comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ullis molestiis sed etiam in maxĩs uoluptatibus habundantem
ominbus copiis ut excellas eciam pulchritudine et uiribus. Quo¬
cirea optimo quisq et splendidissimo ingenio longe illam uitã
huic antepouit. Ex quo efficitur homĩne nature obedientem hom̃
nocere non posse Demde qui alterũ uiolat ut ĩpẽ aliquid ꝯmodi
consequatur aut nichil existimat se facere contra uaturam
aut magis fugienda censet mortem paupertatem dolorem amis¬
sionem eciam liberorũ propinquoꝵ amitoꝵ qmͣ facere tiuquã ĩ¬
iuriam si nichil existimat contra naturã hom̃ibus uiolandis quid
tũ eo disseras qui omĩo hominẽ ex hose tollat. Sin fugiendum
id quidem tenset et multa illa peyora mortem paupertatem dolorẽ
erat in eo ꝙ ullũ aut corporis aut fortune uiciũ uiciis auimiꝰ gͣ¬
uius existimant. G ͦ unũ debet esse omnibus p̃positu ureadẽ

Expanded text:
ullis molestiis, sed etiam in maximis voluptatibus abundantem ullis molestiis, sed etiam in maximis voluptatibus abundantem omnibus copiis, ut excellas etiam pulchritudine et viribus. Quocirca optimo quisque et splendidissimo ingenio longe illam vitam huic anteponit. Ex quo efficitur hominem naturae oboedientem homini nocere non posse. Deinde, qui alterum violat, ut ipse aliquid commodi consequatur, aut nihil existimat se facere contra naturam aut magis fugiendam censet mortem, paupertatem, dolorem, amissionem etiam liberorum, propinquorum, amicorum quam facere cuiquam iniuriam. Si nihil existimat contra naturam fieri hominibus violandis, quid cum eo disseras, qui omnino hominem ex homine tollat? sin fugiendum id quidem censet, sed multo illa peiora, mortem, paupertatem, dolorem, errat in eo, quod ullum aut corporis aut fortunae vitium vitiis animi gravius existimat. Ergo unum debet esse omnibus propositum, ut eadem
Abbreviated transcription (Latin):
titur ut alioꝵ spoliis mãs facultates copias opes augeanius Neq
enim spectãt leges hoc uolunt incolumẽ esse tiuiũ cõiue¬
tionem. Quamꝰ qui dirimũt eos morte exilio uinculis dap̃¬
no coercent Atq hoc multo magis efficit ip̃a nature zatio
q̃ est lex cliuiria et humana tui parere qui uelit omines autem
parebiunt qui scdm̃ natirã uolunt uiuere nũꝙ̃ cõmittet ut alie¬
num appetat et id qd̾ alteri detraxerit sibi assumant. Etem̃
cum utilitate ꝯmiu magni animꝰ et excelsi est. Detrabere aut
de altero fui cõmodi cauia magis est contra naturã quã mors
quã clolor. qua cetera euisdem generis. Itẽq magis est scdm
naturam pro om̃ibus gentibus si fieri possit consezuandis aut
uiuandis maxunos labores molestiasq suscipere imitantem
herculem illũ quem hom̃i fama bñficioꝵ memor in concilio
celestium collocauit. quã uiuere in solitudine non modo sine

Expanded text:
titur, ut aliorum spoliis nostras facultates, copias, opes augeamus. Neque titur, ut aliorum spoliis nostras facultates, copias, opes augeamus. Neque enim spectant leges, hoc volunt, incolumem esse civium coniunctionem; quam qui dirimunt, eos morte, exsilio, vinclis, damno coërcent. Atque hoc multo magis efficit ipsa naturae ratio, quae est lex divina et humana; cui parere qui velit omnes autem parebunt, qui secundum naturam volent vivere, numquam committet, ut alienum appetat et id, quod alteri detraxerit, sibi adsumat. Etenim cum utilitate communi magni animi et excelsi est. Detrahere autem de altero sui commodi causa magis est contra naturam quam mors, quam dolor, quam cetera generis eiusdem. Itemque magis est secundum naturam pro omnibus gentibus, si fieri possit, conservandis aut iuvandis maximos labores molestiasque suscipere imitantem Herculem illum, quem hominum fama beneficiorum memor in concilio caelestium collocavit, quam vivere in solitudine non modo sine
Abbreviated transcription (Latin):
hominis incomodo sũa cõmodũ augeᷤᷤ magis est contra natiuã
quã mors quã paupertas. quã dolor quã cetera q̃ pnt aut corpi
accidere aut rebus exterius. Nam principio tollit cõiũctum
humanũ et societatem. Si eiuim sic erimis affecti ut propter
suu quisq emolimentũ spoliet aut uiolet alterũ dirũpi ne¬
cesse est eaniq iraxie est scdm̃ naturam humami generrs so¬
tietãte ut si unũqd̾q membꝵ sensum hũc hr̃et ut posse putarae
se ualere si proximi membri ualitudine ad se traduxisset debi¬
licari et interire totũ corpus necesse est. Sic si uinusquisq nr̃m ad
se rapiat comoda alioꝵ detrahatq ꝙ cuiq possit emolimẽti
sui grã sotietas hom̃i et cõmuitas euertat᷑ necesse est. Nam si¬
bi ut uiuisquisq malitꝙ ad usum uite ꝑtineat quã alteri ac¬
quizere concessum est uon repugnante natã illud nata nõ pa¬

Expanded text:
hominis incommodo suum commodum augere magis est contra naturam hominis incommodo suum commodum augere magis est contra naturam quam mors, quam paupertas, quam dolor, quam cetera, quae possunt aut corpori accidere aut rebus externis. Nam principio tollit convictum humanum et societatem. Si enim sic erimus affecti, ut propter suum quisque emolumentum spoliet aut violet alterum, disrumpi necesse est, eam quae maxime est secundum naturam, humani generis societatem. Ut, si unum quodque membrum sensum hunc haberet, ut posse putaret se valere, si proximi membri valetudinem ad se traduxisset, debilitari et interire totum corpus necesse esset, sic, si unus quisque nostrum ad se rapiat commoda aliorum detrahatque, quod cuique possit, emolumenti sui gratia, societas hominum et communitas evertatur necesse est. Nam sibi ut quisque malit, quod ad usum vitae pertineat, quam alteri acquirere, concessum est non repugnante natura, illud natura non pa
Abbreviated transcription (Latin):
honestas utilitatem secuta ẽ Itaq ut sine ullo errore diuidicaeᷤᷤ
possumus si quando tũ illo ꝙ honestu intelligimus putare ui
debit᷑ id quod appellamus utile fornilã quedam constituenda
est quã si sequemur in comꝑatiõe rerum ab officio numꝗͣ
recedemus Erit autẽ hec formula stoycoꝵ zacioni diseipliẽq
maxĩe consentanea. Quã ꝙ hys libris propterea sequimur
qui quorilam idem erãt qui achademiti q̃ honesta sunt
anteponũt᷑ hys qui uidentur utilia tamen splendidius hec ab¬
en̾s eis disserentur quibus quieꝙͣ honestum est idem utile ui¬
denir nec unle quicꝙͣꝵ ꝙ nõ honestu quã ab hys quibus et
honestum aliquid non otile aut non utile non honẽstu. Hobis¬
autem ura achademia magnam licentiam dat ut quodtuq
maxime probabile occurrat id nr̃o uize liceat defendere. Ded
redeo ad formulam Detrahere igit᷑ alteri aliquid et hom̃uez

Expanded text:
honestas utilitatem secuta est. Itaque, ut sine ullo errore diiudicare honestas utilitatem secuta est. Itaque, ut sine ullo errore diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est; quam si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus. Erit autem haec formula Stoicorum rationi disciplinaeque maxime consentanea; quam quidem his libris propterea sequimur,qui quondam idem erant, qui Academici, quae honesta sunt, anteponuntur iis, quae videntur utilia, tamen splendidius haec ab eis disseruntur, quibus, quicquid honestum est, idem utile videtur nec utile quicquam, quod non honestum, quam ab iis, quibus et honestum aliquid non utile et utile non honestum. Nobisautem nostra Academia magnam licentiam dat, ut, quodcumque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo ad formulam. Detrahere igitur alteri aliquid et hominem
Abbreviated transcription (Latin):
erit homines solere ui hac comꝑatione dubitare hoc ip̃m̃ sensis¬
se qđ dixit solere modo nõ etiã oportere. Etenm nõ modo plu¬
ris putare ꝙͣ utile uideatur quã ꝙ honestũ. Sed etiam hec com¬
pare itter se et in hys ad dubitare turpissimũ est. Quid ergo
est ꝙ nũquã dubitationẽ afferre soleat considerandũq uideat᷑
credo si quando clubitatio accidit quale id de quo consideretͤ
Sepe enim tempore fit ut ꝙ turpe plerũq haberi solet inueniat᷑
non esse turpe. Exempli causa portatur aliquid quod pateat la¬
cius Quod potest maius scelus quã non mõ hominem sed
etiam familiarem hominem occidere. Num igit᷑ se astrinxit
scelere si qui tyrainni occidit qm uis familiarẽ. Populo qͥ dẽ
romano non uidet᷑ qui ex onimbus preclaris factis illud piil¬
cherrimũ existiat. Uicit ergo utilitas honestatem ymo ro̾

Expanded text:
erit homines solere in hac comparatione dubitare, hoc ipsum sensiserit homines solere in hac comparatione dubitare, hoc ipsum sensisse, quod dixerit, solere modo, non etiam oportere. Etenim non modo pluris putare, quod utile videatur, quam quod honestum sit, sed etiam haec inter se comparare et in his addubitare turpissimum est. Quid ergo est, quod non numquam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit, quale sit id, de quo consideretur. Saepe enim tempore fit, ut, quod turpe plerumque haberi soleat, inveniatur non esse turpe; exempli causa ponatur aliquid, quod pateat latius: Quod potest maius esse scelus quam non modo hominem, sed etiam familiarem hominem occidere? Num igitur se astrinxit scelere, si qui tyrannum occidit quamvis familiarem? Populo quidem Romano non videtur, qui ex omnibus praeclaris factis illud pulcherrimum existimat. Vicit ergo utilitas honestatem? Immo vero
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt ne illi quidem septem sed ex mediorũ officiorum fre¬
quentia similitudinem quanda gerebant spem̃q sapientiu
Quo circa nec id qd uere honestum est fas est cũ utilis repug¬
nancia comꝑari ne id quod ꝯmuniter appellamus honestu
qd colitur ab his qui bonos se uiros haberi uolunt tũ emolimẽt
uinquã est comꝑandum tamq id honestũ quod in nr̃am in-¬
telligentiam cadit tuenlũ conseriandũq nobis est quã illud
ꝙ ꝓp̾e dicitur uereq honestũ sapientibus. Aliter enĩ tenerꝰ non
potest si qua ad uirtutem est fcã progressio Sed h. quid de hii
qui conseruatone officioꝵ existimantur bomꝰ  autem õmia
metuunt᷑ emoliment et comodis neq ea uolunt p̃ponderari ho¬
nestate hii solent inde libañdo honestũ cũ eo qui unile putant
compare bom uiri non solent. Itaq existimo panetiu tũ dix¬

Expanded text:
fuerunt, ne illi quidem septem, sed ex mediorum officiorum frefuerunt, ne illi quidem septem, sed ex mediorum officiorum frequentia similitudinem quandam gerebant speciemque sapientium. Quocirca nec id, quod vere honestum est, fas est cum utilitatis repugnantia comparari, nec id, quod communiter appellamus honestum, quod colitur ab iis, qui bonos se viros haberi volunt, cum emolumentis umquam est comparandum, tamque id honestum, quod in nostram intellegentiam cadit, tuendum conservandumque nobis est quam illud, quod proprie dicitur vereque est honestum, sapientibus; aliter enim teneri non potest, si qua ad virtutem est facta progressio. Sed haec quidem de iis, qui conservatione officiorum existimantur boni. Qui autem omnia metiuntur emolumentis et commodis neque ea volunt praeponderari honestate, ii solent in deliberando honestum cum eo, quod utile putant, comparare, boni viri non solent. Itaque existimo Panaetium, cum dix
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Quod autem in poeuiatibis in picturis ysu uenit ina
alisq quã pluribus ur delectent᷑ imperiti laudentq ea q̃ lan¬
danda non sint ob eam credo cansam ꝙ ĩ sit inhis aliquid
probiꝰ quod capiat ignaros qui idem ꝙ in unaquaq re picu sit
nequaqm uidicare Itaq tũ sint docti aꝑite desistunt facile
sententia hec igititr officia de quibus hys libris disserimus qͣi
sccla queclam honesta esse dicunt non sapientui mõ ꝓpͥa sed
cũ om̃u homi genere cõmunia Itaq hy om̃s in quibus ẽ
uirtut indoles tonnouent᷑ Nec uero cũ duo detii scipiõẽs
fortes uiri cõmemorantur aut cũ fabriciꝰ aut aristicles
iustus nõĩatir aut ob illis fortitudis aut ab hys iusticie tam¬
quã a sapiente pecitur exemplum. Nemo euim hor sieisas¬
piens ut sapienten uolunus intelligi nec hii qui sapientes¬
hapientes habiti et nominati mn cato. et c lelius sapientes

Expanded text:
sum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in sum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in aliisque compluribus, ut delectentur imperiti laudentque ea, quae laudanda non sint, ob eam, credo, causam, quod insit in iis aliquid probi, quod capiat ignaros, qui quidem, quid in una quaque re vitii sit, nequeant iudicare; itaque, cum sunt docti a peritis, desistunt facile sententia. Haec igitur officia, de quibus his libris disserimus, quasi secunda quaedam honesta esse dicunt, non sapientium modo propria, sed cum omni hominum genere communia. Itaque iis omnes, in quibus est virtutis indfortes viri commemorantur, aut cum Fabricius aut Aristides iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum; nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem volumus intellegi, nec ii, qui sapientes habiti et nominati, M. Cato et C. Laelius, sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
opinor sententia cum uirtute congruere semꝑ cetera autem q̃ scd
naturam esset ita lege̾ si ea uirtutiꝰ non zepũgnarent Quod
cũ ita sit putant quidam haut compationi non recte intro¬
ductam nec omĩo deeo genere quicꝙͣ precipiendum fuisse. Atq
illud quidem honestu ꝙ ꝓpͥ̾e uereq ditit̾ id in sapientibus
est solis neq a uirtute diuelli nũquã põt In hiis autem in qͥ¬
bus s apĩa perfecta non est ipm̃ illud quide perfectu honestu
nullo modo similitudines honesti esse possunt. Hec enimof¬
fitia de quibus hus libris desputamus media stoyti appellant
ea coiinia sunt et late patent q̃ et ingenii bonitate multi
assetuntur et progressione discendi. Iilud autem officiũ ꝙ rec¬
tu idem appellant profectum atq absolutũ est et ut idem di¬
tunt omnes numeros habet nec preter sapientem cadere inꝙ̃¬
quam potest. Cum autem aliꝙͦ actum est. In quo media of

Expanded text:
opinor, sententiam: cum virtute congruere semper, cetera autem, quae secundum opinor, sententiam: cum virtute congruere semper, cetera autem, quae secundum naturam essent, ita legere, si ea virtuti non repugnarent. Quod cum ita sit, putant quidam hanc comparationem non recte introductam, nec omnino de eo genere quicquam praecipiendum fuisse. Atque illud quidem honestum, quod proprie vereque dicitur, id in sapientibus est solis neque a virtute divelli umquam potest; in iis autem, in quibus sapientia perfecta non est, ipsum illud quidem perfectum honestum nullo modo, similitudines honesti esse possunt. Haec enim officia, de quibus his libris disputamus, media Stoici appellant; ea communia sunt et late patent; quae et ingenii bonitate multi assequuntur et progressione discendi. Illud autem officium, quod rectum idem appellant, perfectum atque absolutum est et, ut idem dicunt, omnes numeros habet nec praeter sapientem cadere in quemquam potest. Cum autem aliquid actum est, in quo media off
Abbreviated transcription (Latin):
possit utlitas cum honestate contendere itaq accepiims socra¬
tem execrari solitum eos qui primũ hec natura coherentia opi¬
mone detraxissent cui quida ita sunt stoyti assensi ut et quid¬
quid honestũ esset id utile esse censerent. nec utile quicquã
ꝙ non honestum. Quod si iͦs esset paneturs qui uirtute ꝓptc̃a
colenclam diceret ꝙͣ ea efficiers unlitatis esset ut hy qui res
expectandas uel uoluptate uel indolentia metiũtin licẽt ei
dicere utilitatem aliquando tũ honestate pugnare sed cu
sit his qui id solum bonũ iudicet ꝙ honestum sit. Que
autem huic repugnẽt sp̃e quadam utilitat eoꝵ neq accessio¬
ne ineliorem uitam fieri neq retessiõe peyorem non uidetur
debuisse eusinodi deliberationem introducere in qua qd̾ unle
uideretur cum eo ꝙ honestum est comꝑaret᷑. Etenim ꝙ sumũ
bonũ a stoytis dicit᷑ ꝯuenienter nature uiuere. Id habet hanc utl

Expanded text:
possit utilitas cum honestate contendere. Itaque accepimus Socrapossit utilitas cum honestate contendere. Itaque accepimus Socratem exsecrari solitum eos, qui primum haec natura cohaerentia opinione distraxissent. Cui quidem ita sunt Stoici assensi, ut et, quicquid honestum esset, id utile esse censerent nec utile quicquam, quod non honestum. Quodsi is esset Panaetius, qui virtutem propterea colendam diceret, quod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, quae autem huic repugnent specie quadam utilitatis, eorum neque accessione meliorem vitam fieri nec decessione peiorem, non videtur debuisse eius modi deliberationem introducere, in qua, quod utile videretur, cum eo, quod honestum est, compararetur. Etenim quod summum bonum a Stoicis dicitur, convenienter naturae vivere, id habet hanc, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pertita duas partes ab soluerit huic necesse est restare tertiam Pte¬
rea in extremo lib̾ tercio de hac parte pollicetur se deinteps es¬
se dicturum Accedit eodem testis locuples possidomiꝰ qui eciã
scribit in quadam ep̃ła.p runliu rufum dicere solere qui pa¬
netiu audierat ut uemo pictor esset inuentus qui inchoa ue¬
neris eam partem quã appelles inchoatam ⁊eliquisset ab solue¬
ret Oris enim pulchritudo reliqui corpis imitandi spẽm̃ affe¬
rebat sic ea q̃ ꝑanetius pretermisisset et non perficisset pres
tii dubitari non potest. recte ne hanc tertiam partem ad ex¬
quizendũ efficiu adiuxerit an secus de eo fortasse disputari
potest. Nam sine honestũ solum bonũ est ut stoytis placet si¬
ue quod honestu est id ita suminũ bonũ est que madmodũ
peripateticis uris uidet᷑ ut omnia ex altera parte collocata uix
uimmi mom̃ti instar habeant dubitandũ non est qͥn nuiquã

Expanded text:
pertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praetepertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praeterea in extremo libro tertio de hac parte pollicetur se deinceps esse dicturum. Accedit eodem testis locuples Posidonius, qui etiam scribit in quadam epistula P. Rutilium Rufum dicere solere, qui Panaetium audierat, ut nemo pictor esset inventus, qui in Coa Venere eam partem, quam Apelles inchoatam reliquisset, absolveret oris enim pulchritudo reliqui corporis imitandi spem auferebat, sic ea, quae Panaetius praetermisisset et non perfecisset proptti dubitari non potest; rectene autem hanc tertiam partem ad exquirendum officium adiunxerit an secus, de eo fortasse disputari potest. Nam, sive honestum solum bonum est, ut Stoicis placet, sive, quod honestum est, id ita summum bonum est, quem ad modum Peripateticis vestris videtur, ut omnia ex altera parte collocata vix minimi momenti instar habeant, dubitandum non est, quin numquam
Abbreviated transcription (Latin):
nos correctione quadam adhibita potissimũ secuti sumus tu
ficio solereut uno tũ clubitarent honestum ne id esset de quo age¬
ret an turpe asrero utile non esser an inutile tercio si id qui spẽm
teret deduobus generibus primis libris explicauit. De tercio
autem genere deinceps se scripsit dicturũ nec exoluit id quođ
ꝓ iiserat. Q uocdeo magis imiror quia scriptua a discipaloeurd
possidonio est trignita annis uixisse panetium postea quid̃eil¬
los lubros edidisset. D uem lorũ mnor a possidomo breuiter
hiis negant eum lotum a panetio pretermissitm sed consulto
relictum nec ominuo scribendum fuisse quia nũquã posset uni¬
litas tũ honestate pugnare De quo alter põt hr̃e dubirationẽ
adhibendum ne fuerit hoc genis quod in diuisione pãnecii
terciũ est au plane omittendu alterum dubitari non potest
quin a panetio susceptũ sit s zelictu. Nam qui e diuisione tri¬

Expanded text:
nos correctione quadam adhibita potissimum secuti sumus, trnos correctione quadam adhibita potissimum secuti sumus, trficio solerent, uno, cum dubitarent, honestumne id esset, de quo ageretur, an turpe, altero, utilene esset an inutile, tertio, si id, quod speciem iscerni oporteret, de duobus generibus primis tribus libris explicavit, de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum nec exsolvit id, quod promiserat. Quod eo magis miror, quia scriptum a discipulo eius Posidonio est triginta annis vixisse Panaetium, posteaquam illos libros edidisset. Quen locum miror a Posidonio breviter  assentior iis, qui negant eum locum a Panaetio praetermissum, sed consulto relictum, nec omnino scribendum fuisse, quia numquam posset utilitas cum honestate pugnare. De quo alterum potest habere dubitationem, adhibendumne fuerit hoc genus, quod in divisione Panaeti tertium est, an plane omittendum, alterum dubitari non potest, quin a Panaetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui e divisione tri
Abbreviated transcription (Latin):
quidquã aliud audire quid cũ om̃ĩbus est faciendum qui uit̾a
honestam in gredi cogitant Tum haut scio an nemini pocius quã
tibi sustines enim non paruam expectatiom̃ unitande industrie
nre magnam honoꝵ non nullã fortasse homĩs. Suscepisti omis p̃¬
terea graue et athenaꝵ et cratippi ad quos tũ tamquã ad merca¬
tiuram bonarũ artiũ sis profectus uianem ⁊edue turpissimũ est
dedecorante et uibis auctoritatem et magist᷑ Quare quantu co¬
niti animo potes quantũ labore contendere si discendi labot est
potius quã uoluptas tantum fac ut efficias neue tornitas ut¬
ne cum om̃ia suspeditata sit a nobis tute tibi defuisse uideare
Seci ħ hactenus Multa enĩ sepe ad te cohor tandi gratia scripsimꝰ
nũc acł ⁊eliquam partem ꝓposite diuisiomis reuertam᷑. Panetis
emus qui sine controuersia de officiis accuratissime disputauit qͦ

Expanded text:
quicquam aliud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam quicquam aliud audire. Quod cum omnibus est faciendum, qui vitam honestam ingredi cogitant, tum haud scio an nemini potius quam tibi; sustines enim non parvam exspectationem imitandae industriae nostrae, magnam honorum, non nullam fortasse nominis. Suscepisti onus praeterea grave et Athenarum et Cratippi; ad quos cum tamquam ad mercaturam bonarum artium sis profectus, inanem redire turpissimum est dedecorantem et urbis auctoritatem et magistri. Quare, quantum coniti animo potes, quantum labore contendere, si discendi labor est potius quam voluptas, tantum fac ut efficias neve committas, ut, cum omnia suppeditata sint a nobis, tute tibi defuisse videare. Sed haec hactenus; multa enim saepe ad te cohortandi gratia scripsimus; nune ad reliquam partem propositae divisionis revertamur. Panaetius igitur, qui sine controversia de officiis accuratissime disputavit, quemque
Abbreviated transcription (Latin):
geuis mouimenta mandata litteris nullũ opus oci nullũ solic¬
dinis munus extat. Ex quo intelligi debet illum mentis agitãtoe¬
inuestigationeq earum rerũ quas cogitando consequebat᷑ nec õciasu
nec solum uinqua fuisse. Hos autem qui non tañtu ⁊oboris habemꝰ
ut cogitatione tatita solitudine abstrabamur ad hanc scribendi
opera onine stucłiũq turam conuertimus Itaq plura beeui tempe
euersa quã multis ãnis stantem ⁊e publita scripsimus: Sed cu
tora phya mi cycero frugifere et fructuosa nec ulla pais euis inculta
ac deserta sir cum nullus feratior in ea locus est nec uereor quã de of¬
ficiis a quibus constanter honesteq uiuendi precepta ducunt᷑. Qua¬
re quaqua a cratippo nro principe huꝰ memorie philosophoꝵ hec
te assidue audire atq accipere confido tamen conducere arbitior
talibus aures tuas pocibus undiq circum sonare nec eas si ficri possit

Expanded text:
genii monumenta mandata litteris, nullum opus otii, nullum solitugenii monumenta mandata litteris, nullum opus otii, nullum solitudinis munus exstat; ex quo intellinvestigationeque earum rerum quas cogitando consequebatur neque otiosum nec solum umquam fuisse'. Consequut cogitatione tacita a solitudine abstrahamur, ad hanc scribendi operam omne studium curamque convertimus. Itaque plura brevi tempore eversa quam multis annis stante re publica scripsimus. Sed cum tota philosophia, mi Cicero, frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, tum nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de officiis, a quibus constanter honesteque vivendi praecepta ducuntur. Quare, quamquam a Cratippo nostro, principe huius memoriae philosophorum, haec te assidue audire atque accipere confido, tamen conducere arbitror talibus aures tuas vocibus undique circumsonare, nec eas, si fieri possit,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando et cetu hoimĩ frequentiaq interdũ tamꝙͣ in portum
se in solitudinem zecipiebat nostrũ autem ociũ negotiũ inopia
non requiescendi studio constitutũ est. Extincto eium senatu de¬
litisq uditiis quid est quod dignũ nobis aut in turia aut in
foro agere possumus Ita qui in maxĩa celebritate atq in oculis
ciuium quondam uixerims nũc fugientes conspectu scelerator
quibus omĩa redundant abdimꝰ nos quantũ licet et sepe so¬
li funmis. Sed quia sic ab homĩbus doctis accepimus non solu
ex malis eligere mima oportere sed eciam exterꝑe ex ipis si qͥd
messet boni proptea et otio fruor non illo quod debeat is qui qͦn¬
dam pepisset ocũ ciuitati nec eam solitudinem languere pacior
qua uichi affert necessitas non uolutas Quãquã affricanꝰ
maiorem laudem in eo uidicio assequebat᷑. Nulla enim eius in¬

Expanded text:
aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum tamquam in portum aliquando et e coetu hominum frequentiaque interdum tamquam in portum se in solitudinem recipiebat, nostrum autem otium negotii inopia, non requiescendi studio constitutum est. Exstincto enim senatu deletisque iudiciis quid est quod dignum nobis aut in curia aut in foro agere possimus? Ita, qui in maxima celebritate atque in oculis civium quondam vixerimus, nunc fugientes conspectum sceleratorum, quibus omnia redundant, abdimus nos, quantum licet, et saepe soli sumus. Sed quia sic ab hominibus doctis accepimus, non solum ex malis eligere minima oportere, sed etiam excerpere ex his ipsis, si quid inesset boni, propterea et otio fruor, non illo quidem, quo debebat is, qui quondam peperisset otium civitati, nec eam solitudinem languere patior, quam mihi affert necessitas, non voluntas. Quamquam Africanus maiorem laudem meo iudicio assequebatur. Nulla enim eius in
Abbreviated transcription (Latin):
QUI PRIAUS. AFFRICANVS aP¬
pellatus sit dicere solitũ scripsit catho qui
fuit eius fere equalis. Nuinꝙͣ se m̃iꝰ ociosu
esse quã tũ cũ ociosus nec minus solum quã cũ
solus esset Magufica rero pox et magnori¬
ro ac sapiente digna q̃ declarat illu et in otio de negotii cogi¬
tare et in solitudine secu loqui solitu ut neq cessaret uinꝙͣ &
interdum colloquio alteriꝰ non egeret Ita due res que languo¬
rem afferũt ceteris illũ acuebant ociũ et solitudo. Uellẽ nob̃
hoc idem uere clicere liceret Sed si uuꝰ iitatione tantam in¬
genii prestantiam consequi possumus uoluntate certe proxime
accedumis. Nam eta re publica forensibusq negociis arinis m¬
piis uiq prohibiti ociu persequim. Et obeam causam urbere¬
licta ⁊ ura peragrantes sepe soli sumus. Sed ne hoc otiu tum
affricani otione hec solitudo tũ illa companda est Ille eium ⁊ eqͥ¬
escens a re publica pulcherrimis muneribus ociũ sibi sumebat

Expanded text:
qui primus Africanus appellatus est, dicere solitum scripsit Cato, qui fuit eius fere aequalis, numquam se minus otiosum esse, quam cum otiosus, nec minus solum, quam cum solus esset. Magnifica vero vox et magno viro ac sapiente digna; quae declarat illum et in otio de negotiis cogitare et in solitudine secum loqui solitum, ut neque cessaret umquam et interdum colloquio alterius non egeret. Ita duae res, quae languorem afferunt ceteris, illum acuebant, otium et solitudo. Vellem nobis hoc idem vere dicere liceret; sed si minus imitatione tantam ingenii praestantiam consequi possumus, voluntate certe proxime accedirnus; nam et a re publica forensibusque negotiis armis impiis vique prohibiti otium persequimur et ob eam causam urbe relicta rura peragrantes saepe soli sumus. Sed nec hoc otium cum Africani otio nec haec solitudo cum illa comparanda est. Ille enim requiescens a rei publicae pulcherrimis muneribus otium sibi sumebat
Abbreviated transcription (Latin):
lentis magnitudine et prestantia ternitur alta in conformãtiõe
et mocleratione continentie et temperantie Utile uidebat᷑ ulixi
ut quidam poete tragici prodiderũt. Nam apud homere qptim
auctorem talis de ulixe nulla suspitio est sed insimlant eum tra¬
gedie dissimlatione insanie nulicia subtergere uoluisse. Ham ho¬
Nestum consiliũ aut ptile ut aliquas fortasse dixerit regnare et ithi¬
te uiuere ociose tũ parentibus tũ uxore cũ filio illũ tu decus in quo¬
tidians laboribus et peritulis tũ hac tranquillitate conferendũ pu¬
tas Ego uero ĩstam contempnendã et abiciendam quõ que hoẽsta
uon sit nec utile quide arbitror esse. Quid enim audituꝵ putas ulix̃e
fuisse si in illa simłatione per seuerasset qui tũ maxiãs res gesserit
in bello tamen hec audiat ab aĩace tiuꝰ sp̃e p̾nceps iurisiurandi fuit
uod omnes scitis solus solus neglexit fidem fure̾ assim̃lauit nec¬

Expanded text:
lentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione lentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur Ulixi, ut quidem poëtae tragici prodiderunt nam apud Homerum, optimum auctorem, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluisse. Non honestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ullum tu decus in cotidianis laboribus et periculis cum hac tranquillitate conferendum putas? Ego vero istam contemnendam et abiciendam, quoniam, quae honesta non sit, ne utilem quidem esse arbitror. Quid enim auditurum putas fuisse Ulixem,si in illa simulatione perseveravisset? qui cummaximas res gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiace: Cuius ípse princeps iúris iurandí fuit, Quod ómnes scitis, sólus neglexít fidem; Furere ássimula
Abbreviated transcription (Latin):
it repetat insauiens reddere peccatu sit officiũ non reddere Es
si is qui aput te pecuniã deposuerit bellũ inferat patrie reddas¬
ne cdepositum non crelo Ffacies enim contrarem publicã que
debet esse carissima. Sic multa que honesta natura uident᷑ esse
temporibus fuĩt non honesta facere promissa stare stare conuẽt
reddere deposita ꝯnuutata utilitate fuĩt non honesta Ac de hix
quidem que uidentur esse utilitatẽ contra iustida simłatiõẽ
pruclentie satis arbitror dictum Sed quoniam a quatuor fon¬
tibus honestatis p̾mo libro officia duxiꝰ iu eisdem uersemur tũ
docebimis ea qile uideant esse utilia neq sint quã sint u̾tut
inimiea ac cde prudentia quidem ꝙͣ uult unitari malitia Iͥtẽq
de iustitia que semper est utiles neq sit quam sint disputatum
est relique sunt due partes honestat̾ quaꝵ alteꝵ ut auimi excel¬

Expanded text:
it, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? it, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne depositum? Non credo; facias enim contra rem publicam, quae debet esse carissima. Sic multa, quae honesta natura videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, stare conventis, reddere deposita commutata utilitate fiunt non honesta. Ac de iis quidem, quae videntur esse utilitates contra iustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari malitia, itemque de iustitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excel
Abbreviated transcription (Latin):
confulerit ut id saltare tũ patrie consulturus sit turpe non sit
Ac ne illa quidem promissa seruanda sunt q̃ non sunt id iprs
utilia quibus illa promiseris sol phetonti filio at redeans
ad fabulas facturũ se esse dixit quitquid optasset Optauit ut
in currũ patris tolleretur sublatus esset est atq is antequã cõ¬
stituit ictu fulmũs defragrauit. Quanto melius fuerat in hoc
teritum hyppoliti filii cum is patri suspectus esset de nouerca quo
optato impetrato theseus in maxĩs fuit luctibus Quidagamennon
cum deuoiusset diane quod in suo regno pulcherrimũ natũ esset
illo anno ĩmolauit iphigemã q uichil erat eo quide annotatu
pulchrius promissum potius non faciendũ ꝙͣ tam tetrũ facinus
adiittendum fuit Ergo et promissa non facienda nonũꝙͣ neq
deposita reddenda Si gladiu quis aput te sana mente deposue¬

Expanded text:
contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda sunt, quae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, facturum se esse dixit, quicquid optasset; optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc teritum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemnon cum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum esset illo anno, immolavit Iphigeniam, qua nihil erat eo quidem anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda non numquam, neque semper deposita reddenda. Si gladium quis apud te sana mente deposuer
Abbreviated transcription (Latin):
tem pepigeritq si eo medicamento sanus factus esset uel fiet. ne
illo medicaniento umꝙͣ postea uteret᷑ si eo medic aniento sanus fadꝰ
sit et aimis aliquot post intiderit in eũdem morbũ nec ab eo
qui tu pepigerit impetret ut item eo liteat un quid faciendum
sit cuin is sit inhumanus qui non cedat nec ei quic quã fiat
iniurie ure et salut consulendũ. Quid si qui sapiens rogatꝰ
sit ab eo qui eum heredem faciat tũ ei testamento sestertiu.
miles relinquat ut antẽꝙ̃ hereditate adeat lute palam in foro
saltet idq se facturũ promiꝰserit. ꝙ alter heredem eum scripn̾is
ille non esset fuciat quod promiserit nec ne promisisse nollem ⁊
id arbitror fuisse grauatis quõ promisit si altare in foro turpe
dicet honestius mentietur sed ex hereditate nichil cepit quã si ce¬
perit uisi forte eam petunia in zei. ꝑ magnũ aliquod tempus

Expanded text:
tem pepigeritque, si eo medicamento sanus factus esset, ne tem pepigeritque, si eo medicamento sanus factus esset, ne illo medicamento umquam postea uteretur, si eo medicamento sanus factus sit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciendum sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedat, nec ei quicquam fiat iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam in foro saltet, idque se facturum promiserit, quod aliter heredem eum scripturus ille non esset, faciat, quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens adulterinos iuiminos accepit imprudens pro bonis tũ
ia rescieeit solutũs ne sit eos sicut debet pro nobis. Diogenes
ait antipat᷑ uegat cui potius assentior qui uenenũ fugiens uen¬
dat sciens debeat ne dicere Non necesse putat dyogenes antipat᷑
uiri bomꝰ existimat Hec sunt quasi controuesie uira steycꝙ in
mancipio uendundo dicenda ne uicia non ea q̃ insi dixeris re¬
dibebatur mantipiũ uie ciuili Sed ħ mendatem esse aleaterẽ
furatem ebriosum. alteri licenda uident᷑ alteri non uidentur
Si quis aurum uendens auricaltum se putet uendere iudicet ne
ei uir bonus aurum illud esse aut emat denario ꝙ sit millena¬
riu. Serspiciu est ĩani et quid michi pideat᷑ et q̃ fit inter eos
phos quos nommaui controuersia pacta et promissa semper ne
seruanda sint que nec ui nec dolo inalo ut pretores solent frã
sunt. Se quis medicamentũ tiupiam dederit ad aquã inter tu¬

Expanded text:
sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sit eos, si cui debeat, pro bonis. Diogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse, aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod sit mille denarium? Perspictum est iam, et quid mihi videatur, et quae sit inter eos philosophos, quos nominavi, controversia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercu
Abbreviated transcription (Latin):
uaui uelit quia fuasit quo adeũ ꝑuentũ sit eo quo sumpta
sit duo nauifragi eiꝰq sapientes sibi neut᷑ rapiat an alter cedat
altiꝰ cedat uero sed ei cuiꝰ magis intersit uel sua uel re publica
causa uiuere. Quid si hec paria in utroq nullũ erit certamen
sed quasi sorte aut mendicando uictus alteri cedat alt̾. Quod
si pater fana expilet canicłos agat ad erariũ indicet ne id ma¬
gistrat ibi filius. Nefas id quidem est qͥnetiam defendat patre
si arguat᷑. Non igitur patria prestat omibus officiis ymo uero
s ip̃i patrie conducit pios hre ciues in parentes. Quod si tyrã¬
nidem occupare si prĩam prodere conabit᷑ pater silebit ne filiꝰ
Iimno uero obsecrabit prem. ne id faciat. si nichil proficiet accu¬
sabit imnabitur eciam ad extremum si ad pernitiẽ priẽ rel
pectabit patrie salutem anteponet saluti pris Querit etiam si

Expanded text:
navi velit, quia sua sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta navi velit, quia sua sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta sit, duo naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? Cedat vero, sed ei, cuius magis intersit vel sua vel rei publicae causa vivere. Quid, si haec paria in utroque? Nullum erit certamen, sed quasi sorte aut micando victus alteri cedet alter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus filius? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria praestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur pater, silebitne filius? Immo vero obsecrabit patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perniciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si
Abbreviated transcription (Latin):
beremus tum illis sicͥagere ut tum tolonis nris solerenus eoq
magis quo illa ordimĩ cõiũctio ad salutem rei publice ꝑtinebat
Male etiam turio tũ causa transparlanor equã esse dicebat semꝑ
autem addebat uincat utilitas pocius doceret non esse equã quia
teretur. Pleuus est sextus liber de offitiis hec catonis talui q̃stio¬
nũ sit ne boui uiri ii maxĩa caritate aimone familrã non alter
in utramq partem dispũtat sed tamẽ ad extreiũ utilitate ur
putat offitiũ dirigit magis quã hũanitate querit si in mari iac¬
tura facienda sit eq̃ue prenosi pocius iacturam faciat an serui¬
li uilis hic alio res familiare alio ducit humanitas Si cabu¬
lam de naufragio stultus arripuerit ex torquebit ne eam sapi¬
ens si potuerit negat quia sit inuiriu ꝙ domĩꝰ nauis eripiet¬
ne suũ uñme non plus quã si nauigantem in alto deitere de

Expanded text:
beremus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque beremus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque magis, quod illa ordinum coniunctio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse aequam, quiteretur. Plenusestsextus liber de officiis Hecatonis talium quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potuerit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus quam navigantem in alto eicere de
Abbreviated transcription (Latin):
non u̾tute sed scelere suꝑatum utrũ igitur utilius ut fabricio qui
talis in hac urbe qualis aristicles athenis fuit uel senatui nr̃o q̃
nũꝙͣ ucilitatem a dignitate seiũxit arinis cũ honeste certare an ue¬
nẽis Si glorie causa imperiũ expetundum sit scelus. absit in quo
non pocest esse gloria. Sin ĩpẽ opes expetunt᷑ quoquo modo non po¬
terunt utiles esse tũ infamia. Non igitur utilis illa l philippi.O.
f. sententia. Quas tiuitates .l. silla pecuia accepta ex sc liberauisso
dederãt reddendus ei senatus est assensus turpe imperio Pirataꝵ
enim melior fides quã senatus ad aucta uectigalia U tide igit᷑
ullo imperio quod głia̾ debet fultũ esse et in beniuolentia socioꝵ
utile esse odũ et infannia. Ego etiam tũ tatone ineo sepe dissen¬
si nimis michi prefracte uidebat᷑ erariũ uectigalia quã defendeᷤ̃ᷤ
omĩa publitans negare multa sotus tun in hos benefici essede¬

Expanded text:
non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui talis in hac urbe, qualis Aristides Athenis, fuit, vel senatui nostro, qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo, non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consultdederant, redderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igiturulli imperio, quod gloria debet fultum esse et benivolentia sociorum, utile esse odium et infamia? Ego etiam cum Catone meo saepe dissensi; nimis mihi praefracte videbatur aerarium vectigaliaque defendere, omnia publicanis negare, multa sociis, cum in hos benefici esse de
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ autem uira ip̃i potest utilis esse cuiꝰ eius uite ea condicio sit
ut illam eripuerit in maxĩa et grã futurus sit er gloria Quod si
hec unlta non sunt que maxĩe uidentur quia plena sunt dedecors
ac turpitudĩs satis persuasum esse debet nichil esse unle ꝙ hoestũ
ac fabricio consude iterũ et a seuatiu nr̃õ uidicatũ est. Numem̃
esset tũ rege generoso ac potente ꝑ fuga ab eo uenit incosteri sa¬
brici eiq eit pollicitus si p̃miũ sibi ꝓposuset se ut cla uenisser
si clani in pirthi castra rediturum et eum ueneno necciturũ hunc
fabricius reducendum curauit ad pirrhũ idq eius factum laudatũ
a senatu est Atqui si spẽm utilitatis opimonẽq querimis maguũ
illud bellũ ꝑ fuga unus et grauem aduersariũ imperii sustulisset
Sed magnũ declecus et flagitium qui tũ laudis certaine fuisset eum

Expanded text:
Cuius autem vita ipsi potest utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, Cuius autem vita ipsi potest utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse debet nihil esse utile, quod non a C. Fabricio consule iterum et a senatu nostro iudicatum est. Cum eniesset cum rege generoso ac potenti, perfuga ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, si praemium sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum
Abbreviated transcription (Latin):
ritidiũ pateᷤ. Quãuis is qui se eo obstrinxerit ab oppressis tiuib¬
ciubus pareus nonñetur Honestate igitur dirigẽda ytilitas est
et quidem sic ut hoc duo uerbo in se distrepare unũ sonare uideãt᷑
Non habeo ad uulgi opiinonem q̃ maior utilitas quã regnandi es¬
se possit uichil contra inotiluis ei qui id iniuste consenitus sit¬
inpenio tũ ad ueritatem cepi ⁊euocare rationem Possunt ẽũi cuiqua
esse utiles angores solicitudis diurni et nocturin menis uita insi
diaꝵ periculoꝵq plenissima. Muln inqui atq infideles reguo
pauri bom sunt inꝙͣ actius. At cui regno. Quod a tantalo er pelo
pe proditũ iure optinebat᷑. Nam quanto pluris ei regi putas qui ex¬
erciti populi R populum ip̃m ⁊omanũ oppressisset cuuitatemꝙ nõ
modo liberaui sed etiam gentibus imꝑantem seruire sibi coegisset
hũc tũ quas consciencie labes in amino censes habuesseque uolnera

Expanded text:
ricidium patriae; quamviseo, qui se obstrinxerit, ab oppressis ciricidium patriae; quamviseo, qui se obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur. Honestate igitur dirigenda utilitas est: et quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit,invenio,cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiquam esse utiles angores, sollicitudidiatum periculorumque plenissima? multi iniqui atque infideles regno, pavei boni sunt, inquit Attius: at cui regno? quod a Tantalo et pe proditum iure optinebatur. Nam quanto pluris ei regi putas, qui exercitu populi Romani populum ipsum Romanum oppressisset civitatemque non modo liberam, sed etiam gentibus imperantem servire sibi coëgisset? Hunc tu quas conscientiae labes in animo censes habuisse, quae vulnera?
Abbreviated transcription (Latin):
et quã turpe esse non uidebat Ip̃e autem socer in ore semper grecos
uersus de pheuissis habebatur quos dicam ut potero incendite
fortasse sed tamẽ ut res posset intelligi. Nam si uiolandum est ius
reguandi grã uiolandum est aliis rebus pietatem colas Capitales
et theocles uel potius eripedes quid unũ quod om̃i sceleratissimũ fue¬
rit extepent. Q uid igitur mniuta tolligimus hereditates mercatu¬
ras uencdiciones fraudulentas. Ette tibi qui rex populi.R. dñsq
nestam qui esse cdicit amensem Probat ẽiũ legum ex libertatis in te¬
ritum earumq oppressionem tetram et de testabilem gloriosam
putant. Qui autem fatetur honestum non esse uea tiuitate q̃ libea
fuit queq esse debeat deguare sed ei quid facere possit esse urile qua
hr̃ ab uirgatione aut potius cõuitio a tanto errore coner auellere¬
Põt enim dii ĩmortales tuiquã esse urile fedissimũ ex teterrimũ par¬

Expanded text:
et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi: Nam sí violandum est Iús, regnandi grátia Violándum est; aliis rébus pietatém colas. Capitalis Eteocles vel potius Euripides, qui id unum, quod omnum sceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui rex populi Romani domnestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse in ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc obiurgatione aut quo potius coPotest enim, Dii Immortales, cuiquam esse utile foedissimum, et teterrimum par