comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die cesar contione aduocata.
temeritatem cupiditatemq militũ
reprehendit. qd sibi ip̃i iudicauisent
quo ꝑcedendum aut quid agendũ
uidetur. neꝙ signo recipiendi dato cĩ¬
tineri potuissent. Exposuit quid in¬
quitas loci poss. quid ip̃e ad auaricũ
sensiss. cum sine duce & sine equitatu
de prehensis hostib exploratam uicto¬
riam dimisiss ne paruũ modo detri¬
mentum incontentione ꝓpt̾ iniqͥtatẽ
loci accidet: quantoꝑe eor animi ma¬
gnitudinem ãmiraretur qd ñ castror
munitiones. ñ altitudo montis. non
murꝰ opidi tardare potuiss. tantoꝵe
licentiam arrogantiamq reprehende
qd plus se quam imꝑatorem de uid̃¬
na atq exiturerum sentire existima¬
resit: nec minꝰ se ab milide modestiam
& continentiam. quam uirdutem atep
nimi magnitudinem desidare. Hac
habita contione. & ad extremũ oratiõe
confirmatis militib ne ob hanc cau¬
sam animo ꝑmouerentur. neu qd

Expanded text:
Postero die Caesar contione advocata Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato contisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod
Abbreviated transcription (Latin):
quid certe uite ꝓspiciam. quos cupi¬
ditate głe adductꝰ in ꝑiculũ deduxi.
uos dat᷑a facultate uobis consulite.
Simul in medios hostes irrupit. duob i
terfectis reliquos aporta paulũ sũ mout
Conantib auxiliari suis. frustra mqt
mee uite subuenire conamini. quem
iam sanguis uiresq deficiunt. ꝓinde am¬
te dum ẽ facultas. uosq ad legionemn
cipite. Ita pugnans post paululum
concidit. ac suis saluti fuit. Nr̾i cũ
undiq p̾merentur. xl ui. centurio¬
nib amissis deiecti sunt loco. S in¬
tolerantius gallos inseqñtes legio xͣ. tar¬
dauit. que ꝓ subsidio paulo equiore lo¬
co constit̾at. Hanc rursus xiIi. legio¬
nis cohortes exceꝑunt. que ex castris
minorib educte cum. t̃. sextio legato
ceꝑant locum suꝑiorem. Legiones ubi
primũ planiciem attigerunt. infestis
contra hostes signis constiterunt.
U ergingetorix ab radicib collis suos
intra municiones reduxit. Eo die mi¬

Expanded text:
quidem certe vitae prospiciam, quos cupiquidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die mi
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ut si nr̃os loco depulsos uidisset.
quo minꝰ lib̾e hostes insequerentur
terreret. Ip̃e paululum ex eo loco cũ
legione ꝓgressus. ubi constit̾at. euen¬
tum pugne expectabat. Cũ acerrime
si ab lat̾e nr̃is aꝑto. quos ce sar ab de¬
xtra parte alio ascensu. manꝰ destinẽ¬
De causa miserat. Hi similitudine ar¬
moꝵ uehem̃ter nr̃os ꝑterruerunt.
ac tam & si dextris exertis animad¬
uertebantur. qd insigne pacatũ ẽẽ
consueuerat: tam̃ idip̃m sui fallen¬
di causa milites ab hostib factum
existimabant. Eodem temꝑe L. fa¬
bius centurio. quiq una murũ ascen¬
derant: circumuenti atq interfecti
muro precipitabant᷑. M. petroniꝰ
eiꝰdemlegionis centurio. cum portas
excid̾e conatꝰ eẽt. a młtitudine opp̾s¬
sus ac sui desꝑans. młtis iam uulne¬
rib acceptis. manipularib suis qui
illum secuti erant. qm̃ inquit me u¬
na uob̾cum seruare ñ possum. ur̃e

Expanded text:
ret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, ret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime si ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
tem opidi ut supra demonstrauimꝰ
munitionis causa conuenerant. pri¬
mo exaudito clamore. inde etiã cre¬
bris nunciis incitati. opidum aro¬
manis teneri: pmissis equitib mag¬
no concursu eo contenderunt. Foꝵ
ut quisꝙ primꝰ uenerat. sub muro
consistebat. suoꝵq pugnantiũ nume¬
rum augebat. Quoꝵ cũ magna młti¬
tudo conueniss: matres familie que
pauloante romanis de muro manus
tendebant. suos obtestari. & more gal¬
lico passũ capillum ostentare. lib̾osq¬
in conspectum ꝓferre ceꝑunt. Erat
romanis nec locõ nec numero equa
contencio. simul & cursu & spacio
pugne defatigati. ñ facile recentes
atq integros sustinebant. Cesar cũ
iniquo loco pugnari. hostiumq aug̾i
copias uid̾et: premetuens suis ad .t.
Sextiũ legatũ quẽ minorib castris p̃¬
sidio reliquerat misit. ut cohortes ex
castris celerit̾ edoceret. & sub infimo
colle a dextro lat̾e hostium ꝯsticue¬

Expanded text:
tem oppidi, ut supra demonstravimus, tem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosqin conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitue
Abbreviated transcription (Latin):
uum sibi ẽẽ existimauerunt. qd ñ uir¬
tute consequi possent. neq finem priꝰ
seqñdi fecerunt. quã muro opidi portis¬
q appropinquarunt. Tum uͦ ex om̃ib
urbis partib orto clamore. qui longiꝰ
ab erant repentino tumultu ꝑterri¬
ti cũ hostẽ intra portas eẽ existimarent.
sese ex opido eiecerunt. Matres familie
de muro uestem argentumq iacta¬
bant. & pectore nudo ꝓminentes. pas¬
sis manib obtestabantur romanos ut
sibi parcerent. neu sicut auarici fecis¬
sent. ne a mulierib quid atq infan¬
tib abstinerent. Non nulle de mu¬
ris ꝑmanꝰ demisse. sesc militib tradebãt.
L. fabius centurio legionis .uiii. quẽ
int̾ suos eo die dixisse constabat. excita¬
ri se auaricensib p̾miis. neq cõmissu¬
rum ut priꝰ qͥsqͣm murun ascend̾et.
tres suos nactus manipulares. atq ab
his subleuatꝰ murũ ascendit. Hos ip̃e
rursus singulos exceptans. in murũ
extulit. Int̾im hi qui ad altam par¬

Expanded text:
esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram par
Abbreviated transcription (Latin):
mtuit & de Accone qui pͥnceps eiꝰ consi¬
u fuerat. grauiore sentencia ꝑnuntiat.¬
a more maioꝵ supplicium sumpsit. E
nulli iudicium u̾iti ꝓfugerunt. quib
eũ aqm atꝙ ignem int̾dixiss. duas le¬
giones ad fines treuiroꝵ. duas in lingo¬
nib. sex reliquas in senonũ finib Age¬
dinci in hyb̃nis collocauit: frum̃toq ex¬
ercitui ꝑuiso. ut instituerat initaliam
ad conuentꝰ agendos ꝑfectꝰ esł.I. huͤ¬

Expanded text:
stituit et de Accone, qui princeps eius consistituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
młtitudine ium̃toꝵ atq hominum
consumebantur. s etiã anni temꝑe
atq ymbrib ꝓcubuerant: ut siqͥetiã
in presentia se occultassent. tam̃ his de¬
ducto exercitu rerum omniũ incpia
pereundũ uidetur. Ac sepe in cũ locũ
uentum ẽ. tanto in om̃is partis diui¬
so equitatu: ut ñ modo uisum abse am¬
biorigem infuga circumspic̾ent cap¬
tiui. nec plane etiã abisse ex conspectu
contendent. ut spe conseqñdi illata ati
infinico labore suscepto. qui se sũmam
ab cesare grãm mituros putarent. pe¬
ne naturam studio iuncent. semꝑq
paulum ad sũmam felicitatem uide
tib se eripet. & noctu occultatꝰ alias
regiones partes ꝙ pet̾et. ñ maiore eqͥ¬
tam suam cõmitt̾e audebat. Tali
mͦ uastatis regionib: exercitum cesal
duarũ eohortium dampno themo
dyrocordoꝵ reducit. concilioq in eum
locum gallie indicto. de comuratione se¬
nonum & Carnotũ questionẽ hab̾e in¬

Expanded text:
multitudine iumentorum atque hominum multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuitibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equolis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere in
Abbreviated transcription (Latin):
quitatum se ex fuga recepisse dicerent.
neq incolumi exercitu germanos cast᷑
oppugnaturos fuisse contend̾ent. Quẽ
timorem. cesaris aduentꝰ sustulit. Re¬
u̾sus ille euentꝰ belli ñ ignorans. unũ
qͥd cohortes ex statione & presidio es¬
sent emisse questꝰ. ne minimo quid
casu locum relin qui debuisse. młtum
fortunam in repentino hostium aduĩ¬
tu potuisse iudicauit. młto etiã ampli
qd pene ab ip̃o uallo portisq castror
barbaros auertiss: quarũ omniũ rerũ
maxima ad mirandũ uidebatur. qd
germani qui eo consilio rhenũ transi¬
erant ut ambiorigis fines deppłarent᷑.
ad castra romanor delati. optatissimũ
Ambiorigi beneficium obtulerunt.
Cesar rursus ad uexandos hostes pro¬
fectꝰ. magno coacto num̃o ex finitimiᷤ
ciuitatib in om̃s pardes demitcit. Dc̃
uici. atq omnia edificia que quisq ꝯ¬
spexerat incendebantur. preda  oib
locis agebatur. frum̃ta ñ solum tanta

Expanded text:
quitatum se ex fuga recepisse dicerent quitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ut se loco suꝑiore defendent. neq eam
qmͣ ꝑdesse aliis uim celeritatemq uide¬
conati miquũ locum dimiserunt.
Cencuriones quor ñ nulli ex inferio¬
rib ordinib reliquarũ legionũ uirtu¬
tis causa in suꝑiores erant ordines huiꝰ
legionis traducti. ne ante parte reimi¬
litaris laudem amict̾ent. fortissime pu¬
gnantes conciderunt. Militum par̾
hoꝵ uirtute sũ motis hostib preter
spem incolumis in castra ꝑuenit. parᷤ
a barbaris circũuenta periit. Ger¬
mani deĩpata expugnatione castroꝵ.
Qd nr̃os iam consticisse in munitionibꝰ
uidebant: cum ea preda quam in sil¬
uis deposuerant transrhenum sese
receꝑunt. Ac tantꝰ fuit etiam pꝰ disces¬
sum hostium terror: ut ea nocte cũ G.
Uolus enꝰ missus cum equitatu ad castͣ
ueniss. fidem ñ faceret adẽe cũ in co¬
lumi cesarem exercitu. Sic omnino a¬
nimos timor preoccupauerat. ut pe¬
ne aliena m̃te. deletis omnib copiis e¬

Expanded text:
ut se loco superiore defenderent, neque eam ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque videconati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis e
Abbreviated transcription (Latin):
gnatione desistunt. redisse pͥmo legio¬
nes credunt. quas longiꝰ discessisse
ex captiuis cognouerant. Postea de¬
umpetum faciunt. Calones inꝑxim̃
tumulũ ꝑcurrunt. hinc celeriter
deiecti. se insigna manipulos q comi¬
cuint. & magis timidos ꝑterrent mi¬
lites. Alii cuneo facto ut celerit᷑ ꝑxum¬
pant censet. qm̃ tã ꝓpinqua sint cast᷑.¬
& si pars aliqua circumuenta cecidit.
at reliquos seruari posse confidunt:
alii ut iniugo consistant. atq eund
om̃s ferant casum. Hoc uet̾es ñ pro¬
bant milites. quos sub uexillo una
ꝑfectos docuimꝰ. Itaq int̾ se cohortati
duce G. trebonio equite romano qͥ eis
erat prepositꝰ. ꝑ medios hostes ꝑrũpũt.
incolumesq adunũ om̃s in castra ꝑue¬
niunt. Hos subsecuti calones equitesq
eod impetu. militum uirtute seruan¬
tur. At hi qui in iugo constit̾ant. nul¬
lo etiam nc̃ usu rei militaris ꝑcepto.
neq in eo qd ꝓbau̾ant consilio ꝑmane.

Expanded text:
gnatione desistunt: redisse primo legiognatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea deimpetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt: eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere,
Abbreviated transcription (Latin):
iam qͥntum cibo caruerat. Hic diffisꝰ
sue atꝙ omniũ saluti. mermis ex ta¬
b̾naculo ꝑdit. uidet ĩminere hostes
atq in sũmo rem discrimine. Capre
arma a ꝑximis. atq inporta consi¬
stit. Consequunt᷑ hunc centuriones
eiꝰ cohortis que instatione erat: pau¬
lisꝑ una prelium srstinent. Relm¬
quit animꝰ sextium. grauib accep¬
tis uuln̾ib. egre ꝑ manus tractus
seruatur. Hoc spacio int̾posito. reli¬
qui sese confirmant. tantum ut in mu¬
uitionib consistere audeant. speciem¬
ꝙ defensoꝵ prebeant. Int̾im confecta
fruñitatione. milices nr̃i clamorem
exaudiunt. precurrunt equites. qñ¬
to res sit inꝑiculo cognoscunt. Hic
uͦ nlła munitio ẽ. que ꝑterritos reci¬
piat. Modo conscripti. atq usus mili¬
taris imꝑiti. ad tr. militum centu¬
rionesq ora conu̾tunt. quid abhis
precipiatur expectant. Nemo est
fortis. quin rei nouitate ꝑturbetur.
Sarbari signa ꝓcul conspicati. oppu¬

Expanded text:
iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppu
Abbreviated transcription (Latin):
tione sustinet. Circunfunduntur ex
reliquis hostes partib: siquem aditũ
reppire possent. Egre portas nr̃i tu¬
entur. reliquos aditꝰ locꝰ ip̃e ꝑ se mu¬
nitioq defendit. Totis trepidatur ca¬
stris. atq aliꝰ ex alio causam tumłtus
querit: neq quo signa ferantur. neq
quam in partem quisq conueniat
tiat. alius deleto exercitu atq imꝑa¬
tore uictores barbaros uenisse conten¬
dit. Pleriq nouas sibi ex loco religio¬
nes fingunt. cotteq & tyturii cala¬
mitatem qui in eodem occidint ca¬
stello ante oculos ponunt. Tali ti¬
more omnib ꝑterritis. confirmatur
opinio barbaris ut ex captiuo audi¬
erant. nullũ eẽ intꝰ. presidium ꝑrũ¬
pere nituntur. seꝙ ip̃i adhortantur.
ne tantam fortunam ex manib di¬
mittant. Erat eger cum presidio
relictꝰ p. sextiꝰ baculꝰ qui primum
pilum ad cesarem duxerat. cuiꝰ m̃ti¬
onem siꝑiorib preliis fecimꝰ. ac diẽ¬

Expanded text:
tione sustinet. Circumfunduntur ex tione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat tiat, alius deleto exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac die
Abbreviated transcription (Latin):
ne obsessionem appellabant. siquid̾
ex castris egredi ñ liceret: nullam eiꝰ¬
modi causam expectans. quo.uiIIi.
oppositis legionib maximoq equita¬
tu. disꝑsis ac pene deletis hostib. milib
passuum trib offendi poss. qͥnq co¬
hortes frum̃tatũ in ꝓximas segetes
mittit. quas int̾ & castra unꝰ om̃ino
collis int̾erat. Compłes erant ex
legionib egri relicti. ex quib qui
hoc spacio dierum conualuerant. crr¬
ater cẽc sub uexillo una mittuntur:
magna pret̾ea młtitudo calonum.
magna uis iumtoꝵ que in castris sub¬
edant. facta potestate sequitur. Hoc
ip̃o temꝑe & casu germani equites in¬
terueniunt. ꝓtinꝰq eod illo quo uene¬
rant cursu ab decumana porta in ca¬
stra irrumꝑe conantur: nec priꝰ sunt
uisi obiectis ab ea parte siluis quam
castris appropinquarent. usꝙ eo ut
qui sub uallo tenderent mercatores.
recipiendi sui facultatem ñ hab̾ent.
ure primum impetum cohors insta¬

Expanded text:
ne obsessionem appellabant, siquidem ne obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna praeterea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. vix primum impetum cohors in sta
Abbreviated transcription (Latin):
palus iubello latrociniis ꝙ natos. nõ
silue morantur. Quib in locis sit cesa
ex captiuis querunt. ꝓfectum longiꝰ
repperiunt. omnemq exercitum dis¬
sectamini predam. quib licet iam
ẽẽ fortunatissimos: trib horis adua¬
tucam uenire potestis. huc om̃s suas
fortunas exercitus romanoꝵ contulit
Presidii tantum ẽ. ut ne murꝰ quid̃
cingi possit. neq quis qm egredi extͣ
munitiones audeat. Oblata spe ger¬
mani quam nacti erant predam in
occulto relinquunt. ip̃i ad uatucã
contendunt. usi eod duce cuiꝰ hec
indicio cognouerant. Cicero qui õs
suꝑiores dies preceptis cesaris cum sũ¬
ma diligentia milites in castris conti¬
nuiss. ac ne calonem quið quemqͣm
extra munitiones egredi passus eẽt
septimo die diffidens de num̾o dierũ
cesarem fidem seruaturum. qd lon¬
giꝰ ꝓgressum audiebat. neq ulla de
reditu eiꝰ fama afferebatur. simł eoꝵ
ꝑmotꝰ uocib qui illiꝰ pacientiam pe¬

Expanded text:
palus in bello latrociniisque natos, non palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum dissectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercitus Romanorum contulit: praesidi tantum est, ut ne murus quidem cingi possit, neque quisquam egredi extra munitiones audeat." Oblata spe Germani quam nacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam pae
Abbreviated transcription (Latin):
undiq numerꝰ celerit̾ conuenit. Hec
in omnib eburonum finib gerebant᷑.
diesq appetebat septimꝰ. quem ad diẽ
cesar ad impedim̃ta legionemq reu̾ti
constituerat. Hic quantum inbello
fortuna possit. & qnͣtos afferat casus
cognosci potuit. Dissipatis ac ꝑterri¬
tis hostib ut demonstrauimꝰ: manꝰ
erat nulla que paruã modo causã
timoris afferret. Transrhenum ad
germanos ꝑuenit faina diripi ebu¬
rones. atq ultro om̃s ad predam euo¬
cari. Cogunt equitum duo milia
sycambri qui sunt ꝓximi rheno. a
quib receptos ex fuga tenctheros
atq Usipetes supra documꝰ. Transe¬
unt rhenum nauib ratibq trigin¬
ta milib passuum infra eum locum
ubi pons erat ꝑfectꝰ presidiumq ab
cesare relictum. primos eburonum
fines adeunt. młtos ex fuga disꝑsos
excipiunt. magno pecoris numero
cuiꝰ sunt cupidissimi barbari potiũt᷑
Inuitati preda longiꝰ ꝓcedunt. ñ hos

Expanded text:
undique numerus celeriter convenit. Haec undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris adferret. Trans Rhenum ad Germanos pervenit fama, diripi Eburones atque ultro omnes ad praedam evocari. Cogunt equitum duo milia Sugambri, qui sunt proximi Rheno, a quibus receptos ex fuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos
Abbreviated transcription (Latin):
& prede cupiditas młtos longiꝰ euoca¬
bat. & silue incercis occultisq itieribꝰ
confertos adire ꝓhibebant. Si negociũ
confici. stirpemq hominũ sceleratoꝵ
int̾fici uellent. dimittende plures ma¬
ad signa manipulosq uellent. ut
instituta ratio & consuetudo exercitꝰ
postulabat: locꝰ ip̃e erat presidio bar¬
baris. neq ex occulto insidiandi & dis¬
ꝑsos circumueniendi singuł deerat
audacia. At in eiꝰmodi difficultatib
qnͣtũ diligentia ꝑuid̃i pot̾at ꝓuideba¬
tur. ut potiꝰ in nocendo aliqͥd preter¬
mittetur. & si om̃iũ animi adolescen¬
tum ardebant. quam cum aliquo mi¬
litum detrim̃to noceretur. Demit¬
tit ad finitimas ciuitates nuntios ce¬
sar om̃s ad se uocat spe prede ad diri¬
piendes eburones: ut potius in siluis
galloꝵ uita quam legionariꝰ miles
ꝑiclitetur. simul ut magna młtitudi¬
ne circumfusa. ꝑ tali facinore stirps
ac nom̃ ciuitatis collatur. Magnus

Expanded text:
et praedae cupiditas multos longius evocaet praedae cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures maad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteretur, etsi omnium animi ad ulciscendum ardebant, quam cum aliquo militum detrimento noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus
Abbreviated transcription (Latin):
paucis equitib ꝑfectum ambiougem
audiebat. Discẽdens. pꝰ diem septimũ
sese reũsurum confirmat. quam ad
diem ei legioni que in presidio relinq̃¬
batur deberi frum̃cum sciebat. Labie¬
num treboniũq hortatur.si r.p. com
uertantur. ut rursus cõmunicato con¬
silio exploratisq hostium rationib alid
inicium belli caꝑe possent. Erat ut supͣ
demonstrauimꝰ manꝰ certa nulla. non
opidum. ñ predium. qd se armis de¬
fend̾et: s in om̃is partis disꝑsa młtitu¬
do. ubicumq aut ualł abdita. aut
locꝰ sil uestris. aut palꝰ impedita. spem
presidii aut salutis aliquam offerebat
consed̾at. Hec loca uicinitatib erant
nota. magnamꝙ res diligentiam re¬
quirebat. ñ in sũma exercitꝰ tuenda.
nullum enĩ poc̾at uniu̾sis ꝑterritis ac
disꝑsis ꝑicłm accedere. s in singuł mi¬
litib conseruandis. Que tam̃ ex par¬
te res ad salutem exercitꝰ ꝑtinebat. Nã

Expanded text:
paucis equitibus profectum Ambiorigem paucis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur, si rei publvertantur, ut rursus communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
fines eoꝵ se uiolat᷑m negauit. Tum co¬
piis in tres partes distributis. impedi¬
m̃ta omnium legionũ ad uatucam
contulit. id castelli nom̃ ẽ. hoc fere ẽ
in mediis ebyronũ finib: ubi cytu¬
rius & aurunculeiꝰ hyemandi causa
consed̾ant. hunc cum reliquis reb lo¬
cum ꝑbat. tum qd suꝑioris anni mu¬
uitiones integre manebant. ut mili¬
tum laborem subleuaret. Presidio im
nam ex his trib quas ꝓxime conscͥptaᷤᷤ
ex italia traduxerat. Ei legioni castri
ꝙ A. culliũ ciceronem prefecit. du¬
centos ꝙ equites attribuit. Partito
excitu. tytum labienum cum legio¬
nib trib ad occeanũ uersus in eas par¬
tes que menapios attingunt ꝓficisei
iubet .G. trebonium cum pari legionũ
num̃o ad cam regionem que ad uatu¬
cos adiacet de ppłandam mittit. Ip̾e
cum reliquis trib ad flum̃ scaldem
qd inflait in mosam. extremasq ar¬
duenne partes ire constitit. quo cũ

Expanded text:
fines eorum se violaturum negavit. Tum cofines eorum se violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio imnam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum
Abbreviated transcription (Latin):
mi occeano fuerunt. his insuł sese occul¬
cauerunt. quas estus efficere consueue¬
runt. Multi ex sius finib egressi. se sua¬
ꝙ omnia alienissimis crediderunt. Ca¬
touicꝰ rex dimidie partis eburonũ. qui
una cũ ambiorige consilium mnierat.
etate iam confectꝰ. cum laborem aut
belli aut fuge ferre ñ poss: omnib pre¬
cib detestatꝰ ambiorigem qui eiꝰ consi¬
lii auctor fuiss taxo cuiꝰ magna ingal¬
lia germaniaq copia ẽ. se exanimauit.
Sunici condrusiq ex gente & num̃o
germanoꝵ. qui st̃ int̾ eburones treui¬
rosq: legato ad cesarem miserunt.o¬
ratum ne se in hostiũ num̃o duceret.
neue omniũ germanoꝵ qui eẽnt cit᷑
rhenũ. unam ẽẽ causam udicaret.
nich se de bello cogitauisse. nulla am¬
biorigi auxilia misisse. Cesar re explo¬
rata questione captiuoꝵ. si qui ad eos
eburones ex fuga conuenissent ad se ut
reducentur imꝑauit: si ita fecissent.

Expanded text:
mi Oceano fuerunt, his insulis sese occulmi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Germanorum, qui essent citra Rhenum, unam esse causam iudicaret: nihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar explorata re quaestione captivorum, si qui ad eos Eburones ex fuga convenissent, ad se ut reducerentur, imperavit; si ita fecissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ac nuncius aduentꝰ afferetur. Sic ma¬
gne fuit foctune. omni militari instru¬
m̃to qd circum se habebat erepto. rhe¬
dis equisq comprehensis ip̃m essuge
cumdato silua. ut sunt fere edificia
galloꝵ. qui uitandi estꝰ causa pleruꝙ
siluarum ac fluminũ petunt ꝓpinqͥ¬
tates. comites familiaresq eiꝰ angusto
in loco paułꝑ equitum nr̃oꝵ uim su¬
stinuerunt: His pugnantib illum in
equum quidam ex suis impulit. fu¬
gientem silue texerunt. Sic & ad sib¬
eundum ꝑicłm. & ad uicandum u¬
młtum fortuna ualuit. Ambiore
copias suas indicione non conduxit.
ꝗd prelio dimicandum ñ existima¬
rit. an temꝑe exclusus & repencino
equitatꝰ aduentu ꝓhibitꝰ cum ⁊eli¬
quum exercitum subsequi crederet.
dubium ẽ. s certe clam missis ꝑagide
nuntiis. sibi quẽq consułe iussit. Quoꝵ
pars in arduennã siluam. pars inconti¬
uentis paludes ꝓfugit. Quihine ꝓxi¬

Expanded text:
ac nuntius adferretur: sic maac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugecumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proxi
Abbreviated transcription (Latin):
gitudinem pedum ccͤ. rescindit. atq
in extremo ponte turres tabulacoꝵ
IIII. constituit. presidiumq cohor¬
tium.xii. pontis tuendi causa ponit.
magnisq eum locum munitionib
maturescere frum̃ta inciꝑent. ad bel¬
lum ambiorigis ꝑfectꝰ: ꝑ arduennã
Siluam que ẽ tociꝰ gallie maxima.
atq a ripis rheni finibq treuiror.
Bas ilium cum omni equitatu pͥmit¬
tit. siquid celeritate itiñis atq opor¬
tunitate temꝑis ꝓficere poss. Monet
ut ignes in castris fieri ꝑhibeat. neq
eiꝰ aduentꝰ ꝓcul significatio fiat. sese con¬
festim subsequi dicit. Sasiliꝰ ut imꝑatũ
ẽ facit celeriter. contraq omiũ opinionẽ
confecto itinere. młtos in agris inopinã¬
tes deprehendit. Eor indicio ad ip̃m
ambiorigem contendit. quo in loco
cum paucis equitib ẽẽ dicebatur. Mul¬
tum cũ in omnib reb. tum in re mili¬
tari potest fortuna. Nam magno ac¬
cidit casu. ut inip̃m incautum etiam

Expanded text:
gitudinem pedum ducentorum rescindit atque gitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& magͥna uelocitas: & neq homini
neq: fere quam conspexerint parct̃.
Hos studiose foueis captos int̾ficiũt.
Hoc se labore durant adolescentes.
atq hoc gn̾e uinationis exercent.
& qui płimos ex his int̾fecerunt. re¬
latis in publicum cornib que sint
testimonio magnam ferunt laudẽ.
S assuescere ad homines & mansue¬
fieri. ne paruuli quid excepti posst̃.
Amplitudo cornuũ & figura & sp̃es
młtum a nr̃oꝵ boum cornib differt.
Hec studiose conquisita ab labris ar¬
gento circumcludunt. atq in am¬
plissimis epuł ꝑ pocuł utuntur.
Ces ar postquam ꝑ ubios explora¬
tores comꝑit. Sueuos se in siluas rece¬
pisse: mopiam frum̃ti ueritꝰ. qd ut
supra demonstrauimꝰ. minime õs
germani agriculture student. con¬
stituit. ñ ꝓgredi longiꝰ. S ne omĩno
metum reditꝰ sui barbaris tolleret.
atq ut eoꝵ auxilia tardaret: redu¬
cto exercitu partem ultimã pontis
que ripas ubioꝵ contingebat. in lon¬

Expanded text:
et magna velocitas, neque homini et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in lon
Abbreviated transcription (Latin):
late diffundunt. Ead ẽ femine ma-¬
risq natura. ead forma magnitudoq
cornuũ. Sunt item que appellantur
alces. Harum ẽ consimił capris fi¬
gura & uarietas pellium. magnitu¬
dine paulo andecedunt. Mutileꝙ
sunt cornib. & crura sine nodis ar¬
ticułq habent: Neq quietis causa
ꝑcumbunt. neq si quo afflicte casu
concid̾int. erigere sese aut subleua¬
re possunt. His sunt arbores ꝑ cu¬
bilib: ad eas se applicant. atqͣ. ita
paulum modo reclinate quietem
capiunt. Quarum ex uestigiis cũ
ẽ animadũsum uenatorib quose
reciꝑe consuerunt. omnis eo loco
aut a radicib subruunt. aut ac¬
cidunt arbores tantum. ut sũma
species earum stantium relinquat᷑.
huc cum se consuetudine reclinaue¬
runt. infirmas arbores pondere affli¬
gunt. atq una ip̃e concidunt.
Tercium est genus. eor. qui u̾ri
appellantur. Hisunt magnitudine
paulo infra elephantos. specie & colo¬
re & figura tauri. Magna uis ẽ eoꝵ.

Expanded text:
late diffunduntur. Eadem est feminae malate diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa procumbunt neque, si quo adflictae casu conciderunt, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Huius herquinie silue que su¬
pra demonstrata ẽ latitudo. Uiiii. di¬
erum iter expedito patet: Non enim
alit̾ finiri potest. neq m̃suras itine¬
rum nouerunt. Oritur ab heluiti¬
oꝵ & nemetum & Rauracoꝵ finib.
rectaq fluminis damibii regione ꝑti¬
net ad finis dacoꝵ & anarcium. Hinc
se flectit sinistrorsus diu̾sis a flumie
regionib: młtarumꝙ gentium fi¬
nes ꝑpt̾ magnitudinem attingit.
Neq quisqmͣ ẽ huiꝰ germanie. qui se¬
aut audisse aut adisse ad mitium
huiꝰ silue dicat. cum dierum iter
lx processerit. aut quo ex loco oriat᷑
acceꝑit. Multaq in ea gn̾a ferarũ
nasci̾ constat. que reliquis in locis ui¬
sa ñ sint. Ex quib que maxime dif¬
ferant a cet̾is. ⁊ memoria ꝓdenda ui¬
deantur. hec sunt. Est bos. cerui
figura: cuiꝰ a media fronte int̾ aures
unũ cornu existit. excelsius magisq
directum his que nob nota sunt cor¬
nib. Ab eiꝰ sũmo se ut palme ramiq

Expanded text:
rant. Huius Hercyniae silvae, quae surant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum et Nemetum et Rauracorum finibus rectaque fluminis Danubi regione pertinet ad fines Dacorum et Anartium; hinc se flectit sinistrorsus diversis ab flumine regionibus multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique
Abbreviated transcription (Latin):
iniuria ꝓhibent. sanctosꝙ habent.
hisꝙ om̃niũ domꝰ patentͥ. uictusq
cõmunicatur. Ac fuit antea tempus
cum germanos galli uirtute supe¬
rarent. ultro bella inferrent. ꝓpter
hominũ młtitudinem agriq inopi¬
am tnͣsrhenũ colonias mitt̾ent: Atq
ea que fertilissima germanie sunt
loca circũ herquiniam siluam. quã
erastostheni & quibdam grecis fama
notam ẽẽ uideo quam illi orcyniam
appellant. uulgo tectosages occupa¬
uerunt atq ibi consederunt. que
gens ad hoc tempꝰ his sedib sese con¬
tinet. sũmamq hab iusticiam. et
bellice laudis opinionem. Nunc qͣm̃
in ead mopia. egestate. patientiaq
germani ꝑmanent. eod uictu. cul¬
tuq corꝑis utuntur. gallis autem
ꝑuintiarum ꝑpinquitas & transma¬
rinarũ rerum noticia. młta ad co¬
piam atq usum largitur: paulatĩ
assuefac̾ti suꝑari młtisq uicti preliis.
ne siquid ip̃i cum illis uirtute cõpa¬

Expanded text:
iniuria prohibent, sanctos habent, iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quod in eadem inopia, egestate, patientia qua Germani permanent, eodem victu et cultu corporis utuntur; Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur, paulatim adsuefacti superari multisque victi proeliis ne se quidem ipsi cum illis virtute compa
Abbreviated transcription (Latin):
se fore tutiores arbitrantur. repenti¬
ne incursionis timore sublato. cum
bellum ciuitas aut inlatum defen¬
dit aut infert. Magistratꝰ qui ei
bello presint. ut uite necisq habe¬
ant potestatem. deliguntur. In pa¬
ce nullꝰ ẽ cõmunis magistratus. sed
pͥncipes regionum atq pagoꝵ inter
suos ius dicunt. controuersiasq mi¬
muint. Latrocinia nullam ha¬
bent infamiam. que extra fines cuiꝰ¬
q ciuitatis fiunt. atq ea iuuentu¬
tis exercende ac desidie minuende
causa fieri predicant. Atq ubi quis
ex pͥncipib in concilio dixit. se ducẽ
fore. qui sequi uelint ꝓnteantur.
consurgunt hi qui & causam & ho¬
minem ꝓbant. suumq auxilium
pollicentur. atq a młticudine collau¬
dantui. Qui ex his secuti ñ sunt. in
desertoꝵ ac ꝑditoꝵ num̃o ducuntur.
omniũq his rerum postea fides dero¬
gatur. hospites uiolari fas ñ ẽ. qui
quacumq de causa ad eos uenerunt.

Expanded text:
se fore tutiores arbitrantur repentise fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab