comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& plane sapientum. Ex cadem tirbe
humilem homunculũ apulucre & ra¬
dio excitabo qui multis annis post fu¬
it archimedem. cuius ego questor ig¬
noratum absiracusanis cum ẽẽ om̃i¬
no negarent septum undiq ce uesti¬
tum ueprib ⁊ dumetis indagaui se¬
pulcrhum. tenebameni quosdam
senariolos quos in eius monum̃to
eẽ scriptos acceꝑam. qui declarabãt
in summo sepulcrho pheram ẽẽ po¬
sitam cum cilindro. Ego autem cũ
om̃ia conlustrarem ocłis. est enĩ ad
portas segragianas magna frequen¬
tia sepulcrhoꝵ. animum auerti co¬
lumellam ñ multum e dumis eminẽ¬
tem in qua merat pherȩ figura ⁊cy.¬
lindri. atq ego statim siracusanis
erant autem principes mecum dixi
me illud ipsum arbitrari eẽ quod q̃¬
rerem inmusicũ. falcib multi pur¬
garunt &e aperuerunt locum quo
cum patefactum eẽt aditus ad aduer¬
sam basim accesfimus. Apparebat epi¬
gramina ex eis posteriorib partibus

Expanded text:
et plane sapientium: ex eadem urbe et plane sapientium: ex eadem urbe humilem homunculum a pulvere et radio excitabo, qui multis annis post fuit, Archimedem. cuius ego quaestor ignoratum ab Syracusanis, cum esse omnino negarent, saeptum undique et vestitum vepribus et dumetis indagavi sepulcrum. tenebam enim quosdam senariolos, quos in eius monumento esse inscriptos acceperam, qui declarabant in summo sepulcro sphaeram esse positam cum cylindro. ego autem cum omnia conlustrarem oculis—est enim ad portas Agragantinas magna frequentia sepulcrorum—, animum adverti columellam non multum e dumis eminentem, in qua inerat sphaerae figura et cylindri. atque ego statim Syracusanis— erant autem principes mecum—dixi me illud ipsum arbitrari esse, quod quaererem. inmissi cum falcibus multi purgarunt et aperuerunt locum. quo cum patefactus esset aditus, ad adversam basim accessimus. apparebat epigramma exesis posterioribus partibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem suum liberaret p̾sto fuisset ad
horam mortis destinatam. utinã ego
inquit tertius uobis amicus ascribe¬
rer. quam huic erat miserum care¬
re consuetudine amicoꝵ societate
uictus sermone om̃ino familiari.
homini p̃sertim docto apuero & ar¬
tib ingenuis erudito. Musicoꝵ u̾o
ꝑ studiosum. poetam etiam tragi¬
cum. quam bonũ. nichil adrem. in
hoc enim genere nescio quo pacto
magisquam in aliis suum cuiq
pulcrum ẽ. Adhuc neminem co¬
gnoui poetam &e michi fuit cum a¬
quinio amicicia qui sibi ñ optumꝰ
uideretur. sic se res habet. te tua me
delectant tnea. s tit ad dionisium re¬
deamus om̃i cultu &e uictuhumano
carebat. & uiuebat cum fugitiuis cũ
facmnorosis cum barbaris neminem
qui aut lib̾tate dignus ẽẽt aut uelloe
omĩno liber ẽẽ sibi amicum arbitra¬
batur. Nonego iam cum huius uita qͣ
tetrius miserius detestabilius excogita¬
re nichil possum platonis aut architȩ
uitam compabo doctorum hominũ

Expanded text:
dem suum liberaret, praesto fuisset ad dem suum liberaret, praesto fuisset ad horam mortis destinatam, utinam ego inquit tertius vobis amicus adscriberer! quam huic erat miserum carere consuetudine amicorum, societate victus, sermone omnino familiari, homini praesertim docto a puero et artibus ingenuis erudito, musicorum vero perstudioso; poëtam etiam tragicum—quam bonum, nihil ad rem; in hoc enim genere nescio quo pacto magis quam in aliis suum cuique pulchrum est; adhuc neminem cognovi poëtam et mihi fuit cum Aquinio amicitia, qui sibi non optumus videretur; sic se res habet: te tua, me delectant mea—sed ut ad Dionysium redeamus: omni cultu et victu humano carebat; vivebat cum fugitivis, cum facinerosis, cum barbaris; neminem, qui aut libertate dignus esset aut vellet omnino liber esse, sibi amicum arbitrabatur. Non ego iam cum huius vita, qua taetrius miserius detestabilius excogitare nihil possum, Platonis aut Archytae vitam comparabo, doctorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
pulis extruebantur fortunatus sibi
damocles uidebatur. In hoc medio ap¬
paratu. fulgentem gladium elacu¬
nari sȩta equina aptũ demitti uissit.
ut impenderet illius beati ceruicib.
Itaq nec pulcros illos ministratores
aspiciebat. nec plenum artisargen¬
tum nec manum porrigebat in men¬
sam. Iam ipse defluebant coronȩ. de¬
niq exorauit tirannum. ut abire li¬
ceret. quodiam beatus nollet ẽẽ. Sat̾i¬
ne uidetur declarasse dionisius ni¬
chil eẽ ei beatum cui semꝑ ꝑaliquis
terror impendeat. Atq ei ne integrũ
quidẽ erat ut ad iusticiã remigrarce
cunb libertatem &e iura redderet:
His enim se adulescens in ꝓuida ȩta¬
te irretierat erratis eaque cominise¬
rat ut saluus ẽẽ non posset si sanus
eẽ cepisset. quantoꝑe uero amicicias
desideraret quarum infidelitatem
extimescebat. declarauit inpytago¬
reis duob illis quorum cum alterũ
uadem mortis accepisset alterũ ua¬

Expanded text:
pulis extruebantur. fortunatus sibi pulis extruebantur. fortunatus sibi Damocles videbatur. in hoc medio apparatu fulgentem gladium e lacunari saeta equina aptum demitti iussit, ut impenderet illius beati cervicibus. itaque nec pulchros illos ministratores aspiciebat nec plenum artis argentum nec manum porrigebat in mensam; iam ipsae defluebant coronae; denique exoravit tyrannum, ut abire liceret, quod iam beatus nollet esse. satisne videtur declarasse Dionysius nihil esse ei beatum, cui semper aliqui terror impendeat? atque ei ne integrum quidem erat, ut ad iustitiam remigraret, civibus libertatem et iura redderet; is enim se adulescens inprovida aetate inretierat erratis eaque commiserat, ut salvus esse non posset, si sanus esse coepisset. Quantopere vero amicitias desideraret, quarum infidelitatem extimescebat, declaravit in Pythagoriis duobus illis, quorum cum alterum vadem mortis accepisset, alter, ut va
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit grauius inuita. Qnem cm̃
uehem̃ter amarat occiderat sic di¬
strauntur incontrarias partis in¬
potentium cupiditates cum huic
obsecutus sis illi est repugnandũ.
Quanquam hic quidem tirannus
ipse iudicauit quam cẽt beatus.
Namcum quidã ex eius assentato¬
rib damocles commemoraret in
sermone copias eius. opes maiesta¬
tem dominatus rerũ abundanti¬
am magnificentiã edium regiarũ
negaretq unquam beatiorem quen¬
quam fuisse. Uisne igitur inquit õda¬
mocle qm̃ te hec uita delectat ipse e¬
andem degustare & fortunam expe-¬
riri meam: cum se ille cuꝑe dixisset.
collocari uissit hominem in aureo le¬
cto strato pulcherrimo textili stragło
magnificis oꝑib picto. ab acosq con¬
pluris ornauit argento auroq cȩlato.
Tum ad m̃sam eximia forma pueros
delectos uissit consistere. eosq nutum
illuis intuentis diligent ministrare.
Aderant unguenta coronȩ incendebã¬
tur odores. Mensȩ conquisitissimis e¬

Expanded text:
tulerit in vita. Quem enim tulerit in vita. Quem enim vehementer amaret, occiderat. Sic distrahuntur in varias partes; impotentium cupidobsecutus sis, illi est repugnandum. Quamquam hic quidem tyrannus ipse iudicavit, quam esset beatus. nam cum quidam ex eius adsentatoribus, Damocles, commemoraret in sermone copias eius, opes, maiestatem dominatus, rerum abundantiam, magnificentiam aedium regiarum negaretque umquam beatiorem quemquam fuisse, visne igitur inquit, o Damocle, quoniam te haec vita delectat, ipse eam degustare et fortunam experiri meam? cum se ille cupere dixisset, conlocari iussit hominem in aureo lecto strato pulcherrimo textili stragulo, magnificis operibus picto, abacosque compluris ornavit argento auroque caelato. tum ad mensam eximia forma pueros delectos iussit consistere eosque nutum illius intuentis diligenter ministrare. aderant unguenta coronae, incendebantur odores, mensae conquisitissimis e
Abbreviated transcription (Latin):
psis cum iam eẽnt adultȩ. ferrum
remouit instituitq ut candentib
iuglandium putaminib barbam
sibi & capillum adurerent. Cumq
duas uxores haberet aristomachẽ
ciuem suam doridem autẽ locrensẽ
sic noctu ad eas uentitabat ut om̃ia
specularetur & ꝑscrutaret᷑ ante &
cum fossa lata cubicularis lecto
circundedisset eiusq fosse transitũ
ponticulo ligneo conuinxisset eum
ipsum cum forem cubiculi clause¬
rat detorquebat. idemq cum in cõ¬
munib congestis consistere non
auderet contionari ex turri alta
solebat. Atq is cum pila ludere¬
uellet. studiose enim id factitabat.
Tunicamq poneret adulescentulo
quem amabat tradidisse gladium
dicitur. Hic cum quidam famili¬
aris locans dixisset huic quidem
certe uitam tuã committis. arri¬
sissetq adulescens utruq uissit
int̾fici. alterum quia uia demon¬
strauisser interimendi fui. alterũ
quia dictum id risu apꝓbauisset.
atq eo facto sic doluit nichil aut

Expanded text:
psis, cum iam essent adultae, ferrum psis, cum iam essent adultae, ferrum removit instituitque, ut candentibus iuglandium putaminibus barbam sibi et capillum adurerent. cumque duas uxores haberet, Aristomachen civem suam, Doridem autem Locrensem, sic noctu ad eas ventitabat, ut omnia specularetur et perscrutaretur ante. et cum fossam latam cubiculari lecto circumdedisset eiusque fossae transitum ponticulo ligneo coniunxisset, eum ipsum, cum forem cubiculi clauserat, detorquebat. idemque cum in communibus suggestis consistere non auderet, contionari ex turri alta solebat. atqveller studiose enim id factitabat tun camque poneret, adolescentulo, quem amabat, tradidisse gladium dicitur. Hic cum quidam familiaris iocans dixisser. Huic quidem certe vitam ruam committis, atrisisserque adolescens: urrumque iussit interfici: alterum, quia viam demonstravisset interemendi sui: alterum, quia id dictum tisu approbavisset. Atque eo facto sic doluit, ut nihil gravius
Abbreviated transcription (Latin):
acrem:⁊industrium. eundem tamen
maleficum natura ⁊ imustũ. Ex quo
om̃ib bene ueritatem intuentib ui¬
deri necesse ẽ miserrimũ. Carnĩ ipsa
que concupierat ne tum quidẽ cum
omia. se posse censebat consequebat᷑.
Qui cumeĩt parentib bonis atq ho¬
nesto loco natus & si id quidem aliꝰ
alio modo tradidit ab undaretq ei
equalium familiaritatib & consu¬
etudine ꝓpinquorum. Haberet &e
more greciȩ quosdam adulescentis
amore coniunctos. Credebat corũ
nemini s his quos ex familiis lo¬
cupletum seruos delegerat quib
nom̃ seruitutis ipse detraxerat &
quib dam conuenis ⁊ feris barba¬
ris corꝑis custodiam cõmittebat
Ita ꝓpter iniustam dominatus cu¬
piditatem in carcerem quodãmͦ
ipse se incluserat. Qumetiam ne
tonsori collum committeret ton¬
dere filias suas docuit. ita sordido¬
atq ancillari artificio regie uirgines
ut tonstricule tondebant barbam &e
capillum patris. Et tamen abhis i¬

Expanded text:
acrem et industrium, eundem tamen acrem et industrium, eundem tamen maleficum natura et iniustum; ex quo omnibus bene veritatem intuentibus videri necesse est miserrimum. ea enim ipsa, quae concupierat, ne tum quidem, cum omnia se posse censebat, consequebatur. qui cum esset bonis parentibus atque honesto loco natus—etsi id quidem alius alio modo tradidit—abundaretque et aequalium familiaritatibus et consuetudine propinquorum, haberet etiam more Graeciae quosdam adulescentis amore coniunctos, credebat eorum nemini, sed is quos ex familiis locupletium servos delegerat, quibus nomen servitutis ipse detraxerat, et quibusdam convenis et feris barbaris corporis custodiam committebat. ita propter iniustam dominatus cupiditatem in carcerem quodam modo ipse se incluserat. quin etiam ne tonsori collum committeret, tondere filias suas docuit. ita sordido ancillarique artificio regiae virgines ut tonstriculae tondebant barbam et capillum patris. et tamen ab is i
Abbreviated transcription (Latin):
Utrum tandem beatior .c. marius tũ
cum cimbricȩ uictorie. głam cum col¬
lega catullo cõmmnunicauit penc al¬
tero lelio. Nam huic illi duco similli¬
mum an cum ciuili bello uictor iratꝰ
ne cessariis catulli dep̃cantib ñ semel
respondit s sepe moriatur in quo bea¬
tior ille qui huic nefariȩ uoci paruit.
quam is qui tam scelerate imꝑauit.
Nam cum accipere quam facere p̃s¬
tat inuiriam tum morti iam ipsi ad¬
uentanti paulum ꝓcedere obuiam qͦd
fecit catullus quam quod marius.
talis uiri interitus ex suos obrucre
consulatus. & contaminare extremũ
tempus ȩtatis. Duodequadraginta
annos tyrannus siracusanoꝵ fuit
dyonisius. Cum quinq & uiginti na¬
tus annos dominatũ occupauisset.
qua pulcritudine urbem quib aut̃
opib p̾ditam seruitute opp̃ssam te¬
nuit ciuitatem. Atqui de hoc homi¬
ne abonis auctorib sic scriptũ accepi¬
mus. summam fuisse eius inuictu tẽ¬
ꝑantiam. In rebq gerundis uirum

Expanded text:
utrum tandem beatior C. Marius tum, utrum tandem beatior C. Marius tum, cum Cimbricae victoriae gloriam cum collega Catulo communicavit, paene altero Laelio—nam hunc illi duco simillimum—, an cum civili bello victor iratus necessariis Catuli deprecantibus non semel respondit, sed saepe: moriatur? in quo beatior ille, qui huic nefariae voci paruit, quam is, qui tam scelerate imperavit. nam cum accipere quam facere praestat iniuriam, tum morti iam ipsi adventanti paulum procedere ob viam, quod fecit Catulus, quam quod Marius, talis viri interitu sex suos obruere consulatus et contaminare extremum tempus aetatis. Duodequadraginta annos tyrannus Syracusanorum fuit Dionysius, cum quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset. qua pulchritudine urbem, quibus autem opibus praeditam servitute oppressam tenuit civitatem! atqui de hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum accepimus, summam fuisse eius in victu temperantiam in rebusque gerundis virum
Abbreviated transcription (Latin):
no populo repulsam fert.Suffragiis¬
p̃teritur. S tamen utrum malles te
si potestas eẽt semel ut lelium confu¬
lem an ut cinnamquat̃. Non dubito
tu quid responsurus sis. Itaq uideo
cui committam non quenuis hoc idẽ
int̾rogarem. Responderet enĩ alius for
nere. s unum diem cinne multorum
&e claroꝵ inroꝵ totis ȩtatib Lelius si di¬
gito quem attigisset penas dedisset. At
cymnia collegȩ sui consulis. GN. octa¬
uii pcidi caput uissit .p. crassi .l. cesa¬
ris nobilissimoꝵ hominum quorũ
uirtus fuerat domi militiȩq cogni¬
ta .i. antonii omĩum eloquentis¬
simi quos ego audierim .C. cesaris
in quo mͥ uidetur specim̃ fuisse hu¬
manitatis salis suauitatis leporis.
Beatus ne igitur quos int̾fecit michi
contra non solum eouidetur miser qͦd
ea fecit. s etiam quod ita se gessit. ut
ea facere ei liceret. ⁊ si peccare nemini
licet. s sermonis errore labimur. Ide
nim dicimus quod cuiq conceditur.

Expanded text:
no populo repulsam fert—sno populo repulsam fert—sed tamen utrum malles te, si potestas esset, semel ut Laelium consulem an ut Cinnam quater? non dubito, tu quid responsurus sis; itaque video, cui committam. non quemvis hoc idem interrogarem; responderet enim alius fortnere, sed unum diem Cinnae multorum et clarorum virorum totis aetatibus. Laelius si digito quem attigisset, poenas dedisset; at Cinna collegae sui consulis Cn. Octavii praecidi caput iussit, P. Crassi L. Caesaris, nobilissimorum hominum, quorum virtus fuerat domi militiaeque cognita, M. Antonii, omnium eloquentissimi quos ego audierim, C. Caesaris, in quo mihi videtur specimen fuisse humanitatis salis suavitatis leporis. beatusne igitur, qui hos interfecit? mihi contra non solum eo videtur miser, quod ea fecit, sed etiam quod ita se gessit, ut ea facere ei liceret etsi peccare nemini licet; sed sermonis errore labimur; id enim licere dicimus, quod cuique conceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
hic autem uincetur ut dixi nec modo
uincetur s etiam seruiet. At nos autẽ
uirtutem semꝑliberam uolumꝰ semp
inuictam que nisi sunt sublata uirtꝰ
est. Atqui simuirtute satis ẽ p̃sidii ad
bene uiuendum satis ẽ etiam ad beate.
Satis est enim certe inuirtute ut fortit
iuuamus. Si fortit etiam ut magno a¬
nimo & quidem ut nulla re unquam
tͣreamus semꝑq simus inuicti. Sequit᷑
ut nichil peniteat. nichil desit. nichil
obstet. Ergo om̃ia ꝓfluent̃ ab solute
prospe. igitur beate.Satis audem uir¬
tus ad fortiter uiuendum pot. satis
gͦ etiam ad beate. ẜtenim ut stulticia
& si adepta est quod concupiuit. Nun¬
quam se tam satis consecutam putat.
Sic sapientia semꝑeo contenta est qͦd
adest neq cam unquam sui penitet.
Simile ne putas. C. lelii unum consula¬
tum fuisse & cum quidem cum repulsa
sicum sapiens & bonus uir qualis ille
fuit. suffragiis p̾teritur ñ populus a
bono consule potitus quam ille abo¬

Expanded text:
hic autem vincetur, ut dixi, nec modo hic autem vincetur, ut dixi, nec modo vincetur, sed etiam serviet; at nos autem virtutem semper liberam volumus, semper invictam; quae nisi sunt, sublata virtus est. Atque si in virtute satis est praesidii ad bene vivendum, satis est etiam ad beate; satis est enim certe in virtute, ut fortiter vivamus; si fortiter, etiam ut magno animo, et quidem ut nulla re umquam terreamur semperque simus invicti. sequitur, ut nihil paeniteat, nihil desit, nihil obstet; ergo omnia profluenter absolute prospere, igitur beate. satis autem virtus ad fortiter vivendum potest; satis ergo etiam ad beate. Etenim ut stultitia, etsi adepta est quod concupivit, numquam se tamen satis consecutam putat, sic sapientia semper eo contenta est quod adest, neque eam umquam sui paenitet. Similemne putas C. Laelii unum consulatum fuisse, et eum quidem cum repulsa si, cum sapiens et bonus vir, qualis ille fuit, suffragiis praeteritur, non populus a bono consule potius quam ille a bo
Abbreviated transcription (Latin):
nam uim ẽẽ inuitus ad miserã uitã
nonne fatendum ẽ. candem ium
untutem ẽẽ ad beatam uitam. cõ¬
trariorutm enĩ contrarias̃ consequẽ¬
tia. quoloco quero quam uim habe¬
at libra illa critolai qui cum ialte¬
ram lancem animi bona imponat.
malteras corporis:⁊ externa tibi ꝓpen¬
dere illamboni lancem putet ut ter¬
ram & maria deprimat. Quid gͦ aut
hunc ꝓhibet aut etiam xenocratem
illum grauissimũ philosophorum
exaggerantem tantope uirtutem
extenuantem cȩtera & abicientem
in untute ñ beatam modo uitam s eti¬
am beatissimam ponere: Quod quidem
nisi fit uirtutum interitus consequet᷑.
Nam inquẽ cadit ȩgritudo incundem
metum cadere necesse ẽ. Est enĩ metus
futurȩ egritudinis sollicita expecta¬
tio. In quem autem metus in eundem
formido. timiditas pauor ignauia. G
ut idem. uincatur int̾dum. nec putet
a se p̾ceptum illud atrei ꝑtinere ꝓmde
ita parent se in uita ut uinci nesciant.

Expanded text:
nam vim esse in vitiis ad miseram vitam, nam vim esse in vitiis ad miseram vitam, nonne fatendum est eandem vim in virtute esse ad beatam vitam? contrariorum enim contraria sunt consequentia. Quo loco quaero, quam vim habeat libra illa Critolai, qui cum in alteram lancem animi bona imponat, in alteram corporis et externa, tantum propendere illam bonorum animi lancem putet, ut terram et maria deprimat. quid ergo aut hunc prohibet aut etiam Xenocratem illum gravissumum philosophorum, exaggerantem tantopere virtutem, extenuantem cetera et abicientem, in virtute non beatam modo vitam, sed etiam beatissimam ponere? quod quidem nisi fit, virtutum interitus consequetur. nam in quem cadit aegritudo, in eundem metum cadere necesse est est enim metus futurae aegritudinis sollicita expectatio; in quem autem metus, in eundem formido timiditas pavor ignavia; ergo, ut idem vincatur interdum nec putet ad se praeceptum illud Atrei pertinere: Proinde i/ta parent se in vi/ta, ut vinci ne/sciant.
Abbreviated transcription (Latin):
autem omna ad beate uiuendum.
Beata igitur uita laudabilis. nec
quicquam sine uirtute laudabile.
Beata igitur uita uirtute conficit᷑.
Atq hoc sic etiam concluditur nec
in misera uita quicquam ẽ p̃dica¬
bile aut gloriandum. nec meaque
nec misera sit nec beata. Et est in
aliqua uita p̃dicabile aliquid &e glori¬
andum. ac pͣse ferendum ut epammõ¬
das consiliis nr̃is laus ẽ attonsa laco-¬
num. Ut affricanus e sole exoriente su¬
pra meotis plaudes nemo ẽ qui fac¬
tis equiꝑare queat. Quod si beata ui¬
ta glorianda ⁊ p̃dicanda ce p̃se feren-¬
da est nichil est aliud quod p̾dicandũ
& p̃se ferendum sit. quib posits in¬
tellegis quid sequatur & quidem nisi
ea uita beata est que est. eadem honesta
sit aliud necesse est melius uita beata.
Quod erit enĩ honestũ certe fatebunt᷑
cẽ melius. ita crit beata uita melius
aliquid. Quo quid potest dici ꝑuer-¬
sius: Quid cum fatentur satis mag¬

Expanded text:
autem omnia ad beate vivendum; autem omnia ad beate vivendum; beata igitur vita laudabilis; nec quicquam sine virtute laudabile: beata igitur vita virtute conficitur. Atque hoc sic etiam concluditur: nec in misera vita quicquam est praedicabile aut gloriandum nec in ea, quae nec misera sit nec beata. et est in aliqua vita praedicabile aliquid et gloriandum ac prae se ferendum, ut Epaminondas: Consiliis nostris laus est attonsa Laconum, ut Africanus: A sole exoriente supra Maeotis paludes Nemo est qui factis aequiperare queat. quod si est, beata vita glorianda et praedicanda et prae se ferenda est; nihil est enim aliud quod praedicandum et prae se ferendum sit. quibus positis intellegis quid sequatur. Et quidem, nisi ea vita beata est, quae est eadem honesta, sit aliud necesse est melius vita beata; quod erit enim honestum, certe fatebuntur esse melius. ita erit beata vita melius aliquid; quo quid potest dici perversius? Quid? cum fatentur satis mag
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sic enĩ princeps ille philosophi¬
e disserebat qualis cuiusq ammi
affectus eẽt talem ẽ. hominẽ. Qua¬
lis autem homo ipse eẽt talem eiẽt
rationem. Rationis autem facta
similia. factis uitam. affectus autẽ
animi in bono uiro laudabilis. Et
uita gͥ laudabilis boni uiri &e ho¬
nesta. Ergo qm̃ laudabilis ex quib
bonoꝵ beatam uitam ẽẽ concludit᷑.
Etenim ꝓdeoꝵ atq hominum fide
parum ne cognitum ẽ suꝑioribus
nr̃is disputationib andelectatio¬
nis & otii consumendi causa locu¬
ti sumus sapientem ab om̃i conci¬
tatione animi quam ꝑturbationẽ
uoco semꝑ uacare semꝑ in animo
eius esse placidissimam pacem. Uir
igitur temꝑatus constans sine me¬
tu sine egritudine sine alacritate
ulla sine libidine nonne beatus at
semꝑ sapiens talis semꝑ gͥ beatus.
Iam uero qui potest uir bonus ñ
adid quod laudabile sit omĩa re-¬
ferre que agit queq sentit refert

Expanded text:
tur. sic enim princeps ille philosophitur. sic enim princeps ille philosophiae disserebat: qualis cuiusque animi adfectus esset, talem esse hominem; qualis autem homo ipse esset, talem eius esse orationem; orationi autem facta similia, factis vitam. adfectus autem animi in bono viro laudabilis; et vita igitur laudabilis boni viri; et honesta ergo, quoniam laudabilis. ex quibus bonorum beatam vitam esse concluditur. Etenim, pro deorum atque hominum fidem! parumne cognitum est superioribus nostris disputationibus, an delectationis et otii consumendi causa locuti sumus, sapientem ab omni concitatione animi, quam perturbationem voco, semper vacare, semper in animo eius esse placidissimam pacem? vir igitur temperatus, constans, sine metu, sine aegritudine, sine alacritate futtili, sine libidine nonne beatus? at semper sapiens talis; semper igitur beatus. Iam vero qui potest vir bonus non ad id, quod laudabile sit, omnia referre, quae agit quaeque sentit? refert
Abbreviated transcription (Latin):
tum acceptumq habendum. Er¬
go etiam dignitas ei tribuenda ẽ.
quod siita est laudabile sit necesse est.
Bonum gͥ om̃e laudabile ex quo efficit᷑
ut quod sit honestum id sit solũ bonũ.
Quod ni ita tenebimus multa erunt
que nobis bona dicenda sint. Omit¬
to diuitias quas cum qui uis quãuis
indignus habere possit inbonis ñ
numero. quod enim est idbonum
non quiuis habere potest. Omitto no¬
bilitatem famamq popularem stul¬
torum imꝓborumq consensu excita¬
tam. Hȩc que sunt minima tam̃bo¬
na dicantur necesse est.Candiduli
dentes uenusti oculi. color suauis.
Lenitudo orationis mollitudo corpo¬
ris easibona ducemus quiderit
iphilosophi grauitate quam in
uolgi opinione stultorumq tur¬
ba quod dicatur aut grauius aut
grandius. At enim eadem stoici
pͣcipua uel ꝓducta dicunt. que
bona isti dicunt illi quidem. s his
uitam beatam compleri negant. hi
autem sus cẽ nullam putant. aut
socratica illa conclusione confirma¬

Expanded text:
tum acceptumque habendum; ertum acceptumque habendum; ergo etiam dignitas ei tribuenda est. quod si ita est, laudabile sit necesse est; bonum igitur omne laudabile. ex quo efficitur, ut, quod sit honestum, id sit solum bonum. Quod ni ita tenebimus, multa erunt, quae nobis bona dicenda sint; omitto divitias—quas cum quivis quamvis indignus habere possit, in bonis non numero; quod enim est bonum, id non quivis habere potest—, omitto nobilitatem famamque popularem stultorum inproborumque consensu excitatam: haec, quae sunt minima, tamen bona dicantur necesse est, candiduli dentes, venusti oculi, color suavis eLe/nitudo ora/tionis, mo/llitudo co/rporis. ea si bona ducemus, quid erit in philosophi gravitate quam in volgi opinione stultorumque turba quod dicatur aut gravius aut grandius? At enim eadem Stoici praecipua vel producta dicunt, quae bona isti. dicunt illi quidem, sed is vitam beatam compleri negant; hi autem sine is esse nullam putant aut, Socratica illa conclusione confirma
Abbreviated transcription (Latin):
te una uitam continere beatam. Nõ
sunt gͥ ea bona dicenda nec habenda
quib abundantem licet ẽẽ miser¬
rimum. An dubitas quin p̾stans
ualetudine uirib forma acerri¬
mis integerrimisq sensib ad de
etiam si lubet ꝑnicitatem & uelo¬
citatem. Da diuitias honores mm¬
ꝑia opes głam si fuerit is qui hȩc
habet inuistus intemꝑans timidꝰ
hebeti ingenio atq nullo dubita¬
bis ne cum miscrum dicere. Qualia
igitur ista bona sunt que qui habe¬
at miserrimus eẽ possit. Uideamꝰ
ne ut aceruus ex sui generis gra¬
nis sic beata uita ex sui similibus
partib effici debeat. Quod si ita ẽ
exbonis que sola honesta sunt ef¬
ficiendum ẽ beatum. Ea mixta ex
dissimilib sierunt honestum ex
his effici nichil poterit. Quod &¬
recto quid poterit beatum intel¬
ligiꝰ Etenim quicquid ẽ quod bo¬
num sit id expetendum ẽ. quod au¬
tem expetendum. id certe apꝓban¬
dum. quod uero apꝓbaris id gra¬

Expanded text:
te una vitam contineri beatam. Non te una vitam contineri beatam. Non sunt igitur ea bona dicenda nec habenda, quibus abundantem licet esse miserrimum. an dubitas quin praestans valetudine, viribus, forma, acerrumis integerrumisque sensibus, adde etiam, si lubet, pernicitatem et velocitatem, da divitias, honores, imperia, opes, gloriam—si fuerit is, qui haec habet, iniustus, intemperans, timidus, hebeti ingenio atque nullo, dubitabisne eum miserum dicere? qualia igitur ista bona sunt, quae qui habeat miserrimus esse possit? Videamus ne, ut acervus ex sui generis granis, sic beata vita ex sui similibus partibus effici debeat. quod si ita est, ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum; ea mixta ex dissimilibus si erunt, honestum ex is effici nihil poterit; quo detracto quid poterit beatum intellegi? Etenim, quicquid est, quod bonum sit, id expetendum est; quod autem expetendum, id certe adprobandum; quod vero adprobaris, id gra
Abbreviated transcription (Latin):
Hec efficere uirtutem ostenderem nͥ
suꝑiorib dieb cẽnt explicata. Atq
cum ꝑturbationes animi miseriã
sedationes autem uitam efficiant
beatam. Duplexq ratio pturbatio¬
nis sit quod egritudo & metus in
malis opinatis. in bonorũ autem
errore leticia gestiens libidoq uer-¬
setur. Cum omĩa cum consilio oe ra¬
tione pugnent iis tutam grauib
concitationib tanquam ipsis int̾
se dissentientib atq distractis quẽ
uacuum solutum liberum uides
hunc dubitabis beatum diceres:
Atqui sapiens semꝑ ita affectus ẽ
semꝑ gͥ sapiens beatus est. Atq eti¬
am om̃e bonum letabile est. Quod
autem letabile id p̃dicandum &e p̾
ferendum quod autem letale id eti¬
am gloriosum. Si uero gloriosum
certe laudabile. quod laudabile au¬
tem ꝓfecto etiam honestũ. quod
bonum gͥ idhonestum. Atq isti
bona numerant ne ipsi quidem
honesta dicunt. Solum gͥ bonum qͦd
honestum ex quo efficitur honesta¬

Expanded text:
haec efficere virtutem ostenderem, nisi haec efficere virtutem ostenderem, nisi superioribus diebus essent explicata. Atque cum perturbationes animi miseriam, sedationes autem vitam efficiant beatam, duplexque ratio perturbationis sit, quod aegritudo et metus in malis opinatis, in bonorum autem errore laetitia gestiens libidoque versetur, quae omnia cum consilio et ratione pugnent, his tu tam gravibus concitationibus tamque ipsis inter se dissentientibus atque distractis quem vacuum solutum liberum videris, hunc dubitabis beatum dicere? atqui sapiens semper ita adfectus est; semper igitur sapiens beatus est. Atque etiam omne bonum laetabile est; quod autem laetabile, id praedicandum et prae se ferendum; quod tale autem, id etiam gloriosum; si vero gloriosum, certe laudabile; quod laudabile autem, profecto etiam honestum; quod bonum igitur, id honestum. at quae isti bona numerant, ne ipsi quidem honesta dicunt; solum igitur bonum, quod honestum; ex quo efficitur honesta
Abbreviated transcription (Latin):
nita se haberent nisi omne bonum
in una honestate consisteret. Qui au¬
tem illam maxime optatam & expe¬
ditam securitatẽ. Securitatem autem
nunc apollo uacintatem egritudinis
in qua uita beata posita est. Habere
quisquam potest cui aut adsit aut ad¬
esse possit multitudo malorum. Qui
autem poterit eẽ celsus ce crectus & ea
que homini accidere possunt omĩa
parua ducens qualem sapientem eẽ
uolumus nisi omĩa sibi inse posita cẽ¬
sebit. An lacedemonii philippo mili¬
tanti ꝑlitterasse omĩa que conarent᷑
ꝓhibiturum quesiuerunt. Num se
cẽt etiam mori ꝓhibiturus uiris quẽ
querimus ñ multo facilius tali ani.¬
mo reppietur quã ciuitas uniuersa.
Quid ad hanc fortitudine de qua loqͣt᷑
tempantia aduncta que sit moderatrix
om̃ium cominotionũ quid potest ad
beate uiuendũ deesse ei quẽ fortitudo
abegritudine &e a metu uindicet tem¬
pantia. Tum alibidine auocet tum
insolenti a lacritate gestire non sinat.

Expanded text:
n ita se haberent, nisi omne bonum n ita se haberent, nisi omne bonum in una honestate consisteret. qui autem illam maxume optatam et expetitam securitatem— securitatem autem nunc appello vacuitatem aegritudinis, in qua vita beata posita est—habere quisquam potest, cui aut adsit aut adesse possit multitudo malorum? qui autem poterit esse celsus et erectus et ea, quae homini accidere possunt, omnia parva ducens, qualem sapientem esse volumus, nisi omnia sibi in se posita censebit? an Lacedaemonii Philippo minitante per litteras se omnia quae conarentur prohibiturum quaesiverunt, num se esset etiam mori prohibiturus: vir is, quem quaerimus, non multo facilius tali animo reperietur quam civitas universa? quid? ad hanc fortitudinem, de qua loquimur, temperantia adiuncta, quae sit moderatrix omnium commotionum, quid potest ad beate vivendum deesse ei, quem fortitudo ab aegritudine et a metu vindicet, temperantia cum a libidine avocet, tum insolenti alacritate gestire non sinat?
Abbreviated transcription (Latin):
mo potest. Quid gͦ ciusmodi istorum
est ut michi laconis dictum in hos
cadere uideatur. qui glorianti cuid̃a
mercatori quod multas nauis iom¬
nem oram maritimam dimisisset.
Non sane optabilis quidem ista in¬
quit rudentib apta fortuna. An du¬
bium est qui nichil sit habendum in
eo genere quod uita beata complecti¬
tur si id possit amitti. Nichil enim
interarescere nichil extingui nichil
cadere debet eorum in quib uita be¬
ata consistit. Nam qui timebit neqͥd
exhis depdat beatus ẽt non poterit.
Uolumus enim quibeatus sit tutum
ẽẽ mexpugnabilem septum atq mu¬
nitum ñ ut paruo metu p̾ditus sit
s ut nullo. Utenim innocens is dicit᷑
ñ qui leuit nocet s qui nichil nocet
sic sine metu is habendus est ñ qui
parua metuit. s qui omnino metu
uacat. Que est enĩ alia fortitudo nisi
animi affectio cumin adcundo ꝑicło
or mnlabore ac dolore patiens tum ꝓ¬
cul ab omni metu. Atq hȩc certe mo¬

Expanded text:
mo potest. quid ergo eius modi istorum mo potest. quid ergo eius modi istorum est? ut mihi Laconis illud dictum in hos cadere videatur, qui glorianti cuidam mercatori, quod multas navis in omnem oram maritimam demisisset, non sane optabilis quidem ista inquit rudentibus apta fortuna. an dubium est quin nihil sit habendum in eo genere, quo vita beata compleatur, si id possit amitti? nihil enim interarescere, nihil extingui, nihil cadere debet eorum, in quibus vita beata consistit. nam qui timebit ne quid ex is deperdat, beatus esse non poterit. volumus enim eum, qui beatus sit, tutum esse, inexpugnabilem, saeptum atque munitum, non ut parvo metu praeditus sit, sed ut nullo. ut enim innocens is dicitur, non qui leviter nocet, sed qui nihil nocet, sic sine metu is habendus est, non qui parva metuit, sed qui omnino metu vacat. quae est enim alia fortitudo nisi animi adfectio cum in adeundo periculo et in labore ac dolore patiens, tum procul ab omni metu? atque haec certe no
Abbreviated transcription (Latin):
dam prestantius. Et si prestantia
debente adici que habent aliquam
comꝑationem. humanus autem a¬
nimus decerptus ex mente diuina
cum alio nullo nisi cum ipso dõ si
hoc fas ẽ dictu comparari pot̃. Hoc
igitur si est excultus. & si eius acies
ita curata est ut ne cecaretur errorib
fit ꝑfectamens. idest absoluta ratio. quod
est idem untus & siom̃e beatum est cui
nichil deest & quod in suo genere exple-¬
tum est atq cumulatum idq uirtutis
est ꝓprium certe om̃is uirtutis compo¬
tes beati sunt. Et hoc quidem michi cũ
bruto conuenit id est cum aristotele ⁊e¬
nocrate pseuppo polimone. S michi
uidentur etiam beatissimi. quid enĩ
deest adbeate uiuendum ei qui confi¬
dit suis bonis. Atqui diffidit beatus
ec̃ qui potest. At diffidat necesse est qͥ
bona diuidit triꝑtito. qui enĩ poterie
aut corporis firmitati aut fortunȩ sta¬
bilitati confidere. Atqui nisi stabili
&e fixo &e ꝑmanente bono beatus ẽẽ ne¬

Expanded text:
dam praestantius; etsi praestantia dam praestantius; etsi praestantia debent ea dici, quae habent aliquam comparationem, humanus autem animus decerptus ex mente divina cum alio nullo nisi cum ipso deo, si hoc fas est dictu, comparari potest. hic igitur si est excultus et si eius acies ita curata est, ut ne caecaretur erroribus, fit perfecta mens, id est absoluta ratio, quod est idem virtus. et si omne beatum est, cui nihil deest, et quod in suo genere expletum atque cumulatum est, idque virtutis est proprium, certe omnes virtutis compotes beati sunt. Et hoc quidem mihi cum Bruto convenit, id est cum Aristotele Xenocrate Speusippo Polemone. sed mihi videntur etiam beatissimi. quid enim deest ad beate vivendum ei, qui confidit suis bonis? aut, qui diffidit, beatus esse qui potest? at diffidat necesse est, qui bona dividit tripertito. qui enim poterit aut corporis firmitate aut fortunae stabilitate confidere? atqui nisi stabili et fixo et permanente bono beatus esse ne
Abbreviated transcription (Latin):
tollere a terra altius possunt alia sem¬
per uirent. alia h ieme nudata uerno
temꝑe tepefacta frondescunt. Neq ẽ
ullum quod ñ ita uigeat interiore qͦ¬
dam metu &e suis in quoq seminib
inclusis ut aut flores aut fruges fun¬
dat aut baccas. Om̃ĩaq iom̃ib quan¬
tum in ipsis sit nulla ui impediente
ꝑfecta sunt. Facilius uoetiam mbesti¬
is. quod his sensus anatura ẽ datus
us ipsius nature ꝑspici pot᷑. Namq
alias bestias nantis aquarũ incolas
ẽẽ uoluit alias uolueres celo frui lib̾o
serpentis quasdã eẽ gradientis. Earũ
ipsarum partim soliuagas partim
congregatas. Inm anis alias quasdã
autem cicures. nõ nullas abditas.
terraq tectas. Atq earum queq su¬
um tenens munus. cum in disparis
animantes uitam transire non pos¬
sit manet in lege naturȩ. & ut besti¬
is aluid alii p̃cipui anatura datum
est quod suum queq retinet nec dis¬
cedit abeo. Sic homini multo quid¬

Expanded text:
tollere a terra altius possunt, alia semtollere a terra altius possunt, alia semper virent, alia hieme nudata verno tempore tepefacta frondescunt, neque est ullum quod non ita vigeat interiore quodam motu et suis in quoque seminibus inclusis, ut aut flores aut fruges fundat aut bacas, omniaque in omnibus, quantum in ipsis sit, nulla vi impediente perfecta sint. facilius vero etiam in bestiis, quod is sensus a natura est datus, vis ipsius naturae perspici potest. namque alias bestias nantis aquarum incolas esse voluit, alias volucres caelo frui libero, serpentis quasdam, quasdam esse gradientis, earum ipsarum partim solivagas, partim congregatas, inmanis alias, quasdam autem cicures, non nullas abditas terraque tectas. atque earum quaeque suum tenens munus, cum in disparis animantis vitam transire non possit, manet in lege naturae. et ut bestiis aliud alii praecipui a natura datum est, quod suum quaeque retinet nec discedit ab eo, sic homini multo quid
Abbreviated transcription (Latin):
inuna uirtute ponere. Quid uͦ in epi¬
taphio quomͦ idem. nam cui uiro in¬
quit in se ipso apta sunt om̃ia que ad
beate uiuendũ ferunt. Nec suspensa
alioꝵ aut bono casu aut contrario pẽ¬
dere ex alterius euentis & errare co¬
guntur. Huic optume uiuendi ratio
comꝑata ẽ. hic ẽ ille moderat᷑ hic for¬
tis hic sapiens. Hic &e nascentib & ca¬
dentib cum reliquis cõmodis tum
maxime liberis parebit. & obȩdice
p̃cepto illi ueteri. Neq eni letabit᷑
unquã nec merebit nimis. qͦd semꝑ
in se ipso omem spem reponet sui.
Ex hoc gͥ platonis quasi quodã sco
augustoq fonte nr̃a om̃is manabit
oratio. Vnde gͥoriri rectius possumꝰ.
quã acõmuni parente nat᷑a que qͥc¬
quid genuit ñ modo animal. s etiã
quod ita ortum eẽt ẽterra ut stirpib
suis niteretur in suo quidq genere
ꝑfectum eẽ uoluit. Itaq & arbores &
uites & ea que sunt humiliora neq fe

Expanded text:
in una virtute ponere? Quid vero? in Epiin una virtute ponere? Quid vero? in Epitaphio quo modo idem? nam cui viro inquit ex se ipso apta sunt omnia, quae ad beate vivendum ferunt, nec suspensa aliorum aut bono casu aut contrario pendere ex alterius eventis et errare coguntur, huic optume vivendi ratio comparata est. hic est ille moderatus, hic fortis, hic sapiens, hic et nascentibus et cadentibus cum reliquis commodis, tum maxime liberis parebit et oboediet praecepto illi veteri: neque enim laetabitur umquam nec maerebit nimis, quod semper in se ipso omnem spem reponet sui. ex hoc igitur Platonis quasi quodam sancto augustoque fonte nostra omnis manabit oratio. Unde igitur ordiri rectius possumus quam a communi parente natura? quae, quicquid genuit, non modo animal, sed etiam quod ita ortum esset e terra, ut stirpibus suis niteretur, in suo quidque genere perfectum esse voluit. itaque et arbores et vites et ea, quae sunt humiliora neque se
Abbreviated transcription (Latin):
re demus hoc sanc bruto ut sit be¬
atus semꝑ sapiens. quã sibi conue¬
niat ipse uiderit. Gloria quidẽ
huius sententiȩ quis ẽ illo in rodi¬
gnior. Nos tam̃ teneamꝰ ut sit idẽ
beatissimꝰ. Et si zenocitieus aduiena
quidam &e ignobilis uerboꝵ opifex
insinuasse se mantiquã philosophi¬
am uidetur. Huiꝰ sententiȩ grauitas
aplatonis auctoritate repetatur a¬
pud quem sepe hec oratio usurpata
est ut nichil pret̃ uitutem diceret᷑
bonum. Uelut in gorgia socrates
cum cẽt ex eo quesitũ archelaum
ꝑdicce filiũ qui tum fortunatissi¬
mus haberet nonne beatum puta¬
ret haud scio inquit nunquã eñ
cum eo collocutus sum. Antu an
gno potes dicere beatus ne sit. An
ego possim cũ iguorẽ quam sit do¬
ctus quam uir bonus. Quidtu in eo si¬
tam uitam beatam putas. Ita ꝓrfus
existimo bonos beatos imꝓbos mise¬
ros. Miser gͦ archelaus. Certe simuistꝰ.
Uidetur ne omnẽ hic beatam uitã

Expanded text:
re demus hoc sane Bruto, ut sit bere demus hoc sane Bruto, ut sit beatus semper sapiens—quam sibi conveniat, ipse viderit; gloria quidem huius sententiae quis est illo viro dignior?—, nos tamen teneamus, ut sit idem beatissimus. Et si Zeno Citieus, advena quidam et ignobilis verborum opifex, insinuasse se in antiquam philosophiam videtur, huius sententiae gravitas a Platonis auctoritate repetatur, apud quem saepe haec oratio usurpata est, ut nihil praeter virtutem diceretur bonum. velut in Gorgia Socrates, cum esset ex eo quaesitum, Archelaum Perdiccae filium, qui tum fortunatissimus haberetur, nonne beatum putaret, haud scio inquit; 'numquam enim cum eo conlocutus sum.—ain tu? an gno potes dicere, beatusne sit?—an ego possim, cum ignorem, quam sit doctus, quam vir bonus?—quid? tu in eo sitam vitam beatam putas?—ita prorsus existimo, bonos beatos, improbos miseros.—miser ergo Archelaus?—certe, si iniustus.' videturne omnem hic beatam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
tua quoq uide ne desideret᷑ constan¬
tia. Quonam mͦ: quia legi tuũ nuꝑ
quartum de finib in eo mͥ uidebare
contra catonẽ dis serens hoc uelle o¬
stendere quod mͥ qͥ dem ꝓbatur int̾
zenonem &e ꝑipateticos nichil pret̃
uerboꝵ nouitatẽ intesse. Quod si
ita est quid ẽ cause qum si ⁊enonis
rationi consentaneũ sit satis ma¬
gnam uim in uirtute ẽẽ ad beate
uiuendũ liceat idem ꝑipateticis di¬
cere. Rem enĩ opinor spectari opor¬
tere non tierba. Tu quidem tabellis
obsignatis agis mecũ & testificaris
quid dixcrim aliquando aut scri¬
pserim cum aliis isto mͦ qui legib
impositis disputant nos indiem
uunmus quodcumq nr̃os animos
ꝓbabilitate ꝑcussit id dicimꝰ. Itaq
soli sumus liberi. Ueruntam̃ qmͣ
de constantia paulo ante diximus.
ñ ego hoc loco id querendũ puto.
Uerum ne sit hoc quod zenoni pla¬
cuerit qͦdq eius auditori aristoni
uere in una urtute poneret. Qua¬

Expanded text:
tua quoque vide ne desideretur constantua quoque vide ne desideretur constantia. Quonam modo? Quia legi tuum nuper quartum de finibus; in eo mihi videbare contra Catonem disserens hoc velle ostendere—quod mihi quidem probatur—inter Zenonem et Peripateticos nihil praeter verborum novitatem interesse. quod si ita est, quid est causae quin, si Zenonis rationi consentaneum sit satis magnam vim in virtute esse ad beate vivendum, liceat idem Peripateticis dicere? rem enim opinor spectari oportere, non verba. Tu quidem tabellis obsignatis agis mecum et testificaris, quid dixerim aliquando aut scripserim. cum aliis isto modo, qui legibus impositis disputant: nos in diem vivimus; quodcumque nostros animos probabilitate percussit, id dicimus, itaque soli sumus liberi. verum tamen, quoniam de constantia paulo ante diximus, non ego hoc loco id quaerendum puto, verumne sit, quod Zenoni placuerit quodque eius auditori Aristoni, vere in una virtute poneret. qua
Abbreviated transcription (Latin):
nores opes contempnere ea queq his
contraria sint ꝓnichilo ducere. Tũ
poterunt clarissima uoce ꝓfiteri
se neq fortune impetu nec multi¬
tudinis opinione nec dolore nec pau¬
ꝑtate tͣreri. Om̃ĩaq sibi in sese eẽ po¬
sita. necesse quicquã extra suam pote¬
statem quod ducant in bonis. Nec¬
hunc &e hec loqui que sunt magni
cuiu sdam & alti uiri & cadem quȩ
uulgus in malis & bonis numerare
concedi nullo mͦ pot᷑. Qua gła com¬
motus epicurus exoritur cui etiã
si displicet uidetur semꝑ sapiens beat᷑.
hic dignitate huiꝰ sententię capitur
s nunquã id diceret si ipse se audirae.
Quid est enim qd̾ minus conueniat
quã ut is qui uł summũ bonũ
lum dolorem eẽ dicat. idem censeat
quam hoc suaue ẽ tum cũ dolore crti¬
cietur dicturũ eẽ sapientẽ. Non igit᷑
ex singulis uocib philosophi spec¬
tandi st̃. s ex ꝑpetuitate atq constã¬
tia. Adducis me ut tibi assentiar. s

Expanded text:
nores opes contemnere eaque, quae is nores opes contemnere eaque, quae is contraria sunt, pro nihilo ducere: tum poterunt clarissima voce profiteri se neque fortunae impetu nec multitudinis opinione nec dolore nec paupertate terreri, omniaque sibi in sese esse posita, nec esse quicquam extra suam potestatem, quod ducant in bonis. nunc et haec loqui, quae sunt magni cuiusdam et alti viri, et eadem, quae vulgus, in malis et bonis numerare concedi nullo modo potest. qua gloria commotus Epicurus exoritur; cui etiam, si dis placet, videtur semper sapiens beatus. hic dignitate huius sententiae capitur, sed numquam id diceret, si ipse se audiret. quid est enim quod minus conveniat, quam ut is, qui vel summum vel solum malum dolorem esse dicat, idem censeat quam hoc suave est! tum, cum dolore crucietur, dicturum esse sapientem? non igitur ex singulis vocibus philosophi spectandi sunt, sed ex perpetuitate atque constantia. Adducis me, ut tibi adsentiar. sed
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam boni ẽ non pot̃. Aderit enĩ
maloꝵ si mala illa ducimꝰ turba
quedã pauꝑtas ignobilitas humi¬
litas solitudo amissio bonoꝵ graues
dolores corꝑis ꝑdita ualitudo debi¬
litas cecitas interitꝰ patriȩ exiliũ
seruit᷑. Deniq inhis tot &e tantis¬
atq: etiam plura possunt accidere po¬
test ẽc̃ sapiens. Nam hec casus impor¬
tat qui insapientẽ potest incurrere.
At si camala sunt quis pot̾ p̾stare
semꝑ sapientem beatum fore cũ uł
in om̃ib his uno temꝑe ẽẽ possit.
Non gͥ facile concedo neq bruto mõ
neq cõmunib magistris nec uete¬
rib illis aristoteli speusippo ⁊enocͤ¬
ti polomeni ut cum ea que supra
enumeraui in malis numerent ide
dicant semꝑ bcatum ẽẽ sapientem.
Quos si titulus hic delectat insignis
& pulcher. pytagora socrate platone
dignissimꝰ. inducant animũ illa quo¬
rum splendore capiunt᷑ uires uale¬
tudinẽ pulcrhitudinẽ diuitias ho¬

Expanded text:
ipsam boni est, non potest. aderit enim ipsam boni est, non potest. aderit enim malorum, si mala illa ducimus, turba quaedam: paupertas, ignobilitas, humilitas, solitudo, amissio suorum, graves dolores corporis, perdita valetudo, debilitas, caecitas, interitus patriae, exilium, servitus denique. in his tot et tantis—atque etiam plura possunt accidere—potest esse sapiens; nam haec casus importat, qui in sapientem potest incurrere. at si ea mala sunt, quis potest praestare semper sapientem beatum fore, cum vel in omnibus is uno tempore esse possit? non igitur facile concedo neque Bruto meo neque communibus magistris nec veteribus illis, Aristoteli Speusippo Xenocrati Polemoni, ut, cum ea quae supra enumeravi in malis numerent, idem dicant semper beatum esse sapientem. quos si titulus hic delectat insignis et pulcher, Pythagora Socrate Platone dignissimus, inducant animum illa, quorum splendore capiuntur, vires valetudinem pulchritudinem divitias ho
Abbreviated transcription (Latin):
nichil malii duceret. Tuũ metrodore
qui om̃e bonũ in uiscerib medullisq
condideris & definieris summũ bonͣ
firma corꝑi affectione explorataq
spe contineri fortune aditꝰ int̾clusi¬
sti quomͦ isto enĩ bono iam exspolia¬
ri potest. Atqui his capiunt᷑ imꝑiti
& ꝓpt̾ huiusmodi sententias. istorũ
hominũ est multitudo. Acute auͣ
disputantis illud ẽ ñ quid quisq di¬
cat. s quid cuiq dicendũ sit uidere.
Uelut in ea ipsa sententia quã ihac
disputatione suscepimꝰ om̃is bonos
semꝑ beatos uolumꝰ ec̃. Quod dicam
bonos ꝑspicuum ẽ. Om̃ib enĩ uirtu¬
tib instructos & ornatos. Tum sapi¬
entis. tum uiros bonos dicimꝰ. Uide¬
amus qui dicendi sint beati. equid̃
hos existimo qui sint in bonis. nul¬
lo adiuncto malo. Neq ulla alia
huic uerbo cum beatum dicimus
subiecta notio ẽ. nisi secretis malis
om̃ib cumulata bonoꝵ complexio.
Hanc assequi uirtus siquicquã pͣt̃

Expanded text:
nihil malum duceret; tu vero, Metrodore, nihil malum duceret; tu vero, Metrodore, qui omne bonum in visceribus medullisque condideris et definieris summum bonum firma corporis adfectione explorataque eius spe contineri, Fortunae aditus interclusisti? quo modo? isto enim bono iam exspoliari potes. Atqui his capiuntur imperiti, et propter huius modi sententias istorum hominum est multitudo; acute autem disputantis illud est, non quid quisque dicat, sed quid cuique dicendum sit, videre. velut in ea ipsa sententia, quam in hac disputatione suscepimus, omnis bonos semper beatos volumus esse. quos dicam bonos, perspicuum est; omnibus enim virtutibus instructos et ornatos tum sapientis, tum viros bonos dicimus. videamus, qui dicendi sint beati. equidem eos existimo, qui sint in bonis nullo adiuncto malo; neque ulla alia huic verbo, cum beatum dicimus, subiecta notio est nisi secretis malis omnibus cumulata bonorum complexio. hanc assequi virtus, si quicquam praeter