comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
effudissent nõ posse romanos eot
locis occurrere uel si eas in unid̃
contͣxissent tanta siml coacta
sarciia tollerare / Quod ultimũ
pcipue ꝙͣ prudent̾ opmarent᷑
plia ista nouissima docuisse de¬
buerant sed sunt multi qui n¬
chil euentuꝵ cogitare didic̾mt
insi quod cupuit eueire Gic
indomritu fortũe caput suo sb̃s¬
termit desideuo sepissime q fal¬
liitur.. Ex eodem fonte sunt
qui sua int̾ multos agitata cõ¬
filia nnĩqua in notitiã hostiu
uentura et quia uulgari eano¬
lunt nͨ uulgari quĩdem posse
cõfidunt hoc in pñs Biecli¬
riges passi sũt/ Si quide Ce
Cesar Rebus apud Eduos R¬
te cõpositis pridie kralen qa
nuarii tempore haud sane ex¬
atui ad iter oportuo uibracte
digreditur edicitq militib
ut uillaꝵ incendiis abstiu̾ent
ne haud ex̾citui pabulũ desit
aut hostes territi spectaculo se se
in tutũ eripiant Ita Raptim ĩ
Bicturigũ fines unde hostilia
nutiabant᷑ irrupit Premissi

Expanded text:
effudissent, non posse Romanos tot effudissent, non posse Romanos tot locis occurrere, vel, si eas in unum contraxissent, tantam simul coactam sarcinam tolerare. Quod ultimum precipue quam prudenter opinarentur, prelia ista novissima docuisse debuerant. Sed sunt multi, qui nil eventurum cogitare didicerunt, nisi quod cupiunt evenire: sic indomitum fortune caput suo substernunt desiderio, sepissimeque falluntur. Ex eodem fonte sunt, qui sua inter multos agitata consilia numquam in notitiam hostium ventura, et, quia vulgari ea nolunt, nec vulgari quidem posse confidunt. Hoc in presens Bituriges passi sunt. Siquidem Cesar, rebus apud Eduos rite compositis, pridie kalendas Ianuarias, tempore haud sane exercitui ad iter opportuno, Bibracte digreditur edicitque militibus, ut villarum incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, aut hostes territi spectaculo sese in tutum eripiant: ita raptim in Biturigum fines, unde hostilia nuntiabantur, irrumpit. Premissi
Abbreviated transcription (Latin):
honesto labore fessis militibz quie¬
tem dabat nũꝙͣ aĩo ociosus seꝑ
in futurũ ꝓmines et uentura
p̾t̾itis conferens adu̾sus q oĩa
que cau aliqͦ euenire possent
quasi pntia cõsilio iam ĩstructꝰ
ut uix umꝙͣ sibi ĩ premeditatu
aliquid accideret/ quod eciam
de morte eiꝰ quidã opmati sũt¬
de quo suo dicemus loco ¶ Et hec qͥ¬
dem ip̃e uietor uicti aut galli nͤ
qͥesc̾ẽ pot̾ant ⁊ Impoĩtum iugũ¬
neq suscine uolebant neq excute
ualebant Indountoꝵ came ac fra¬
giliũ more bonũ excutẽ intebat᷑
hinc ꝑ urbes ac populos et trac¬
catus uarii ⁊ cõiuratões nouar
ꝙ reꝵ undiq scudia resurge¬
bant ac uelut maipienciu tem¬
pescatum murmura loginquis
e licoribus resonabant horum
causa motuu erat quia galli po¬
tentia solam que utiq magna
erat nõ uiutute aut fortunã
sua metientes dicebant proq
copto hebant uł si copias suas

Expanded text:
m quiescebat, quam honesto labore fessis militibus quiem quiescebat, quam honesto labore fessis militibus quietem dabat; numquam animo otiosus, semper in futurum providens et ventura preteritis conferens adversusque omnia, que casu aliquo evenire possent, quasi presentia, consilio iam instructus, ut vix unquam sibi impremeditatum aliquid accideret; quod etiam de morte eius quidam opinati suntde quo suo dicemus loco. Et hec quidem ipse victor; victi autem Galli nec quiescere poterant, et impositum iugum sustinere nolebant neque excutere valebant, indomitorum tamen ac fragilium more boum excutere nitebantur. Hinc per urbes ac populos et tractatus varii et coniurationes, novarumque rerum undique studia resurgebant, ac velut incipientium tempestatum murmura longinquis e litoribus resonabant. Horum causa motuum erat, quod Galli potentiam solam, que utique magna erat, non virtutem aut fortunam suam metientes dicebant proque comperto habebant, vel, si copias suas
Abbreviated transcription (Latin):
in fide atꝙ̃ obedientia cotine¬
ret ¶ utriq gẽti captiuos suos ulr̃
rescituit milia erant circit̾ uigĩti
his gescis ex̾citũ ne uni ꝓuincie
grauis eet ita oĩbus si qui em̾¬
gerent casib ꝓmpcius ⁊ ꝓxĩo
subueirẽt ꝑ idonea loca disꝑsit
duas scilicet legiones in sequa¬
nos his preficit la bienũ Cui ma¬
rcum Semproniũ rutilũ dat
collegam cotidem legiones in Re¬
mos ne a bellonatis molestentur
his Gaiũ fabii ⁊ miutu Ba¬
siliũ legatos p̾ficit unã legionẽ
in Ambibarecos sub Gaio Antis¬
cio. uñã in Bicuriges sub Tito
cextio unã in Ruchenos sub Ga¬
io canmo rebillo peliquas cabili¬
one ⁊ matiscone sub qͥnto Tulio
Cicerone mag̾ Ciceroins fratre
¶Publioq sulpitio secus araꝵ
amẽ ad Rei scilicet frumẽtarie
curã Ipe aũt libracte de quo
diximiꝰ Eduoꝵ opido hĩbna¬
uit/ his ꝙ ꝑ lr̃as Senatui nũ¬
ciatis dieꝵ uiginti suppᵃ ͦ Ro

Expanded text:
in fide atque obedientia continein fide atque obedientia contineret, utrique genti captivos suos ultro restituit; millia erant circiter viginti. His gestis, exercitum, ne uni provincie gravis esset utque omnibus, si qui emergerent, casibus promptius e proximo subvenirent, per idonea loca dispertiit, duas scilicet legiones in Sequanos; his prefecit Labienum, cui Marcum Sempronium et Rutilium dat collegam; totidem legiones in Remos, ne a Bellonatis molestentur; his Gaium Fabium et Minucium Basilium legatos preficit; unam legionem in Ambibarcos sub Gaio Antistio; unam in Bituriges sub Tito Sextio, unam in Ruthenos sub Gaio Caninio Rebilo; reliquas Cabillone ac Matistone sub Quinto Tullio Cicerone, magni Ciceronis fratre, Publioque Sulpicio secus Ararim amnem ad rei scilicet frumentarie curam. Ipse autem Bibracte, de quo diximus, Eduorum oppido, hibernavit. Hisque per litteras senatui nuntiatis, dierum viginti supplicatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ mortuũ p̾elegit/ Ip̃m ergo
qui tot motus exauerat ⁊ reli¬
quos p̾ncipes hoscui solo ante
castra residens suscepit illud
Regiis armisq ⁊ faleris ante
gẽnuã uietoris notiss mia illã
uocem edidit ¶ Et habe hic in¬
quit forte uirum uir fortissie
uicisa et hoc quidem dictũ hãc¬
q deditionẽ florus brenis ⁊ cõp¬
tus historicus ad gergoma fac¬
tam dicit ubi ml ꝓsꝑum fuisse
Romanis cerciores loquũcur his¬
torie sid alexĩa igitur hec fuis¬
se his credendũ qui Rebus int̾¬
fuere Arma p̾terea ⁊ captinos
simil Cesar accepit quos om̃es ꝑ
ex̾citum singula capita singłis
militib diuisit ĩ predam pret̾
eduos atq alũnos hos sibi reti¬
nuit si fortassis eor p̾cio Recu¬
ꝑare ppłos illos posset ¶Succe¬
ssit quod intenderat/ Nam pro¬
fectus in Eduos urbem sñ p̾lio
recepit eo quoq ab aluerns pla¬
cata legatio sub idem tempꝰ be¬
uit suos in illiꝰ potate fucu¬

Expanded text:
quam mortuum, preelegit. Ipsum ergo, quam mortuum, preelegit. Ipsum ergo, qui tot motus exciverat, et reliquos principes hostium solio ante castra residens suscepit. Illudregiis armisque et phaleris ante genua victoris, notissimam illam vocem edidit: Et habe hec, inquit: fortem virum, vir fortissime, vicisti. Et hoc quidem dictum hancque deditionem Florus, brevis et comptus historicus, ad Gergoniam factam dicit, ubi nil prosperum fuisse Romanis certiores loquuntur historie. Ad Alexiam igitur hec fuisse his credendum, qui rebus interfuere. Arma preterea et captivos simul Cesar accepit, quos omnes per exercitum, singula capita singulis militibus, divisit in predam, preter Eduos atque Alvernos; hos sibi retinuit, si fortassis eorum pretio recuperare populos illos posset; successitque, quod intenderat. Nam profectus in Eduos urbem sine prelio recepit. Eo quoque ab Alvernis placata legatio sub idem tempus venit, suos in illius potestate futu
Abbreviated transcription (Latin):
copiant ignari tali tandem uer¬
ciugetorigis orone firmantui
¶E go inquit dies omes cestoi
bellũ hoc nõ mee sed pub ͤ uti¬
litatio consideratõe suscepi egri¬
q fidelitꝰ dum potui fatis aduer¬
santibus Rem aggressus exꝑtus¬
q onna ad ultimũ uietus sum
neq in me quitꝙͣ ampliꝰ neq ĩ
alio quod uideam spei ẽ Cedendũ
iam fortune censes cui libentius
fateor non cederem sed melucta¬
bilis et ĩnicta est Id unum
cogitandum Restat romaiis
uictoribus qualit̾ satissiat Id¬
q ego nõ aliter ꝙͣ mei ipuis
seu captinitate seu morte fieri
posse sentio ad utrũq ego etiam
equo aio paratus sum seu binꝰ
seu occisus in manus hostĩ uene
platenus Cesaiem quem suꝑa¬
re non possimus Ad quem
de hac Re legatos ꝙ¬
mittendos censeo facile mꝓbat u¬
nusquisq qd sine ꝑiculo suo
fit Ita pubᵃ de consilio cũ hac
optione mittutur. ad Cesarem
legati ille uinu bercingetorigẽ

Expanded text:
 consilii capiant, ignari, tali tandem Ver consilii capiant, ignari, tali tandem Vercingetorigis oratione firmantur: Ego, inquit, deos testor, bellum hoc non mee, sed publice utilitatis consideratione suscepi egique fideliter, dum potui. Fatis adversantibus rem aggressus expertusque omnia ad ultimum victus sum. Neque in me quicquam amplius neque in alio, quod videam, spei est. Cedendum iam fortune censeo, cui libentius, fateor, non cederem, sed ineluctabilis et invicta est. Id unum cogitandum restat, Romanis victoribus qualiter satisfiat; idque ego non aliter, quam mei ipsius seu captivitate seu morte, fieri posse sentio. Ad utrumque ego etiam equo animo paratus sum, seu vivus seu occisus in manus hostium venire. Placemus Cesarem, quem superare non possumus, ad quem de hac re legatos mittendos censeo. Facile approbat unusquisque, quod sine periculo suo fit: ita publico de consilio cum hac optione mittuntur ad Cesarem legati. Ille vivum Vercingetorigem,
Abbreviated transcription (Latin):
pe demũ mediam se se in atiem
t̾rifico impetu cõiecisset labentẽ¬
ꝙ rem furmasset acq ita pmis¬
cuisset ut nullus missibilib lo¬
s cus esset ¶ Sed gladiis ona ge¬
srerentur demq sub quocuq du¬
ce alio labi ⁊ fuere onña potus¬
sent magͣ est enĩ umius uirtus
homis magna fortua omibus
tandem p̾liis uietor cesar sigͥs
multis militaribus ad se relatis
ingenti scrage hominũ facta et
ducibus multis cesis uercassie¬
lamũ siluernum auxilioꝵ du¬
cem omiu uiuũ cepͣ plurum int̾¬
fecti pauci fuga elapsi et nisi
milites Romam tanto ⁊ cam ua¬
rio labore haud inmito fatigati
insequi nequiuisset uix aliqͥs
euasisset missus tam equitatꝰ
a Cesare nocte media ad inseq̃n¬
dos ꝓfugos cum ultimos actigis¬
set multos capit/ multos ĩter¬
ficit/ Ceteri hac illac mcertis
fuge uestigiis in priam quisꝙ
uam abeunt nitiant ꝙ que
uiderant ¶Tit obcessi onui spe
consupta et quid agant quid

Expanded text:
ipse demum mediam sese in aciem ipse demum mediam sese in aciem terrifico impetu coniecisset, labantemque rem firmasset, atque ita permiscuisset, ut nullus missilibus locus esset, sed gladiis omnia gererentur, denique sub quocumque duce alio labi et ruere omnia potuissent. Magna est unius virtus hominis, magna fortuna. Omnibus tandem preliis victor Cesar, signis multis militaribus ad se relatis, ingenti strage hominum facta et ducibus multis cesis, Vercasivelanum Alvernum, auxiliorum ducem omnium, vivum cepit. Plurimi interfecti, pauci fuga elapsi; et nisi milites romani tanto et tam vario labore haud immerito fatigati insequi nequivissent, vix aliquis evasisset. Missus tamen equitatus a Cesare nocte media ad insequendum profugos quum ultimos attigisset, multos capit, multos interficit: ceteri hac illac incertis fuge vestigiis in patriam quisque suam abeunt, nuntiantque, que viderant. At obsessi, omni spe consumpta, et quid agant, quid
Abbreviated transcription (Latin):
pulsi pria dum ad Romanas
cuscodias uenissent gemitu atq
ob secracionib instant in ẜuitutẽ
Recepi cibo resici negat Cesar eos¬
ꝙ unde uen̾ant moy renti iubet¬
¶ Dum talia obcessi agut expͦ¬
tata aderãt auxilia que cast̾o iux
rmana castra dispoitis die pmo
omem que ante A lepiã erat cõ¬
ꝑleu̾ẽ plaintiem hor rendũ hosti¬
bus spectaculu in Romam eent
obcessi uero letissimũ Ita conspͨtu
p̃o gaudiũ et gratulatio fie̾r igẽs
quin assupta fidutia portis egͦssi
eruptiom ac prelio p̾ꝑantir de¬
sar ad om̃ia pntissimo animo su¬
as copias partitus hos uinis hos
aliis obicit duobus magnis preli¬
is ea in ualle certatũ est tercio eciã
ancipiti erat q eos hosciũ inciuisus
ardentior quo suoꝵ sub oculis pu¬
gnabãt᷑ nec latere cuiusꝙͣ uirtus
dixiniꝰ cõgressu adeo in extremo
romana res scetit ꝙ nõ insi Cesar
labienũ cũ cohortibus ⁊ inde ali¬
os atqs alios in tp̃re sumisset et

Expanded text:
pulsi patria, dum ad romanas pulsi patria, dum ad romanas custodias venissent, gemitu atque obsecrationibus instant in servitutem recipi, cibo refici. Negat Cesar, eosque, unde venerant, mox reverti iubet. Dum talia obsessi agunt, expectata aderant auxilia, que, castris iuxta romana castra dispositis, die proximo omnem, que ante Alexiam erat, complevere planitiem, horrendum hostibus spectaculum, ni Romani essent, obsessis vero letissimum. Itaque conspectu ipso gaudium et gratulatio ingens fieri, quin, assumpta fiducia, portis egressi eruptioni ac prelio preparabantur. Cesar ad omnia presentissimo animo suas copias partitus hos unis hosque aliis obicit. Duobus magnis preliis ea in valle certatum est, tertio etiam ancipiti, eratque eo hostium incursus ardentior, quo suorum sub oculis pugnabatur, nec latere cuiusquam virtudiximus, congressu, adeo in extremo romana res stetit, quod, nisi Cesar Labienum cum cohortibus et inde alios atque alios in tempore submisisset, et
Abbreviated transcription (Latin):
Impiũ querũt Idq ex finiru¬
rũ posse cognosci qui uicti abe¬
is amissis legibus patriis ⁊ ꝑ¬
dita libtate graui iugo pressi sub
ĩmortali ẜuitio uitam agunt.¶ Et
si factũ non fuiss ẽẽ tam̃e facieñ
ꝙ erempla uirtutis ut maioi¬
bus accipienda sic post̾is sic tra¬
denda ⁊ fortitudiẽ opa uiris fo¬
⁊tib incoanda multomagis igi¬
tur imitanda hec sina drito¬
gnati fuit ferox quidem ⁊ fero¬
cis indes ammi atq ideo ne Re¬
cepta quidem sed dilata in tempus
ultime neccessitatis ad huc tamẽ¬
utruq exuriendo licet ⁊ ꝑcendo
aliquot diebus uim potãt deli¬
beratũ tam̃ in pñs ut inepti ad
bellum uel seyu uel ualitudme
uel etate pellant᷑ pulsi in pͥmno
mandubii quoꝵ erat opidu qui¬
P eos amice suis muris excepãt
documẽtum eudes ne quis arma¬
tos hospites intra suu lunẽ sp̃o¬
te recipiant. Cedunt em qura
armis hi uõ cum cõuigib aca
natis ⁊ annosis pentib ꝑ suos

Expanded text:
imperium querunt; idque ex finitiimperium querunt; idque ex finitimis posse cognosci, qui victi ab eis, amissis legibus patriis et perdita libertate gravi iugo pressi suo immortali servitio vitam agunt; et si factum non fuisset, esse tamen faciendum, quod exempla virtutis, ut a maioribus accipienda, sic posteris sint tradenda; et fortitudinis opera viris fortibus incohanda. Multo magis igitur imitanda hec sententia Tritognati fuit, ferox quidem et ferocis index animi, atque ideo ne recepta quidem, sed dilata in tempus ultime necessitatis. Adhuc enim, esuriendo licet et parcendo, aliquot diebus vivi poterat. Deliberatum tamen in presens, ut inepti ad bellum vel sexu vel valitudine vel etate pellantur. Pulsi in primis Mandubii, quorum erat oppidum, quique eos amice suis muris exceperant: documentum evidens, ne quis armatos hospites intra suum limen recipiat; cedunt enim iura armis. Hi vero cum coniugibus ac natis et annosis parentibus per suos
Abbreviated transcription (Latin):
rilicer quidem loqui ꝙ bene mo¬
⁊i uiris fortibua exoptandio
sit nõ tam̃ẽ utilicer nec cõsulte
sacis ꝙ eoꝵ mors nõ ip̃os mõ
sed illos quoq qui eis auxilio
uemiant deiectura sic int̾ suorũ
tot cadauã nõ equis anmis pu¬
gnaturos qui si neq ip̃i addi¬
fusas hostui cuscodias puenire
potuerunt neꝙͣ ꝙͣ tñ de illorum
fide dubitandum appropinqua¬
re em illos aut dubie Id q si
aluĩde nõ possit intelligi ex ip̃a
Romanoꝵ trepidatoe castroꝵ po¬
sse ppendi qui nõ tam anxie die
noctuq opib ncũberent insi
uim hoscui adee senturet haꝵ er¬
go sententiaꝵ altã rep̾hensa al¬
corporib eoꝵ qui mutiles bello
eent uiri fortes uitam sustenta¬
rent donͤ pͥnti auxilio Iuuarent᷑
Id ꝙ ⁊ sc̃m docuit bello altero
longe impari quo cunbri scilicet
gallias ante uererant ⁊ mc eo
ꝓmptius fiendu esse quo Cun¬
bri trasentes p̾dam nõ aliud q̃¬
rebant Romain aut cõfidentes

Expanded text:
riliter quidem loqui, quod bene moriliter quidem loqui, quod bene mori viris fortibus exoptandum sit; non tamen utiliter nec consulte satis, quod eorum mors non ipsos modo, sed illos quoque, qui eis auxilio veniant, deiectura sit, inter suorum tot cadavera non equis animis pugnaturos; qui si neque ipsi ad difusas hostium custodias pervenire potuerint, nequaquam tamen de illorum fide dubitandum; appropinquare enim illos haud dubie, idque si aliunde non possit intelligi, ex ipsorum Romanorum trepidatione castrorum posse perpendi, qui non tam anxie die noctuque operibus incumberent, nisi vim hostium adesse sentirent. Harum ergo sententiarum altera reprehensa, alcorporibus eorum, qui inutiles bello essent, viri fortes vitam sustentarent, donec presenti auxilio iuvarentur; idque et factum docuit bello altero longe impari, quo Cimbri scilicet Gallias ante vexaverant, et nunc eo promptius fiendum esse, quo Cimbri transeuntes predam, non aliud, querebant, Romani autem obsidentes
Abbreviated transcription (Latin):
distantib locis hominũ coactio
in tam paucis dieb fieri nequi¬
usset insi incredibilis quidem
cosensus onnu affuisset ¶Her
tam omib aior scimulis fesei¬
nari adeo res potuit quin dies
illa tͥgesima a Bercingetorige
predc̃a transisset tot ꝙ dies alii
ut Res egre ampliꝯ trahi posẜ
est ad cõsilia concuitur dicut᷑
sentence pro aior uarietate
dissimiles his deditio his placet
eruptio his uita pacifica his
honesta mors ¶Erat intͤ conci¬
liarios uir unus magne iter
suos opimonis origo illi alu¬
ma clarũ grenus dirus auio
aflexibile ꝓportum nom̃e bnro
Tritognatus ꝓptꝰ que no atre
fontasse fu̾it guditus alioꝵ
sentençiis quid iste suaserit
audue ꝙͣuis aũt oracio enis lons¬
riscula tam̃e hec onuz sunima
fuit dixit eos qui deditionem
suaderent nec audiendos qui¬
dem qm̃ nonne dedicionis fe¬
dam ⁊ miẜam suadeant ẜuitu¬
tem Eos uõ qui eruptionem ui¬

Expanded text:
distantibus locis hominum coactio distantibus locis hominum coactio in tam paucis diebus fieri nequivisset, nisi incredibilis quidam consensus omnium affuisset. Neque tamen omnibus animorum stimulis festinari adeo tanta res potuit, quin dies illa trigesima a Vercingetorige predicta transisset totque dies alii, ut res egre amplius trahi posset. est, ad consilia concurritur. Dicuntur sententie pro animorum varietate dissimiles: his deditio, his placet eruptio; his vita pacifica, his honesta mors. Erat inter consiliarios vir unus, magne inter suos opinionis: origo illi Alverna, clarum genus, durus animus, inflexibile propositum; nomen viro Tritognatus. Propter que non ab re fortasse fuerit, auditis aliorum sententiis, quid iste suaserit audire. Quamvis autem oratio eius longiuscula, tamen hec omnium summa fuit. Dixit eos, qui deditionem suaderent, nec audiendos quidem, quoniam nomine deditionis fedam et miseram suadeant servitutem; eos vero, qui eruptionem, vi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis atq amicitio freno atq uł¬
la/ Beneficior ab aliquo ꝑcep¬
tor obligatone acq memoria co¬
hiberi posset/ Erat q sp̃es impi¬
etatis atq ꝑfidie amicũ nosse
insi qui amicus ⁊ pat̾e sue eet
hmc libtatis et glorie sendio tã¬
ta merat a lacͥtas tanta spes tã¬
ta quasi iam pntis uictorie anti¬
apatio aĩoꝵ ut nullus eet opi¬
no Romanos tanti excitus cla¬
more atq cõsp̾tum ne dicam uim
acce arma passuros p̃ẜtim cum
obcessi eos Rebus cognitis quoti¬
die eruptioib excerent amo
melmatis ac deffessis tantam
subito nomu pondus acçedet de¬
cngetorix cõsobrmꝰ om̃iu auxi¬
lioꝵ dux eligitur datis e qua¬
libet urbe uiris prudentissimis
quoꝵ cõsilio Regeretur his ille
consiliis atq his armis plemsq
fiduciis ingentis Alexiam petit
et hi quidem festinabãt obcessi
aute consultabant neq nõ facile
magne res paruo tp̃re expediri
possut hec igitur tanta de tam

Expanded text:
tatis atque amicitie freno, neque ultatis atque amicitie freno, neque ulla beneficiorum ab aliquo perceptorum obligatione atque memoria, cohiberi possent; eratque species impietatis atque perfidie amicum nosse, nisi qui amicus et patrie sue esset. Huic libertatis et glorie studio tanta inerat alacritas, tanta spes, tanta quasi iam presentis victorie anticipatio animorum, ut nullius esset opinio Romanos tanti exercitus clamorem atque conspectum, ne dicam vim atque arma, passuros, presertim quum obsessi eos, rebus cognitis, quotidie eruptionibus exercerent, iamque declinatis ac defessis tantum subito novum pondus accederet. Decingetorigis consobrinus, omnium auxiliorum dux eligitur, datis e qualibet urbe viris prudentissimis, quorum consilio regeretur. His ille consiliis atque his armis plenusque fiducie ingentis Alexiam petit. Et hi quidem festinabant, obsessi autem consultabant; neque vero facile magne res parvo in tempore expediri possunt. Hec igitur tanta de tam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi tantũ gallie ꝑicułũ cẽsue¬
rũt neq tam̃ quod obcessus pe¬
ierat Imꝑator cogr̾ in bellũ
omes qui possent auma porta¬
re ne in infimĩtu cedet̾ sed sin¬
gulis cutatib certũ irmerũ
Impon̾e decreneriũ longũ est
singula prosequi ⁊ ꝙͣ ꝙͣ noticie
rerꝵ aliquid fortasse non minus
tam interdum cedii habiturum
quadragnita nel circiter nonna
urbi sunt bellatoꝵ q exhis
eguitu octo peditũ no ducenta
quadraginta milia Redacta cõ¬
ꝑio /Cum hac tanta multitudie
Recenti atꝙ integra decem ẜo¬
manis iam uincendo fessis legio¬
nibus ip̃is hostiũ in finib decer¬
candum erat ⁊ hec tanta armo¬
toꝵ moles hostiu nõ alibi ꝙ in
ge sal ac uiridomaro addito
conno attrebatensi qui om̃s Ce¬
saris familiarissum fuerant ex¬
plicita memoratur/ ¶ excusãt
factũ quia u tantũ scudn Recu¬
pande bellice glie ⁊ auite libta¬
tis incesẜat ut neq familiari¬

Expanded text:
sibi tantum Gallie periculum censuesibi tantum Gallie periculum censuerunt, neque tamen, quod obsessus petierat imperator, cogere in bellum omnes, qui possent arma portare; ne in infinitum cederet, in singulis civitatibus certum numerum imponere decreverunt. Longum est singula prosequi, et, quamquam notitie rerum aliquid fortasse utile, non minus tamen interdum tedii habiturum: quadraginta vel circiter nomina urbium sunt, bellatorumque ex his equitum octo, peditum vero ducenta quadraginta millia redacta comperio. Cum hac tanta multitudine recenti atque integra decem romanis iam vincendo fessis legionibus ipsis hostium in finibus decertandum erat. Et hec tanta armatorum moles hostium non alibi, quam in ge scilicet et Viridomaro, addito Comio Atrebatensi, qui omnes Cesaris familiarissimi fuerant explicita memoratur. Sed excusant factum, quia videlicet tantum studium recuperande bellice glorie et avite libertatis incesserat, ut, neque familiari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ tͥgnta diebus tollerari pos¬
sent obsidio ꝓperent ergo in se¬
gnitie impia octuagnnta milia
piens ac pecus frumẽtũ ꝙ
om̃e ad se relatum ꝑce mim¬
um ac maligne dispciens ueri spẽz
p̾bebat obcessi non erupcione no
ar mis sed ex pͤtatione ac miais
bellũ gerẽs auxilia undiꝙ pos¬
tulans ⁊ ex p̾tans / Cesar ex ꝓ¬
fugis ⁊ captuis de statu cercior
obcessoꝵ munimẽta et turres
et machinas nec nõ fuumenti
⁊ pabuli uberioris habũdatiã
⁊ quit qͥd in talibus huano ĩ¬
geno cogitari pot quo nõ ap¬
ꝑentibus tantum sed quocuq
aio fingi posset ꝑiculis obua¬
ret tanto scudio maturabat ut
legere ea nel audire difficile sit
que sibi factu quoq cũcta facilia
dietorie appetitus ⁊ glorie facie¬
bat ¶ds galloꝵ populi suors
reditu ad moniti ꝙ in arco ad
Alexiam res ẽeñt consilio cele¬
brato ⁊ auditis p̾ncipiũ senten¬
aio nullo pacco negligendum

Expanded text:
quam triginta diebus, tolerari posquam triginta diebus, tolerari posset obsidio; properent ergo, ni segnitie impia octoginta millia piens, ac pecus frumentumque omne ad se relatum parce nimium ac maligne dispertiens, veri speciem prebebat obsessi, non eruptione, non armis, sed expectatione ac nuntiis bellum gerens, auxilia undique postulans et expectans. Cesar, ex perfugis et captivis de statu certior obsessorum, munimenta et turres et machinas, nec non frumenti et pabuli uberioris abundantiam, et quicquid in talibus humano ingenio cogitari potest, quo non apparentibus tantum, sed quecumque animo fingi possent, periculis obviaret, tanto studio maturabat, ut legere ea vel audire difficile sit; que sibi factu quoque cuncta facilia victorie appetitus et glorie faciebat. At Gallorum populi suorum reditu admoniti, quam in arcto ad Alexiam res essent, concilio celebrato et auditis principum sententiis, nullo pacto negligendum
Abbreviated transcription (Latin):
diio ꝙ ad bñ quod ashtibilis
maxiieq nocturis quib nodu
ꝑactis ⁊ obsessis ad huc non ni¬
chil audentibus equescre p̾liũ
ante urbem plana in ualle cõse¬
ritur ubi cum uietoria Roma¬
noꝵ ⁊ multa hostii cedes eet
et quidam ex hoscibus intranu¬
ios Refugiendo castra deẜerent
pͥus ꝙͣ fuga omiu midaretur
claudi portas uerangetoris iu¬
bet Ante quoꝙ ꝙͣ uallũ ⁊ mu¬
intiones Cesaree complerentur
om̃es ꝙ precluderentur ad in
obsidiom graue ⁊ Inutilem
ab dicare disposuit quib tan¬
dein silentio noctis aberoitibus
aupia atq solliata mandatã Im¬
ꝑat ut urbes suas adeant et
ꝑ se quisq suos hortetur ut uii¬
u̾sos ferendis armis idoneos
in bellũ mittant neu se de li¬
bertate ⁊ gloria gallicana deq
om̃ib sic m̾itum int̾ manus
hosciũ ludibrio desiscendum
putent sed obcessis opem fer¬
re festinent opus eni esse cele¬
ritate. qm̃ omniu parsimomia
qualib exacta paulo amplius

Expanded text:
diisque ad unumquodque adhibitis maximeque nocturnis. Quibus nondum peractis, et obsessis adhuc nonnichil audentibus, equestre prelium ante urbem plana in valle conseritur. Ubi quum victoria Romanorum et multa hostium cedes esset, et quidam ex hostibus intra muros refugiendo castra desererent, priusquam fuga omnium nudarentur, claudi portas Vercingetorix iubet. Ante quoque, quam vallum et munitiones cesaree complerentur, omnesque precluderentur ad egrobsidioni gravem et inutilem abdicare disposuit. Quibus tandem silentio noctis abeuntibus, anxia atque sollicita cura imperat, ut urbes suas adeant, et pro se quisque suos hortetur, ut universos ferendis armis idoneos in bellum mittant, neu se de libertate et gloria gallicana deque omnibus sic meritum inter manus hostium ludibrio deserendum putent, sed obsessis opem ferre festinent; opus esse enim celeritate, quoniam omni parsimonia quantumlibet exacta paulo amplius,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ribili que ut quidam uolunt
placentie certe itin̾ẽ medio exar¬
cerat mira et uix credibli tunc
mermi ducis uirtute cõpressa¬
¶ Dum sic Cesari obsequitur
fortua et ut sic dix̾im adulat᷑
quãi eũ timeat et negare presenti
nchil audeat aliquid tamẽ ad¬
u̾sus absente ut flori uerbo utar
ausa ẽ forte ut ĩ mxtis adu̾si¬
tatibus ꝓsꝑitates eius efficeret
cariores Gi quidẽ pꝰmissi finto¬
nus et P. de lobella ad mares
ꝯuaticũ occupandũ ab octamo la¬
bone legato Pompei iam ĩ pela¬
go p̃pollentis arcũuentus Anto¬
nus ad dediconem fame cõpulsꝰ
est ubi illud memorãdũ facimus
eminũt ꝙ cũ ad eius auxilium
aliquot naues misse ab A filo alte¬
ro legato Ce saris ueissent et arte
celitum qui pompeiana in clas¬
se nauigabãt funbus illaqueate
eeñt Reliqͥs adiuuãte estu marise¬
uadentibus una sola opitginis
nautis acta exitũ nõ Inueĩt. E
circũfusis tocius hostũt ex̾atus us¬

Expanded text:
terribile, que, ut quidam volunt, terribile, que, ut quidam volunt, Placentie, certe itinere medio, exarserat, mira et vix credibili tunc inermis ducis virtute compressa. Dum sic Cesari obsequitur fortuna, et, ut sic dixerim, adulatur, quasi eum timeat, et negare presenti nichil audeat, aliquid tamen adversus absentem, ut Flori verbo utar, ausa est, forte ut, immixtis adversitatibus, prosperitates eius efficeret clariores. Siquidem premissis Antonio et P. Dolabella ad mare Adriaticum occupandum, ab Octavio Libone, legato Pompeii iam in pelago prepollentis, circumventus Antonius ad deditionem fame compulsus est; ubi illud memorandum facinus evenit, quod, quum ad eius auxilium aliquot naves misse a Basilo, altero legato Cesaris, venissent, et arte Cilicum, qui pompeiana in classe navigabant, funibus illaqueate essent, reliquis adiuvante estu maris evadentibus, una sola Opiterginis nautis acta exitum non invenit, sed circumfusi totius hostium exercitus us
Abbreviated transcription (Latin):
ar ex liberalitate ĩsita ex illo us¬
ꝙ ad uarum frumẽtũ eis pollice¬
tur addit ĩsuꝑ ut quisqͥs ex bel¬
lo aliquid amisisset quod penes
milites suos esset ei Restitueretur
militibus extiacõe fc̃a p̾ciũ Reꝵ
ip̃aꝵ de sua peciũa Rescituit his
uictis et ĩ dedicõem acceptis sic
citeriore hispama ĩ potatem Redac¬
ta ult̾ior nullo negotio ꝯsecuta
e. que sub.m. uarone tenebatur
Ille comitu secutꝰ exẽplũ cessit
ultro nec distulit comissa sibiꝓ
uinçia gades usq ⁊ occeanũ fortua
Cesari sequi et submissa coruice
iugũ poti ¶ Sic cõpoĩtis rebus
cum uictoria ⁊ mãsuetudis in¬
sign laude ex hispamia discessũ
Reddituq Rom̃a est Masilia in¬
tũn a legato Cesaris equoreo uic
ta c̾tanne et ut quidam asserũt
eu̾sa siue ut alii idq ẽ uerus cop¬
ta ꝑ dedicõem ac direpta nulla
Reꝵ suaꝵ cuubus relicta preter
Inopem sed cariore cuctis opib
libertatem et sedicione militum

Expanded text:
ar ex liberalitate insita ex illo usar ex liberalitate insita ex illo usque ad Varum frumentum eis pollicetur; addit insuper, ut, quisquis eo bello aliquid amisisset, quod penes milites suos esset, ei restitueretur: militibus, estimatione facta, pretium rerum ipsarum de sua pecunia restituit. His victis et in deditionem acceptis, et sic citeriore Hispania in potestatem redacta, ulterior nullo negotio consecuta est, que sub Marco Varrone tenebatur. Ille comitum secutus exemplum cessit ultro, nec distulit commissa sibi provincia Gades usque et oceanum fortunam Cesaris sequi, et, submissa cervice, iugum pati. Sic compositis rebus, cum victoria et mansuetudinis insigni laude ex Hispania discessum reditumque Romam est. Massilia interim a legato Cesaris equoreo victa est certamine, et, ut quidam asserunt, eversa, sive, ut alii, idque est verius, capta per deditionem et direpta, nulla suarum rerum civibus relicta, preter inopem, sed cariorem cunctis opibus, libertatem, et seditione militum
Abbreviated transcription (Latin):
libentꝰ ueniens ueĩam dedissem
Renuistis ueniam ⁊ ꝑastis bellũ
sed et nũc potẽtib ueniã do sup¬
pliciũ Remitto Igit᷑ in pace sed
ex̾atus dimittite nõ ut mecũ sint
sed ne cõtra me nichil letius mili¬
tes au dire potuisset quod uoce
gescu q̃ indicabant ¶ Rempe qͥ
penã metuerat gratissima atq
ex optatissimiã missionẽ sibi obti¬
gisse letabant᷑ ¶ Cum igit᷑ de tpĩe
aut de loco missionis agi ceptũ
ẽẽt milites pompeiam om̃es ma¬
nibus atq clamorib obtestari
ceꝑunt ut ibidem statĩq dimit¬
terent᷑. Rempe si dilata res eẽt
ꝓmissionibus nichil accũ iriqu¬
re ꝑiculũ et ĩfauscum bellum
o derant om̃e ĩ eo mali genus ex¬
ꝑti pacem optabãt ⁊ qͥetem que
tunt plene cogͦsatur dum ꝑdit᷑
finis fuit ut qͥ ĩ hispama posses¬
siones aut donnaliũ haberent sta¬
cu reliqui omes ad uarũ anez
Italie ĩ ing̾ssu dimittent᷑ ¶ Ce¬

Expanded text:
libenter veniens veniam dedissem: libenter veniens veniam dedissem: renuistis veniam, et parastis bellum. Sed et nunc petentibus veniam do, supplicium remitto. Ite igitur in pace, sed exercitum dimittite, non ut mecum sint, sed ne contra me. Nichil letius milites audire potuissent, quod voce gestuque indicabant; nempe qui penam timuerant, gratissimam atque exoptatissimam missionem sibi obtigisse letabantur. Quum igitur de tempore ac de loco missionis agi ceptum esset, milites pompeiani omnes manibus atque clamoribus obtestari ceperunt, ut ibidem statimque dimitterentur; nempe si dilata res esset promissionibus, nichil actum iri. Iure periculum et infaustum bellum oderant, omne in eo mali genus experti, pacem optabant et quietem, que tunc plene cognoscitur, dum perditur. Finis fuit, ut, qui in Hispania possessiones aut domicilium haberent, statim, reliqui omnes ad Varum amnem Italie in ingressu dimitterentur. Ces
Abbreviated transcription (Latin):
esementie tue potuis ꝙͣ mortis
auxilũ cõfugio nec nob cesar
licuit obseqͥo si fumꝰ et cõstates
neꝙ em tui odio sed ẜuande fider
scudio id egunꝰ ¶ Sed iam fidei¬
satis ac supplicii est et fides ⁊ pa¬
cientia uicta ẽ ⁊ multa grauia
⁊amus ⁊ corporib passi sumꝰ
et pati amplius nõ ualentes Gic¬
ꝙ ⁊ supplices oramꝰ ne ad ultia
ꝓgrediare supplicia ¶ Que cũ ille
dixisset Cesar semꝑ pronus as
ueniam nulli inquit ex om̃ib qͦs
cuule bellũ armaiit iorem ꝙ̃
uos hent aut cõẜuacois materiaz
aut q̃relle/ Ceteri em̃ om̃es adhũc
diem cum pugnare meliori codi¬
cone licuisset se se p̃lio congressu¬
ꝙ ualentes abstimiere ne fuso sã¬
gnie auium iter pacis obstruerẽt¬
¶ Golo uos ultro michi armati occur¬
ristis meas si qua sors esset uicto¬
rias moraturĩ/ Sed euenit uobis
ꝙ qͥbusdam ꝑtinacib ac suꝑbis
ut ad id quod insolent̾ recusau̾int
mox huiłr Reu̾tantur uobis ego

Expanded text:
clementie tue potius, quam mortis, clementie tue potius, quam mortis, auxilium confugio. Nec nobis, Cesar,licuit, obsequiosi fuimus et constantes. Neque enim tui odio, sed servande fidei studio id egimus. Sed iam fidei ac supplicii satis est. Et fides et patientia victa est. Multa gravia et animis et corporibus passi sumus, et, pati amplius non valentes, victi et supplices oramus, ne ad ultima progrediare supplicia. Que quunm ille dixisset, Cesar semper pronus ad veniam: Nulli, inquit, ex omnibus, quos civile bellum armavit, minorem, quam vos, habent aut commiserationis materiam aut querele. Ceteri enim omnes ad hunc diem, quum pugnare meliori conditione licuisset, sese prelio congressuque volentes abstinuere, ne, fuso sanguine civium, iter pacis obstrueret. Soli vos ultro michi armati occurristis meas, si qua sors esset, victorias moraturi. Sed evenit vobis, quod quibusdam pertinacibus ac superbis, ut ad id, quod insolenter recusaverint, mox humiliter revertantur. Vobis ego
Abbreviated transcription (Latin):
discurient poitoꝙ ad tp̃us culi
odio sme suspicone atq ullo metu
smił ut ĩ pace ag̾ent et Affra¬
mus as petreiꝰ repẽtina ac pessi¬
ma uutacõe ꝓpositi om̃es Cesaris
sod ĩhermes scilis et ĩ cautos ot¬
aderũt quo audito cesai semae
noluit nntari sed illoꝵ milites
suis ĩ castris Inuentos ut ducũ
ꝑfidie inscios et exꝑtes dimisit
inicolumes Tandem uero duces
Impii reꝵ Inopes om̃iu ⁊ ĩ pri¬
mis uiris atq equis quatuor ia
dieꝵ Ieiumo affectis colloquiũ pe¬
ciere ¶Hoc addito ut si cesari pla¬
cẽt secũ sumotis militib loquerẽ¬
tui ¶ Regauit hoc Cesar et si loqͥ
uellent cuetis audientib loquas¬
sit dato obside filio Offrami ĩ locu
a Cesare assignatum uenut et co¬
ram duob excitib u̾ba fecit Affra¬
rius hũilia ad modum ac demissa
Si inquit ab alio uictus essem nõ
mͥ ad accersenda mortẽ aut ma¬
mis aut ammꝰ defuisset Bed co¬
gitans te dignũ cui uitam debeae

Expanded text:
discurrerent, positoque ad tempus civili discurrerent, positoque ad tempus civili odio, sine suspicione atque ullo metu simul ut in pace agerent, Afranius ac Petreius repentina ac pessima mutatione propositi omnes Cesaris sos inermes scilicet et incautos occiderunt. Quo audito, Cesar suevitiam noluit imitari, sed illorum milites suis in castris inventos, ut ducum perfidie inscios et expertes, dimisit incolumes. Tandem vero duces impii rerum inopes omnium, et in primis viris atque equis quatuor iam dierum ieiunio afflictis, colloquium petiere, hoc addito, ut, si Cesari placeret, secum, submotis militibus, loquerentur. Negavit hoc Cesar, et, si loqui vellent, cunctis audientibus loqui iussit. Dato obside filio Afranii, in locum a Cesare assignatum veniunt, et coram duobus exercitibus verba fecit Afranius humilia admodum ac demissa. Si, inquit, ab alio victus essem, non michi ad arcessendam mortem aut manus aut animus defuisset. Sed cogitans te dignum, cui vitam debeam, ad
Abbreviated transcription (Latin):
igitur aut suos optue de se me¬
ritos sibiq carissimos ꝑiculis ac¬
q uuln̾ibus expon̾et sine quib
ut secunda sunt prelia uietoria
uix conaingit et fortue ꝯpuitt̾ent
quod ex pͤtacone cõfici ꝙͣ ꝙͣ aliquã¬
co seruis tutius tam̃ posset cũ sit
ducis officiũ nõ nuꝰ cõsilio ꝙͣfer¬
co ad uictoriam aspuare ¶ Exdi¬
u̾so aũt cur nõ eos uince̾ malet pͣ
occide᷑ qui licet eent adu̾sarii ci¬
ues erant hoc tn ducis optumi
cõsilĩi assueti cedibus milites non
laudabat ¶ Sed inuicem murmue¬
rabant quia dux cũ posset uincẽ
p̃lui nõ ituros Ille aũt que nõ
facile res mou̾ent u̾bis ĩ motus
in sutia ꝑsistebat uictoriã ĩcruẽ¬
tam sꝑans nec fefellit opinio u¬
nui hic int̾ moras accidit memo¬
ratu dignu nec exign Cesaree
leuitatis indicui dum eni inter
ptes deditio tractaret᷑ atq hac fidu¬
tia milites huic illic ⁊ colloqu̾e¬
ntu et paulatim e castͥs ĩ cast̃

Expanded text:
igitur aut suos optime de se meigitur aut suos optime de se meritos sibique carissimos periculis atque vulneribus exponeret, sine quibus, ut secunda sint prelia, victoria vix contingit; et fortune committeret, quod expectatione confici quamquam aliquanto serius, tutius tamen posset, quum sit ducis officium non minus consilio, quam ferro, ad victoriam aspirare? Ex diverso autem cur non eos vincere mallet, quam occidere, qui, licet essent adversarii, cives erant? Hoc tamen ducis optimi consilium assueti cedibus milites non laudabant, sed invicem murmurabant, quia dux, quum posset, vincere prelium non ituros. Ille autem, quem non facile res moverent, verbis immotus in sententia persistebat, victoriam incruentam sperans. Nec fefellit opinio. Unum hoc inter moras accidit memoratu dignum, nec exiguum cesaree lenitatis indicium. Dum enim inter partes deditio tractaretur, atque hac fiducia milites hinc illinc et colloquerentur, et paullatim e castris in castra
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaret ꝙ tuc pauor. aios ad ig¬
nauia Impellat nec sit qui sumo¬
tis tescibus concitatos reuocet at¬
Q cõtineat luce aut pudor̃e obscar
atq centurionn frenari ⁊ ad uir¬
tutem et ad fidem Retrahi ut cotͣ
metũ morteq cõsiste̾nt/ Cesar fato
res bellicas uoluẽte ad illerdam
cõpulsi hostes Cesar nero mayis
Imbrib ⁊ diliuuo aquaꝵ ĩgẽti
quide Rei frumetarie Inopia cu¬
cuuentus ꝑseu̾auit tam̃ ĩ inceptis
et omes difficultates sola ⁊ solicita
uirtute suꝑauit donec tandem ab¬
euntes sterili atq arido ĩ mõte dep̾¬
hensos obsedit atq ita crrcũdedit
ut ullus ad fugam exitus pacẽt
qua desꝑacone ꝯpulsi cum famne et
siti ultima p̾merent᷑ sepe erupere
et mori noluerut/ Quib Cesar
contra suui morem pugne copiã
nõ fecit sed intra muicones seq
suos cõtinuit ciuꝰ facti c̾t̾a erat
raçio ¶Eꝑabat em̃ eos as ex tͤma
ꝑductos sine p̾lio uinci posse sur

Expanded text:
pugnarent, quod tunc pavor animos ad igpugnarent, quod tunc pavor animos ad ignaviam impellat, nec sit qui, submotis testibus, concitatos revocet atque contineat; luce autem pudorem obstare, atque centurionum frenari et ad virtutem et ad fidem retrahi, ut contra metum mortemque consisterent. Ceterum fato res bellicas volvente, ad Ilerdam compulsi hostes. Cesar vero, maximis imbribus et diluvio aquarum, ingenti quidem rei frumentarie inopia circumventus, perseveravit tamen in incepto, et omnes difficultates sola et solita virtute superavit, donec tandem abeuntes sterili atque arido in monte deprehensos obsedit, atque ita circumdedit, ut nullus ad fugam exitus pateret. Qua desperatione compulsi, quum fame et siti ultima premerentur, sepe erumpere et mori voluerunt. Quibus Cesar contra suum morem pugne copiam non fecit, sed intra munitiones seque suosque continuit. Cuius facti certa erat ratio. Sperabat enim eos ad extrema perductos sine prelio vinci posse: cur
Abbreviated transcription (Latin):
quam in summa pace Reluiq̃rat
sola Respexit hispamã cogitas¬
ꝙ cũ pͥmum classis oportuitas
offluxiss uestigiis pomperum
assequi ne quid a tergo formidabi¬
le luiq̃ret decreuit ad occidentẽ
ꝓficisai ubi pompei copie ĩgentes
erant quaꝵ p̾sidio ille t̾rarum
tractus tenebat᷑ sub legatis tͥb
rone de quib tam cõteptum sen¬
ciebat ut moturus inter suos di¬
cẽt uado ad ex̾citũ sine duce mo¬
u Reu̾tar ad duce sme ex̾citu Eo
ulo ꝑgenti massilia federata ci¬
uitas et ab ip̃o pͥncipio romanis
anncissima nõ sui odio sed ĩgenti
studio Rei pubᵈ ͤ portas clausit
quã ille cum obsidione ciuxisset
decimo bruto cũ ꝑte copiaꝵ op¬
pugnadam liquit / Ipe ceptum
iter ꝑagens ad hispamas uenit
Ibi a petreio et afframo q̃ pͥmn
occurrerat bellũ incipiẽs cũ nullo
temporꝭ discͥmĩẽ eque die ac noc¬
te hostes aggrede̾tur cõsiliũ ducũ
fuit ne noctuuns horis aliquãdo

Expanded text:
quam in summa pace reliquerat, quam in summa pace reliquerat, solam respexit Hispaniam, cogitansque, quum primum classis opportunitas affulsisset, vestigiis Pompeium assequi, ne quid a tergo formidabile linqueret, decrevit ad occidentem proficisci, ubi Pompeii copie ingentes erant, quarum presidio ille terrarum tractus tenebatur sub legatis tribut Marco Varrone, de quibus tam contemptim sentiebat, ut moturus inter suos diceret: Vado ad exercitum sine duce, mox revertar ad ducem sine exercitu. Eo vero pergenti Massilia, federata civitas et ab ipso principio Romanis amicissima, non sui odio, sed ingenti studio reipublice portas clausit. Quam ille quum obsidione cinxisset, Decimo Bruto cum parte copiarum oppugnandam linquit; ipse ceptum iter peragens ad Hispanias venit. Ibi a Petreio et Afranio, qui primi occurrerant, bellum incipiens, quum nullo temporum discrimine eque die ac nocte hostes aggrederetur, consilium ducum fuit, ne nocturnis horis aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
bem Rom̃a u̾sus iter arripuit
toto belli gallici decẽmo nõ uisa
uiꝰ aduentus fama cogͥta quã¬
tus Rome t̾ror fu̾it aut facile dic¬
tu ẽ mlto quidõ maior ꝙͣ ueccesse
ẽẽt iratus quidem multis erat et
fortasse nõ Inmito sed iraciorem
si magnis excatusis ad nracudia
dc̃atura ip̃e sibi sua auctõitate
arripuit unde Cesaris dcatoĩs
nomẽ mlca quoq constituit in
quibus pro lege uolũtatꝭ fuit
ilsud inter cucta memorabile¬
¶ Nam errariũ populi Roma¬
ni quod tot uictorie tot secula
cõ plen̾ant Guo die exhausit
Incerq alia sqͥptum est protu¬
the saurizandi cupiditate sed lar¬
giendi Ram ut alter ait nemo
liberalius uictoria usus ẽ nchil
sibi retinuit p̾cer dispẽsandi
potatem ꝯpoitis Rebus urbais
ut uisũ est animũ ad externa
cõu̾cit Atq ĩ pͥmis Sicilia ac Ba¬
rdimiã duo illa orrea populi Ro¬
mani ꝑ legatos admistrare dispo¬
suit de gallia nichil sollicitus

Expanded text:
bem Romam versus iter arripuit, bem Romam versus iter arripuit, toto belli gallici decennio non visam. Cuius adventus fama cognita, quantus Rome terror fuerit, haud facile dictu est, multo quidem maior, quam necesse esset. Et iratus quidem multis erat, et fortasse non immerito, sed iratiorem si magnis ex causis ad iracundiadictaturam ipse sibi sua auctoritate arripuit, unde Cesaris dictatoris nomen; multa quoque constituit, in quibus pro lege voluntas fuit. Illud inter cuncta memorabile: nam erarium populi romani, quod tot victorie, tot secula compleverant, uno die exhausit, interque alia, ut scriptum est, protullia non thesaurizandi cupiditate, sed largiendi. Nam, ut alter ait, nemo liberalius victoria usus est: nichil sibi retinuit, preter dispensandi potestatem. Compositis rebus urbanis, ut visum est, animum ad extrema convertit, atque in primis Siciliam ac Sardiniam, duo illa horrea populi romani, per legatos administrare disposuit. De Gallia nichil sollicitus,
Abbreviated transcription (Latin):
q illũ portũ saxoꝵ molibus
Imectis obstrũe insus ẽ opus
nõ tm̃ homini sed nacũe imꝓbũ
acq mextͥcabile quod ip̃e cognos¬
cens uni ex amicis ¶A pedio
scͥbit lis u̾bis ¶ Pompeius se
opido cenet nos ad portas casc̃
hemus Conamur opus magnũ
et mltoꝵ dieꝵ ꝓpt̾ altitudiez
maris s camẽ nchil est quod
pocius faciamꝰ ab ucͦq portus
cornu moles Iacunꝰ nt aut il¬
lum ꝙͣ pͥmũ craice quod habet
Brũdusii copiaꝵ coganus aut
exitũ ꝓhibeaniꝰ Cum n̾o exitu
eum ꝓhibere illo modo nͣa ip̃mp
hibecem nõ poss catemis hos por¬
tus p̾clusit ¶ Bed neq sie de¬
tin̾e ualuit pompeiũ qͥn mari
adriatico durachiũ nauigaret
Cesca hoste digsso cũ sequi illu
nõ posset Brudusiũ ing̾ssus cõ¬
cionem habuit qua iustioam ca¬
use sue Iniurias q hostu oĩb
a ꝑiret ¶Quo facto cũ sua illis ĩ
locis Inutilis mora ẽet ne quid
sibi otiosum tempus afflue̾t br¬

Expanded text:
que illum portum, saxorum molibus que illum portum, saxorum molibus iniectis, obstruere nisus est: opus no tantum homini, sed nature, improbum atque inextricabile, quod ipse cognoscens uni ex amicis, Q. Pedio, scribit his verbis: Pompeius se oppido tenet: nos ad portas castra habemus. Conamur opus magnum et multorum dierum propter altitudinem maris, sed tamen nichil est, quod potius faciamus. Ab utroque portus cornu moles iacimus, ut aut illum quamprimum traicere, quod habet Brundusii copiarum, cogamus, aut exitu prohibeamus. Quum vero exitu eum prohibere illo modo, natura ipsum prohibente, non posset, catenis os portus preclusit; sed neque sic detinere valuit Pompeium, quin mari Adriaco Durachium navigaret. Cesar, hoste digresso, quum sequi illum non posset, Brundusium ingressus concionem habuit, qua iustitiam cause sue iniuriasque hostium omnibus aperiret. Quo facto, quum sua illis in locis inutilis mora esset, ne quid sibi otiosum tempus efflueret, ur
Abbreviated transcription (Latin):
discessisse dicutur ut michi Rur¬
sus bellũ ĩferrẽt nchil em̃ ma¬
lo ꝙ̃ et me mei simlem esse
et illos sui Quo dicto uix aliqͥd
umꝙ̃ dixi głiosiꝰ ac magͥficẽ¬
cus audini et hec qͥdem extra
sed nõ ut arbitror contͣ seriem
historie pro delectatone lectoris initꝰ¬
posui ad rem Redeo ¶Cum Cesar
⁊i puliam actigisset mox ⁊brũ¬
dusium a diit pompent q iam
p̾gressum ualida obsidione arcũ¬
sdit de quo Iisdem quib supra
sebit Namn et hec animi eus uu¬
dex epła uidetu. Cesar opio cor¬
nelioq salutꝭ et uni idus mar¬
cias Brudusiũ ueni ad murũ
Castra posui pompeiis ẽ Bbr̃u¬
dusii misit ad me N. magnũ
de pace ꝙ uisa sunt respondi
hoc uos scatim scire uolui cum
in spe uenero de compoitõe aliquid
me ꝯficẽ scatim uos cerçiores fa¬
ciani/ Et qͣm̃ ꝓpt̾ nauiũ penuriã
mari eum obside̾ nõ potãt time¬
no id qd om̃es cupiũt hoscis fu¬
gam famosissimũ maxunum¬

Expanded text:
discessisse dicuntur, ut rursus midiscessisse dicuntur, ut rursus michi bellum inferrent. Nichil enim malo, quam et me mei similem esse, et illos sui. Quo dicto vix aliquid unquam dici gloriosius ac magnificentius audivi. Et hec quidem extra, sed non, ut arbitror, contra seriem historie pro delectatione lectoris interposui. Ad rem redeo. Quum Cesar Apuliam attigisset, mox Brundusium adiit, Pompeiumque iam pregressum valida obsidione circumdedit; de quo iisdem, quibus supra, scribit; nam et hec animi eius index epistola videtur. Cesar Oppio Cornelioque salutem. Ad VII Idus Martias Brundusium veni; ad murum castra posui. Pompeius est Brundusii: misit ad me Nonium Magium de pace. Que visa sunt, respondi. Hoc vos statim scire volui. Quum in spem venero de compositione aliquid me conficere, statim vos certiores faciam. Et quoniam propter navium penuriam mari eum obsidere non poterat, timens id, quod omnes cupiunt, hostis fugam, famosissimum maximum
Abbreviated transcription (Latin):
sit ratio uincẽdi ut iẜicordia
et liberalitate nos munamius
id quem admodum fieri possit
nõnulla michi in mẽtem ueniũt
et multa reꝑiri possũt de his
Rebus Rogo uos ut cogitacoẽnem
suscipiatis. N. magni pompei
p̾fectu dep̾hendi scilicet meo ĩs¬
cicuto usus sum et eũ statĩ mis¬
sum feci Iam duo p̾fecti ꝑciũ
pompei ĩ mea pocestatẽ uen̾ime
⁊ ame missi sunt. Si uolent
grati esse debebunt pompeium
fectũ est ut res pubͤͣ in hñc
statũ pueniret/ Eidem cũ de hoc
scpsisset factũq laudasset Cice¬
ro qui se ad hec mediu ĩt̾ ꝑtes
mag᷑ licet anmi fluctuãcõne
et multa cõsilior uarietate te¬
mierat rescͥpsit his u̾bis Cesar
Rocte auguraris de me bene enim
tibi cogͥtus sum nichil ame abesse
longius crudelitate atq ego cum
ex ip̃a Remi magña capio uolupta¬
tem cum meu fc̃m probari abste
cͥumpho et gaudeo neq illud me
mouet ꝙ hi qui ame dimissi sũt

Expanded text:
sit ratio vincendi, ut misericordia sit ratio vincendi, ut misericordia et liberalitate nos muniamus. Id quemadmodum fieri possit, nonnulla michi in mentem veniunt, et multa reperiri possunt. De his rebus rogo vos ut cogitationem suscipiatis. Nonium Magium Pompeii prefectum deprehendi. Scilicet meo instituto usus sum, et eum statim missum feci. Iam duo prefecti partium Pompeii in meam potestatem venerunt, et a me missi sunt. Si volent grati esse, debebunt Pompeium fectum est, ut respublica in hunc statum perveniret. Eidem quum de hoc scripsisset factumque laudasset Cicero, qui se ad hec medium inter partes, magna licet animi fluctuatione et multa consiliorum varietate tenuerat, rescripsit his verbis: Cesar alutem dicit. Recte auguraris de me bene enim tibi cognitus sum: nichil a me abesse longius crudelitate. Atque ego quum ex ipsa re magnam capio voluptatem, tum meum factum probari abs te triumpho et gaudeo. Neque illud me movet, quod hi, qui a me dimissi sunt,