comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do cõm̃to uid̾is accusatõis iusti ir¬
gator fusse pudor potius hoñat᷑. f̃
qͣm ignomuinia uidenur irrõgaus
oñ enĩ qui exhortatur. mandatoriᷤ
utius ticius cͥiñ intnd gaio. scio.
t᷑ce apud p̃fetum p̃tcirio recitauit.
p̃fectus fide ñ bĩta testatõis nullã
inuiriã lutium titiũ past̃ cẽaga¬
io seio. ꝓñtiaũ. Quero an testes
qͣ testiõiũ repbaͣtum ẽ q̃ĩ falso testi¬
monio int᷑ in fames ħntur. Pauł.¬
q̃ritur ĩ famiũ loco hr̃i debcͣant c̃
ñ oportet ex sña siũ iusta. su utaᷤ
ꝓ alio abita alium pͣgranari.
Sarceił. ł .ii. publicorum:
ctũs fustium infamiã ñ inportat
s cã ꝓpt̾ qͣm id patim̾uit. si ea fuit
que infamiã dampnato irrogat.

Expanded text:
do commento uideris accusationis instigator fuisse' pudor potius oneratur, quam ignominia uidetur irrogari: non enim qui exhortatur mandatoris ucius Titius crimen intendit Gaio Seio tionem apud praefectum praetorio recitauit: praefectus fide non habita testationis nullam iniuriam Lucium Titium passum esse a Gaio Seio pronuntia‹ui›t. quaero, an testes, quorum testimonium reprobatum est, quasi ex falso testimonio inter infames habentur. Pauaeritur, infamium loco haberi debeant, cum non oportet ex sententia siue iusta siue iniusta pro alio habita alium praegrauari.Marcellus in libro publicorum: Ictus fustium infamiam non importat. Sed causa propter quam id pati meruit si ea fuerit, que infamia in damnato irrogat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ possore possid̾e eum. ⁊ ideo petitõe
heditatis tenebitur. It̃ ꝓ dote
en nupta michi qͣi dotẽ sciens accepi.
⁊ s̃i legatum michi solutũ eͤx fassa
causa scienti: utiq ꝓ possore pos¬
sideo. ¶: Is aũ qui restituit h̾e¬
ditatẽ teñi hereditatis petitõe
Iñ pot᷑ nisi dolo fec̾it id ẽ si sciens
restituit. nã ⁊ dolus p̃titus uenit ĩ
hereditatis pecicõe qͣsi dolo desierit
ab h̾ede peti hereditatẽ posse etiã
si ignoret ꝑ herede ł pro possore de¬
tiã siputauit hes eas res ex hac ħ edita¬
te ẽẽ qͣue sibi delataẽ. Nd̾ .ł.
Quod siquis hereditatẽ emerit eciã¬
ñ putau̾it heres eas res ex hac here
ĩ eum peticio hereditatis  deb dati
ne singui iudiciis uexaretut. uen¬
ditorẽ enim ten̾̃ certũ ẽ S finge
ñ extare uenditorẽ ł modico uen¬
aliflisse. et ħone fidei possõrẽ fuis¬
se an porrigi manꝰ ademptorem

Expanded text:
ssore possidere eum, et ideo petitione hereditatis tenebitur. item pro dote  nupta mihi quasi dotem sciens accepi. et si legatum mihi solutum est ex falsa causa scienti, utique pro possessore possidebo. Is autem qui restituit hereditatem teneri hereditatis petitione non potest, nisi dolo fecit, id est si scit et restituit: nam et dolus praeteritus uenit in hereditatis petitione, quasi dolo desierit ab herede peti hereditatem posse etiam si ignoret pro herede uel pro possessore deimo ait etiam si putauit heres eas res ex hac hereditate esse quae sibi delata est. Quid si quis hereditatem emerit, anin eum petitio hereditatis deberet dari, ne singulis iudiciis uexaretur? uenditorem enim teneri certum est: sed finge non extare uenditorem uel modico uendidisse et bonae fidei possessorem fuisse: an porrigi manus ad emptorem
Abbreviated transcription (Latin):
colũ malũ ⁊ culpã meã ab eẽt quod
si sine diffinitõe ꝑsone mulionẽ a ꝑtͥ
me dduxisti ⁊ ego cũ tibi dedissemẽ
negligentia im̃tũ ꝑut ꝑierit il¬
lã quoq culpam me tibi pr̃aturũ
aio. ꝙ eum tibi elegissẽ qui huimͦi
campno te affic̾et. ¶ Uehiculĩ
ꝯduxisti nt honus tuũ portaret ⁊
sccũ iter faces ⁊ c̃ pontẽ transiret
redemꝑtor eus pontis portorĩ su¬
um habeo exigebat querebatur
riũ dacturũ fu̾it. Puto si portoriũ
nuilio ñ ignorauit a se transituꝵ
re ñ deb̾e puto nisi in locando alit᷑
dlonuis c̃ lege iocatõnis non eẽt cõ¬
p̃hensũ ut uineas poñet nichilo
minus infundo uineas instituit
⁊ ꝓpt᷑ eaꝵ fructus denis ampłi
duxeis is ag̾ locari debeat ceperat
q̃situm ẽ siclũs istũ colonum fundo
erectũ pensionũ debitaꝵ nomine
oueniat an sumpt᷑ utilit̾ factos
in uineis iustituendi reputare p¬
cit opposita doli mali exceptẽe. R uł¬

Expanded text:
 malum et culpam meam abesse: quod si sine definitione personae mulionem a me conduxisti et ego eum tibi dedissem, cuius neglegentia iumentum perierit, illam quoque culpam me tibi praestaturum aio, quod eum elegissem, qui eiusmodi damno te adficeret. Vehiculum conduxisti, ut onus tuum portaret et secum iter faceret: id cum pontem transiret, redemptor eius pontis portorium ab eo exigebat: quaerebatur, rium daturus fuerit. puto, si mulio non ignoravit ea se transiturum, re non debere puto, nisi si in locando aliter lonus, cum lege locationis non esset comprehensum, ut uineas poneret, nihilo minus in fundo uineas institu‹it› et propter earum fructum denis amplius aureis annuis ager locari coeperat. quaesitum est, si dominus istum colonum fundi eiectum pensionum debitarum nomine conueniat, an sumptus utiliter factos in uineis instituendis reputare possit opposita doli mali exceptione. r
Abbreviated transcription (Latin):
i ruiũ q̃m faciend̾ ocluxeras ⁊ fsceras
ante qͣm erim ꝓͣbares labes corrupitꝰ
tiumꝑiculũ ẽ. paulus urmo si soli ui¬
cio id accidit ilocatoris erit ꝑiculũ.
sioͣꝑis uicio id accidit tuũ erit de¬
ꝑponit᷑ tollẽde dubitatõis gr̃a fuit
enum magis dubitatũ c̃ res estima¬
ta uendenda danir utrũ ex uenctito
sit accio ꝑꝑ extimatõẽ anexlocato
qͣi rem uendendam locasse iidear an
ex conlucto quasi operas conchuxissẽ¬
ꝗN an mandati melius itaq usũ c̃ hnc
actõem ꝓpoui qͦtiens enĩ de nomĩe

Expanded text:
i riuum, quem faciendum conduxeras et feceras, antequam eum probares, labes corrumpit, tuum periculum est. Paulus: immo si soli uitio id accidit, locatoris erit periculum, si operis uitio accidit, tuum erit deproponitur tollendae dubitationis gratia: fuit enim magis dubitatum, cum res aestimata uendenda datur, utrum ex uendito sit actio propter aestimationem, an ex locato, quasi rem uendendam locasse uideor, an ex conducto, quasi operas conduxissem, an mandati. melius itaque uisum est hanc actione‹m› proponi: quotiens enim de nomine
Abbreviated transcription (Latin):
iã nirodelegauit uͭ uit
c̾dlitorieius pẽt. solu̾ ⁊ ⁊ fidẽ suã
ꝓ ea. qͣm delegauit ap̃ uitiĩ o¬
bligauit loc̃ exceptõ senatꝰ ꝯsul.¬
Seia mancipiaem it ⁊ mutuã
pecĩ ã accep̃. sub fidenissore ma¬
rito eamq soluit uenclitori p¬
ea marit᷑ decedẽs ñ soluẽdo ĩfͣudẽ
rituis obliganit sempuo obcõ¬
dicõẽ mox niłer anumcris sua fide
inutuã pec̃. accepit sub obliga¬

Expanded text:
am uiro delegauit, u‹t› uir creditori eius pecuniam solueret: si fidem suam pro ea quam delegauit apud uirum obligauerit, locum exceptio senatus consulSeia mancipia emit et mutuam pecuniam accepit sub fideiussore marito eamque soluit uenditori: postea maritus decedens non soluendo in fraudem ritus obligauit Sempronio ob conductionem: mox mulier a Numerio sua fide mutuam pec
Abbreviated transcription (Latin):
exituiũ pignoꝵ nominis uendi¬
ti ademptorẽ ꝑtin̾e si tũ ꝓbet᷑
eas pes obligatas fuisse. E ceu̾.łi.
iõsi pꝰ c̾cum tp̃s uoctigal solutũ nõ
eẽt is finidus ad dñm redde at
p̃ca is findus apossore pignori
itẽ quesitũ ẽ sit̃ mexsolutione ue¬
ctigał tam debitor qͣm creditor

Expanded text:
ericulum pignorum nominis uenditi ad emptorem pertinere, si tamen probetur eas res obligatas fuisse. 31 Scaeuolat, si post certum temporis uectigal solutum non esset, is fundus ad dominum redeat: postea is fundus a possessore pignori Item quaesiit, si, cum in exsolutione uectigalis tam debitor quam creditor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdicõem nt̃ami fĩ posse placet. Pa
scͥpsit. si creditores ꝑati sint ꝑtẽ
ex bonis licet ab exͣnco oscqui
rõnẽ habẽdam pri nccessari¬
cnio paciscendo effic̾e pot̃. ne
sibi snũ locum dedicare liceat
aut ne sibi insuo loco sepelire
mortuos liceat. aut ne uicino
inuito p̃dium alienz. Iuriꝰ

Expanded text:
dicionem nostram fieri posse placet. Papscrpisit, si creditores parati sint partem ex bonis licet ab extraneo consequi, rationem habendam prius necessariNemo paciscendo efficere potest, ne sibi locum suum dedicare liceat aut ne sibi in suo sepelire mortuum liceat aut ne uicino inuito praedium alienet. 62 Furius
Abbreviated transcription (Latin):
ratio hr̃i deb qr nullus casus ĩ¬
t̾uenire potest pqͥhoc genus de¬
ductionis impediat. Si e¬
go ate herectitatem petere uel¬
lem tii metum familiertiscũ¬
de iudicio agere ex causa utͥcu
nr̃m mos gerendos ẽ. Nam si
ego totani heretitatẽ possideo.
⁊ te ex ꝑte dimidia heredem ẽẽ
confiteor s ꝯmunione discetłe
uolo impetrare debeo familier
cis cunde uidicium qr aliter di¬
It si tu iustam causam bẽs p̃p ꝙͣ
uidicium negotium distrah̾ e
uelis tibiq ꝑnuuttendum erit
hercditatem petere. Nam q̃dã
ueniunt inhereditatis peticõe
q̃ infamilierciscunde iucticio ũ
teducãtur. ueluti si ego debitor
hereditarius sim uicticũi famili
ertiscunde ñ consequeris id qd̃
de funto debũam s ꝑ heditatis
peticõeui conseq̃ris.d̾.l.¬
enus qui nos heredes fecit rem
ticio cominun diuidendo egis¬
semus ⁊ nob̾ ea res ad uidicata
eẽt ucuturam cam infamilier
ciscunde iudicium ꝓculus ait.
S̾uus lib̾ ⁊ heres ẽe iussus idꝙ ex¬

Expanded text:
ratio haberi debet, quia nullus casus intervenire potest, qui hoc genus deductionis impediat. Si ego a te hereditatem petere vellem, tu mecum familiae erciscundae agere, ex causa utrique nostrum mos gerendus est: nam si ego totam hereditatem possideo et te ex parte dimidia heredem esse confiteor, sed a communione discedere volo, impetrare debeo familiae erciscundae iudicium, quia aliter diitem si tu iustam causam habes, proptae iudicium negotium distrahere velis, tibi quoque permittendum erit hereditatem petere: nam quaedam veniunt in hereditatis petitionem, quae in familiae erciscundae iudicio non deducuntur: veluti si ego debitor hereditarius sim, iudicio familiae erciscundae non consequeris id quod defuncto debui, per hereditatis petitionem consequeris. Idus, qui nos heredes fecit, rem Attio communi diuidundo egissemus et nobis ea res adiudicata esset, uenturam eam in familiae erciscundae iudicio Proculus ait. Seruus lib
Abbreviated transcription (Latin):
actũ sit de pecu. ant agipossit ⁊ ui¬
carioꝵ ⁊ puto ñ posse. s si actum sit
depec̃ uicarii agipot̾it. ⁊ depet̃. ordi¬
narii.  Pot̃ aũẽẽ apud me du
q̃siit ł̾ ex oꝑis st̃. id admaritũ ꝑti¬
net ⁊ i dõ si respectu mariti hr̃s sit
ĩstitutus ł eilegatũ datũ adeũ ñ
agat᷑ ex coccͣctũ qͥad me respit̃ u
a cã. siue ex ea q̃ ad ux. orẽ respic̃
anu̾o seꝑamus cãs qͣi in duob pecu¬
liis. Ut ⁊cã debiti. ꝙ petitur specte
demũ ccͣctu᷑ pot̾ de pec̃. ꝯueniri qui
aclse ꝑtinet. anex omini ⁊ mait̃¬

Expanded text:
actum sit de peculio, an agi possit et uicariorum: et puto non posse. sed si actum sit de peculio uicarii, agi poterit et de peculio ordinarii. Potest esse apud me dupquaesiit uel ex operis suis, id ad maritum pertinet: et ideo, si respectu mariti heres sit institutus uel ei legatum datum, id eum non agatur ecausa siue ex ea quae ad uxorem respicit? an uero separamus causas quasi in duobus peculiis, ut et causa debiti quod petitur spectetdemum contractu potest de peculio conueniri, quod ad se pertinet, an ex omni. et
Abbreviated transcription (Latin):
emptionẽ quodquid̃ inaxime
q̃ri ꝑtin̾eait. ut si forte pͣriuᷤ
ꝙͣ emptio fieret decesserĩ: ⁊ tu c̃
scires me decessisse ꝓpter manda¬
tum nr̃m alii uñdere uolu̾iᷤ an
hr̃s mens co uomue tibi sit o¬
obligatus retro si alii uendi¬
deris: an hr̃dimeo teñis. nam si
quidẽ sub condicione emptio fac¬
ta uidcatur: pot̃ agi q̃madmod̾ u
si qneuis alia condicio pꝰmortẽ¬
extitiss. si uero ꝑuide miandati
agendũ sit ac sialienũ fundũ
enu mandassẽ. morte insecuta cũ
id scieris resoluto mandato nul¬
laintibi accõeni cumherede me¬
O fore. s ⁊ si mandati agendũ
m̃branar.
i fundum qui ex parte tuus ẽ.
nandautibi ut em̃es mͥ: uerũ
ẽ mandatũ posse ita consistere
ut michicet̃is ꝑtib redemptis
eciã tuã partem p̾stare debeas.
s siquidẽ certo p̾cio emendas eas
redemeris sic ⁊ tua pars coarta¬
bitur ut ñ ħsmͣdet mandati qͣn
to ostituto em̾̃e tibi mandau̾im
tuq exdiu̾sis p̾tiis partes cet̾or᷑

Expanded text:
emptionem. quod quidem maxime quaeri pertinere ait, ut, si forte prius quam emptio fieret decesserim et tu, cum scires me decessisse, propter mandatum meum alii vendere nolueris, an heres meus eo nomine tibi sit obligatus, et retro, si alii vendideris, an heredi meo tenearis. nam si quidem sub condicione emptio facta videtur, potest agi, quemadmodum si qexstitisset: sin uero perinde mandati agendum sit, ac si alienum fundum emi mandassem, morte insecuta, cum id scieris, resoluto mandato nullam tibi actionem cum herede meo fore. sed et si mandati agendum mbranarum. Si fundum, qui ex parte tuus est, manda‹ui› tibi ut emeres mihi, uerum est mandatum posse ita consistere, ut mihi ceteris partibus redemptis etiam tuam partem praestare debeas. sed si quidem certo pretio emendas eas redemeris, sic et tua pars coartabitur, ut non abundet mandati quanetio constituto emere tibi mandauerim tuque ex diuersis pretiis partes ceterorum
Abbreviated transcription (Latin):
is cũ adebitorib cuis pccuniã exe¬
gͣisl e płam ad cum emrisit qͣ sig¬
inficaret certã sumã exãmini¬
stratioẽ apudse ẽẽ camq aelitã
sibi se debiturũc̃ usuris se mis¬
sibq̃sitũ ẽ anexea cã cͣdita pecu¬
nia petipossit. anzusure petip᷑¬
sint. respondineẽ creditã alio
ne nuda pecuniã croditã fictip᷑¬
se. nec huic simile c̃e quid sipe¬
cuniã ap̃te depositã c̃uen̾it ut
creditã habeas cͣredita fiat. qr
tunc nummi qui mei erant
tui fu̾it. It̃ quidẽ si adebitore
meo iuissero acciꝑepecuniã credi¬
tafiat. Id enĩ benigne receptũ
ẽ hisargum̃tum cẽ enm qui cĩ
nuituã pocuniã dareuell argen¬
tum uendendũ dediss nthoma¬
gis peciuuã creditã recte petitu¬
tirũ ⁊ tñ pocuniã exargento re¬
dactã ꝑiculo eius fore qui acce¬
cend̾ accõe mãdati obligatũ fore
ꝓcuratorẽ. ut qͣmuis ip̃ius ꝑicu

Expanded text:
is, cum a debitoribus eius pecuniam exegisset, epistulam ad eum emisit, qua significaret certam summam ex administratione apud se esse eamque creditam sibi se debiturum cum usuris semissibus: quaesitum est, an ex ea causa credita pecunia peti possit et an usurae peti possint. respone pecuniam creditam fieri posse. nec huic simile esse, quod, si pecuniam apud te depositam conuenerit ut creditam habeas, credita fiat, quia tunc nummi, qui mei erant, tui fiunt: item quod, si a debitore meo iussero te accipere pecuniam, credita fiat, id enim benigne receptum est. his argumentum esse eum, qui, cum mutuam pecunia‹m› dare uellet, argentum uendendum dedisset, nihilo magis pecuniam creditam recte petiturum: et tamen pecuniam ex argento redactam periculo eius fore, qui accedicendum actione mandati obligatum fore procuratorem, ut, quamuis ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
ominẽ certũ ꝓtedare fideuissi ⁊
solui. cũ mandati agat᷑ estima¬
tio ͤ ⁊ ad id potius tp̃s quo solutus
sit ñ quo agatur referri deb ⁊
ideo ⁊̃ si mortuꝰ fu̾it nichilomi¬
nus utilis ea acc̃. ẽ ałr iustipula¬
cõe seruatur. nam tunc id tempꝰ
spectatur qu̾o agitur. nisi forte aut
sua solũet. aut ꝑ creditorẽ qͦ mi¬

Expanded text:
ominem certum pro te dari fideiussi et solui: cum mandati a‹g›atur, aestimatio eius ad id potius tempus, quo solutus sit, non quo agatur, referri debet, et ideo etiamsi mortuus fuerit, nihilo minus utilis ea actio est. aliter in stipulatione seruatur: nam tunc id tempus spectatur quo agitur, nisi forte aut die solueret, aut per creditorem, quo mi
Abbreviated transcription (Latin):
es c̾to p̾cio. emsti ꝓq cohr̃dũ
quid̃ ꝑtib sũdubio mandatiacc̃o
c̃ int̾ nos ꝓtua aut̃ ꝑte posse
dubitari aiͨt utruni ne exempto
au mãdati acc̃ agroporteat. ne¬

Expanded text:
es certo pretio: emisti. pro coheredum quidem partibus non dubie mandati actio est inter nos. pro tua autem parte posse dubitari ait, utrumne ex empto a‹n› mandati agi oporteat: ne
Abbreviated transcription (Latin):
tibi ex hac cã ad quirere debes cũͥ
mandatũ gratuitum cẽ deb cieq
enĩ tͥ c̃cedendum ẽ p̃phoc uendi¬
tionem impedire qđ animosio¬
rem eius rei emptõem ẽẽ qͣm tibi
mandatum ẽ cognou̾is Ꝙ si
fund̃ qui ꝑ partes uenit eñidũtͥ
mandassem. s ita ut ñ ałr man¬
datõ te ncar qͣm si totum fundũ
eñus si totũ emere ñ potu̾s in par¬
tib em̃dis tibinegocium gesseris
siue hũis ineofundo ꝑtem siũ ñ⁊
euemiet. ut is cui tale mandatũ
datũ ẽꝑiculo suo inteꝵ̃ ꝑtes e¬
mat ⁊ nisi totũ em̾it ĩgͣtꝰ eas res
retincat. nã ꝓrius ẽ ut c̃ huius¬
mͦi incõmodis mandatũ suscipi p̾¬
sit p̾stari q offm̃ et inpartibze
qui tale mandatum sua spõte
suscepit. quod si mandassẽ tibi ũ
fundum michiem̃es ñadito eos
ut ñ aliter mandato teneat qͣm
si totum em̃es ⁊ tu partẽ ł qͣsdã
ꝑtes eius em̃us tũ habebims ĩ¬

Expanded text:
tibi ex hac causa adquirere debes, cum mandatum gratuitum esse debet: neque enim tibi concedendum est propter hoc uenditionem imp‹e›dire, quod animosiorem eius rei emptorem esse quam tibi mandatum est cognoueris. Quod si fundum, qui per partes uenit, emendum tibi mandassem, sed ita, ut non aliter mandato tenear, quam si totum fundum emeres: si totum emere non potueri‹s,› in partibus emendis tibi negotium gesseris s in eo fundo partem siue non et eueniet, ut is cui tale mandatum datum est periculo suo interit, nisi totum emerit, ingrat‹i›s eas retineat. ‹nam› pro‹p›ius est, ut cum huiusmodi incommodis mandatum suscipi possit praestarique officium et in partibus qui tale mandatum sua sponte suscepit. Quod si mandassem tibi, ut fundum mihi emeres, non addito eo, ut non aliter mandato tenear, quam si totum emeres, et tu partem uel quasdam partes eius emeris, tum habebim
Abbreviated transcription (Latin):
missum ẽ eque latitudine ñ ad iͨte
ꝑ totũ fundũ una pot̾it eligi ui¬
a dum tarat ciuis latitudinis q̃
lege tõp̃hiensa ẽ ꝓ quo ip̃o si dubi

Expanded text:
missus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi uia dumtaxat eius latitudinis, quae lege compraehensa est: pro quo ipso, si dubi
Abbreviated transcription (Latin):
applłandi ut si yemps ingruerit
ham quo me recipiam. d̾ .ł.
uehitur ire ñ agere d̾r. Ium̃tũ
cere ⁊ ium̃ta agere pot̃. S tra¬
heni lapidem aut tignũ uen¬
tri eoꝵ ius c̃ quidam nec hastam¬
rectã ei ferre lic̾e qi neq eundi n
agrudi gr̃a id faceret ⁊ p̃ossent
fereudi si mͦ fructus nͣ ledat.
¶In rusticis ã p̾diis impediat serui
rectum octo pedes ht̃ in anfrat
eruitus aque ducende ł hauriẽdeꝰ
nisi ex caꝑite ł ex fonte constitius
posse ut aq̃m q̃rere ⁊ inuentã du¬
cere liceat. nͣ lui elificato ser¬
iututẽ constitu̾e. qr ñ eque li¬
ceat ñ dum inuenta aqua candẽ
cõstitu̾e s intutẽ. Et si q̃rere lice¬
at cedere possis ⁊ ũ inuenta
xediergo subtili rõne ñ alir̾ me¬
um fiet ius qͣm si om̃s cͤedant ⁊ no¬
uissima deinde cessione suꝑiores

Expanded text:
appellendi, ut si hiemps ingruerit, habeam quo me recipiam. 7 Idem uehitur, ire, non agere dicitur: iumentum cere et iumenta agere potest. sed trahendi lapidem aut tignum neutri eorum ius est: quidam nec hastamrectam ei ferre licere, quia neque eundi neque agendi gratia id faceret et possent referendi, si modo fructus non laedat. In rusticis autem praediis impedit serviturectum octo pedes habet, in anfreruitus aquae ducendae uel hauriendae nisi ex capite uel ex fonte constitui posse, ut aquam quaerere et inventam ducere liceat: nam si liceat uitutem constituere, quare non aeque liceat nondum inuenta aqu‹a› eandem constituere seruitutem? et si, ut quaerere liceat, cedere possumus, etiam ut inuenta cedi. ergo suptili ratione non aliter meum fiet ius, quam si omnes cedant et nouissima demum cessione superiores
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ enĩ quoqiuis petes ł eq̃s ꝯmeare
uehiculum ducere liceat. Iaboł. ł.
qͣm ad suꝑficiẽ ꝑtincat. ⁊ iõ subla¬
tis uincis sirit᷑ manebit. S si in
contrahenda s̾uitite aliud actũe.¬
rit doli mali exceptioerit ncͣca.
Si totus ager itineri aut actui
seruit dñs ineo agro ñ fac̾e pot̃.
quoseruitus impediatur. Q ita
cdiffusa ẽ uͥ omnes glebe s̾uiant᷑.
at si it̾ actus ne sine ulla de t̾mi¬

Expanded text:
t enim, qua quis pedes vel eques commeare et vehiculum ducere liceat. Iavolenus quam ad superficiem pertinet. ideo sublatis vineis servitus manebit: sed si in contrahenda servitute aliud actum erit, doli mali exceptio erit necessaria. Si totus ager itineri aut actui servit, dominus in eo agro nihil facere potest, quo servitus impediatur, quae ita diffusa est, ut omnes glaebae serviant, aut si iter actus
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ u̾bigr̃a sicõstantẽ aut labori¬
osum. aut curatẽ uigilacẽ eẽ aũ
ex fragilitate sua peculiũ ad qui¬
rentẽ affirmau̾it ⁊ is ex diu̾so
leuis ꝓt̾uus desidiostis sõpinculosus.
pig̃ ⁊ tardꝰ ꝯmessor inuẽiat᷑. ħ oĩa
uentditor amare ab eo exigat᷑ s cũ
quodam tẽꝑam̃to ut si forte ꝯstã¬
⁊ ꝯstantia qͣsi aphilosopho desid̾t᷑

Expanded text:
tia si constantem aut laboriosum aut curracem vigilacem esse, aut ex frugalitate sua peculium adquirentem adfirmaverit, et is ex diverso levis protervus desidiosus somniculosus piger tardus comesor inveniatur. haec omnia venditor amare ab eo exigatur, sed cum quodam temperamento, ut si forte constanet constantia q
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ad ꝓcules legatos ꝙ eorum ⁊
ad eos qui iuꝓuincias p̾sunt
procuratores q pͥncipum qiui
inpiunciis tenent᷑ ꝑtinet.⁊ ad
tribunos militũ ⁊ ad p̾fectos ⁊
comites legatoꝵ qui aderariũ
delati autꝰ incõm̃tartũ princi¬
pisdelati sunt. Id̾ .ł. sig̃cat
de nucleatis casib.

Expanded text:
ules legatosque eorum et ad eos, qui provinciis praesunt, procuratoresve principum, qui in provinciis tenentur, pertinet, et ad tribunos militum et praefectos et comites legatorum, qui ad aerarium delati aut in commentarium principis delati sunt. Idem libro singulari de enucleatis casibus
Abbreviated transcription (Latin):
rib quoq nam si uire creditoris
uendiłit. de uide hec fu̾it euicta e
ñ tenctur nec adp̾ciũ restituend
exempto accoe cclitor. hoc enim ml¬
tis ꝯstitutõib effectũ ẽ. dolum pla¬
ne uenditor p̃stabiti deniq eciam

Expanded text:
creditoris uendiderit, deinde haec fueri‹n›t euicta, non tenetur nec ad pretium restituendum ex empto actione creditor: hoc enim multis constitutionibus effectum est. dolum plane uenditor praestabit, denique etiam
Abbreviated transcription (Latin):
duplam ꝓmitt̾et pꝰca ne quid pͣ.¬
np̃starctur. Et emptor hoc fieri it᷑
diem tĩ desidau̾it ita demũ ñ te¬
ueri uenditor e si ignorans alie¬
num uendidit tũc enĩ hoc ficri
ut ꝑ ip̃m ⁊ ꝑ heredẽ eius omptorẽ
hr̃e lic̾et. Qͥ ã alienũ sciens nẽ

Expanded text:
duplam promitteret, postea ne quid praestaretur, et emptor hoc fieri intra diem non desiderauerit, ita demum non teneri uenditorem, si ignorans alienum uendidit: tunc enim in hoc fieri, ut per ipsum et per heredem eius emptorem habere liceret: qui autem alienum scien
Abbreviated transcription (Latin):
b receptũ ẽe ait. ⁊ exempto acc̃õeni
cẽ ut hr̃e licere eimptori caueatur.
s ut tr᷑adatur ei possõ. ¶. Idẽ ait. ñ
tradentẽ qͣnti inter sit ꝯ dempuari.
satis aut̃ ñ dantẽ qͣnti płinun auͣ¬
ctorẽ ꝑiclitari oportet. Idem nera¬
płimumẽ pr̃ari. idest ut seqͥuẽtib
accõib declucto eo quodp̃stitũ ẽ
lis extuetur. Idẽ resteait. siquid
horum ñ p̃stetur cͣ ceͣtafc̃a sĩt: nł¬
lo declucto ꝯdempnatõnẽ fatiẽdã.
Idem libro secundo responsor ait.⁊
emptorẽ noxali udicio ꝯdempna¬
tum exempto actõe id tm̃ ꝯsequi
qͣnti mimmo de fungi potuit Id̃¬
q putat. ⁊ si ex stipulatu agit ⁊ si¬
ue defendat noxali udicio sũi ñ¬
En quia manifestũ fuit noxiũ ser¬
uũ fuisse nichilomiñ ł ex stipłatii
ł exempto agere pͥosse. Id̾ neratiꝰ
ait uenditorẽ in retradenda deb̾e
p̃stare emptori ut in lite de p̾ses¬
sione potior sit. s Iuł.ł.u. dig¬

Expanded text:
 receptum ait et ex empto actionem esse, ut habere licere emptori caueatur, sed et ut tradatur ei possessio. Idem ait non tradentem quanti intersit condemnari: satis autem non dantem, quanti plurimum auctorem periclitari oportet. Idem Neraplurimum est praestari, id est ut sequentibus actionibus deducto eo quod praestitum est lis aestimetur. Idem recte ait, si quid horum non praestetur, cum cetera facta sint, nullo deducto condemnationem faciendam. Idem libro secundo responsoremptorem noxali iudicio condemnatum ex empto actione id tantum consequi, quanti minimo defungi potuit: idemque putat et si ex stipulatu aget: et siue defendat noxali iudicio, siue non, quia ‹mani›festum fuit noxium seruum fuisse, nihilo minus uel ex stipulatu uel ex empto agere posse.Idem Neratius ait uenditorem in re tradenda debere praestare emptori, ut in lite de possessione potior sit: sed Iulianus li
Abbreviated transcription (Latin):
dimus.: Siquis rẽ uendidit ⁊¬
ei accessurũ quid dix̃it omnia n¬
quidẽ que diximus in re distracta
in hoc quoq sequenda sint ut ta¬
ñ cuictionis nomine ñ induplũ¬
En tencatur s. iuhoc tm̃ obligetur
licere uendidit uideauns quiꝰ de¬
bebat ptare ⁊ multũ uit̾ eẽ arbi¬
tror utrum hoc polliceatur ꝑse
uenientesq a se ꝑsonas ñ fierĩ
alius eiuncat ꝑ inde ᷤᷤ si encta res
erit siue stipulatio interposita
exstipulatu ñ tenebitur sine ñ
ẽ int̾posita eͣrempto ñ tenebitur
s Iulianus. ł .xu. dig̃. scrib̾. etiã
si aꝑte uenditor ꝓuuntiat ꝑ se
heredem q suũ nͨ fĩ quo minus
hr̃e liceat pꝰse defendi exempto e¬
um in hoc quidẽ ñ teneri. ꝙ emꝑ¬
toris int̾ ẽ ueꝵ tñ ut p̾tium red¬
dat teneri Ibidem ait ¶Idẽ eẽ dicẽ¬
dumi ⁊ si aꝑte inuenditione ꝯp̾¬
bendatur nichil euictionis nõie¬

Expanded text:
dimus.Si quis rem uendiderit et ei accessurum qui‹d› dixerit, omnia quidem, quae diximus in re distracta, in hoc quoque sequenda sint, ut tamen euictionis nomine non in duplum teneatur, sed in hoc tantum obligetur,licere uendidit, uideamus quid debeat praestare. et multum interesse arbitror, utrum hoc polliceatur per se uenientesque a se personas non fieri, alius euincat: proinde si euicta res erit, siue stipulatio interposita est, ex stipulatu non tenebitur, siue non est interposita, ex empto non tenebitur. sed Iulianusi aperte uenditor pronuntiet per se heredemque suum non ‹fi›eri, quo minus habere liceat, posse defendi ex empto eum in hoc quidem non teneri, quod emptoris interest, uerum tamen ut pretium reddat teneri. ibidem ait idem esse dicendum et si aperte in uenditione comprehendatur nihil euictionis nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ominꝰ diuisio rerũ suꝑẽ.: Si cõ¬
munis pecunia penes aliꝙ̃ socior
sit. ⁊ alicui socior quid ab sit: cũ
co solo agendum penes quẽ ea pe¬
cunia sit. q̃ declucta de reliquo ꝙ
at reced̾e a societate. nec refextur ĩ
nus ex sociis maritus sit ⁊ distralia¬
t᷑ sccietas mnaũte matͥmonio. dotẽ
maritus ꝑcipere deb quia ap̃ eum dos¬

Expanded text:
minus diuisio rerum superest.Si communis pecunia penes aliquem sociorum sit et alicuius sociorum quid absit, cum eo solo agendum, penes quem ea pecunia sit: qua deducta de reliquo, quod at recedere a societate nec refertur in nus ex sociis maritus sit et distrahatur societas manente matrimonio, dotem maritus praecipere debet, quia apud eum es
Abbreviated transcription (Latin):
futuru .q. si iam dampnũ passusẽ
hoc ei pr̃abitur. s si p̃cium omu¬
uicatum sit sine cautione ⁊ aliqͥd
p̃stit̾it is qui uendidit: an si ñ õs
socii soluendo sint ꝙ aquib dam
seruari ñ pot̃ acet᷑̾is debeat ferre:
s ꝓculus putat hoc ad cet̾oꝵ homis
Inꝑtinere ꝙ ab aliquib seruari nõ

Expanded text:
i iam damnum passus est, hoc ei praestabitur. sed si pretium communicatum sit sine cautione et aliquid praestiterit is qui uendidit, an, si non omnes socii soluendo sint, quod a quibusdam seruari non potest a ceteris debeat ferre? sed Proculus putat hoc ad ceterorum onus pertinere quod ab aliquibus seruari non
Abbreviated transcription (Latin):
petamus siue ad exhibend̾ agrit.
Int̾dum ꝙ int̾ sit agẽtis solũ esti¬
matur uebnti cũ culpa ũ resti¬
tuentis ł ũ exhibentis puuiat᷑. c̃
uͦ dolus aunt ꝯͣ tum atia ñ restitu¬
in litẽ uisiurandum deferre ut
uiret quisq gͣcũ sua int̾fuit.
c̃ certa sit nũmoꝵ estunatio nͥ
forte de eo quis uixet ꝙ suaĩt¬
fuit nũmos sibi sua die retidi¬
tosẽe quid enĩ si subpena pecuni¬
ã debuit aut sub pignore quod
quia deposita ei pecuuuia ab nega¬

Expanded text:
petamus siue ad exhibendum agatur, interdum quod intersit agentis solum aestimatur, ueluti cum culpa non restituentis uel non exhibentis punitur: cum uero dolus aut contumacia non restituin litem iusiurandum deferre, ut iuret quisque quod sua interfuit, cum certa sit nummorum aestimatio. nisi forte de eo quis iuret, quod sua interfuit nummos sibi sua die redditos esse: quid enim, si sub poena pecuniam debuit? aut sub pignore, quod, quia deposita ei pecunia adnega
Abbreviated transcription (Latin):
penã qͦ petentẽ c̃ditorẽ exceptio¬
ne eum sũmou̾i oportetꝰ ⁊̃ solutii
repeti potͣ. ut pote. c̃ int̾põĩto eo
reditore qui de mutua petunia
ccͣ pupillũ cõm̃debat insirand̾
deferente pupillus uirauit se
dare ñ oꝑt̾e eaudẽ pecumã afideiꝰ¬
sore ẽi petit. an excludendꝰ sit
exceptõe uiris iurandi quid tͥ
placet rescͥbe mͥeam rem a ꝑtiꝰ
explicat uił. Nam si contũsi¬
a int̾ c̃ditorẽ ⁊ pupillũ fu̾it au
omnino pecuniã mutuã acce¬
piss ⁊ ꝯuenit ut ab õi cõdicõe
disced̾e̾tur si pupillus iurasset.
is qm iurau̾it se dare ñ oport̾e
uat᷑ ai obligatio hac pactõe t̾ol¬
letur ⁊ soluta pecinua repeti po¬
t̃it. Sin u̾o creditor quid̾ se mu¬
tuã dedissecom̃debat. pupils ã

Expanded text:
que petentem creditorem exceptione summoueri oportet et solutum repeti potest, utpote cum interposito eo Creditore, qui de mutua pecunia contra pupillum contendebat, iusiurandum deferente pupillus iuravit se dare non oportere: eandem pecuniam a fideiussore eius petit: an excludendus sit exceptione iurisiurandi? quid tibi placet, rescribe mihi. eam rem apertius explicat Iulianus. nam si controversia inter creditorem et pupillum fuerit, an omnino pecuniam mutuam accepisset, et convenit, ut ab omni condicione discederetur, si pupillus iurasset, isque iuraverit se dare non oportere, naturalis obligatio hac pactione tolletur et soluta pecunia repeti poterit. sin vero creditor quidem se mutuam dedisse contendebat
Abbreviated transcription (Latin):
rõnẽ ei᷑ hũdam rescripta diui an¬
tonini otinet᷑. It alio rescͥpto ita
cõtinet᷑. Nonairẽ desideras rit
p̃ uetustatẽ uincꝵ remissio tibi
Detir¶ t c̃ quidã naue amissa uec¬
repet̾̃et rescͥptũ c̃ ab autonino an¬
gusto ñ ĩm̃to ꝓ cũratorẽ cesaris

Expanded text:
diui Antonini continetur. item alio rescripto ita continetur: 'Nouam rem desideras, ut propter uetustatem uinearum remissio tibi detur.' Item cum quidam naue amissa uecrepeteretur, rescriptum est ab Antonino Augusto non immerito procuratorem C
Abbreviated transcription (Latin):
t puta ticio fundũ locani isq pu¬
pillo herede instituto decessit. ⁊ cũ
tbtor ostituiss abstrñe pupillũ ab¬
hereditate ⁊ ego fundũ locaui płis
deĩ de pupiliꝰ restitus ẽ in bona pater¬
na. Ex ꝯducto nichil ampłi eũ cõse¬
cut᷑m qͣm ut locatõe lib̾et᷑. Michi
enĩ iusta cã fuit locandi.uł. ł .xu.¬

Expanded text:
t puta Titio fundum locaui isque pupillo herede instituto decessit et, cum tutor constituisset abstinere pupillum hereditate, ego fundum pluris locaui: deinde pupillus restitutus est in bona paterna. ex conducto nihil amplius eum consecuturum, quam ut locatione liberetur: mihi enim iusta causa fuit locandi, 16 Iu
Abbreviated transcription (Latin):
suo aut ca demõstratiõe que no¬
minis uice fm̃git᷑. qͣ lisqͣntaq
sitostendatur. Nam ⁊ peduus . ł.
.l. destipułonib nichil referre
at ꝓpeio nomine res applłetur
audigito ostẽlat᷑ an u̾osabulis
quib dã demõst̃tur qͣtenus mu

Expanded text:
suo aut ea demonstratione quae nominis uice fungitur qualis quantaque sit ostenditur. nam et Pedius libro primo de stipulationibus nihil referre ait, proprio nomine res appelletur an digito ostendatur an uocabulis quibusdam demonstretur: quatenus mut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p q̃stum ꝓponit᷑. Si tã uuicũ
distrahendis quoq m̃cib p̃posi¬
tũ hũero ũerit iniquũ exem¬
rib em̃dis. uendendisq p̃posit᷑
sit. nõ sobũ institoria ꝯpetiti ad¬
toria ł ex stipłatu duple. simple.¬
ue in solidum accõ dan̾da ẽ¬
ex hoc elicto ł c̃ ticio ex inferiori¬
b elictis agere pot̾o. s si tu cum
eo cͣchi uẽnisti cum titio dũtarat
agi pot̾it. Si inpubes pat ha¬
benti institores hr̃s extit̾it de m̃ c̃

Expanded text:
stum praeponitur. si tamen uilicum distrahendis quoque mercibus praepositum habuero, non erit iniquum exemribusue emendis uendendisque praepositus sit, non solum institoria competit adtoria uel ex stipulatu duplae simplaeue in solidum actio danda esex hoc edicto uel cum Titio ex inferioribus edictis agere potero. sed si tu cum eo contrahi uetuisti, cum Titio dumtaxat agi poterit.Si impubes patri habenti institores heres exstiterit, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
go iter fiet. ꝙ si millum it̾ erit
dolum dum taxat pr̃are teb ne ĩ¬
mutat meum quẽ uid̾it transe¬
untẽ. Nam si culpa ab eo exigẽda E¬
locum aliquis transitur᷑ sit. ãi.
lia fcm̃ sit .i. ut ñ insingulos det ͤ
pene ꝑsecutio s suffĩce id pr̃ari¬

Expanded text:
si nullum iter erit, dolum dumtaxat praestare debet, ne immittat in eum, quem uiderit transeuntem: nam culpa ab eo exigenda nlocum aliquis transiturus sit. 32 Glia factum sit id est ut non in singulos detur poenae persecutio, sed sufficeret id pra
Abbreviated transcription (Latin):
Pigñi dat᷑ e¬
r̃uus si occisus sit debitori accõ cõ¬
petit s au ⁊ creclitori danda sit
utilis quia pot̾ uit̾ẽe eius ꝙ de
bitor soluendo ũ sit aũꝙ litem
temꝑe amnsit querit᷑ s hoc iui¬
quũ ẽ ⁊ dom̃o ⁊ crelitori eum
teñi. nisisiquis puͣtaũ it nulã
in ca ie debitorem ĩ iuiriã passuꝵ
c̃ ꝓsit ei ad debiti qͣnͣtitatem ⁊
his casib inquib debitori dataẽ ac¬
tio pp̃ mopiam debitoris ẜ ꝙ litẽ
amisit creditor usq quid̃ ad mo¬
d̾ debiti hẽbit aquilie accõem ũ
ꝓsit hoc debitori. Ip̃i aut̃ debito¬
ri inꝙ debitum extelit conpetit
aquilieactio. : Siquis alieñ
uinum ł frum̃tum consumpse¬
rit ñ uidetur dampnum inurria
dare idõq utił danda ẽ actio.
¶In hac quoq actõe que ex hoc capi¬
tulo oritur dolus ⁊ culꝑa pumĩt᷑.
Idõq siquis in stipulam suã ł spi¬
ne comburende euis cã iignẽ mi¬
serat ⁊ ult̾uis euagatus ẽ⁊ ꝓgress

Expanded text:
Pignori datus seruus si occisus sit, debitori actio competit. sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius, quod debitor soluendo non sit aut quod litem tempore amisit, quaeritur. sed hic iniquum est et domino et creditori eum teneri. nisi si quis putauerit nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, cum prosit ei ad debiti quantitatem ethis casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris uel quod item amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit competit Aquiliae actio. Si quis alienum uinum uel frumentum consumpserit, non uidetur damnum iniuria dare ideoque utilis danda est actio. In hac quoque actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus
Abbreviated transcription (Latin):
t siclens iduiciũ aĩsi ã corporis sol¬
ũis uitiũ ẽ ant ⁊ corporis ⁊ aĩ uitũ
iserit ad notand̾ ꝙ de morbogeña¬
lit̾ scͥptum ẽ ñ ce sontico morbo ñ
miꝵ ħ oc uidiꝰ põp̃. ait nich̾i enĩ ibi
agitire de ea re ctuihic ip̃e morbus
Hnobstet idẽait. ñ omnẽ morbum da¬
re locum redhibitõi ut puta leui¬
us lippitudo aũleuiꝰ dentis auricu¬
le ne dolor aut metiocre ielis ñ
demq febriculã qͣntũ lib adcãm
hiũ edicti ꝑtiũe. aus .l.xi.¬

Expanded text:
 corporis solius uitium est aut et corporis et animi mixtum llud erit adnotandum, quod de morbo generaliter scriptum est, non de sontico morbo, nec mirum hoc uideri Pomponius ait: nihil enim ibi agitur de ea re, cui hic ipse morbus obstet. Idem aitre locum redhibitioni, ut puta levis lippitudo aut levis dentis auriculaeve dolor aut mediocre ulcus: non denique febriculam quantulamlibet ad causam huius edicti pertinere. Paulus li
Abbreviated transcription (Latin):
dicto qͦsdamrespõdisse põp̃. ait q̃¬
admos̃ nec gulosos nec imnpoitore
aut mñdates aut litigiosos. Id põ¬
p̃ ait qͣmiis ñ ualte sapiẽte suũ
uenditor p̃stare debeat tñ si ita fa¬
tuñ ł̾ murionẽ uenddicł̾it ut ĩ eo
hoc uire utiut inciimorbi q ap

Expanded text:
edicto quosdam respondisse Pomponius ait, quemadmodum nec gulosos nec impostores aut mendaces aut litigiosos. Idem Pomponius ait, quamuis non ualide sapientem seruum uenditor praestare debeat, tamen, si ita fatuum uel morionem uendiderit, ut in eo hoc iure uti, ut uitii
Abbreviated transcription (Latin):
tatum exibeat seluscatum ad
exhibendum quid̾ ab solui debe¬
at exhibuit entu ⁊ nichil impe¬
dit drrectã accõem talis exibitio
pot̾it tm̃ ag̃eactor ex lege aqͥlia
olutõe ꝙ rogpho manifacto ⁊ pig¬
norib lid̾atis nichominus c̾litor
tia ab alio qͣm debitore exibeantur
quoꝵ uit̾ ẽ. S quidã consusluit
anpossit: iffic̾e edicio u̾ratiões
adu̾sarii sibi exhibeantur quas
anĩ ad n̾̃t̾e tuenire. Nam ula
rõne eũ stuctiosi alicꝰ doct̾ne pos¬
sent clic̃c sua uit̃ ẽẽ illos aut Illo
libros sibi ex hib̃i qui siẽẽnt exhi¬
biti cumeos legiss doctior ⁊ meli¬

Expanded text:
tatum exhibeat vel eluscatum, ad tatum exhibeat vel eluscatum, ad exhibendum quidem absolvi debet: exhibuit enim et nihil impedit directam actionem talis exhibitio, poterit tamen agere actor ex lege Aquilia olutione chirographo inani facto et pignoribus liberatis nihilo minus creditor,pertinentia ab alio quam debitore exhibeantur,quorum interest. sed quidam consuluit, an possit efficere haec actio, ut rationes adversarii sibi exhiberentur, quasanimadvertere convenire. nam illa ratione etiam studiosum alicuius doctrinae posse dicere sua interesse illos aut illos libros sibi exhiberi, quia, si essent exhibiti, cum eos legisset, doctior et meli
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur de exhibendo eo pot̃ quis
hr̃e. Nam ad exhibendum accõ
incamirem inutilis nidet᷑ qr hec
accio ei creditur compet̾e cuĩ
tos sciens suos fc̃os ñ ẽẽ ꝑ re empta
decł̾it dolo malo fec̃ quo minus p¬
sideat ⁊ ideo ad exhibendum acci
pat̾is me pat̾e fod̾e cum cum locũ
ñ mou̾is furti quidem᷑ ad exhiben¬
dum co nomune agere recte me ñ
posse labeo ait qi nec possideres eimn
neq dolo fet̾is quo minus posside
res ut pote cum fieri possit ut ne¬
scias eum thesauꝵ intuo fundo cẽ.
Nõ cẽ aut̃ iniquũ uiranti mͥ ñ
calumpnie cã id postulare ł int̾di¬
ctum ł ad exhibendum ita dari
ut si ꝑ me ñ stet̾it quo uimus dãp¬
ni infecti tibi oꝑis nomine caueat᷑
ne uim facias michi quo minus
eum thesaurum effodiam tollã
ex portẽ. Qd̃ si ⁊ furtiuus iste thes
domiñ ad exhibendum suo nomĩe
tenetur. Si aut̃ seruus citra st̃iã
noĩe danda ẽ ad exhibendũ aut̃
utił nũlla constituc̃da. ẽ. U lp̃. ł¬

Expanded text:
dicitur, de exhibendo eo potest quis habere: nam ad exhibendum actio in eam rem inutilis videtur, quia haec actio ei creditur competere, cuitos, sciens suos factos non esse, pro re empta dederit, dolo malo fecit quo minus possideat et ideo ad exhibendum actiopateris me effodere: cum eum loco non moveris, furti quidem aut ad exhibendum eo nomine agere recte non posse me Labeo ait, quia neque possideres eum neque dolo feceris quo minus pores, utpote cum fieri possit, ut nescias eum thensaurum in tuo fundo esse. non esse autem iniquum iuranti mihi non calumniae causa id postulare uel interdictum uel iudicium ita dari, ut, si per me non stetit, quo minus damni infecti tibi operis nomine caueatur, ne uim facias mihi, quo minus eum thensaurum effodiam tollam exportem. quod si etiam furtiuus iste thensdominus ad exhibendum suo nomine tenetur: si autem seruus citra scientiam nomine danda est, ad exhibendum autem utilis nulla constituenda est.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ seait afructuario effectum¬
ꝙ ẽ ut legatum tuũ putemꝰ eua¬
nesc̾e cum iam nũmo uendica¬
re ñ possit. Ita demũ aut̃ locũ
hẽbit ad exhibẽbittũ accio sicõ¬
dicio ex tit̾ legati potiusti tm̃
tisti ñ erit tͥ neccͣa ad ex hibẽ¬
dum actio. Si tm̃i ignarꝰ legati¬
tu a fructuario satis ñ exigit
dic̃ marcellus cessare ad exhibẽ
be ẽ inead̾ cã p̃stare inqͣ fuit
cum uidicium acciꝑetur ut
quis copiã rei habens possit exe¬
quiꝰ accõe quͦ destinauit ĩ nul¬
lo casu ꝙͣ uitendit lesa qͣm ius
ñ de restituendo s ad cxhibend̾̃
agatur. ꝓuide si pͣ litẽ ꝯtesta¬
tam usu captum exhibeat ñ ur
ex hibuisse cͥum petitor intenti¬
ouemi suam ꝑdidit ⁊ ideo absol¬
ui eum ñ oꝑtere uisi ꝑatus sit re¬
petita dic intẽtionem suscipere
ita uͥ fructus scłm legẽ estim̃t᷑.¬
Qa tm̃ causa petitori in hat ac¬
cione restituitur sab̾. putauit

Expanded text:
umque, ut legatum tuum evanesceret, cum iam nummos vindicare non possis. ita demum autem locum habebit ad exhibendum actio, si condicio extiterit legati. potuisti tamen a ad exhibendum actio. si tamen ignarus legat a fructuario satis non exegit, dicit Marcellus cessare ad exhibendbere est in eadem causa praestare, in qua fuit, cum iudicium acciperetur, ut quis copiam rei habens possit exsequi actione quam destinavit in nullo casu quam intendit laesa, quamvis non de ragatur.Proinde si post litem contestatam usucaptum exhibeat, non uidetur exhibuisse, cum petitor intentionem suam perdiderit, et ideo absolui eum non oportere, nisi paratus sit repetita die intentionem suscipere, ita ut fructus secundum legem aestimentur.Quia tamen causa petitori in hac actione restituitur, Sabinus putauit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtum q̃q restituendum siñ p̾g¬
nans fu̾it mulier siue pꝰea conte
ꝙ ñ exhib̾etur ł tardius quid̃ ex¬
lnbuit extimande aiudice sunt
r ideo neratus ait utilitatẽ acto¬
ris uenire mestimatõe numꝙͣ¬

Expanded text:
tum quoque restituendum, siue praegnas fuerit mulier siue postea concquod non exhibetur uel tardius quid exhibetur, aestimandae a iudice sunt: et ideo Neratius ait utilitatem actoris uenire in aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
Ii pat̾ famił. singulis heredib
fundos legando diuisionis ar¬
bitriofungi uoluit ñ aliter
ꝑtem suam coheres p̃r̃are coge¬
tur qͣm si uice mnutu a partem
ueru pigñis lib̾am conscqͣtur.
eruos int̾ cohered̾.ł.
des tp̃r diuisionis extunatos ñ
eiũli. s diuidendi animo p̃ciis
ad scͥptos uid̾i placuit. qͣr suspẽ¬
sa condicõe mortuos tãu heredi
p̃clia filie ꝙͣ. hẽbat in potestate
tradidit ⁊ retiditus eoꝵ genero
solui mandauit. anca p̃cipna fi¬
lia retinere possit cum omnes
filios hereces institruss quere¬
luit.⁊ matͥmonium p̾mortẽ
q̃q pr̃is stererat. R di. filiam ⁊¬
enui que naturaliter agros tenu¬
it. sꝑc̃ dotis cuuis capax fuisse
un ex ꝑte put arẽ te coheredẽ
meum ẽẽ id ꝙ u̾um ñ eẽt egi
tet̃ũ familierciscunde iuidiciu
petat an uenicatio. ⁊ an aliud
mneo qui heres ẽ alud in eo qui
heres ñ sit. clicend̾ ẽ. Rdi. qui ex

Expanded text:
i pater familias singulis heredibus fundos legando diuisionis arbitrio fungi uoluit, non aliter partem suam coheres praestare cogetur, quam si uice mutua partem nexu pignoris liberam consequatur.eruos inter coheredes tempore diuisionis aestimatos non emendi, sed diuidendi animo pretiis adscriptos uideri placuit: quare suspensa condicione mortuos tam heredi qpraedia filiae quam habebat in potestate tradidit et reditus eorum genero solui mandauit: an ea praecipua filia retinere pfilios heredes instituisset, quaereluit et matrimonium post mortem quoque patris steterat, respondi: filiam etenim, quae naturaliter agros tenuit, specie dotis cuius capax fuisset  Cum putarem te coheredem meum esse idque uerum non esset, egi tecum familiae erciscundae iudicio competat an uindicatio? et an aliud in eo qui heres est, aliud in eo qui heres non sit dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
nes suit ⁊ cause ex his reb pen¬
dentes in uidiun ueniaut deͣ ce¬
t̾is uero in tegrum sit famili
ercistunde iudicium. ¶Si fa¬
miliertiscunde uel cominuni di¬
a diudicatões p̃tor tuetur excep¬
tões aut astiouen dando.
Si coheredes absente uno cohe¬
rede rem uenitłit ⁊ inca re do¬
lo malo fec̾it quo plus adeos ꝑ¬
uenirent. ł familiertiscirdẽ
iudicio pr̃abrunt ei quiaffu
it hereditatis petitiõe. ¶ fiue¬
t̾iis quos ante adhitam hercli¬
tatem ex fundo hereditario hes
capit. sĩ aliter fam iliertiscũce
uidicio pr̃are eum. Iuł. ait
aͣm sicum sciret hereditariũ
fundum eos ẽẽ ceꝑit. ¶ Qui
familicrciscunde ⁊ cõmuni di¬
uidundo ⁊ finium regundorum
agñt ⁊ astores sunt ⁊ rei ⁊ ideo
uirare debent ñ calumpnie cã

Expanded text:
 causae ex his rebus pendentes in iudicium ueniant, de ceteris uero in integro sit familiae erciscundae iudicium. Si familiae erciscundae uel communi diadiudicationes praetor tuetur exceptiones aut actiones dando. Si coheredes absente uno coherede rem uendiderunt et in ea re dolo malo fecerunt, quo plus ad eos perueniret, uel familiae erciscundae iudicio praestabunt ei qui afuit uel hereditatis petitione. Fructus, quos ante aditam hereditatem ex fundo hereditario heres capit, non aliter familiae erciscundae iudicio praestare eum Iulianus ait, quam si, cum sciret hereditarium fundum esse, ceperit. Qui familiae erciscundae et communi diuidundo et finium regundorum agunt, et actores sunt et rei et ideo iurare d
Abbreviated transcription (Latin):
recte inter nos agetur. ꝑ auł.
eum de diidenda hereditate ĩ¬
t̾ se ⁊ coheredes ñ tm res s ⁊ lib̾tos
cdinisisse ⁊ alim̃ta q̃ dari testa tec
tor certis lib̾tis nississ nullo i¬
enum iure ideum fecisse ex di¬
ñso respondebatur consensisse eos
diuisioni ⁊ multis annis alim̃t a
secundum diuisionem p̃stitisse
placuit stãdũ alim̃torum p̃sta¬
tioni s ⁊ sllud ad iecit nullam
c̃ẽ lib̾toꝵ dirisionem. Põp̃ .ł.¬

Expanded text:
recte inter nos agetur. 41 Pauleum de diuidenda hereditate inter se et coheredem non tantum res, sed et libertos diuisisse et alimenta, tor certis libertis iussisset: nullo enim iure id eum fecisse. ex diverso respondebatur consensisse eos divisioni et multis annis alimenta secundum divisionem praestitisse. placuit standum esse alimentorum praestationi: sed et illud adiecit nullam esse libertorum divisionem. Pomp
Abbreviated transcription (Latin):
commissa sit stipulatio.¬
¶ Siquis stipulatus fuerit ticiũ.t
Cheredemq eis ratum hiturum
⁊ ticius płib heretlib relictis de¬
b stipulatoris actuꝵ actr aquo

Expanded text:
commissa sit stipulatio.Si quis stipulatus fuerit Titium heredemque eius ratum habiturum et Titius pluribus heredibus relictis debus stipulatoris acturum a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ quesitum est anid ꝙ iupe¬
culio hũit stephanus priusꝙͣ
manimutt̾etur ad utrosq fili¬
os pertineat anuero adeum
solum qui cum peculio p̾lega¬
filios diuinit bona. ⁊ eam di¬
sustiueret. postea unus ex filĩs
cum pecunia nuuttaretur inter¬
uenit pat̾ eiusq consensu pre¬
cliaque filio ad signau̾at pig¬
ñi data sunt post mortem pris
ead̾ p̃dia idem filius possedit
usuras soluit. q̃ro an familia
ertiscunde iudiciosi p̃dia pig¬
nori data distrahat creditor
aliquid ei acoherede pr̃andĩ

Expanded text:
pater: quaesitum est, an id, quod in peculio habuit Stephanus priusquam manumitteretur, ad utrosque filios pertineat an uero ad eum solumfilios divisit bona et eam disustineret: postea unus ex filiis cum pecuniam ‹m›utuaretur, interuenit pater eiusque consensu praedia quae filio adsignauerat pignori data sunt: post mortem patris eadem praedia idem filius possedit, usuras soluit: quaero, an familiae erciscundae iudicio, si praedia pignori data distrahat creditor, aliquid ei a coher
Abbreviated transcription (Latin):
utius ⁊ ticia fr̃s mancipati apa¬
tre adulti curatores acceꝑiuit
hni cominunes pecum as ex recidi¬
tib redactas singuł subministͣ¬
u̾unt postea omne pr̃moniũ
diiserunt ⁊ pͦ diuisionem ticia
soror lutio frĩ suo cep̃ q̃onem
mouere qͣi amplus accepiss ꝙͣ
ip̃a acceꝑat cũlutius fr̃ euis nõ
amplitis sua portõe numo min̾
qͣm dimidia consecutus sit q̃
ea que ꝓponuntur. Si lutins ñ
ampluis ex reditu p̃dior cõmu¬
nium accepit ꝙͣ ꝓ heroditaria
portione ei competeret nullam
sorori eius adũsus enm compe¬
t̾e acccõeui. idem. respondit c̃ ex
decretis alim̃tis ap̃tore amplius
frm̃ accepisse dicerecur ꝙͣ sororẽ
ñ tñ uitra ꝑtem dimidiam.¬

Expanded text:
ucius et Titia fratres ‹e›mancipati a patre adulti curatores acceperunt: hi communes pecunias ex reditibus redactas singulis subministrauerunt: postea omne patrimonium diuiserunt: et post diuisionem Titia soror Lucio fratri suo coepit quaestionem mouere, quasi amplius accepisset quam ipsa acceperat. cum Lucius frater eius non amplius sua portione, immo minus quam dimiea quae proponuntur si Lucius non amplius ex reditu praediorum communium accepit, quam pro hereditaria portione ei competeret, nullam sorori eius aduersus eum competere actionem. idem respondit, cum ex decretis alimentis a praetore amplius fratrem accepisse diceretur quam sororem, non tamen ultra partem dimidiam.