comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omicis. acstatĩ in mutata uoluntate remotis cxt̾ris. dicit
secũ ipse multũ agitauisse. uultu corꝑis parit᷑ atq imo
tione pate fecisse: Lam̃ postremosy lã arcessiuba:
Tex illius sententia numidȩ in sidias tendit Nemde ubi
dies ad uenit. Tri nutiatũ est iugurthã haud pculabr̃ẽ.
cũ paucis amuicis & questore nr̃o. qͣsi obui honoris causet
ꝓcedit intumulũ facillimũ iusu insidiantib Eodem
numud a cũ plerisq: nrcesiarissuis mernuis uti dictũ erat:

Expanded text:
micis ac statim immutata voluntate remotis ceteris dicitur secum ipse multum agitauisse, uultu colore motu corporis papatefecisse. Tamen postremo Sullam accersi iubet t ex illius sententia Numidae insidias tendit. Deinde ubi dies advenit et ei nuntiatum est Iugurtham haud procul abesse, cum paucis amicis et quaestore nostro quasi obvius honoris causa procedit in tumulum facillimum visu insidiantibus. Eodem Numida cum plerisque necessariis suis inermis, uti dictum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑublice maximis munerib: grandem pecumã debebat:
ed ubi consulem ad cantũ facmꝰ inpellere neque unt
ipsi singillatim circum eundo atq ementiundo quȩ se

Expanded text:
ublice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. Sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se
Abbreviated transcription (Latin):
iserantẽ fortumnas suas accedit mon& atq: lacrimans obtes¬
pat uti aliquando sibilibis q & genti numidarũ optinȩ

Expanded text:
iserantem fortunas suas accedit, monet atque lacrimans obtestatur, uti aliquando sibi liberisque et genti Numidarum optime
Abbreviated transcription (Latin):
aspemaeũ. partib reipublicy animꝰ lib erat. Igit decatilinȩ
conuratione qua uerissime potero paucis absoluã. Namid
facinꝰ. inpͥmis ego memor abile existimo. sccleris atq ꝓiculi
nouitate:. Decuiꝰ hominis morib pauca priu explananda st̃
quã mitiũ narrandi faciamUCIOS CatiLItTA nobili
genere nat̾ fuit magna ure animi ⁊ corporis: ses ingeniomalo
prauoq Huic abad olescentia bella intestia cȩdes rapitȩ.
discordia eiuus grata fuere: ibiq uiuentutẽ sua exercuit
Corpꝰ. patiens medic. algoris. iugilie: supꝰ quã credibile est:

Expanded text:
spe, metu, partibus rei publicae animus liber erat. Igitur de Catilinae coniuratione, quam verissume potero, paucis absolvam; nam id facinus in primis ego memorabile existumo sceleris atque periculi novitate. De cuius hominis moribus pauca prius explananda sunt, quam initium narrandi faciam. L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adulescentia bella intestina, caedes, rapinae, discordia civilis grata fuere ibique iuventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae, algoris, vigiliae supra quam quoiquam
Abbreviated transcription (Latin):
ne militũ : p̃arabat armis contendere Pedubires adcestam̃
uenit uiłꝰ exp̃lio pio fugit mpiunciã: acdeinde romã cõ

Expanded text:
ne militum parabat armis contendere. sed ubi res ad certamen venit, victus ex proelio profugit in provinciam ac deinde Romam co
Abbreviated transcription (Latin):
laar exultareͣ strepere uocib: iipsi duces feroces qr
ñ fugere: aut ꝓuictorib agerȩ. Sđ ea cuncta romanis ex
tenebris. Teditiorib: locis facilia uisu. magnoq: horstam̃to

Expanded text:
 exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces, quia non fugerant, pro victoribus agere. sed ea cuncta Romanis ex tenebris et editioribus locis facilia visu magnoque hortamento
Abbreviated transcription (Latin):
Nãpeatẽpore cfectu amis micipsa. paruanimo u alius sc:
uidẽ biempsal p̃lacere sibi responidit Alã ipsũ illa łifib
pro xinis antus cãdoptatione inregnũ puciusse. ad uerbu:
ex co tẽꝑore ira& m&u anei. moliri. parare. atq camodo

Expanded text:
a tempora confectum annis Micipsam parum animo valuisse. Tum idem Hiempsal placere sibi respondit, nam ipsum illum tribus proximis annis adoptatione in regnum pervenisse. Quod verbum ex eo te
Abbreviated transcription (Latin):
pendiũ. aliaq que militib usui forent: maturat in afric
portare: Acstatĩ ips ȩ ꝓfect: uti ante comitia qđ tẽpus

Expanded text:
pendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam portare; ac statim ipse profectus, uti ante comitia, quod tempus
Abbreviated transcription (Latin):
neq pacẽ habere suo quisq: m&ũ pericula m&iri: Ad hoc
mulieres qͥb rei .p̃. magutudine bellitinor insolit ir

Expanded text:
neque pacem habere, suo quisque metu pericula metiri. ad hoc mulieres, quibus rei publicae magnitudine belli timor insolit
Abbreviated transcription (Latin):
dana& ac fuptoesigurthabo chi amimũ ratione accende romins¬
mustos ꝓfunda aucritia. Eõmines om̃iũ hostes cẽ:  enẽ ihe
causã belli cũ boccho habere: quã secũ : oe cũ alus gentib: ubic line
imperitandi qͥs om̃ia regna adũscsunt: Uusese paulo ante castlo

Expanded text:
cendit: Romaniustos, profunda auaritia, communis omnium hostis esse; eandem illos causam belli cum Boccho habere, quam secum et cum aliis gentibus, libidinem imperitandi, quis omnia regna aduersa sint; tum sese, paulo ante Cart
Abbreviated transcription (Latin):
munita foresperabat : Inquis fuit sc aurus. cuiꝰ denature.
& habitu s up memor auimꝰ. siamin consulentd. multȩ
boneq astescmnimi ae corporis erant : quas om̃s auaricia
p̃pediebat Patiens labor. a criingenio satis prouidet
belli haud ignarꝰ. firmissimꝰ contra pericła. & insidias:
Sed legiones ꝑ italiã hegiũ. atq: indesiciliã porro ex
sicilia in africã trans uectȩ : Igit᷑ calpurnoꝰ mitio para¬
tis conmneatib acrit̃ nunudiã ingress est: multosq
mortales. & urbes aliquot pugnando cȩpit Dedubi
ugus thaꝑ legatos pecunia tẽptare. belliq qđ admi¬
nistrabat asperitatẽ ostendere cepit. animeger aua¬
ricia facile conuersus est E&erũ sociꝰ & adminis t̃omiũ
consilior. ad sumit᷑ scaurꝰ. Quitã & sia principiople

Expanded text:
munita fore sperabat. In quis fuit Scaurus, cuius de natura et habitu supra memorauimus. Nam in consule nostro multae bonaeque artes et animi et corporis erant, quas omnis auaritia praepediebat: patiens laborum, acri ingenio, satis prouidens, belli haud ignarus, firmissimus contra pericula et invidias. Sed legiones per Italiam Regium atque inde Siciliam, porro ex Sicilia in Africam transuectae. Igitur Calpurnius initio paratis commeatibus acriter Numidiam ingressus est, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurtha per legatos pecunia temptare bellique, quod administrabat, asperitatem ostendere coepit, animus aeger auaritia facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio ple
Abbreviated transcription (Latin):
parteN deplio facto & obpugnatione cistȩ audiebat᷑:
Sed is rumor clemerserat. Quor uigusta accepta ora¬
tione. respondit sibi neq maiꝰ quicquã. neq cariꝰ aucto¬
ate senatꝰ ex. abad oles cerhasua ita se enisi

Expanded text:
proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. Quorum Iugurtha accepta oratione respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. Ab adulescentia ita se enis
Abbreviated transcription (Latin):
bratũ ubi & incolere linercari c̃sueuerant i talicigeneris
multi mortales: Educ c̃sulsinul tẽptandi gr̃ã. & si paterent᷑

Expanded text:
bratum, ubi et incolere et mercari consueuerant Italici generis multi mortales. Huc consul, simul temptandi gratia, et si paterent
Abbreviated transcription (Latin):
quona modo mariie ultis angunẽ nrm̃ p̃ereams: Ea hȩc&
marti respeonidit. Bi quid a senatu pagre uellent abarnis
discedant roma sũpplico ꝓficis cant. ca mansuaudine at que

Expanded text:
quonam modo maxume ulti sanguinem nostrum pereamus.' Ad haec Q. Marcius respondit, si quid ab senatu petere vellent, ab armis discedant, Romam supplices proficiscantur: ea mansuetudine atque
Abbreviated transcription (Latin):
silus multũ officero : Igit ptritis ac dubitantib ceteris Q
cornelius eques . R.opã suã pollicitꝰ. ⁊ cũco.l. uargunti senator
constituere ca nocte paulo pose cũ armatis homunib sicatis alutatũ

Expanded text:
siliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus ceteris C. Cornelius eques Romanus operam suam pollicitus et cum eo L. Vargunteius senator constituere ea nocte paulo post cum armatis hominibus sicuti salutatu
Abbreviated transcription (Latin):
equi numudȩ q cõsederant: Neq plane occultati. humilitate
arborũ : &tam̃ insesti. qͥd nã eit . cũ natura lociitũ dolo ipsi
atq signa militaria. õbscurati. deunbreuicognitis insidis

Expanded text:
equi Numidaeque consederant, neque plane occultati humilitate arborum et tamen inderti, quidnam esset, quom natura loci tum dolo ipsi atque signa militaria obscurati —, dein brevi cognitis insidi
Abbreviated transcription (Latin):
iugurtha deditionẽ q maudeseruit inceperat suspret
rdglie ipse eũ sus pitiens nouares cupere ad ꝑnacuẽ ci

Expanded text:
Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et eum suspiciens, novas res cupere, ad perniciem ei
Abbreviated transcription (Latin):
arnis bellũ parũ pcedebat in sidias regiꝑ anucostendere
& corũ pfidia parims uti parat Igit᷑ bomilcart̃ qui romȩ

Expanded text:
armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Rom
Abbreviated transcription (Latin):
uenuit desestũ ab eapaste : qd om̃is sic̃ aliis dieb: adũ sũho stis
aderant: Mariꝰ ubi exñciis q̃ ligus egerat cognouit : quẽ ꝗ
toto die intentos p̃lio numidas habuerat tũ uͦ cohostatꝰ
milites: & ipse extra uneas regress testudine acta suece¬
dere ł simul hostẽ torm̃tis. sagittariisq ⁊ funditorib
eminꝰ t̾rere: At numidȩ sȩpe antea uineis romano sub
uersis itẽ incensis n castellimȩnib: sese tutabant sđ ꝓ

Expanded text:
unt, desertum ab ea part, quod omnes sicut aliis diebus advorsum hostis aderant. Marius ubi ex nuntiis quae Ligus egerat cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites et ipse extra vineas egressus testudine acta succedere et simul hostem tormentis sagittariisque et funditoribus eminus terrere. at Numidae, saepe antea vineis Romanorum vorsis, item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uiatuq uecordia merat : S ediuuentute ꝗ ut supradiximꝰ¬
inlexerat: multis modis mala facinora ed ocebat: ex illis¬
testes signatonesq falsos. conmodare fide. fostunca pericule
uiliahabere Pubieorũ famã atq pudorẽ at triuerat maior ÷
nepͥdtu corpescerer. manꝰ aut antm̃: Gratuto poct̃mal¬
atr aruadsene Hisenicis sotiuq confisas catiunoa
sonul qdaes alicnu ꝑ om̃s eras ingens erat. E qđ pleriq
sillanimilites largi suo isi rapinaru n uctorie ueeris ueno¬
res: ciulebellui enoptabent opprimende rui pubsicgtonsilus
cepit Initalia nullus exercit̃ Gn ponpeus auexeremis tris

Expanded text:
voltuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximllexerat, multis modis mala facinora edocebat. ex illitoresque falsos commodare; fidem fortunas pericula vilia habere; post ubi eorum famam atque pudorem adtriverat, maiora ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito pot erat. His amicis sociisque confisus Catilina, simul quod aes alienum per omnis terras ingens erat et quod plerique Sullani milites, largius suo usi, rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. in Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris
Abbreviated transcription (Latin):
ore falle cuiꝰ p̃ter formã nichilumꝙ bonꝰ laudauit. qđ ea
nubere illi dubitabat. timens priuignũ adultũ ȩtate
ꝓcerco creditꝰ necato filio uacuã domũ scelestis nuptus
fecisse: Suȩ qͥdẽ resm uidaur in primis causa fuisse:
facmoris maturandi : Qaq animꝰ inpurus dus hominib:¬
consciitia. mente excitã uastibat: Igt color c̃isangus.

Expanded text:
Orestillae, quoius praeter formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. namque animus inpurus, dis hominibuconsci
Abbreviated transcription (Latin):
entũ t antis malis sperarent : Ase quã illos uitleo quieri de caua¬
ritia magistratius̃. aaduiscre senatũ. qđ neo agedii nicdil cut.¬
muiscrus sius remedut̃ morte expestare ãt ego in quit iu bis
si modo uiri ec̃ ultis. ratione ostendã quatanta istam ala
esfugiatis. Pȩc ubi dixit allobroges unmiaximã spe
adducti. unbrenũ orare. ut siunuserer&ur: uicdiltaas pru

Expanded text:
tum tantis malis sperarent. postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in eo auxili nihil essemiseriis suis remedium mortem expectare, 'at ego' inquit 'vobis, si modo viri esse voltis, rationem ostendam, qua tanta ista mala effugiatis'. haec ubi dixit, Allobroges in maxumam spem adducti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam asperu
Abbreviated transcription (Latin):
huid longe aflumine mulueche qđ iugisthȩ bochiq ⁊ egui
disungebat prat iit ȩaerã planitit monssaixcus mediori
custello satis patens in rinen sa edit uno ꝑ coigusto aditureeo

Expanded text:
ine Muluccha, quod Iugurthae Bocchique regnum diiungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens, in immensum editus, uno perangusto aditu re
Abbreviated transcription (Latin):
addera: obstrepert̃ om̃s. hoste utq parricidor uocire: Tralle
furibundus. Qnĩ quid ẽcircũuent᷑ in quid abinimucis pcepsagor
incendiu meũ ruina restringa: Ueui descexcuria domũ ꝓ¬
ripuit: Ibumulta ipse secũ uolueus. qđ neq insidiȩ consiuti

Expanded text:
adderet, obstrepere omnes, hostem atque parricidam vocare. Tum ille furibundus: "Quoniam quidem circumventus", inquit, "ab inimicis praeceps agor, incendium meum ruina restinguam." Deinde se ex curia domum proripuit. Ibi multa ipse secum volvens, quod neque insidiae consuli
Abbreviated transcription (Latin):
amus rainendũ. necessario copias parat: & iugusthȩ
obuius ꝓcedit: Interim haud longe amariꝓpecistã
oppidũ. utriꝰq exercitꝰ consedit & q diei ex tremũ erie
p̃liũ ñ inceptũ. Sed ubi plerũq noctis ꝓcessit. obscuro
diãtũ lumine. milites uigurthini signo dato. c̃astrahos¬
tiũ inuadunt: semisomnos pastĩ. alios arma sumentes.
fugant. funduntq Adherbal. cũpaucis equitib cirtã
ꝓfugit. Atiumul titudo togatoꝵ fiussae. quȩ numidas

Expanded text:
mis retinendum, necessario copias parat et Iugurthae obvius procedit. Interim haud longe a mari prope Cirtam oppidum utriusque exercitus consedit et, quia diei extremum erat, proelium non inceptum. Sed ubi plerumque noctis processit, obscuro etiam tum lumine milites Iugurthini signo dato castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentis fugant funduntque. Adherbal cum paucis equitibus Cirtam profugit, et ni multitudo togatorum fuisset, quae Numidas
Abbreviated transcription (Latin):
auosuo masirussit lgit᷑ rex ubiea quȩ fama aeceperat.
ex litteris imperatoris ita eẽ cognouit. cũ uirtute. tũ

Expanded text:
auo suo Masinissa." Igitur rex, ubi ea quae fama acceperat ex litteris imperatoris ita esse cognovit, cum virtute tu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iãmortẽ. neq ȩrũnas. tantũ modo inmici imperiũ.
matestatẽ imperii. ꝑ amicitiȩ fidẽ: suilla a pđuosmemo¬
ria reman& aui mei masinisse. Mis litteris recitatis.
fuere qui exercitũ mafricã mittendũ censerer &

Expanded text:
n iam mortem neque aerumnas, tantummodo inimici imperium emaiestatem imperi, per amicitiae fidem, si ulla apud vos memoria remanet aui mei Masinissae." His litteris recitatis fuere qui exercitum in Africam mittendum censerent
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ rurs boccꝰ felicit. seureputando quȩ sibi ditob p̃lus
uenerant. seuad monit abaliis amicis. quos in corruptos
iugurtha reliqrat exomi copia necessariors pacẽuella:

Expanded text:
um rursus Bocchus, seu reputando quae sibi duobus proeliis venerant, seu admonitus ab aliis amicis, quos incorruptos Iugurtha reliquerat, ex omni copia necessariorum quinque
Abbreviated transcription (Latin):
post quã dil apso tẽpore. comitior dies aduentabat. albi
aulo frẽin castris ꝓp̃tores relicto romãde¬
cessit:  La tẽpestate romȩ : seditionib tribinucus
atrocit̃ res p̃ agitabat᷑: P. lucullus. & .l. anniꝰ. tribunꝰ pleb

Expanded text:
postquam dilapso tempore comitiorum dies adventabat, Albinus Aulo fratre in castris pro praetore relicto Romam decessit. Ea tempestate Romae seditionibus tribuniciis atrociter res publica agitabatur. P. Lucullus
Abbreviated transcription (Latin):
introue ad ciceronẽ . dempuiso domi suȩ in paratũ confodere:
Curius ubuintellegit quantũ pepiculi consuli imnpendeat ꝓpere

Expanded text:
introire ad Ciceronem ac de inproviso domi suae inparatum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, pr
Abbreviated transcription (Latin):
cotidiano ⁊ cultu corporis erant: Post eũ die quidã.l. carqunsꝰ
adsenatũ adducł erat: quẽ ad catilina ꝓficiscente ex itinere
retractũ habebant: Iscũ sedicerae indicaturũ de conuratione
sifides publica datacet : iussus a consule quȩscurte ẽdicere cade

Expanded text:
cottidiano et cultu corporis erant. Post eum diem quidam L. Tarquinius ad senatum adductus erat, quem ad Catilinam proficiscentem ex itinere retractum aiebant. is quom se diceret indicaturum de coniuratione, si fides publica data esset, iussus a consule quae sciret edicere, eade
Abbreviated transcription (Latin):
iura defenderent. pdrs quo senatꝰ aueloritas maxumasorae.
onũ publicũ siniu lamti s ẽpsa quisq patentia certaban:
eq illis moc estia. neq. modus conatntionis erat: utriq: uictu

Expanded text:
iura defenderent, pars quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. neque illis modestia neque modus contentionis erat: utrique vict
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliũ. seo filii familiarũ quorũ ex nobilitate maxima pars
erat: parentis intficeren. Simulcedȩ. ⁊ incendio ꝓculsisomib
ad catilinã eruperenst: Ine hȩc parata. atq decraeã. caehegis
sẽꝑ querebat᷑ deignauia sotiorũ. illos dubitando. ⁊ diesplatando.

Expanded text:
a pars erat, parentis interficerent; simul caede et incendio perculsis omnibus ad Catilinam erumperent. inter haec parata atque decreta Cethegus semper querebatur de ignavia sociorum: illos dubitando et dies prolatando
Abbreviated transcription (Latin):
facieserat. Ex suma laici ratq lasciuia quȩ diuturuaquies
pepererat. repente om̃is triticia inuosit : festin are. trepidare

Expanded text:
facies erat, ex summa laeticia atque lascivia, quae diuturna requies pepererat, repente omnes tristicia invasit. Festinare, trepidare
Abbreviated transcription (Latin):
silla exercitũ quẽ inasia ductauerat quosibi fidũ facerae.
contramorẽ maiorũ. luxuriose nimuisq lib̾alit̃ habuerat:
Hoca amena. uoluptaria. facile in otio feroces militũ a unos
molliuerant: Ibi primũ insucut exercit popłi roman i¬
Amor

Expanded text:
Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio feroces militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi R. amar
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi ꝑmigetone erx̧ oriri cepit: Nã pꝰquã tiberiꝰ. & c. gracꝰ
qͥrũ mieiores panico atq aliis bellis multũ rei pꝰ. ad didemnt

Expanded text:
asi permixtio terrae oriri coepit. Nam postquam Ti. Et C. Gracchus, quorum maiores Punico atque aliis bellis multum rei publicae addide
Abbreviated transcription (Latin):
cotilina supar uut qua manu discessisse ꝓfelo magaclades
atq calamitas. r. p̃. oppressisset. ñeq: illis quictoriã ad eptiforent
dnatiꝰ ca uti licussa. quon defessis. ⁊ exanguib: squiplis posset
imperiũ: atq libtatẽ extorquer&: fuere tam̃ exera conuurationu
complures qͥ ad catilinã initio ꝓfectisunt: In hiserat ful uisena¬
tõus fili que retractũ ex itinere parens uecari iussit  sdẽ tẽpo¬
rib romȩ lentulus sicuti catilina p̃ceperat. quos cũq morib
aut fortuna. nouis reb idoneos credebat: aut pseaut pallios solli

Expanded text:
Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atque calamitas rem publicam oppressisset; neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset, quin defessis et exsanguibus, qui plus posset, imperium atque libertatem extorqueret. Fuere tamen extra coniurationem complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt. In iis erat Fulvius, senatoris filius, quem retractum ex itinere parens necari iussit. Isdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios solli
Abbreviated transcription (Latin):
Ne cicero ꝑ legatos cuncta edot ualerio flacco ⁊ gaio
pomptino p̃torib imperat : ut in ponte muluio ꝑ insidias:

Expanded text:
 Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte Mulvio per insidias
Abbreviated transcription (Latin):
corrupg cuutatis mores. quos pessima ac diuersa intssiala
luxuria atq auarina uexabant. Nesipsahortari uid&ẽ.
qm̃ demorib cinutatis tẽpꝰ ad moniuit sup repacere acpaucis
instituta maiorũ. domi nulitiȩq quomͦ rẽ publicã habuerit.
quãtãq reliquerint. & ut paulatĩ inmutata expulcherrima.

Expanded text:
corrupti civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis instituta maiorum domi militiaeque, quo modo rem publicam habuerint quantamque reliquerint, ut paulatim immu
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis laborib: & ꝑericłis q̃ siui: Non sut cõposita uerba
med Parũ id. facio. Ipsa seuust satis ostendit. Elis astisi¬
cio ap÷ ut gurpia facta oratione teganT Eeq: litteras gre¬
cas didici Parũ placebat eas dicere q̃uippe q̃ adustuee
doc torb nichil ꝓpfueraus. tilla multo optimareipͣ

Expanded text:
plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei
Abbreviated transcription (Latin):
nificio statili gaioacesarigabiniꝰ .a. crasso. ceparina is
paulo ante exfugai stract erat: E . M̃. Ie rentio senatori
tradunt: Pnterea plebsconiuratione patefacta. quȩ
primo cupida rerũ nouarũ numus bello fauebat : mutata
mente. catilinȩ consilia execrari. ciceronẽ ad celum
tollere ueluti erseruitute erepta. gaudiũ atq laicia

Expanded text:
nificio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. Crasso, Caeparius — nam is paulo ante ex fuga retractus erat — Cn. Terentio senatori traduntur. Interea plebs coniuratione patefacta, quae primo cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata mente Catilinae consilia execrari, Ciceronem ad caelum tollere: veluti ex servitute erepta gaudium atque laeti
Abbreviated transcription (Latin):
uitã sicut peregrin antes trausogere : Quib ꝓfecto contra
naturã corpꝰ uoluptati anuma oneri fuit E. ego morte¬
uicãq uigxta estimo. qm̃ deutraq sil&ur Uerũenĩuero is
deniũ ni uiuere atq fruianuna uidoũr. qͥ aliquonegotio
nitent̃ p̃dari facinoris. aut artis bonȩ famã querit: sedimag¬
na copia rerũ. aliud alia natura it̃ ostendit: Pulcrũ ẽ bene
facere rei publice. &iã benedicere haud absurdũ est: ul
pacsiul hello. clarũ fierilicae: & qͥ fecere. & q̃ facta alios
scripsere multi laudant : Aomꝰ quideta e sibaud qua quã
parglił sequat scriptorẽ & ã ctorẽ rerũ. tam in primisarduũ
uidaur resgestas scribere : Primũ qđ factis dicta exequanda
sũt: dehincquia pleriq quȩ delicta rep̃henderis. maliuolentia
& inuidia dicta putant Ubi demagna uirtute atq gła
bonors memores quȩ sibiquesq facilia factu putat ȩquo

Expanded text:
vitam sicuti peregrinantes transiere; quibus profecto contra vitam sicuti peregrinantes transiere; quibus profecto contra naturam corpus voluptati, anima oneri fuit. eorsiletur. verum enim vero is demum mihi vivere atque frui anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari facinoris aut artis bonae famam quaerit. Sed in magna copia rerum aliud alii natura iter ostendit. pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est; vel pace vel bello clarum fieri licet; et qui fecere et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. ac mihi quidem, tametsi haudquaquam oria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduom videtur res gestas scribere: primum quod facta dictis exaequanda sunt; dehinc quia plerique quae delicta reprehenderis malevolentia et invidia dicta putant, ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo
Abbreviated transcription (Latin):
satis placebant: Postea uͦ quã masia cirus. ingreci laademus
e atheniensescepere urbes. atq nationes subigere. libidm
dominandi causã belli haber e maxina glaminmaxuno
imperio putare cũ denit̃ ꝑiculo atq uegotis cõptũ Et in
bello plurimũ ingeniũ posse. Suod siregĩ atq imperator um
amnii uirt uu pace. ita ut inbello ualere : equalu lũtq constãtiꝰ
seseres humanȩ haberent: neq aliud alio ferri. neq mutari:
acnisceri om̃ia cerueres. Nãmperiũ facilchis artib retin&ur
qͥb tnĩ oportũ est: uerũ ubi ꝓ labore desidia ꝓcontinentiace
equitate. libido atq supbia uiuasere. fortuna simul cũ morib
inmutat᷑. Ita imperiũ sep ad optimnũ queq: aminꝰ bono trans¬
fert: quȩ om̃s arant. nauigant: edificant iurtuti omia paren
Sedm ultimortales dediti uentri atq somino: in docti. incultiq

Expanded text:
satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent, neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres. nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus initio partum est. verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur. ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transfertur. Quae homines arant navigant aedificant, virtuti omnia parent. sed multi mortales, dediti ventri atque somno, indocti incultique
Abbreviated transcription (Latin):
uñs homines qui se sestudent p̃slare caecris animalib.
suma ope niti dera: neuitã silentio dranscant ucluti
petora quȩ natura prona atq uentriobedicutia fuxit Sed
nra omis cus. manimo ae corpore sitaest. Anii mmperio corporis
est. Quom recti cẽ uida ũringenii qua uiriũ opibi głam
querere. Et qũ uita ipsaqua sriuim̃ breuis est monoriãnti
quã marime longi efficere Nidiuitiarũ & sormpgła ftixa
auq fragilis est. Urt dara etnaq: habaur: seddiumagnũ
intmortales certam fuit ut aor porisinuirtute anmũ. res
ulicaris magis pcedera : Nãe prius quã incipias consulto & ubit
consalueris mature facto oꝑ est. Ita utruq: pseindigeus
alterũ alteri auxilio eg&e. Igitinitio reges. namtris nom̃ in¬
periud primũ fuit diuersi. parsingeniũ. alii copereraebant
&iã tum uita hommũ sine cupiditate agitabat: Suacuiq

Expanded text:
nis homines, qui sese student praestare ceteris animalibus, summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, quae natura prona atque ventri oboedientia finxit. sed nostra omnis vis in animo et corpore sita est: animi imperio, corporis est. quo mihi rectius videtur ingeni quam virium opibus gloriam quaerere, et quoniam vita ipsa qua fruimur brevis est, memoriam nostri quam maxume longam efficere. nam divitiarum et formae gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaque habetur. Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine corporis an virtute animi res militaris magis procederet. nam et prius quam incipias consulto et ubi consulueris mature facto opus est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. igitur initio reges — nam in terris nomen imperi id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur; sua quoique
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. om̃ib locis pugnandi copiã facit Oxerũ haud ꝓcal
ab cuta castris munitis reges opperit meliꝰ eẽ cognitis mauris.

Expanded text:
erat, omnibus locis pugnandi copiam facit. ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris
Abbreviated transcription (Latin):
memor auimꝰ consularis. & tũ insenatu princeps : Hii qđ
res in iuidia erat. simul anumidis obsecrati. triduo.
nauẽ ascendere. Dembreui uticã ad pulsi. littertes
aluigusthã mittunt. quã occissime adꝓunciã acce¬
datiseq: adeũ absenatu missos. Ille ubi accepit homonis
daros. quoꝵꝰ auctoritatẽ romȩ pollere audiuersac.
contra inceptũ suũ uenisse primo c̃motꝰ mauatq

Expanded text:
memorauimus, consularis et tum senatus princeps. Ii, quod res in invidia erat, simul et ab Numidis obsecrati, triduo nauem ascendere. Dein brevi Vticam appulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissime ad prouinciam accedat, seque ad eum ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quorum auctoritatem Romae pollere audiuerat, contra inceptum suum venisse, primo commotus metu atq
Abbreviated transcription (Latin):
ccat es scingurtha er iipiuso castra hostiũ cũ magna manu. inuadit¬
renuis sisip sidioerant & emi a magis quã p̃liũ expectantib¬
portã irupit: At nr̃i repentino mau ꝑculsi. sibi qsq
ꝓmorib consulunt alii fugere alui arma capere. magnapalsꝰ

Expanded text:
rtatur, Iugurtha ex improuiso castra hostium cum magna manu invaditqui in praesidio erant et omnia magis quam proelium expectantibirrumpit. At nostri repentino metu perculsi sibi quisque pro moribus consulunt; alii fugere, alii arma capere; magna pars
Abbreviated transcription (Latin):
& miscdiaclarus factus. Puic seueritas dignitutẽ ad diderat
Vesar dando. subleuando. ignoscendo. cato nichillargitndo.

Expanded text:
dia clarus factus est; Catoni severitas dignitatem addiderat. Cesar dando, sublevando, ignoscendo; Cato nichil largiendo
Abbreviated transcription (Latin):
nos plebis alii questiones iniustas. pleriq cedẽ piuos
fecisse ꝓmunim̃to habenT.Eaquã qͥsq pessime fecit. tã
maxime tut. ÷. M&ũ ascelere suo: adignauiã ur̃am traois¬
tulere Qiosom̃s eade cupere tade odisse. eade maurre
munu coegit Sđ hec int̃ bonos. amicitia ꝓnt malos:
factio est : Id sitã uos lib̵tatis curã haberctis quã illi addo

Expanded text:
nos plebis, alii quaestiones iniustas, plerique caedem in vos fecisse pro munimento habent. ita quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vostram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. sed haec inter bonos amicitia, inter malos factio est. quod si tam vos libertatis curam haberetis, quam illi ad do
Abbreviated transcription (Latin):
ratisut̃. quȩ belli seuitia eet. quȩ uictis acciderłnt eninie¬
rauere : rapi uirgines. pueros. diuelli libos a parentum

Expanded text:
rati sunt. quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros; divelli liberos a parentum
Abbreviated transcription (Latin):
nobiles Sepe ipse sibi adusȩ. Postea tẽꝑe ⁊ loco constituto
in colloquiũ uti depace uenir&ur. boccꝰsyllãmͦ. modo
iugusthȩ legatũ appellare : benigne haberẽ. ide ambob
pollicer illi parit̃ lai ac speibonȩ pleniee s nocte ra
q̃ ꝓximna fuit ante diẽ c̃ loquio decr&ũ. inaur adhibitis

Expanded text:
obiles, saepe ipsae sibi aduersae. Postea tempore et loco constituto, in colloquium uti de pace veniretur, Bocchus Sullam modo, modo Iugurthae legatum appellare, benigne habere, idem ambobus polliceri. Illi pariter laeti ac spei bonae pleni esse. Sed nocte ea, quae proxima fuit ante diem colloquio decretum, Maurus adhibitis
Abbreviated transcription (Latin):
post quã ersententia instruit intiẽp̃esta nocte dempius o
multitudine numidarũ auli castra circũuenit: Milites R
ꝑculsi tumultu in solito. armacepere alii. ali se abdere
parscritos confirmare trepidare om̃ib: locis ius magna

Expanded text:
postquam ex sententia instruit, intempesta nocte de improuiso multitudine Numidarum Auli castra circumvenit. milites Romani, perculsi tumultu insolito, arma capere alii, alii se abdere, pars territos confirmare, trepidare omnibus locis. vis magna
Abbreviated transcription (Latin):
ub ille adsedit c̃acalina inerat partit ca cidissinu landa om̃ia
demisso uulei sute supplic postulare patrib: cȩpi. ⁊ aquo
des ctmere crederent. Cafamilia osti utaseobudol scera
uta iustitusse ut onũa bona inspe haberee. necstuma rener
sibiparuio homuni eiui psi at maiors plurina beneficia

Expanded text:
at paratus ad dissimulanda omnia, demisso voltu, voce supplici postulare a patribus coepit, ne quid de se temere crederent: ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet; ne existumarent sibi, patricio homini, cuius ipsius atque maiorum pluruma beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
q suas ad flictas uidem̃t : aurũ atq argentũ & alia q̃ prim a
ducunt domũ regiã cõpostant ibi uino & epulis one¬
rati: illaq: & domũ & sema igni corrumpunt : Et quas

Expanded text:
 suas adflictas vident, aurum atque argentum et alia, quae prima ducuntur, domum regiam conportant. ibi vino et epulis onerati illaque et domum et semet igni corrumpunt, et, quas
Abbreviated transcription (Latin):
diuitus ẽ diuite. neq factione cũ factioso s. cũ strenuo uir¬
tute. cũ modesto pudore. cũ innocente. abstinentia certab:
sse quã uideribon malebat. ta quo muni paebatglam co
magis illã ad sequebat ꝓbst quã ut dexisenat᷑ in catonis sen¬
tentiã discessit. consuł oprimũ factu. ratꝰ. noctẽq: instabat

Expanded text:
divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat; esse quam videri bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illum adsequebatur. Postquam, ut dixi, senatus in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus noctem quae instabat
Abbreviated transcription (Latin):
opes uoluisse contra illiꝰ potentiã crescere simul cõfisum
si conuratio ualusse : facile apud illos principẽ sefore:
Ded antea ute conutauere pauci contra republicã i quib us
catiuria fut: dequa quã uerisime potero dicõ. Atillo aco

Expanded text:
opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravere pauci contra rem publicam, in quibus Catilina fuit. de qua quam verissume potero dicam. L. Tullo et M'.
Abbreviated transcription (Latin):
adherbalis animũ intendit: Ipse acer. bellicosus at is¬
quẽ paebat. qui& us. mbellis. placido ingenio. oportunus

Expanded text:
Adherbalis animum intendit. Ipse acer, bellicosus; at iquem petebat quietus, inbellis, placido ingenio, opportunus
Abbreviated transcription (Latin):
tate. caTIUNa id qđ factu facillimũ erat. om̃iũ flagitior
atq facinor cir useitã quã stipatorũ catuas habebat: Nam
quicuq inpudicꝰ. ad ult̃. ganeo. aleamanu. uentre. pencibona
patria lacerauerat. qͥq alienũ aes grande conflauerat. quo
flagitiũ aut facinꝰ redimera. p̃terea om̃s undiq parricide.
sacrilegi coniucti iuditus. aut ꝓfactis uidiciũ tuntes ad hocqͦs
manꝰ atq lingua ꝑiurio autsangume cuuli alebat. Postremo
oñis quos flagitiũ egestis. censci aneni eragreti bar. bi eati dis
ꝓximi familiaresq: eraas: Qđ siquisciã aculpauacuus in
amuicitiã eiꝰ inciderat: cotidiano usu atq illecebris. facile
parsimilisq c&eris efficiebat᷑. Sed maxime adolescentium
familiaritates appaeebat: Eorũ animi. molles ȩtate. &

Expanded text:
vitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum vitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. quod si quis etiam a culpa vacuos in amicitiam eius inciderat, cottidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles et
Abbreviated transcription (Latin):
licentiã eripiebant: Athi contraignauissimi homines:
ꝑsumũ scelus om̃a ea sotus adimere quȩ fortissimi uir
uictores reliquerant. Foinde quasi inuria facere. id demũ
cc̃e imn perio uti Maquid camemorẽ quȩ nisi bisquidere
nemim credibilia sut. a priuatis coplurib. subuersos montes
Quippe quas honestehabere licebat abua ꝓturpitudine ꝓperab.
Sed libido stupriganeȩ. ceceriq calc̃i minor incesserat. iuros
nuliebria pati. mulieres pudicitia inppatulo habere. uescenbi
causo tramariq: onũa exquirere. dormire priusq somnui
cupido eẽt ñ famen. aut situm. neq frigus. neq lassitudinẽ
op̾eriri. sed ca onũa ligxuante capere Mȩciuuentutẽ ubi fam¬
liares opes defecerant: ad facinora incendebaat: Anim̃ ibut
malis astib haud facilelibidinib carebat : Eo ꝓfusi om̃ib moc
questui atq suptui dedit̃ erat. Nntintimis tãq corrupta cu¬

Expanded text:
licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, licentiam eripiebant. At hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi iis, qui videre, nemini credibilia sunt: a privatis compluribus subvorsos montis, quippe, quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. Sed lubido stupri, ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudicitiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius, quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed omnia luxu antecapere. Haec iuventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta ci
Abbreviated transcription (Latin):
amare. potare. signa tabulas pictas. uasa celata murari: ea
priuatĩa&e publicȩ rapere. delubra spoliare sacra ꝓfanaq
om̃ia polluere: Igit᷑ himilites postq uictoriã adeptisunt
nidhil reliqui uicdis fecere: Suippescđȩ res. sapientiũ animos
fatigant. neilli corruptis morib: iuctories temperare
ostquã duutiȩ honori eẽ cȩpere. & cas gła imperiũ. potentia
sequebat. hebescere iust: pauꝑtas ꝓbro haberi. innocentia
ꝓmaliuolentia duci cepit Igit exdiuitiis. uiuentutẽ luxuria
atq auaritia cũ supbia inuasere: rapere. consumere. sua
poruipendere. aliena cupere. Pudor ẽ. pudicitia diuincatq
hunnceno ꝓmuscua nihl pensi nidilq moderati habere. Opere
p̃tiũ ÷ : cũdomos atq uillas cognoueris inurbiũ modũ exedifica¬
tas. uisere templa dõrum. quȩ nr̃i maiores religiosissem i
mostales fecere : Uerũ illi delubra dõrũ piaeate domos
suas gła decorabart Neq uictis quicq p̃teriniuriȩ

Expanded text:
amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere. Igitur hi milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium animos fatigant, ne illi, corruptis moribus, victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coeperunt, et eas gloria, imperium, potentia sequebatur? hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit: igitur ex divitiis iuventutem, luxuria atque avaritia cum superbia invasere. Rapere, consumere; sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. Operae pretium est, cum domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores, religiosissumi mortales, fecere. Verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant neque victis quicquam praeter iniuriae
Abbreviated transcription (Latin):
Atq &iã cũ apđ uos aut in senacunba faciunt p̃leraq
oratione maiores suos extollunt eorfosta facta me¬
morando clariores sese putant: đ: contra est : Mam
quanto uita illor p̃clarior: tanto horꝓsocor dia flagci¬
osior: &pfecto ĩta seres habae : McuorSgla posteris
quossi lumm̃ est: Neq bona. neq malaeoꝵ. uoccultopttit :
Huicȩ rei ego mopiã patior. quirites: Nerũ id quod multo

Expanded text:
Atque etiam, cum apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. Quod contra est. Nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. Et profecto ita se res habet: maiorum gloria posteris quasi lumen est, neque bona neque mala eorum in occulto patitur. Huiusce rei
Abbreviated transcription (Latin):
sere. &iuigurcha contre timore ammi. p̃mia sceleris adeptũ¬
seseuid&. certũ eẽratꝰ qđ ex amicis apud numantiã accepertet.
om̃ia ronȩ uenalia eẽ. Dimul& illoꝵꝰ pollicitationib ac¬
census. quos paulo antemimerib expleueret. in regnũ

Expanded text:
e et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptusese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum pollicitationibus accensus, quos paulo ante muneribus expleuerat, in regnu
Abbreviated transcription (Latin):
ferro anfame aeriꝰ urgear incest sũ. Pura de iugurcha
scribere. dehortat᷑ mefortima mra. & iã antea exptus

Expanded text:
ferro an fame acrius urgear, incertus sum. Plura de Iugurtha scribere dehortatur me fortuna mea, et iam antea expertus
Abbreviated transcription (Latin):
ille qđ neq separẽ armis xexistumabat . & aomicitia popłi
romani magis quã umidis fr&us erat. legatos adiugasthã
deiiurus questũ misit. Quita a sic tumeliosa dictardii

Expanded text:
ille, quod neque se parem armis existimabat et amicitia populi Romani magis quam Numidis fretus erat, legatos ad Iugurtham de iniuriis questum misit. Qui tametsi contumeliosa dicta
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitas ÷: Qut̃ ceste peperisse meli ẽ ꝙ̃ acceptũ cor¬
rupisse: Eqͥdẽ ego ñignoro. si it̃ m respondere uelunt:¬
facũdã ab unde illis facũ da᷑ Ic̃positã orationẽ fore. Sd
inm coximo ur̃o beneficio cũ om̃ib: locis menosq maleluas

Expanded text:
nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere velint, abunde illis facundam et conpositam orationem fore. sed in maxumo vostro beneficio quom omnibus locis meque vos
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ramũ solus optinint. mastanabale. & gulussa frib
merbo ad supcis : Is adherbalẽ u&e hienis alẽ exsesegenut:

Expanded text:
filius regnum solus obtinuit Mastanabale et Gulussa fratribus morbo absumptis. Is Adherbalem et Hiempsalem ex sese genu
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias suias uincere nequeunt : Atnob est domiinopio
fous as alienã Palares. spes mmulto aspior: Peuiqs quit
reliquuh alem̃ pter miscrã aninã quiiigit᷑ eipgis ca minien
tep̃. periła. ogestas. bellis polia magnisfica. magis quã oratio
mea uos hortent ł imperatore uł milite me utinum Neque

Expanded text:
divitias suas vincere nequeunt. At nobis est domi inopia, foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? En tempus, pericula, egestas, belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. Vel imperatore vel milite me utimini! Neque
Abbreviated transcription (Latin):
peieẽ. Monꝰ tatũ modo seguor fit. ubi neglegas. at malus
imꝓbrior. Ad hoc si inuirae ñ sint : haud sepe auxilii
rgeas. IH ec & clia huiꝰcemodi sepemdicendo Meneoens
popło ꝑ suad& : uti luciꝰ cassi qͥtũ p̃tor erat adiugurchã
mitter&. eũq intposita fide publica rome ducera
qͦ facili indicio regis. scauri & reliquor. quos pecuniş
captȩ accersebant delicta patefiereNT. IDũ hȩc roms
gerunt᷑ qͥ in numidia relicti ab estia exercitui p̃eran:
secuti morẽ imperatoris sui: plurima. & flagitio sissimꝰ
facinora fecere: Puere qͥauro corrupti: esephantos
iugurthȩ traderent: alii ꝑfugas uenderent. pars ex
pacatis. p̃ das agebant: Ilintaius auaritiȩ inanimostors
ueluti tabes inuaserat At cassius e .&. ꝑlata rogatio

Expanded text:
esse: bonus tantummodo segnior fit, ubi neglegas, at malus inprobior. ad hoc si iniuriae non sint, haud saepe auxili egeas.' Haec atque alia huiusce modi saepe in dicundo Memmius populo persuadet, uti L. Casmitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et relicuorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui plurima et flagitiosissima facinora fecere. Fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaserat. At Cassius praetor perlata rogatio
Abbreviated transcription (Latin):
alios suꝑ uallũ inmunimtis locare. uigilias ipse circũire
ñtã ꝓdiffidentia futuri quȩ imperauiss& : ꝗ utimilitib

Expanded text:
alios super vallum in munimentis locare, vigilias ipse circumire, non tam diffidentia futurum quae imperauisset, quam uti militib
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrimã eã nos haberenius. Suippe sociorũatq fuiũ:
p̃terea armorũ atq equorũ. maior copia nob quã illis est.
Dedalia fuere quȩ illos magnos fecere: que nob nulla sunt
domiindustria. foris iustũ inperiũ. dniminc̃ sulendo lib:
neq delicto neq libidini obnoxiꝰ: &his nos habemꝰ luxu¬
riãatq auaritiã. publice egestatẽ. priuatim opulentiã.
laudam diuitias. sequimꝰ mertiam Nnt bonoste malos
discrim nullum. Onia uirtut is pͥmia. ambitio possidae :
eq mirũ. Uluuos separatĩ sibiquisq c̃siliũ capitis. ubidomꝰ

Expanded text:
pulcherrumam eam nos haberemus; quippe sociorum atque civium, praeterea armorum atque equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem, privatim opulentiam. Laudamus divitias, sequimur inertiam. Inter bonos et malos discrimen nullum, omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi vos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi dom
Abbreviated transcription (Latin):
Da consulutistatuerat õppida castellaq: inmunita adir
pastiui aliam&u. aut p̃mia ostendando auesere ab hostib
A pͥmo mediceria gerebat existimans iugusthat̃ obsuos tutã¬

Expanded text:
d consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, partim vi, alia metu aut praemia ostentando auertere ab hostibus. Ac primo mediocria gerebat, existimans Iugurtham ob suos tutan
Abbreviated transcription (Latin):
ducebat c̃ sliã hubee. Ica more maiorã exc̃silii decra&o ꝑ
legato siuguithȩ impat argoit pendo duc entamilia. ele plantos
oñs equerũ lormorũ ali quantũ: Sue p ꝗ sunt mor a factasae

Expanded text:
ducebat, consilium habet. Ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurthae imperat argenti pondo ducenta milia, elephantos omnis, equorum et armorum aliquantum. Quae postquam sine mora facta