comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tesq eius oppidi reseindi uibent. Ip̃i ꝑspecta palude ad ripas sequane
e regione lutetie contra labiem castra considunt Iam cesara git¬
gouiã discessisse aucdiehatur.iam de eduoꝵ defectione & secundo galliȩ
motu rumores afferrebantur galliq ĩ colloquiss in interdusum itinere
& ligeri Cesarem in opia frumenti coactum ĩ prouinciam cõtendisse
confirmabant. Bellouagi autem defectione eduoꝵ cognita qui añ¬
ꝑse erant ĩ fideles manus cogere atq aꝑte bellum parare cępunt. Cum
Labienus tanta rerum commutatione longe aluid sibi capiendum cõsiliũ
atq antea senstrat intelligebat neq iam ut alud acquireret prelioq
hostes lacesee̾t sed ut ĩ columem exercitum agẽdĩ cum reduceret cogi¬
tabat. Hamq altera ex ꝑte bellouagi quȩ eiuitas ĩ gallia maximã
mum flumen detinebat tantis subito difficultatibus obiectis. ab animi

Expanded text:
tesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae tesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam mum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi
Abbreviated transcription (Latin):
taris ad eum est honorem euocatus. His cum animaduertisset ꝑpetuã
esse paludem quȩ ĩflueret ĩ sequanam atq omnem locum illum ma-¬
gnopere impediret hic consedit nostrosq transitu prohibere ĩstituit.
Labienus primo uineas agere cratibus atq agcȩͣ paludem explere atq
iter munire conabatur. Postꝗͣ id difficilius eum ꝯfieri anima duc̃teret
silentio e castris tertiã uigilia egressus eodem quo uenerat itinere me-¬
ledimum ꝑuenit. Id est oppidum senonum ĩ insula sequana positũ
leriter coniunctis atq eo militibus imectis & rei nouitate ꝑterritis op¬
pidanis quorum magna ꝑs erat ad bellum euocata sine contentione
oppido ponitur. Refecto ponte quem supioribus diebus hostes resciderĩt
exercitum traducit & secundo flumine ad Iutetiam iter facere cepit.
hostes re cognita ab his qui a melodone fugenint. Litetiam incenddi põ¬

Expanded text:
taris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam taris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, inta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pon
Abbreviated transcription (Latin):
nis nocturnisq itineribus confectis contra omnium oppinionem ad
ligerim uenit. Uadoq ꝑ equites inuento pro rei necessirate oppotũo
ut brichia modo atq humeri ad substinenda arma liberi ab aqua
esse possent disposito equitatu qui uim flumins refringeret atq ho¬
stibus primo aspectu ꝑturbatis incolumem exercitum traduxit fru-¬
mentumq ĩ agris & pecoris copiam nactus repletus his rebus exercitu
iter ĩ senones facere ĩstituit. Dum hȩc apud cȩsarem geruntur la-¬
bienus eo supplemento qđ nuper ex italiã uenerat relicto agenici ut
esset ĩpedimentis presidio cum quattuor legionibus lutetiam proficiscit᷑.
d est oppidum parisiorꝵ qđ positum est in infula fluminis sequane
cuius aduentu ab hostibus cognito magnȩ ex finitimis cuutatibus
copiȩ conuenerunt. Summa imperii traditur a lamulogeno aulerco
qui prope confectus etate. tamen propter singularem scientiam rei mili¬

Expanded text:
nis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad nis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei mili
Abbreviated transcription (Latin):
ex finitimis regionibus copias cogere. presidia custodiasq ad ripas lige¬
ris disponẽ equitatumq omnibus locis initiendi timoris causa ostenta¬
re ceperunt. si ab re frumentaria romanos excludere aut adductosĩo¬
pia ex prouincia expellere possent. Quam ad spem multum eos adui¬
uabat Tliger ex niuibus creuerat ut omnino uado nõ posse trãsiri
uideretur. Quibus rebus cognitis cesar maturandum sibi censuit si esset
ĩ ꝑficiendis pontibus ꝑiclitandum ut priusꝗ̃ essent maiores eo caachȩ copiȩ
dimicaret. Nam ut cõmutato consilio iter ĩ prouinciam conuerteret.
id ne metu quidem necessario faciendum existimabat. cum infamia
atq indignitas rei & oppositus mons ceuẽnę uiaꝵq difficultas impe-¬
diebat. tunc maxime qͣ adiuico labieno atq his legionibus quas
una miserat uehementer timebat. Itaq ad commodum magnis diũ¬

Expanded text:
ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diur
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ magnam ꝑtem contulerat. huc magnum numerum equoꝵ. huius
belli causa ĩ italia atq hispania ceptun miserat. Co cum eporedorix
Uridomarusq uenissent & de statu ciuitatis cognouissent. Litauicum
bibracti ab eduis receptum qđ est oppidum apud eos maxime aucto¬
rutitis. Conuictolitauum magistrum magnamq ꝑtem senatus ad eum cõ¬
uenisse. Legatos ad Uertingetorigem de pace & amicitia conciliandi pu¬
blice missos non pretereundum tantum cõmodum existimauerunt. Itaq
interfectis nouiodunis custodibus quiq eo negotiandi causa. conuenerãt pe¬
cunam atq equos ĩter se ꝑtiti sunt obsides ciuitatum bibracte ad magi¬
stratum deducendos curauerunt oppidum ꝗ̃ a se non posse teneri uidi¬
cabant ne ꝗđ esset usui romanis ĩ cenderunt: Frumenti qđ subito potue¬
runt nauibus ad duxerũt reliquum flumine atq ĩcendio corruꝑunt. Ip̃i

Expanded text:
ntorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius ntorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
eduos profectum. opus esse pos antecedere ad confirmãdam cuutatem &¬
simltis iam rebus ꝑfichiam ecduoꝵ ꝑspectam habebat atq hoꝵ discessa
admaturari defectionem ciuitatis extimabat. tamen cosretinendos nõ cõ-¬
stituit ne aut inferre ĩ uiriam uideretur aut dare timoris aliqͣ suspictioe
Distedentibus his breuiter sua ĩ eduos merita exposuit. quos & ꝗ̃ humiles
accepisset & compulsos ĩ oppida multatos agris omnibus creptis copis ĩpo¬
sito stipendio obsidibus summa cum contumeliã extortis a quam ĩ for¬
cunam quãq ĩ amplitudinem deduxisset. ut non solum ĩ pristinum statũ
redissent: sed omnium temporum dignitatem & gratiam ãtecessisse uide¬
rentur. His datis mandatis eos a se dimisit. Nouiodunum erat oppidũ
eduoꝵ ad ripas ligeris opportuno loco positum. Huc cesar omnes ob¬
sides gallie frumentum. pecuniam publicam suoꝵ atq ex ercitus ĩ pedim̃¬

Expanded text:
Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. EAeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedime
Abbreviated transcription (Latin):
stiam & continẽtiam ꝗͣ uirtutem atq animi magnitudinem deside¬
rare. Hac habita contione & ad extremam orationem confirmatis
militibus ne ob hanc causam animo ꝑmouerentur neci  iniquitas loci
attulisset id uirtuti hostium attribuerent eadem de ꝑfectione cogitãs
que ante senserat. legiones ẽ castris eduxit. aciemq idoneo loco cõsti¬
tuit. Cum Uertĩgentorix nihilominus ĩ ęquum locum destenderet lȩ¬
ui facto e questri prelio atq secundo ĩ castra exercitum reduxit. Cum
h idem postero die fecisset satis ad gallicam ostentationem minuẽdam
militumq animos confirmãdos factum existimans ĩ eduos mouit castͣ
Ne tum quidem ĩ secutis hostibus tertio die ad flumen clauer pontes refi-¬
cit eoq exercitum traducit Ibi a Uiridomaro atq eporedorige
edius appellatus discit cum omni equitatu litauieum ad solcitandos

Expanded text:
stiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desidestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos
Abbreviated transcription (Latin):
cibus collis ĩ tra munitiones reduxit. Eo diẽ milites sunt paulum minus
septingenti desiderati Postera die Cȩsar contione aduocata temerititẽ
cupiditotemq militum reprehendit: q sibi ip̃i iudicauissent. quo procedẽ¬
dum aut quid agendum uideretur. neq signo recipiendi dato cõstitisset̃
neq ã tribinis militum. legatisq retineri potuissent Exposuit quid ini¬
quitas loci posset. quid ip̃e ad auaricum sensisset cum sine duce & sine
equitatu deprehensis hostibus exploritam uictoriam dimisiset. ne ꝑuũ
modo detrimentum ĩ contentione propter iniquitatem loci accidẽt. Quãt
opere eoꝵ animi magnitudinem ad miraretur ꝗ non castroꝵ muni-¬
tiones non altitudo montis non muros oppidi tardare potuisset. tanto oꝑe
licentiam arrogantiamq reprehendere T plus se ꝗͣ imꝑatorem de ui-¬
ctoria atq exitu reꝵ sentire existimarent. nec minus se amilite mode¬

Expanded text:
cibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus cibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite mode
Abbreviated transcription (Latin):
certe saluti prospiciam: quos cupiditate gloriȩ adductus ĩ ꝑiculum ad¬
duxi. Uos data facultate uobis consulite. Simul ĩ medios hostes irru¬
pit duobusq ĩterfectis reliquos ã porta paululum submouit. Conantib
auxiliariis suis Trustra ĩꝗt meȩ uitȩ subuenire conamini quem iam
sanguis. uiresq deficiunt pinde abite dum est facultas uosq ad legi-¬
onem recipite. Itaq pugnans post paululum coneidit atq suis filuti fuit
Nostri cum undiq premerentur.XlXI. centurionibus amissis deiccti sunt
loco. Sed ĩtollerantius gallos in sequentes legio decima tardauit quȩ pro
subsidio paulo equiore loco constiterat. hanc rursus tertiedecimȩ legionis
cohortes exceperunt quȩ ex castris minoribus educte cum Tito Sectio le-¬
gato ceperant locum suꝑiorem. Legiones ubi primum pbanitiem attige¬
runt ĩfestis contra hostessignis consticerunt. Uertĩgetorix suos a radi¬

Expanded text:
certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum decerte vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radi
Abbreviated transcription (Latin):
hostes in sequerentur terreret. Ip̃e paululum ex eo loco cum legione ꝓ¬
gressus ubi constiterat. euentum pugnȩ expectabat. Cum acerime
quo minus pugnaretur hostes loco & numero nostri uirtute confiderẽt
subito s̃ edui uisi a latert nostris aꝑto. Quos cęsar a dexten ꝑte alio
ter ꝑterruerunt ac tam & si dextris humeris exertis animaduertebãt᷑
qđ insigne pacatum esse consueuerat tamen id ip̃m sui fallendi causa mi¬
lites ab hostibus factum esse existimabant. Eodem tempore Lutius fabus
Centurio quiq una murum ascenderant circũuenti atq interfecti
muro prȩcipitabantur. Marcus centurio petronius eiusdem legionis.
cum portas excidere conatus esset a multitudine oppressus ac sui desꝑãs
multis iam uulneribus acceptis. manipularibus suis qui illum secuti erãt.
quoniam inquit me una uobiscum seruare nõ possum uestre quidem

Expanded text:
hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione phostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio enter nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cititi oppidum a romanis teneri premisis cquitibus magno concursu
eo contenderunt. Corum ut quisq primus uenenit sub muro cõsiste.¬
bat suorumq pugnantium numerum augebat. Quorum cũ magna
mulcitudo conuenisset matres familiȩ quȩ pꝰaulo ante a romanis de
muro manus tendebant suos obtestari & more gallico sparsum. capiliũ
ostentare liberosq ĩ conspectum ꝓferre cȩperunt. Erat romanis nec
loco nec numero e qua contentio si mul & spatio & cursu pugnȩ defati¬
giti non facile recentes atq ĩtegros sustinebant. Cȩsar cum imquo loco
pugnari. hostiumq augeri copias uideret. p̃metuens suis ad titum del¬
tium legatum quem minoribus castris presido reliquerat misit ut cohõ¬
tes ex castris celeriter educeret a sub infimo colle a dextro latere ho¬
stium constitueret. ut si nostros loco depulsos uidissit quo minus libẽ

Expanded text:
citati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu citati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere
Abbreviated transcription (Latin):
di fecerunt ꝗͣ muro oppidi portisq appropĩquarunt. Tum uero ex oib
urbis ꝑtibus orto clamore. qui longius aberant. repentino tumultu ꝑt̾iti
tresfamiliȩ uestem argentumq de muro iactabant & pectore nudo ꝓ¬
minentes passis manibus obtestabantur romanos ut sibi ꝑcerent neu sic̃
auarici fecissent: ne a mulieribus quidem atq infantibus abstinerent.
Nõ nullȩ de muris ꝑ manus demisse se se militibus tradebant. labius cen-¬
turio legionis octaue quem inter suos eo die dixisse constabat ex cita¬
ri se axaricensibus premiis. neq cõmissurum ut prius quisꝗͣ murum
ascenderit tres suos nactus manipulares atq ab his subleuatus murum a¬
scendit. Nos ip̃e rursus singulos exceptans ĩ muꝵ extulit. interim hi
qui ad alteram ꝑtem oppidi: ut supra demostrauimus munitionis cã
conuenerant. primo ex audito clamore inde etiam crebris numptis in¬

Expanded text:
di fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus di fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti,res familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis in
Abbreviated transcription (Latin):
murum oppidi densissimis castris compleuerant. milites dato signo celeritatẽ
ad munitionem ꝑueniunt eamq transgressi trinis castris potiuntur.
ac tanta fuit ĩ castris capiendis celeritas. ut uoto mapater rex nitiobro¬
gum subito ĩ tabernaculo oppressus ut meridie cõquieuerat suꝑioris cõ¬
poris ꝑte nudata. uulnerato equo uix se emanibus prȩdantium mi¬
litum criperet. Consecutus id quod animo proposuerat Cȩsar receptui
cani iussit. legioniq decimȩ ꝗͣ cum erat re cõcionatus. signa costituit.
ac reliquarum legionum milites non ex audito sono tube q̃ satis ma-¬
gna uallis intercedebat. tamen a tribunis militum legatisq ut erata
cͦ esare preceptum retinebantur. Sed elati spe uictoriȩ çeleris & hostiũ
fuga & suꝑiorum tempoꝵ secundis prelis nihil adeo arduum sibi esse
existimabant qđ non uirtute consequi possent. Neq finem prius sequẽ¬

Expanded text:
murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequen
Abbreviated transcription (Latin):
stris ĩ minora traducit. legatisq quos singulis legionibus prefecerat quid fie¬
ri uelit ostendit. In primis monet ut contineant milites ne studio pugnandi
aut spe predȩ longius progrediantur quid iniquitas habeat ĩ cõmodi loci propo¬
nit hȩc una celeritate posse mutari occasionis esse rem nõ prelii. His rebus
expositis signum dat & a dextra ꝑte: alio ascensu eodem tempore ad ȩduos
mittit. Oppidi mons a planitie atq initio ascensus recta regione si nullus an¬¬
fractus interederet mille duicentos passis aberat quicquid huic eircuitus ad¬
molliendum cliuu accesserat id spatium itineris augebat a mediõ
fere colle ĩ longitudine ut natura montis ferebat. ex grandibus saxis
UI. pedum murum quo nostrum impetum tardaret procluserant galli:
atq inferiorem omni spatio uacuo relicto suꝑiorem ꝑtem collis usq ad

Expanded text:
stris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fiestris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus admolliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ plurimas equitum turmas eisdem mȩdia nocte imꝑat ut paulo tumultu¬
osius omnibus locis uagarentur prima luce magnum numerum impedimen¬
torum ex castris detrabi. mulionesq cum cassidibus equitum spetie ac simu¬
latione collibus circũuehi iubet. His paucos adcht equites qui latus ostenta¬
tionis causi uagarentur longo cireuitu. easdem omnes iubet petere regiones.
Nec procul ex oppido uidebantur ut erat procula gergouia despectus ĩ castra
neq tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodẽ
ugo mittit & paulum progressam inferiore constituit loco siluis occultat.
Augetur gallis suspitio atq omnes illo munitionum copię trahuntur. Uacua
castra hostium cȩsar conspicatur tectisq in signibus suoꝵ occultatisq signis
militaribus raros milites qui ex oppido animaduerterentur ex maioribus ca¬

Expanded text:
complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultucomplures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris latione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus ca
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatibus cireũ sisteretur consilia in ibat quem admodum a Gergouia
defectionis simlis fuge uideretur. Hec cogitanti accidere uisi est facultas
bene rei gerendȩ. Nam cum ĩ minora castra oꝑis ꝑspiciendi causa uenis¬
set animaduertie collem qui ab hostibus tenebatur nudatum hominibus ꝗ
suꝑioribus diebus uix pre multitudine cerni poterit. admiratus querit ex
profugis causam. quorum magnus ad eum qͥotidie numerus confluebat. co¬
stabat inter omnes qͥ iam ip̃e Cesar ꝑ exploritores cognouerat dorsum esse
eus ugi prope equum sed hunc siluestrem & angustum qua esset aditus
ad alteram partem oppidi. uehementer huic illos loco timere. nec iam alitẽ
sentire uno colle a romanis occupato si alterum a misissent quin pene circũ¬
uallati atq omni exitu & pabulatione ĩterclusi uderentur ad hunc mu¬
niendum omnes a Uertingentorige euocatos. Hac re cognita cesar mitit

Expanded text:
civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi; huic loco vehementer illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem reuerti pudeat. Marcum aristiũ tribunum militum iter ad le-¬
gionem facientem fide data ex oppido cauillono educunt. Idem co-¬
gunt facere eos qui negotiandi causa ibi constiterant. hos continuo iti¬
nere adorti omnibus impedimentis exuunt. Repugnantes die nocteq
cõcurrunt ad aristium. nihil publico factum consilio demostrãt. questi¬
onem debonis direptis decernunt. Litauici fr̃mq bona publicãt. legatos
Sed contaminati facinore & capti compendio ex direptis bonis q̃ ea resad
multos ꝑtinebat timore penę exferriti consilia clam de bello mire inci¬
piunt. ciuitatesq reliquas legationibus sollicitant. Quȩ tam & si cȩsar in¬
telligebat tamen ꝗͣ mitissime põt legatos appellat. nibil se propter in scĩãm
lȩuitatem q uulgi grauius de ciuitate iudicare neq de sua ĩ eduosbe¬
niuolentia diminuere. Ip̃e maiorem gallie motum expectans ne ab oĩb

Expanded text:
nitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad lenitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque s teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uiam mouit. M edio fere itinere equites a fabio misi quanto res in
periculo fuerit exponunt sumis copis castra oppugnata demostrãt. cũ
nendum. Multitudine sagip̃taꝵ atq omnis generis teloꝵ multos uul-¬
neratos. ad ħ sustinenda magno usui fuisse tormenta. fabium discessu
ĩ posterum diem similemq casum apparare. his rebus cognitis. Cȩsar sũmo
studio militum ante ortum solis ĩ castra ꝑuenit. Dum hec ad gergouiã
geruntur edui primis nũtus a Litauico acceptis nullum sibi ad co-¬
gnoscendum spatium relinquunt. Impellit alios auaritia. alios iracũdia
& temeritas quȩ maxime illi hominum generi est ĩnata: ut lȩuem audi¬
tionem habeant ꝓ re comꝑata bona ciuium rominorum diripiunt cȩ¬
des faciunt. ĩ seruitutem abstrahune adiuuat rem proclinatam con-¬
uictolitauus plebemq ad furorem impellit ut facinore admisso ad sa-¬

Expanded text:
viam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in viam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum nendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
cum legionibus duabus castris prȩsidio relinquid Fitrem litauici cũ
comprehendi iussisset paulo ante reꝑit ad hostes fugisse. Adhortatus mi¬
lites ne necessario tempore itineris labore ꝑmoueantur cupidissimis omĩb.
progressus milia passuum .xxx. agmen eduoꝵ conspicatus ĩmisso eꝗta
ciant Eporedorigem & Uiridomarum quos illi ĩ terfectos exstimabãt
ĩter equites Uersari. suosq appellare iubet. Hlis cognitis & litauicif
fraude ꝑspecta edui manus tendere deditionem significare & proiectis
armis mortem deprecari ĩcipiunt. Litauicus cum suis clientibus qui-¬
bus more galloꝵ nefas est etiam ĩ extrema fortuna deserere patro¬
nos gergouiam profugit. Cȩsar numptiis ad ciuitatem eduoꝵ missis
qui suo benefitio conseruatos docerent. quos iure belli interficere pocu¬
isset tribusq horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad gergo¬

Expanded text:
cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatciant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergo
Abbreviated transcription (Latin):
xerat ĩ equitum numero conuenerant nominatim ab eo euocati. his
erat inter se de principatu contentio & in illa magistratuum contro-¬
uersia alter procõuictolitano alter pro cotto sumis opibus pugnauerãt.
Ex his eperedorix cognito Litauici consilio media fere nocte rem ad
cesarem defert orat ne patiatur ciuitatem prauis adolescentium cõ¬
silis ab amicitia populi .rͣ. deficere q futurum prouideat. ne se totho¬
minum milia cum hostibus coniunxerint quorum salutem neq pro¬
pinqui negligere neq ciuitas lȩui momento extimare posset. Magna
affectus sollicitudine hoc nũtio. Cȩsar đ semper eduoꝵ ciuitati preci¬
pue ĩdulxerat. nulla interposita dubitatione. legiones expeditas.iiii. eꝗ
tatum q omnem ex castris educit. nec fuit spatium tali tempore ad
contrabenda castra: q res posita ĩceleritate uidebatur. Fabium legatũ

Expanded text:
xerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His xerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum
Abbreviated transcription (Latin):
consilii sit res ac non necesse sit nobis gergouiam contendere & cũ ar¬
uernis nosmet coniũgere. an dubitamus quin nefario facinore admis¬
so romini iam adnos interficiendos concurrant proide siquid ĩ nobis
animi est ꝑsequamur eoꝵ mortem qui ĩ dignissime ĩterierunt. atq
hos latrones ĩ terficiamus. Ostendit ciuies romanos qui eius presidii fi¬
ducia una erant Magnum numerum frumenti commeatusq diripit.
ip̃os crudeliter excruciatos ĩterficit. Numptios tota ciuitate eduoꝵ di¬
mietit. eodem mendacio de cede equitum & principum ꝑ monet.hõtat᷑:¬
ut simili ratione: ut q ip̃t fecerit: suas iniurias persequantur. E poredo¬
rix edius summo loco natus adolescens & summȩ domi potentiȩ & una
Uiridomarus parit̾ate & gratia. sed genere dispari. quem cęsar ab
Diuitiaco sibi traditum ex humili loco ad sũmam dignitatem ꝑdu¬

Expanded text:
"consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Ar"consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perdu
Abbreviated transcription (Latin):
Reliqua qua ratione agi placeat cõsticuunt. Litauicus accepto excitu
cum milia passuum circiter.xxx. a Gergouia ab esset cõuocatis subito
militibus. lacrimans quo proficiscimur inqͦuit milites. Omnis noster
equitatus. omnis nobilitas interiit. principes ciuitatis eporedorix & ui¬
ridomarus ĩ simulati proditionis ab romanis in dcã causa interfecti sunt.
B ab ip̃is cognoscite qui ab ip̃a cede fugerunt. Nam ego fratribus atq
omnibus meis propinquis interfectis. dolore prohibeor quę gesta sunt
pronumptiare. producuntur hi quos ille edocuerat. quȩ dici uellet atq
eadem quȩ litaiuicus pronũptiauerit multitudini exponunt. multos
equites eduoꝵ ĩ terfectos. q cõloͥcuti cum aruernis dicerentur ip̃os se intẽ
multitudinem militum occultasse atq ex media cȩde fugisse. Cõcla¬
mãt edui & litauicum obsecrant ut sibi consulat. Quasi inquit ile

Expanded text:
Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille,
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Cum his primum comunicat hortaturq ut se liberos & imꝑio natos me-¬
minerint nam esse eduoꝵ ciuitaitem quȩ certissimam galliȩ uictoriam
destieãt / eiusauctoritate reliquas contineri: qua traclucta locũs consi¬
stendi romanis ĩgallia non fore. Esse non nullo se.c. benefitio affectum
sic tamen ut iustissimam apud eum causam obtinuerit. sed plus coĩ
libertati tribuere. Cur enim potius edui de suo iure & de legibus ad
cȩsarem disceptatorem ꝗͣ romani ad eduos ueniant. Celeriter adole¬
scentibus & oratione magistratus & prȩmio deductis cum se uel principes
eius consili fore profiterentur ratio ꝑficiendi quȩ rebatur. đ ciuitatem
temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit
ut litauicus .x. illł milibus quȩ cȩsari ad bellum miterentur p̃ficere-¬
tur atq ea ducenda curaret. fratresq eius ad cęsarem ꝑcurrerent.

Expanded text:
tes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos metes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicere. Erat e regione oppidi collis sub ip̃is radicibus montis egregie mu-¬
nitus atq ex omni ꝑte circũcisus quem sitenerent nostri & aquȩ magna.
ꝑte & pabulatione libera prohibituri hostes uidebantur. Sed is locus ab his
presidio non nimis firmo tenebatur. Tamen silentio noctis cesar e castrise¬
gressus priusꝗ subsidio ex oppido ueniri posset deiectus presidio potitus loco
duas ibi legiones collocauit fossamq duplicem duodenoꝵ pedum a maio¬
ribus castris ad minora ꝑduxit ut tuto a repentino hostium ĩ cursu etiã
singuli commeare possent. Dum hȩc ad gergouiam geruntur. Conuitoli¬
tanus eduus cui magistratum adiudicatum a cȩsare demostrauimus soli¬
citatus ab aruernis pecunia cum ꝗbusdim adolestentibus colloquitur quoꝵ
erat princeps lictauiceus atq eius fratres amplissima familia nati adolescẽ¬

Expanded text:
perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie muperspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescen
Abbreviated transcription (Latin):
micare cogeretur magnis itineribus antecessit. Cȩsar ex eo loco quinis castris
gergouiam ꝑuenit equestriq eo die prȩlio lȩui facto ꝑspecto urbis situ q̃
posita ĩ altissimo monte. omnes aditus difficiles habebat de expugnatione
non prius agendum constituit ꝗ rem frumentariam expedisset. At Uer¬
tingentorix castris prope oppidum positis medioeribus circũse ĩteruallis se¬
ꝑatim singularum ciuitatum copias collocauerat. atq cius omnibus iugi
collibus occupatis qua despici poterat horribilem spetiem prebebat. Principes¬
q earum cuutatum quos sibi ad consilium capiendum delegerat prima
luce qͥdtidie ad se conuenire iubebat seu quid comunicandum. seu quid
administrandum iuderetur. Neq ullum fere diem ĩtermittebat quin eq̃¬
stri prelio interiectis sagiptariis quid ĩ quoq esset animi ao uirtutis suoꝵ

Expanded text:
micare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris micare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum
Abbreviated transcription (Latin):
spectu & fere e regione. castris castra ponebant dispositis exploratoribus
necubi refecto ponte romani copias traducerent. Erat ĩ magnis difficul¬
tatibus .c. res ne maiorem estatis ꝑtem flumines impediretur ꝗͣ non fere
ante autumpnum clauer uado transiri solet. Itaq ne id accideret siluestͥ
dos curauerat postero die cum duabus legionbus ĩ oceultõ restitit reliquas¬
copias cum omnibus impedimentis ut consueuerat misit demptis ꝗbusdã
cohortibus uti numerus legionum constare uideretur. his ꝗͣ longissime pos¬
sent egredi uissis cum iam ex diei tpre coniectura ceꝑat in castra ꝑuentũ
sisdem sublicis quarum ꝑs inferior in tegra remanebat pontem reficere cepit
Celeriter effecto opere legionibusq & loco castris i doneo delecto reliquas co-¬
pias reuocauit. Uertingentorix re cognita ne contra suam uoluntatem di¬

Expanded text:
spectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, spectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestrdos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquascopias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem di