comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manus regir ucel de grocuer
rcet enim rex luricectur :¬
onsur gens querex super
cum & interficitipsoberto¬
celdo: Sustullit que ccepud
elus inconto reuersusq:
est cod francos: llis que lu¬
gentib nesciebaent quid regi
gecudio incogno: ex uero
totecterra scexcenoꝵ uestata
populo illo inter fecco :
ibi mco lorem hominem uiuer¬
tem reliquid nisi ut glacdius
suus quod sꝓcetee uoceont ꝑ
longum hcobebeat signũ
in regione illco statuito
euerrus est rex uictor in
terrec suco¬

Expanded text:
manus regis valde graves; erat enim rex luricatus. Consurgensque rex super eum et interficit ipso A. Bertoaldo sustullitque caput eius in conto reversusque est ad Francos. Illisque lugentibus, – nesciebant, quid regi gaudio magno. Rex vero, tota terra Saxonorum vastata, populo illo interfecto, non ibi maiorem hominem viventem reliquit, nisi ut gladius suus, quod spata vocant, per longum habebat. Hoc signum in regione illa statuit, reversusque est rex victor in terra su
Abbreviated transcription (Latin):
nccuit q annis i : hil debertur
frecter dus uir inclitur in reg¬
no stectus est: It taemen & nor¬
debestus mortuus est : Grimo¬
coldi pippini principis filius
lunior inccula regis childeber¬
ti meclorũ domi eff&ctus ẽ.
ippin: quoque multo
belleo gerrit contreo radbo¬
dem gentilem uel colios priri¬
ciper : Contre sueuos uol
quecm p lurimaer gentes :¬
rimo deldi quippe genuit filiũ
& concubitce thcudo eddo no¬
mine
ubi dem fere tem pus
filius pippini defuno¬
tus ẽ :
ccbens que ƿippin p̃¬
fectus princepr filium de celia
uxore nomine ccqlo uirum
elegantem egrogium eedq utilẽ:

Expanded text:
 annis 2. Childebertus, frater eius, vir inclytus in regno statutus est. Attamen et Nordebertus mortuus est. Grimoaldus, Pippini principis filius iunior, in aula regis Childeberti maiorum domus effectus est. Pippinus quoque multa bella gessit contra Radbodem gentilem vel alios principes, A. contra Suevos vel quam plurimas gentes. Grimoaldus quippe genuit filium ex concubina Theudoaldo nomine. Sub idem fere tempus filius Pippini, defunctus est, habensque Pippinus prefatus princeps filium ex alia uxore nomine Carlo, virum elegantem, egregium atque utile
Abbreviated transcription (Latin):
broin. Itacque pec¬
trcete uictoria reuersur est
eniens cum & ercitu erchre¬
couillec cedincertinum dirigit
menta cumfiducia cedregem
thcudericum uerir&: Hoedolo¬
se ceofcellacciter super ueccuas
capscer ciiurantes llcuero ere

Expanded text:
broinus itaque, patrata victoria, reversus est. Veniens cum exercitu Erchreco villa, ad Martinum dirigit menta, cum fiducia ad regem Theudericum veniret. Hoc dolose ac fallaciter super vacuas capsas ei iurantes, ille vero
Abbreviated transcription (Latin):
doem decedencibus regib do¬
mincobeentur inccustrice donee
odium uersi contraebroinũ
& ercitum plurimum ccustraesi¬
orum commotum contre thcude¬
ricum regem & ebroinum ecciẽ
dirigunta: ontrecquor theude¬
ricur & ebrom cum hosteos cur¬
runt locononcupeente lucofc¬
orimulcon luncti sese Inuicem
cedemcgnec ꝓsternunt: Cur¬
ruerunt que ibi infinita tur¬
becpopuli: us tracriide uicti in
fugcm lasi terge uerterunt:
broinp fede crudelirrimt in¬
secutur mcexima paerte & il¬

Expanded text:
dam, decedentibus regibus, dominabantur in Austria, donec odium versi contra Ebroinum, exercitum plurimum Austrasiorum commotum, contra Theudericum regem et Ebroinum aciem dirigunt. Contra quos Theudericus et Ebroinus cum hoste occurrunt; loco nuncupante Lucofao simul coniuncti, sese invicem cede magna prosternunt. Corrueruntque ibi infinita turba populi. Austrasii devicti, in fugam lapsi, terga verterunt. Ebroinus eos cede crudelissima insequutus, m
Abbreviated transcription (Latin):
gincc elus pregnante quid
dicidolorem n uulfocoldur
quoque perfugecm uix cuco¬
rit inccuster reuersus : Fran¬
ciocutem leudeno filio erco¬
noldo inmcclorum domocto
peclacii degunit: Ercetque
ccoillus ores cere rinens con¬
gregectis inccuxilium socus
hostiliter celuxouio cenubio
egressur in frcencia reuer¬
titur cum ecrmnorum cq pec¬
rectu: d becctum uero
audoinum direx quid ci con¬
silio dccr& ꝗt illeper int̃¬
nuncios hoc solum sariptae di¬
rigens ait : defredegunde tibi
sub uenicet in memoricem :
tille ingeniosus ut erat
intellexit : Denocte con¬
surgens commo tu e ercitu
us que irra fluuium ueniens
incerfectis custodibur ced
scam̃ incexonciã is rec transi¬
it ibiquos repperit dcinsi¬
dicctoribus sulir occidit: Ri¬
desius uncccum theuderico re¬
ge & rocus quaem plurimir
perfugcm eucsit: Ebroin
eos persecutur est : Necciuo
uilla ueniens ther auros re¬
gccles cedphendit: de inde
post h& crisciacco uenienr
regem recepit:& desium
decte fide subdo lo cadse

Expanded text:
gina eius pregnante, quod dici dolor est. Vulfoaldus quoque per fugam vix evasit, in Auster reversus. Franci autem Leudesio, filio Erchonoldo, in maiorum domato palacii elegunt. Eratque capillis crescere sinens, congregatis in auxilium sociis, hostiliter a Luxovio caenubio egressus, in Francia revertitur cum armorum apparatu. Ad beatum vero Audoinum direxit, quid ei consilio daret. At ille A per internuntios hoc solum, scripta dirigens, ait: 'De Fredegunde tibi subveniat in memoriam'. At ille, ingeniosus ut erat, intellexit. De nocte consurgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens, interfectis custodibus, ad Sanctam Maxenciam Isra transiit; ibi quos repperit de insidiatoribus suis occidit. Leudesius una cum Theuderico rege et sociis quam plurimis per fugam evasit; Ebroinus eos persequutus est. Bacivo villa veniens, thesauros regales adprehendit. Deinde post haec Crisciaeco veniens, regem recepit. Leudesium, data fide, sub dolo ad se
Abbreviated transcription (Latin):
occisus ẽ & iristi goente cense¬
flide Post h& pippin: theude¬
rico rege coepit erse princi¬
pcle regimine ma lorumdom::
hesccuris ccceptis nordeber¬
tum quondecmn desuis cumre¬
ge relictum ipse Inccustriecremauit:¬
& scopientis simco nomine pl&¬
trudisi Ex ipsec genuit filios
duos nomen mccloris drocurno¬
menuero minoris grimo aldus :¬
rocus duccctum campaniȩ ac¬
c̃cpit

Expanded text:
occisus est, et, instigante Anseoccisus est, et, instigante Anseflide, post haec Pippinus Theuderico rege coepit esse principale regimine maiorum domus. Thesauris acceptis, Nordebertum quondam de suis cum rege relictum, ipse in Austria remeavit sapientissima nomine Plectrudis. Ex ipsa genuit filios duos: nomen maioris Drocus, nomen vero minoris Grimoaldus. Drocus ducatum Campaniae accepit
Abbreviated transcription (Latin):
est : Subhis dieb becctur au¬
doiñ rochomcogenris eps ple¬
n dierum cocuis tutib pela¬
rus elepiccco uilleo regedein
sub urbanȩ pecrisiorum ciui¬
gloria becrilicco scĩ p&riapos¬
toli rothomecum ciuitatesepul
quippe temporum curri¬
culco p̃dictus uucorat¬
codefunctus ẽ: uit que cimee¬
tronec nobilis ae ingenio sec
nomine anseflidis: rcencinẽpe
indiuerscotendenter ucccellant :¬
nterdum berehecrium quonda
stocturce purillum secpiencico
ignobilem consibioͭ utile inmalo¬
rum domecto ob errantes sta¬
tuunt: Prcenci in iniuicem diui¬
sipippi Pnur cebccustrcosus con¬
surgens commoto hoste que c̃
plurimo contrcthcudericum
regem & berchccrium ccciem
dirigit : Conuemientes quo
ccdp̃helium inloconon cupeen¬
te textricio : pllirq interse
belligerancib: tbeudericus nx
uncc cum berchecrio meclorum
domo tergec uerterunt : Pipp¬
n: quoque uictor &x tecit : Ce¬
dendum itocque temporum ipse
bercharius ceb adulcctorib:

Expanded text:
est. Sub his diebus beatus Auest. Sub his diebus beatus Audoinus Rotomagensis ep dierum ac virtutibus preclarus Clepiaco villa regale in suburbana Parisiorum civigloria basilica sancti Petris apostoli Rothomacum civitate sepulquippe temporum curricola predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapientia ignobilem, consilio inutile, in maiorum domato oberrantes statuunt Franci in invicem divisi. Pippinus ab Austrasiis consurgens, commoto hoste quam plurimo, contra Theudericum regem et Bercharium aciem dirigit. Convenientesque ad proelium in loco nuncupante Textricio, illisque inter se belligerantibus, Theudericus rex una cum Berchario maiorum domo terga verterunt. Pippus quoque victor extitit. Cedendum itaque tempore ipse Bercharius ab A. adulatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
meegir cec mcegis frcencos
Scrudeliter obpremebat:
onec teendem celiqueen¬
Ido ermenfredo frcenco
insidices pecrare dissimu lect
lle quoque ꝑ noctem clam suꝑ eũ
consurgens atrociter p̃ fctum
ebromum interficit cedq pip¬
pinum inccuster fugiens euesta
prcenci uero consilio ptractanto¬
uuccrectonem uirum inlustrem
in loco elus cum lussione regirma¬
lorum domo pecleceu consticuunt:
eccepit ipse uuccrectto inter
h& obndes eep̃ dicco pippino
& peccem cumco inut:reet
id temporir memoreto uucorat¬
tono filius efficcox industri¬
usque fero cinimo & ccceruis
morib insidicctor pactrirrii
cumq cebhonore generosicce
necec nequicia contrco pcetrẽ
inferr&: Quod ille ccudire
contẽpsit: uerunt que in¬
ter ipso ghis lemaro &pip¬
pino bellc ciuilice & multe
dis cordie . Q uiob iniurices
pectris uel celieo peccecta cru¬
deliccadõ percus sus iniquir¬
quod sc̃s audomns ci p̃dixcrat.
lloque defuncto uuacreet tolit¬
rum honore pristino ncenctus

Expanded text:
magis ac magis Francos crudeliter oppremebat, donec A. tandem aliquando Ermenfredo Franco insidias parare dissimulat. Ille quoque per noctems clam super eum consurgens, atrociter prefatum Ebroinum interficit, atque ad Pippinum in Auster fugiens, evasit. Franci vero consilio pertractante, Warattonem virum inlustrem in loco eius cum iussione regis maiorum domo palacii constituunt. Aecepit ipse Waratto interdes a predicto Pippino et pacem cum eo iniit. Erat id temporis memorato Warattone filius efficax Sndustriusque 1, fero animo et acervis moribus, insidiator patris sui, eumque ab honore generositatine hac nequicia contra patrem inferret; quod ille audire contempsit. Fueruntque inter ipso Ghislemaro et Pippino bella civilia et multae discordiae. Qui ob iniurias patris vel alia peccata crudelia a Deo percussus, iniquisquod sanctuss Audoinus ei predixerat. Illoque defuncto, Waratto iterum honore pristino nanctus
Abbreviated transcription (Latin):
que deuicit Illiitaque cęsi su¬
perdecnubium fluuium fu¬
gicrunt & Intrauerunt in
meotidaer peludes Sixit
aũt impercctor Quicumq
potuerit Introire inpacluder
irte & gentem istcm precuã
eicerit concedam eitributado¬
necria an nis decfm Tunc con¬
gregacqi troiceni fecerunt
Insidicer sicut ereent edocti ac
cogniti & Ingrerri in meo deer
peduder cumedio populo
romanoꝵ eleccrunt que in¬
de clanos percusseruntq
cos inore gladi Tunc apel¬
lecuit eor uclentians lmpe¬
rector francos atticcelin¬
gua hoc est feror aduritia uel
audacia cordis eoN
gitur post trans actos decfm
annos misit memoratur im¬
percctor & ecctorts unee cum
primecrio duce de romeno
rencctu ut decrent consu&ee
tributa depopulo francoꝵ
Illiquoque sicut crant cru¬
deler & in menissimi consi¬
lio inutile accepto dixerunt
Qad inuicem mperator cum
&ercituro mcno nonpo¬
tuit eicere celcnor delatibu¬
lir pccludcorum gentem for¬
tem ac rebellem nos enim qui
eor superecuimt̃ quur soluim̃

Expanded text:
que devicit. Illi itaque caesi super Danubium fluvium, fugierunt et intraverunt in Meotidas paludes. Dixit autem imperator: 'Quicumque potuerit introire in paludes istas et gentem istam pravam eicerit, concedam eis tributa donaria annis decim'. Tunc congregati Troiani, fecerunt insidias, sicut erant edocti ac cogniti, et ingressi in Meotidas paludes cum alio populo Romanorum, eieceruntque inde Alanos percusseruntque eos in A. ore gladii. Tunc appellavit eos Valentinianus imperator Francos Attica lingua, hoc est feros, a duritia vel audacia cordis eorum. 3. Igitur post transaetos decim annos misit memoratus imperator exactores una cum Primario duce de Romano senatu, ut darent consueta tributa de populo Francorum. Illi quoque, sicut erant crudeles et inmanissimi, consilio inutile accepto, dixerunt ad invicem: ' Imperator cum exercitu Romane non potuit eicere Alanos de latibulis paludarum, gentem fortem ac rebellem; nos enim, qui eos superavimus, quur solvimus
Abbreviated transcription (Latin):
Nucchus genuitfilium nomine¬
childerico qui fuit pater do¬
doues rege in clrco atque
fortissimo Erant enim tunc
franci pagaeni adquȩ fecna¬
tici ad oranter idolee & simula¬
cra & non dm̃ celi acterre qui
creauit cos Grant quo que tunc
us re ab imperato remirrus
hildericur itaque filius
mere uechq cumess& nimir
luxdriorus & regnar& super
francos cepit eoꝵ filias dilu¬
dere adque dirtraere Illi
cũ grande furore hoc in dig¬
nantes uolucrunt occidere cũ
& cicere de regno Ille hȩcccu¬
dicnis uocauit amicum suum
pruderitem consiliarium no¬
mine uio madum p&ut cum
co consilium qualiter ani¬
mor furontium francoꝵ̃ pos¬
sit mitigare Tunc dederunt
interre signũ qualicer cesta
indicia cognurcere debere
sicdpeccẽ quegido qui dem
re uesti poten&ur quod rig¬
num interre recognorcȩrent
uncdiuiserunt aureum unũ
ad inuicem insignũ Unã me¬
di&ectẽ childericus rex se¬
cum postauit aliã pastem
uiom adus r&enuit dicenr
Qucendo istam alicem par¬

Expanded text:
chus genuit filium nominChilderico, qui fuit pater Chlodovecho rege inclyto atque fortisA. simo. Erant enim tunc Franci pagani atque fanatici, adorantes idola et simulacra et non Deum caeli ac terrae, qui creavit eos. Erat quoque tunc us rex ab imperatore missus. Childericus itaque rex, filius Merovechi, cum esset nimis luxoriosus et regnaret super Francos, coepit eorum filias diludere atque distrahere. Illi cum grande furore hoc indignantes, voluerunt occidere eum et eicere de regno. Ille haec audiens, vocavit amicum suum, prudentem consiliarium nomine Viomadum, petiit cum eo consilium, qualiter animos furentium A. Francorum possit mitigare. Tunc dederunt inter se signum, qualiter certa indicia cognoscere deberet, si ad pacem quando quidem reverti poteretur, quod signum inter se recognoscerent. Tunc diviserunt aureum unum ad invicem in signum; unam medietatem Childericus rex secum portavit, aliam partem Viomadus retenuit, dicens: 'Quando istam aliam par
Abbreviated transcription (Latin):
clur regnumꝙ accepit. Neg¬
nacuit clodio ah̃ .xx. Abipro
francoꝵ merouigirunt apl¬
lccti Eotempore chuni renu
transicrunt m& tinruc cen¬
derunt treueris dsstruunt
Tuncror per ucdunt urq
au¬
rihanis perua¬
d tempo¬
ris
epr¬

Expanded text:
epit. Regnavit Chlodio annis 20. Ab ipso Franci Merovingi sunt appellati. Eodem tempore Chuni Rhenum transierunt, Mettis succenderunt, Treveris distruunt, Tuncrus pervadunt, usque Aurilianis perveId temporis ep
Abbreviated transcription (Latin):
definicrunt ut indĩ apellacione
pactrem in dñi silium intellege¬
rent scripturacaũt sceera utrũ¬
men Inuicem hec uocabula dir¬
cernuntur Primum erim
nature nomenest ꝑtinens ced a¬
moem Secundum potertatis
congruens adtimo rem Deniq
&x dĩ uocabulo a uierter qđ diligar
& dñi apllacione cognus ce qđ
m&uar Inter trinitatem & uni¬
tatẽ hec dirticcio est qđ uni¬
tas ꝓptor inseperabilem dĩta¬
tis substanciam Trinitas uero
propter ꝑsonarum diuersitatẽ
Est enugigens genitur & ꝓce¬
denr Treaquidem nominco
red subs tancia una sicut ignis
candor & cedor treaquidam
uocbula sedres una In relaci¬
one enimꝑronarum trinitar
est Inrubr tancia uero nature
un: dr̃ est pecter scilic& & filur¬

Expanded text:
atione Patrem, in Domini Filium intellegerent. Scriptura autem sacra utrummen inuicem haec uocabula discernuntur. Primum enim naturae nomen est pertinens ad amorem; secundum potestatis, congruens ad timorem. Denique, ex Dei uocabulo aduerte quod diligas, ex Domini appellatione cognosce quod metuas. Inter Trinitatem et Vnitatem haec distinctio est, quod Vnitas propter inseparabilem deitatis substantiam, Trinitas uero propter personarum diuersitatem Est enim gignens, genitus et procedens. Tria quidem nomina, sed substantia una, sicut ignis, candor et calor, tria quidem uocabula, sed res una. Ιn relatione enim personarum Trinitas est, in substantia uero naturae unus Deus est: Pater scilicet, et Fil
Abbreviated transcription (Latin):
trcditores coꝵi ccurum quod
ccchlo douecho eccceperont erse
uiticctum dixerunt hoc rege
& respondens dixit cis
rito tedeccurd̃ debet cacipere:
qui dominum suum cedmorte

Expanded text:
traditores eorum, aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse viciatum; dixerunt hoc rege. Rex A. respondens, dixit eis: 'Merito tale auro debet accipere, qui dominum suum ad morte
Abbreviated transcription (Latin):
bebaq uoque theudericus fi¬
lium nomine theudober cum
strenuum & utilem. ed eucct¬
quesunt Inmcognec potenticc
madricus quoque filiur
cclarici regis gothorum so¬
ro rem eoꝵ̾ ad conlugium p&ut
uccm illinon negaentęs cum
deccni cum rege suo nomine
te peraeltd̃ mare gedliceraep¬
mccris resedens uodcum
theu dericoinuncictum fuiss&
theudo bertum filium suum
cum magno &cercitu in illis
partibus dirigensui conse¬
quens cor pugneuit cum cis
cede magne cedque prortra
uit Pegem coꝵ inter ficit p¬

Expanded text:
Habebat quoque Theudericus fiHabebat quoque Theudericus filium nomine Theudobertum strenuum et utilem, elevatique sunt in magna potentia. Amalricus quoque, filius Alarici regis Gothorum, sororem eorum ad coniugium petiit, Quam illi non negantes cum ni cum rege suo nomine te per alto mare Gallias appmaris resedens. Quod cum Theuderico nuntiatum fuisset, Theudobertum, filium suum, cum magno exercitu in illis partibus dirigens. Qui consequens eos, pugnavit cum eis caede magna atque prostraA. vit; regem eorum inter
Abbreviated transcription (Latin):
ne lnter tormenteo deficiatis :
lli hecec ccudientes grecticm
& uitcem soldmodo optaenter
hacbere aedeptam cupiebant
ribi fufficere dicentes
runt ecutem. supracdicto rag¬
necchecrio pccrentes quorum
frecter rignemiris nomine co¬
pud cinno mannis ciuitaae lu¬
bente chlodo uecho rege Inter¬
fectur est uibus mortuis ud¬
peremptis omnem regnum coꝵ̃
& thesccuras chlodo uechus cec¬
cepit nterfectis que multis
& magnis regibus uel pec¬
rentibus suis¬
mortuus est &chlodoue¬
chur rex inpacce & sepul¬
tus est in becilicao scĩ p&ri
cpostoli quam ipse uel regi¬
tuus est ccutem conno quinto
post quaem cum celarico rege
gothorum pugnauit
eg¬
necuit quo que simul annis
ced trcnritum chlodo uechi
regis fuerunt anni centum xii
ter pergens cod barilicam bete¬
timcertini diutissime commora
ro uiritabat gitur post mor¬
tem chlodouechi regis hu quec¬
tuor filuelus theudericus chlo¬
domiris childebertur & chlo¬
thecrius regnum elus inter
se diuiserunt equecliter

Expanded text:
ne inter tormenta deficiatis'. Illi haec audientes, gratiam et vitam solomodo optantes habere adeptam cupiebant, sibi sufficere dicentes. Fuerunt autem supradicto Ragnachario parentes; quorum frater Rignemiris nomine apud Cinnomannis civitate, iubente Chlodoveo rege, interfectus est. Quibus mortuis peremptis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepit, interfectisque multis et magnis regibus vel parentibus suismortuus est Chlodoveus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse vel regituus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis ad transitum Chlodovechi regis fuerunt anni cenA. tum dter pergens, ad basilicam beati Martini diutissime commorata, ro visitabat. Igitur post mortem Chlodovechi regis hii quattuor filii eius, Theudericus, Chlodomiris, Childebertus et Chlotharius regnum eius inter se diviserunt equaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
non cupcent : E onete tempo¬
re denuo &eroitum mouent
urq ipsum fluuium mos ec con¬
trec ccerlum dirigunt excelico
pccrte frigiones cum rccdbo de
duce conrur gunt:cerlus quo¬
q: suꝑ ipsos frigioner inruit
ibiq inceximum dirpendium
derodcclib: ruis per persus est
ucbedente igidir tempore
iterũ ipre chilpericus cum ragã
siluc ingrersus urquerenum
fluuium uelcolonie ciuitete
herccuro multo cepl&trude
mactrone ccccepto rȩuersus ẽ.
ed in loco quidẽ amblecucoma¬
ximũ cecrlo in eos inruente
tu cõmoto iterũ contrahil¬
pericũ uel reegẽ fredo c̃¬
surgens: Conerequem illihos¬
tem colligunt bellum p̃pocrantes
ep̃ ficri postulct llisq: c̃trce¬
dicentib eed proeli um egres¬
si sunt In loco non cupeente: uinu¬
cieco domiceadie. inlucircente
llis quidem fortit̃ bellegab chil.¬
pericus cum recgcõ fredo dergceuer¬
tit qcer lus uictor & totit regio¬
reuersus ÷ Colonia cluitecte uenr

Expanded text:
nuncupant. Eo nempe tempore denuo exercitum movent, usque ipsum fluvium Mosam contra Carlum dirigunt; ex alia parte Frigiones cum Radbode duce consurgunt. Carlus quoque super ipsos Frigiones inruit, ibique maximum dispendium de sodalibus suis perpessus est, uccedeniterum ipse Chilpericus cum Ragenfsilvam ingressus, usque Rhenum fluvium, vel Colonia civitate, hesauro multo a Plectrude matrona accepto, reversus est; sed in loco quidem Amblava maximum, Carlo in eos inruentetu commoto, iterum A. contra Chilpericum vel Ragamfredo consurgens. Contra quem illi hostem collegunt, bellum preparantes em fieri postolat. Illisque contradicentibus, ad proelium egressi sunt in loco nuncupante Vinciaco, dominica die inluciscente, Illis quidem fortiter bellantibus, Chilpericus cum Ragamfredo terga vertit. Carlus victor extitit. Regioreversus, Colonia civitate
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ :
uitq illo tempore ucli¬
fulgato ragecm fredo in prin¬
cipectum malorum peclacii
eleger̃: Qui commodo cum rege
exercitucerboncria siluco
trccnscunter us que moscem flu¬
uium terrar illes uestenter
succonderunt cum red bodedu¬
ce gentile cemicicicos feriunt :
ccrlus his diebus cum captus
cepl& arude feminco subcusto¬
dice tener&ur auxilicnted nõ ux
dccr gobertur rex egrocons
mortuur c̃ regnauitq: an¬
nis u: Ercen cinimirum
dcenccelẽ quondee clericũ ce¬
secrie ecitis crescente eũ inreg¬
num steobiliunt ccdq chilpericũ¬

Expanded text:
tus est; tus est; fuitque illo tempore valifugato, Ragamfredo in principatum maiorum palacii elegerunt. Qui, commoto cum rege exercitu, Carbonaria silva transeuntes, usque Mosam fluvium terras illas vastantes succenderunt; cum Radbode duce gentile amicicias feriunt. Carlus his diebus cum captus a Plectrude femina sub custodia teneretur, auxiliante Domino, vix Dagobertus rex A. egrotans mortuus est regnavitque annis 5. Franci nimirum Danielem quondam clericum, cesarie capitis crescente, eum in regnum stabiliunt atque Chilpericu
Abbreviated transcription (Latin):
cennis xuni Sepultus q est cocu¬
cicego moncosterro in becrilicce
scĩ sthepani ꝓto maertrris:
egnecuit quei decr gobertui puer
filius elus ꝓeo: Icebebeet
igitur grimocddus uxorem in
moctrimoniu nomine theude¬
sinncom filicem recebodis du¬
cis gentilis : ratq ipse gri¬
mo coldur mac lorum domi pi¬
us modestus mcensu&us & istes
edendum enim tempore egro¬
tcencepippino principe genito¬
rem elurdum cedcum uisicoendũ
lande bestimcstrris leudicop¬
emptus est drant gecrio gentilł
fillo beclicel cudo cldum uero lu¬
bente ccuo inceulccregir honore
pectris sedem subhinerdnisticuunt:
OTENPOREPIPPIU
febre ueclid correptus
Amostuus ẽ: Ob tenuitq prin¬
cipectum sub supra scripto re¬
gi annis xxuii & dimidio. loe¬
trudis quoq cum ne pocib suis
uel regecuncteo guberneobet sub
discr&o regimine: Niullis diebus
instigeonte dicobulo frcencidenu¬
o cesia silua infrancor hiuicem
inruunt desese mutuo dirissima
cede ꝓsternunt:hcudo cldur
autem perfugecm lcepsus erep¬

Expanded text:
est Cauciaeco monasterio in basilica sancti Stephani protomartyris. Regnavitque Daygobertus puer, filius eius, pro eo. Habebat igitur Grimoaldus uxorem in matrimonium nomine Theudesindam, filiam Radbodis ducis gentilis. Eratque ipse Grimoaldus maiorum domus pius, modestus, mansuetus et iustus. Cedendum enim tempore, egrotante Pippino principe, genitorem eius, dum ad eum visitandum Landeberti martyris Leudico peremptus est a Rantgario gentile, filio Belia. Theudoaldum vero, iubentes avo, in aula regis honorem patris sedem sublimem instituunt. 51. Eo tempore Pippinus febre valida correptus, mortuus est obtenuitque principatum sub suprascriptos reges annis 27 et dimidio. Plectrudis quoque cum nepotibus suis vel rege cuncta gubernabat sub discreto regimine. In illis diebus, instigante diabulo, Franci denuo Cocia silva in Francos invicem inruunt ac sese mutuo dirissima cede prosternunt. Theudoaldus autem per fugam lapsus, erep
Abbreviated transcription (Latin):
brium erat deccuratum sub
dolo fcctum promunere
leudibur racgna hacrii quc¬
liter super iprum Inuit corens
cum Nommoto chlodo uechur
&ercitu contrco ragnec¬
chacrium pacrentem suum
irit ragnahecrius spe¬
cu lcctores ced cognos
ibi est forcior & tuo feo¬
ront connliçerio enien¬
ter ccutem chlodo ue chus
fortiter que interse ꝓclicnter:
cegnecchecrius cesum cernens
& crcitum suum fugireniti¬
cured cbipris trcditorib
con¬
prehensus legectis fc:
tergo mecnibus uncccum richec¬
rio frectresuo chlodo uecho p¬
senteentur ꝗuidixit chlodo¬
uechus  uur humilicestxen¬
temnos¬
trecm ut teuincerł
permitte res: ⁊ onne melius
tibi fuercet mori teleuacte
bipenne Incpud elus. defixit
& mortuus estꝗ on uersus
ced frectrem ruum ccititu
solcccium frectri tuo prebuis¬
ses: ille lggactus non fulis s&
imiliter & ipsum in ccpite ꝑ¬
cussum interfscit & mortuus ẽ
ost mortem eoꝵ̃ cognus cenies

Expanded text:
brium erat deauratum, sub dolo factum, pro munere leudibus Ragnacharii, qualiter super ipsum invitarent eum. Commoto Chlodoveus exercitu contra Ragnacharium parentem suum, misit Ragnacharius speculatores ad cognoscTibi est fortior, et tuo Farone consiliario'. Venientes autem Chlodoveus fortiterque inter se proeliantes, Ragnacharius caesum cernens exercitum suum, fugire nititur, sed ab ipsis traditoribus conprehensus, legatis a tergo manibus, una cum Ricchario, fratre suo, Chlodoveo presentantur. Cui dixit Chlodoveus: 'Quur humiliasti gentem nostram, ut te vincere permitteres? Nonne melius tibi fuerat mori?' Et elevata bipenne in caput eius defixit, et mortuus est. Conversus ad fratrem suum, ait: Si tu solacium fratri tuo prebuisses, ille legatus non fuisset'. Similiter et ipsum in capite percussum interficit, et mortuus est. Post mortem eorum cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
origine uelgentium illarũ
ac gesta proferamus.
Est autem in asia opidum
tro ianoꝵ ubi est ciuitas
quȩ llium dicitur ubires¬
nauit aenecs Eenr illa for

Expanded text:
origine vel gentium illarum ac gesta proferamus. Est autem in Asia opidum Troianorum, ubi est civitas quae Illium dicitur, ubi regnavit Aeneas. Gens illa for
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerit : ÷ nillo tranritorio
ignedequodixit coposto lur
urgeri non poterit sed & noc
illum flecrico rineulloreme¬
dio crucicobit: Q uę aut̃ runt
minuta pacccta ⁊ qu omnib
noterint: ꝑamen: longum est
ut omnia replicentur t̃ipur ẽ
ut ex eis aliquae nominemur
inpoto plur ccccipi queem ne

Expanded text:
illo transitorio igne, de quo ait Apostolus, purgari non poterit, sed aeterna illum flamma sine ullo remedio cruciabit. § 7. Quae autem sint minuta peccata, licet omnibus nota sint, tamen quia longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex eis vel aliqua nominemus. potu plus accipit, quam n
Abbreviated transcription (Latin):
lm̃i corrigen dus ẽ: quicc ipri se
nillo enim transitorio igno de
quodix̃ ccpostolur: Ipre crim
scoluur erit ric temen quecriper
ignem : Uoncecitoelia redmi¬
nuta peccccta purgeentur
tqueem uir quod peiur est
non rolum meclora red &iom¬
& minuta nimium pluras ini:

Expanded text:
mi, corrigendus est; quia ipsi se Illo enim transitorio igne, de quo dixit Apostolus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem, non capitalia, sed minuta peccata purgantur. Et quamvis, quod pejus est, non solum majora, sed etiam minuta, si nimium plura sint,
Abbreviated transcription (Latin):
mittit & cum mul tirmune¬
ribus brum childe cotheno¬
gil do regis filicep& ut
rect enim puellco elegans
opere pulcrec ed ingeniosa
uem pecterelus non dene¬
gocns cumin cegnir thesccu¬
ris ipsius rege direcit Ille
quo que cum moogno cep¬
pecrectu & inmenso gocudio
ecem accepit igcorem: Et
tec ercat ecm sigbybertur
r&e In nomine scẽ trinita¬
tis baptiscere precepit :¬
ec uidens chilpericus rhe
cum lam plures haber& uxo¬
res sororem brunchildis no¬
mine gel sulntam ex p&uit ꝓ¬
mittens per legeccionem cli¬
ces uxores demittere: cet̾
uero elus haes ꝓmissio nis au¬
diens ipsȩm filicom succm
cum multis thesccuris citrcns¬
misit.cmipsco geolsulnta
senior &ccte ercet debrun¬
childe hil pericus enim oũ

Expanded text:
mittit et cum multis munemittit et cum multis muneribus Brunchilde, Athanagildo regis filia, petiit, Erat enim puella elegans opere, pulchra ac ingeniosa. Quam pater eius non denegans, cum magnis thesauris ipsius rege direxit. Ille quoque cum magno apparatu et inmenso gaudio eam accepit uxorem. Et ta erat, eam Sighibertus rex in nomine sanctae Trinitatis baptizare precepit. Haec videns Chilpericus rex, cum iam plures haberet uxores, sororem Brunchildis nomine Galsuintam expetiit, promittens per legationem alias uxores dimittere. Pater vero eius has promissiones audiens, ipsam filiam suam cum multis thesauris ei transmisit. Nam ipsa Galsuinta senior aetate erat de Brunchilde. Cbilpericus enim cum
Abbreviated transcription (Latin):
ercet muncribus ditoctu
poctri rẽdidit sccnum
ccte sibi sccre menteo
neum quecm contric cum
cogere de bor& quod pos¬
tea peccotis ingruentib
fuit in ruptum hereber¬
tus rex ingo bergcm duxit
uxorem Hec bebat que ipi¬
scc regina puellas duces
culus dam pccuperis sili¬
ces nimis pul cbras & spe¬
omens enioris mar¬
omen uero iu¬
nioris mero flidis uocabatꝰ
n quecrum amore rex che¬
rebertur nimis ecerserest
ngo berge quoq cod fili¬
gebeet eces nimio odio procee
conposito rem lecne ficu fie¬
re susseroct b hoc nimis
irectus r& cherebertus ingo¬
bergam reliquit mero fle¬
dẽ coccepit coduxorem
osthec & mero ue fcmso¬
rorem elur iterum cedcon¬
lugium copulecuit roqua
risiorum cpõ e communi¬
cotus eebutrisq ested
cum ccc r&x relinque renol
mortuus et blacuioe
cacstello in bacrilica sc̃ĩ roma¬
nisepult&s estum que sighy¬
bertus re uider& quod froc¬
tres elus indignes sibi ixxo¬
res cacciperent & concille
cedconlugium copulcorent
legoccionem In his panicom

Expanded text:
ribus ditatum patri reddidit sanum, data sibi sacramenta, ne umquam contra eum agere deberet. Quod postea, peccatis ingruentibus, fuit inruptum. Charebertus rex Ingobergam duxit uxorem, habebat que ipsa regina puellas duas, cuiusdam pauperis filias, nimis pulchras et speNomen senioris Maromen vero iunioris Meroflidis vocabatur. In quarum amore rex Charebertus nimis exarserat. Ingoberga quoque adfligebat eas nimio odio pro hac conpositorem laneficii fiere iusserat. Ob hoc nimis iratus rex Charebertus, Ingobergam reliquit, Merofledem accepit ad uxorem. Post haec et Merovefam, sororem eius, iterum ad coniugium copulavit. Pro qua risiorum episcopo excommunicatus ab utrisque est. Sed cum eam A. rex relinquere nollmortuus est, Blavia castello in basilica sancti Romani sepultus. Cumque Sighibertus rex videret, quod fratres eius indignas sibi uxores acciperent et ancillas ad coniugium copularent, legationem in Hispaniam
Abbreviated transcription (Latin):
tem chlo tacrii regis chuni
commoti cum cocgoeno
regesuo gcellices uenire
distinant ontr& quos¬
sigibertus e ercitum
nos prostacuit adquedeuicit &¬
inoregladi eos fugacuit ed
posteco se eorum amicicias
cum sighy berto pełuit Et
per missos suos peccem cum
coposto locuit reuersusq
est interrecm rucem
um ccutem illic morꝗr& ꝑr¬
righybertus chilpericus fra¬
ter elus hoste collecto remus
tocuit Cighybertus quoque
redienos uictor achunis con¬
trec chil pericum &x ercitum
commo uit. Cuessionis ciui¬
tecte occupecuit Ibique in¬
uento teu do berto filio chil¬
perici ced prehendit & inex¬
ilio trcens mitutccedonr
ecutem contra chilpericum
bellum commouit .uouic¬
to atque fugecto ciuitactes
suces inruoc domincccione
restituitheudobertum
uero filimelus cepud ponti¬
conem uillem curl toddre
lussit percennum integrũ

Expanded text:
tem Chlotarii regis, Chuni commoti cum Cagano rege suo Gallias venire destinant. Contra quoSigibertus exercitum ns prostravit atque dein ore gladii eos fugavit. Sed postea rex eorum amicicias cum Sighiberto petiit A. et per missos suos pacem cum eo postolavit reversusque est in terram suam. Dum autem illic morareturSighibertus, Chilpericus, frater eius, hoste collecto, Remus tavit. Sighibertus quoque rediens victor a Chunis, contra Chilpericum exercitum commovit s, Suessionis civitate occupavit, ibique invento Theudoberto, filio Chilperici, adprehendit et in exilio transmisit. Accedens autem contra Chilpericum, bellum commovit. Quo victo atque fugato, civitates suas in sua dominatione restituit. Theudobertum vero, filium eius, apud Ponticonem villam custodire iussit per annum integru
Abbreviated transcription (Latin):
qui orec nona incrucis pati¬
bulo confitentẽ lac tronẽ In¬
fra azmina paradisi tran¬
sire fecisti tesupplicer con¬
fi tencer peccata nrac̃ dep̃ca¬
mur ut post obitum nos tũ.
troire gacudenter Nes per¬

Expanded text:
qui nona hora in crucis patibulo confitentem latronem intra moenia paradisi transire jussisti, te suppliciter confitentes peccata deprecamur, ut post obitum nostrum troire gaudentes conce
Abbreviated transcription (Latin):
quinor in hac orae secundes ꝑ
mes per uenire fecisti conser¬
uanos hodie per omnium ora¬
rum spatia & momenta tem¬
tcritis malis nos tris sem ꝑ¬
aputte inueniam: uenicm &
defuturis iugiter habeam:
tione mundi crucis ascendisti¬
nostro sem per tribue ꝑ qu&

Expanded text:
qui nos in hanc horam secundam post es pervenire fecisti, conserva nos hodie per omnium horarum spatia et momenta temteritis malis nostris semper inveniamus veniam, et de futuris jugiter habeamustione mundi crucis nostro semper tribue, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unius diei cursus. In hacora
uer ꝑ tinae ꝑ uenire tribuisti
te supplicer deprccamur ut
cedte eleuatio manuũ nostrasã
sit In cons pectdtuo acepta¬
bile sec crificium uerꝑtinũ
tur omnium & protector
quire parasti lucem d&ene¬
brir tcrubnexis precib Ex¬
orccmus utper hanc super¬
uenturȩ noctis caliginem
⁊ uanor ꝓ tegeca dex teroe ut
lucir aurora cunctis int. gan¬

Expanded text:
hujus diei cursum in hanc horam vespertinam pervenire tribuisti, te supplices deprecamur, ut ad te elevatio manuum nostrarum sit in conspectu tuo acceptabile sacrificiutor omnium et protector, qui separasti lucem de tenebris, te subnixe precibus exoramus, ut per hanc superventurae noctis caliginem tua nos protegat dextera, ut in lucis aurora cuncti surga
Abbreviated transcription (Latin):
&atur igitur dauid
rex maegnur & ses¬
uus dĩ altissimi noł
solemnẽ regulam
dedit Qualiter ꝑde
nominatas. horces qui¬
lib& homo ad dm̃
prcces fundere
debecet dicens: Septier indie
ma Secunda ⁊ercia Sꝙta
Nonco uespertinoe & duode¬
cimco Peras Itceque septem
horces Sauid r& lacudem di¬
cebect dõ Sed & sẽs daeniel pro¬
phaco Tercia& sexta Etno¬
na horcediei ceddeprecandum
dñm ascendebat in solaerio
ruo & & paensis manib cedcelũ
deprecabatur dnm̃ prose& ꝓ
icias uper omnem Iecudẽ tuã
ia nocte surgebem ced consi¬
dendum tibi Idẽ noc turnaho¬
ra. Et lterum ait. Memor
fui nocte nominis tui dñe quod
dixit Simemor fuitui super
stractum ineum Inmatutinir
meditabor inte Idirunt ꝑ noctẽ
tres officu cursus & ꝑdiem sep
tur decem quosnos secundũ
decem uerba legis morses&¬
tanter cantamus: Sed quia
uobir commatico ser mone.
qualiter homo laicur qui ad¬
huc in actiua consistit uiter
perhas de nominatas. horcs
dñm supplicare debecct Et li

Expanded text:
atus igitur David rex magnus et servus Dei altissimi nobis psallendi regulam dedit, qualiter per dinumeratas horas quaslibet homo ad Deum preces fundere debeat, ita dicens Septies in die ra, secunda, tertia, sexta, nona, vespertina et duodecima. Per has itaque septem horas David rex laudem dicebat Deo, sed et sanctus Daniel propheta tertia et sexta et nona hora diei ad deprecandum Dominum ascendens in solarium suum expansis manibus ad coelum deprecabatur Deum pro se et jiciam super omnem laudem tuam dia nocte surgebam ad confitendum tibi . Id est, nocturna hora. Et iterum ait: Memor fui in nocte nominis tui, Domine , quod ic memor fui tui super stratum meum, in matutinis meditabor in te . Hi sunt per noctes tres officii cursus, et per diem septtur decem, quos nos secundum decem verba legis Moysi sectantes cantamus. Sed quia vobis breviarium commatico sermone, qualiter homo laicus qui adhuc in activa vita consistit, per dinumeratas horas has Deo supplicare debeat: et li
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ihũ xp̃e cedorote Incruce
ascendentem & rpineõ
coronã t¬
portantẽ in capite
te ut tua uulnerae reme¬
diumsit anime meac:¬

Expanded text:
 Christe adoro te in crucem ascendentem: et spineam coronam portantem in capite:te ut tua vulnera sint remedium anime me
Abbreviated transcription (Latin):
ricm A cu& rensum rince¬
raet mentem Dirigit uultum
Inte grat pudorẽ Mitti get
ccures Exhominat cerebrum¬
Sp̃mit linguam Explicue
strmonem Nutrit medullcẽ
Confirmat sten guinem ꝓ¬
curat uenas Constringitner¬
uur Contin& libidinem Pe¬
trochit somnum propec got
senectute Precepit ministe¬
rium & hominẽ cons tebiliuit

Expanded text:
riam, acuit sensum, sincrat mentem, dirigit vultum, integrat pudorem, mitigat aures, exonerat cerebrumprimit linguam, explicat sermonem, nutrit medullam, confirmat sanguinem, procurat venas, constringit nervos, contemnit libidinem, recreat somnum, propagat senectutem, perhibet mysterium, et hominem constabilit
Abbreviated transcription (Latin):
luxoria sed qui intellegere suꝑ ege¬
num & pauperem Porrunt om¬
nipotente docre sed maxime do¬
mesticir fidei nudum uests: Esuri¬
entem ciba E grotaentem uiritor:
Quociens cumq manum ex tendeys
xp̃m cogita: Caue nem̃ dicante dño

Expanded text:
luxuriam. intellege super egenum et pauperem. omni petenti te da, sed maxime domesticis fidei: nudum uesti, esurientem ciba, aegrotantem uisita. quotienscumque manum extendis, Christum cogita. caue, ne mendicante domino
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam. Eucccun sensum¬
Abneglegit mentem confundit
intellectum concitat ibidinem.
euoluit linguatm Inpedit sermo¬
nem corrumpit sanguinẽ Ob¬
tundit uisum ꝑ turbet uencor
Obdurcat ccuditum Infirmat
neruus Sub uertit sensum Pe¬
soluit uircera Erecuitat cere¬

Expanded text:
memoriam, desecat sensum, negligit mentem, confundit intelleinvolvit linguam, impedit sermonem, corrumpit sanguinem, obtundit visum, perturbat venas, obturat auditum, infirmat nervos, subvertit sensum, resolvit
Abbreviated transcription (Latin):
suum timebat alicłlieraquen¬
te cfrectris hosteene occu¬
pectum us quequod f̃redegun¬
dir reiueritatẽ ei predixit
mortuum esse fratrem suũ
unc egressus chilpericus
aturnaco cum uxore sua
ccpopulo uestitõ sigbr ber¬
to suestibus orncctir aꝓud
lcombrus uicum ꝓopelult
nde posteco sucinonir i
bocriliceo sc̃i medeqdi lux¬
tecpatrers suum chloteeui¬
um sepelierunt Mostuus
sł autem conno xin rognisiu
llo que mostuo brunchildis
cum filiis suis pariiius rese¬
debat plencoluctu nes picns p̾
dolore quid agere debena
undo aldus dux adprehen¬
sum childebestum filium edus
pocrudlum furtim per noctem
abstullit et cum co inausterfu¬
super ques pacterelur reg
childem cepud rod oma¬
ginsem ci uitactem In
Auros que elus quos pecrisiur
detullerat abstullit:
VI elus medir urbetene repre¬
cepit ii it hilpericus enim filium
suum mcro uechum cum &xer¬
citu ultrcligerđ dirigit
ille relictam ordineccionon
poctris tunc percinnomcon¬

Expanded text:
suum, timebat alia die sequensuum, timebat alia die sequente a fratris hoste esse occupatum, usque quod Fredegundis rei veritatem ei predixit, mortuum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilpericus a Turnaco eum uxore sua ac populo, A. vestitum Sighiberto vestibus ornatis apud Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti Medardi iuxta patrem suum Chlotbarium sepelierunt. Mortuus est autem anno 14. regni sui. Illoque mortuo, Brunchildis cum filiis suis Parisius resedebat plena luctu, nesciens pre dolore, quid agere deberet. Gundoaldus dux adprehensum Childebertum, filium eius parvolum, furtim per noctem abstullit et cum eo in Auster fusuper quas pater eius regnchildem apud Rothomaginsem civitatem in aurosque eius, quos Parisius detulerat, abstulit; filias eius Meldis urbe tenere precepit. Chilpericus enim filium euum Merovechum cum exercitu ultra Ligere dirigit. At ille, relictam ordinationem patris, tunc per Cinnoman
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est childeri
filius elus regnum fran¬
coꝵ̃ uiriliter recepit Anno
autem quinto lodo uegho
regnoente sicegrius filius.
egidii suessionis ciuitate quã
pecter elur tenuerat renede¬
bcit Superquem dodouechus
cum recna checrio pecrenteruo
cum hoste aduenit Conueni¬
entes quȩ adbellum Illir in¬
terse fortiter conpug nan¬
tibur sicegrius lerum çernens
& ercitum suum per fugce lap¬
sus ced alcricum regem gotho¬
rum Aufugit ad urbem tolo¬
rom  lodo uechus enim muis¬
ros suor ad alccricum dirigens
ut redde r& sicogrũ. siccutem
red dere non uell& pccra r&lit᷑
cod ꝓ elium Illeccutem timens
freencorum irce : treedidit
sicegrium mirror dodo uecho
qucͥq cum ci presentatur fu¬
irc& lussit cum occidere

Expanded text:
tuus est Childericfilius eius, regnum Francorum viriliter recepit. Anno autem quinto Chlodovecho regnante, Siagrius, filius Egidii, Suessionis civitate, quam pater eius tenuerat, resedebat. Super quem Chlodovechus eum Ragnachario, parente suo, cum hoste advenit. Convenientesque ad bellum, illis inter se fortiter conpugnantibus, Siagrius lesum cernens exercitum suum, per fugam lapsus, ad Alaricum regem Gothorum aufugit ad urbem Tolosam. Chlodovechus enim missos suos ad Alaricum dirigens, ut redderet Siagrium; si autem reddere non vellet, pararetur ad proelium. Ille autem timens Francorum iram, tradidit Siagrium missos Chlodovecho. Qui cum ei presentatus fuisset, iussit eum
Abbreviated transcription (Latin):
son& regnecuit que
cennis uitq:  egnum que
clus decygo bertus rex
filiur elus inmoncer chi cem
in totis tribus regnis scegerci¬
ter ececepit: Puit que ipse¬
dccy gobertus rec fordrsi¬
mus en utritor freencorum
seueris simus iniudicus e¬
siccrum lcrigitoꝵ
dis tribuere cenlsũ lusit :
cccem incuncto regno su

Expanded text:
gnavitque annis 44, regnumque eius Dagobertus rex, filius eius, ins monarchiam in totis tribus regnis sagaciter accepit. Fuitque ipsDagobertus rex fortissimus, enutritor Francorum, severissimus in iudiciis, ecclesiarum largitor. rimus distribuere censum iussit. Pacem in cuncto regno su
Abbreviated transcription (Latin):
norum & colius septem:
ercius uero chlodo uecldus¬
ditur presbiter ordinctus
plenus uirtutib migreuit
coddnm nouiente uillec pa¬
risiecce sub urbane depp¬
situs requieroithrodaut¬
regina Inelymo sinis ꝓ
egnacuit ccutem Annis xXI
cudo bertus quo que filius
dus regnum elus recepit.
ost hec chil debertus & thcu¬
dobertus commouenter &x er¬
citum contra eblothco rium
ire disponunt Ile acutem
hec audientes uidens quod
gercitum resis tere non pos¬
set in rilucm confugit inissaos¬

Expanded text:
norum et alius septem. norum et alius septem. Tertius ditus, presbiter ordinatus, plenus virtutibus migravit ad Dominum, Noviente villa Parisiace suburbane depsitus requiescit. Chrodchiregina in elimosinis prregnavit autem annis 23. Theudobertus quoque, filius eius, regnum eius recepit. Post haec Childebertus et Theudobertus commoventes exercitum, contra Chlotharium ire disponunt. Ille autem haec audiens, videns, quod exercitum eorum resistere non possit, in silva confugit in A
Abbreviated transcription (Latin):
lecit in terram defixit cultru
incescellecelus Qui troons uer¬
beractus stectim mortuus est:
recter quoque elus lunior
cum hoc uidiss& ꝓlecit seccd
pedes childe bertiꝰ dicens flen¬
do Quocur re mibi pussime
pecter ne& egoperorem sicut
fraoterin cus runo chil¬
debertus commotus locori¬
mis ccitbsecrate dulcis¬
sime frccter ut hulus uitoe
tucc leergitacte mihi con¬
cedere lubeor & quantũ¬
cum que uolucris ꝓhoc da¬
bo tibi tille in irco suc¬
census ecit ut cice eum
cris: tues qui hoo madlum con¬
silium perp&rcesti & modo
tuuis libercore eum eo
audiens childebertus ꝓle¬
cit eum ccaseblothecria¬
ur quoque disit eum inter¬
tro intersioit elim sicut
fractrem elusi ut pudros
corum tatrigius simi liter
iugulteuit scensis que
ginde quoquȩ bec audiens
cumimio merore c̃t tri¬
ta cod positis cor pus¬
colis corum cum magno
pscellencio & in mensoluc¬
ts pccrissur deportecta
corpus coleccoꝵꝰ fepeliuit
uorum unus crect decim an¬

Expanded text:
roiecit in terram, defixit cultrum roiecit in terram, defixit cultrum in ascella eius. Qui transverberatus, statim mortuus est. Frater quoque eius iunior, cum hoc vidisset, proiecit se ad pedes Childeberti, dicens flendo: 'Succurre mihi, piissime pater, ne et ego peream, sicut frater meus'. Tunc Childebertus commotus lacrimis, ait: 'Obsecro te, dulcissime frater, ut huius vita tua largitate mihi concedere iubeas, et quantumcunque volueris, pro hoc dabo tibi'. At ille in ira succensus, ait: Aut eice eum eris. Tu es qui hoc malum consilium perpetrasti, et modo tu vis liberare eum?' Haec audiens Childebertus, proiecit eum a se. Chlotharius quoque elisit eum in tertro, interficit eum, sicut fratrem eius, et pueros eorum nutricios similiter iugulavit; ascensisque Regina quoque haec audiens, cum nimio merore attrita, conpositis corpuscolis eorum, cum magno psallentio et inmenso luctu Parisius deportata corpuscola eorum sepelivit. Quorum unus erat decim an
Abbreviated transcription (Latin):
os frcctris nostri sccum r&i¬
nit & tenere diligit eos que
in regno froctris nostri uult
eleuccre onsilio ccccepto
pertrcctere debemus quid
decinus eos ecut interficiam:
regnum que froctris nostri
pcctris corum Internos diui¬
decmusiserunt autem
cedreginam pacrisrus ces¬
chedium nobilem uirum in¬
dus tricem dolore dicentes
ic mactrinostre ut mittort
cednos filios frectris nostri
nepotes nostros ut eos re¬
ges constitucomus tillec
credens hoc uerum es segecu¬
dens ipsos eis transmisit.:
tillistectim remiserunt
dicentesacorunt forci¬
pes & ecce glecdius sic mcen¬
deent filiituiiuis tunde¬
re ecut gladicim peremere
loc uero prenimio dolore
& comccritudine cordis
cum leccrimis ecitectis un¬
dique mecengus tiȩ con¬
premunt i regncore non
debent quid mihi eos enutris¬
se fuit : cis melius mori quec
tandere tille renunciecuit
cis fodrum dicens ic dicit
reginco mall& eos occidere
quem totandere
ec morcc
dit cho¬
thecrius puerum seniorem ꝓ¬

Expanded text:
os fratris nostri secum retios fratris nostri secum retinet et tenere diligit eosque in regno fratris nostri vult elevare. Consilio accepto, pertractare debemus, quid damus eos aut interficiamus regnumque fratris nostri, patris eorum, inter nos dividamus'. Miserunt autem ad reginam Parisius Archadium nobilem virum, industrium, dolose dicentes: 'Die matri nostrae, ut mittat ad nos filios fratris nostri, nepotes nostros, ut eos reges constituamus'. At illa credens, hoc verum esse, gaudens ipsos eis transmisit. At illi statim remiserunt dicentes: 'Haec sunt forfices, et ecce! gladius. Sie mandant filii tui, si vis tundere aut gladium peremere'. Illa vero pre nimio dolore et amaritudine cordis cum lacrimis ait: 'Satis undique me angustiae conpremunt. Si regnare non debent, quid mihi eos enutrisse fuit? Eis melius est mori quam tundere'. At ille renunciavit eis falsum, dicens: 'Sic dicit regina, mallet eos occidere quam totundere'. Nec mora dit A. Chlotharius puerum seniorem, p