comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Prefectos tribunosq militu cõpłes ĩ finitimas ciuitates frum̃ti cã dimisit. Quo
inuũo ẽ Gitus f̾rasidius missus mesubros. Marcus trebius gallus incuriosolitas.
Quintus uelanius cu tito sillio ĩuenetos. Huiꝰ est ciuitatis longe amplissima auc¬
toritas omĩs ore maritime regionu eoꝵ qd̃ ⁊ naues hñt ueneti plimas. quibꝰ ĩbric¬
tania nauigare cõsuerũt. Et scĩa atq usu nauticatu reliquos añceoũt. ⁊̃magno ĩ
petu maris atq aꝑto paticis portib int̾iectis quos tenẽt ip̃i. omĩes fere qui eo mari uti
sides quos crasso dedissẽt recuꝑaturos existimabãt. Hoꝵ auctoritate finitimi abducti
ut sũt galloꝵ subita et repentina cõsilia eade decã trebiu t̾rasiouĩq retinẽt. ⁊ celeriter
missis legatis ꝑ suos pͥncipes int̾ se ꝯiurãt nich nisi cotiu̾ ꝯsilio acturos: eundẽq omĩs for¬

Expanded text:
praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigapetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti bsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes for
Abbreviated transcription (Latin):
copiis fusis armisq exutis castra muintões suas recipiũt. Quo p̾lio fco. qd̃ sepius
fortuna tẽptare nolebat: Atq alio sese in hib̾na cõsilio uenisse meminerat. Aliis ⁊c¬
occurrisse uiderat. maxime frumẽti cõmeatus q ĩopia ꝑ motus. Postero die omũb
eius uici edifitiis ĩcensis inꝓuintiã ueu̾ti cõtendit. ac nullo hoste ꝓhibente aut ĩtꝰ
demostrãte ĩcolumez legatione mãtuatos. inde inallobrogos ꝑduxit: ibiq hiemauit.
Hiis reb gestis cu omib decaĩs Cesar pacatam gallia existimaret: suꝑatis helgis
ex pulsis germanis uictis mnalpib sedunis.Atq ita mita hieme milliricu ꝓfectũ
ẽẽt. ꝙ eas quoq nationes adire ⁊ regiones recognoscere uolebat: subitu bellu ĩgallia
cohortum est. Eius belli hec fuit causa. Publius crassus adolesçens cuz legione septima
proximus mari occeano mandib hiemabat. Is q ĩhiis locis mopia frum̃ti erat.

Expanded text:
copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat,
Abbreviated transcription (Latin):
At barhari ꝯsilio Romanoꝵ cõgrito p̾misso equitatu ⁊ essedariis: quo pleꝵq gr̃e ĩp̃liis¬

Expanded text:
At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
du. ip̃e hora circit᷑ dici qͣrta cu pͥmis nauib britania actĩgit/ atq ibi ĩonũb collib expo¬
sitas hostiũ copias arrnatas cõspexit. Cuiꝰ lociħ erat natura atq itaq montib angusti
mare ꝯtinebat᷑ uti exlocis suꝑiorib irilit̾ telu adigi posset. Huncadegrediẽdu nequa¬
ꝙͣ ydoneũ locu arbitratus du relique naues eo ꝯuenirẽt adhora nona ĩ ancoris ex¬
pectauit. Interĩ legatis tribunisq militu ꝯuocatis ⁊ que exuoluseno cõgnosce̾t. ⁊ que
fieri uellet ostendit. Donuitq ut reimilitaris ratio maxime: ut maritime res postu¬
larent: ut quã celere atq instabile motu haberẽt admitu ⁊ adtp̃s om̃s res abhiis¬
aricotis curit̾ nulia passuu septe abeo loco progcessus ac plario litore naues ꝯstituit.

Expanded text:
tum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expotum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et adancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit.
Abbreviated transcription (Latin):
octognrita onerariis coactis ꝯtractisq qd̾ satis ẽẽ adduas trasportãdas legiones existi¬
mabat: qd̾̃ p̾te̾a nauiũ longaꝵ habebat questori legatis p̾fectisq distribuit. Huc ac¬
cedebãt .xuiii. onetarie naues que ex eo loco abiilibo passuu octouento tenebant᷑. quo
rum mneu̾de portum possent uerure. Has equitib distribuit. Reliqu ex̾citum. Q uĩto
titurio sabino ⁊ lutio auru culeio occte legatis. ĩmenapios atq ĩcos pagos mornoꝵ. ab
quib adeu legati ñ uenerãt ducẽdu dedit. Publium supplitiũ rufum legatum cu eo
presitio ꝙ satis esse arbitrabat᷑. portu terere iussit. Hiis constitutis reb nactus ydon¬
am adnauigãdu tempestate. tͥcia fere uigilia soluit equitesq ĩultiore portum pro¬
gredi et naues ꝯscendere ⁊ se sequi iussit aquib cu paulo tardius ẽẽt administran¬

Expanded text:
ter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo pream ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administra
Abbreviated transcription (Latin):
Norteturq ppłi Ro. fide sequant᷑. seq celerit eo uentuꝵ nuntiet. Uoluseñ ꝑspectis re¬
gionib om̃ib: ꝙͣtu ⁊ facultas dari poterit. qui naui egredi: ac sebarbatis nõ auderet
ꝯmictere: quto die ad Cesare reu̾titur. queq ibi ꝑspexisset. rerũtiat. Dumu ĩhiis locis
Cesar nauiũ ꝑandaru cã morat᷑. exmagna ꝑte moritioꝵ adeu legati uenerũt. qui se de
suꝑioris tp̃is cõsilio excusarẽt ꝙ homũes barban ⁊ nt̾e cõsuetudĩs imꝑiti bellu ppꝰ. Ro.
fecisserit. seq ea que imꝑasset facturos pollicent᷑. Hoc sibi cesar fatis oportune accidisse
arbitratus: ꝙ neq post tergum hostem relinquẽ uolebat. neq belligerẽdi ꝑꝑanni tp̃s fa¬
cultate hebat. Neq has tatitaꝵ occupatões britamue añponẽdas urdicabat. magnum¬
hiis nĩ obsidu imꝑat. Q. uibꝰ abductis cos ĩfide recepit. nauib curitꝰ octĩgentis¬

Expanded text:
e ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati vens imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circi
Abbreviated transcription (Latin):
accioere. totius exercit᷑ ꝑ turbatio fc̃a est. Neq en̾̃i naues erat alie quib reportari pos¬
sent: ⁊oriu̾a deerãt que ad refitiẽdas naues erãt usui ⁊onu̾b ꝯstabat. hiemare ĩgallia

Expanded text:
accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari posaccidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant q
Abbreviated transcription (Latin):
ut nulla eaꝵ cursu tenere posset. s alie eode unde erãt ꝓfecte refererent᷑. Alie ad ĩferio¬
re ꝑte insule que est ꝓprĩ solis occasum magno suicu periculo deicerẽt᷑. Quetamẽ
ancoris iactis cu fluctib cõpͦlerent᷑. nocessario adu̾sa nocte ĩaltu ꝓuecte ꝯtinentẽ pe¬
tierũt. Eade nocte accidit ut ẽet luna plena qui dies maritimos extus maximos ⁊̃
occeano efficere cõsueuit. Numiq iderat ĩcõgnitũ. Ita uno fp̃e et longas naues quibo
Cesar ex̾citum trãsportãdu curauerat. quasq ĩ anidu sb̾duxerat: estus cõpleuerat. ⁊
oneratias que adancoras etãt deligate tẽpestas afflictebat. Neq ulla nt̃is facultas aut
adiunistrãdi audauxiliãdi dabatur. Conpłib nauib ꝯfractis relique cu eent fiuitb
ancoris deliquisq arinam̃tis amissis ad nauigãdu ĩutiles. magria io qd̃ necesse erat ro¬

Expanded text:
sset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat
Abbreviated transcription (Latin):
gis uerisirtule. ꝙ tantas tempestates occeani. tantosq ĩpetus uentoꝵ sustinẽ ac tanta one¬
ra nauiu regiuelis nõ satis cõmote posse arbitrant᷑. Cu hiis nauib nt̃e dassi eius mo
cõgressus erat. ut una celeritate ⁊ prilsu remoꝵ p̾start. Reliqua ꝓ loci nã ꝓui tempesta

Expanded text:
gis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onegis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura
Abbreviated transcription (Latin):
rei su̾̃ma facultate hebant sua deportabãt omĩa seq inꝓxinia oppida recipiebãt. Ibi se
tursus hisdem oportuntatib loci deferideba̾t. Neo facilius inagna ꝑte estatis faciebãt ꝙ
nr̃e nauos tẽpestatib detirebant᷑. sũmaq erat uasto apto man magno estib rans ac ppe
nullis portib difficultas naigãdi. nãq ip̃oꝵ naues adhũc inodu facte annateq erãt:
Caͣine aliqnͣ ᷑ plauiores ꝙͣ nr̃aꝵ nauiu. quo facilius uada c decessri extus excipere po¬
sent. Prore admodu erecte atq ite puppes ad magͥtudĩe fluctuu tẽpestatũq ac¬
cõmodate naues tote facte exrobore. ao quãius ii ⁊cõtumeliã deferenda. Granstra peda¬
lib ĩ altitudinẽ trabib co̾fixa clauis ferreis digiti pollicis. crassitudĩe. Ancore ꝓfimib

Expanded text:
rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus defactae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis f
Abbreviated transcription (Latin):
nia ꝓficisci uibet. ne erhiis nationib auxilia ĩgalliã mictant᷑ ac tante nationes ꝯuir¬
ganit. Q uintu tituriu legatum cu legionib trib ĩ uuellos corrosolites lexobiosos
q nauib quas expictoiib ⁊ saritoriis reliquisq pacatis regionib cõuerire usserat
p̃ficit ⁊cu pͥmu posset ĩ uenctos ꝓficisci iubet. Ip̃e copedestrib copiis ꝯtentit. Erãt eius
modi fere situs oppidoꝵ. ut posita inex̾mis litigulis ꝓmũtoriisq neq pedib aditũ habe¬
eẽt. cu exalto se estus ĩcitauisset quodbis acceoit semꝑ horaꝵ.xii. spatio neq nauib ꝙ rur¬
sus minuẽte estunauos ĩnadis affliccarent᷑. Itautraq re oppitoꝵ oppũgnatio inpedie¬
batur. ac siqũ inagnitudĩe oꝑis forte suꝑati exteaso mari agere ac molib. atq hiis oppio
merub adequatis sis fortuis desperare ceperãt. magno nũo nauiguĩ appulso cuus

Expanded text:
mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosqueque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
Adhec cõstitit ne ĩquirẽdis suis pugnãdi tp̃s diunctẽt. instructo exercitu magis ut lo¬
ci nã delectus q collis ⁊ nocessitas tp̃is qua ut rei militaris ratio atq ordo postulabat.
cu diu̾sis legionib alii alia ĩ ꝑte hostib resisterẽt. sepibq dẽsissimis utante demostra¬
uiniꝰ int̾iectis ꝓspectus impediret᷑. req c̾tasbsibia collocari/ neq qd inquaq ꝑte opus

Expanded text:
ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut load haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑse que iudebant᷑ adminustrabãt. Cesar necessariis reb imꝑatis adcohortados mi¬
lites qua ĩ ꝑte fors obtulit decucurrit. ⁊ adlegione deciia deuenit. milites nõ lõgnio¬
re or̃one est cohortatus quã uti sue pͥstine uirtutis memoria detinerẽt nehii ꝑturba¬
rent᷑ animo hostiumq impetũ fortit substinerẽt. qͣr nõ longnius hostes aberãt ꝙͣ quo
telum adici posset. p̾lii comictẽdi signũ dedit atq inalt̾a ꝑte. Itez cohartandi cã pro¬
fectus pũgnãtib occurrit tp̃is tarita fuit exiguitas hostiũq ta ꝑatus addimicãdu ami¬
nus ut nõ modo adĩsignia accomodãda s etia adgaleas ĩducendas scutisq tegm̃ita de¬
trahenda tp̃s defuerit. qua quisq aboꝑe ĩꝑtez casu deuenit queq pͥma signa ꝯspexit.

Expanded text:
sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos mised per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit,
Abbreviated transcription (Latin):
manib ntis hostes inderent̃. Eadem aũt celeritate adu̾so colle adut̃a castra atq eos ꝗ
moꝑe occupati erãt ꝯtenderũt. Cesari omĩa uno tp̃e erãt agenda. uexillu ꝓponẽdu qd̃
erat insigne cu adarina ꝯcurri oporteret. Signu tuba danidu ab oꝑe renocãdi milites
ꝗ paulo longrũ aggens petendi causa ꝓcesserãt arcescendi. Aties ĩ struẽda milites co¬
hortandi signu dandu quaꝵ reꝵ magnã ꝑte tp̃is breuitas ⁊ successus ⁊ ĩcursus hostĩ
ĩpediebat. hiis difficultatib duc res erãt sbsidio scĩa atq usus militu qd̃ suꝑiorib pre¬
liis exercitati qd fieri oporteret nõ min̾cõmode ip̃i sibi p̾sccibere ꝙͣ ab aliis doceri poterãt
et qd̃ aboꝑe singłisq legionib singłos legatos cesar discedere nisi munitis castris netu¬
erat. hii ꝑꝑ ꝓpinquitate ⁊ celeritate hostium nichil iam Cesatis imꝑiu expectabant.

Expanded text:
manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis ad oalba adcurũt atq una ẽẽ sp̃e salutis docẽt. si eruptione facta extremu
auxilium experirent᷑. Itaq cõuocatis centutionib celerit milites certiores facit. pau¬
lisper int̾ micterẽt preliu ac tantũ ño tela missa exciperẽt. seq exlabore resicerent.
Post dato signo excastris erũperent. atq om̃e spem salutis ĩ uictute ponerẽt. qd̃
iussi sũt fatiũt. Ac subito om̃ib portis eruptione fc̃a. neq cognoscẽdi qd fieret ne¬
q sui colligendi hostib facultate relinquũt. Itaq cõmutata fortuna eos qui ĩ sp̃e
potiendoꝵ castroꝵ uenetãt undiq circũuentos int̾ficiit᷑. Et exhoĩu milib ampluu

Expanded text:
virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
rere ĩpedes lapides tellaq ĩualle coicere. Nzi ꝓͥmo ĩtegris uirib fortit̾ repugnare. neq
ullu frustra telu ex loco suꝑiore mictere. ut q̃q pars castroꝵ nudata defensorihꝰ p̾mi
iudebat̃ eo occurre ⁊ auxiliu ferre. Get hoc suꝑari qd̃ duturnitate pugne hostes defessi
poterat. Ac n̾o modo defesso expugra excederidi. Set ne santio quide eiꝰ loci ribi costiterat
telinq̃ndi: ac sui recipiẽdi facultas dabat᷑. Cu amplius hotis sex ꝯtinent᷑ pugnaret᷑
ac nõsolu uires s etia nr̃is tela deficerẽt. atq hostes acrius ĩstarerit languidiorib
nũs uallu scudere ⁊ fossas ꝯplere fecissent. resq Eet iam a dextremu ꝑducta ca¬
su. Publius sex ticius baculus pͥmi pili centurio. que neruico p̾lio cõpłib ꝯfectũ
uuluenb diximus. Et itẽ  Gaiuis uolusenus tabuñ militum uir ⁊c̾osilii magni et

Expanded text:
is viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et
Abbreviated transcription (Latin):
galloꝵ hostib muitiatur. Heluetii seu ꝙ timore ꝑterritos romanos discedere existimarẽt.
eo magis ꝙ pͥdie suꝑiorib locis occupatis p̾liu nõ ꝯmisissẽt. siue eo ꝙ re frum̃taria int̾
cludi posse ꝯfideret᷑. ꝯmutato ꝯsilio. atq itinere ꝯu̾so nr̃os anouissimo agmine ĩ sequi.
ac lacessere ceperũt. Postꝙͣ id aĩadu̾tit copias suas Cesar ĩꝓximu collez subducit. eq¬
tatumq sb̾stinert hostium ĩ petu misit. Ip̃e interĩ incollo medio trplice aciem ĩstruxit
legionu q̃ tuor ueteranoꝵ itaq supͣse ĩ sũmo iugo duas legiones quas ĩgallia citerior̃
nas iunu locu cõferti: qeu abhis qui ĩsuꝑiori acie costiterãt inuiuri iussit. Heluetii
cu onũb suis carris secuti. ĩ pedim̃ta ĩuniu locum ꝯtulerũt. Ip̃i ꝯfertissima acie reiec¬

Expanded text:
Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod rcludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore nasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiec
Abbreviated transcription (Latin):
neq eam postilandi iustam haberet. benefitio ac libertate sua ac senatuo ea pͥmia
cosecutimii. ⁊ cebat etia qua ueteres quãq iuste causc nedessituoiuis ip̃is cu heou¬

Expanded text:
neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum H
Abbreviated transcription (Latin):
pollicitu ẽẽ ĩ cohortis p̃torie loco deciia legio̾ne ħituꝵ adequu rescribẽ. Planicies
erat magna. ⁊ ĩ ea tumulur. terrens satis grãdis. Hic locus equo fere spatio abca¬
stris. riouisti ⁊ Cesaris aberat. Et ut erat dcm̃ adcolloquiu uenerũt. Legionem
Cesar qua equis deuexerat passib ducentis abeotumulo cõstituit. Ites oquites
Ariouisti par int̾uallo cõstiterũt. Aroiustus exequis ut colloquerẽtur. Et p̃ter
sedenos. ut adcolloquiu adducerẽt postulauit. Uhi eo uentu est. Cesar mitio
orationis sua senatusq meu bñfitia cõmemorauit. qd̾ rex appellatus eẽt asena
tu ꝙ amicus ꝙ munera amplissime missa. Qua rem ⁊ pautis ꝯtigisse. ⁊ aron¬
nis proximis ꝑ magnis hoĩu offitiis ꝯsuesse tribui docebat. Illu qͣn noq ad itu

Expanded text:
pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum
Abbreviated transcription (Latin):
io fine periculo facere posse existimaret. nõ respuit ꝯdictionez Cesar. Iamq euz adsa¬
nitate ren̾ti arbitrabatur. Cum id ꝙ antea peterti denegasset ultro polliceret᷑. mag¬
re suti ꝑtinatia desisteret. Dies colloquio dictus est exeo die quinit᷑. Interiz sepe ultro
Cesar adduceret. uereri sene ꝑ insidias abeo circũuenires. Uterq cu equitatu uenur̃t
Alia ratione se nõ esse uentuꝵ. Cesar ꝙ neq colloquiũ intposita cãtolli uolebat. neq sa¬
lute sua galloꝵ equitatuu ꝯmictere audebat: cõmodissimũ ẽẽ statuit. om̃ib equis ga¬
llis equitib detractis ĩcos legionarios milites legioruis decumne. cuis̃ maxtins efter uas
inponere: ut p̃sidium ꝙͣ amicissimũ siqd opus fco eẽt haberet. Quod tu fieret nõ
irndicule quida exmilitib decime legionis dixit plusꝙͣ pollicitus eẽt. cesarem facexe

Expanded text:
id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad said sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magre uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponereem facere;
Abbreviated transcription (Latin):
egit. qd̾ de se optiniũ iuditiu fecisset: seq ẽẽ gerendu adbellum ꝑatissima cõfirmauit.
Deinde relique legiones ꝑtribunos militum ⁊ pͥmoꝵ ordinu centuriones egerũt uti ꝑ¬
eos Cesan satisfacerẽt. sencq unꝙͣ dubitasse neq timuisse neq desũma belli suu iu¬
ditiu s imꝑatons cẽ existimauisse. Eoꝵ satisfatione accepta ⁊ itirere exquisito ꝑdiui¬
acum qd̃ exaliis ei maxima froe habebat: ut nuliu amplius quĩquaginta circuitu
locis aꝑtis exercitum duceret. de quarta uigilia ut dixerat ꝓfectus est. Septimo die ci
iter nõ int̾micteret ab exploratorib certior factus est. Ariouisti copias anr̃is milibus
passuum quatuor aniginti abẽe. Cognito Cesaris aduentu. Arioiustus legatos ad
eu mictit. ꝙ antea decolloquio postulasset. io ꝑse fieri licere: qm̃ ꝓprius accessisset. seq

Expanded text:
egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque
Abbreviated transcription (Latin):
defuisse. aut aliquo facinore cooꝑto auaritia ẽẽ ꝯinucta. sua innocẽtia ꝑpetue uite
felicitate heluetioꝵ bello ẽẽ ꝑspecta. Itaq se qd̃ in lõgniore die collaturus eẽt rep̾sen¬
tatutu ẽẽ. ⁊ꝓxima noctẽ dequarta uigilia castramotuꝵ. Ut ꝙ̃ pͥmu intelligere
posset utru apud eos putor atq offitium antimor plus ualeret. Qui si p̾terea ne¬
io sequatur tam̾ se cu sola decima legione. iteꝵ dequa non dubitaret sibiq ea pre¬
toriam cohorte futuram. huic legiomi Cesar ⁊ indulserat p̾cipue. ⁊ ꝑꝑ uirtute cõfidebat
maxime. Hac orone habita miru ĩ tiodu ꝯu̾se sũt omĩu mentes. sũmaq alacritas
et cupiditas belli gerendi ĩnacta est pͥncepsq decime legioͣ ꝑtriburos militu eigr̾as

Expanded text:
defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias
Abbreviated transcription (Latin):
galloꝵ cõmoueret. Hos siquererẽt reꝑeri posse diuturnitate belli defatigatis
gallis. inoistum cu multos menses castris se eic paludib teriuisset: neq sui
potestate fecisset. desperãtes iam depugna ⁊ dispersoᷤ subito adortim magis rõne
et cõsilio ꝙͣ uirtuteuicisse. Cui rõm ꝯtra honũes harbaros atq imꝑitos socus fu¬
isset. Ac ne ip̃m quide sperare it̃os exercitus capi posse qui suu fĩmore in rei
patoris desperare. aut pͥscribere auderet. Hsibi esse cure frum̃tu sequanos leucos
lingones sũministrare: iamque ẽẽ inagris frum̃ta matura. Deitinere ip̃os breui
tp̃e iudicaturos ꝙ nõ fore dc̃o audierites. neq signa laturi dicant᷑. nicħ se ea re cõmoue¬
r. Scire eñi quibꝯcũq exercitus dicto audiens nõ fuerit. aut malare gesta fortunã

Expanded text:
Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei peratoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam
Abbreviated transcription (Latin):
tam temere quisꝙͣ ab offitio discessuru iudicaret. sibi quide ꝑ suader cognitis suis
si furore atq amẽtia inpulsus bellu ĩtulisset. ꝗd tande uerent. aut cur de sua uir¬
tute. aut de ip̃iis diligentia despectarẽt. faciu eius hostis ꝑiculu patru nr̃oꝵ me¬
moria cu cimbris ⁊ teuonis agalomario pulsis. nõ munore laude exerxitus. ꝙͣ ip̃e
aliqd usi ac disciplina. ꝙͣ a nob accepissent sb̾leuarẽt. Exquo iudicati posset
ꝙͣtu hr̃e in se boni costãtia. Propte̾a ꝙ quos aliqũdiu ĩhennes sine cã timuissent
hos postea armatos ac uictores suꝑassent. Deniq hos eẽ eodez germanos cu quib
sepe numero heluetii cõgressi nõ solum ĩsius sedib s etia ĩsuis finib plerũq supe¬
rassent. Q ui tam̾ pares ẽẽ nr̃o exertitui nõ poterĩt. siquos adu̾su preli. ⁊ fuga

Expanded text:
tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis iam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitualiquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiant, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga
Abbreviated transcription (Latin):
poterãt. Abditi ĩ tabernaculis aut suu fatum querebant᷑. aut cu fanuliarib siuis
conu̾e ꝑiculu iniẜabant᷑. Dulgo totis castris testamẽta obsignabant᷑. Hoꝵ uocib
ac timore paulatim etiaz hi qui mragnũ incastas usum h̾ebant. milites centuriones¬
q quiq equitatu p̾era̾t ꝑturba̾nt᷑. qui se exhis minus tumidos existunari uole¬
bant nõ sehostem uerei. s angustias itireris ⁊ magnitudĩe siluaꝵ: que intͥeos at¬
q arioiustu int̾cederẽt aut re frumẽtana ut satis cõmode supportari posset tuẽ
dicebãt. Nõ nulli etia cesan renũtiabãt. Cu castra mouen ac signa ferii iussis¬
sauit. Primũ qd̃ aut ꝙͣ in ꝑte aut quo ꝯsilio ducerent᷑ sibi querendu aut cogitan¬
du putarẽt. Arioustu se cõsule cupidissime. ppͥ. R. anucicia appetisse. Cur hũc

Expanded text:
poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae inte Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussissavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc
Abbreviated transcription (Latin):
es aduẽsontionẽ rei frum̃tarie cõmeatusq cã morat᷑ ex ꝑ cõstantione nr̃oꝵ uocibq gal
loꝵ ac mecratoꝵ qui ĩgenti magnitudĩe corpoꝵ gerinanos ĩcredibili uirtute atq ex̃¬
citatione ĩ ariis ee predicabat: sepe numero sese cuz his ꝯgressos neuultu eiusde
atq aciem ocłoꝵ dicebãt ferre potuisse. tantus subito timor om̃e exertitum occupaut
ut nõ mediocriter omĩu mentes aĩosq ꝑturbaret. Hic pͥmu ortus est tribunis mi¬
litu p̃fectis: reliquisq qui exurbe amicicie causa cesare secuti nõ magnũ peritulu¬
nuẜabant᷑. qõ nõ magnũ inre militari usum habebãt. Quoꝵ alius alia causa illat.
ꝙͣ sibi ad p̾fitiendu necessaria esse diceret. Nonnulli pudore adducti: ut timoris
suspitione uitarẽt. remanebat. Hineq uultu fingere. neq int̾du lacrimas tenẽ

Expanded text:
es ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontes ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontgenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse disuspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere
Abbreviated transcription (Latin):
tndui uiãm processisset nuntiatu ẽ ei arioiustu cu suis copiis om̃ib adoccupandu
uesontionez qd est oppidum inaxiniũ sequanoꝵ ꝯtendere triduiq iua asius firibus ꝓ¬
cesse. Id ne accideret magno opere sibi p̃cauendu Cesar existimabat. Naniq omii¬
um ioꝵ que adbellum usui erant sũma erat ĩ eo oppido difficultas. Idq natura lo¬
ci sic muruebat᷑ ut mag̾nã adducendu bellu daret facultate. ꝑꝑea qd̃ flumen ab¬
souasdubis ut circino arcũductu pene totu oppidum cingit. Reliquũ spatiũ qd ẽ
non amplius pedum sexcentoꝵ qua flumen int̾inictit mons ꝯtinet magna alti¬
tudine. ita ut radices eiꝰ montis exutraq ꝑte ripe fluminis ꝯtingant. Hũc m¬
rus cucũdatus aicez efficit. acu oppido ꝯiungit. Huc Cesar magnis nocturnus
diturisq itinerib ꝯtendit. Occupatoq oppido ibi p̾sidium collocat. cu paucos di¬

Expanded text:
 ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus sse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos di
Abbreviated transcription (Latin):
transirẽt. ⁊ finitimi gallie ꝓuintie allobrogibq ẽẽrit. Bois petentibꝰ heduis ꝙ egͦ¬
gia uirtute erãt cogniti. ut ĩfinib suis collocarẽt. ꝯcessit. Q uibꝰ illi agros dederũt. qͦs¬
q postea ĩꝑte iuris lib̾tatisq cõditione atq ip̃i erãt ceperũt. Incastris heluetioꝵ tabłe
reꝑte sũt lr̃is grecis ꝯfecte ⁊ adcesare relate. Quib ĩ tabulis nominati tõ ꝯfecta erat
.qz. Q uaꝵ omĩu reꝵ sũma erat capitu heluetioꝵ. milia .cc. lxiiͦi. Tulĩgoꝵ. milia.
xxxui. Latobrigoꝵ .xiii. Rauracoꝵ. xxiiiͦ. Boloꝵ .xxxii. Exhis qui arma ferre possẽt.
admilia nonagĩtaduo. Su̾ma omĩu fuerũt. adinilia. ccclxuiii. Eoꝵ qui domo redi

Expanded text:
transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egrtransirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, que. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redi
Abbreviated transcription (Latin):
citer hoĩu milia sex eius pagi. qui u̾bigenus applłatur. siue timore ꝑterriti ne arnus
traditis supplitio afficerent᷑. siue spe salutis ĩducti. ꝙ ĩtanta młtitudĩe dediticioꝵ sua
fugam aut occultari aut omĩno ignorari posse existimarẽt. Pma nocte excastris hel¬
uetioꝵ egressi adrhenũ finesq germanoꝵ ꝯtenderũt. Quod ubi Cesar resciit qͦꝵ
stiu nũmero hũit. Reliquos om̃s obsidib. armis ꝑfugis traditis ĩdeditionẽ acce
pit  ⁊ ꝙ oñib frugib amissis dominicħ̾ erat quo famẽ tolerarẽt. Allobrogib in¬
perauit. uthis frumẽti copia facerẽt. Ip̃os oppida uicosq quos ĩcenderãt restituere
uissit. Id ea maxime rõne fecit: ꝙ noluit eu locum unde heluetii discesserãt uacare.
ne ꝑꝑ bonitate agroꝵ germani quictãs rhenu ĩcolunt᷑ suis finib ĩheluetioꝵ fines

Expanded text:
citer hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis citer hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accegibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines
Abbreviated transcription (Latin):
nusso. ĩ fines lingonu die quãto ꝑuenerũt. Cu ⁊ ꝑꝑ uulnera militu ⁊ ꝑꝑ sepulturã
occisoꝵ nr̃i triduu morati: eos sequi nõ potuissent. Cesar adlingones licteras nũtios¬
q misit. re eos frum̃to. neue alia re iuuarẽt. Qui si uiuissent. se eodez loco quo helue¬
tios habituꝵ. Ip̃e taduo int̾misso. cu onũb copiis eos sequi cepit. Heluitii om̃iu re
inopia adducti legatos. dedc̃one adeu miserũt. Qui cu eu mitirere ꝯuenissẽt. seq
ad pedes proiecissent. supplicit̾q locuti flentes pacem petissẽt: atq eos ĩeo loco quo tũ ẽent
suu aduentu expectare iussisset paruerũt. Eo postꝙͣ Cesar ꝑuenit obsides. arma
ẜ uos. qui adeos ꝑ fugisse̾t poposcit. Du ea cõquirunt᷑ ⁊ cõferunt᷑. nocte int̾iissa cir¬

Expanded text:
rmisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam rmisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa cir
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ reĩtegrare ceperũt. Romani ꝯu̾sa signa tiꝑtito ĩtulerũt. pͥma ⁊ socũda aties ut
uictis ac sũmotis resisteret. tc̾ia ut uemiẽtes sustineret. Ita ancipiti p̾liodiu atq a¬
criter pugnatu est. Dintius cu sustirẽ nr̃oꝵ ĩ petus nõ possi̾t alter se ut ceperã
ĩonte rece perũt:alteri adimpedim̃ta.⁊ carros suos se ꝯtulerũt.Na hoc cu¬
toto prelio cu abhora septima aduespeꝵ pugnatu sit au̾su hostem uidere nemo potuit.
loco suꝑiore ĩnr̃os ueniẽtes tela coniciebãt: ⁊ no nulli int̾ carros rotasq mataras ac
tragulas subiciebãt nr̃osq nulnerabãt. Di cu e̾et pugnatu impedim̃tis castris q
ur̃i potiti sũt. Ibi orgetorigis filieatq unus exfiliis captus est. Exco prelio crocit̾ hoĩ¬
nu milia .c. xxx. suꝑ fuerũt: ea q tota nocte ꝯtinent᷑ iet᷑. Nulla ꝑte noctis itine̾ int̾¬

Expanded text:
 redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere inte
Abbreviated transcription (Latin):
duxisset. ꝙ obsides int̾ eos dandos curasset: qd̃ ea oĩa nõ mõ inussu suo ⁊ciuitatis. s etia
inscientib ip̃is fecisset qd̃ amagistratu heduoꝵ accusaret᷑ satis ẽc̃ cause arbitrabat᷑. qrͣ ĩ
eu aut ip̃e aĩadu̾teret: aut ciuitate aĩadu̾tere iuberet. His om̃ib reb unu repugna¬
bat ꝙ diuitiati fratris sũmu ĩ ppłmi. R. studiu sũma ĩse uoluntate. egregia fide. iu¬
stitia temꝑantia cognouerat. ⁊ lam ne eiꝰ supplitio diuiatici ãimu offendẽt uerebat᷑.

Expanded text:
duxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam duxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat;
Abbreviated transcription (Latin):
ac potentissimo collocasse. ip̃m exheluetiis uxore hr̃e sorore exmatre. ⁊ ꝓpinquas suas
nuptu ĩ alias ciuitates collocasse. fauere ⁊ cupere heluetiis ꝑꝑea affinitate. odisse etia
suo noĩe Cesarez ⁊ romanos ꝙ eoꝵ aduentu potentia eius deminuta. ⁊diuiciatus fratẽ
ĩ antiquu locu gr̃e. atq honoris sit restitutus. Siꝗd accroit romanis sũma insp̾e ꝑ hel¬
desꝑare. Reperiebat etia ĩquerẽdo cesar ꝙ preliu equestre adu̾su paucis ante dieb fac¬
tu initium eiꝰ fuge factu adũnorige atq eius equitibꝰ. Na equitatui que auxilio ce¬
sari hedui miserãt dũ norix p̾erat. eoꝵꝰ fuga deliquu ẽt equitatu ꝑterritu. Q uib rel
cognitis cu adhas suspitõnes certissime res accederẽt. ꝙ ꝑfines sequanoꝵ heluetios trãs¬

Expanded text:
ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Heldesperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios tra