comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua iura uendicare omni
scpulositate et in extrica¬
bili ertore duaꝵ istarum
bonauim possõnum resol¬
uta. ¶ Aliam au̾t bonoru
possessionem q̃ un̾ uir et
uxor appellatur et uno lo¬
bonorum posita fuerat.
et in suo uigore ẜuauimꝰ
as m̾ito sublata ut ui. tm̾¬
modo bonorz possessiones
ordmarie ꝑmaneant.
suo uigore pollentes. uiĩ¬

Expanded text:
sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde vir et uxor appellatur et nono loiones posita fuerat, et in suo vigore servavimas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8
Abbreviated transcription (Latin):
secutũ ẽ benefiqum in¬
anumissionis ¶Et cum
es appellamus: iure gͣn¬
tium tria genera hõm¬
um ẽẽ ceperurnt. Libĩ
et his cͣcrium serui et
teͬtiũ genꝰ libertin qui¬

Expanded text:
secutum est beneficium manumissionis. et cum es appellaremur, iure gentium tria genera esse coeperunt: liberi et his contrarium serui et tertium genus liberti, i
Abbreviated transcription (Latin):
aut inter amicos. aut
per eplam aut per test¬
amentum. Aut per ali¬
am ꝙͣlibet ultimam uol¬
untatem. ¶ Sed et aliis
multis modis libertas
tionib introductis̃.
Serui ũ a dñis sepe ma¬
nutiuiti solent. adeou¬
tuum manumittant᷑.
ueluti cum pretor aut
procunsul. aut preses
in balneũ uł intheagr¬

Expanded text:
aut inter amicos aut per epistulam aut per testamentum aut aliam quamlibet ultimam voluntatem. sed et aliis multis modis libertastionibus introducti sunt. Servi vero a dominis semper manumitti solent, adeo utu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneum vel in theatr
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit .N. ei qui ĩ uen¬
tre ẽ. lib̾am matrem ł¬
in medio tempore hu̾is¬
se ꝙ et uerum est ¶Cu
autem ĩgenuns aliqͥs
natus sit: nõ officit illi
ĩ seruiture fuisse et p̾tea
manumissũ esse. Seꝑis¬
sime . N. ꝯstitutũ est na¬
talib nõ officere manu¬
missioriem. De liberti¬
Ibertini st̾ qui ex iusta.
seruitute manumissi s̃.
Manumissio aũ est da¬
tio libertatis ¶Nam ꝙͣ¬
diu quis in seruituteẽ.
manui et potestati sup¬
positus ẽ. Et manumis¬
gentium originem sũp¬
sit. ut pote cum iure na¬
turali õs liberi nasce̾t.
Nec eẽt nota manun¬
issio cum seriutus ĩ cog¬
nita eẽt ¶Sed posꝙͣ iure
gentiũ seruitꝰ inuasit.

Expanded text:
qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem. TIT. 5 DE LIBERTIbertini sunt qui ex iusta servitute manumissi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumisgentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit
Abbreviated transcription (Latin):
głam ut iam dc̃m ẽ alie¬
ne rei sine satifoatõne de¬
fensor idoneuꝰ ĩtelligit᷑.
Que oĩa aperciuꝰ ⁊ per¬
fectissime a cotidiano iu¬
dicioꝵ usu ĩ ip̃is rerum
docum̃tis apparent ¶ ¶
formam nõ solũ in hãc
regia urbe s in oĩb no¬
stris ꝓũiciis ⁊ si ꝓp inpe

Expanded text:
am, ut iam dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia urbe, sed et in omnibus nostris provinciis, etsi prop
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Isticorum predio¬
rum iura sunt hec
Item. actus . uiax a¬
que ductus ¶Iter est
ium̃tum ł uehich̾n. Ita¬
q qui iter ht̃. actum
non h̃t. Et qui actum
test uti ⁊̃ sine ium̃to
Uia est ius eundi ⁊ ag
endi et ambulandi.
Namꝰ iter ⁊ actũ in se
ua continet. ¶Aque
ductus est ius aque du¬
cende ꝑ fundũ alienum.
Prediorũ urbanorũ s̃
sexuitutes que edifici¬
is inherent. Ideo pre¬

Expanded text:
sticorum praediorum sunt hae: iter actus uia aquae ductus. iter est iumentum uel uehiculum: itaque qui iter habet, actum non habet, qui actum bet etiam sine iumento. uia est ius eundi endi et ambulandi: nam et iter et actum in se via continet. aquae ductus est ius aquae ducendae per fundum alienum. Praediorum urbanorum sunt servitutes quae aedificiis inhaerent, ideo ur
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ p̃dioꝵ urbanoꝵ ser¬
iututes sũt hee. ut ui¬
cinꝰ hon̾a uicun susti¬
neat ÷ ĩ parietẽ eiꝰ li¬
ceat uicino tignu in¬
mitr̾e. ut stillicidiũ ꝑ
edos suas ne liminib

Expanded text:
diorum urbanorum servitutes sunt hae: ut vicinus onera vicini sustineat: ut in parietem eius liceat vicino tignum immittere: ut stillicidium veaedes suas, ne luminib
Abbreviated transcription (Latin):
a legata minuebant᷑.
Puis aut̃ quatuor modis
petit᷑. re. tempore. loco. cã.
¶ De ueluti siqͥt pro.x au¬
reis qui ei debebantur.
.xx. pecierit. Au si is cutꝰ
ex parte res ẽ. totam eã
x maiori ex parte suã rẽ
intend̾it. ¶Lempore:
ueluti siqͥs añ diem ł anͣ

Expanded text:
a legata minuebantur. 33a. a legata minuebantur. 33a. Plus autem quattuor modis petitur: re, tea. re, ueluti si quis pro X milibus, quae ei debentur, XX milia petierit, aut si is, cuius ex parte res esset, totam eam aut maiore ex parte suam esse intenderit. Tempore, ueluti si quis ante diem uel ante
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. In personam ne¬
git᷑. ꝙ aut metꝰ cã. aut
dolo malo fcm̃ ẽ ¶ Item
cũ id ꝙ cto loco ꝓmissũ
est petitur. ¶Ad exhi¬
bendũ quoq actõ ex ar¬
bit̾o uidicis pendet. In his
enim actõnib ꝙ cet̾is si¬
milib permitatur iudi¬
ci ex bono  equo scd̾m
turam estimare qm̃ad̾m
Actori satissi̾ oporteat.
¶¶lirare aut̃ debet iuidex
ut om̃imͦi qͣntũ possibile
Siquis agens intent̾oẽ
sua plus cũplexꝰ fuerit
qmͣ ad eũ pertineat. cã
cadebat. y rem amittebat
torem restituebat᷑. nͥ minos
situt ĩ aliis causis cã ꝯg¬
nita succͦrebat᷑. si lapsus
iuuentute fuerat. ita ⁊ĩ
hac cã suctͦri solitũ erat.
¶Sane si tam magna cã iꝰ¬
ti eroris int̾ueniebat u̾
ñ ꝯstantissimus qͥsꝙ labi
de iñ ꝓlati fuert̃ codicilli
quib aũ pars legati adẽp̃¬
ta sit. aũ quibdam aliis
legata data sũt que effi¬
ciebant ut pl petisse ui¬
deret᷑ petitor qͣm dodran¬
tem atq s̃o lege falcidi¬

Expanded text:
vocatur: in personam vegitur quod aut metus causa aut dolo malo factum est, item qua id quod certo loco promissum est, petitur. ad exhibendum quoque actio ex arbitrio iudicis pendet. in his enim actionibus et ceteris similibus permittitur iudici ex bono et aequo, secundum naturam, aestimare quemadmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile Si quis agens in intentione sua plus complexas fuerit, quam ad eum pcadebat, id est rem amittebat, m restituebatur nisi minor sicut in aliis causis causa cognita succurrebatur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat ut etiam constantissimus quisque labi deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars legati adempta sit aut quibusdam aliis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo lege Falcidi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lau aliqͥd c̃pensat̃õnis no¬
mĩe apponi satis ĩpium
ẽe credimꝰ ne sub p̃cextu
c̃pensatõnis depositarũ
rerũ qͥs ex actione defrau¬
detͦ. ¶Preterea quasdã
actõnes arbitrarias .i ex
arbitrio uidicis penden¬
tes appellamus ĩ quib nͥ
agitur actori satis faciat
ueluti nͥ rem restituat. ł
erhibeat. uł soluat. uł ex
norali cã dedat seruum ꝯ¬

Expanded text:
 aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus, in quibus agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex noxali causa servum
Abbreviated transcription (Latin):
petitur. ueluti cũ qͥs id ꝙ
c̾to loco sͥ stipulatꝰ ÷ alio lo¬
to petit sñ ꝯmemorat̃õne
illius loci ĩ quo sibi dari
stipulatꝰ est. u̾bi gratia.
Si qͥs ita stipulatus fui̾t
ephesi dare spondes. rome
pure intendat. dare sibi
oportere Io plus potẽ in¬
telligit᷑. qr utilitatem ꝙͣ
habuit ꝓmissor si ephesi
solue̾t: adimit ei puram
alio loco petenti arbitria
actd proponit᷑ in qua. ẜ ac¬
promissori c̃petit᷑a fuisset
si illo loco solueret ¶Que
utilitas plerũꝙ ĩ merci¬
b maxĩa inuenit᷑. ueluti
iuno. oleo. fruiñto. q̃ per
singlas regiones diuersa
gionib sub hisdem usuris
fenerantur. ¶Sed si quis
t̃n ephesi petat. ł eo loco pe¬
tat quo ut sibi detur. qͥs¬
stipulatꝰ est. pura actõne
recte agit. Io ꝙ ñ pretor
monstrat .ẜ. qi utilitas sol¬
uendi salua ẽ promissori.

Expanded text:
tur, veluti cum quis id quod certo loco sibi stipulatus est alio loco petit, sine commemoratione illius loci in quo sibi dari stipulatus fuerit: verbi gratia si is qui ita stipulatus fuerit ‘ Ephesi dare spondes? ’, Romae pure intendat dari sibi oportere. ideo autem plus petere intellegitur, quia utilitatem quam habuit promissor, si Ephesi solveret, adimit ei pura alio loco petenti arbitraria actio proponitur, in qua scpromissori competitura fuisset si illo loco solveret. quae utilitas plerumque in mercibus maxima invenitur, veluti vino, oleo, frumento, quae per singulas regiones diversa gionibus sub iisdem usuris fenerantur. si quis tamen Ephesi petat, id est eo loco petat quo ut sibi detur stipulatus est, pura actione recte agit: idque etiam praetor monstrat, scilicet quia utilitas solvendi salva est promissori.
Abbreviated transcription (Latin):
a responso eoꝵ nõ liceret
ut est ꝯstitutum ¶ Ext̃s
nõ scripto us uenit qdꝰ
usus conpeobauit. ¶Nã
diuturni mores ꝯsensu
utentium ꝯprobati legẽ
umitantur¶ Et non in¬
eleganter: in duas spe¬
ties ius cuule distribut̾
uidetur. ¶Nam origo eiꝰ
ab institutis duarumci
rat. ut lacedemonii quid̃
magis ea que pro legib
obseruarent memorie
mandarent. Achenienses
Sed naturalia quidem
iura que apud om̃s gẽ¬
tes pereque seruatur:
diuina quidem ꝓuiden¬
tia ꝯstituta semper fir¬
ma atq ĩmutabilia ꝑ¬
manẽt. ¶Ea uero q̃ ipa¬
sibi queq ciuitas ꝯstitu¬
ꝓ it sepe mutari solent ul̾

Expanded text:
a responso eorum non liceret, ut est constitutum. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum cirat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses Sed naturalia quidem iura, quae apud omnes gentes peraeque servantur, divina quadam providentia constituta, semper firma atque immutabilia permanent: ea vero quasibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent
Abbreviated transcription (Latin):
pͥetatem. et ex eo tpe
nude propͥetatis dñs
incipit plenam h̾re in
rem potestatem. E
usuet habitatõne.

Expanded text:
etatem et ex eo tempore nudae proprietatis dominus incipit plenam habere in re potestatem. TIT. 5 DE USU ET HABITATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
futum ignorentur. De
iure personarum.
Unima itaq diuisio de
ure personarum hec est
ꝙ õs homines aut liberi
quidem est ex qua et li be¬
ri uocantur. ¶Natura¬
lis facultas eius ꝙ cuiqi
iure prohibetur ¶Seru¬
itus autem est ꝯstituci¬
o iuris gentium. quã
quis dominio alieno ꝯ¬
tra naturam subicitur.
Serui autem ex oo appel¬
lati st̃. ꝙ ĩperatores cap¬
tiuos uendere iubent.
ac per hoc seruare nõ oc¬
⁊ cidere solent. ¶ Qui et i
ancipia dicti st̾: eo qd̃
ab hostib manucapum¬
tur ¶ Serui autẽ ^ nascũ¬
tur aut fiuint ¶Nascũ¬
tur ex ancillis nr̃is. fui¬
nt. aut iure gentium
.i. ex captiuitate. aut iu
tia est ¶In libis multe
differentie st̾. aut .N.
ingenui st̾. aut liberti¬
ni sunt. De ingenius
Ngenuus is est qui sta

Expanded text:
est, ignorentur. TIT. 3 DE IURE PERSONARUM Summa itaque divisio de iure personarum haec est, quod omnes homines aut liberi quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, naturalis facultas eius quod cuique iure prohibetur. Servitus autem est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent ac per hoc servare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiuntur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris: fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iurfferentia est. In liberis multae differentiae sunt: aut enim ingenui sunt aut libertini. TIT. 4 DE INGENUIS Ingenuus is est, qui sta
Abbreviated transcription (Latin):
filia lentuli legata: que
iure nõ debebat: soluit.¬
¶ Bicitur autẽ augustꝰ
cõuocasse prudentes
inter quos trebatium
quoq cuius tunc aucto¬
ritas maximei erat. ⁊
que sisse. an possit hoc re¬
cipi. nec absonans a ui¬
ris rõne codicillorũ usu
ẽ. ⁊ trebatium suasisse
augusto ut diceret uti¬
lissimum ⁊ necessariũ
hoc cuilibet. eẽ propter

Expanded text:
filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter
Abbreviated transcription (Latin):
dari uidetur: cũ nõ aba¬
lio seruũ manumittiro¬
gat. s uelut ex suo testa¬
petere uult. ¶Uerba
autẽ fidei ꝯmissoꝵ hm¬
axime in usu habentur
peto rogo. uolo m̃ado.
fidei tue cõmuto ¶Que
per m̃ singła firma sũt:
atꝙ si om̃ia in unum ꝯ¬
gesta eẽnt. De. Codi

Expanded text:
dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed velut ex suo testapetere vult. Verba autem fideicommissorum hec maxime in usu habentur: peto, rogo, volo, mando, fidei tue committo, que perinde singula firma sunt ac si omnia in unum congesta essent. Cod
Abbreviated transcription (Latin):
qr sñ successore decesse¬
rit. sñ ui nãsciscatur.
qͣmuis ip̃e mala fide
possideat. q ĩtelligit
se alienũ fundũ octu¬
passe. tñ si alii bonafi¬
de accipienti tradid̾it

Expanded text:
sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnari. defendit᷑ ꝑ exte¬
ꝑtionẽ pacti ꝯuenti.
¶que si debitor deferẽte
c̾ditore uirauit nichilda
re se oportẽ: ad huc obli¬
quũ: de ꝑiurio queri. de¬
fendit᷑ tñ ꝑ exceptõnem
iuris iurandi ¶In his qͦ
actonibe quib ĩ rem agi¬
tur. eq̃ necessarie ũ excep¬
tõnes. ¶ Ueluti si petito¬
re deferente possessor ui¬
rauerit eam rem suã eẽ:
nicho minꝰ eandẽ petitor
uendicet. licet. N. uerũ
iniqũu ÷ tñ possessorẽ ꝯ¬
dempnari. ¶Item si ĩ iu¬
dicio tecũ actũ fui̾t: siũ
nus obligatõ durat. N ĩo
ip̃o iure pꝰea de ead̾ re ad¬

Expanded text:
damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obliquum est de periurio quaeri, defenditur per exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionibus quibus in rem agitur aeque necessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet enim verum iniquum est tamen, possessorem condemnari. Item si iudicio tecum actum fuerit sive nus ob id actio durat et ideo ip
Abbreviated transcription (Latin):
age Nõ .N. dilatorie iste
exceptõnes appellantur.
obiectaꝙ sit eis exceptõ
neq eo iudicio quit ꝙͣ
ꝯsequerentꝰ ꝓp exceptio¬
nem n pꝰ tempꝰ olima¬
gere poterãt. cũ teni̾e
rem ĩ udiciũ deducebãt
ꝯsumebant qͥ rõne rẽ
amittebãt. ¶IHodie ã
ñ ita stricte ħ ꝓcede̾ uo¬
lumus. s eũ qui añ tẽ¬
pꝰ pactõnis ł obligatõis
litem ĩferre ausus ẽ. ze¬
noniane ꝯstitutõni sub¬
iace̾ censemꝰ. ¶Quam
sacͥtissimꝰ legis lato de
his qui tp̃r płꝰ petierĩt

Expanded text:
dilatoriae istae exceptiones appellantur. obiectaque sit exceptio, neque eo iudicio quidquam consequerentur propter exceptionem nec post tempus olim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui tempore plus pet
Abbreviated transcription (Latin):
n semꝑ rem de qͣ agitur
ꝑimunt. ¶Qualis est
exceptio doli mali ⁊ ꝙ
poris dilatõne tͥbuunt.
ueni̾t ne intͣ certũ tp̃s
ageret᷑. ¶Ueluti intͣ qn
quenniũ. ¶ Nam fini¬

Expanded text:
emper rem de qua agitur peremunt: qualis est exceptio doli mali et qporis dilationem tribuunt: venerit, ne intra certum tempus ageretur, veluti intra qu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sed diui seuerus Ian¬
toninus rescͥpserunt.
ex illis codicillis qui tes¬
posse fidei cõmissum pe¬
ti. si appareat eum qui
postea testam̃tũ feceãt:
a uoluntate qm̃ codicil¬
lis expresserat nõ reces¬
sisse. ¶Codicilloꝵ autẽ
hereditas nec dari nec
adimi potest. ne confũ¬
datur ius testam̃toru
codicilloꝵ. 4 ideo nec᷑ he¬
redatio scribi. ¶ Direc

Expanded text:
sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui tesposse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. direc
Abbreviated transcription (Latin):
ue alius quic̃ꝙ sit qui fi¬
dem elegit heredis ⁊⁊ ab
es aliquid restitui uolu¬
erit. si heres perfidia.
tentus adimplere fidẽ
recusit. negando reni
ita ẽẽ subsecutã si fide¬
i ꝯmissarius ius uitã¬
dũ ei detulerit. cum
prius ip̃e de calũpnia
iuirau̾it necesse est eũ
habere uł uis uirandũ
subire. ꝙ nich̾ tale ate¬
statore audiuit. uł re¬
cusantẽ ad fidei cõmis¬
si uł uniuersitatis uł
sp̃ał solutõnẽ coartarr
ne depereat ultima uo¬
bantas testatoris fidei
heredis cõmissa: eadem
obseruari censuĩmus
I si a legatario uł fĩdei¬
ꝯmissario aliquid simi¬
lter relictũ sit¶ Qsi
is aliquo relictum di¬
citur confiteatur qui¬
dem aliquid eẽ a se re¬
lictum. sed ad legis sb̃¬
tilitatem decurrat om̃i¬
modo cogendus est sol¬
uere. De singulis rebr

Expanded text:
e alius quicumque sit, qui fidem elegit heredis et ab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi is a quo relictum dicitur confiteatur quidem aliquid a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, omnimodo cogendus est solvere. TIT. 24 DE SINGULIS REB
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ urbanor ue¬
luti si agat iuis
sibi ẽẽ. altiꝰ edes
suas tollendi ꝓ¬
spiciendi ue uel
ꝓiciendi aliqͥdł¬
di ĩuicini edem.
Contra quoq de
nsufructu ⁊ de
seruitutib p̃di¬
noꝵ inuicem qͦ¬

Expanded text:
 urbanorum, veluti si agat, ius sibi esse altius aedes suas tollendi prospiciendive vel proiciendi aliqdi in vicini aedes. contra quoque de usu fructu et de servitutibus praedinorum invicem q
Abbreviated transcription (Latin):
puaq i fiiẽ i stitutionib nductũ.
qͣlis sũt his. qͣs bonoꝵ possessori ectis¬
q. qͥ he lis leco sunt : accomoait. sur¬
ti qͦ. manifesti actie. q̃ius ex issĩ p̃to¬
ris iuris dictione ꝓficiscatur : tm̃ ꝑ
petus datur. Alsurdũ eñi eẽ extati¬
actiones q̃ in alique̾: aa ipso uire

Expanded text:
ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque manifesti actio, quamvis ex ipsius praetoris iurisdictione proficiscatur, tamen perpetuo datur: absurdum enim esse existiactiones, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. & ei celũ siꝗstiti: t̃m mortus au¬
feratur. Siqͥs aũ alias cognatione i affi¬
nitate. ꝯunctas ꝑsonis necauerit. prã
logis coneliş de ficaris sustinchit. Item
lex cornelia de falsis. quę ã testam̃taru
uocatur: penã irrogat ei. qͥ testam̃tũ

Expanded text:
cipiat et ei caelum superstiti, terra mortuo auferatur. si quis autem alias cognatione vel adfinitate coniunctas personas necaverit, poenam legis Corneliae de sicariis sustinebit. Item lex Cornelia de falsis, quae etiam testamentaria vocatur, poenam irrogat ei qui testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
uic er̃a sĩc in aliis caisis. cudsa cognita fuc¬
curebatio: si lapsꝰ iuuentute fuerat. ita
ei & ĩhac causi suecurri solitũ erat. di¬
ne si tã magna caussa uesti erroris ĩ t̃¬
uertebat : ut ⁊̃ ꝯstintissimꝰ qͥsq labi possi . ẽ

Expanded text:
uic enim, sicut in aliis causis causa cognita succurrebatur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat ut etiam constantissimus quisque labi poss
Abbreviated transcription (Latin):
Ũ si alienᷤ seruus nexiã tͥ cõmiscre. ⁊ ĩ
ptea inpetestate tua eẽ ceꝑit int̾tidit ato
qr in cũ casũ deducta sit: in qͦ nĩste nõ po¬
tuit. Ilõq lica exicrit de tua potestate.
ag̾e nẽ potes. Iuẽ adinadũ si dñs in seruũ suũ
aliqͥd cõmiserit. noc siminumiss uł alionet¬

Expanded text:
enus servus noxiam tibi commiserit et is postea in potestate tua esse coeperit, intercidit actio, quia in eum casum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non potes, quemadmodum si dominus in servum suum aliquid commiserit, nec si manumissus
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝗ sciꝰ debeit tͥ. aticio dari stipulatũ
sii. Nã int̾uentu nous ꝑsens: noua
nascitur obligero.⁊ prima tollitur tͣ¬
uslata in posterierẽ. Adõ it int̾.lũ li¬
cet postĩor stirulatio in utilis sit. t̾m
iͥma nouatioras uire tollitur. ułiti si

Expanded text:
ihi debeas, a Titio dari stipulatus sim; nam interuentu nouae personae noua nascitur obligatio et prima tollitur translata in posteriorem, adeo ut inter-dum, licet posterior stipulatio inutilis sit, tamen prima nouationis iure tollatur, ueluti si
Abbreviated transcription (Latin):
antei q tu ꝑnullũ in grniũ te sociabi
tã ap̃ianitatem tuã adult̾iũ & in cestũ
ꝑpetrasti. nec in ꝯiuigio noe in adulterie
illã tibi sociabis. noc cũ illa ad inã m̃sã
manducabis ⁊ bibes. aut sub uno tecto nia
nulla mala suspicio possit cẽ. ut ibi eorã
testib idoneis ꝓcerta uessitate parit̃
collaqgmini. nec aliã niugẽ aatrios. nͥ ferte ĩ
⁊ actã ponitentiã tibi licentia aata fuerit

Expanded text:
antea quod tu per nullum ingenium te sociabis tam Christianitatem tuam adulterium et incestum perpetrasti, nec in conjugio nec in adulterio illam tibi sociabis, nec cum illa ad unam mensam manducabis et bibes, aut sub uno tecto maneco loco, ubi nulla mala suspicio possit esse, ut ibi coram testibus idoneis pro certa necessitate pariter colloquamini. Nec aliam conjugem accipies, nisi forte post peractam poenitentiam tibi licentia data fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ceptꝰ sit.se at̾x in uiria ertiaeur. uł cx
futo. uliti siqͥs ab aliqͥ uulierat᷑ fuerit. u
fustibi ecs. id ex loco uluti sicui inthet᷑.
u in foro. lincõspectu p̃toris iniuria fiti
sit. u erꝑsona ulicti si magistratꝰ in iur iã
iussi fucrit: id si senator ab hacmili inui¬
ria facta sit. aut parcitti. patronoq fiat
a libis ul libtis. alit em̃i senatruis. ⁊ pcieiᷤ¬

Expanded text:
x iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus: vel ex loco, veluti si cui in theatro vel in foro vel in conspectu praetoris iniuria facta sit: vel ex persona, veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et pare
Abbreviated transcription (Latin):
culis. aute de ducitur. qͦ dño aele¬
tur. & ĩ id qd̾ reliquũ ẽ. ero anou¬
dns adc̾it. Rursia de pecul io ĩs
erpedit ag̾e. ꝙd ĩ hac actioneiotiꝰ
peculii ratis hẽner.s At ĩ tͥ bicto¬
ria eiꝰ tantũ qd negociaritur.a
pot̾ qͥsqi t̾ria forte parte peculn:
aut qͣrtã : uł ⁊̃ minuma negociri.
Maiore̾ au parte̾ ĩ p̃diis.ł mancipũ.
aut fenebri peciaua halx. s ł ut g̾

Expanded text:
culio ante deducitur quod domino debetur, et in id quod reliquum est creditonatur. rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totius peculii ratio habetur, at in tributoria eius tantum quod negotiatur, et potest quisque tertia forte parte peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo
Abbreviated transcription (Latin):
der in nocessaria sit a iudicano. que
sana uno casu nocessaria ẽ. Si cui¬
dentiorib finib aistingui agros cõ¬
modĩ sit. qͣm oli sissent distincti: nã
ts necoe̾ ẽ ex ałti agro partẽ aliq̃ alt̾i¬
iꝰ igri dñs ad iudicari. Iuo casu ꝯuomi¬
cuiꝰ c̃. ut is̃ alteri grta pecunia aele¬
at ademnari. Eoqͦr namine dãnas
ẽ qsqr hoc uoicio. pͦ forte circa fi¬
nes maliciose aliqͥs cẽmisit. u̾bi gr̃a.
quia lapides finales furatus ĩ : aut
arbores finiles cecidit. Cõtumatie
qͦi nenine qsqi eo iudicio adc̃netur.
ueligi siqͥs iubente iudiet. metu
agnis pasus nõ fuerit. Qd aũ istis iu¬
diciis alicui ad iudicatũ sit. id sitrĩ
⁊ sit: eui adiudicatũ est¬

Expanded text:
dex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo quoque nomine damnandus est quisque hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales furatus est aut arbores finales cecidit. contumaciae quoque nomine quisque eo iudicio condemnatur, veluti si quis iubente iudice metiri agros passus non fuerit. Quod autem istis iudiciis alicui adiudicatum sit, id statim eius fit cui adiudicatum est
Abbreviated transcription (Latin):
lamui ui iuris actione.si Emptio tã
sub alitione qͣm pure ꝯĩhi pot̾. dub
conlitione uluti si stichꝰ intra cer¬
tum dic̃ łͥ placuerit. crit tͥ cmptus
aureis tot si Loei sacra ul religiosa.
itẽ publiea. ułuti forũ .basilxa fru̾¬
tra qͥs scĩos eunit: que tm̃ si ꝙ pri¬
uatis uł ꝓplimis de ceptus auendi¬
tore cm̃it: habebit actionẽ ex c̃pto.
qd̾ nõ habe ei liceat. ut cõsequitur
quod sua int̾ ẽ. acceptũ cũ nõ esse.
Idẽ iuris ẽ. si hoĩent liberũ ꝓ seruo
emerit.
&̃ locatio ⁊ cõductio. ita ꝯt̾m intelli¬
gitur. si merces ꝯstituta sit. ⁊ cõpe¬
rit lecatori ꝗ loati actio ⁊ ducteri
uero ꝯducti. Et quę supradixuntus
si aliene erberi p̃ciũ ꝑnusion fucre: crd̃ ⁊ de

Expanded text:
damni iniuriae actione. Emptio tam damni iniuriae actione. Emptio tam sub condicione quam pure contrahi potest. sub condicione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tamen si pro privatis vel profanis deceptus a venditore emerit, habebit actionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem iuris est, si hominem liberum pro servo emeretiam locatio et conductio ita contrahi intellegitur si merces constituta sit. et competit locatori quidem locati actio, conductori vero conducti. Et quae supra diximus, si
Abbreviated transcription (Latin):
ca res. emptori tradita nõ sit. Itaq si
hõ mortiuas sit. uł aliqua parte corpri
losis fuerit : aut odes totę uł aliq̃
ex parte incendio ꝯsimrte fueruit:
aut fundus in flimmis tetus. uliqua
dations aquo. aut ar borib turbine
de iectis. longe minor: aut de trri¬
or c̾e ceperit. emptoris daninũ ẽ cu
nocesse ẽ : lic& pe̾ nõ fucrit nactus
p̃ciũ soluere. Quioqͥd eñi sine dolo
& culpa uenditoris accidit: ui coue¬
ditor securia ẽ. si Si si post cmptio.¬
nẽ fundo aliqͥd ꝑ alluiuonẽ accessit.
ad emptoris cõmodũ ꝑtinit. Nã ⁊ cõ¬
Iuod si fugit hõo qui ucñ. aut sub¬
reptias fuerit. ita ut ueq delus uop
culpa uenditoris interueniat. anmia¬
duertendũ erit an custodiã cuã us¬
q ad truditionẽ uen.litor suscepit.
Sane cñi si susceperit: ad isus pe¬
riculũ ã easus pertinet. Si nõ susce¬
perit. securus erit. si lac̃ uocteris
minialib cͣtisq rela intellicimus.
nẽ exlubere debebit emptori. quia

Expanded text:
non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ndatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium solvere. quidquid enim sine dolo et culpa venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et comQuod si fugerit homo qui veniit aut subreptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. idem et in ceteris animalibus ceterisque rebus intellegimus. onem exhibere debebit emptori, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. Iuape iti nasciotut iste ations. si sine
rut.⁊̃ ignorantes oblicatur. laq itilaris cusi
recitũ ẽ. ne ab satiũ qui subta sestintane eo¬
acti. nulli de manlea nogoentũ surũ enns¬
tratiene pogre ꝓfecti esit. deunitur nogo¬
ca. qus sine nomo curturus ait. si deco ed q ue¬

Expanded text:
sine etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus
Abbreviated transcription (Latin):
omnino quiqͣm simile hñt et̃is uidi¬
ciis de qͥl lociti sioñ. magnaq diu̾¬
sitas ẽ corũ ⁊ insteuendis. & ineret¬
cendis. Publica aũ dicta sunt : qd̾ cui¬
ius ex popło exsecutio coꝵ plarumq
latur. Publicoꝵ iudiciorũ quędã ca¬
pitalia siait : quesã nõ capitalia. Ca¬
pitalia dm̃s quę ultimo suplicio affi¬
deportatione : ił metallo. Cct̾a siq̃
in fantiã irregant eũ dãno pocuni

Expanded text:
mile habent ceteris iudiciis de quibus locuti sumus, magnaque diversitas est eorum et in instituendis et in exercendis. Publica autem dicta sunt, quod cuivis ex populo exsecutio eorum plerumque datur. Publicorum iudiciorum quaedam capitalia sunt, quaedam non capitalia. capitalia dicimus quae ultimo supplicio adfideportatione vel metallo: cetera si qua infamiam
Abbreviated transcription (Latin):
nggocitũ: ita ⁊ cotra iste qͦ. tenatur. it amutista¬
tioua ittione reule. Uo eisu ad eratifimã q¬
q. diligentiã cẽpellitur redlore ratiotis̃. Noc
alius diligentie cõmali eunustraturus essi
negocii. ħi Titores qͦ qui tutee uidicio tenen᷑
non ꝓͥe ex at̾̃ctu obligei intelligiaitur. Nullim
eñi negociũ imter titoiẽ.⁊ ruqillũ at̾hitur. S

Expanded text:
contra iste quoque tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec salius diligentior commodius administraturus esset negotia. Tutores quoque, qui tutelae iudicio tenentur, non proprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam inter tutorem et pupillum contrahitur
Abbreviated transcription (Latin):
parte recte soliatur.iti in partẽ debeta ac¬
cera latio ficri pot̾. si Est ꝓditi stipulei¬
o que uulgo aqͥliana appellatur. ⁊ q̃ stirla¬
tione̾ contnngit. ut eminiũ rerũ obligo ã
stipulationẽ deducatur.⁊ ei paceqti la¬

Expanded text:
pro parte recte solvitur, ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et e
Abbreviated transcription (Latin):
alique̾ casũ differtͥ oblig̾s. ut si alaͥp factum
fuerit. aut no fuerit : stipulitio cõnuitit᷑.
uluti si nciꝰ cõ sul factus fuerit .u. aurcos ure
spõdes. Si qͥs ita scipulctͤ si ĩ capitoliũ nõ ascẽ¬
dero dare spõdes. ꝑiñ irit : ac si stipulatꝰ ãt
cũ mou̾tur dari sibi.s Ex conditionali
nob̾ ꝯtig̾i̾t. si Loca ẽ inseri stipalationi sołnt.

Expanded text:
ffertur obligatio, ut, si aliquid factum fuerit aut non fuerit, stipulatio committatur, veluti ‘ si Titius consul factus fuerit, quinque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent,
Abbreviated transcription (Latin):
ex stiidatũ achionẽ in uenintes. amẽ us đ
res uxoria añ hẽ lut. cũ mulris diusionib
in exstipulatu actionẽ.quę de dotib cri¬
g̾nois ꝓrenitur : t̃tstulim.m̃ito rei ior ore
actione sublata: exstiulatu q̃ ꝙ ea intͦ¬
ducta c̃ : nt̃am bonę fidi iudicii tantian.
in ex actione dotis m̃uit. ut bons fidĩ sit.
s ⁊ tacitã ei dediniꝰ. hypethecam. p̃feiri
aũ aliis croditaub ĩ ħxpothoris. te̾ censium¬

Expanded text:
ex stipulatu actionem invenientes, omne ius quod res uxoria ante habebat cum multis divisionibus in ex stipulatu actionem, quae de dotibus exigendis proponitur, transtulimus, merito rei uxoriae actione sublata, ex stipulatu, quae pro ea introducta est, naturam bonae fidei iudicii tantum in exactione dotis meruit ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri au
Abbreviated transcription (Latin):
ni senritia obligetuũ ee̾ in ħcasu manda¬
tũ. quia nõ aliter ticio credidises: quam
si tla mandatũ oss si illud qͦ mandatũ
nõ ẽ obligatoriũ. qd̾ et̃ bonos mores est.
ulic si nciꝰ de furto. aut de lĩno faciẽ¬
do. aut & in uiria facienda tibi man¬
Ae: licet eñi penã isti ficti nõe pstit̾¬
is. naĩ tm ullã habes aduersias ticiũ actio¬
nẽ.si is qͥ creqͥtur mandatũ . nõ det croc
dere fines mandati. Ut ecct si qͥs uqi ad
centũ aurcos mandauerit tibi: ie fundũ
emeres ailit gtio spenderes. neq pluris
cincre debes. neq in copliorẽ pociopͥi
fide iubere. Alioqͥn nõ habebis cũ to mã¬
se intellegitur. ut minauis si poset qme¬
huc integra res sit. reuocatũ fuerit:
cuanescit.sĩ Ite si adhuo in tegro manda
soluitur mandatũ. S itilitatis causa re¬
ceptũ ẽ. si mortuo eo qͥ mandauerit. tu¬
ignorans cũ dccessisse. erocutus fucras
mandatũ. posse te agere mandati.alio

Expanded text:
ni sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Illud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Isi quis usque ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponderes, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo manse intellegitur, ut minoris, si possit, emehuc integra res sit, reuocatum fuerit, euanescit. 160 Item si adhuc integro mandatsoluitur mandatum; sed utilitatis causa receptum est, ut si mortuo eo, qui mihi mandauerit, ignorans eum decessisse exsecutus fuero mandatum, posse me agere mandati actio
Abbreviated transcription (Latin):
ic si postea malia stipulatus fuissi. di
si cidẽ ꝑsona sit aq postea stipidcris.
na dentũ nouatio fit. si qͥd in posterio¬
rẽ stipulationẽ noui sit forit si ꝯdi¬
no aut dies. aut fi de uissor. ad ciat᷑.
aut detrabat᷑. Qd̾ aũt diximꝰ siꝰ di¬
tro adiciatur nouationẽ ficri. sic in¬
telligi opertet. ut ita dicomꝰ fictim
nouationẽ si ꝯditio oxtiterit. Alio
tẽ fieri nouationẽ. cũ nouãdi am̃o.ĩ
dubiũ trat. qñ nouandi am̃o uidit᷑¬

Expanded text:
ac si postea nullus stipulatus fuisset. sed si eadem persona sit a qua postea stipuleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioqtunc fieri novationem cum novandi animo in dubium erat, q
Abbreviated transcription (Latin):
hiuus iodi dĩnũ uenire qͥure itinur. uĩ
queritur sicũ aurisice uciꝰ conuentra ne
is ex auro sus ecru ponderis crteq fermo
S placuit tantũ emiitionẽ ⁊ uenditionẽ ꝯtle
Quad si suũ autũ nieuis dederet. m̾cde ꝓ op
constguta. aubiũ nõ ẽ qͥn locano ⁊ cõducti¬

Expanded text:
huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae sed placuit, tantum emptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium no
Abbreviated transcription (Latin):
rolĩre: nari tabulas nõ logi. tune fictis
in qͥb ipse el cã causã hcres in stitutus er¬
at: ꝓlatiar᷑. noq ex nuda u oce heredis
nom ad missitrũ. noq ex ulla Eptinu. cui
iuris auctoritis desit aliͥd adcpturũ. Qdm¬

Expanded text:
non legitime factas in quibus ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum.
Abbreviated transcription (Latin):
cõ sensũ receptũ ẽ int᷑ducta ẽ.xece eñi cũ
pat̾ fimilias sese inad roganont̃ dit : aĩs
res corporalos. ⁊ incorporales queq ei de¬
bite sunt. ad rogatori aña ꝗ pleno iure
ad qͥrebantur. exceptis his quę ꝑcapitas
dininutionẽ ꝑeunt. qͣles sunt oꝑarũ obli¬
gitiones tius igumenis. Vsis miari&s srat¬

Expanded text:
 quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius
Abbreviated transcription (Latin):
tib ⁊ ae functas. ne bena aꝵ a cradtorib pesside¬
ant. ⁊ ueneuit. Certe si fucrit ex lue cussa hora
adia. cessat bonoꝵ uenditio. Ee ntit om̃ adcfura¬
ti de frusoe oqͥdẽ ianrus. qͥ de solido credatub
restam̃to libtites aate sunt. Qiud gͦ. siqͥs une¬
tatꝰ de cenabnis codicillis luł tates dextit.noq
adita sit. ab intestaito heditas: Fauor ꝯstitut¬
nis debebit locũ habe. Certe sitestatus de ces¬

Expanded text:
tibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus deced
Abbreviated transcription (Latin):
al aliqͥd restitiu uoluere: siheres ꝑfiua retꝰ
adimplere fide̾ rocissat: nogando re̾ iti ce
sul secutã: sifidĩ cõmissaris usuirandũ ei de¬
tulerit : cũ pͥ ipse de calũma urau̾it. noccsse
cũ habere us uisumundũ subire. q nicħ ta¬
le adestares audiũ. Uł rocusantẽ ad fidci

Expanded text:
 aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem
Abbreviated transcription (Latin):
latis. si cũ latina latame succesiones. nullo p¬
ipso ultimo sp̃u sunul animnã aq liltatẽ emate¬
culii ex logt uilia manumissacs actindiant sii¬
ea uͦ senitiis asilto larguno cautũ fucrat: u
libi manionissaras nõ uoĩatĩ ex hcaati fut cat̃

Expanded text:
s, cum Latinorum legitimae successiones nullae pipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amitteculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumis
Abbreviated transcription (Latin):
iectũ honi uiri arbũtu dclere eã cõpleri.¬
se Si tutoe noĩe pupillę.cu tutellã gere¬
bũ. ex testãtto pds sui logatũ acceꝑit. cũ
nicħ erat ipsi tutiri relatũ apatre suo:
nicħomimꝰ possit nõe suo ae in officioso patͥs¬

Expanded text:
ri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat ipsi tutori relictum a patre suo, nihilo minus possit nomine suo de inofficioso pat
Abbreviated transcription (Latin):
rõne ⁊ si is qͥ ipotestite sũt parr̃tis sit. ĩuisida le¬
pocteꝰ fuerit: desiit ĩ potestite parr̃tis c̾e. Si si ce
in dulgẽtia pͥncipali restiati furit. ꝑoia pͥstiuũ
statũ recipit. Rdogei aũ prres ii sulã ĩ potestate
sua libos retmnẽt. ⁊ ex gtͣrio libi relogt in potes¬
filios in potestinte habx desunt. Scia aũ pene affici¬
unt᷑. qͥ in ictallũ dãnint᷑.⁊ qͥbestiis subicunti.

Expanded text:
parentis sit in insulam deportatus fuerit, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in postesfilios in potestate habere desinit. servi autem poenae efficiuntur, qui in metallum damnantur et qui bestiis subiciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
i famẽ. uł intolibile. ĩ uriã doget᷑ his qͥ uiste
depeat᷑. lo qi cognosox de queres aꝵ qͥ ex famili¬
cegnoueris: uenũdari ita iulx: ut in petesta¬
tẽ dñi nõ reu̾tant᷑. Q sabin̾ si mos ꝯstitigiõi
fraudẽ fectt: scios me hec admissũ seueriꝰ &e¬

Expanded text:
 famem uel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familicognoueris, ueniri iube ‹i›ta, ut in potestate domini non reuertantur. qui si meae constitutioni fraudem fec
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lu a crelitors iuant᷑. s: Si uͦ suͥs purtẽ re
lggate alicuau̾it: pars quę nõ ẽ alienata ẽi¬
uꝰ debetur. pars aũ alicnata. iti detͥ. si n̾
adim̃di am̾o alienata sit. si Siqͥs lebitini
suo lil. atione legulit. lognũ utile ẽ⁊ ix
⁊ ab ipso debitore.nos ab herele ci pot̾
heres pci̾t. nox ab alio qui heralis loco ẽ si
test aũ qͥs uł adtrmpus iubere. ne heres peti. E e
contrario si debitor croditos suo q̃ dobet legauerit.

Expanded text:
 a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: stest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo quod debet, legaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quihoc anno aut m̃se dari stipulat᷑ sit nisi om̃ib partib p̃teritis
ñ poteris c̃tinuo agere. nisi tantũ spatii p̃terierit. quo traditio
fieri possit.

Expanded text:
Qui 'hoc anno' aut 'hoc mense' dari stipulatus sit, nisi omnibus partibus praeteritis non poteris continuo agere, nisi tantum spatii praeterierit, quo traditio fieri possit.
Abbreviated transcription (Latin):
tot aureos dare spondes : tec̃ cõmittit᷑ stipulatios Sed & siꝗssti¬
pulet᷑ alii cũ eiꝰ int̾ eã placuit stipulationẽ ualere. Nã &siis ꝗ
tutelã pupilli ãministrare ceperat: cessit ãministrationẽ c̃tu¬
tori suo: estipulatꝰ ẽ rẽ pupilli saluã fore. qm̃ int̃ẽ stipulatoris
fieri ꝙstipulatꝰ ẽ cũ obligatꝰ futurꝰ e&̃ pupillo simale resgesserit:
tena obligatio Ergo. Siꝗs ꝓcuratori suo daristipula tꝰ ẽ stipu¬
latio iures habebit & si creditorisuo ꝙ sila int̾÷ ne forte ułpena

Expanded text:
tot aureos dare spondes? ’ tunc committitur stipulatio. Sed si quis stitot aureos dare spondes? ’ tunc committitur stipulatio. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salvam fore, quoniam interest stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergo et si quis procuratori suo dari stipulatus sit, stipulatio vires habebit. et si creditori su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt᷑ om̃s tenet᷑. Siuõ unã ex his. uł quasdã laturũ sẽ spoponderit
obligatio inhis ꝓꝗb spoponderit c̃tͣ hit᷑. Ex plurib enĩstipula¬
tionib una uł quȩ dã uident᷑ eẽ ꝑfecte. Singulas enĩ res stipulari.
⁊ ad singulas respondere debemꝰ Alt̃ĩ stipulari ut supͣ dictũ :
nemopotest. Inuente s̃ huiꝰ modi obligationes ad hoc ut unus¬
ꝗsq sibi ad ꝗrat qđ sua int̾ ẽ. Ceteꝵ si ali det᷑ nihil int̃ ẽstipu¬
litori. Plane. Siꝗs uelit hoc facere penã stipulari c̃ueni& ut
nisi ita factũ sit ut c̃p̃hensũ e&̃ cõmit tetꝰ penȩ stipulatio. etiã
ei cuiꝰ nhil int̾ ẽ słenã eñi cũ stipulat᷑ ꝗs ñ illud inspicit᷑ qđ int̃¬
sit eiꝰ sed quesit quantitas inc̃dicione stipulationis. Ergo siꝗs
stipulet᷑ ticio dari: nihil agit. sed si ad diderit penã nisi dederis:

Expanded text:
propter omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, propter omnes tenetur: si vero unam ex his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex pluribus enim stipulationibus una vel quaedam videntur esse perfectae: singulas enim res stipulari et ad singulas respondere debemus. Alteri stipulari, ut supra dictum est, nemo potest: inventae sunt enim huiusmodi obligationes ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat quod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita factum sit, ut comprehensum esset, committetur poenae stipulatio etiam ei cuius nihil interest: poenam enim cum stipulatur quis, non illud inspicitur, quid intersit eius, sed quae sit quantitas in condicione stipulationis. ergo si quis stipuletur Titio dari, nihil agit, sed si addiderit de poena ‘nisi dederis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisior stipulatio c̃ceptaẽ ualeat stipulatio Istẽ siꝗs ita
stipulat᷑ erat. Dinauis exasia uenerit. hodie dare spondes:
iutilis erat stipulatio ꝗa p̃postere c̃ceptaẽ. Sed cũ leo in¬
ditȩ recordationis indotib eandẽ stipulationẽ qua postera
nuncupat᷑: ñ eẽ reiciendã existimauit.: nob placuit & huic
ꝑfectũ robur accomodare. ut ñ solũ indotib sed etiã inõib
ualeat huiꝰ modi c̃ceptio stipulationis. Ita aut̃ concepta
stipulatio. ueluti siticiuꝰ dicat. cũ moriar dare spondes:
Qił cũ morieris. ⁊ apud ueteres utilis erat. ⁊ nc̃ ualeat.
tẽ post mor tẽ alteriuꝰ. recte stipulam᷑ ssĩscriptũ fuerit in
instrumto ꝓmi sis se aliquẽ ꝑ inde habet᷑ atq sunt̾ roga¬
tione p̃cedente: responsũ sit: Quotiens plures res una stipulatione
c̃p̃hendunt᷑ si ꝗdẽ ꝓmissor simplicit̾ res ponde at dare spondeo:

Expanded text:
promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes? ’ inutilis erat stipulatio, quia praepostere concepta est. sed cum Leo inclytae recordationis in dotibus eandem stipulationem, quae praepostera nuncupatur non esse reiciendam existimavit, nobis placuit et huic perfectum robur accommodare, ut non solum in dotibus, sed etiam in omnibus valeat huiusmodi conceptio stipulationis. Ita autem concepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, dare spondes? ’ vel ‘ cum morieris ’, et apud veteres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius recte stipulamur. Si scriptum fuerit in instrumento promisisse aliquem, perinde habetur, atque si interrogatione praecedente responsum sit. Quotiens plures res una stipulatione comprehenduntur, si quidem promissor simpliciter respondeat ‘ dare spondeo ’,