comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serat pipino regi ⁊ domno caroli regi. nõ
ad implesset. Et obtestatus ẽ sup̃dictos mis¬
sos. ut cõtestarentur tassilonem ut nõ alit
Et si ipse dux obdurato corde uerbis apłici
ninime obediret. tunc domnꝰ rex carolu
nus rex earoł. ac frainci uinori i ab om̃i eul¬
pa ex ude ꝑmansissent. his uerbis ex ple¬
is. missi tassilonis ab soluti sunt. Tune t¬
inuicem sibi domnus apłicus ⁊ domnus rex
głosus ccirolus. uale dicentes. benedictioẽ
assumpta ⁊ oratione ꝑ acta. franciam cum
gła reuersus est ad ducens secum cantores
romanoꝵ⁊ grãmaticos peritissimos ⁊ calcu¬
latores. ẜ uenitq idem mitissimus rex ca¬
poł. ad cõuigem suam domnã fastradam
reginam in ciuitate uuarmatia. ibi ad in¬
uicem gauisi sũt letificantes ac di miscđiã¬
cõ laudantes. Ubi sinodum cõgregauit ⁊ de¬
inde misit adtassilonem ut om̃ia ad imple¬
ret scđm ussionem apłici ł sic̃ iusticia erat.
eo q̃d sub iuire uirando ꝓmissum habebat.

Expanded text:
 Pippino regi et domno Carolo itemque regi, non adimplesset. Et obtestans supradictos missos, ut contestarent Tassilonem, ut non aliter et si ipse dux obdurato corde verbis supradiminime obedire voluisset, tunc domnus Carolus nus rex Carolus ac Franci innoxii ab omni culpa exinde permansissent. His verbis expletis missi Tassilonis absoluti sunt. Tunc invicem sibi domnus apostolicus ac gloriosus Carolus valedicentes, benedictione assumpta oratione que gloria reversus est, adducens secum cantores Romanorum et grammaticos peritissimos et calcut pervenit idem mitissimus rex ad coniugem suam domna Fastradane regina in civitate Wormatia; et ibi ad invicem gaudentes et laetificantes ac Dei misericoiussit Tassiloni, ut omnia adimpleret secundum iussionem apostolici, vel sicut iustitia erat: eo quod sub inreiurando promissum habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
maneret ⁊ exereitum suum plenit̃ mante
densq q̃d om̃s baioari i plus fideles dõno
regi caroli. quam sibi.⁊ cognouissent ius¬
didit ei ducatum sibi cõmissum ad omno
decimum filium suum theudonem. Recep¬

Expanded text:
maneret, et exercitum suum pleniter in ante dens quod omnes Baioarii plus essent fideles domno rege Carolo quam ei, et cognovissent iusreddens ducatum sibi commissum a Pippinet XIII. filium suum Thiodonem. Rex recep
Abbreviated transcription (Latin):
ab odpitoꝵ rex asaxonibus occisus est. Ibi ue
dem tudun cum t̃ra ⁊ ppło suo se regi dedere
uellet. Rex uero afflictis saxonib ualde ⁊¬
is. t̃ra uastata ⁊ acceptis ab eis obsidibus r
msit legatos cum muneribꝰ ad regem. Claues¬
etiam cõ fessionis sͥ petri ⁊ uexillum urbis

Expanded text:
Abodritorum rex á Saxonibus occisus est. Ibi etiam dem tudun cum terra et populo suo sé regi dedere vellet. Rex vero, afflictis magna terra vastata acceptisque eorum obsidibus, regi legatos cum muneribus portantes claves confessionis sancti Petri et vexillum urbis
Abbreviated transcription (Latin):
uitiauerat ł ad dens ł minuens ⁊ om̃s frã¬
ciȩ cantores didicer̃ notam romaniam quã
nune uocant notam frauciscam. Excepto
q̃d tremulas ł uinnolas siue collisibiles
ł secabiles uoces ineantu nõ poterant ꝑ¬
fecte ex primere franci naturali uoce bar¬
barica frangentes inguture uoces poti
quam ex primentes. Daius aut̃ magiste¬
rium cantandi in metis ciuitate reman¬
sit. quantumq magisterium romanum
suꝑat metense in artȩ cantilene. tanto suꝑ¬
at metensis cantilena ceteras scolas gal¬
loꝵ. Similit̃ erudierunt romani cantoreᷤ
supra dicti: cantores francoꝵ mnarte orga¬
nando. Et domnus rex cairł. iterum aro¬
ma artis grammatice ⁊ cõ putatorie ma¬
gistros secum ad duxit in franciam: ⁊ ubiq
studium litterarum ex pandere uissit. Ante
ipsum enim domnũ regem carolum. in
gallia nullum studium fuerat lib̾alium
artium. P ipsos dies pasche uenerunt io¬
mam ad domnum piissimum regem caro¬

Expanded text:
viciaverat vel addens vel minuens; et omnes Franviciaverat vel addens vel minuens; et omnes Franciae cantores didicerunt notam Romanam, quam nunc vocant notam Franciscam, excepto quod tremulas vel vinnolas sive collisibiles vel secabiles voces in cantu non poterant perfecte exprimere Franci, naturali voce barbarica frangentes in gutture voces pocius quam exprimentes. Majus autem magisterium cantandi in Metis civitate remansit; quantumque magisterium Romanum superat Metense in arte cantilenae, tanto superat Metensis cantilena ceteras scolas Gallorum. Similiter erudierunt Romani cantores supradicti cantores Francorum in arte organandi. Et domnus rex Karolus iterum a Roma artis grammaticae et computatoriae magistros secum adduxit in Franciam, et ubique studium litterarum expandere jussit. Ante ipsum enim domnum regem Karolum, in Gallia nullum studium fuit liberalium artium. Per ipsos dies paschae venerunt Romam ad domnum piissimum regem Karo
Abbreviated transcription (Latin):
ce fontem uelut caput ⁊ originem puriorẽ
ẽẽ. riuulos aut̃ eiꝰ quanto longus a fonte re¬
cesserit. tanto turbulentos ⁊ sordibꝰ ⁊ inmun¬
dici is corruptos. Et ait domnus iex caroł. Re¬
uertimim uos ad fontem scĩ gregori i. q ma
nifeste corrupistis cantilenam eccłiasticam.
or ox peci it domnus rex caroł ab adriano papa
eantores qui franciam. coirigerent decantu.
Atille dedit ei theodorũ ⁊ benedictum roma¬
nȩ eccdiȩ doctissimos cantores qui a scõ grego¬
rio eruditi fuerant. tribuitq antiphonarios
ẽĩ gregori i quos ipse notauerat nota rom¬
na. domnus uero rex cał reuertens in fran¬
ciam. misit unum cantorem in metis ciuitate
alterum in suessionis cunt̃. p̃cipiens de om̃ib
ciuitatibꝰ franciȩ magistios scola antiphona¬
rios eis ad corrigendum trade lab eis dis¬
cere cantare. Correpti sũt ergo antephona¬
rii francoꝵ quos unusquĩq parbitriosuo

Expanded text:
ce fontem velud capud et originem puriorem ce fontem velud capud et originem puriorem esse, rivulos autem ejus, quanto longius a fonte recesserint, tanto turbulentos et sordibus ac immundiciis corruptos. Et ait domnus rex Karolus: Revertimini vos ad fontem sancti Gregorii, quia manifeste corrupistis cantilenam aecclesiasticam. Mox petiit domnus rex Karolus ab Adriano papa cantores, qui Franciam corrigerent de cantu. At ille dedit ei Theodorum et Benedictum Romae aecclesiae doctissimos cantores, qui a sancto Gregorio eruditi fuerant, tribuitque antiphonarios sancti Gregorii, quos ipse notaverat nota Romana. Domnus vero rex Karolus, revertens in Franciam, misit unum cantorem in Metis civitate, alterum in Suessionis civitate; praecipiens, de omnibus civitatibus Franciae magistros scolae antiphonarios eis ad corrigendum tradere, et ab eis discere cantare. Correcti sunt ergo antiphonarii Francorum, quos unusquisque pro arbitrio suo
Abbreviated transcription (Latin):
pi issimus ree carot ⁊ celebrauit iymȩ natł
pascha cum domno apłico. Ecce orta est cõtẽ¬
no ꝑ dies festos pasche int̃ ecintores roma¬
nontare. gollorum. dicebant se galli melius
cantare d pulchriꝰ quam romaniꝰ. Dicebunt se
romani soetissime camilenais eccliasticcis ꝓpfer¬
rei siedocta fuerant a scõ gregorio papa gussos
coirupte cantare ⁊ cantilenam sanam destru¬
endo dilacerare. Quȩ cõtentio ante domnum
regem caplũ ꝑuenit. Galli uero ꝓpt̃ securita¬
tem dommi regis caroli ualde ex ꝓbabant en¬
toribꝰ romanis. romani uero ꝓpt̾ auctoritatẽ
magnȩ doctrinȩ eos stultos ⁊ rusticos ⁊ in¬
ductos uelut bruta animalia ad firmabant.
⁊ doc trinam scĩ gregori i p̃ferebant rustici¬
tate eoꝵ. Et cum alt̾catio deneutra parte
finiret. ait domnus piissimus rex caroł ad
suos cantores. Dieite palam quis purior est
⁊ qͥs melior. aut fons uiuus aut ruili eius
longe decuirentes. Responder̃ om̃s una uo¬

Expanded text:
piissimus rex Karolus et caelebravit Romae pascha cum domno apostolico. Ecce orta est contentio per dies festos paschae inter cantores Romanorum et Gallorum. Dicebant se Galli melius cantare et pulcrius quam Romani. Dicebant se Romani doctissime cantilenas aecclesiasticas proferre, sicut docti fuerant a sancto Gregorio papa; Gallos corrupte cantare, et cantilenam destruendo dilacerare. Quae contentio ante domnum regem Karolum pervenit. Galli vero propter securitatem domni regis Karoli valde exprobrabant cantoribus Romanis Romani vero propter auctoritatem magnae doctrinae eos stultos et rusticos et indoctos velud bruta animalia adfirmabant, et doctrinam sancti Gregorii praeferebant rusticitate eorum. Et cum altercatio de utraque parte finiret, ait domnus piissimus rex Karolus ad suos cantores: Dicite palam, quis purior est et quis melior, aut fons vivus aut rivuli ejus longe decurrentes? Responderunt omnes una vo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fluuium uiusoram. ubi cõ fluit uuara
na. ⁊ ꝓpt̃ nimias inundationes aquarum
reuersus est in arerburgum. ⁊ uxorẽ suam
⁊ filiabꝰ suis ad se uenire iuffit. Ibi tota hie¬
me resedit ⁊ ibi pascha celebrauit. Et ibi¬

Expanded text:
 fluvium Wisora,ubi confluit Waharma . Et propter nimias inundationes aquarum inde reversus est Aeresburgum: uxorem suam et filiabus venire iussit et ibi tota hieme resedit. Ibi etiam pascha celebravit et m
Abbreviated transcription (Latin):
uersus domnus rex capoł in franciam. Et cum
reuersus fuissent. iterum saxones statu soli¬
to more rebellati sunt sua dente uiudochindo.
Et ignorante hoc domno rege caroł. ludouicus
filius eius misit missos suos ad algidum ⁊gei¬
lonem atq uuoradum comites ut mouerent
rebelles fuerant. Et sup̃ nominati missi in ina
audientes qđ saxones rebellti fuissent cõ un¬

Expanded text:
us Carolus rex in Franciam. Et cum reversus fuisset, statim iterum Saxones solito more rebellati sunt, suadente Widochindo. Et ignorante hoc domno Carolo rege, misit missos suos Adalghisum et Gailonem atque Woradum, ut moverent s paucos, qui rebelles fuerant. Et supranominati missi in via audientes, quod Saxones rebellati fuissent, coniun
Abbreviated transcription (Latin):
deseiuierat. ꝑ datum p̃ fectum ipsus redł
ta ẽ ei. Ncm ipse ad palatium ueniens dom¬
no regi semetipsum cum ciuntate cõmendciũ.
usq oceanum trans om̃s pailudes ⁊ in uici lo¬
gis a fre regno pulsus in mauritania exulasis
cipiens post paueos dies ab soluit. Et nouẽ
briomense mediante. ad hibnandum cum
exercit saxoniam intraiuit. Positisq castris
apud uuisoram fluium. locum edstrum
eris talli uocari iussit. Illuc uenerunt lega
lam sarracenum cum filio suo ludoui co.in
hispcinias reuertit᷑ fecit. ⁊ filium suũ pi¬
pinum ad italicn misit ipse ad disponen dtĩ
sgroniam totum hinis tempꝰ impendit¬
etut aũt adcum legatus adefonsi regis
pasche temp̃r norduidi trans albiam seden¬
tes seditione cõmota legatos eius qui ad us¬
seruauerunt. ex quibꝰ aliqui fugerunt. ceteri
tores inter albiam ⁊ uisoram ꝑagrauit to

Expanded text:
desciverat, per Zatum praefectum ipsius nobis est reddita. Nam ipse ad palacium veniens, domno regi semetipsum cum civitate commendavit. d oceanum trans omnes paludes et invia lofratre regno pulsus in Mauritania exulabat,cipiens post paucos dies absolvit et abire brio mense mediante ad hibernandum cum exercitu Saxoniam intravit positisque castris apud Wisoram fluvium locum castrorum Heristelli vocari iussit. Illuc legati gentis lam Sarracenum cum filio suo Hludowico in Hispanias reverti fecit et filium suum Pippinum ad Italiam misit; ipse ad disponendam Saxoniam totum hiemis tempus inpendVenit etiam et legatus Hadefonsi regis o pasche tempore Nordliudi trans Albiam sedentes seditione coservatis; ex quibus aliqui effugerunt, ceteri oniam inter Albim
Abbreviated transcription (Latin):
tes sꝗxomȩ sigiburgum ccistrum cepit. ⁊ e¬
res burgum re edificcit suꝑ uusoram flu¬
uium. Uenaitq ad locum qui đr brunisgur¬
go. ⁊ ibi p̃parant saixones bellum uolentes¬
domnus rex caioł diuiso exercitu suo sup̃¬
fit secum quos uoluit ⁊ ꝑ rexit usq ad aba¬
crum fluuium. Ibiq om̃s austreleudi saxo¬
obsides uixta q̃d placuit. ⁊ uirauerunt¬

Expanded text:
tibus Saxoniae, Sigiburgum castrum cepit, Aeresburgum reaedificavit super Wisoram fluvium venit in loco qui dicitur Brunisberg; et ibi praeparabant Saxones bellum, volentesolus rex dividens exercitum suum, sumpsit secum, quos voluit, perrexit usque Obaccrum fluvium. Ibi omnes Austreleudi Saxoobsides, iuxta quod placuit, et Gre
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ desiderium regem cum uxore ⁊ filia ⁊ cũ
untq ibi om̃s langobardi de cunctis cui¬
tatib it alie.⁊ subdider̃ se dominio domni
deri i regis fuga lapsus mare in gount ⁊
in locum qui đr ingilinaun. misit.iiII.scciraᷤᷤ

Expanded text:
et Desiderium regem cum uxore et filia, vel cum entes omnes Langobardi de cunctis civitatibus Italiae, subdiderunt se in dominio domni derii regis, fuga lapsus mare introit, etad locum
Abbreviated transcription (Latin):
xones cũ nunia intentione aduersus eandẽ
certare basilicã.que admodũ eã qualibet
ingenio igne cremare potuissẽt.Dũ hec age
lo similiter ⁊ quibꝰdam paganis qui in ipso ad e¬
rant exercit duo iuuenes in albis. qui in ipsã
aliquid damnum infere basilicȩ.seo nutu diui¬
ne maestatis pauore ꝑtriti in fugam cõ uer¬
si sũt nemine ꝑ sequente. Inuentꝰ ẽ aut postea u¬
uis exisdem saxonib mortuus iuxra ipscu
basilicam grnibꝰ curius ad dinus suppa pedes
habens ignẽ ⁊ ligna in manibꝰ uelut ore flc̃do cade

Expanded text:
xones cum nimia intentione adversus eandem certare basilicam, quemadmodum eam per quodlibet ingenium igni cremare potuissent. Dum haec iglo, similiter et quibusdam paganis, qui in ipso aderant exercitu, duo iuvenes in albis, qui ipsam aliquod damnum eidem inferre basilicae, sed nutu divinae maiestatis pavore perterriti in fugam conversi sunt, nemine persequente. Inventus est autem postea unus ex hisdem Saxonibus mortuus iuxta ipsam basilicam, genibus curvis acclinus supra pedes, habens ignem et ligna in manibus, velut ore flando eandem
Abbreviated transcription (Latin):
petri.contra desidium regem ⁊ langrbardł.
Et iđo maritune uenit. qr romani clause fue¬
rant uiae alangobardis. Et p̾celsit rex carł
lumpto cõsilio una eum francis qͥd ageret ꝓ¬
mifit se auxilium irmanis p̾biturum. Tenuitq¬

Expanded text:
Petri contra Desiderium regem et Longobardos. Et ideo maritime venit, quod Romanis clausae fuerant viae a Longobardis. Et praecelsus rex Carolus sumpto consilio una cum Francis quid ageret, promisit se auxilium Romanis praebiturum. » Toti
Abbreviated transcription (Latin):
Nno sc̃dõ cũ regñũ sus¬
cepisset burgũdie chil¬
britonũ in mutuũ inhyãtes
interitũ mutua semet cede¬
poostermũt.Sequẽti ãno młta
in celo signa sũt ostensa Et
apparuit stella cometa. eo ãno
exercitus childeberti cũ uarnis
qui rebellare temptabãt ton¬
flixit. quos et pene usq ad
suppremũ exiciũ dedit. Hac
etiam tempestate grippo legatꝰ
chil deberti cũ a constãtinogoli
remeasset ut eidem regi quom ͤ
honorifice ab imperatore mau¬
ricio susceptus foret remĩti¬
asset. Et quia ĩurias quas
apud carthaginẽ perpessus
fuerat imperator ad uolũta¬
tem childeberti se ultũ ire
promisisset childebertus itato
xx ͭͥ duces cũ lecta in italiã
dirigit pube ad delendaui
longobardorũ gentem. E
quib andoaldus et olo atq
cedinꝰ emmẽtiores fuere
Sed olo cũ improuide ad bili

Expanded text:
nno secundo cum regnum suscepisset Burgundiae ChilBrittonum in mutuum inhiantes interitum, mutua semet caedeprosternunt. Sequenti anno multa in coelo signa sunt ostensa et apparuit stella cometes. Eo anno exercitus Childeberti cum Varnis, qui rebellare tentabant, conflixit; quos etiam pene usque ad supremum exitio dedit. Hac etiam tempestate Grippo legatus Childeberti, cum a Constantinopoli remeasset, et eidem regi quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus foret nuntiasset, et quod injurias, quas apud Carthaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeberti se ultum ire promisisset, Childebertus iterato viginti duces cum lecta in Italiam dirigit pube, ad delendam Longobardorum gentem. E quibus Andoaldus, et Olo, atque Cedinus eminentiores fuere. Sed Olo, cum improvide ad Bili
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uictoria ĩcolumis remeauit.
rex germanie una cũ uxore
sua ab aquis in istas partes
iter arripuit. et usq ad du
ꝙ plurimis iam de illorũ com¬
plicibus ab illorũ societate re¬
tractis. Indeq ludonicus et
uxor sua ad attimacũ Indeq
ad erturiatũ. et sic usq ad
ribodi montẽ ꝑuenerũt. Et
uidentes ꝙ gorlimus et conra¬
dus quod ei policiti fuerant
attendere nequiuerũt. et ip̃e et
uxor sua que sperauerũt obti¬
nere nõ possent. pactis amici¬
ciis cũ filiis ludonici regis¬
francorũ. et condicto placito
fut᷑o mense iumo ad gũdulfi¬
iullã reuersi sũt in patriã
ludouicus normanos dño opẽ¬

Expanded text:
um victoria incolomis remeavit. rex Germaniae una cum uxore sua ab Aquis in istas partes iter arripuit et usque ad Duzt, quam plurimis iam de illorum complicibus ab illorum societate retractis. Indeque Hludowicus et uxor sua ad Attiniacum indeque ad Ercuriacum et sic usque ad Ribodi – montem pervenerunt. Et videntes, quia Gozlenus et Chuonradus quod ei polliciti fuerant adtendere nequiverunt, et ipse ac uxor sua quae speraverunt obtinere non possent, pactis amicitiis cum filiis Hludowici, et condicto placito futuro mense Iunio ad Gundulfi–villam, reversi sunt in patriam Hludowicus
Abbreviated transcription (Latin):
nerũt ep̃i et circa hora
nonã uenerũt missi domni apo¬
stolici leo epũs et apocrisariꝰ
ac nepos apłici atq petrus
fdrosimpromii ep̃us deferentes
epłas imperatori et imꝑatrici
et salutatões apłici ad epos.
et sic soluta est synodus in¬

Expanded text:
nerunt episcopi, et circa horam nonam venerunt missi domni apostolici, Leo, episcopus et apocrisiarius ac nepos apostolici, atque Petrus, Foro-Simpronii episcopus, deferentes epistolas imperatori et imperatrici et salutationes apostolici ad episcopos; et sic soluta est synodus in
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ rex sigebertus cetus q¬
nr̃e rei publice comitem me
destinauerãt fore domꝯ regie
hoc ego nũt cẽdo mune. ude
felix meo p̾iulegio. quo me
sponte carere profiteor. Huiꝰ
exemplũ ceteri qui aderant᷑
proceres secuti gogonem ma¬
iorem domꝰ acclamauerũt.
Otremius in gerendo pͥnci¬
patu gogo eo usq est habi¬
tus Donec bruichildem de
hyspania accessire est iussuo.
ille dies mortis gogomi fuit
ui expedierit exilio mutasse
orem in teruicib locandam
aueheret sius Namq brum¬
childis ut p̾libatũ est regio
potita cõiugio animũ regis
ab eo alienãs ad postremũ iu¬
gulare coegit. Aqua tantũ
hũani sangĩs effusũ tãte
cedes acte potentũ seu etiã
regũ in francorũ regno sũt
ut nõ ĩmerito sibillam ante
multa secula de ea uaticmasse
sit creditũ. Uemet ait bruma
de partibus hyspame ante
cuiꝰ conspectũ gentes siue
gentiũ reges peribũt. Ipsa

Expanded text:
nus noster rex Sigebertus coetusqnus noster rex Sigebertus coetusque reipublicae nostrae comitem me destinaverant fore domus regiae. Hoc ego nunc tibi cedo munere. Utere felix meo privilegio, quo me sponte carere profiteor. » Hujus exemplum caeteri qui aderant proceres secuti, Gogonem majorem domus acclamaverunt. Strenuus in gerendo principatu Gogo eo usque est habitus donec Brunichildem de Hispania arcessire est jussus. Ille dies mortis Gogoni fuit, cui expedierat exsilio mutasse orem in cervicibus locandam aveheret suis. Namque Brunichildis, ut praelibatum est, regio potita conjugio, animum regis ab eo alienans, ad postremum jugulare coegit. A qua tantum humani sanguinis effusum, tantae caedes actae potentum seu etiam regum in Francorum regno sunt, ut non immerito sibyllam ante multa saecula de ea vaticinasse sit creditum. « Veniet, ait, Bruna de partibus Hispaniae, ante cujus conspectum gentes, sive gentium reges, peribunt. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quasi affintate ꝓpiquior. s
bonũ esse asseritis equitatis
intuitu etiam parentes pu¬
nire. Quis hoc abnegat.
Uerũ ꝑpeti infamia denotãt᷑.
uel torquatus filiũ pro cõtẽpto
suo p̾cepto securi ꝑatiens
Uel brutus duos pro patrie
libertate ex se natos pari mͦ
perimẽs adeo ut p̾cipius poe¬
tarũ de eo ita sc̾pserit. Infelix
ut cũq ferent ea fata nepotes
S esto. sit meluis pro muszicor¬
dia ꝙͣ pro crudelitate argui
Ut quid aũt frustra Improbis
passim uicia efficiant᷑. Non
iiIͥ gͦ contingat pp̃ transito¬
riam eorũ gr̃am eterne dãpna¬
tioiis subire sm̃ami. Post hec
uerba ͤ cͤũctisq optinatibus
in eius arbitrii dispositione
electionem tante successionis
ponẽtibus ip̃e eo quidem die
siluit. Diluculo uero subsecu¬
tis diei matutmꝰ cõsurgẽs
ad domũ gogonis cũ quibus¬
dam palacii pͥmatibus ꝓperat
Et brachiũ eius collo sũꝑpo¬
nens suo signũ future dñãti¬

Expanded text:
quasi affinitate propinquior. Sed quasi affinitate propinquior. Sed bonum esse asseritis, aequitatis intuitu, etiam parentes punire. Quis hoc abnegat? Verum perpeti infamia denotantur vel Torquatus, filium pro contempto suo praecepto securi percutiens, vel Brutus, duos pro patriae libertate ex se natos pari modo perimens. Adeo ut praecipuus poetarum de eo ita scripserit: Infelix, utcunque ferent ea facta nepotes. Sed esto, sit melius pro misericordia quam pro crudelitate argui. Ut quid autem frustra improbis passim vitia efficiantur? Non mihi ergo contingat, propter transitoriam eorum gratiam, aeternae damnationis subire sententiam. » Post haec verba, rege cunctisque optimatibus in ejus arbitrii dispositione electionem tantae successionis ponentibus, ipse eo quidem die siluit. Diluculo vero subsequentis diei matutinus consurgens, ad domum Gogonis cum quibusdam palatii primatibus properat. Et brachium ejus collo superponens suo, signum futurae dominati
Abbreviated transcription (Latin):
Orro sigebertus cogito
ad athanahildũ regẽ gothoꝵ
qui excitũ imꝑatoris ab his¬
paniã expulerat mittit petitũ
filie illius brume noĩe mptias
Quam ille a patre cũ multis
sibi traditã opibus ad sigebertũ
ꝑducit. Sigebertus eam eo ꝙ
arriane dedita esset. heresi a
catholicis baptizari bruichildẽ¬
q uocari p̃cipiens ac fide
instrui ordoxa cũ magno appa¬
ratu epularũ duxit uxorẽ
lec ut in regnũ cõsũmata est
gogonẽ qui se ab hyspanis ab¬
duxerat ĩuisũ regi sigeberto
fecit. hũc demq gogoni. Et¬
cũ in infancia sigeberti om̃s
franci de regno eius chrodinũ
maiorem domꝰ elegissent
Uirũ probũ ac timoris dei
plenũ. Ille oblato cessit honore
regem allocutus in hec uerba.
Om̃s inquit francie potentes
consangiũtatis mͥ iure federãt᷑
nec ualeo iurgia eorũ portare
dũ quisq mea fretus ꝓpinqͥ¬
tate eo ad nocendũ alteri effi¬
ciat᷑ promptior quo mei te¬
surã iudicii nõ ꝑtimescit.

Expanded text:
orro Sigebertus, cognitad Athanahildum regem Gothorum, qui exercitum imperatoris ab Hispania expulerat, mittit petitum filiae illius, Brunae nomine, nuptias. Quam ille a patre cum multis sibi traditam opibus ad Sigebertum perducit. Sigebertus eam, eo quod Arianae dedita esset haeresi, a catholicis baptizari Brunichildemque vocari praecipiens ac fide instrui orthodoxa, cum magno apparatu epularum duxit uxorem. Haec ut in regnum confirmata est, Gogonem, qui se ab Hispaniis abduxerat, invisum regni Sigeberto fecit. Huic denique Gogoni, cum in infantia Sigeberti omnes Franci de regno ejus Chrodinum majorem domus elegissent, virum probum ac timoris Dei plenum, ille oblato cessit honore, regem allocutus in haec verba: « Omnes, inquit, Franciae potentes consanguinitatis mihi jure foederantur, nec valeo jurgia eorum portare, dum quisque, mea fretus propinquitate, eo ad nocendum alteri efficiatur promptior quo mei censuram judicii non pertimescit,
Abbreviated transcription (Latin):
bertus iuta decessit fre
ritu ꝑuasit barbarico. Quoꝵr
ex̃citus super theodebertum
et theodericũ reges irruens
adunatas ab ip̃is militares
copias loco noiãto lacofao
graui cede labefactauit. reli

Expanded text:
bertus vita decessit, Freritu pervasit barbarico. Quorum exercitus super Theodebertum et Theodoricum reges irruens, adunatas ab ipsis militares copias loco nominato Latophao gravi caede labefactavit reli
Abbreviated transcription (Latin):
ctione p̾beret assensũ. Ciꝰ
lrãs p̃fectus urbis int̾ceptas
disrupit. et consensĩ populi
imperatori tͣnsmisit. Qui ualde
gauisus ꝙ locũ aptũ largiendi
honoris dyacono olim sibi ami¬
cicie familiaritate harissimo
reperisset. Nam filiũ imperato¬
ris de sacro fonte susceperat
eũ absq dilatione ordinari
p̃̾cepit. Ordinatus aũt tam
cautũ tamq hũilem se in oĩ
sua p̃buit actione ut sicut ex
gestis siue scͥptis eius dignesti
potest. Uix ullus in suctessorib
eius illi ĩueniri possit simlis
in flore eloquẽcie ac puritate
doctͥne  uel etiã in sanctitate dite
Tũc tp̃is isdem beatus gregoriꝰ
augustinũ et mellitũ nec nõ
et ioħem cũ aliis ẜuis dei ad
quos illis transeũdũ erat cõ¬
mendauit. Quorũ p̃dicatõe
nationem anglorũ ad xpisti
fidem cõuersam esse intãtũ
gauisus est ut in libris morae¬
lũ huiꝯ rei faciens mẽtionẽ
inter cetera de fructu bonorũ

Expanded text:
ctione praeberet assensum. Cujus ctione praeberet assensum. Cujus litteras praefectus urbis interceptas disrupit, et consensum populi imperatori transmisit. Qui valde gavisus quod locum aptum largiendi honoris diacono, olim sibi amicitiae familiaritate charissimo, reperisset nam filium imperatoris de sacro fonte susceperat, eum absque dilatione ordinari praecepit. Ordinatus autem, tam cautum tamque humilem se in omni sua praebuit actione ut, sicut ex gestis sive scriptis ejus dignosci potest, vix ullus in successoribus ejus illi inveniri possit similis in flore eloquentiae ac puritate doctrinae, vel etiam in sanctitate vitae. Tunc temporis idem beatus Gregorius Augustinum et Mellitum, necnon Joannem, cum aliis servis Dei, ad quos illis transeundum erat, commendavit. Quorum praedicatione nationem Anglorum ad Christi fidem conversam esse in tantum gavisus est ut, in libris Moralium hujus rei faciens mentionem, inter caetera de fructu bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
diluuiũ in fmib uenetiarũ et
ligurie seu ceteris regiombus
ytalie quale post noe tempora
credit᷑ nõ fuisse. In hac ualida¬
aquarũ procella ĩ tantũ apud
urbem romã tyberis fluuius¬
excreuit ut aque eius super
muros urbis in fluerẽt. et ma¬
ximas in ea regiones occuparet.
Dubsecuta est statim hãc don¬
dationẽ graiussima pestilẽtia
quã inguinariã appellãt. Que
pͥmũ papã pelagiũ ꝑtulit.
et sine mora extinxit. demq
pastore int̾empto se ĩ ppłos
bulatio miserã quateret urbẽ
beatus gregorius qui tunt
leuita erat et sub pontifice
pelagio apocrisarii functus
officio a cũctis generaliter
papa electus est. In cuiꝰ ordi¬
natione cũ nichil aliud ꝙͣ
iussto pͥncipis deesset. nõ eñ
licebat tũc tpis quenlibet
in romana ciuitate ad põtificatũ
promoreri. absq iussione pͥn¬
cipis constantmopolitam. uir
dñi gregorius legatũ ad mau¬
riciũ direxit. imperatorem
obsetrãs ne populo in sui ele¬

Expanded text:
diluvium in finibus Veneciarum et Ligurie seu cunctis regionibus Ytalie, quale post Noe tempora creditur non fuisse. facaquarum procella in tantum apud urbem Romam Tiberis excrevit ut aquae ejus super muros urbis influerent et maximas in ea regiones occuparent. Subsecuta est statim hanc inundationem gravissima pestilentia, quam inguinariam appellant. Quae primum papam Pelagium perculit et sine mora exstinxit. Deinde, pastore interempto, se in populos bbeatus Gregorius, qui tunc levita erat et sub pontifice Pelagio apocrisiarii functus officio, a cunctis generaliter papa electus est. In cujus ordinatione cum nihil aliud quam jussio principis deesset non enim licebat tunc temporis quemlibet in Romana civitate ad pontificatum promoveri, absque jussione principis Constantinopolitani, vir Domini Gregorius legatum ad Mauricium direxit imperatorem, obsecrans ne populo in sui ele
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem ãno stephanꝰ papa uemit
ad pipinũ regem uilla q̃ uotat᷑
carisiatus suggerẽs ei ut se
ad romanã eccliam/ ab infesta¬
tione longobardorũ defenderet
Ueint et karlomanꝰ frater
regis iam monachus factus
iussu abb̃ĩs sui ut apud frẽm

Expanded text:
o Stephanus papa venit ad Pippinum regem in villa quae vocatur Carisiacus suggerens ei, ut se et Romanam ecclesiam ab infestatione Langobardorum defenderet. Venit et Karlomannus frater regis, iam monachus factus, iussu abbatis sui, ut apud fr
Abbreviated transcription (Latin):
Nno xi ͦ regni theoderici¬
subrogat᷑ ꝓthadio maior
Domꝰ quidã claudius itidem
romanꝯ genere homo prudẽs.
fide plenꝰ iocũdus in fabulis.
prouidus in cũctis. S sagina
corporis ualde grauis: Qui
p̾decessoris sui territus exem¬
plis amiciciã uniũsis serũãs
leuem se ac fauorabilẽ p̾bebat:¬

Expanded text:
nno XI regni Theodoricisubrogatur Protadio major domus quidam Claudius, itidem Romanus genere; homo prudens, fide plenus, jucundus in fabulis, providus in cunctis, sed sagina corporis valde gravis. Qui praedecessoris sui territus exemplis, amicitiam cum universis servans, lenem se ac favorabilem praebebat
Abbreviated transcription (Latin):
compererĩt frẽm suũ naturalẽ
pipinũ contra cõmunẽ patrẽ
rebellionẽ meditantẽ. pluresqꝙ
nobiliũ huiꝰ sceleris conscios
atq irretitos fore pessundatos
Concite gͦ pergentes in ꝑtib
ad patr̃ẽ baioarie uenerũt
in loco cuiꝰ est nocabulũ saltr
et ab eo gratissime sũt recepti
Quidquid aũt suꝑfuit estatis
autũm et hiemis cũ patre
rege rex ludouicus exegit.
Magnoꝑe ẽm̃ curabat rex pat̾
ne regem filiũ aut mittiẽta
honesta laterent. aut externa
ĩherescentia in aliquo dehone
tante tenuitatis ẽẽt in re fa¬
miliari ut nec bñdictionem
quidem insi ex postulato sibi
offerre posset. Didiscitq ab
illo qr pͥuatis studens quisq
ne filii dilectio apud optimate
aliquã pateret᷑ iacturã. si
illis aliquid per prudenciam
demeret quod per inscienciã
contulerat. misit illi missos
suos uuillebertũ stil rotho¬
mage postea urbis archi ep̃m
et ricardũ comitẽ uillarũ si¬
arũ prouisorẽ. p̾cipiens ut

Expanded text:
suum naturalem Pippinum contra communem patrem rebellionem meditatum, pluresque nobilium huius sceleris conscios atque inretitos et pessumdatos. Concite ergo pergentes, in partibus ad patrem Baioarie venerunt in loco, cuius est vocabulum Salz, et ab eo gratissimę sunt recepti. Quicquid autem superfuit aestatis, autumni et hiemis, cum patre rege rex Hludouuicus exegit. Magnopere enim curabat rex pater, ne regem filium aut nutrimenta honesta laterent aut externa inherescentia in aliquo dehones, tante, tenuitatis esset in re familiari, ut nec benedictionem quidem nisi ex postulato sibi offerre posset; didicitque ab illo, quia privatis studens quisquene filii dilectio apud optimales aliquam pateretur iacturam, si illis aliquid per pruden tiam demeret, quod per inscientiam contulerat, misit illi missos suos, Uuillebertum scilicet, Rotomage postea urbis archiepiscopum, et Richardum comitem, villarum suarum provisorem, precipiens ut
Abbreviated transcription (Latin):
proiuĩciarũ agens qͣlit̾ lãbertũ
et ad albertũ formosũ quoq et
gregoriũ nom̃colatorẽ ac com¬
plices eorũ rome excõĩcauĩt
relegi fecit in synodo. et cõsensũ
epõrũ in eadem excõĩcatõe q̃sit
Unde qui affuerũt ep̃i petierũt
ut sicut excõicationẽ quam fe¬
cerat per scͥpture lectionem¬
ip̃e recitari fecit in synodo. Ita
et eis concedet ut per sc̾pturã
illi suam consensionẽ ꝓferrẽt
Et concedente ita fieri papa
ioħ̃e in crastinũ ep̃i hoc quod
sequit᷑ dyploma pape in synodo
porrexerũt.

Expanded text:
bertum et Adalbertum, Formosum quoque et Gregorium nomencolatorem, ac complices illorum Romae excommunicaverit. relegi fecit in synodo et consensum episcoporum in eadem excommuncatione quaesivit. Unde qui adfuerunt episcopi petierunt, ut, sicut ipse excommunicationem quam fecerat per scripturae lectionem recitari fecit in synodo, ita et eis concederet, ut per scripturam illi suam consensionem proferrent; et concedente ita fieri papa Iohanne, in crastina episcopi hoc quod sequitur dyploma papae in synodo porrexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
stitutos modo quo potuit sͥ
reconciliauit. Legatos autem
ab illis qui behimi dicũtur
cũ dolo missos sustipiens in
carcerẽ misit

Expanded text:
stitutos modo quo potuit sibi reconciliavit; legatos autem ab illis qui Behin dicuntur cum dolo missos suscipiens, in carcerem misit
Abbreviated transcription (Latin):
Retextatũ sane rothoma¬
gensem pontifice de exi¬
lio mãdauit gũtrãn ꝰ rex redue
pp̃ quem cũ synodũ uellet rex
congregare ragnimodus pari¬
siaci antistes dixit a sacerdoti¬
bus nequaꝙ eũ cõĩone fuisse
pͥuatũ nec esse nct̃e ideo ep̃os
uocari. Sic demũ pretextatꝰ

Expanded text:
Praetextatum sane Rothomagensem pontificem de exsilio mandavit Guntrannus rex reduci. Propter quem cum synodum vellet rex congregare, Ragnemodus Parisiensis antistes dixit a sacerdotibus nequaquam eum communione fuisse privatum, nec esse necesse ideo episcopos vocari. Sic demum Praetextat
Abbreviated transcription (Latin):
cõtigit singulare et ulterius
quadam die per ciuitatis pari¬
siensis suburbiũ equitaret.
obuo porco dyabolico offensus
equus grauissime cecidit. sesso¬
rem q suũ nobilissimũ puerũ
silice consternatũ molle ponde¬
ris sui conculcatũ cõtriuit.
Quo dolore ciuitas et quicũq
audierũt consternati. ea siqͥdẽ
die exercitũ ad expeditionem
acciuerat uociferabãt᷑. Flebãt.
et eiulabãt. tenerrimũq colli¬

Expanded text:
contigit singulare et ulterius quadam die per civitatis Parisiensis suburbium equitaret, obvio porco diabolico offensus equus, gravissime cecidit, sessoremque suum nobilissimum puerum silice consternatum, mole ponderis sui conculcatum contrivit. Quo dolore civitas et quicunque audierunt consternati ea siquidem die exercitum ad expeditionem asciverat vociferabantur, flebant et ejulabant, tenerrimum
Abbreviated transcription (Latin):
Orro post hec bera comite
ibidem ob custodiam
relicto cũ gothorũ auxilus
hiemãdi gra ad ꝓpria remeauit
Cui pater comperto quod ei
ĩminẽ uidebat᷑ a parte sarra¬
cenorũ ꝑiculo. frẽm karolũ
suffragaturũ mittebat. Eiq
lugdum agenti et ad fratris
adiutoriũ ꝓperanti mĩcius
regis fr̃ĩ occurrit. captam
ciuitatem nũciauit. et ne lõgiꝰ
fatigaret᷑ edixit. Qui ab eodẽ
loco regrediens ad patrem est
in aquitama hybernũ exigẽte
tempus. pater rex ẽũ mãda¬
uit uenire ad suũ colloquiũ
a quisgram. in purificatione
sancte marrs gentricis dei
Cui occurrens et quousq pla¬
cuit cũ eo cõmorãs quadrage

Expanded text:
orro post haec Bera comite ibidem ob custodiam relicto cum Gothorum auxiliis, hiemandi gratia ad propria remeavit. Cui pater, comperto quod ei inminere videbatur a parte Sarracenorum periculo, fratrem Karolum suffragaturum mittebat; eique Lugduni iter agenti et ad fratris adiutorium properanti nuntius regis fratris occurrit, captam civitatem nuntiavit et, ne longius fatigaretur, edixit. Qui ab eodem loco regrediens, ad patrem est in Aquitania hibernum exigente tempus, pater rex eum mandat venire ad suum conloquium Aquisgrani in purificatione sanctae Mariae genitricis Dei. Cui occurrens et quousque placuit cum eo commorans, quadrage
Abbreviated transcription (Latin):
heduoꝵ et sequanorũ ĩcredi¬
bili lenitate in rhodanũ ĩfluit
ita ut oculis in quam partem
fluat iudicari uix possit. Quod
nos quoq prospeximꝰ ac ãmirati
sum ꝯ tante magnitudĩs fluuiũ
tam tardo motu profluentem
Post eũ extat liger qui terrã
illam que inter illũ et secanã

Expanded text:
Heduorum et Sequanorum incrediHeduorum et Sequanorum incredibili lenitate in Rhodanum influit, ita ut oculis in utram partem fluat judicari vix possit. Quod nos quoque perspeximus, ac admirati sumus tantae magnitudinis fluvium tam tardo motu profluentem. Post eum exstat Liger, qui terram illam quae inter illum et Sequana
Abbreviated transcription (Latin):
uenetus abrincatina/ andus
que et andegauis, turonis bi¬
turiges muedums quã quidã
niuernis ẽẽ putãt. Iarum
augustidumis et senonis ma¬
gne antiquitus apud gallos
fuere auctoritatis atq põtẽtie
ad eo ut una earũ i. augusti¬
dumis quam Iulius heduam
noĩat amiciciã ppłi romani
amplectendo toti pene gallie
nxa fauore pͥncipata sit.
Nus ipãm orbis caput obsidẽ¬
romã nõ ꝑtimuerit: quani
et cepit. Urbs ꝟo biturica
atq turonica scdm̃ horosii
difinitionem qui aquitamani
a flũe ligeris usq ad pire¬
neos determiãt montes, quẽq
moderm sequũt᷑. nõ in celtica
gallia s magis in aquitanca
sũt prouĩcia flumina in lug¬
dunensi gallia plurmia. Ez
ex eis precipua rhodanꝰ qui
eius ab orientali parte t̾minꝰ
est. Quod aũt u̾bis Iulii posiumꝰ
qui prõiũtiam nr̃am ab heluetiis
diuidit terrã illã intelliginꝰ
que hoc noie ꝓ̾o sortita est.
Deinde ararim qui ꝑfines

Expanded text:
Venetus, Abrincatina, Andus Venetus, Abrincatina, Andus quae et Andegavis, Turonis, Bituriges, Niviodunus, quam quidam Nivernis esse putant. Harum Augustodunus et Senonis magnae antiquitus apud Gallos fuere auctoritatis atque potentiae, adeo ut una earum, id est Augustodunus, quam Julius Heduam nominat, amicitiam populi Romani amplectendo, toti pene Galliae, eorum nixa favore, principata sit. a suis, ipsam Romam orbis caput obsidere non pertimuerit, quam et cepit. Urbs vero Bituriga atque Turonica, secundum Orosii diffinitionem, qui Aquitaniam a flumine Ligeris usque ad Pyrenaeos determinat montes, quamque moderni sequuntur, non in Celtica Gallia, sed magis in Aquitania sunt provincia. Flumina in Lugdunensi Gallia plurima; sed ex eis praecipuum, Rhodanus, qui ejus ab orientali parte terminus est. Quod autem verbis Julii posuimus, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit, terram illam intelligimus, quae hoc nomine proprio sortita est; deinde Araris, qui per fines
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ gerũt. Qua de cã helnetii
quoq reliquos gallos uirtute
precedũt. ꝙ fere quotidianis
prelus cũ germanis cõtendũt
hi una ex parte fliũe rheno
latissimo atq altissimo cõtinẽt᷑
qui agrũ heluitiũ a germanis
diuidit. Altera ex parte mõte
iura altissimo qui est inter
sequanos et heluetios. Tercia
lacu lemanno et fliũe rhodano
qui prouinciam nr̃on a hel¬
uetus diuidit.
Allie una pars quã eos¬
qui spaliter galli dicũt᷑
optinere dictũ est Iniciũ ca¬
pit a fliũe rhodano cõtinet᷑
geronna fluĩe oceanũ in finib
belgarũ attingit. etiam ab
sequanis et heluetus flumẽ
rhenũ uergit a septẽtrione
Urbes in ea multe ac opulẽte
s ex his precipue sũt nr̃o q
euo plus cognite lugdumĩ
cabillomis hedua que et
augustidunus senonis et
autissiodorus meldis trecas
parisius carnotũ gennabus
ubi aurelianis nũc. rothomagꝰ
ebroas oximiꝰ cinomãnis
lexouiũ nanmetis redonis

Expanded text:
bellum gerunt. Qua de causa Helvetii bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis contendunt, Hi una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo continentur, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte, monte Jura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia, lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. Galliae una pars, quam eosqui specialiter Galli dicuntur obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum vergit a septentrione. Urbes in ea multae ac opulentae. Sed ex his praecipuae sunt nostroque aevo plus cognitae: Lugdunum, Cabillonis, Hedua quae et Augustodunus, Senonis, Autissiodorus, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus, ubi nunc Aurelianis, Rothomagus, Ebroas, Oximus, Cenomannis, Lexovium, Namnetis, Rhedonis,
Abbreviated transcription (Latin):
contingit.
Ulius uero cesar qui cũ
eiusdem terre Incolis
decẽnio bellũ gessit. cõcordãte
secũ plinio multis q aliis phi¬
lozophis tres tñ uult esse
prouĩcias Cuiꝰ nos scripta
eodem quo ip̃e usus est hic
insermiꝰ ordine. aliqua tmͦ
que ille in aliis sue historie
locis de ciuitatib siue fluib
dixit. seu que plimus aliter
¶.
in partes tres. quaꝵ
unam Incolũt belge. aliami
aquitam. Terciam qui ĩp̃õꝵ
lingua celte nr̃a galli appel¬
lant᷑ Hanc quoq ꝑtẽ plimus
lugdunẽsem galliam ẽẽ asẜit.
li om̃s lingua institutis legib
inter se differũt. Gallos lugdu¬
nenses ab aquitanis geronna
flumen. a belgis matrona et
secana duudit. Horũ om̃i for¬
tissimi sũt belge. pp̃ ea ꝙ a
cultu atq humanitate ꝓiũcie
longissime absũt. mĩme q ad
eos mercatores sepe cõmeãt
atqz ea que ad effeminandos
animos ꝑtinẽt importãt. ꝓxi¬
mni q sũt germanis qͥ tnͣsrhenũ
incolũt cũ quib cõtinenter

Expanded text:
contingit. Julius vero Caesar, qui cum ejusdem terrae incolis decennio bellum gessit, concordante secum Plinio multisque aliis philosophis, tres tantum vult esse provincias. Cujus nos scripta eodem, quo ipse usus est, hic inserimus ordine, aliqua tantummodo, quae ille in aliis suae Historiae locis de civitatibus sive fluminibus dixit, seu quae Plinius aliter s. in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hanc quoque partem Plinius Lugdunensem Galliam esse asserit. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter
Abbreviated transcription (Latin):
Nno .xiiiiͦ. suscepti regi¬
mĩs clodoueus rex ar¬
gentũ quod genitor siuis absidẽ
suꝑ sepulcra martirũ dyomsii
rustici ac eleuterii ꝓiuinẽtẽ
operuerat aufferri mãdauit
et aigulfo loci illuis abbi tͣdi
ut ip̃e illud egenis. et necessi¬
tatem pacientib. qr fames eo
tp̃e totã pene occupauerat
franciam dispensaret. Et qr

Expanded text:
nno XIV suscepti reginis, Clodoveus rex argentum, quo genitor suus absidem super sepulcra martyrum Dionysii, Rustici ac Eleutherii prominentem operuerat, auferri mandavit et Aigulfo loci illius abbati tradi, ut ipse illud egenis et necessitatem patientibus quia fames eo tempore totam pene occupaverat Franciam dispensaret. Et q
Abbreviated transcription (Latin):
abẽudi accepta licencia edñ
beate succedit. ac p̃cib deuotis
gloriqsos martires ad sui susfra¬
giũ inuitat. Dagoberto tamẽ
ut postea claruit millus lotꝯ
iocundior fuit.

Expanded text:
abeundi accepta licentia, aedi beatae succedit, ac precibus devotis gloriosos martyres ad sui suffragium invitat. Dagoberto tamen ut postea claruit nullus locus jucundior fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
inhyans rebus improbus
effectus est p̃do. Nã int̾ alia
eccliãꝵ  gallie spolia ex occa¬
sione basilice domni dyoisii
exornande directa ualuas
fusilli ere fabrefactas a tẽplo
sitĩ hylarii pictauensis fert᷑
abstulisse. Quas dũ ꝑ octe¬
am̃ĩ in secanã deuehiuisset
ut ꝑ eam parisuis usq du¬
cerent᷑. Una earũ fluuio
absorta nec postmodũ dr̃
fuisse reperta. Luxurie tam
ieffrenate se tradidit ut
exceptis tribus que cũ noie
cultu etiã fulciebãt᷑ regio.
plurimꝰ illi concubmnarum
obsequeret᷑ mĩs. Auersum
itaq çor eius adeo fuisse esti¬
mabat᷑ prorsus q abalienatũ
insi in semet reuersus picã
sua elemosmis redimere deli¬
berasset. Erat in regno eius
pipinꝯ de potentissimis austra¬
siorũ familiaritati eius ĩherẽs
qui odiebat improbos nec se
miscebat flagiciosis. hũc quidã
malignãtiũ dagoberto adorsi
sũt facere odiosũ Sed dm̃ ꝓte¬
ctus clemẽtia cuiꝰ in obẜrñada

Expanded text:
inhians rebus, improbus inhians rebus, improbus effectus est praedo. Nam inter alia ecclesiarum Galliae spolia, ex occasione basilicae divi Dionysii exornandae, direptas valvas fusili aere fabrefactas a templo Sancti Hilarii Pictaviensis fertur abstulisse. Quas cum per Oceanum in Sequanam devehi jussisset, ut per eam Parisius usque ducerentur, una earum fluvio absorpta, nec postmodum dicitur fuisse reperta. Luxuriae tam ineffrenate se tradidit ut exceptis tribus, quae cum nomine cultu etiam fulciebantur regio, plurimus concubinarum illi obsequeretur numerus. Aversum itaque cor ejus a Deo fuisse aestimabatur prorsusque abalienatum, nisi in semet reversus, peccata sua eleemosynis redimere deliberasset. Erat in regno ejus Pippinus, de potentissimis Austrasiorum, familiaritati ejus inhaerens; qui oderat improbos, nec se miscebat flagitiosis. Hunc quidam malignantium Dagoberto adorsi sunt facere odiosum. Sed Domini protectus clementia, cujus in observanda
Abbreviated transcription (Latin):
Orro uiiiͦ. ãno regni
sui cũ more regibus
assueto suꝑiores francie ꝑter
ꝑuagaret᷑ mestus q esset
ꝙ filiũ nõ haberet qui post
se regnaret. puellã quãdam
ragnetrudem noĩe thalamo
sibi sociauit. ex qua filiuum
eo ãno suscepit. Quem dũ
post modũ in aurelianensi
urbe uenerabłis uir amãdus
treiectensũt epũs iuxta morẽ
fideliũ p̾signaret assistente
gentore pariterqz aiberto
aquitame rege finita orõne
et nillo detenta ex̃citut mł¬
titudine amen respondente
apperuit dñs os pueri qui nõ
plusꝙͣ .xxx. a natiuitate exple¬
uerat dies.ac audientibus
cũctis respondit amẽ. Etatĩ
igit᷑ sanctus antistes eũ rege¬
nerauit quem ambertus rex
de sacro fonte leuauit. Magnꝰ̃
ex hoc facto stupor cũ exul¬
tatione nõ tam reges ꝙ uin
uersos repleuit circũastãtes
Exinde dagobertus dũ pa¬
triam sepe studet neustrie
ĩuisere et regnũ p̾oris obli¬
tus bonitatis nõ solũ eccliaꝵ
Uerũ etĩa quorũq locupletiũ

Expanded text:
orro VIII anno regni sui, cum more regibus assueto superiores Franciae partes pervagaretur, moestusque esset quod filium non progeneraret qui post se regnaret, puellam quamdam, Ragnetrudem nomine, thalamo sibi sociavit; ex qua filium eo anno suscepit. Quem dum postmodum in Aurelianensi urbe venerabilis vir Amandus Trajectensium episcopus, juxta morem fidelium, praesignaret, assistente genitore, pariterque Ariberto Aquitaniae rege, finita oratione et nullo e tanta exercitus multitudine Amen respondente, aperuit Dominus os pueri, qui non plusquam XXX a nativitate expleverat dies, ac audientibus cunctis, respondit: Amen. Statim igitur sanctus antistes eum regeneravit; quem Aribertus rex de sacro fonte levavit. Magnus ex hoc facto stupor cum exsultatione, non tam reges quam universos replevit circumstantes. Exinde Dagobertus, dum patrium saepe studet Neustriae invisere regnum, prioris oblitus bonitatis, non solum ecclesiarum, verum etiam quorumque locupletium
Abbreviated transcription (Latin):
comitem tnisit. mandãs ut ei
obiuam ueniret. quo sͥ cõmodũ
foret. Ludouicus aũt mittens
obiuiam ei quosdã epõs petiit
ut usq trecas ueniret. ibiq
ab ep̃is istius regni stipendĩa¬
sibi dari fecit. Et quia ꝓpter
suam infirmitatẽ ante nõ potuit
kł septembr̃ apud trecas ad
eũ uenit.

Expanded text:
onis misit, mandans, ut ei obviam veniret, quo sibi commodum foret. Hlodowicus autem mittens obviam ei quosdam episcopos, petiit, ut usque Trecas veniret, ibique ab episcopis istius regni stipendia dari fecit. Et quia propter suam infirmitatem ante non potuit, Kalendis Septembris apud Trecas ad eum venit.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem quieuit intẽtione. Addi
ĩuentos: cũ ꝓpͥis somis hic sub
et libri punice planati restri
lonensis et dalmatius
rotenensis uiri in sctitate p̾ci¬
pu et pontificatũ optĩe admi¬
instrãtes e seculo migrauerũt
E quibus agricola qui utiq¬

Expanded text:
quidem quievit intentione. Addidquidem quievit intentione. Addidinventos cum propriis sonis hic subset libri pumice planati rescriblonensis et Dalmatius Rutenensis, viri in sanctitate praecipui et pontificatum optime administrantes, e saeculo migraverunt. E quibus Agricola,