Pavefacti regii ministri, ad regem reversi rei gestae ordinem promunt. Rex nimio terrore perculsus, diluculo cum avia ad virum Dei properat. Precantur de commissis veniam, pollicentur in reliquum actorum suorum emendationem. His pacatus promissis, ad monasterium rediit. Verum haec pollicitatio nullius efficacis protu
Abbreviated transcription (Latin):
est secuta . Uiro aũt dñi ad ꝓpͥa
regredi festmãte/. et regie aule
limen pede tangente subito fra¬
gore totiꝰ mota est domus
fabrica.. S nefarndissime mu¬
lieris mens nõ est cõmota
pmo maiori iracũdie igie igne
suctensa. Uerebat̾ em̃ ꝙ õmi
ex thoris dignitate pelleret᷑
a regno. Si rex posthabitis
meretricus delimmentis ali¬
cuiꝰ regalis femine potiret᷑
cõiugio: Interdixit igit᷑ re
uiro ꝙͣ fratribus cũ eo manẽ¬
tibus p̃cipiens sius optimatib
uicina cenobio colentib loca
ne quempiam exire ꝑuntterẽt.
uel progressum hospicio ꝓmit¬
terent susciperent. Denuo un
sanctus ut eam a tanta mone¬
ret desistere ꝑtinacia ad pala¬
ciũ ꝑrexit. Eo forte die theo¬
dericus cũ auia sua inspinsia
residebat iulla: m̃ĩciat᷑q ei
hoiẽm dei proforib stare nec¬
in hisdem edibus hospitare
uelle . Tũc rex iam dm̃ sibi
ĩminere ueritus: melius dixit.
esse uiru dei oportuns sabsi¬

Expanded text:
est secuta. Viro autem Domini ad propria est secuta. Viro autem Domini ad propria regredi festinante et regiae aulae limen pede tangente, subito fragore totius mota est domus fabrica. Sed nefandissimae mulieris mens non est commota, imo majori iracundiae igne succensa. Verebatur enim quod omni extorris dignitate pelleretur a regno, si rex posthabitis meretriciis delinimentis, alicujus regalis feminae potiretur conjugio. Interdixit igitur egviro quam fratribus cum eo manentibus, praecipiens suis optimatibus, vicina coenobio loca colentibus, ne quempiam exire permitterent, vel progressum hospitio susciperent. Denuo vir sanctus, ut eam a tanta moneret desistere pertinacia, ad palatium perrexit. Eo forte die Theodoricus cum avia sua in Spinsia residebat villa, nuntiaturque ei hominem Dei pro foribin iisdem aedibus hospitare velle. Tunc rex iram Domini sibi imminere veritus, melius dixit esse virum Dei opportunis subsi
Abbreviated transcription (Latin):
deberto suscipit᷑. Demũ pp̃ cõ¬
fluentiũ ad se ppłoꝵ multitu¬
dinem/ inde migrãs/ et solitariã
acere uitã cupiens ad regñu
theoderici transit atq in locũ
cui luxoniũ nomen est a p̃fato
rege habitare est uissus. I
quem uisitandũ dũ frequent̃
rex aduemret at a uiro dei
cur relitto legitniẽ cõiugis ma¬
fmoĩo ad ulterimis desnuret ̃¬
nixtionibus argueret᷑. Ille ꝙ
ad obaudiendũ eius salutarib
monitis aurẽ cordis inflectet
auia brunechildis/ uipereis
ãtiqui hostis inflãmata ĩ cita¬
mẽtis aduersus sanctũ colũ¬
bam̃ĩ tomoueri cepit acrius
Dy sanctus uir illius malicie
obiuam ne parãs ad eaui
pruchariaco uilla cõmorãtem
ꝓperat. Cui regma tũ nepo¬
tibus suis theoderici fllus octur¬
reno s orabat ut regiam ꝓlem
bñdiceret. At ille ait nequaꝙ
illos regalia sceptra suscepturos
eo ꝙ de lupanarib emerserĩt
Regna indignata pueros p̾ce¬
pit abire: et ip̃a post paululũ

Expanded text:
scipitur. Demum, propter confluentium ad se populorum multitudines, inde migrans, et solitariam agere vitam cupiens, ad regnum Theodorici transiit, atque in loco cui Luxovium nomen est, a praefato rege habitare est jussus. Ad quem visitandum dum frequenter rex adveniret, ac a viro Dei cur, relicto legitimae conjugis matrimonio, adulterinis deserviret commistionibus, argueretur, illeque ad obaudiendum ejus salutaribus monitis aurem cordis inflecteret, avia Brunechildis vipereis antiqui hostis inflammata incitamentis, adversus sanctum Columbanum commoveri coepit acrius. Sed sanctus vir, illius malitiae obviam ire parans, ad eam Bruchariacho villa commorantem properat. Cui regina, cum nepotibus suis Theodorici filiis occurrens, orabat « ut regiam prolem benediceret. » At ille ait « nequaquam illos regalia sceptra suscepturos, eo quod de lupanaribus emerserint. » Regina indignata pueros praecepit abire, et ipsa post paululum
Abbreviated transcription (Latin):
certior factus exercitũ in hys¬
paniam traiecit. Cũ gothis
prelio conflixit. maximiã q
cladem eis inferens uictor
exinde regressus est.

Expanded text:
certior factus, exercitum in Hispaniam trajecit, cum Gothis praelio conflixit maximamque cladem eis inferens victor exinde regressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
anoiĩs p restituto libenter
indulsit.
Iterea impenitor harol
considerãs suũ in sene¬
itute adcluiem deuexũ. et uerẽs
ne forte subtractus rebus hũanis
confusũ relinq̃ret regnũ. quod
erat deo donãte nobilit̾ ordina¬
tũ scilicet ne aut ex t̾ms qͣteret᷑
procellis. aut intestinis uexaret᷑
scissionib misit. filiũ q ab aqͥ¬
tama euocauit. queni uementẽ
clementer suscepit. tota estate
secũ tenuit. de his quib eũ
indigere putauit instruxit
nuit. Et tandem imꝑiali eũ
dyademate coronauit. et rerũ
sũmã penes eũ futurã ẽẽ

Expanded text:
annorum praestituto libenter annorum praestituto libenter indulsit. Interea imperator Karolus considerans suum in senectute adclinem devexum, et verens ne forte subtractus rebus humanis confusum relinqueret regnum, quod erat Deo donante nobiliter ordinatum, scilicet ne aut externis quateretur procellis aut intestinis vexaretur scissionibus, misit filiumque ab Aquitania evocavit. Quem venientem clementer suscepit, tota aestate secum tenuit, de his quibus eum indigere putavit instruxit,nuit, et tandem imperiali eum diademate coronavit et rerum summam penes eum futuram e
Abbreviated transcription (Latin):
Er idem aũt tẽpus mor
itidem frẽ res hũanas relinq̃uẽte
spes uniu̾̃sitatis potiũde in eĩt
assur gebat. Misso em̃ pro qͥb¬
dam necessarus patrẽ cõsule¬
dis gerrico capis plato. cũ
in palacio moraret᷑ p̃stolans
perlatorũ responsũ. monitus
est tam a francis ꝙq g̾manis
ut ad patrem rex ueniret. eiq
propter assisteret. uideri sibi
dicentes ꝙ pater cũ u lam n
semilem uergeret etatẽ. et ãtbe
ferret liberorũ ĩfortunatam
defectionem citam illius hec
portenderent corporea solutioñe
Quod gerricus cũ regi rex
uero cõsiliaruis retulisset qͥbus¬
dam uel pene om̃ibus uisa
est salubre suggestũ s rex
altiori concilio ne forte ꝑha
patrem suspectũ redderẽt age
distulit. Hec tamẽ diuunitas
Noociuꝰ fimore et amore face
noluit ut sibi moris est amã¬
tores sui sublimus ꝙ cogitari
potest nobilitare pudentius
ordinauit. Pacem porro peten¬
tibus hio quor bello fatigare
solitus erit rex articulo duoꝵ

Expanded text:
er idem autem tempus mortitidem fratre res humanas relinquente, spes universitatis potiunde in eum adsurgebat. Misso enim pro quibusdam necessariis patrem consulendis Gerrico capis praelato, cum in palatio moraretur prestolans perlatorum responsum, monitus est tam a Francis quamque Germanis, ut ad patrem rex veniret eique propter adsisteret; videri sibi dicentes, quod pater cum iam in senilem vergeret aetatem et acerbe ferret liberorum infortunatam defectionem, citam illius haec portenderent corpoream solutionem. Quod Gerricus cum regi, rex vero consiliariis retulisset, quibusdam vel pene omnibus visum est salubre suggestum. Sed rex altiori consilio, ne forte per hoc patrem suspectum redderet, agere distulit. Haec tamen divinitas, pro cuius timore et amore facere noluit – ut sibi moris est, amatores sui sublimius quam cogitari potest nobilitare – prudentius ordinavit. Pacem porro petentibus his, quos bello fatigare solitus erat, rex articulo duorum
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis ad munimẽ paga¬
norũ ꝙ ad auxiliũ xp̃ianorũ
factũ fuit. qm̃ ip̃e rex ludouicꝰ
ĩuenire nõ potuit cui idem
castellũ ad custodiendũ cõmit¬
tere posset.

Expanded text:
quod magis ad munimen paganorum quam ad auxilium christianorum factum fuit, quoniam ipse rex Hludowicus invenire non potuit, cui illud castellum ad custodiendum committere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
custodia aurelianis ciuitate
Nondũ aũt ip̃e karolus erat
unctus in regem resistente
duce. Manens ꝟo idem karolꝰ
in custodia aurelianis in tur¬
rñni. genuit illi uxor sua duos

Expanded text:
custodia Aurelianis civitate . Nondum autem ipse Karolus erat unctus in regem, resistente Hugone duce. Manens vero idem Karolus in custodia Aurelianis in turri, genuit illi uxor sua
Abbreviated transcription (Latin):
mani burgũdia ad scm̃
florentinũ. Occurrit aũt illis
Ricardus dux burgũdie cum
suo exertitu in territorio torno¬
dorense irruensqz in eos per¬
cussit multitudinẽ ex eis in

Expanded text:
n Burgundiam ad Sanctum Florentinum. Occurrit autem illis Richardus, dux Burgundiae, cum suo exercitu in territorio Tornodorense, irruensque in eos percussit multitudinem ex eis in
Abbreviated transcription (Latin):
adoaldus rex suꝑ longo¬
bardos mediolamĩ in circo¬
in pñtia patris sui ailulsi regis
astantibus legatis theodeberti
regis francorũ et despõsata
est eidem regio puero filia
regis theodeberti et firmata
saxomb pugñãtibus
magna strages ab utrisq par

Expanded text:
Adaloaldus rex super Langobardos apud Mediolanum in Circoia patris sui Agilulfi regis, astantibus legatis Theudeberti regis Francorum, et desponsata est eidem regio puero filia regis Theudeberti, et firmata Saxonibus pugnantibus, magna strages ab utrisque par
Abbreviated transcription (Latin):
Nillis diebus alboin filiꝰ
aldoin longobardis p̃fuit
Hic uiuẽte adhuc genitore cũ
turismũdo turissendi gepidoꝵ
regis filio bello conflixit. et
cũ sũma ui utrinq decernẽt᷑
albom turismũdũ spata t̾uite
tenis. ꝑcussũ ad terrã deiecit
mortuũ. Turbati gepidi ꝙ re¬
gis filiũ ꝑ queni maxĩa ex
parte preliũ substiterat int̾em¬
ptũ conspiciebãt. in fugani
cõuersi sũt. At uero albom
patrata iittoria ad patrem
letus redut. Nec młto post
ei uita decedenti in regnũ
substitutus est

Expanded text:
illis diebus, Alboin filius Aldoin Longobardis praefuit. Hic, vivente adhuc genitore, cum Turismodo, Turissendi Gepidarum regis filio, bello conflixit. Et cum summa vi utrinque decerneretur, Alboin Turismodum, spata cervice tenus percussum, ad terram dejecit mortuum. Turbati Gepidi, quod regis filium, per quem maxima ex parte praelium substiterat, interemptum conspiciebant, in fugam versi sunt. At vero Alboin, patrata victoria, ad patrem laetus rediit. Nec multo post ei vita decedenti in regnum substitutus est
Abbreviated transcription (Latin):
et pippmnꝰ iũcta manu
saxomã ingressi sũt: p̃dictũ q
theodericũ iterũ in deditione
acteperũt. Hoc ano harlomãnꝰ
quod diu ante p̃meditatus est
patefecit fratri suo pippino¬
scil secularẽ cõuersationẽ se
uelle dimittẽ et habitu mona¬
chico deo ẜuire.. Propter hoc
et iter illius disponendum¬
Nam romã proficisci statuerat/¬
et pippinꝰ uacabat. dans operã
ut frater honorifice ac decẽter
illo quo desiderabat ꝑuẽĩret.

Expanded text:
u Saxoniam ingressi sunt, praedictumque Theodericum iterum in deditionem acceperunt. DCCXLV. Hoc anno Karlomannus, quod diu ante praemeditatus est, patefecit fratri suo Pippino, saecularem conversationem se velle dimittere et habitu monachico Deo servire. Propter hoc et iter illius disponendum--nam Romam proficisci statuerat--et Pippinus vacabat, dans operam, ut frater honorifice ac decenter illo, quo desiderabat, perveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
in thesauris nr̃is ad ẜuari
p̾cipimnꝰ. Cũq post depositã
a nobis carnis sartinã unus¬
quisq p̾sulũ qui locis p̃cepto
in scptis prefuerũt sibi assi¬
gnata susceperint Rogamꝰ et
nostri tribus in ebdomada

Expanded text:
in thesauris nostris asservari praecipimus. Cumque, post depositam a nobis carnis sarcinam, unusquisque praesulum, qui locis praecepto inscriptis praefuerint, sibi assignata susceperint, rogamus et nostri tribus in hebdomada
Abbreviated transcription (Latin):
bertũ Impetu itaq facto in
homicidas irruũt. leuiq nego¬
cio mẽbratun sectos duos delẽt
uiros. Chilpericus dũ egredi
formidaret et quid accidisset
ignoraret. accedente ad se tõ¬
iuge fredegũde int̾isse frem
ut comperit ad spemi uite et
salutis ammũ qr̃ ab inferis re¬
duxit. In crastinũ egressus urte
redeũtibus in gr̃am neustra¬
sus qui ad sigebertũ ab eo des¬
tiuerãt corpus frĩs inulla
tui lambrus nomen est sepe¬
la madauit. Quod postmodũ
a fidelibus ablatu et in eita
sancti medardi suessionis uix

Expanded text:
bertum. Impetu itaque facto in bertum. Impetu itaque facto in homicidas irruunt, levique negotio membratim sectos duos delent viros. Chilpericus dum egredi formidaret et quid accidisset ignoraret, accedente ad se conjuge Fredegunde, interiisse fratrem ut comperit, ad spem vitae et salutis animum quasi ab inferis reduxit. In crastinum egressus urbem, redeuntibus in gratiam Neustrasiis, qui ad Sigebertum ab eo desciverant, corpus fratris in villa, cui Lambrus nomen est, sepeliri mandavit. Quod postmodum a fidelibus oblatum, et in ecclesia Sancti Medardi Suessionis jux
Abbreviated transcription (Latin):
uallatus militũ caterius cũctas
urbes regni chilperici imperio
suo adiũxit. Inde progressus
in urbe cui tornacũ nomen est
fratrem obsidione cinxit. Qui
se urgeri conspiciens egebat
consilii incertus qua uia c̃õm¬
geni ac filios quos secũ ibidẽ
aduemens deduxerat ꝑiculo
exmieret. S mulier artibus
uiri longe callidior duos subor¬
nat uiros quib audacia con¬
temptũ mortis ĩuexerat. hos
hortat᷑ monet qr/ sigebertum
euadentib p̃mia. int̾emptis
uero condignã sepulturam
elemosmasqz ad loca sanctorũ
pro oblatione tanti facmoris
se p̃̾biturã spondet. Illi ml
morati precepto satisfaciũt ac
urbe egressi ad castra progre¬
diut᷑ hostiũ. Nichil uiris his¬
audaciꝰ. nil terribiliꝰ eo bello
in hostem ex urbe processit.
In mediũ nãq aduersariorũ
proruentes nõ trepidauerũt
illico uniusorũ. luctusq totis
orit᷑ castris ut palã daretur
intelligi regem oppetiisse sige¬

Expanded text:
vallatus militum catervis, cunctas vallatus militum catervis, cunctas urbes regni Chilperici imperio suo adjunxit. Inde progressus in urbem, cui Tornacum nomen est, fratrem obsidione cinxit. Qui se urgeri conspiciens haerebat consilii incertus qua via conjugem ac filios, quos secum ibidem adveniens deduxerat, periculo eximeret. Sed mulier, artibus viro longe callidior, duos subornat viros, quibus audacia contemptum mortis invexerat. Hos hortatur monetque Sigebertum evadentibus praemia, interemptis vero condignam sepulturam, eleemosynasque ad loca sanctorum pro oblatione tanti facinoris se praebituram spondet. Illi nihil morati praecepto satisfaciunt, ac urbem egressi ad castra progrediuntur hostium. Nihil viris audacius, nil terribilius eo bello in hostem ex urbe processit. In medium namque adversariorum proruentes non trepidaverunt,illico universorum luctusque totis oritur castris, ut palam daretur intelligi regem oppetiisse Sige
Abbreviated transcription (Latin):
hybernia dimiserat. Ip̃e accepto
fraterne insectationis mĩcio
cũ paucis equitibus tornatũ
urbem confugit. Quem subse¬
quens sigebertus parisiorũ
ingressus est urbem. Cu octͬres
sanctus germanꝰ pontifex
Si inquit fraternũ cruentus
cupis effundere sanguinen
Iuxta psalmiste uocem eã quã
fratri paras fouẽa exꝑieris pa¬
ratam. fratricide nõ p̾uaberis
uocabulo. cũ uolũtas ip̃a non
careat supplicio. Hec ille quasi
ab ep̃o partib frĩs fauente
dicta asꝑnatus cogitabat cepta
ꝑficere. Et uemens ini uilla
cui uocabulũ est uictoriacus
chilperici manũ neustrasiorũ
spem ei tradere uolentiũ. Qui
iuso rege certatim ad eũ uemi¬
entes diciom se eius subdũt
Nec quilibet ducũ aut ꝓterũ
regni francorũ cũ chilperico
relictus est. excepto anso aldo.
qui fortunã regis etiã in adu¬
sis maluit nõ deserere. ꝙͣ ꝓmissi
uiolando fidem proditor esse uł
dici. Tantis igit᷑ sigebertus

Expanded text:
hiberna dimiserat. Ipse, accepto hiberna dimiserat. Ipse, accepto fraternae insectationis nuntio, cum paucis equitibus Tornacum urbem confugit. Quem subsequens Sigebertus Parisiorum ingressus est urbem. Cui occurrens sanctus Germanus pontifex: « Si, inquit, fraternum cruentus cupis effundere sanguinem, juxta Psalmistae vocem, eam quam fratri paras foveam tibi experieris paratam, fratricidaeque non privaberis vocabulo, cum voluntas ipsa non careat supplicio. » Haec ille quasi ab episcopo partibus fratris favente dicta aspernatus, cogitabat coepta perficere. Et veniens in villam, cui vocabulum est Victoriacus Chilperici manum Neustrasiorum specie se ei tradere volentium. Qui, viso rege, certatim ad eum venientes, ditioni se ejus subdunt. Nec quilibet ducum aut procerum regni Francorum cum Chilperico relictus est, excepto Ansoaldo; qui fortunam regis etiam in adversis maluit non deserete quam promissam violando fidem proditor esse vel dici. Tantis igitur Sigebertus
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpͥa / sigebertus atq chilꝑitꝰ
ad castra redeũt. Tũc austͣsii
iurgari cõtra sigebertũ cepere
promissa sͥ flagitantes solui qui
se memissent spe hostilis prede
ad belli societatẽ solicitatos opor¬
tere ẽũ aut ex ꝓpͥo stipendia
illis largiri. aut publicũ demon¬
strare cuiꝰ rebus ditant᷑ aduer¬
sarii. Se int̾im dũ reges inter
se pacem uendicant aut miunci¬
cias/ qiͣ mercenaries haberi q̃rũt᷑
ad ꝑicula pͥmos. ad honorẽ uel
p̃mia ultimos. Nec cõtͣ gũtrãnũ
se querela cuiuslibet offensioms
pretendere uelle fatent᷑. cũ quo
igebertus iuste firmarit federa
pactionis. s in chilpericũ uet̾is
mimicicie recordatõe cunctoꝵ
odia exardescere. Illũ ẽẽ ex
multis unũ cuiꝰ uita ĩgrata.
mors foret oĩbus grata. His
igit᷑ suorũ ꝑsuasionib coactꝰ
sigebertus frem̃ persequi sta¬
tuit qui nil tale metuens ma¬
iorem exercitus parten. ad

Expanded text:
ad propria, Sigebertus atque Chilpericus ad propria, Sigebertus atque Chilpericus ad castra redeunt. Tunc Austrasii jurgari contra Sigebertum coepere, promissa sibi flagitantes solvi, qui se meminissent spe hostilis praedae ad belli societatem sollicitatos: oportere eum aut ex proprio stipendia illis largiri, aut publicum demonstrare cujus rebus ditentur adversarium; se interim, dum reges inter se pacem venditant aut inimicitias, quasi mercenarios, haberi queruntur, ad pericula primos, ad honorem vel praemia ultimos. Nec contra Guntrannum se querelam cujuslibet offensionis praetendere velle fatentur, cum quo Sigebertus justae firmarit foedera pactionis, sed in Chilpericum veteris inimicitiae recordatione cunctorum odia exardescere. Illum esse ex multis unum, cujus vita ingrata, mors foret omnibus grata. His igitur suorum persuasionibus coactus Sigebertus, fratrem persequi statuit; qui, nil tale metuens, majorem exercitus partem ad