comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quidã rex sigibertus filiũ
suũ clodericũ ad clodouẽũ pͥn¬
cipeni direxerit fruncorũ sola¬
ciũ contra gothos laturum.
Rememorat᷑ etĩa isdem crouicꝰ
fraude francorũ ẽẽ interemptos
regnũ q eorũ ac thesauros a
francis occupatos. S qr codex
In quo hec digesta ĩuenimꝰ uicio
septorũ eit de prauatus ad
liquidũ muestigare nequiuimꝰ
cuiꝰ gentis rex fuerit uel que
iusta necis eius cã extitit.
Tm̃ mͦ narrat regnũ eius opes¬
q a clodoueo peruasas.
cõtra gundebaldũ regẽ¬

Expanded text:
r quod quidam rex Sigisbertus filium r quod quidam rex Sigisbertus filium suum Clodericum ad Clodoveum principem direxerit, Francorum auxilium contra Gothos laturum. Memorat etiam isdem chronicus fraude Francorum esse interemptos, regnumque eorum ac thesauros a Francis occupatos. Sed quia codex in quo haec digesta invenimus, vitio scriptorum erat depravatus, ad liquidum investigare nequivimus cujus gentis rex fuerit, vel quae justa necis hujus causa exstiterit. Tantummodo narrat regnum ejus opesque a Clodoveo pervasas. contra Gundebaldum. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
moti arietes alta murorũ pul¬
sarent. supplicãte sancto uiro
euspicio eiusdem tũc urbis
archi p̃br̃o uerbũ impunitatis
a pͥncipe promeruerũt. et rex
ciuitatẽ recepit. Postea cum
Aurelianensem urbem clodoueꝰ
rex adire disposuisset. sanctũ
euspiciũ ac eius nepotẽ beatũ¬
maximiũ uissit ut suũ ꝓseque¬
rẽt᷑ iter. Quib etiã miciacẽse
cõtulit prediũ. et ut ip̃i ac
posteri eorũ illũ possiderent
quoq fursius in gallias
ueint et eodem concedente
rege monasteriũ quod latimacũ
dicit᷑ edificauit. Hic auten
beatus furseus ex hiberma
ueniens pͥus a rege saxonũ
sigiberto honorifice susceptus
cenobiũ in eadem construxerat
proiĩcia saxome. De hoc rege
sigiberto scil nil aliud ĩ ãtiquis
repire potuiurꝰ historus ꝙ ꝙ¬
in iuta sc̃ti fursei legit̾ excepisse
hospicio eũdem uirũ dei. Uerũ
in cronica que dr̃ gregorn et
putat᷑ esse turonẽsis ep̃i refert᷑¬

Expanded text:
moti arietes alta murorum pulmoti arietes alta murorum pulsarent, supplicante sancto viro Euspicio, ejusdem tunc urbis archipresbytero, verbum impunitatis a principe promeruerunt, et rex civitatem recepit. Postea cum Aurelianensem urbem Clodoveus rex adire disposuisset, sanctum Euspicium ac ejus nepotem beatuMaximinum, jussit ut suum prosequerentur iter. Quibus et Miciacense contulit praedium; et, ut ipsi ac posteri eorum illum possiderent quoque Furseus in Gallias venit, et, eodem concedente rege, monasterium quod Latiniacum dicitur aedificavit. Hic autem beatus Furseus ex Hibernia veniens, prius a rege Saxonum Sigisberto honorifice susceptus coenobium in eadem construxerat provincia Saxoniae. De hoc rege, Sigisberto scilicet, nil aliud in antiquis reperire potuimus historiis quin Vita sancti Fursei legitur excepisse hospitio eumdem virum Dei. Verum in Chronica quae dicitur Gregorii, et putatur esse Turonensis episcopi, refertu
Abbreviated transcription (Latin):
Exornat᷑ baptisteriũ. descendit
rex ueluti alter constantimis
in sanctificatũ fontis alueũ.
Cui cũ sanctus pontifex modũ
dñice passionis recitasset rex
ait. Si ego cũ francis meis
inibi affuissem eius ñurias uin¬
dicassen. ESͣ uero grata accep¬
tabilis q deo p̃dicti regis fides
fuit ostensũ declanuit miracułũ
Nã cũ forte qui crisma ferebat
intclusus a ppło deesset. Ecte
subito nõ alius sine dubio ꝙͣ
sanctus apparuit spũs in colũbe
iusibili figuratus spẽ Qui ruti¬
lanti rostro sanctũ deferens
crisma inter mans deposuit
sacerdotis undas fontis sctĩfi¬
cantis. fit gaudĩu et exultatio.
baptizat multi de ppło Deo
et ut plemꝰ deuotionẽ sue ꝓpa¬
in qua ip̃iꝰ sedes erat cõstriũ
fecit. ꝑmãsit q in ea usq ad
t̾minũ uite custodia religionis
et iusticie uigor.
Ontra hũc reg̃e ciues
iuridunẽsis urbis rebel¬
lauerũt. S dũ rex urbeni
obsidione uallasset et iani ad¬

Expanded text:
Exornatur baptisterium; descendit Exornatur baptisterium; descendit rex, veluti alter Constantinus, in sanctificatum fontis alveum. Cui cum sanctus pontifex modum Dominicae passionis recitasset, rex ait illi: « Si ego cum Francis meis inibi affuissem, ejus injurias vindicassem. » Quod vero grata acceptabilisque Deo praedicti regis fides fuit, ostensum declaravit miraculum. Nam cum forte qui chrisma gerebat, interclusus a populo, deesset, ecce subito non alius sine dubio quam sanctus apparuit Spiritus, in columbae visibili figuratus specie; qui, rutilanti rostro sanctum deferens chrisma, inter manus deposuit sacerdotis, undas fontis sanctificantis. Fit gaudium et exsultatio, baptizantur multi de populo, DeoEt, ut plenius devotionem suae propain qua ipsius sedes erat, construi fecit. Permansitque in eo, usque ad terminum vitae, custodia religionis et justitiae vigor.Contra hunc regem cives Viridunensis urbis rebellaverunt. Sed dum rex urbem obsidione vallasset et jam ad
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ip̃iꝰ maceriaꝵ p̾berent
structuris. qui nec ymagnub
opitulati sũt suis. Abiciamꝰ
gͦ eos quos ĩntiles fore ꝓba¬
uimꝰ cultũ q deseramꝰ ĩanẽ.
Soli doero deo patri filioqz eus
mẽtes nras corpora q subdamꝰ
Uñu in t̾nitate et tͥnũ in uintate
uenenĩtes. Huiꝰ modũ religionis
uel discipline patronũ nostrũ
certũ habetote. s et collateranea
mea clotildis huiꝰ se ẽẽ ꝓfitetur
sperare suasit auxiliũ. Hic plane
xpus deus in alemanito qued
nperrime confecimꝰ bello ale¬
manoꝵ proteruã strauit cõtu¬
note uirtutis incitauit auda¬
ciani. Ad rectas gͦ spes aĩos
subleuemꝰ ħuiles preces in
excelso porrigamꝰ eũ nobis
protectorẽ queramꝰ qui in se
sperãtib omna prestat. Hec
dũ rex fide plenꝰ porasset
plerosq de ppło flexit ut xp̃o
mitia subderent colla. gaudet
sacerdos regem nondũ mitiatũ
iam sue gentis ẽẽ apłm factũ

Expanded text:
verum ipsis maceriarum praeberent verum ipsis maceriarum praeberent structuris, qui nec imaginibus opitulati sunt suis? Abjiciamus ergo eos quos inutiles esse probavimus, cultumque deseramus inanem. Soli vero Deo Patri, Filioque ejus mentes nostras corporaque subdamus, unum in Trinitate et trinum in Unitate venerantes. Hujusmodi religionis vel disciplinae patronum nostrum certum habetote. Sed et collateranea mea Clotildis hujus se esse profitetur  auxilium sperare suasit. Hic plane Christus Deus, in Alamannico quod nuperrime confecimus bello, Alamannorum protervam stravit contunotae virtutis excitavit audaciam. Ad rectas ergo spes animos sublevemus, humiles preces in excelsa porrigamus, eum nobis protectorem quaeramus qui in se sperantibus omnia praestat. » Haec dum rex fide plenus perorasset, plerosque de populò flexit ut Christo mitia subderent colla. Gaudet sacerdos regem nondum initiatum jam suae gentis esse apostolum factum.
Abbreviated transcription (Latin):
Conuenerũt regni pͥmates
nec nulitaris qͦ manꝰ defuit.
Quib corã poĩtis rex talit̾ infit
franci inquit troingene mẽmisse
decet quib nũc usq ẜuermiꝰ
diis ad memoriã reducẽ Nios
ur̃os uirtutẽq deposto. Compe¬
tens nãq ac utilis uisa est
ratio ondendi. pͥmũ quorun
cultui mãcipati sumꝯ ut dumi
iutiles fore eos constiterit uinꝰ
ueriq agnitio dei libentiꝰ acci¬
piat᷑. Quod tũc rectissime fiet
si maiorres geste recenseãt᷑
Ac pͥmũ urbem illã troiane
quonda glorie gentis ĩtueam
quã tot ut autumabat᷑ numimũ
presidio cuittã in bellis grecoꝵ
leuitas illis inl opis ferẽtib
fraude magis ꝙͣ uirtute oppssit.
et certe memũ illiꝰ ꝓpugnacła
deorũ esse structa manu audie¬
ramꝰ. arci qͦ simulacroꝵ effigies
ip̃is consecrate ut mexpugna¬
bilis circa aduersantiũ manẽt
incursus ĩposite ferũt᷑. Quod
u̾o adiumẽtũ nõ dicã hõibus

Expanded text:
Conveniunt regni primates, Conveniunt regni primates, nec militatis quoque manus defuit. Quibus coram positis rex taliter infit: « Franci, inquit, Trojugenae meminisse decet, quibus nunc usque servierimus diis ad memoriam reducere animos vestros virtutemque deposco. Competens namque ac utilis visa est ratio ostendendi primum quorum cultu mancipati sumus, ut, dum inutiles eos fore constiterit, unius verique agnitio Dei libentius accipiatur. Quod tunc rectissime fiet, si majorum res gestae recenseantur. Ac primum urbem illam Trojanae quondam gloriam gentis intueamur, quam tot ut autumabatur numinum praesidio cinctam imbellis Graecorum levitas, illis nil opis ferentibus, fraude magis quam virtute oppressit. Et certe moenium illius propugnacula deorum esse structa manu audieramus. Arci quoque simulacrorum effigies ipsis consecratae, ut inexpugnabilis contra adversantium maneret incursus, impositae feruntur. Quod vero adjumentum, non dicam hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
rat fidem regis edicit. quid
facto opus sit edocet. hortatur
antistitem ad aulã ꝙͣtotius
regis ꝓperet. dũ q ar̃mꝰ adhuc
dubia pendet sub sorte. uiam
ei u̾itatis qua ad deũ it᷑ pan¬
dat. Uereri se dicit ne mens
prosperis elata successib largi¬
toran horũ dũ ignorat cõtem¬
puat. facilius em̃ pro libitu
nobis ad tributa nostro tpĩs
int̾sticio memorie exmiũt
ꝙͣ si qua aliorsũ ac uolumꝰ
euenerĩt. Accelerat pontifex
monitis parere mulieris. cõspe
ctib sese offert regis. Iam dudũ
presenciã eius oꝑientis fides
ab antistite profert᷑. mõdus cre¬
dendi edocet᷑. Rex quoq iutate
agnita uin se deo famulatur
deuotus spondet. Procerum
sane regni atq exercitus se
temptatu smnam. ex hac re
que sit fatet᷑ quo tanto magis
deuotiꝰ xp̃o ceruices subdant
sas quãto plus blãdiciis ꝙͣ
terrorib allici se conspexerũt
Placet condictio et ex regis
edicto fit publica ppłi euocatio

Expanded text:
rat, fidem regis edicit, quid rat, fidem regis edicit, quid facto opus sit edocet. Hortatur antistitem ad aulam quantocius regis properet, dumque animus adhuc dubia pendet sub sorte, viam ei veritatis qua ad Deum itur pandat; « vereri se, dicit, ne mens prosperis elata successibus, Largitorem horum dum ignorat contemnat. Facilius enim pro libitu nobis attributa nostro temporis interstitio memoriae eximuntur, quam si qua aliorsum ac volumus evenerint. » Accelerat pontifex monitis ctibus sese offert regis jamdudum praesentiam ejus opperientis. Fides ab antistite profertur, modus credendi edocetur. Rex quoque, veritate agnita, uni se Deo famulaturum devotus spondet, procerum sane regni atque exercitus se tentaturum sententiam. Ex hac re quae sit fatetur, quo tanto magis devotius Christo cervices subdant suas quanto plus blanditiis quam terroribus allici se conspexerint. Placet conditio, et ex regis edicto fit publica populi evocatio.
Abbreviated transcription (Latin):
Erũ rege in infidelitate
ꝑmanente tandẽ ut
supradictũ est cõmouet᷑ exer¬
citus bellũqz afrancis et
alemanis totis regnorũ uirib
excitat᷑. Tũc rex clodoueus
signo suis dato bellũ aggredi
imperat. S inter pliandũ
suos grauiter hostiũ mutrone
sterm conspiciens in hac uoce
prorupit. Apiste inquit po¬
tentissime deus quẽ chrotildis
uxor mea colit pura mẽte
tropheũ mee tibi uoueo fidei
tribuas si his ex hostib tͥũphũ
uictorie. His peroratis alema¬
nos inuadit tnnor. francos
accendit uirtutis ardor. Igit
hostes terga uertentes uictoriã
clodoueo relinquũt At demũ
regem suũ glãdio cesũ conspi¬
cientes: Iure tributario fr̃acis
se fore ẜuituros libentissime
spondent.
tatem deuemt. repertum q¬
imbi beatũ uedastũ postea adar
cũctos suos suorũqz casus cõuigi
rex refert. Gracie deo in cõmune
referũt᷑. Rex crudelitatẽ suã ꝓfi¬
tet᷑. Gratulabũda cõiux ad sctm
remigiũ remẽsis urbis ep̃m ꝓpe¬

Expanded text:
erum rege in infidelitate permanente, tandem ut supra dictum est commovetur exercitus, bellumque a Francis et Alamannis totis regnorum viribus excitur. Tunc rex Clodoveus, signo suis dato, bellum aggredi imperat. Sed inter praeliandum suos graviter hostium mucrone sterni conspiciens in hanc vocem prorupit: « Christe, inquit, potentissime Deus, quem Clotildis conjux mea colit pura mente, trophaeum meae tibi voveo fidei, tribuas si his ex hostibus triumphum victoriae. » His peroratis, Alamannos invadit timor, Francos accendit virtutis ardor. Igitur hostes terga vertentes victoriam Clodoveo relinquunt, ac demum regem suum gladio caesum conscipicentes jure tributario Francis se fore servituros libentissime spondent. tatem devenit, repertumqibi beatum Vedastum, postea Adartcunctos suos suorumque casus conjugi rex refert. Gratiae Deo in commune referuntur; rex credulitatem suam profitetur. Gratulabunda conjux ad sanctum Remigium, Remensis urbis episcopum, prope
Abbreviated transcription (Latin):
internetionẽ deleuit. Causa aũt
huiꝰ pugne fuit quia gũdebaldꝰ
frem suũ chilpericũ patrem
uidelz clotildis regie gladio
interemerat. uxoreq eiꝰ matr̃e
supradicte regme lapide ad collũ
ligato fluuio ĩmergi fecerat
Ob id rogatus a cõiige rex
clodoueus burgũdiam cũ exer¬
citu francorũ ingressus deua¬
stauit regemq ip̃m gũdebaldũ
longa obsidione fatigatũ tri¬
buta dare coegit. Godegisilus
aũt frater gũdebaldi ad frãtos
defecerat. et cõiũctis cũ clodo¬
ueo uiribus fratrẽ expugna¬
bat. Sed opere et industria
aredii uiri sapientis qui ab
arelatensi urbe auxiliũ gũde¬
baldo laturus aduenerat idem
rex auro hostem repulit quem
ferro nequiuerat. Nam clodoueus
acceptis munerib repedauit
ad ꝓpria relinquẽs godehisilo
uienne obsidione circũdat atq
per aque ductũ urbem ĩgressꝯ
multorũ cede patrata fratrem
una int̾emt. francos qͦ in quadã
turri cõgregatos ferro trucidauit.

Expanded text:
Causa autem hujus pugnae fuit quia Gundebaldus fratrem suum Chilpericum, patrem videlicet Clotildis reginae, gladio interemerat, uxoremque ejus, matrem supra dictae reginae, lapide ad collum ligato fluvio immergi fecerat. Ob id rogatus a conjuge rex Clodoveus Burgundiam cum exercitu Francorum ingressus devastavit, regemque ipsum Gundebaldum, longa obsidione fatigatum, tributa dare coegit. Godegisilus autem frater Gundebaldi ad Francos defecerat, et cunjunctis cum Clodoveo viribus fratrem expugnabat. Sed opere et industria Aredii viri sapientis, qui ab Arelatensi urbe auxilium Gundebaldo laturus advenerat, idem rex auro hostem repulit, quem ferro nequiverat Nam Clodoveus acceptis muneribus repedavit ad propria, relinquens, Godegisilo Viennae obsidione circumdat, atque per aquaeductum urbem ingressus multorum caede patrata fratrem una interemit. Francos quoque in quadam turri congregatos ferro trucidavit.
Abbreviated transcription (Latin):
bus accepimꝰ kale mõsterio
puellarũ abstractami cõiugio
copulãs suo pccm quod nchil¬
maiꝰ esse noscit᷑ perpetrarit.
Luiꝰ in diebus effera memora¬
torũ natio danorũ. neustris
terciam inflictura cladem ad¬
uenit. Intulissetqz maiorem
Dictus per gallias abbatis ho¬
nore preditus eorũ cõpestuiss
temerarios ausus. Demq parua
manu ĩnumeras hostiũ pha
langes ita fudit ut uix nũciꝰ
uiueret. Qua plaga hiiliati
temporis quietas reliquerũt.

Expanded text:
epimus, Calae monasterio puellarum abstractam, conjugio copulans suo, peccatum, quod nihil esse noscitur, perpetrarit. Hujus in diebus effera memoratorum natio Danorum tertiam Neustrasiis inflictura cladem advenit, intulissetque majorem er Gallias abbatis honore praeditus, eorum compescuisset temerarios ausus. Denique quod parva manu innumeras hostium planges ita stravit, ut vix nuntius superviveret. Qua plaga humiliati spacium quietas reliquerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Dcct.lxix. indictione
scdã .u. ydus septembr̃ mettis
ciuitate in ecclia scti stepham
martiris hec que sequũtur
qui affuerũt publice populo
et scͥpto et u̾bis denũciauit¬
Os scitis fres et ml̃tis
in plurimis regnnis est
cognitũ quantos et quales euẽ¬
tus tp̃e semoris nr̃i quen
hactenus habuimꝰ ꝓ causis
notissimis cõiter sustinuimꝰ
et quãto dolore quãta qz an¬
gustia de illius infausta
morte nuper cordib ꝑcussi
sumꝰ. Unde unicũ refugiũ
et singulairit᷑ salubre cõciliũ
rege et p̾ncipe nr̃o destituti
ac desolati nobis om̃ib esse
considerauimꝰ ut ieiumis et
oronbus ad ẽũ nos cõuer¬
teremꝰ. qui est adiutor in
oportiũtatibus in tͥbulatione
et cuiꝰ est conciliũ at cuiꝰ
est regnũ. et ut sc̾ptũ est
cui uoluerit dabit illud et
in cuiꝰ manu corda sũt regũ.
et facit unanimes hĩtare in
donio soluẽs mediũ parietem
et faciens utraq unũ depre
nobis regem ac pͥncipem ẜm
cor suũ qui in iudicio et iusti¬

Expanded text:
indictione 2, 5. Idus Septembris, Mettis civitate in ecclesia sancti Stephani martyris haec quae sequuntur qui adfuerunt publice populo et scripto et verbis denunciavit'Vos scitis, et multis in plurimis regnis est cognitum, quantos et quales eventus tempore senioris nostri, quem hactenus habuimus, pro causis notissimis communiter sustinuimus, et quanto dolore quantaque angustia de illius infausta morte nuper cordibus perculsi sumus. Unde unicum refugium et singulariter salubre consilium, rege et principe nostro destituti ac desolati, nobis omnibus esse, consideravimus, ut ieiuniis et orationibus ad eum nos converteremus, qui est adiutor in oportunitatibus, in tribulatione, et cuius est consilium, ac cuius est regnum, et, ut scriptum est, cui voluerit dabit illud, et in cuius manu corda sunt regum, et facit unanimes habitare in domo, solvens medium parietem et faciens utraque unum; deprecnobis regem ac principem secundum cor suum, qui in iudicio et iusti
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ammãtis herbidis assueti
pastibus. Eñ uero eqͥna hec
esse constat egesta que certũ
est ordeũ fuisse. et ob hoc eqͦr
uel mulorũ pabula. Ideo q
cautiꝰ uigilate Nam in suꝑio¬
rib flumĩs huiꝰ ut cerno no¬
bis parant᷑ insidie. Extemplo
duos suorũ conscensis specu¬
latũ dirigũt equis. Qui nr̃is
uisis quod uerũ erat abaido
rem̃ciant. At illi timore coacti
om̃ibus que castrensis habita ͦ
habuit posthabitis atq dimis¬
sis: fuge se cõmiserũt. oñ q
relictorũ nr̃i potiti in eorũ
papilionib illa sũt nocte hos¬
pitati. S abaidũ collecta
multa manu hostiũ eis ĩcra¬
stmũ preliaturꝯ occurrit.
Nostri tñ diuino freti auxi¬
lio licet impares multo q
numero inferiores tñ hostes
fugere compulerũt. młtaq
eorũ strage uiam fugientiũ
repleuerũt. Et eo usq manꝰ
ab eorũ cede nõ cõtinuerũt
donec solis dieiqz lumine
recedente et umbra terram

Expanded text:
scumque animantis herbidis assueti scumque animantis herbidis assueti pastibus; enimvero aequina haec esse constat aegesta, que certum est ordeum fuisse et ob hoc ęquorum vel mulorum pabula. Ideoque cautius vigilate! Nam in superioribus fluminis huius, ut cerno, nobis parantur insidiae". Extimplo duos suorum conscensis speculatum dirigunt aequis. Qui nostris visis, quod verum erat, Abaiduno renuntiant. At illi timore coacti, omnibus quae castrensis habitatio habuit posthabitis atqsis, fugae se commiserunt: omniumque relictorum nostri potiti, in illorum papilionibus illa sunt nocte hospitati. Sed Abaidun collecta multa manu hostium, eis in crastinum praeliaturus occurrit. Nostri tamen divino freti auxilio, licet impares multoque numero inferiores, tamen hostes fugere compulerunt, multaque eorum strage viam fugientium repleverunt, et eo usque manus ab eorum cęde non continuerunt, donec solis dieique lumine recedente et umbra terram
Abbreviated transcription (Latin):
mox ut ad flumẽ uemiretur
compagũ iucture obcludi
possent. Sic itaq instructi
maxima pars eorũ cũ p̾dicto
misso ingoberto tortosã petie¬
rat. At uero hi qui ad opus
sũpdictũ sũt deputati. hade¬
marus scil bera. et reliqui tͥũ
dierũ emenso itmere. erant
enĩ sine samauriis. celo ꝓtecto
utentes. foco ne fumo depre¬
henderent᷑ remĩciantes. siluis¬
se die occulentes. nocte ꝙͣtũ
posse dabat᷑ iter agentes.
qͣrto die hibero cõpactis na¬
iubus ip̃i quidẽ tͣnspositi
equos aũt natatui cõmiserũt.
Quod factũ magnu uoto eoꝵ
peperat effectũ. insi fuisset
acerrime dẽphensũ. Cum
em̃ abaidũ dux tortose tͣnsitũ
nr̃os ꝓhibiturꝰ litora hiberi
obsideret Flumĩs. et illi quos
supdiximꝰ suꝑiora illius
modo p̃dicto tͣnsmitterẽt. maurꝰ
quidam lauãdi gr̃a flumen
ingressus fimũ a fliũe uidit
ferri equimĩ. Quo uiso sicut
moneo ꝙ̃ cauete. Nam hoc
stercus nec onagri est uel ciuiꝰ¬

Expanded text:
mox ut ad flumen veniretur, mox ut ad flumen veniretur, compagum juncturae obcludi possent. Sic itaque instructi, maxima pars eorum cum praedicto misso Ingoberto Tortosam petierat. At vero ii qui ad opus supradictum sunt deputati, Hademarus scilicet, Bera et reliqui, trium dierum emenso itinere erant enim sine sagmatibus coelo pro tecto utentes, igni  Al., foco ne fumo deprehenderentur renuntiantes, silse die occulentes, nocte quantum posse dabatur iter agentes, quarto die Hibero conpactis navibus ipsi quidem transpositi, aequos autem natatui commiserunt. Quod factum magnum voto eorum pepererat effectum, nisi fuisset acerrime deprehensum. Cum enim Abaidun dux Tortose transitu nostros prohibiturus littora Hiberi obsideret fluminis, et illi, quos supra diximus, superiora illius modo praedicto transmitterent, Maurus quidam lavandi gratia flumen ingressus fimum a flumine vidit ferri ęquinum. Quo viso, sicut moneo quam cavete! Nam hoc stercus nec onagri est vel cuiu
Abbreviated transcription (Latin):
Equenti uero tp̃e iteꝵ
rex ludouicus expedi¬
tionem in hyspamam para¬
uit. S pater ne per semet¬
ip̃m̃ illuc ꝑgeret eũ impe¬
diuit. Preceperat nãq tũt
temporis fabricari naues cõt
normanicas incursiones ĩ
om̃ib fluibus que mari ĩflu¬
ebant. Quam curã etiam
filio ĩ iunxit.suꝑ rodom̃i et
geronnã et silidã. Attamẽ
misit ei missũ suũ ingob̾tũ
qui filii presenciam p̃ferret
et uice amborũ cõtra hostes
exercitũ duceret. Nege aũt
in aquitamã remanẽte obͣ
supͣdictã causã exercitus eius
itinere prospero barcinonam
uenit. Ibi q habito inter se
concilio qualiter hostibus dã¬
destina possent suꝑuemire
irruptione ĩuenerũt hunc
modũ scil ut naues tͣnsuecto¬
rias fabricãtes unãquãq
earũ in quat̾nas partireñt᷑
partes. quatinꝰ pars quaterna
ruiꝰ q duobus equis uel ml̃tis
uehi posset. et preparatis
clauis et martellis facile co¬
aptari ualerent. Pice uero
et cera ac stupa preparatis

Expanded text:
equenti vero tempore iterum rex Ludovicus expeditionem in Hispaniam paravit. Sed pater ne per semetipsum illuc pergeret eum impedivit. Praeceperat namque tunc temporis fabricari naves contra Nordomannicas incursiones, in omnibus fluminibus quae mari influebant. Quam curam etiam filio injunxit Rhodanum et Garumnam et Silidam. Attamen misit ei missum suum Ingobertum, qui filii praesentiam praeferret, et vice amborum contra hostes exercitum duceret. Rege autem in Aquitania remanente ob supradictam causam, exercitus ejus itinere prospero Barcinonam venit, ibique habito inter se consilio, quomodo hostibus clandestina possent supervenire irruptione, invenerunt hunc modum: scilicet, ut naves transvectorias fabricantes, unamquamque earum in quaternas partirentur partes, quatenus pars quaterna cujusque duobus equis vel mulis vehi posset, et praeparatis clavis et marculis facile coaptari valerent: pice vero et cera ac stupa praeparatis,
Abbreviated transcription (Latin):
rius quidem iumioris frats
curam gereret cuiꝰ se spũalẽ
ẽẽ patrem memisse deberet.
lrarolũ aũt tanꝙͣ patri spuali
et fratri semori debitũ defer¬
ret honorem. Cũq hec tãꝙͣ
uere pacis ꝑegisset amator
et inter fr̃es mutuã dilecti¬
onem. et intͤ utriusq filii po¬
pulũ quãtũ se posse datum
est alterũ seuisset amorem
letus lothariũ in ytalam letũ
dimisit. multis ditatũ mune¬
ribus. donatũ bñdictionib
paternis. et monitũ ne obluũs¬
ceret᷑ saltem nuper sͥ ꝓmissoꝵ
Egit gͦ natalem dm̃ atq pas¬
che celeberrime solẽpnitatis.

Expanded text:
rius quidem iunioris fratris rius quidem iunioris fratris curam gereret, cuius se spiritalem esse patrem meminisse deberet, Karolus autem tamquam patri spiritali et fratri seniori debitum deferret honorem. Cumque haec tamquam vere pacis peregisset amator et inter fratres mutuam dilectionem et inter utriusque filii populum, quantum sibi posse datum est, alterutrum sevisset amorem, letus Hlotharium in Italiam laetum dimisit, multis ditatum muneribus, donatum benedictionibus paternis et monitum, ne oblivisceretur saltem nuper sibi promissorum. Egit ergo natalem Domini atque pasche. Aquis celeberrime sollempnitates.
Abbreviated transcription (Latin):
ciendã magis censeret. Itaq
lothariꝰ cũ suis diuisionen
regni domni imperatoris pro
suo libito cõmittũt. affirmã¬
tes se hãc diuisionẽ nequaꝙͣ
exequi posse p̃p̃ ignorãtiam
locorũ. Igit᷑ imꝑator equo ut
sius sibiq uisũ est libramĩẽ
om̃e suũ diuisit imperiũ.
preter baioariam quã ludo¬
uico reliquit. atq ideo in ꝑtẽ
eorũ nem̃̃ cessit. His ꝑactis
et filus uniũso q ppło euoca¬
tis data sibi optione lotha¬
rius a fluuio mosa australẽ
sibi tenendã delegit parten.
occiduam ꝟo harolo patri frĩ
habendã reliquit. et ut habe¬
ret corã cũito ppło se uelle
uerbo signauit. Imꝑator gͦ
Ietabat᷑ in his et cũctus popu¬
lus talibus factis applaudẽs
omĩa sibi placere dicebat. At
uero ludouici ammũ nõ par
hec gesta leserũt. Imperator
porro pro his gestis gracias
deo referebat. filios q mone¬
bat ut unamines essent. et
se alterutro tuerent᷑. et lotha¬

Expanded text:
ciendam magis censeret. Itaque ciendam magis censeret. Itaque Lotharius cum suis divisionem regni domno imperatori pro suo libitu committunt, affirmantes se hanc divisionem nequaquam exequi posse propter ignorantiam locorum. Igitur imperator aequo, ut sibi suisque visum est, libramine omne suum divisit imperium praeter Baioariam, quam Hludouuico reliquit atque ideo in partem eorum nemini cessit. His peractis et filiis universoque populo evocatis, data sibi optione, Hlotharius a fluvio Mosa australem sibi tenendam delegit partem, occiduam vero Karolo fratri habendam reliquit, et ut haberet, coram cuncto populo se velle verbo signavit. Imperator ergo lętabatur in his et cunctus populus talibus factis adplaudens omnia sibi placere dicebat; at vero Hludouuici animum non parum hęc gesta leserunt. Imperator porro pro his gestis gratias Deo referebat, filiosque monebat, ut unanimes essent et se alterutro tuerentur et Hlotha
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea Indich augusta¬
concilii quod pridem
cũ conciliarus aulicis. cet̾isq
regni francorũ nobilibus
mierat nequaꝙͣ ĩmemor
ꝑsuaserũt imperatori. quatmꝰ
ad lothariũ filiũ suũ missos
mitteret. qui eũ ad patrem
inuitarent. ea condicõe ut
si fratris sui haroli dilector
et adiutor tutor q et ꝓtector
esse uellet. ueniret ad patrẽ.
et sciret se ab eo om ꝑperã
gestorũ indulgẽciã adeptuꝵ
Simul et medietatẽ imperii
excepta baioaria cõsecutuꝵ
Que res tã lothario ꝙͣqz suis
ꝑ omna utilis uisa est. Uenit¬
gͦ iuxta condictũ ad woarma¬
ciam post pasche solempnita¬
tem. Quem pater cũ multa
alacritate suscepit. et dapsi¬
liter suos curare p̾cepit. et
sicut madauerat uinusa
ꝑegit. In tantũ ut ei datis
triduo inducus unũsum
imperiũ suũ cũ suĩs ipse
diuideret. si ita liberet. Ita
tamen ut partiũ electio
penes imperatorẽ. et karolũ
maneret. Eni uero partitio
nem imperatori et karolo fa¬

Expanded text:
nterea Iudith augustaconsilii, quod pridem cum consiliariis aulicis ceterisque regni Francorum nobilibus inierat, nequaquam immemor, persuaserunt imperatori, quatinus ad Hlotharium filium suum missos mitteret, qui eum ad patrem invitarent ea conditione, ut si fratris sui Karoli dilector et adiutor, tutorque et protector esse vellet, veniret ad patrem et sciret se ab eo omnium perperam gestorum indulgentiam adepturum simul et medietatem imperii, excepta Baioaria, consecuturum. Que, res tam Hlothario quamque suis per omnia utilis visa est. ergo juxta condictum ad Wormatiam post Paschae solemnitatem 838. Quem pater cum multa alacritate suscepit, et dapsiliter suos curare praecepit, et sicut mandaverat universa peregit, in tantum ut ei datis triduo induciis, universum imperium suum cum suis ipse divideret, si ita liberet; ita tamen ut partium electio penes imperatorem et Carolum maneret. Sin aliter vero, partitionem imperii imperatori et Carolo fa
Abbreviated transcription (Latin):
egem ditesterent
Eniq et alia uice cũ
aptus ad sedendũ sacer¬
Doti requreret᷑ equus: rex
ei suũ tribuit rogãs ut sibi
eũ retineret. Interim beatꝰ
ur postulãti captiuo equũt
Donat interdictũ qm̃ apud
pm̃ plus fuit ꝙͣ illa regio¬
uox pauperis.
chilperico rege in urbem pari¬
siacami Sequenti die postꝙͣ
rex ingressus est ciuitaten
paraliticus qui in porticu
hasilice sancti uincentii in qua
beatus g̾manꝰ requiestit
in corpore residebat dirigitur
Mane aũt facto expectato ppło

Expanded text:
egeni ditescerent. enique, alia vice, cum aptus ad sedendum sacerdoti requireretur equus, rex ei suum tribuit, rogans ut sibi eum retineret. Interim beatus vir postulanti captivo equum donat interdictum, quoniam apud ipsum plus fuit, quam illa regisvox pauperis.Chilperico rege in orbem Parisiacam, sequenti die, postquam rex ingressos est civitatem, paralyticus, qui in portico basilicae sancti Vincenti, in qua beatas Germanus requiescit in corpore, resedebat, diregitur. Mane antem facto, expectante po
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. Quod audiens richildis
degens apud siluacũ .ii. non.
marcii mox illi obuiã mouit
et cũ sũma festinatione per
rhemis cathalanuis et lingonas
ultra uesontiũ in loco qui dr̃¬
uuarnarii fontana .ii. ydus
marcii uenit cũ qua impe¬
rator per uesontiũ ac lingo¬
nas cathalauins et remis
ciuitates. et per compendiũ
palaciũ transiens ad mona¬
steriũ sancti dyonisii ꝑueĩt.
Ibi q pascha dm̃ celebrauit.
Quo accersiens legatos apłici¬
ioħem tuscauensem et iõħem
arhetinũ atq ansegisũ sen¬
nensem illorũ consilio medio¬
gonem indixit. quo per
remis et cathalaunis ciuitates
Oso uero postꝙͣ impera¬
tor ab ytalia in fran¬
ciam redit Berengarii enrardi
filii factione filiam ludouici
imperatoris yrmẽgardẽ que

Expanded text:
ravit. Quod audiens Richildis ravit. Quod audiens Richildis degens apud Sylvacum, pridie Nonas Martii mox illi obviam movit, et cum summa festinatione per Remis, Catalaunis et Lingonas ultra Vesontium, in loco qui dicitur Warnarii-Fontana, pridie Idus Martii venit; cum qua imperator per Vesontium ac Lingonas, Catalaunis et Remis civitates, et per Compendium palatium transiens, ad monasterium sancti Dionysii pervenit, ibique pascha Domini celebravit. Quo accersiens legatos apnnem Tuscanensem, et Johannem Aretinum, atque Ansegisum Senonensemgonem, quo per Remis et Catalaunis civitates Boso, postquam imperator ab Italia in Franciam rediit, Berengarii Everardi filii factione, filiam Hludowici imperatoris, Hirmengardem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cũ suo exercitu idem regm̃̃
pessũdedit. Sicq natiuitatẽ
dñi in actimaco agens ꝑ pla¬
citamentũ p̾morũ regni karoli
et per treuerorũ cĩuitatem
transiens ad palaciũ ultra
uit. ubi et terto ñcio enunã
uxorẽ suã apud reginisburch
palaciũ obisse nuper post
natiuitatem dñi comperit.
Karolus aũt quibusdam de
pͥmoribus ex ytalia ad se nõ
uementibus plurib uero
receptis romã ĩuitante p̃p̃a
ab eo cũ gloria magna in
multa et p̃ciosa munera offe¬
rens in imperatorem est unctꝰ
et coronatus. atq imperator
romanorũ est appellatus. Et
nõñ. Iañ. roma exiens papiã
redit. uibi et placitũ suum
habuit. et bosone uxoris sue
fratre duce ip̃ius terre cõsti¬
tuto et corona ducali ornato
cũ collegis eius quos idem
dux expetiit in eodem regno
relictis per montem ioius. et
per monasteriũ sancti mauri¬
cii rediens ut pascha dñ
apud monasteriũ scc̃i dyonisii
celebrare ualeret iter accele¬

Expanded text:
cum suo exercitu idem regnum cum suo exercitu idem regnum pessumdedit; sicque nativitatem Domini in Attiniaco agens, per placitamenta primorum, regni Karoli et per Treverorum civitatem transiens, ad palatium ultra it. Ubi et certo nuncio, Emmam, uxorem suam apud Reginisburg palatium obiisse nuper post nativitatem Domini, comperit. Carolus autem, quibusdam de primoribus ex Italia ad se non venientibus, pluribus autem receptis, Romam invitante Papa ab eo cum gloria magna in multa et pretiosa munera offerens, in imperatorem unctus et coronatus, atque Romanorum imperator appellatus est; et Nonas Januarii Roma exiens, Papiam rediit, ubi et placitum suum habuit, et Bosone, uxoris suae fratre, duce ipsius terrae constituto et corona ducali ordinato, et collegis ejus quos idem dux expetiit, in eodem regno relictis, per montem Jovis et per monasterium sancti Mauricii rediens, ut pascha Domini apud monasterium sancti Dionysii celebrare valeret, iter accele
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmogenitũ in suũ suscipere
regnũ. Genuit et aliũ filiũ
quem baptizatũ uocauit
clodomirũ. Quo egrotante
rex cõuigem cepit increpare
dicens. Et hic p̃p̃ suꝑstitõem
uestrã. deorũ incurret offensã
Sed orante regina puero
salus est restituta.

Expanded text:
primogenitum in suum suscipere primogenitum in suum suscipere regnum. » Genuit et alium filium, quem baptizatum vocavit Clodomirum. Quo aegrotante, rex conjugem coepit increpare, dicens: « Et hic propter superstitionem vestram deorum incurret offensam. » Sed, orante regina, puero salus est restituta.
Abbreviated transcription (Latin):
egrediũt᷑. francorũ repetẽtes
solũ. Hoc illa cernẽs dixisse
fertur. Grãs tibi inqͥt sũme
deus refers ꝙ miciũ uĩdicte
paterne necis conspicio Nam
gũdebaldus rex patrẽ eius
infandissima ꝑmierat morte
ut post in sequẽtib demõstra¬
bitur. Porro rex clodoueus
in suessionis ciuitate iipcias
cũ magna celebrãs gloria
sepedictã chlotildem dixxit
uxorem. Hec fidelis infideli
iuĩcta iuro eũ ad fidẽ ꝑduce
conabat᷑. At ip̃e ideni agere
posse negabat. ritũq et
morẽ francis assuetum se
nolle deserere testabatur.
na puerũ natũq ꝑdu¬
xit ad baptismũ quẽ uocauit
ingonirũ. Qui in albis positꝰ
spm̃ exalans uite tr̃ãsmissus
est ꝑꝑetue. Pro qua re rex
muna repletus indignatõe
dixit regnie. Quia inquit
puer in dei uestri baptizatꝯ
est noĩe. dii nostri illũ p̾nti
luce fraudauerũt. Cui regnia.
Grãs ago ait oipotenti deo
qui dignatus est ex meo uto

Expanded text:
egrediuntur Francorum repetentes egrediuntur Francorum repetentes solum. Hoc illa cernens dixisse fertur: « Gratias tibi, inquit, summe Deus, refero, quod initium vindictae paternae necis conspicio. » Nam Gundebaldus rex patrem ejus infandissima peremerat morte, ut post in sequentibus demonstrabitur. Porro rex Clodoveus, in Suessionis civitate nuptias cum magna celebrans gloria, saepedictam Clotildem duxit uxorem. Haec fidelis infideli conjuncta viro eum ad fidem perducere conabatur. At ipse id agere posse negabat, ritumque et morem Francis assuetum se nolle deserere testabatur. na puerum natumque perducit ad baptismum, quem vocavit Ingomirum. Qui in albis positus spiritum exhalans vitae transmissus est perpetuae. Pro qua re rex, nimia repletus indignatione, dixit reginae: « Quia, inquit, puer in Dei vestri baptizatus est nomine, dii nostri illum praesenti luce fraudaverunt. » Cui regina: « Gratias ago, ait, omnipotenti Deo, qui dignatus est ex meo utero
Abbreviated transcription (Latin):
pit reniti nõ poteris. quin
potiꝰ legatis eam tradere
maturabis. Burgũdiones
nãq om̃s plus concilus ꝙͣ
armis tutant᷑ rempublicam
Inquisita puella fatet᷑ supra
memorata se suscepisse dona
regis q copulã mẽte uelle cu¬
pida. Gundebaldus licet ĩuitꝰ
clodouei eani tradidit legatis
nichil ei de suis tribuẽs thesau¬
ris postmodũ tñ opere et
industria aureliam pars
maxima ex ipis cessit dñio
clodouei. Unde cũ clodoueus
regnũ suũ usq secanã atq
postinodũ usq ligerim fluui¬
os ampliasset mliduñ castrũ
eidem aureliano cũ totius
ducatu regionis iuire bñfi¬
cii concessit.
Usceptam gͦ sepedictus
aurelianꝰ chrotildem deducere
festinabat ad regem. Que fimb
appropians regni sui patrui
imperat francis qui secum
erãt ut predam capiant
iicendia q uillarũ in regno
burgũdie faciant Nec mora
illi haud secus ac iussi fuerãt
ꝑficiũt. Iniecto q circiuiacẽtib
uillis incendio auersa qz

Expanded text:
pit, reniti non poteris; quin pit, reniti non poteris; quin potius legatis eam tradere maturabis. Burgundiones namque omnes plus consiliis quam armis suam tutantur rempublicam. » Inquisita puella fatetur supra memorata se suscepisse dona, regisque copulam mente velle cupida. Gundebaldus, licet invitus, Clodovei eam tradidit legatis, nihil ei de suis tribuens thesauris. Postmodum tamen, opere et industria Aureliani, pars maxima ex ipsis cessit dominio Clodovei. Unde cum Clodoveus regnum suum usque Sequanam, atque postmodum usque Ligerim fluvios ampliasset, Milidunum castrum eidem Aureliano, cum totius ducatu regionis, jure beneficii concessit. Susceptam ergo saepedictus Aurelianus Clotildem deducere festinabat ad regem. Quae finibus appropians regni sui patrui, imperat Francis qui secum erant ut praedam capiant, incendiaque villarum in regno Burgundiae faciant. Nec mora: illi haud secus ac jussi fuerant perficiunt, injectoque circumjacentibus villis incendio aversaque
Abbreviated transcription (Latin):
aurelianũ ad regẽ dirigit
gundebaldũ ut sponsã reqͥrat
suam mipciali federe sibi
copulandã Qui regẽ adiens
Burgũdionũ mãdata ei
depromit regis francorũ.
Ille se nestire fatetur que eiꝰ
sit sponsa. nec se ulla posse
dare responsa. Sed tͥ inquit
cauendũ ne publica affectꝰ
cõtumelia ex hac pellaris
aula. qui nr̃a aduenisti explo¬
ratũ regna. Cui legatus.
Hec inquit mandat dñs tuꝰ¬
Si uis mͣ chrotildem mẽa
reddere sponsani locũ designa
quo eam recepturꝰ adueniam
At ip̃e miratus ꝙ neptem
suam peteret clodoueus cõuo¬
catis regni pͥmoribus cõciliũ
cũ eis habuit quid ẽẽt facturꝰ
Qui francorũ ueriti aĩositatẽ
ne in burgũdiam pararent
expeditionẽ si eorũ regi meme¬
rata nõ traderet᷑ puella
talia suo pͥncipi dedere cõcilia
Requirat inqͥũt dñs noster
quid puelle desideret ammꝰ
et utrũ eidem regi francoꝵ
Delatus fuerit amilus. Quod
si est ut hoc illa uelit, et forte
iam sponsalia et munera susce¬

Expanded text:
Aurelianum ad regem dirigit Gundebaldum, ut sponsam requirat suam, nuptiali foedere sibi copulandam. Qui, regem adiens Burgundionum, mandata ei depromit regis Francorum. Ille se nescire fatetur quae ejus sit sponsa, nec se ulla posse dare responsa. « Sed tibi, inquit, cavendum ne publica affectus contumelia ex hac pellaris aula, qui nostra advenisti exploratum regna. » Cui legatus: « Haec, inquam, mandat dominus tuSi vis mihi Clotildem meam reddere sponsam, locum designa quo eam recepturus adveniam. » At ipse miratus quod neptem suam peteret Clodoveus, convocatis regni primoribus, consilium cum eis habuit quid esset facturus. Qui Francorum veriti animositatem, ne in Burgundiam pararent expeditionem, si eorum regi memorata non traderetur puella, talia suo principi dedere consilia: « Requirat, inquiunt, dominus noster quid puellae desideret animus, et utrum eidem regis Francorum delatus fuerit annulus. Quod si est ut haec illa velit, et forte jam sponsalia munera susce
Abbreviated transcription (Latin):
discooperiret. tegulasqz ex ere
factas exinde aufferret. easqz
cũ aliis ornamẽtis cõstãtino¬
polim tnͣsmitteret. Qui tamẽ
ubi siciliam attigit meritũ
tantarũ iniquitatũ p̃ciũ luit.
Nam eiusdem insule incolas
calabrieq ac sardinie atq
affrice afflictionib tam gra¬
uissimis attriuit ut uxores
a maritis. et filii a parẽtib
separati durã cogerent᷑ ꝓpeti
ẜuitutem. Itaq imperator suis
ꝙͣ hostib infestior a militib
eius seuiciam execrãtib iñ
balneo interficit᷑ Postꝙͣ mer̃¬
tius in sicilia tyr̃amdem c̃õ¬
x. et uii. ãins romani tenuit
gubernacula imꝑii. Sane pr̃is
eus tp̃ibus iitalianus papa
theodorũ arep̃m et adriam̃
abbem in britama direxit
ad corroborandam quã beatꝰ¬

Expanded text:
discooperiret, tegulasque ex aere discooperiret, tegulasque ex aere factas exinde auferret, easque cum aliis ornamentis Constantinopolim transmitteret. Qui tamen, ubi Siciliam attigit, meritum tantarum iniquitatum praemium luit. Nam ejusdem insulae incolas, Calabriaeque ac Sardiniae, atque Africae, afflictionibus tam gravissimis attrivit ut uxores a maritis et filii a parentibus separati duram cogerentur perpeti servitutem. Itaque imperator, suis quam hostibus infestior, a militibus ejus saevitiam exsecrantibus in balneo interficitur. Post quem Mezentius in Sicilia tyrannidem arrs, XVII annis Romani tenuit gubernacula imperii. Sane patris ejus temporibus, Vitalianus papa Theodorum archiepiscopum et Adrianum abbatem in Britanniam direxit, ad corroborandam, quam beat
Abbreviated transcription (Latin):
cõstantinꝰ augustus qui et
constans dictus est longobar¬
dos italia pellere cupiens
tͣnsieato adriatico mari bo¬
neuentũ obsedit. unde subito
aduentu grimoaldi t̾ritus
discessit relicto cũ exertitu
quodam ex optimatib noĩe
saburro. qui cũ grimoaldo
p̾lio conflixit. Cũt unus
e longobardis uocabulo am¬
longus qui regiũ comtũ so¬
litus erat fr̃e ferre. quenidami
greculũ eodem comto ꝑcussũ
e sella egutatoria suꝑ caput
suũ eleuãs reliquos ꝑterresti¬
ttos fugere compulit. Talia
agnostens imperator iacũ¬
diam corde conceptã in suos
hoc est romanos cõuertit.
mox q romã ꝑtendit. Et
a iutaliano papa honorifice
susceptus pͥmo quidem die
optulit beato petro palliun
auxo textũ. In crastinũ uoo
et per .xii. contmuos dies
quibus ibi resedit omnia q̃
fuerãt antiquitus in orna¬
mentũ ciuitatis ex ere ĩsti¬
tuta deponi iussit. in tantũ
ut etiam basilica beate marie
pantheon antiquitꝰ uocatam

Expanded text:
Constantinus Augustus, qui et Constantinus Augustus, qui et Constans dictus est, Longobardos Italia pellere cupiens, transmeato Adriatico mari, Beneventum obsedit. Unde subito adventu Grimoaldi territus, discessit, relicto cum exercitu quodam ex optimatibus nomine Saburro, qui cum Grimoaldo praelio conflixit. Tunc unus e Longobardis, vocabulo Amalongus, qui regium contum solitus erat ferre, quemdam Graeculum eodem conto percussum, e sella equitatoria super caput suum clevans, reliquos perterrefactos fugere compulit. Talia agnoscens imperator, iracundiam corde conceptam in suos hoc est Romanos convertit, moxque Romam pertendit, et a Vitaliano papa honorifice susceptus, primo quidem die obtulit beato Petro pallium auro textum, in crastinum vero, et per XII continuos dies quibus ibi resedit, omnia quae fuerant antiquitus in ornamentum civitatis ex aere instituta, deponi jussit. In tantum ut etiam basilicam Beatae Mariae  Pantheon antiquitus vocatam
Abbreviated transcription (Latin):
Agoberto igit᷑ pacifice
apud gallias regnãte
longobardis grimoaldus pe¬
rat. qui extincto godiberto
ariꝑti regis filio et eus fre
tuuis ad huc infans ducebat
ut dictũ est octiderat Euꝯ
freo tasonem ac cocone gre¬
gorius romanorũ patritiꝯ
n ciuitate opitergiũ dolosa
fiaude peremnit. Nã ꝓmittene
tasoni ꝙ barbã eius pcidens
uixta morẽ antiquorũ eam
sibi adoptaret in fili ad se
fidelũt. Ingredientiq urteni
portas post tergũ Naudi
Scipiens milites armatos
qui eũ int̃ficerent direxit
Quod ub qui ingressi erãt
uĩaduerterũt ultimũ sib
taale dicentes ꝑ plateas ciui¬
tntis dispersi obuios quoq
trutdibant. maximna q edita
trage tandem pauci a plurib
rius itaq qui se sposponderat
barbam tasom abscisurũ. nõ
solũ barbã uerũ etiam ampu¬
tauit ei caput. Uerũtamen
ne ꝑuirus diceret᷑ barbe quoq
sũmitatẽ inaniter precidit
Quapp̃ grimoaldus regno
potitus opitergiũ funditꝰ
euertit.in ultione fratrũ

Expanded text:
agoberto igitur pacifice apud Gallias regnante, Longobardis Grimoaldus praeerat, qui exstincto Godiperto Ariperti regis filio, et ejus fratre tivus adhuc puer ducebatur ut dictum est occiderat. Cujus fratres Tasonem ac Caconem, Gregorius Romanorum patricius, in civitate Opitergium dolosa fraude peremit. Nam promittens Tasoni quod barbam ejus praescindens, juxta morem antiquorum, eum sibi adoptaret in filium, cumt. Ingredientique urbem portas post tergum claudi praecipiens, milites armatos qui eum interficerent direxit. Quod ubi qui ingressi erant animadverterunt, ultimum sibi vale dicentes, per plateas civitatis dispersi obvios quosque trucidabant. Maximaque edita strage, tandem pauci a pluribus rius itaque qui spoponderat se barbam Tasoni abscissurum, non solum barbam, verum et amputavit ejus aput Verumtamen ne parjurus diceretur, barbae quoque summitatem inaniter praecidit. Quapropter Grimoaldus regno potitus, Opitergium funditus evertit in ultionem fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
Ot tp̃e mauriciꝰ impe¬
rator chil deberto regi
francorũ qͥnquagnnta nulia so¬
lidos ꝑ legatos suos ea uel
maxĩe direxit gr̃a ut cũ ex¬
ercitu sup̃ longobardos irruerẽt
eos q ytalia pelleret. Qui ml
moratus cũ ĩnimera frãtoꝵ
multitudĩe ytaliam subito
ĩtroiuit. longobardi uero cõse¬
rende manꝰ spem abicientes¬
secũ misere urbiũ et mfcur¬
rentibus legatis oblatis q
muneribus pactũ cũ childe¬
berto fecerũt. Quo ad gallias
remeante cognito imperator
mauricius quia cũ longobardis
fedus inisset solidos quos en
ob longobardorũ expulsionem
dederat repetere cepit. At ille
suarũ uiriũ potencia fretus
pro hac re nec responsĩ red¬
dere uoluit

Expanded text:
tempore, Mauricius imperator Childeberto regi Francorum quinquaginta millia solidorum per legatos suos ea vel maxime direxit gratia ut cum exercitu supra Longobardos irrueret eosque Italia pelleret. Qui, nil moratus, cum innumera Francorum multitudine Italiam subito introivit. Longobardi vero conserendae manus spem abjicientesse commisere urbium, et, intercurrentibus legatis oblatisque muneribus, pactum cum Childeberto fecerunt. Quo ad Gallias remeante, cognito imperator Mauricius quod cum Longobardis foedus iniisset, solidos, quos ei ob Longobardorum expulsionem dederat, repetere coepit. At ille, suarum virium potentia fretus, pro hac re nec responsum reddere voluit
Abbreviated transcription (Latin):
Exto ydus Iulii cõue¬
mentib epĩs lecta
est epła apłici de dampnatõe
formosi ep̃i. gregorii nomẽco¬
latoris/ et consensientiũ eis
et p̃sentata sũt imꝑatori ab
apłico missa dona. Inter que
fuerũt precipua sceptrũ et
baculus aureus. Sed et impe¬
ratrici dona sũt ab eo missa
pallia et armille cũ gẽmis. et
sic soluta est synodus ĩ illa die

Expanded text:
5. Idus Iulii convenientibus episcopis, lecta est epistola apostolici de dampnatione Formosi episcopi, Gregorii nomencolatoris et consentientium eis, et praesentata sunt imperatori ab apostolico transmissa dona, inter quae fuerunt praecipua sceptrum et baculus aureus. Sed et imperatrici dona sunt ab eo missa, pallia et armilla cum gemmis. Et sic soluta est synodus in illa die
Abbreviated transcription (Latin):
retinere uideret᷑ in minorem
conflauit. Qͣuare pͥncepg
Qua re pͥnceps perspecta. lau¬
datũ illũ atq remuneratũ
palacii iubet incolere domicilia.
Sed de his ista sufficiant

Expanded text:
retinere videretur, in minorem conflavit. Qua re princeps perspecta, laudatum illum ac remuneratum, palatii jubet incolere domicilia. Sed de his ista sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
Nno xiiii ͦ regñãte da¬
goberto sadregisilus
dux aquitanorũ aquibusdã
hõibus gladiatorio aduersꝯ
eũ aĩo insurgẽtibus truci¬
datus est gladio. Hic est
sadregisilus quem a dagobto
adhuc in puericie ãns con¬
stituto suꝑior declarauit
ẜmo flagellis cesum barbe
rasione deturpatũ. Cuius
filii cũ ultores potuissent
fieri effusi sangĩs paterni
maluerũt uiuere desides ac
ociosi ꝙ purgendo armis
homitidas cruorẽ exigere
int̾fecti. Idcirco in publico fr̃a¬
corũ cõuentu a quibusdam
proceribus scdm̃ leges roma¬
nas que sentiũt a paterna

Expanded text:
nno XIII regnante Dagoberto, Sadregisitus dux Aquitanorum a quibusdam hominibus, gladiatorio adversus eum animo insurgentibus, trucidatus est. Hic est Sadregisilus, quem a Dagoberto, adhuc in pueritiae annis constituto, superior declaravit sermo et flagellis caesum et barbae rasione deturpatum. Cujus filii, cum ultores potuissent fieri effusi sanguinis paterni, maluerunt vivere desides ac otiosi quam, perurgendo armis homicidas, cruorem exigere interfecti. Idcirco in publico Francorum conventu, a quibusdam proceribus secundum leges Romanas quae sanciunt, a paterna
Abbreviated transcription (Latin):
costituerũt. Ea tñ que gũtrãno
regi euenerãt ab ip̃o utilitatib
dei ecclĩaꝵ distributa sũt.Enĩ¬
uero oblatus est ei ex familia
iani dicti pͥncipis inter memo¬
rata encema homo tã ĩmẽsi
corporis ut aliorũ statũ hom
trũt excederet mẽsum pedũ.
O tpe auchari suꝑ lõgo

Expanded text:
tuerunt. Ea tamen quae Guntranno regi evenerant, ab ipso utilitatibus Dei ecclesiarum distributa sunt. Enimvero oblatus est ei ex familia jam dicti principis, inter memorata xenia, homo tam immensi corporis ut aliorum statum hominum trium excederet mensura pedum. Eo tempore, Authari super Longo