comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sisse michi uidetur Cicero ubi ait id quidem
nenĩ grecorum uideo contigisse ut idem utͦq
in gni laberaret seq̃retur q ⁊ illud forẽse
dicendi ⁊ hoc quietum disputandi genis Et
mor dem̃ ex emplis num̃s subsecutꝰ est Equidẽ.
et pĩonem existimo si gemis forense dicendi
tractare uoluisset g̃uissime et copiosissime po¬
tuisse duce Et demoschenẽ s illa q̃ a plone
didicerat tenuisset ⁊ ꝓnũciare uoliusset ornate
splendide ꝙ facere potuisse Adinmadũtis lector
sententiam cicero maua urbanitate conditam
pnũciaturus de duobus sũmis uiris quid sen-¬
tiret Ita quẽlibet suis fmbus augustat ut
in eis proferendis neuter Ingemũ s alteri
uolũtatem solam cõseat alti diligentiam de¬
quos pauloan nominaui nec non ⁊ quorunda
aliorum elequẽ tiam imꝑftam ostendit rõne
est eloquẽtia neq ad hũc ulli sit ondussit uttõ
ꝯtingẽt satis felix est qui in aliqua ꝑte emt̾

Expanded text:
sisse michi videtur Cicero ubi ait: «Id quidem sisse michi videtur Cicero ubi ait: «Id quidem nemini Grecorum video contigisse, ut idem utroque in genere laboraret sequereturque et illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus». Et mox dictum exemplis muniens subsecutus est: «Equidem et Platonem existimo, si genus forense dicendi tractare voluisset, gravissime et copiosissime potuisse dicere, et Demosthenen, si illa que a Platone didicerat tenuisset et pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse». 5 Animadvertis, lector, sententiam ciceroniana urbanitate conditam: pronuntiaturus de duobus summis viris quid sentiret, ita quemlibet suis finibus angustat ut in eis proferendis neutri ingenium, sed alteri voluntatem solam censeat, alteri diligentiam dequos paulo ante nominavi necnon et quorundam aliorum eloquentiam imperfectam ostenditest eloquentia, neque adhuc ulli se sic indulsit ut tota contingeret; satis felix est qui in aliqua parte eius
Abbreviated transcription (Latin):
oratorie p̃cepta didicerunt illorum głiam mi¬
nnt p̃ncia horum aug illos legi prestat
hos audiri horum g̾. in nuio posuit ille de/
posset enimuit dum infantulũ in cu-¬
nabulis consopitũ innoxio contractu certum¬
labentes apes mellifitauerunt ĩ la bellis eis
larꝭ melliflu leporis om̃e net sefelliti nõ
puto de hac re fide digniorem tullio testẽ
exspectari qui mult locis ita nirat᷑ płons
esoquẽnam ut sese imparem quod mõ fatra᷑
uerum intra modestum phi ͭ ͥ smonis morẽ
se contimuit plato tios suos nchilo felicuit
excossit ꝙͣ de uirgilio salustioq et ip̃o eciã
ticerone dc̃n est quis inquies huiꝰ est test
idem qui cetorum seneca in declinatiombus
sit ait eloquentissumm uiri platonis orõ q̃ ꝓ sot̾te
seripta est nec patreno nec reodigna est
hos duos intersit interrogez. Recte muhi¬
uidear responsurus In altero plꝰ iuesse oratorii

Expanded text:
oratorie precepta didicerunt. Illorum gloriam mioratorie precepta didicerunt. Illorum gloriam minuit presentia, horum auget; illos legi prestat, hos audiri. Horum igitur in numero posuit ille Demoposset eminuit, dum infantulum in cunabulis consopitum innoxio contactu circumlabentes apes mellificaverunt in labellis eius. Clarum melliflui leporis omen! nec fefellit. Non puto de hac re fide digniorem Tullio testem expectari, qui multis locis ita miratur Platonis eloquentiam, ut se se imparem quodammodo fateatur. 2 Verum intra modestum philosophici sermonis morem se continuit Plato: terminos suos nichilo felicius excessit quam de Virgilio Salustioque et ipso etiam Cicerone dictum est. ‘Quis’ inquies, ‘huius est testis?’ Idem qui ceterorum. Seneca in Declamationibus sic ait: «Eloquentissimi viri Platonis oratio que pro Socrate scripta est nec patrono nec reo digna esthos duos intersit interroger, recte mividear responsurus in altero plus inesse oratorii
Abbreviated transcription (Latin):
actõne de mestenes rei ꝑtes gessit Itaq uictus
tandem accusator Ethimes et ob eam rem pa¬
tria ꝓfugꝰ cũ quodam tempore radiorũ pab
apud quos exulabat suam pͥmo mox orõnẽ
demosthenis audiente ppło accuratissime ꝑlegissi
Illis utriuisq uimi stupentibus sed plustulum
demosthenis e si illum inquit Ethines ꝑ orãtẽ
audisset Ingens ut ait pluuuis testis Inumti
nro quidem indiͦ uel ob hoc unũ uerus mirator
eloquẽtie qui ꝓfessionis potuis ꝙͣ aliem me-¬
mor odii quod landandum erat eciam in hoste
ꝑdicaret p̃sertim cũ dissimilari tatoriq posset
Constat eñ quosdam instribende graires par¬
loquentes uehementes ia loquẽdo quo dam ex
diuerso qͥ om̃e scribendi studiũ antoritate frõt
motu q cor ᷝ eleganti claraq ⁊ ꝑ qualitate
rerum uolubili ꝓnũciatõe transcendant quo
nichil in eratore potentius norunt qui artis

Expanded text:
accusatione Demosthenes rei partes gessit. Itaque victus accusatione Demosthenes rei partes gessit. Itaque victus tandem accusator Eschines et ob eam rem patria profugus, cum quodam tempore Rhodiorum precibus apud quos exulabat, suam primo, mox orationem Demosthenis audiente populo accuratissime perlegisset, illis utriusque vim stupentibus, sed plusculum Demosthenis: ‘O si illum’ inquit Eschines, ‘perorantem “audissetis”!’ “Ingens”, ut ait Plinius, “testis inimici”! 4 Meo quidem iudicio vel ob hoc unum verus mirator eloquentie, qui professionis sue potius quam alieni memor odii, quod laudandum erat etiam in hoste predicaret, presertim cum dissimulari tacerique posset. 5 Constat enim quosdam in scribendo graves parum vehementes in loquendo, quosdam ex diverso qui omne scribendi studium autoritate frontis motuque corporis eleganti claraque et pro qualitate rerum volubili pronuntiatione transcendant; quo nichil in oratore potentius norunt qui artis
Abbreviated transcription (Latin):
milib argumẽtorum m ͦ hic mõ his. m ͦ ille suꝑior
ondit᷑ mõ tam paris ut lectore iudicii dubium
relinquant quã dubretatem elegant᷑ ex p̃ssit
satirycus hiis uersibus Conditor yliados cantabr̃
atq maronis altisom dubiã facĩcia carmmina
tq ut uimus socus duos osim hndactatos¬
Iũgat adu̾sarios supmam eloquii artem Inter
oratores graios quod mullꝰ ambigit possidet
demosthenes ꝓximain tenere uidetur Ethines
horum est contenͦ illa famosissima q̃ uinu̾sam
fore greciã audiendi quondam desideno supren-¬
dit quod autem spaciosius spectatulum incidisse
poterat ꝙͣ in eloquẽtissima nacõne ducs ommũ
etatũ excellentissimos oratores super rebus al¬
tissimis notorio ⁊ capitali edio dissidentes de sa-¬
lute ⁊ głia tertaturos in unũ dui añ conditũ
tempꝰ ac locum quẽisse potuis murer si nõ re-¬
mocõres eniam ppłos ruior exemerͭ In ea quide

Expanded text:
milibus argumentorum modo hic modo ille superior milibus argumentorum modo hic modo ille superior ostenditur, modo tam pares ut lectorem iudicii dubium relinquant? Quam dubietatem eleganter expressit Satyricus hiis versibus: Conditor Yliados cantabitur atque Maronis Altisoni dubiam facientia carmina Atque ut unus locus duos olim impacatosungat adversarios, supremam eloquii arcem inter oratores graios — quod nullus ambigit — possidet Demosthenes, proximam tenere videtur Eschines. Horum est contentio illa famosissima que universam fere Greciam audiendi quondam desiderio suspendit. 2 Quod autem speciosius spectaculum incidisse poterat quam in eloquentissima natione duos omnium etatum excellentissimos oratores, super rebus altissimis notorio et capitali odio dissidentes, de salute et gloria certaturos in unum diu ante condictum tempus ac locum convenisse? Potius mirer si non remotiores etiam populos rumor exciverit. 3 In ea quidem
Abbreviated transcription (Latin):
succrescent eloquiũ. cum quia de citerone locꝰ
hic sĩtur erateribus in quoꝵ maĩtus mait ista
ueu̾it si mõ quisꝙͣ tang̾e dignabit᷑ P̾axud eũdẽ
oratorẽ non longe pꝰ hoc exemplu scriptũ est
ꝑ consilio dabo ut fistulatore domi relinquĩtes
Ingenii cuiꝰ sinẽ nõ ego si planꝰ autor
est uberriorem sibi hanc latierem q gloriam
absolui Certe macrobiuis hñc om̃is duntꝭ inuẽ¬
em̃ corpore cecus faisse momoret᷑ fuit tñ aĩo
tam ꝓspitati tanꝙͣ liuõso ut Tulluit in tustulano
suo de illo scribens diceret picturain eins non
poesim uidemꝰ q̃ regio q̃ ora qui lotus grecie q̃
spẽs forme q̃ pugna q̃ acies. quod renugiũ qui
metus homĩ qͥ ferarum nõ ita exxpictꝰ est ut q̃
ip̃e non uiderit non uiderimꝰ effecerit quid de
eloquentia disputem cum in sepe memerat satur¬
ualiũ libris ingens ⁊ mextricata lis sit inter

Expanded text:
subcrescentis eloquium; tamen quia de Cicerone locus subcrescentis eloquium; tamen quia de Cicerone locus hic sumitur, oratoribus si modo quisquam tangere dignabitur — quod apud eundem auctorem non longe post hoc exemplum scriptum est pro consilio dabo: ut “fistulatorem domi” relinquentes, ingenii: cuius sententie non ego sed Plinius auctor est, uberiorem sibi hanc latioremque gloriam absolvi. 2 Certe Macrobius hunc “omnis divine inven quamvis enim corpore cecus fuisse memoretur, fuit tamen animo tam perspicaci tamque luminoso, ut Tullius in Tusculano suo de illo scribens diceret: «Picturam eius, non poesim videmus. Que regio, que ora, qui locus Grecie, que species forme, que pugna, que acies, quod remigium, qui motus hominum, qui ferarum non ita expictus est, ut que ipse non viderit nos ut videremus effecerit?» 3 Quid de eloquentia disputem, cum in sepe memoratis Saturnalium libris ingens et inextricata lis sit inter
Abbreviated transcription (Latin):
deret i modis orõnis ardore ⁊ de formẽ scalen¬
femq rern reum sustulit patremq eius distindes¬
tuicam ac gu̾osi quõdam tunc huseranda pectoris
cicatrites iudiaibus ostentãs sumilq ad s marũ
ꝙ inter astantes erat uersus ⁊ ut college dudũ
sui miseretur multis cum lacrimis obtestans
subicitur ex emplũ u gractus ex faĩlia elo¬
Qnentĩ ac seditosa gẽitus̃ in utroq maioꝵ suoꝵ
exigit Is. eloquẽtie acriter operam dedit a deo
ñ homo uehementͤ ꝑmouebat᷑ tantoq impetu
rapiebat᷑ In dicendo ut uarietatem uoris q̃ de
rebus erateri sume ncm̃s una est ex anmare nõ
posset quod in se uitiũ ñ aduertens seruũ mu¬
sice modulacõnis exꝑtum in loco ꝯtionib ꝓpĩquo
clam hr̃e solitꝰ erat qui ab ebururolam fistula
celeriter inflaret qua eun aut lentuis agẽtem
accende̾t aut ninis accensum uelud receptui canes
ab Iumoderato cõtencõis ardore imtigaret nõ
medioc̾s sane diligencia iunẽĩs homĩs ⁊ auisũ

Expanded text:
squalentemque reum sustulit, putremque eius discindetunicam ac generosi quondam tunc miserandi pectoris cicatrices iudicibus ostentans, simulque ad Gaium Marium, qui inter astantes erat, versus et ut college dudum sui misereretur multis cum lacrimis obtestans,subicitur exemplum. Gaius Gracchus ex familia eloquenti ac seditiosa genitus, in utroque maiorum suorum exigit, is eloquentie acriter operam dedit. Adeo tamen homo vehemens permovebatur, tantoque impetu rapiebatur in dicendo, ut varietatem vocis, que de rebus oratori summe necessariis una est, examinare non posset. 2 Quod in se vitium animadvertens, servum musice modulationis expertum in loco contionibus propinquo clam habere solitus erat, qui “eburneolam fistulam” celeriter inflaret, qua eum aut lentius agentem accenderet aut nimis accensum, velut receptui canens, ab immoderato contentionis ardore mitigaret. 3 Non mediocris sane diligentia iuvenis hominis et avitum
Abbreviated transcription (Latin):
laborem nõ recusabit iuuemet sane quod
de esoquẽtia salustñ dr̃ Ita temꝑandum est
ut ad histõs tñ referatur in quib suo qd¬
prupto ac̃q et plane masculo stuo utitur In
ceferis eñi quod de uirguio lam et cicerone
diximꝰ sua sib̃i non rũdit eloquẽtia ut em̃ẽ
apud eundem sentcã orõnes salustĩ ĩ hõrem
hyforiarum legunt᷑ et hec quid hactꝭ ꝯuibus
se assentiri libet in uir quaq arce quadriprite
designatos p̃sides habemꝰ Et quod uyo cẽteri
in singulis uirgilium simul in omibus glian¬
cem hant uͦ distinctõnem Et si colore non
careat apud aliũ non ĩueni qm̃ in unũ ciceronẽ
ꝑu̾blicꝰ fautor inclinat

Expanded text:
laborem non recusabit inveniet. 13 Sane quod laborem non recusabit inveniet. 13 Sane quod de eloquentia Salustii dicitur, ita temperandum est ut ad historie tantum referatur. In quibus suo quodprerupto acrique et plane masculo stilo utitur. In ceteris enim — quod de Virgilio iam et Cicerone diximus — sua sibi non respondit eloquentia: ut enim est apud eundem Senecam, «orationes Salustii in honorem historiarum leguntur». 14 Et hec quidem hactenus. Quibus si assentiri libet, in unaquaque arce quadripartite eloquentie designatos presides habemus, et, quod vix ceteri in singulis, Virgilium simul in omnibus gloriantem. Hanc vero distinctionem, etsi colore non careat, apud alium non inveni, quoniam in unum Ciceronem publicus favor inclinat
Abbreviated transcription (Latin):
mors At philepita ip̃a non morit᷑ id emm
est libro nomen sed ecernũ uictura grauissiẽ
uuliu̾bus reꝑcutiens anthoniũ et famã eius
Inc̾unt et mortem aiceronis ulciscit᷑ Cum
hot Citerone calius oratorde eloquẽcis
principatu longeuũ Sed ut senrca testat᷑
nrequissimũ habuit certanrẽ locus ad mouit
ot. ip̃a uerba matrobii subiũgam nr quid in
hac repegrinarum opinonũ lectorẽ latrat
Quatuor sunt inquit aequẽtir genera co¬
piosum it torrent᷑ in quo Cĩcero dominatur
brene ⁊ cꝯsectum In quo salustuis regnat
siccum et aridum quod frontom ascribimꝰ
pignre et floridum In quo pliuus setidd
quondam et hñt nullo uetum infior nr̃ sima¬
thus lupuriat᷑ h ͨ onña apud unũ uirgiliũ
muẽiet hec ille Ad quod firmãdum ꝓbatõires
ex ip̃is uirgilii uerbis elicuit quax̾ quo mã
longum est In sat̾nalibus quis quis inq̃sicõis

Expanded text:
mors, at Philippica ipsa non moritur — id enim mors, at Philippica ipsa non moritur — id enim est libri nomen —, sed eternum victura gravissimisque vulneribus repercutiens Antonium et famam eius interimit et mortem Ciceronis ulciscitur. 10 Cum hoc Cicerone Calvus orator “de eloquentie principatu” longevum, sed, ut Seneca testatur, “iniquissimum habuit” certamen. 11 Locus admonet ut ipsa Macrobii verba subiungam, nequid in hac re peregrinarum opinionum lectorem lateat. «Quatuor sunt» inquit, «eloquentie genera: copiosum et torrens, in quo Cicero dominatur, breve et circumsectum, in quo Salustius regnat, siccum et aridum, quod Frontoni ascribimus, pingue et floridum, in quo Plinius Secundus quondam et nunc nullo veterum inferior noster Symmachus luxuriatur. Hec omnia apud unum Virgilium invenies». Hec ille. 12 Ad quod firmandum probationes ex ipsis Virgilii verbis elicuit; quas, quoniam longum est, in Saturnalibus quisquis inquisitionis
Abbreviated transcription (Latin):
liter accusatis sub hoste potẽtissimo Indi
agente uitam ẜnauit grãmq restituit Et
quã panca de ꝙͣ multꝭ emn̾o urenter eloqͣr
corda hoñm in manibus̾ habuit regnũ int
ut tñ uirgiliꝰ or̃one ꝓ saita sit iste ut ẽ
apud eundem seuerã In carm̃bus de fecit duoq
rõne eloquẽtit parentes hanc glĩam ita ꝑtici
sunt et ut̾q siis fimbris cõtentus aliena nõ
ĩuaderet his lingua głiosus hic calamo s̃
quĩ a portitꝭ abstim̾t Sed o pirtas eloqͥum
illud tã multꝭ salutifer: antori suo pestilẽs
at fauestã fuit Nẽpe cum adu̾sur̾ effrenatã
libidinẽ m authomi triũ uni pliuima liberiꝰ
dixisset scripsitq mandasset iussu eius occisꝰ
E. Trunca qua stripserat manu ⁊ capite
quo illa dictau̾at amgutato. quod cum in rost᷑.
reportatum esset ad illud intuẽdum nõ mĩorẽ
concursum ppłi lacrimantis fuisse legunꝰ ꝙͣ
ad audiendum esse cõsuenerat. hec oratoris

Expanded text:
liter accusatis, sub hoste potentissimo iudicium liter accusatis, sub hoste potentissimo iudicium agente vitam servavit gratiamque restituit. 6 Et quam pauca de quam multis enumero! breviter eloquar: corda hominum in manibus habuit, regnum inter 7 Ut tamen Virgilius oratione prosaica, sic iste, ut est apud eundem Senecam, in carminibus defecit. Duoque romane eloquentie parentes hanc gloriam ita partiti sunt, ut uterque suis finibus contentus aliena non invaderet: hic lingua gloriosus, hic calamo, sed quem a poeticis abstineret. 8 Sed o pietas! eloquium illud tam multis salutiferum auctori suo pestilens ac funestum fuit. Nempe cum adversus efferatam libidinem Marci Antonii triumviri plurima liberius dixisset scriptisque mandasset, iussu eius occisus est, trunca qua scripserat manu et capite quo illa dictaverat amputato. Quod cum in rostra reportatum esset, ad illud intuendum non minorem concursum populi lacrimantis fuisse legimus “quam ad audiendum” esse consueverat. 9 Hec oratoris
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ dnm ut testatur pluius parens patrie
appellatus pͥms in toga t̾mmphũ lingnea
lauream meruit facundie lrarũq latinai
parens om̃i t̾umphoꝵ lauream adextus
maiorem ut idem ait ꝙͣto plus est ingemi
rome terminos intr promonisse ꝙ̃ huperii
Addit eciam cesarem dictatorem ipsuit᷑
quondam aiceroins hostem de eo taliã sãpsisẽ¬
Ex testis linticia testimomio fide q̃rens
hec inꝙͣ est illa facũdia q̃ uerrem audatẽ
hominẽ scelestumq crimibus suis opp̃ssit que
a luciũ archiam p̃torem quondam suũ in
cuntate retinuit ⁊ de tenin feruente uber-¬
rimam mressem egenti reddidit colono q̃ rõtẽ¬
cõnes agrarias frmnẽtariasq discussat. q̃
roseo scrma tumultꝰ reo impum tatem que¬
stunt funt q̃ in mialilibus sexe ꝑiclitãtib
de salute capitit ueniã Impet̾uit hec radẽ
q de iotaro galacie ⁊gi q̃E ligario capi tali¬

Expanded text:
«primus omnium» ut testatur Plinius, «parens patrie «primus omnium» ut testatur Plinius, «parens patrie appellatus, primus in toga triumphum lingueque lauream meruit, facundie literarumque latinarum parens, omnium triumphorum lauream adeptus maiorem,» ut idem ait, «quanto plus est ingenii romani terminos in tantum promovisse quam imperii». Addit etiam Cesarem dictatorem, ipsius quondam Ciceronis hostem, de eo talia scripsissex testis inimicitia testimonio fidem querens. 5 Hec, inquam, est illa facundia que Verrem audacem hominem scelestumque criminibus suis oppressit, que A. Licinium Archiam, preceptorem quondam suum, in civitate retinuit et de tenui semente uberrimam messem egenti reddidit colono, que contentiones agrarias frumentariasque discussit, que Roscio scenici tumultus reo impunitatem quesivit, que innumerabilibus sepe periclitantibus de salute capitis veniam impetravit. Hec eadem que Deiotaro Galatie regi, que Quinto Ligario, capita
Abbreviated transcription (Latin):
giliũ destituit quid em̃ posset in carimibus
nullum nescire arbitror qui uel semel castalio
de fonte gustaũt
Ed quod ad sũmam spectat elosuc̃tiã
ꝯsensur latinoꝵ oñu M. Tullio qre¬
coru uero demoschem palmami defert Ego
autem dilato parãꝑ demosthenẽ dones gturs
asserunt et unlgo iam ita esse ꝑsuasun est
uerum ne ut idem ⁊pẽ Tullis ait in quod
loco utar in re certa testib nõ nccns singłor
testionis p̃termissis ad ip̃is elaꝙ̃xie uiu
paucor Sed illust̾um et notissimorũ effectiuĩ
comemorãcour de mõstrandi ꝓpero hec est
quidem illa q̃ ferocissimis septũ armit᷑ nchil¬
q non ausurum Catilmã in armis exterruit
et de incendio urbis ac ciũũ sangine cogĩta¬
tem trusit in exiliũ q̃ mema rõna q̃ theat᷑.
q̃ templa q̃ artem capitolii q̃ bonorum lares
q̃ tofum demq corpus imperii iniẜrime imi¬
pedrentiqz lam perrupint rume quo merito

Expanded text:
gilium destituit. Quid enim posset in carminibus gilium destituit. Quid enim posset in carminibus nullum nescire arbitror qui vel semel Castalio de fonte gustaverit. 17 1 Sed quod ad summam spectat eloquentiam, onsensus Latinorum omnium Marco Tullio, Grecorum vero Demostheni palmam defert. Ego autem dilato parumper Demosthene, donec gratius asserunt et vulgo iam ita esse persuasum est. 2 Verum ne, ut idem ipse Tullius ait in quodam loco, «utar in re certa testibus non necessartestimoniis pretermissis ad ipsius eloquentie vim paucorum sed illustrium et notissimorum effectuum commemoratione demonstrandam propero. 3 Hec est quidem illa que ferocissimis septum armis nichilque non ausurum Catilinam inermis exterruit et de incendio urbis ac civium sanguine cogitantem trusit in exilium; que menia romana, que theatra, que templa, que arcem Capitolii, que bonorum lares, que totum denique corpus imperii miserrime impendentique iam preripuit ruine. 4 Quo merito
Abbreviated transcription (Latin):
hoñi sed repetitõnem iĩme inctĩam effugiens
quor d̾ hic noĩa conquiram quorit nõ tam
scudium ꝙͣ ingemĩo nobilĩtũ est ad hot non
midi et inrompti s eloquẽtia uestiti ingeniex .
I
libertat non eripit. Alestio quĩ uirge/¬
lio p̃tulerim In quo si sit intelligar ut ai¬
mus meus fert puto quisquit᷑ opẽrũ eius
elegantiam et insingulis uerbis lumẽ aqd̾
sub mibe poetica ad hoc ⁊ sentẽtiarũ qͣuitã
brenitatẽ ad diuinũ seili artisitiũ diligẽter
Introspexit fatcbĩ doctrina posse aquos
excellere Ingemo fortasse nẽiẽ ire de
eloquẽtia quid aliud ditam insi ques matir¬
bius qui x ͦr eloꝙͣ tie guibus collectis de
quibus mox igam Cum unũ quõdq genꝰ
sue seperatim tribuerit autori um uirgilio
suł om̃ia dare non furuit Ceterꝭ hec tãĩ¬
iustrit̾ elequẽtia atq hec ut ait seurca
diuina facultas ingemi õrene soluta uir¬

Expanded text:
hominum, sed repetitionem minime necessariam effugiens hominum, sed repetitionem minime necessariam effugiens quorundam hic nomina conquiram quorum non tam studium quam ingenium nobilitatum est. Ad hec non nudi et incompti, sed eloquentia vestiti ingenii exei libertas non eripitur, nescio quem Virgilio pretulerim. In quo si sic intelligar ut animus meus fert, puto quisquis operum eius elegantiam et in singulis verbis lumen aliquod sub nube poetica, ad hec et sententiarum gravidam brevitatem ac divinum stili artificium diligenter introspexerit, fatebitur doctrina posse aliquos excellere, ingenio fortasse neminem. 2 Nam de eloquentia quid aliud dicam nisi quod Macrobius, qui quatuor eloquentie generibus collectis, de quibus mox agam, cum ununquodque genus suo separatim tribueret auctori, uni Virgilio simul omnia dare non timuit? Ceterum hec tam illustris eloquentia atque hec, ut ait Seneca, divina facultas “ingenii oratione soluta” Vir
Abbreviated transcription (Latin):
locos dictos ex tempore i unũ colligam
ꝙ ille maxime dulcꝭ eloquẽtie fructus
uideatur auresq fatigatar̾ et mulceris
et mestũ an exilarãs Et qui si locum et
opimone quadam agilis et locunde prudẽtie
huic de solertia q̃ dꝑacõnes aut uerba hõmiĩ
tõcerint, expediami Et licet non ignorẽ sa¬
piencie nomr̃ quidã maius ac sublumꝰ
floridiora carpenti ꝑ̃tereunda huiꝰ nẽtro
non fuerat oret alibi oportumis ꝑgteram
hor loco sapiẽtie exempla q̃ clariorã uidebũͤ
honi uita et ex conumi rerimagibiliũ a¬
cemo ꝓfenãtur exempla ubi ꝑmixtun era
quectur / agam mox de eraculis de sõꝑrus
de oñn bus de portentis ꝙ het quor in ãberio¬
fine stratutrematicum tractitũ ꝑtĩ rdiꝑtĩ
fantem aditia q̃ copiosa et ampla materia
est et nccĩo in plures ꝑticulas secũda quippe
cum de hat una nõ tm̃ apud graios s eciã
nomia collegi eadem et ingemqsoru esse

Expanded text:
iocos dictos ex tempore in unum colligam, iocos dictos ex tempore in unum colligam, quod ille maxime dulcis eloquentie fructus videatur auresque fatigatas mulcens et mestum animum exhilarans et qui, si locum et opinione quadam agilis et iocunde prudentie. 5 Hinc de solertia, que operationes aut verba hominum concernit, expediam. Et licet non ignorem sapientie nomen quiddam maius ac sublimiufloridiora carpenti pretereunda huius mentio non fuerat nec alibi oportunius poteram, hoc loco sapientie exempla que clariora videbuntuhominum vita et ex comuni rerum agibilium acervo proferantur exempla. Ubi permixtim et de coniecturis agam. Mox de oraculis de sompniis de ominibus de portentis, quod hec quoque in anteriosime stratagemmaticon tractatusentantem adiciam; que copiosa et ampla materia est et necessario in plures particulas secanda, quippe cum de hac una, non tantum apud Graios, sed etiam nomina collegi eadem et ingeniosorum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ntelligencia in rerũ pñtiũ cognitõe
lita est hant uisum est nobis subdis¬
cingni Est quoddam genus homi ꝑcipiẽdis
lrĩt aptissimũ quos usitato nouine iuge¬
mosos appellamꝰ ꝙͣuis in actibus hũaniis
hebetiores sunit Interdum mẽtit᷑ aciẽ Alii
ex diuerso ad res gerendas acutissimi per-¬
ceptõi trarum inhabiles habent᷑: quors
quis uel sagaces uel cauros uelsolertes
dixerit puto nec a uiro nec a cõi homui ser¬
mone demau̾t quibus magna ꝑs quenit
eorum q̃ greco uocabulo stratagematis ap¬
pellant ubi scilitet in re uellica ꝓ qualitate
mregocii pñs subito capit᷑ consiliũ Est
autem cum In lon gĩqui tempꝰ cõsilu effcies
extendr ubi locum sibi uendicat prouidencia
futura nostunt᷑ In huis em̃ insi fallor oĩs
prudencra uersatur. has gꝭ partes exequar
hoc ordine ut agam p̃me de ingemo cui
elequẽtiam adiũgam q̃ magna pars
eius ubi facetias quo et illustres u̾borũ

Expanded text:
ntelligentia in rerum presentium cognitione sita est. Hanc visum est nobis subdistinguere. Est enim quoddam genus hominum percipiendis literis aptissimum, quos usitato nomine ingeniosos appellamus, quamvis in actibus humanis hebetiore sint interdum mentis acie. 2 Alii ex diverso ad res gerendas acutissimi, perceptioni literarum inhabiles habentur; quos quisque vel sagaces vel cautos vel solertes dixerit, puto nec a vero nec a comuni hominum sermone deviaverit. Quibus magna pars convenit eorum que greco vocabulo stratagemmaticon appellant, ubi scilicet in re bellica pro qualitate negotii presens subito capitur consilium. 3 Est autem cum in longinquum tempus consilii effectus extenditur, ubi locum sibi vendicat providentia, futura noscuntur. In hiis enim, nisi fallor, omnis prudentia versatur. 4 Has igitur partes exequar hoc ordine, ut agam primo de ingenio, cui eloquentiam adiungam, que magna pars eius est; ubi facetias quoque et illustres verborum
Abbreviated transcription (Latin):
lum indres reꝑati ne eꝑis uidiget et casib
ac morbis plibus expõĩta est quĩ ⁊ In ipb̃
ualitudinis ac inuente flore uł curis a crib
uel sompno gram uel pertubatõne redicula
demq leiussimis et inuu̾abilibus ex causis
ita repente non nũꝙͣ am̃i destituit ut atto¬
utꝰ rerumq añu ignarus et loci tpis et
nõ absenciũ mõ s astanciũ postremo suamet
obuuone cetissima sfunda᷑ hisi ꝯfestĩ relenet¬

Expanded text:
lum in dies reparatione operis indiget et casibus lum in dies reparatione operis indiget et casibus ac morbis pluribus exposita est, quin et in ipso valitudinis ac iuvente flore, vel curis acribus vel sompno gravi vel perturbatione ridicula, denique levissimis et innumerabilibus ex causis ita repente nonnunquam animum destituit, ut attonitus rerumque omnium ignarus et loci et temporis et non absentium modo sed astantium, postremo suimet, oblivione cecissima confundatur, nisi confestim re
Abbreviated transcription (Latin):
tributum Sed añ di ꝙͣ hoc fortũe culmẽ
ascenderet inquod euecti cirꝯstredentibns
adulantibus turbis Repe laudis indgiu
amiserunt Illud fauen addit  miraculo hãt
fantam sibi memoriam magno quondam
capitꝭ ictu cuiꝰ ad huc testis extat Ingẽs
supremo uerticem cicatrix ꝓuenisse mẽo¬
rabilis casus si mõ uerus hoc enĩ hr Inter
febrico uulnera Illoꝵ  cafus duriores de qͥbꝰ
est apud pluium quoꝵ alt̾ istu lapidis lr̃ar
om̃i alt̾ p̃cipiti casu matris et affimum et ꝓp̃i¬
quorum Tertius autem morbo ẜuorum suoꝵ
Quartus eciam ꝓpͥi nomĩs oblitus est h
sunt exempla mẽerie de qua ꝓfundiñt
loqͥ difficile et altiut temporis opus est
sit emi nulla copiosior aut dicior est amimi
suꝑlex sic nulla fragilior nulla fugitõr hũc
et pͥma om̃i senestit cuiꝰ rei nonsolum se¬
meca s experientia eciam cestis est et plustu¬

Expanded text:
tributum, sed ante diu quam hoc fortune culmen tributum, sed ante diu quam hoc fortune culmen ascenderet: in quod evecti, circumstrepentibus adulantium turbis, vere laudis iudicium amiserunt. 3 Illud tamen additur miraculo: hanc tantam sibi memoriam magno quondam capitis ictu — cuius adhuc testis extat ingens supremo vertice cicatrix — provenisse. Memorabilis casus si modo verus; hoc enim habet inter felici vulnere illorum casus duriores de quibus est apud Plinium: quorum alter ictu lapidis literarum omnium, alter precipiti casu matris et affinium et propinquorum, tertius autem morbo servorum suorum, quartus etiam proprii nominis oblitus est. 5 Hec sunt exempla memorie, de qua profundius loqui difficile et alterius temporis opus est. Sicut enim nulla copiosior aut ditior est animi suppellex, sic nulla fragilior, nulla fugacior. Hinc et prima omnium senescit — cuius rei non solum Seneca, sed experientia etiam testis est — et pluscu
Abbreviated transcription (Latin):
forte plus miꝰ ue aut alr dixissem sulmissa
uuoce confestun admonebat hec me aut illũd
uerbum in mutare mirantiq et uñ hoc nosset
ꝑcunctanti non solum tenpꝰ quo id ex me au¬
diuisset sad sus eius iuces umbratulo ad cuiꝰ
undam fluuiunt᷑ In cuiꝰ mariedittore cuius
montꝭ In uertite linguas rm̃ secum oras
c̾cumi me singula recognoscente memorabat
quod iterum et itum exꝑtus fateor ad loquẽd̾
illo pñte uel sauc̃õr certe uel tardior frũr
sum et hec quidem nrẽoria sabarmis ac segͥs
sub anurtum religionis Inter liboos habitat
lemens sextus egregnis ñt romuler
grogꝭ pastor tam potentꝭ ei muicte med¬
rie tradr̃ ut quid quid uel semel legi̾t obliussa
eniam si cupiat non possit hoc sibi et tudĩor
nut̾x alma pharisros et orbis uniu̾sus tribiut
Ego em̃ et si sepe añ pedes eis fuermi
tũ de hac re nchil preter famam hẽo cui
facilius accedo recolent non id sͥ nouiter

Expanded text:
forte plus minus ve aut aliter dixissem, submissa forte plus minus ve aut aliter dixissem, submissa voce confestim admonebat hoc me aut illud verbum immutare; mirantique et unde hoc nosset percunctanti non solum tempus quo id ex me audivisset, sed sub cuius ilicis umbraculo, ad cuius undam fluminis, in cuius maris litore, cuius montis in vertice — longinquas enim secum oras circuivi — me singula recognoscente memorabat. 4 Quod iterum et iterum expertus, fateor, ad loquendum illo presente vel cautior certe vel tardior factus sum. Et hec quidem memoria sub armis, at sequens sub amictu religionis inter libros habitat. 14 Clemens VI, egregius nunc romulei gregis pastor, tam potentis et invicte memorie traditur, ut quicquid vel semel legerit oblivisci etiam si cupiat non possit. Hoc sibi et studiorum nutrix alma Pariseos et orbis universus tribuit. 2 Ego enim, etsi sepe ante pedes eius fuerim, tamen de hac re nichil prefer famam habeo; cui facilius accedo recolens non id sibi noviter
Abbreviated transcription (Latin):
mxoriter reddebat huic uere dici potest super/¬
nacuos codites fuisse hic ꝓfecto non scribe
memorandi
et domus et patrie laberibz periculiss¬
qͣ iactatus est ut eciesum ferme nillum
tempus Inuererit quo nichil huic de qua
loquimur facultate pocest esse fimescut
uaga ẽm̃ mens̾ multa ꝯplecte᷑ pauca stng
Cecarum huic Inter uarias et inueabiles ac
discerpentes ami curas in exhaustam quãdã
mẽdriam nulitarem insam aĩmaduerti que
me crebio inhoriorem ꝯpulit cogitãtem ꝙͣto
uberior fuisset si eam sibi quod stũdiosi hõies
selent tircũuallare at fultire cotidiana lectiõe
licuisset uidisse semel uel audisse stit est mĩꝙͣ
obliuiscit᷑. nrec res mẽ menunt s uerba tẽpa
et locum ubi quid pͥmũ accepit sepe totos dies¬
aut longas noctes colloquendo transegimus
audiendi nãq suꝑ idior nemo est post annos
uero sub orta eaꝵdem rerum mentione siquid

Expanded text:
memoriter reddebat. Huic vere dici potest supermemoriter reddebat. Huic vere dici potest supervacuos codices fuisse. Hic profecto non scribebmemorandi.et domus et patrie laboribus periculisque iactatus est, ut otiosum ferme nullum tempus invenerit. Quo nichil huic de qua loquimur facultati potest esse funestius: vaga enim mens multa complectitur, pauca stringit. 2 Ceterum huic inter varias et innumerabiles ac discerpentes animum curas inexhaustam quandam memoriam militarem insitam animadverti, que me crebro in horrorem compulit cogitantem quanto uberior fuisset, si eam sibi — quod studiosi homines solent — circumvallare ac fulcire quotidiana lectione licuisset. Vidisse semel vel audisse sat est, nunquam obliviscitur; nec res modo meminit, sed verba tempusque et locum ubi quid primum accepit. 3 Sepe totos diesaut longas noctes colloquendo transegimus: audiendi namque cupidior nemo est; post annos vero suborta earundem rerum mentione, siquid
Abbreviated transcription (Latin):
quem graliatum pectus exonerari cupie¬
bat
meas quoq clarissimam huiꝰ excellentie¬
gliam consequutꝰ est qͥ legatus a puro
romad̾t missus postero ꝙͣ urbem ingressus erat
die homo ad uenticuis et aliemgene uni u̾sit
scenatum Iprus nom̃ibus salutauit suns q
equestrem ordinem/ sunt qui urbanũ plebem
scenatu c̾ ꝯfusum adiciant oposus̾ salutator
at diligent et si ob aliud non ueniset
irus persarum tex
et si maxmus excertitibus p̾esset om̃i
tamen militum nomĩa me̾a̾uat. Micdates uo
hystorie sequũtur ut uult agelłia. quẽte ł
et iura ciuil patrio ẜmone redderet et in quo¬
nuus singłarum nacõinm int̾p̃tem non re¬
quirẽt q̃ res et illum militibus et hũs ppłis
suis acceptissi ͫ fecit
xtremum mͥ nũc sed nullo p̃cedentiũ
inferius mẽorie monstrum referẽd̾
est carmadas quidem ut auĩt in grecia que
quis bibliota uoluia educẽt in morem legẽt

Expanded text:
pregravatum pectus exhonerare cupiepregravatum pectus exhonerare cupiebat. 10 1 Cineas quoque clarissimam huius excellentiegloriam consecutus est: qui legatus a Pyrrho Romam missus, postero quam urbem ingressus erat die, homo adventitius et alienigena universum senatum propriis nominibus salutavit. Sunt qui “equestrem ordinem”, sunt qui “urbanam plebem senatui circumfusam” adiciant. Operosus salutator ac diligens, etsi ob aliud non venisset! 11 1 Cirus Persarum rex, etsi maximis exercitibus preesset, omnium tamen militum nomina meminerat. Mithridates vero historie loquuntur, ut vult Agellius quinque et et iura cuilibet patrio sermone redderet et in contionibus singularum nationum interpretem non requireret. Que res et illum militibus et hunc populis suis acceptissimum fecit. Extremum michi nunc, sed nullo precedentium inferius, memorie monstrum referendum est. Tarmadas quidam, ut aiunt, in Grecia, que quis e bibliothecis volumina educeret, in morem legentis
Abbreviated transcription (Latin):
de̾t quod recitator pͥmus̃ et uerus autor
carminis nequiret pͥ ceps quidem fame cupi¬
ditas Sed Inter raras nature dotes memo /¬
randa uis̾ memorie
G. occasu ad orientem uerso pͥmus om̃i
graie gentis temuistodes occurrit qui inter
grauissimas occupacõnes publiras pͥuatat᷑ ꝯctor
in memoria tenebat stupendum negotiũ n
lueniscipionis intenꝰ p̃cess isser q̃dem indigne
exilio coactus Cum ad xfer uersam persen ꝑ¬
farum regem se conferre decreuisset breni
ne quid in pͥmo collo quio peregrĩmi auregrg
offenderet Itaq nims miror tantis nature pre¬
ditum muũbus artifitiosam memoriam con¬
tempsisse q̃ tamẽ pͥmũ In grecia reꝑta apud
nos hodie uulgata est quam ciuidam euis arti¬
ficĩ pito sibi ꝓmnttenti ⁊ espondit male se obli¬
iuscendi artem distere uisa quidem auditaq
onña memorie herebant Et id circo non tã
nonis sarciis uige̾ ꝙ turta rerum iniuiabiłiũ

Expanded text:
deret, quod recitator primus et verus auctor deret, quod recitator primus et verus auctor carminis nequiret. Preceps quidem fame cupiditas, sed inter raras nature dotes numeranda vis memorie. Ab occasu ad orientem verso primus omnium graie gentis Themistocles occurrit; qui inter gravissimas occupationes publicas privatasque cun— in memoria tenebat. Stupendum negotium, nisi Lucii Scipionis mentio precessisset. 2 Idem indigno exilio coactus, cum ad Xersen Persarum regem se conferre decrevisset, brevi nequid in primo colloquio peregrinum aures regis offenderet. 3 Itaque minus miror tantis nature preditum muneribus artificiosam memoriam contempsisse; que tum primum in Grecia reperta, apud nos hodie vulgata est; quam cuidam eius artificii perito sibi promittenti respondit malle se obliviscendi artem discere. Visa quidem auditaque omnia memorie herebant, et idcirco non tam novis sarcinis urgere quam turba rerum innumerabilium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dicturus scripserat lectitabat satis
erat scripsisse cum id ipsum celermme
faceret hi trãscursu didicerat int q̃
seuit heserant auelli peterant memorit
quot̃q dixeat sernabar qua mrmorie felici¬
fate fretus ubrorni auxilie non augebat siri-¬
bere se in anmo non gloriabat᷑ Et q̃ illu
stripserat sit in expedito habebat ut yec in u̾bi
quitem ullius̾ ñꝙͣ recordatõne labent᷑ qͣsi libtũ
sub oculis hñs loquebatur ꝓpenebat᷑ tꝯpiã¬
ducis tanta merat historiarum memeria gesta
illius colerit Et ex tempore narrabat non
ceu app̾dem cognnta deꝓme̾t ¶ed uelut mẽ st̾pta
porlegeret/ et hunc quidã latrom iuxta seur¬
cam suum locum dare nec indebitũ et ut̾q
ꝓfecto gratũ credidi
bidem alteruis
memerie muiraculum retulit nomen
adiderat auditum tam celeriter arripuit ut
mor suũ esse contenderet argumitum satis
uiolentum afferens ꝙ ip̃e memorit̾ id red¬

Expanded text:
que dicturus scripserat lectitabat: satis que dicturus scripserat lectitabat: satis erat scripsisse; cum id ipsum celerrime faceret, in transcursu didicerat; nec que semel heserant avelli poterant: memoriser quecunque dixerat servabat. Qua memorie felicitate fretus, librorum auxilio non egebat: “scribere se in animo” gloriabatur; et que illic scripserat sic in expedito habebat, ut nec in verbi quidem ullius unquam recordatione laberetur: quasi librum sub oculis habens loquebatur tanta inerat historiarum memoria — gesta illius celeriter et ex tempore narrabat, non ceu pridem cognita depromeret, sed velut modo scripta perlegeret. Et hunc quidem Latroni iuxta Senecam suum locum dare nec indebitum et utrique profecto gratum credidi. 8 1 bidem alterius memorie miraculum retulit, siluiediderat auditum tam celeriter arripuit, ut mox suum esse contenderet: argumentum satis violentum afferens, quod ipse memoriter id red
Abbreviated transcription (Latin):
usqr in miraculum contigisse testatur
Net credibile est tantu urrum faiso
recitata eodem ordine reddidisse et
ducetorum atq amplunt̾ discipulorũ
totidem uersiculos cum singili singios
dixissent ordine retrogrado recitasse
nec inferior lans illa q̃ equit᷑ Ad¬
dit em̃ eam sibi memoriã fuissi nõ
ad complectendum mõ ea q̃ audiãt¬
erat sed ad continendum quoq qe
alcerimm exagilitate cõsequẽdi faci¬
litatem dimttendi alterum ex⁊e¬
tinendi duritie capiendi segintie a¬
neram habe̾ consuent
at ons portui me¬
moriam mori uetat seurta pi¬
erãt insi ille scriptit᷑ eam sunit to¬
mẽdasset tantũ umꝰ clarimansuriq
nominiis fidelis ualet amnicicra q̃ amitũ
morti eripit semũq ꝓpetuat Inter multa
ruurum q̃ de latrone suo dulciter fami¬
laterq cõmemorat memeriã ille et ña
ualidam et artifitio munitam tribuit et
raxatem simul et tenacem Itaq nr̃t

Expanded text:
“usque in miraculum” contigisse testatur; “usque in miraculum” contigisse testatur; nec credibile est tantum virum falsorecitata” eodem “ordine reddidisse” et ducentorum atque amplius discipulorum totidem versiculos, cum singuli singulos dixissent, ordine retrogrado recitasse. 3 Nec inferior laus illa que sequitur. Addit enim eam sibi memoriam fuisse, non “ad complectendum” modo que audierat, “sed ad continendum” quoque: quorum alterum ex agilitate consequendi facilitatem dimittendi, alterum ex retinendi duritie capiendi segnitiem annexam habere consuevit. 7 1 Latronis Portii memoriam mori vetat Seneca: perierat nisi ille scriptis eam suis commendasset. Tantum unius clari mansurique nominis fidelis valet amicitia, que amicum morti eripit secumque perpetuat. Inter multa nimirum que de Latrone suo dulciter familiariterque commemorat, memoriam illi et nature validam et artificio munitam tribuit, et capacem simul et tenacem. 2 Itaque nec
Abbreviated transcription (Latin):
mine miror ꝙ tello punnto sidõ cu pro¬
celle lamn graudemis Inl ersi du ca eiꝰ
cẽsilia q cum in rorulo cum Int̾ pͥmi¬
mores patrũ pro oraculis hẽbat᷑ u̾e eĩ
mochi uideor dicturus qui multa trãs¬
accetpis meauerunt insi ottuss nirs
xiresso siune ingemo fere quod̾ mõ sutu¬
rortm uates¬
Ed cum duplex sit mrmerla
una rerum uerboru alt̾a pͥmã
qualem in fatẽ modo reiuli calem in
Citerx est ceelanens amborũ
xomũbus autem
gentibus ac seculis nllum
in ħat re facile p̃tulermi lũtio sapio¬
in si mõ uerum est quod̾ tradunt ip̃m
populo eciam rõne nonia reddidisse
muira ⁊ Ipatiosa capacit as̾ ubi sam
multa et tam uaria nomia tocum
iuuenissent res quid pane incrediblis
insi eam multi inter ques pliis
secudns ꝓpris testimonio ꝯfirmas¬
sem externa
Tautem romauos externos qi¬
E
cõueniens ⁊ extrema ꝑticiras
uiẽtura conglutines luciꝰ ãireus seneca
cordurensis criguns s rõne uirtutis
hant diuinam sibi memoris ubertatẽ

Expanded text:
o punico secundo, cui procelle iam grandevus interfuit, dicta eius consiliaque tum in populo tum inter primores patrum pro oraculis habebantur. Vere enim michi videor dicturus, qui multa transacti temporis meminerunt, nisi obtuso nimis crassoque sint ingenio, fore quodammodo futurorum vatesed cum duplex sit memoria, una rerum, verborum altera, primam, qualem in Fabio modo retuli, talem in Cicero est coetaneus amborum. 5 1 Ex omnibus autem gentibus ac seculis nullum in hac re facile pretulerim Lucio Scipioni, si modo verum est quod tradunt: ipsum populo etiam romano nomina reddidisse. Mira et spatiosa capacitas, ubi tam multa et tam varia nomine locum invenissent! Res quidem pene incredibilis, nisi eam multi, inter quos Plinius Secundus, proprio testimonio confirmassent. 6 Externa 1 Ut autem Romanos externosque conveniens et extrema participans iunctura conglutinet, L. Anneus Seneca, cordubensis originis sed romane virtutis, hanc divinam sibi memorie ubertatem
Abbreviated transcription (Latin):
rabile ut pͥmo libro eis de aualogia positũ
ut scil infreꝙ̃s atq insolens uertũ tanꝙͣ sco¬
duilum fugiamꝰ Emĩare pessem quibꝰ pħis
or̃o eius ita militũ animos inflamau̾it ut
ꝑiculi om̃is Immemoris leti etiã et exultã¬
tes i frum ruerent quas ingentis extercitꝰ
sedirõnes uoce comp̃sserit quod armatorũ m¬
lia solus et inhermis orõne terruerit usꝙ a¬
deo ut ad utum ꝑorãtis inuẽti sint etqui
colla porrigent et qui seruent qui genet
rerio oisi ⁊ harraco longior ⁊ aluis locio
orortiñor foret

Expanded text:
rabile, in primo libro eius de analogia positum: rabile, in primo libro eius de analogia positum: ut scilicet infrequens «atque insolens verbum tanquam scopulum fugiamus». 6 Enumerare possem quibus preliis oratio eius ita militum animos inflammaverit, ut periculi omnia immemores, leti etiam et exultantes in ferrum ruerent, quas ingentis exercitus seditiones voce compresserit, quot armatorum milia solus et inermis oratione terruerit usqueadeo, ut ad nutum perorantis inventi sint et qui colla porrigerent et qui ferirent, qui gemeret nemo, nisi et narratio longior et aliis locis oportunior foret
Abbreviated transcription (Latin):
Tolobelle plusꝙͣ militarit̾ sum oratoris offi¬
tuũ̃ Implenit in qua qd accusatõne extorq̃ri
sibi cãm optimam .l. certe paccimõ q̃stus
est quo uerto uim facundie ꝓp̾e exp̃ssit ut
ualeriõ ur̃ et mimrũ uerlũ excorq̃re hant uĩ
habet utreus ille non ex facili etad utrũl
se hñte s ex arectissimo quid Indissolubili¬
q laqueo ubi cesareo eloq̃s uictꝰ erat p̃artꝰ
testimonũ phibint negans se uidere cui cesar
cedere debeat adũgent q cum e legantẽ plen¬
didum quo atq magnifitam et gu̾osam quod̾¬
mõ rõnem dicendi tenr et ad rorneliũ inpo¬
tem de codem stribens quẽ inquit oratorꝭ
Huic aũ pours eorum qui nchil aliud egerũt
quis sentẽciis aut accutõr aut crebrior quit
uerbis aut elegãcõr aut gramor ꝓnũtiasse
dẽ ut suetomꝰ refert uoce acuta ardenti motu
gestuq non sine uenustate huiꝰ est illud pre¬
ceptum omĩbus qui eloquẽcie student meo¬

Expanded text:
Dolabelle, plusquam militaris summi oratoris officium implevit. In qua quidem «accusatione ‘extorqueri’ sibi causam optimam Lucii Cotte patrocinio» questus est; quo verbo «vim facundie proprie expressit», ut Valerio videtur: et nimirum verbum ‘extorquere’ hanc vim habet ut reus ille non ex facili et ad utrumlibet se habente, sed ex arctissimo quidem indissolubilique laqueo, ubi cesareo eloquio vinctus erat, prereptus testimonium perhibuit, negans «se videre cui Cesar cedere debeat», adiungensque «eum elegantem, splendidam quoque atque magnificam et generosam quodammodo rationem dicendi tenere. 4 Et ad Cornelium Nepotem de eodem scribens: ‘Quem’ inquit, ‘oratorum huic antepones eorum qui nichil aliud egerunt? quis sententiis aut acutior aut crebrior? quis verbis aut elegantior aut gravior?’» «Pronuntiasse dicitur» ut Suetonius refers, «voce acuta, ardenti motu gestuque, non sine venustate». 5 Huius est illud preceptum omnibus qui eloquentie student memo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit michi de eloquẽtia stribenti silentio obrnẽ¬
dum presertim ubi inferiores noñauam Igr
Iuxta cesarem anguscum cuiꝰ Nloruit temporib
collocare eum placuit hoc adiecto ꝙ nomeneiꝰ
precer multos laudatoret᷑ mantuanis etia musir
honestatum est sed aliꝙͣ tisper retro redeundum
dcellentem et egregiam lucn crassi facun¬
diam si aliuide nestiremꝰ hunic ligeret in¬
telligere ꝙ in libris de oratore M cicero morte¬

Expanded text:
fuit michi de eloquentia scribenti silentio obruenfuit michi de eloquentia scribenti silentio obruendum, presertim ubi inferiores nominaveram. Igitur iuxta Cesarem Augustum, cuius floruit temporibus, collocare eum placuit, hoc adiecto, quod nomen eius, preter multos laudatores, mantuanis etiam musis honestatum est. Sed aliquantisper retro redeundum 1 Excellentem et egregiam Lucii Crassi facundiam si aliunde nesciremus, hinc liceret intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
sobria usus eloquẽtia smas ineptas fugiẽs
re sultat oro et intellcus rerum expeditõr ig¬
noca seccantes iprenit urrisitq castiganit ĩ suitͣ
hũt morem insamam uocans ea loqui uel scribẽ
q̃ ad miracõnis plusꝙͣ intelligentie illatura sunt
aminis audientum inheserit sibi quid̾ ut arbitror
paternũ p̃ceptum quod proxime cũ de inlio cesare
simꝰ pollio pretermittendus non uidenir¬
quem ut appareat suũ. cuiq indicĩ fore
mẽdiũ inter duos eloquẽtissimos lacmoruin
marcũ tulliũ et titum limum senrca ꝯstitint
ita non sꝑnendus autor nẽiem de p̾missis sex
preter Tullĩ enu̾ant tres esse uult eloquẽne
pͥncipes quos in epla quadam uidetur omibus
ciceromane dissmmilem et ut uerbis eus utar sa¬
lebrosam et exiliantem dicit ⁊ usi mĩme exptes
In manus mras ad huc ueint quia tamen nom
ipsum per se celebre ac ꝑ uulgatum erat non

Expanded text:
sobria usus eloquentia, sententias ineptas fugiens,sobria usus eloquentia, sententias ineptas fugiens,resultat oratio et intellectus rerum expeditior. 5 Ignota sectantes “sprevit” irrisitque; et castigavit in suis hunc morem, insaniam vocans ea loqui vel scribere que admirationis plus quam intelligentie illatura sint animis audientium. Inheserat sibi quidem, ut arbitror, paternum preceptum, quod proxime cum de Iulio Cesare i. 21 1 Asinius Pollio pretermittendus non videturquem, ut appareat suum cuique iudicium fore, medium inter duos eloquentissimos Latinorum, Marcum Tullium et Titum Livium, Seneca constituit. Ita non spernendus auctor neminem de premissis sex preter Tullium enumerans, tres esse vult eloquentie principes, quos in epystola quadam videtur omnibus ciceroniane dissimilem et, ut verbis eius utar, “salebrosam et exilientem” dicit “et ubi minime expectes in manus meas venerint adhuc, quia tamen nomen ipsum per se celebre ac pervulgatum erat, non