comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oppidum.uii. cohortium prȩsidio tenebant. Mutit eo .M. An¬
tonium cum legionibus.uiii. cohortibus .u. Sul monenses si¬
mul atq nostra signa uiderunt. portas aperuerunt. uniuer
relius et actius de muro se deiecerunt. acrius ad Antonis
deductus petit. ut ad cȩs arem mitteretur. Antonius cum
cohortibus et actio eodem die quo ꝓfertus erat reuertitur.
Caesar eas cohortes cum exercitu coniunxit. actiumq inco¬
Lumem dimisit. c aes ar primis diebus castra magnis ope¬
ribus munire et ex finitimis municipiis frumentuz com¬
portare reliquasq copias expectare instituit. Eo triduo le¬
gio . Uiii. ad eum uenit cohortesq ex nouis galliȩ delectibus
xxii. equitesq ab Rege Norico circiter. ccc. quod aduen¬
tu altera castra ad alteras oppidi partem ponit. Hlis casts
curionem praefecit. reliquis diebꝰ oppidum uallo castellisq
circumuenire instituit. cuius oꝑis maxima parte effecta

Expanded text:
oppidum vii cohortium praesidio tenebant. mittit eo M. Anoppidum vii cohortium praesidio tenebant. mittit eo M. Antonium cum legionis xiii cohortibus v. Sulmonenses simulatque signa nostra viderunt, portas aperuerunt universiretius et Attius de muro se deiecerunt. Attius ad Antonium deductus petit ut ad Caesarem mitteretur. Antonius cum cohortibus et Attio eodem die quo profectus erat revertitur. Caesar eas cohortes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit. Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit. eo triduo legio viii ad eum venit cohortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege Norico circiter ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; his castris Curionem praefecit. reliquis diebus oppidum vallo castellisque circumvenire instituit. cuius operis maxima parte effecta
Abbreviated transcription (Latin):
ribus caesaris praelio commisso celeriter domitiani a pon¬
te repulsi se in oppidum receꝑunt. caesar Legionibus ira¬
ductis ad oppidum constitit. iuxtaq murum castra po¬
suit. Re cognita. Domitius ad pompeium in apuliam pe¬
ritos regionum magno ꝓposito prȩmio cum Litteris mittit
qui perant atq orent ut sibi subueniat. caesares duobus
exexcitibus et Locorum angustus facile intercludi posse
frumentoq prohiberi quod nisi fecerit se cohortesq ampliꝰ
riculum esse uenturum. Interim suos cohortatus tormenta
in muris disponit. coeterasq cuiq partes ad custodiam urbis at¬
tribuit. militibus in concione agros ex suis possessionibus pol¬
licetur. xl. in singulos iugera et pro rata parte centurionibus
euocatisq interim caesari nunciant᷑. sulmonenses quod oppidy
a confinio uii milium interuallo abest cupere ea facẽr quae uel¬
let. sed a .o. luctetio senatore et actio peligno prohiberi qui id

Expanded text:
ribus Caesaris proelio commisso celeriter Domitiani a ponribus Caesaris proelio commisso celeriter Domitiani a ponte repulsi se in oppidum receperunt. Caesar legionibus transductis ad oppidum constitit iuxtaque murum castra posuit. Re cognita Domitius ad Pompeium in Apuliam peritos regionum magno proposito praemio cum litteris mittit, qui petant atque orent, ut sibi subveniat; Caesarem duobus exercitibus et locorum angustiis facile intercludi posse frumentoque prohiberi. quod nisi fecerit, se cohortesque amplius um in periculum esse venturum. interim suos cohortatus tormenta in muris disponit certasque cuique partes ad custodiam urbis attribuit; militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quaterna in singulos iugera, et pro rata parte centurionibus evocatisque. Interim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q. Lucretio senatore et Attio Paeligno prohiberi, qui id
Abbreviated transcription (Latin):
firmandorum hominum causa a quo factus iubullius certior
quae res in piceno gererentur. milites ab eo accipit. ipsum di¬
mittit. Item ex finitimis regionibus quas potest contrahit.
hortes. ex delectibus pompeianis. inhis camerino fugientẽ
Lcillem irum cum sex his cohortibus quas ibi prȩsidio hab¬
it excipit. Quibus coactis xiii efficit. Cum his ad Domitĩ
enobarbum confinium enorbanis itineribus puenit. caesarẽq
adesse cum legionibus duabus nunciat. Domitius ꝑse circit̃
xx. cohortes alba ex marsis ex pelignis finitimis ab regioni¬
bus coegerat. Recepto firmo expulsoq Lentulo caesar conqri
milites qui ab eo discesserant delectumq institui iubet. ip̃e
unum diem ibi rei frumentariae causa moratus confiniu
contendit. Eo cum uenisset cohortes quinq praemissȩ a do-¬
mitio ex oppido pontem fluminis interrumpebat. qui erat
ab oppido milia passuum circiter ui ibi cum ante curso¬

Expanded text:
firmandorum hominum causa. a quo factus Vibullius certior, firmandorum hominum causa. a quo factus Vibullius certior, quae res in Piceno gererentur, milites ab eo accipit, ipsum dimittit. item ex finitimis regionibus quas potest contrahit cohortes ex dilectibus Pompeianis; in his Camerino fugientem Lucilium Hirrum cum sex cohortibus, quas ibi in praesidio habuerat, excipit; quibus coactis xiii efficit. cum his ad Domitium Ahenobarbum Corfinium magnis itineribus pervenit Caesaremque adesse cum legionibus duabus nuntiat. Domitius per se circiter xx cohortes Alba, ex Marsis et Paelignis, finitimis ab regionibus coegerat. Recepto Firmo expulsoque Lentulo Caesar conquiri milites, qui ab eo discesserant, dilectumque institui iubet. ipse unum diem ibi rei frumentariae causa moratus Corfinium contendit.moratus Corfinium contendit. eo cum venisset, cohortes v praemissae a Domitio ex oppido pontem fluminis interrumpebant, qui erat ab oppido milia passuum circiter iii. ibi cum antecurso
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. quos postea moratus a suis quod ea res omnium iu¬
dicio repraehendebatur. circum familiares conuentus cam¬
paniae custodiae causa distribuit. fuximo caesar progressꝰ
omnem agrum picenum percurrit. cunctae earum regio¬
num prefecturae libentissimis animis eum recipiunt. exer¬
citumq eius omnibus rebus iuuant. etiam ex cingulo qđ
oppidum labienus constituerat. suaq pecunia ex aedificaue¬
rat. ad eum legati ueniunt. quaeq imꝑauerat se cupidis¬
sime facturos. pollicent᷑. milites imꝑat. mittuntq interea
Legio duodecima caesarem sequitur. cum his duabus ascy¬
Lum picenum ꝓficiscitur. id oppidum lentulus spinter. x
cohortibus tenebat. Qui caesaris aduentu cognito profugit
ex oppido. cohortesq secum abducere conatus magna ꝑte
militum deseritur. Relictus in itinere cum paucis incidit
in ubulium rufum missum a pompeio in agrum picenum c̃õ¬

Expanded text:
iussit; quos postea monitus ab suis, quod ea res omnium iuiussit; quos postea monitus ab suis, quod ea res omnium iudicio reprehendebatur, circum familias conventus Campaniae custodiae causa distribuit. Auximo Caesar progressus omnem agrum Picenum percurrit. cunctae earum regionum praefecturae libentissimis animis eum recipiunt exercitumque eius omnibus rebus iuvant. etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia exaedificaverat, ad eum legati veniunt, quaeque imperaverit, se cupidissime facturos pollicentur. milites imperat; mittunt. interea legio xii Caesarem consequitur. cum his duabus Asculum Picenum proficiscitur. id oppidum Lentulus Spinther x cohortibus tenebat; qui Caesaris adventu cognito profugit ex oppido cohortesque secum abducere conatus magna parte militum deseritur. relictus in itinere cum paucis incidit in Vibullium Rufum missum a Pompeio in agrum Picenum con
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. At caesar milites actianos collaudat. puppium di¬
mittit. auxiantibus agit gratias seq eorum facti memores
fore pollicetur. Siubus rebus romam nunciatis. tantus
repente terror inuasit ut cum lentulus consul ad apiendum
tinus aperto sanctiore aerario ex urbe profugeret. caesar eiz
aduentare iam iamq adesse eius equites falso nuntiabant᷑.
hunc Marcellus collega et pleriq magistratus consecuti st̃
r pompeius pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones¬
ꝓpe habebat. quas a caesare acceptas in apulia hibernorum
causa disposuerat. Delectus intra urbem intermittuntur. niħ
itra capuam tutum ẽẽ omnibus uidetur. capuae primum ẽẽ
confirmant. et colligunt. delectumq colonorum qui lege
iulia capuam deducti erant habere instituunt. gladiatoresq
quos ibi caesar in ludo habebat ad forum productos. Lenty¬
lus libertati confirmat. atq his equos attribuit. et se sequi

Expanded text:
xerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dixerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebus Romam nuntiatis tantus repente terror invasit, ut cum Lentulus consul ad aperiendum ferendam, protinus aperto sanctiore aerario ex urbe profugeret. Caesar enim adventare iam iamque et adesse eius equites falso nuntiabantur. hunc Marcellus collega et plerique magistratus consecuti sunt. Cn. Pompeius pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, quas a Caesare acceptas in Apulia hibernorum causa disposuerat. dilectus circa urbem intermittuntur; nihil citra Capuam tutum esse omnibus videtur. Capuae primum sese confirmant et colligunt dilectumque colonorum, qui lege Iulia Capuam deducti erant, habere instituunt; gladiatoresque quos ibi Caesar in ludo habebat, ad forum productos Lentulus libertatis spe confirmat atque iis equos attribuit et se sequi
Abbreviated transcription (Latin):
sidus deducit. auximumq proficiscitur. quod oppidus ac¬
tius cohortibus introductis tenebat delectumq toto piceno
circummissis senatoribus hẽbat. aduentu caesaris cognito
decuriones auximi ad actium uarum frequentes conueni¬
unt. docent sui iudicii rem non ẽẽ neq se neq reliquos mu¬
nicipes pati posse .C caesarem imꝑatorem bene de re.pu me¬
ritum tantis de rebus gestis oppido moenibusq ꝓ hiberi.
ꝑ inde habebat rationem posteritatis et ꝑiculi sui. Quoru
oratio est ꝑmotus . n. uarus praesidium quod introduxãt
ex oppido educit. et ꝑfugit. hunc ex primo ordine pauci cȩ¬
saris consecuti milites consistere coegerunt. commissoq prȩ¬
lio deseritur a suis uarus. Nonnulla pars militum domu
discedit. reliqui ad cȩsarem ꝑueniunt. Atq una cum his de¬
praehensus.L. puppius primi pili centurio adducitur. ꝗ
hunc eundem ordinem in exercitu. Gn pompeii. ante du¬

Expanded text:
aesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Ataesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione permotus Varus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac profugit. hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. commisso proelio deseritur a suis Varus; nonnulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea du
Abbreviated transcription (Latin):
non esset nulla tantum mendaci religione obstructꝰ uide¬
retͣ tempus uero colloquio non dare atq accessurum. polli¬
ceri magnam pacis despationem afferebat. Itaq ab arimi¬
no.n. antonium cum cohortibus quinq aritium mittit ipe
arimini cum duabus Legionibus substitit. ibiq delectu
habere instituit. Pisaurum. phanum. Anconam singulis co¬
hortibus occupat. Interea certor factus tigiũ thẽmum. p xͥ.
cohortibus quinq tenere. oppidum munire. omniumq esse
tiguinorum optimam erga se uoluntatem curionem cum tri¬
us cohortibus quas pisauri et arimini habebat mittit. cui
duentu cognito diffisus municipii uoluntate thermus coho¬
tes ex urbe reducit. et profugit milites in itinere ab eo disce¬
dunt. ac dorum reuertuntur. Curio omnium summa uolũ¬
tate tigiuum recipit. Quibus rebus cognitis confisus muni¬
cipiorum uoluntatibus. caesar cohortes legionis .xiii. ex p̃¬

Expanded text:
 esset, nulla tamen mendaci religione obstrictus vide esset, nulla tamen mendaci religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Thermum praetorem cohortibus v tenere, oppidum munire, omniumque esse Iguinorum optimam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex pr
Abbreviated transcription (Latin):
ditionibus fiant et iureiurando sauciatur. aut ip̃e pro¬
pius accedat. aut se patiatur accedere. fore uti ꝑ colloquia
omnes controuersiae componantur. Acceptis mandatis i¬
scius cum. L. caesare capuam puenit. ibiq consules pom¬
peiumq inuenit.postulata caesaris renunciant. Illi deli¬
berata respondent. scriptaq ad eum mandata ꝑ eos remit¬
tunt. quorum haec erat summa caesar in gallia reuerteret᷑.
a Rimino excederet exercitus dimitteret quae si fecisser
pompeium in his panias iturum. Interea quoad fides
esset data caesarem facturum quae polliceretur et nõ inter¬
missuros consules pompeiumq delectus erat. iniqua cõ¬
ditio postulare. ut c aesar a rimino excederet atq in pro¬
uinciam reuerteret᷑. ip̃m et ꝓuincias et legiones alienas te¬
nere exexcitum caesari uelle dimitti. delectus habere pol¬
liceri se in prouinciam iturum. neq ante quem diem iturꝰ

Expanded text:
dicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse prodicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata re respondent scriptaque ad eum mandata per eosdem remittunt, quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus
Abbreviated transcription (Latin):
ab utroq quoniam pompeii mandata ad se detulerint. ne
grauentur sua quoq ad eum postulata deferre. si paruo la¬
bore magnas controuersias tollere. atq omnem italiam mȩ¬
n liberare possent. sibi semꝑrei .p. primam fuisse dignitate
retraheretur. Cuius absentis ratione haberi proximis comi¬
tiis populus iussisset. tantum hanc iacturam honoris sui .r.p.
causa ae quo animo tulisse. cum litteras ad senatu miserit
ut omnes ab exercitibus discederent ne id quid impetra¬
uisse. Tota italia delechas haberi. retineri Legiones ii qui
abse simulatione parthici belli sint abductȩ. ciuitatem es¬
se in armis. Quoniam haec omnia nisi ad suam ꝑniciem ꝑ¬
tinere. Sed tm̃ ad omnia se descendere paratum. att oĩa
pati.r.p. causa. proficiscatur pompeius in suas prouincias¬
ipsi exercitus dimittant discedant in italia omnes ab armis
moetus a ciuitate tollat᷑. libexa comitia atq omnis res. p

Expanded text:
ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam metu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitatem retraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen hanc iacturam honoris sui rei publicae causa aequo animo tulisse; cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere? sed tamen ad omnia se descendere paratum atque omnia pati rei publicae causa. proficiscatur Pompeius in suas provinciasipsi exercitus dimittant, discedant in Italia omnes ab armis, metus e civitate tollatur, libera comitia atque omnis res pu
Abbreviated transcription (Latin):
conuenit. Reliquas Legiones ex hibernis euocat. et subse¬
qui iubet. Eo. L. caesar adolescens uenit. cuius pater cȩ¬
saris erat Legatus. Is reliquo sermone confecto cuius rei
causa uenerat. habere se a pompeio ad eum priuati officii
mandata demonstrat. Uelle pompeium se casari purgatũ.
ne ea quae rei p. causa egerit in suam contumeliam uertat. sep
se .x.p. commoda priuatis necessitatibus habuisse potiora. cae¬
sarem quoq pro sua dignitate debere. et studium et iracundi¬
am suam .r .p. dimittere. neq adeo grauiter irasci inimicis. ne
um illis nocere sꝑet se.r.p. noceat. Pauca eiusdem generi
iddit cum excusatione pompeii coniuncta. Fodem fere at
asdem rebus praetor roscius agit. cum caesare sibiq pomp¬
um commemorasse demonstrat. ouae res et si nihil ad leu¬
das iniurias pertinere uidebantur tantum idoneos nactus
homines. per quos ea quae uellent ad eum ꝑferrentur. petit

Expanded text:
convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subseconvenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet. eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari purgatum, ne ea, quae rei publicae causa egerit, in suam contumeliam vertat. semper se rei publicae commoda privatis necessitudinibus habuisse potiora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracundiam suam rei publicae dimittere neque adeo graviter irasci inimicis, ut cum illis nocere se speret, rei publicae noceat. pauca eiusdem generis addit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet ad eum perferrentur, petit
Abbreviated transcription (Latin):
tur dona etiam quae ante habuerat ademisse. Quotienscũq
menti caperet. qua uoce et quo senatus.C. p.r. ad arma sit
uocatus. factum in pernitiosis Legibus. in ui tribunitia in
secessione populi. templis locisq editioribus occupatis. atq
haec suꝑioris aetatis exempla expiata saturnini atq graeco¬
rum casibus docet. Quarum rerum illo tempore nibil fac¬
tum nec cogitatum quidem. nulla lex promulgata. non
cum populo agi coeptum nulla secessione facta. hortatur
cuius imꝑatoris ductu. uiiii. annis r.p. felicissime gesseint
plurimaq prȩlia secunda fecerint. omnem galliam germa¬
niamq pacauerint. ut eius existimationem dignitatemq ab
inimicis defendant. conclamant Legiones xiii quae adeãt
milites. hanc n initio tumultus euocauerat reliquae non¬
dum conuenerant. sese paratos ẽẽ imꝑatoris sui .tr.pł inis
rias defendere cognita militum uoluntate ariminum cũ

Expanded text:
tur bona, etiam, quae ante habuerint, ademisse. quotienscumque tur bona, etiam, quae ante habuerint, ademisse. quotienscumque menti caperet, qua voce et quo senatus consulto populus Romanus ad arma sit vocatus, factum in perniciosis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperatoris ductu viiii annis rem publicam felicissime gesserint plurimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere. Cognita militum voluntate Ariminum cum
Abbreviated transcription (Latin):
cupatis exeunt consules quod ante id tempus acciderat
nunꝗͣ ex urbe ꝓficiscuntur. Littoresq hñt in urbe. ex
capitolio priuatim. contra omnia uetustatis exempla tota
italia delectus habent᷑. arma imꝑantur. pecuniae a muni¬
cipiis exiguntur. et a phanis tollunt᷑ omnia diuina huma¬
naq uira ꝑmiscentur. Quibus rebꝰ cognitis Caesar apud mi¬
lites concionatur. Omnium temporum iniurias inimico¬
& in se commemorat a quibus deductu ac deprauatum p̃o¬
peium quaeritur inuidia. atq obtectatione laudis suae cu¬
ius ip̃e honori et dignitati semꝑ fauerit aduitorq fue¬
rit. Nouum in re .p. introductum exemplum quaeritur
ut tribunitia intexcessio armis notaretur. atq opprimeretur
quae supioribus annis armis ẽet instituta. Syllam nudata
omnibus rebus tribunitia potestate tamen intercessione lai¬
beram reliquisse. Pompeium qui amissa restituisse ui deba¬

Expanded text:
cupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit cupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit. novum in re publica introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis votaretur atque opprimeretur, quae superioribus annis armis esset restituta. Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; Pompeium, qui amissa restituisse videa
Abbreviated transcription (Latin):
per scipionem ostenderat agit senatus uirtutem constanti¬
amq collaudat. copias suas exponit legiones habere sese para¬
tas sese .x. propterea cognitum comꝑtumq sibi alieno esse aĩo
in caesarem milites. neq is posse persuaderi uti eum defen¬
dant. aut sequantur. De reliquis rebus ad senatum refer¬
tota ut in italia delectus habeant᷑. faustus sylla prope in mas¬
itaniam mittitur. pecunia uti ex ȩrario pompeio detur
Refertur etiam de rege iuba ut socius sit atq amicus. Mar¬
cellus uero passurum in praesentia se negat de fausto impe¬
prouinciae priuatis. Decernuntur duae consulares. reliquȩ
praetoriȩ scipioni obuenit syria L. domitio gallia Philip¬
pus et Marcellus priuato consilio pratereunt᷑. neq eor
sortes deiiciuntur in reliquas prouincias mittuntur prȩ¬
tores. neq expettant quod suꝑioribus annis acciderat ut
de eorum imꝑio ad populum feratur. paludatiq uotis nũ¬

Expanded text:
per Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiper Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiamque collaudat, copias suas exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur. de reliquis rebus ad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulla pro praetore in Mauretaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur. refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus. Marcellus non passurum in praesentia negat; de Fausto impeprovinciae privatis decernuntur, duae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nun
Abbreviated transcription (Latin):
finitatis tempore adiunxerat. Caesar simul infamia duaruz
Legionum permotus quas ab itinere asiae syriaeq ad suam po¬
entiam dominanumq conuerterat. rem ad arma deduci
studebat. His de causis aguntur omnia ruptim atq tubat
Ieq docendi caesaris propinquos quisq eius spatium datur.
nec te .pł. sui periculi deprȩcandi. neq etiam extremi iuis
intercessione retinendi. quod .L. sylla reliquerat facultas
suerant. Decurritur ad illud extremum atq ultimum .s.c.
salutis Latorum audacia nunꝗͣ ante discessum est. dent ope
tuit qua ex die consulatum iniit Lentulus. biduo excepto
comitiali et de imꝑio caesaris et de amplissimis uiris ir. pł¬
se seq ad caesarem conferunt. Is eo tempore erat rauenne
expectabatq sus Leuissimis postulatis responsa. si qua homi¬
num equitate res ad iocum deduci posset. Proximis diebꝰ
habetur senatus extra urbem. Pompeius eadem illa quȩ

Expanded text:
finitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum finitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur, nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas suerant. decurritur ad illud extremum atque ultimum senatsalutis latorum audacia numquam ante descensum est: dent opertuit, qua ex die consulatum iniit Lentulus, biduo excepto comitiali et de imperio Caesaris et de amplissimis viris, seseque ad Caesarem conferunt. is eo tempore erat Ravennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, siqua hominum aequitate res ad otium deduci posset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ etiam a nonnullis sententię ut Legati ad caesarem mit¬
tant᷑. qui uoluntatem senatus ei proponant. Omnibus his re¬
sistitur. omnibusq oratio cons. scipionis catonis apponitur
catonem ueteres inimiciciae caesaris incitant. et dolor repulse
Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac pro¬
uinciarum et regum appellandorum Largitionibus mouet᷑
seq alterum fore syllam inter suos gloriatur. ad quem sũma
imꝑii redeat. Scipionem eadem spes prouinciae atq exerci¬
tuum impellit. quos se pro necessitudine partinirum cus
pompeio arbitratur. simul iudiciorum moetus. adulatio¬
atq ostentatio sui et potentium qui in re.pu. iudicusq tũ plo¬
rimum pollebant. Ipse pompeius ab inimicis caesaris incitatꝰ
er quod neminem dignitate secum exequai̾ uolebat. totum
se ab eius amicicia auerterat. et cum communibus inimicis
in gratiam redierat. quorum ipse maximam partem illo af¬

Expanded text:
dicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mitdicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mittantur, qui voluntatem senatus ei proponant. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur. Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio sui et adulatio potentium, qui in re publica iudiciisque tum plurimum pollebant. ipse Pompeius ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo ad
Abbreviated transcription (Latin):
ciat eum aduersus .r.p. facrurum uideri. Intercedit. M An¬
sione .ir. dicuntur sententiae graues. ut quisq acerbissime cru¬
delissimeq dixit. ita ꝗͣmaxime ab inimicis caesaris collauda¬
tur. Misso ad uesperum senatu. omnes qui sunt eius ordinis
a pompeio euocant᷑. laudat pompeius atq in posterum cõ¬
firmat segniores castigat. atq incitat. multi undiq ex ue¬
teribus pompeii exercitibus spe praemiorum atq ordinum
euocantur. multi ex duabus legionibus quae sunt traditae
a caesare accersuntur. completur urbs ad ius comitium
pompeii atq eorum qui ueteres inimicicias cum caesare ge¬
rebant. in senatum coguntur. Quorum uox et concuͬsy t¬
rentur. infirmiores dubii confirmant᷑. plerisq uo libere de¬
cernendi potestas eripitur. pollicetur. L. piso censor sese itu¬
rum ad caesarem item L. roscius pretor. qui de his rebus cy
doceant. Sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulãt

Expanded text:
ciat, eum adversus rem publicam facturum videri. intercedit M. Anciat, eum adversus rem publicam facturum videri. intercedit M. Ansione tribunorum. dicuntur sententiae graves; ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris collaudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis, a Pompeio evocantur. laudat promptos atque in posterum confirmat, segniores castigat atque incitat. multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt traditae a Caesare arcessuntur. completur urbs et ipsum comitium Pompei atque ii, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur. quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur, plerisque vero libere decernendi potestas eripitur. pollicetur L. Piso censor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his rebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant.
Abbreviated transcription (Latin):
cellus ingressus in eam orationem non oportere ante de ea
re ad senatum referri ꝗͣ delectus tota italia habiti et exẽcitꝰ
conscripti ẽent. quo praesidio tute et libere senatus quae uel¬
let decernere auderet. ut.n. calidius qui censebat ut pom¬
peius in suas ꝓuincias proficisceretur. neq ẽẽt armorum c̃a
timere caesarem correptis ab eo duabus Legionibus. ne ad
ius periculum reseruare et retinere eas ad urbem pompi¬
ius uiderenir ut . rufus qui sententiam calidii. paucis
fere mutatis rebus sequebatur Hi om̃es conuitio L. Len¬
tuli cons. correcti exagitabantur. Lentulus sententiam
calidii pronunciaturum se omnino negauit. Marcellus
ꝑterritus coniutus a sua sententia discessit. Sic uocibus c̃õ¬
sulis terrore orȩsentis exercitus nimis amicorum pompei
pleriq compulsi inuiti et coacti scipionis sententiam secunt᷑.
uti ante certam diem caesar exercitum dimittat. si nõ fa¬

Expanded text:
cellus, ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea cellus, ingressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum referri, quam dilectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus quae vellet decernere auderet; ut M. Calidius, qui censebat, ut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa; timere Caesarem ereptis ab eo duabus legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad urbem Pompeius videretur; ut M. Rufus, qui sententiam Calidi paucis fere mutatis verbis sequebatur. hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidi pronuntiaturum se omnino negavit, Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. sic vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam diem Caesar exercitum dimittat; si non fa
Abbreviated transcription (Latin):
ITTERI S. A .EABIO
c. caesaris consulibus redditis. agre
ab his impetratum est summa rri¬
bunoꝵ .p̃ł. contentione ut in se¬
natu recitarentur. Ut uero ex
Littexis ad senatum referrent᷑
impetrari non potuit. Referũt
consules de Re. pu. in ciuitate. L. Lentulus consul sena¬
tui reiq pu se non defuturum pollicet᷑. si audacter ac for¬
titer sententias dicere uelint. Sin c aesarem respiciant atq
eius gratiam sequantur. ut suꝑioribus fecerunt temporibus
se sibi consilium capturum neq senatus auctoritati obtemꝑa¬
nirum. Habere se quoq ad caesaris gratiam atq amiciciam re¬
ceptum. In eandem sententiam loquitur scipio. pompeio ẽẽ in
animo.i.p. non deesse. senatus sequatur. si cunctetͣ aut agat le¬
uius. nequaꝗͣ eius auxilium si postea uelit senatum implora¬
turum. haec scipionis oratio quod senatus in urbe habebatur
pompeiusq aderat ex ipsius oratione pompeii mitti uideba¬
nir. Dixexat aliquis Leniorem sententiam ut primo.N. mar¬

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Mar
Abbreviated transcription (Latin):
tellus imposuisset senatu petisse. et ea pecunia se liberasse: simłq
patrocinio suscepto multis legibus adsenatum inductis. simul
publicis. priuatisq caulis. multorum inimiciciis susceptis de¬
fendisse. suo item in consulatu absenti que potuisser commo¬
da prouinciae tribuisse. Forum omnium commodoꝵ etiam¬
memores et in gratos in se et in populum romanum. Hoc hello
romanis semel et saepuis attuilisset. His es luce clara captum in
medio foro nefarie interficere uoluistis. Uos ita pacem semper
odistis. ut nullo tempore legiones desint populo .r. in hac prouin¬
cia haberi. Apud uos beneficia pro maleficiis. et maleficia pro-
beneficiis habentur. ita: neque in ocio concordiam neq in bello
uirtutem ullo tempore retinere potuistis. Priuatus ex fuga
cN. pompeius adolescens a uobis receptus fasces et imperium sibi
arripuit. multis interfectis ciubus auxilia contra rem.ꝓ pa

Expanded text:
tellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque tellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia provinciam liberasse simulque patrocinio suscepto multis legationibus ab se in senatum inductis simul publicis privatisque causis multorum inimicitiis susceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoda provinciae tribuisse: eorum omnium commodorum et immemores et ingratos in se et in populum Romanum hoc bello e sacrosanctis manus semel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae sint populi Romani in hac provincia haberi. Apud vos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum R
Abbreviated transcription (Latin):
magna faciunt. Magna nostri adchpidum recuꝑandum occalione
non pretermittunt pugnare. et reiquos uiros capiunt .xiiii.urso¬
nem proficiscuntur. quod oppidum nagna munitione continebat᷑
sic ut ipse locus non solum opere sed enam natura ad oppugnandũ¬
aditus hostem appeteret. Huc accidenat ut aquam praeter quam
unus ꝗͣ reperiebatur propius. Tii. paslium. quȩ res magno erat ad¬
iumento oppidanis tum praeterea accedebat. ut aggerem materi
efficeret omnem materiam circum oppidum succisam intro con-¬
gessit. ita necessario deducebantur nostri ut amunda quod pro¬
xime ceperant materiem illo deportarent.Dum haec ad mundam
geruntur. et ursonem. Caesar ad hispalim cum agadibꝰ se recepiss&
in sequenti die concione aduocata copmemorat intio questurae
suae eam prouinciam ex omnilꝰ prouneiis peculiarem sihi con¬
stituisse. et quae potuerat eo tempore heneficia largitus erat.
n sequenti pretura petunt ampliato honore uectigalia quae me¬

Expanded text:
m faciunt.125 Nostri ad oppidum reciperandum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam squam reperiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea accedebat ut aggerem, . . . efficeret, omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessario diducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illo deportarent. § 42 Dum haec ad Mundam geruntur et Ursaonem, Caesar, ad Hispalim cum Gadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quaesturae suae eam provinciam ex omnibus provinciis peculiarem sibi constituisse et quae potuisset eo tempore beneficia largitum esse; insequente praetura ampliato honore vectigalia quae Me
Abbreviated transcription (Latin):
unimum terrorem in foro ferrent. discederet uterq ab arm
exercitusq dimitteret. fore eo facto liberam et sui uiris ciui¬
tatem. neq hoc pollicitus est sed etiam ꝑse discẽsionem facer
coepit. quod ne fieret omnes amici pompeii iusserant. atq:
ita rem moderando discesserunt. Magnum hoc testimoniũ
senatus erat uniuersi. conueniensq suꝑiori facto. Nam Mar¬
cellus proximo anno cum impugnaret caesaris dignitatem
contra legem pompeii et crassi retulerat ante tempus ad
senatum de caesaris prouinciis sententiisq dictis discensionẽ
faciente marcello qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris
inuidia quaerebat. senatus in alia omnia transit. quibꝰ non
frangebantur animi inimicoꝵ caesaris. sed admonebantur
quo maiores parerent necessitudines quibus cogi posset sena¬
tus id probare quod ip̃i constituissent. fit de inde .s. c. ut¬

Expanded text:
minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis minimum terrorem foro inferrent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit de
Abbreviated transcription (Latin):
omnibꝰ hibernis ad fines treuerorum euocatis eo ꝓfectus ẽ
ibiq exercitum lustrauit. Titum Labienu galli&e praefecit.¬
togate. quo maiore commendatione reconciliaret᷑. ad consy¬
latus petitionem. Ipse tm̃ itineris facit. ꝗͣtum satis ẽẽ muni¬
tione Locorum sic ꝓꝑ salubritate existimabat. Ibi qͣꝗͣ crae¬
bro audiebat Labienum ab inimicis suis solicitari certiorque
fiebat. id agi paucorum consiliis ut interposita senatus aucto¬
ritate parte exercitus spoliaret᷑. tamen neq de Labieno cre¬
didit quicꝗͣ neq contra senatus auctoritatem ut aliquid fa¬
ceret adduci potuit. iudicabat n. liberis sententiis prũm scͥp¬
torum causam suam facile obtineri. nam c. curio tri pł. tu¬
erat. cum caesaris cãm dignitatemque defendendam suscepis¬
set. saepe erat senatui pollicitus. si quem timor armorum ca¬
saris lederet. et quoniam pompeii dominatio atque arma ñ

Expanded text:
omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tribunus plebis, cum Caesaris causam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non
Abbreviated transcription (Latin):
ex senatusconsulto mitti deberent. ad ꝑthicum bellum. On
pompeio traditas atq in italia retentans esse. quo facto qͣꝗͣ
nulli erat dubium quid nam contra Caesarem pararetur. nñ
cesar omnia patienda esse statuit quoad sibi spes aliqua re-¬
linqueretur. iure potius disceptandi ꝗͣ belli gexendi. Exceptꝰ¬
est caesaris aduentus ab omnibus municipiis et coloniis in¬
credibili honore atq amore. cum primus enim ueniebat
ab uniuerso galliae bello nihil relinquebatur. quod ad orna¬
tum portarum itinerum locorum omnium quo caesar iturus
eras excogitari poterat. cum liberius omnium multitudo
obuiam ꝓcedebat. hostiȩ omnibus locis immolabantur. tri¬
cliniis stratis fora templaq occupabant᷑ ut uel expectatis¬
simi triumphi laeticia percipi posset. tanta erat magnificen¬
tia apud opulentiores. cupiditas apud meliores cum omnes
regiones galliae togatae ad caesarem prȩcurrissent summa
celeritate ad exercitu nemotocennam redit. Legionibus ex

Expanded text:
berent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia patienda esse statuit, quoad sibi spes aliqua relinqueretur iure potius disceptandi quam belli gerendi. Contest Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus et hedui quorum auctoritas summa ẽẽt. exercitibꝰ con¬
tinerentur. Ipse in italiam ꝓfectus est quo cum uenisset cogno¬
scit ꝑ.M. Marcellum consulem legiones duas a se remissas quȩ
ex .s.c. deberent ad parthicum bellum duci En pompeio tra¬
ditas atq in italia retentas ẽẽ. Hoc facto ꝗͣꝗͣ nulli erat dubius
quin arma contra caesarem pararent᷑ tamen eo Caesar omĩa
patienda ẽẽ statuit. quoad sibi spes aliqua relinqueret᷑ uir

Expanded text:
t, exercitibus continerentur. Ipse in Italiam profectus est. Quo cum venisset, cognoscit per C. Marcellum consulem legiones duas ab se remissas, quae ex senatus consulto deberent ad Parthicum bellum duci, Cn. Pompeio traditas atque in Italia retentas esse. Hoc facto quamquam nulli erat dubium, quidnam contra Caesarem pararetur, tamen Caesar omnia p
Abbreviated transcription (Latin):
q mensucas itineꝵ nouecũt. Otieut ab helue¬
flũs danubii regione pertinet ad fines dacoꝵ
canactiũ hic se flectie sinistrors diuesis aflu¬
mine regionibe: multarq geneiu fines ꝑꝑ ma¬
gnicudine actĩgie. Neq quisꝙ huuus geima¬
ne: qui se aue audisse aut adisse ad initis ebꝰ
siluȩ dicae cui dieꝵ itꝰ . hx processecit: aue quo
ex loco oreiatur accepene: multa ĩ ea gnã fe¬
xar nasci constat: quȩ reliquis in locis uisa
non sune ex quib ꝗ̃ maxime diffecũt ab cetis
& memorie prodẽda uident᷑ hec sune. Est bol
cerui figuta: cuuus a media fronte inte aure
unu cõmu existit excelsꝰ magisq diree tu¬
His quȩ nobis nota sune cornib ab eius sumo sicut
palme tamiq late diffundũtur. eadẽq est femĩe
matesq nã. Eadeq forma magritudoq cornui¬
ui Sũt te que appellãtut altes haꝵ est consilis

Expanded text:
que mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helveque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvefluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem adtingit; neque quisquam est huius Germaniae, qui se aut adisse ad initium eius silvae dicat, cum dierum iter LX processerit, aut, quo ex loco oriatur, acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sint; ex quibus quae maxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directuhis, quae nobis nota sunt, cornibus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
tea tempus: cu germanos galli uictute suꝑarẽt
&ultro bella inferrẽt ꝑꝑ hominu multitudine
agciq in opia erans thenu colonicis mitterẽt. Ita
eã quȩ feccilissima sune germaniȩ loca ciccu her¬
cinia siluai quã cratostheni & quibusda grecis
fama notam esse uideo ꝙͣ illi coccinia appellãt
uulgo & tectosages occupatũt atq ibi conlede¬
tunt̃: quȩ gens ad hoc tempus his sedib se se cõ¬
tinet. sumãq ht̃ iusticie & bellice laudis opini¬
one. Nunc quide in eade inopia egestate pati¬
entia: qua germani ꝑmanene: eodẽ uictu &
culeu corpotĩs utũtur. Gallis aue prouĩcia
propinquitas & ecans maxinaꝵ teẽ noticia m̃ł¬
supetati multisq preliis dactime se quide ipsi
cu illis uictute coꝑant hiuus hercine silue
quȩ supra demõstrata est latitudo noue dieyi
ie expedito patet: non .N. aliter finici potestine¬

Expanded text:
tea tempus cum Germanos Galli virtute superarent, tea tempus cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Ha quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Herciniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orciniam appellant, Volgae Tectosages nuncupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens usque ad hoc tempus his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia mulsuperari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Huius Hercyniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet: non enim aliter finiri potest, ne