comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝑsensit: capite eum plecti iussit. Cumq ad
mortem duceret᷑. ꝑuenit ad flumen qd̾ muro &
arena ubi feriendus erat meatu rapidissimo di¬
iudebatur. Uiditq ibi ñ paruam hominum
multitudinem. utͥusq sexus. conditionis. ac di¬
uerse etatis: que sine dubio diuinitatis instinc¬
tu ad obsequium beatissimi confessoris ac mar¬
tyris uocabatur. Et ita fluminis ipsus occu¬
pabat fontem: ut intra uesꝑam transire uix pos¬
set. Deniq cunctis pene egressis iudex sine obseqͥo
in ciuitate substiterat. Igitur sc̃s albanus cui ar¬
dens inerat deuotio mentis ad martyrium ocius
ꝑuenire. accessit ad torrentem: & dirigens ad celũ
oculos ilico secato alueo uidit undam suis cessisse
ac uiam dedisse uestigiis. Qd̃ cum inter alios e¬
tiam ipse carnifex qui eum ꝑcussurꝰ erat uidisset.
festinauit ei ubi ad locum destinatum morti ue¬
nerat occurrere: diuino nimirũ admonitus in¬

Expanded text:
cari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad cari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus in
Abbreviated transcription (Latin):
dex. Cuius inquit familie uel generis es e Albarꝰ
tus: Sed si ueritatem religionis audire deside¬
ras. xp̃ianum iam me ẽẽ: xp̃ianisq officiis uaca¬
re cognosce. Ait uidex. Nomen tuum quero: qd̾
sine mora in insinua. At ille. Albanus inquit a
parentib uocor: & deum uerum ac uiuum qui
unuiersa creauit adoro semꝑ & colo. Tunc uidex
repletus iracundia: dixit. Si uis ꝑennis uite fe¬
licitate ꝑfrui: diis magnis sacrificare ne differas.
Albanus respondit. Sacrificia hec que a uobis
redduntur demonib nec auxiliari subiectis pos¬
sunt: nec supplicantium sibi uel uota comple¬
re. Qum immo quicunq his sacrificia simula¬
chris obtulexit: eternas inferni penas ꝓ mercẽ¬
de recipiet. His auditis iudex furore commotus
cedi sc̃m̃ dei confessorem a tortorib p̃cepit. autu¬
mans se uerberib quam uerbis ñ poterat cor¬
afficeretur acerrimis: patienter hec ꝑ dño immo

Expanded text:
dex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus dex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus tus? sed si veritatem religionis audire desideras, Christianum jam me esse, Christianisque officiis vacare cognosce. Ait judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non poterat, corafficeretur acerrimis, patienter haec pro Domino, immo
Abbreviated transcription (Latin):
gentiꝰ inquirerent. Qui cum ad tuguriũ mar¬
toris puenissent. mox se sc̃s albanus ꝓ hospi¬
de ac magistio suo ipsius habitu idest caracal¬
la qua uestiedatur indutꝰ militib exhibuut.
att: ad iudicm iunctus ꝑdustus ẽ. Contigit
autem uidicem ed hora qua ad eum alban
ad ducebatur aris assistere: ac demonib hostias
offerre. Cumq uidisset albanum. mox ira succens
nimia qd̃ se ille ulteo ꝓ hospite quem susceperat
militib offerre ac discrimini dare p̃sumpsisset:
ad simulachra demonum quib assistebat eum
iussit ꝑtrahi. quia rebellem inqͥens ac sacrilegũ
celare quam militib reddere maluisti: ut con¬
temptor diuum meritam blasphemie sue penã
lueret. quecunq illi debebant᷑ supplicia tu solue¬
re habes. si a cultu nr̃e religionis discedere temptaᷤ.
tuit. led actinntus armis militie sp̃ualis. palam
se uissis illius parere nolle ꝓnunciauit. Tum ui¬

Expanded text:
gentius inquirere. Qui cum ad tugurium margentius inquirere. Qui cum ad tugurium martyris pervenissent, mox se sanctus Albanus pro hospite ac magistro suo, ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro pro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. tuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum ju
Abbreviated transcription (Latin):
cidente uastari eccl̃ias. affligi. interficiq xp̃ia¬
nos: decimo post neronem loco preceꝑunt. Qe
atq immanior fuit. Nam ꝑ decem annos in¬
cendiis eccl̃iarum. ꝓscriptionib innocentium.
cladib. martyrum: incessabiliter acta est:
plurima confessionis deo deuote gloria
sullimauit. Siquidem in ea passus est sc̃s al¬
ginum cum beatoꝵ martyrum qͥ de toto orbe
Albanum egregium: fecunda britannia pro¬
fert. Qui uidelicet albanus paganus adhric
cum ꝑfidorum pͥncipum mandata aduersum
xp̃ianos seuirent: clericum quendam ꝑsecu¬
tores fugientem hospicio recepit. Quem dũ
studere conspiceret. subito diuina gratia res¬
pestus exemplum fidei ac pietatis illius cepit
est. Cumq p̃fatus clericus aliqͦt dieb apud
eun hospitaretur. ꝑuenit ad aures nefandi
pncipis confessorem xp̃i cin necdum fuerat lo¬
cus martyrii deputatus penes albanum la¬
tere. Unde statim iussit militib ut eum dili¬

Expanded text:
cidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christiacidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christianos decimo post Neronem loco praeceperunt atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. lurima  Al., complurima confessionis Deo devotae gloria sublimavit. ginum, cum beatorum martyrum qui de toto orbe Albanum egregium fecunda Britania profert. Qui videlicet Albanus paganus adhuc, cum perfidorum principum mandata adversum Christianos saevirent, clericum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem dum diu noctuque studere conspiceret, subito divina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepitest. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum dili
Abbreviated transcription (Latin):
ducentesimo octogesimo sexto.
diocletianus tͥcesimus terciꝰ ab
augusto imꝑatore ab exercitu
electus. annis uiginti in impe¬
Erio fuit: maxunianumq cog¬
nomento hertulum socium creauit imperii.
Quorum tempore carausiꝰ quidam genere
quidem infimus sed consilio & manu ꝓmptꝰ
cum ad obseruanda occeani littora que tunc
franci & saxones infestabant positꝰ. plus in
pniciem quam in ꝓfectum rei publice ageret:
ereptam predonib predam nulla ex parte
restirtuendo dominis. sed sibi soli uendican¬
hostes ad incursandos fines artifici negligentia
ꝑmitteret. Quamobrem a maximiano iussus
occidi purpuram sumpsit: ac britannos occu¬
pauit. Quib sibi ꝑ septem annos fortissime uen¬
dicatis ac irretitis: tandem fraude allecti socii
sui interfectus est. Allectus postea ereptam ca¬
rausio insulam ꝑtennium tenuit: quam as¬
niamq post decem annos recepit. Interea dio¬
cletianus in oriente. maximianus herculiꝰ in oc¬

Expanded text:
ducentesimo octogesimo sexto, Diocletianus tricesimus tertius ab Augusto imperator ab exercitu electus, annis viginti fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creavit imperii. Quorum tempore Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in provectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi soli vindicanhostes ad incursandos fines artifici  Al., artificii negligentia permitteret. Quamobrem a Maximiano jussus occidi, purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus sibi per septem annos fortissime vindicatis ac retentis, tandem fraude Alecti socii sui interfectus est. Alectus  Al. add. vero postea ereptam Carausio insulam per triennium tenuit, quem Asniamque post decem annos recepit. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Oc
Abbreviated transcription (Latin):
renda. extitit terremotꝰ nimiꝰ: & cucurrit popłs
romanus & comprehenderunt eos in loco qui
ibi custodita sunt corpora anno uno & mensib¬
septem. qͦusq fabricarent᷑ loca in quib fuert
posita corpora eorum. & illic reuocata sunt cum
gloria ymnorum & composita. sci scilicet petͥ in¬

Expanded text:
esia, extitit terremotus nimius et cucurrit populus Romanus et comprehenderunt eos in locum qui ibi custodita sunt corpora anno uno et mensibus .VII., quousque fabricarentur loca, in quibus fuerant posita corpora eorum; et illuc revocata sunt cum gloria hymnorum. Corpus scilicet beati
Abbreviated transcription (Latin):
gium ꝑuenirem. Unde considerare debetis quia¬
& uos in regia aula nutriti non debetis deesse a
latere med: ut habeam uos pͥmos in palatio meo.
Qd̃ si contemptus a uob̃ fuero: necesse mͥ erit
agere qͦ contempni ñ possim. Tunc paulus & io¬
hannes dixerunt. Non tͥ faciemus hanc iniu

Expanded text:
us mandavit: Considerare debetis, quia vos regia aula nutriti non debetis deesse a latere meo, ut habeam vos primos in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. Paulus et Joan
Abbreviated transcription (Latin):
sponte ad me uenientes amicos uos habebo: non
uenientes uero tanqͣm hostes publicos puniã.
Tunc sc̃i uiri iohannes & paulus xp̃ianos ad se
inuitantes ordinauerunt de om̃ib que relinqͤre
poterant: ac ꝑtotos decem dies incessanter die
noctuq elemosinis insistentes: erogauerunt ꝑ¬
pria. Die uero undecima: sunt constricti intra
suam domum. Missus namq est terentianus
campidoctor ad eos cum militib: hora cenandi.
Qui ingressus: inuenit eos orantes. Et dyxit eis.
Dominus nr̃ ulianus statunculũ aureũ iorus
ad uos misit ut adoretis illud: & thura incenda¬
tis ei. Qd̃ si non feceritis: ambo modo gladio fe¬
riemini. Non enim decet uos intra aulam nu¬
tritos: ut publice octidamini. Iohannes & paulꝰ
dixerunt. Iulianus si tuus est dñs: habeto pacẽ
cum dño tuo. Nobis autem alius dñs non est
nisi summꝰ d̾s: pater & filus & sp̃s sc̃s quem il¬
le negare non timuit. Et quia semel a facie dei
ꝓiectus est: uult & alios secum in interitum

Expanded text:
sponte ad me venientes: amicos vos habeam, non venientes vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis autem dominus alius non est, nisi unus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, quem ille negare non timuit. Et quia semel a facie Dei projectus est, vult et alios secum in interitum
Abbreviated transcription (Latin):
picula non uitarent. Et q̃m nullus aude
mandauit ei uilianus cesar dicens. Aut sacͤ¬
fica diis: aut discede a finib ytalie. Sta¬
dm relictis omnib alexandriam petiit: &
ibi iunctus est confessorib xp̃i ꝑ continuũ
annum. Post etiam secessit in heremum :
ibiq a rauciano comite temploꝵ. cum cogere¬
tur sacrificare & contempneret: ꝑcussus gla¬
dio in corpore xp̃i se martyrem fecit. atq ita ꝑ¬
rexit ad dñm: gaudens cum triumpho. Cui
ui qua exuberant beneficia martyris ex eo & nc̃

Expanded text:
pericula non vitarent. Et quoniam nullus audebpericula non vitarent. Et quoniam nullus audebmandavit ei Julianus Caesar, dicens: Aut sacrifica diis, aut discede a finibus Italiae. Qui statim relictis omnibus Alexandriam petiit, et ibi junctus est confessoribus Christi per continuum annum. Post etiam secessit in eremum, ibique a Rauciano comite templorum, cum cogeretur sacrificare, et contemneret, percussus gladio in corpore, Christi martyrem fecit, atque ita perrexit ad Dominum gaudens cum triumpho. Cui in qua exuberant beneficia martyris ex eo, et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
adhortans eum ut in eius nomine eccł̃iam
fabricaret:in porta que nunc laurentiana
nuncupatur. Rogatus autem ut ibi leua¬
retur ep̃s non consensit: sed ex sua uolun¬
tate ipsum qui ordinaretur elegit. Tantam
q ei gr̃am contulit ds̃. ut demonib pleni
mox ut uisi fuissent ab oculis eius: ꝓtinus
mundarent᷑. Multaq in eo erant sanitatis
insignia. Sed cum a constantio iulianus ce¬
sar fastus eẽt: dedit legem ut xp̃iani ni
chil in hoc scł̃o possiderent. Tunc gallicanus
habens in ostiensi pago quatuor casas. qua¬
rum pensiones his oꝑib quib diximus mi¬
nistrabat. ita deum habere meruit defenso¬
rem. ut quicunq ingrediebantur maliciosẽ¬
in eas aut ponere tytulos fisci. aut exigere
pensiones: statim a diabolo replerentur. Et
quicunq actorum eius ẽẽt exactor: leprosus
fiebat. Tunc interrogata demonia dederunt
responsum. qd̾ nisi sacrificare coactus fuis¬
set gallicanus: exactores reddituum eiꝰ ista

Expanded text:
adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncupatur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namque ei gratiam contulit Deus, ut daemonibus pleni, mox ut visi fuissent ab oculis ejus, protinus mundarentur: multaque in eo erant sanctitatis insignia. Sed cum a Constantio Julianus Caesar factus esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc saeculo possiderent. Tunc Gallicanus habens in Ostiensi pago quatuor casas, quarum pensiones his operibus quibus diximus, ministrabat; ita habere Deum meruit defensorem ut quicunque ingrediebatur in eas malitiose aut ponere titulos fisci, aut exigere pensiones, statim a diabolo repiebatur. Et quicunque actorum ejus esset exactor, leprosus fiebat. Tunc interrogata daemonia dederunt responsum, quod, nisi sacrificare coactus fuisset Gallicanus, exactores reddituum ejus ista
Abbreviated transcription (Latin):
cepint. Tunc cum augusto intrante pala¬
cium gallicano occurrit helena cum filia¬
sua constantia: & filiab ipsuis gallicani.
fĩidebantur lacrime: gaudiis plens. Nec
fascib positus quinq milia seruoꝵ liberos.
tiuesq tomanos fecit. Quib p̃dia domosq
donauit. cunctas q facultates suas extepto
iure filiorum distrahi ac donari pauꝑibus
iussit. ac se in ostiensi urbe manenti sancto
uiro cuidam hylarino nomine sociauit. Cuiꝰ
habitaculum ampliari fecit ad ꝑegͥnorum
susceptionem: quam ipse plurimis impen¬
debat. Huic adheserunt multi ex serius eiꝰ
quos liberos fecit. & diuulgata est fama eiꝰ
ꝑtotum orbem. ita ut ab oriente & occidente
uenientes uiderent uirum ex patͥcio & con¬
sule qui erat amicissimꝰ augustoꝵ lauantẽ
pedes pauꝑum. ponentem mensam. aquã
manib effundentem. languentib sollicite
uitutis officia. Hic pͥmus in ostiensi urbe
extruxit eccłiam: & ditauit officia clericoꝵ.
Suc se sc̃s leuita laurentius reuelaurt.

Expanded text:
e. Tunc cum Augusto intrante palatium Gallicano, occurit Helena cum filia Constantia, et filiabus ipsius Gallicani. Fundebantur lacrymae gaudiis plenae. fascibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostiensi urbe manenti cuidam sancto viro, Hilarino nomine, sociavit. Cujus habitaculum ampliari fecit ad peregrinorum susceptionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic adhaeserunt multi ex servis suis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam manibus effundentem, languentibus sollicitee servitutis officia. Hic primus in Ostiensi urbe exstruxit ecclesiam et ditavit officia clericorum. Huic se sanctus Levita Laurentius revelavit,
Abbreviated transcription (Latin):
exigua mͥ esset militum manus. hostium uͦ
innumerabilis multitudo: insistebam sacrifi¬
cĩs. & marti uictimas offerebam. Cd multis
moror: Adultimum creuit obsidio: & uniuer¬
si tribiini mei ac milites se hostib tradiderunt.
Cumaq cuperem fugiendi aditum reꝑire. paulꝰ
&e iohannes ex quib prepositus unus ẽ alter
tie auguste: dixcerunt mͥ. Fac uotum deo celi.
qd̾ si te liberauerit xp̃icola fias: & eris uictor
appariut mͥ iuuenis statura excelsus: ferens
in humero crucem & dicens. Sume gladium
tuum: &e sequere me. Quem cum ego sequerer
apparuerunt mͥ hinc & inde milites arma¬
ti confirmantes me & dicentes. Nos tibi pre¬
bemus officium. tu ingredere hostium castra:
& dextra leuaq gladium tenens euaginatũ
respice: qͦusq ꝑuenias ad regem ipsorum¬
pedib postulauit. Nullum penitus ex eis

Expanded text:
exiguus eesset innumerabilis multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victimas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus unus, alter tiae Augustae, dixerunt ei: Fac votum Deo coeli, quod si te liberaverit, Christianus fias et eris victor illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque pervenias ad regem ipsorupsius, postulavit nullum penitus ex suis
Abbreviated transcription (Latin):
loco inuenies: in quo stas & oras. Duodecim
pedum altitudine terre cooꝑtam archam inue¬
nies. Quam archam suꝑuis exaltabis: & in no¬
mine eorum eccłiam fabricabis. Cumq ab eo
nomina requirerem: dixit mͥ. Ad caput eoꝵli
bellum scͥptum inuenies: in quo & ortus eorum
& finis scriptus est. Conuocans itaq omnes ꝑ
circuitum frẽs & coep̃os urbium uicinarum. re¬
ferens uniu̾sa que uiderim & que audierim
ipsis coram positis pͥmus ego terre fossor acces
ad archam quam sc̃s ꝓmiserat paulus. Quam
aꝑientes. inuenimus quasi ipsa hora positos
scõs: miro odore fraglantes. Ad quoꝵ caput
libellum inuenimꝰ: in quo erant hec uniũsa¬
seruus xp̃i intra domum meam

Expanded text:
loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis scriptus est. 5. Convocans itaque omnes per circuitum fratres et episcopos urbium vicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessad arcam, quam sanctus promiserat Paulus: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec peservus
Abbreviated transcription (Latin):
patiens: loqui cum eis ñ poteram. S ut dixi
pars in me sompni incumbebat: qͥme ad eoꝵ
interrogationem u̾bum ꝓferre non sinebat.
Plene autem me euigilante: uisio eorum ab
nonum ẽẽt abscederet: si uero ueritas esset̃
plenius apparenet. Ad impetrandum ũ que
poscebam a dño augmentaui ieuiniũ simli¬
r modo canente gallo orantes metum uiue¬
nes apparuerunt. Tertia uero nocte. cefectie
ieiunis corpore ñ dormienti sed scupenti qͦ
dam mͥ tercio apparuit ꝑsona. que similis eẽt
beato paulo apło. cuius uultum me pictura
docuerat. ut tantum ipse mecũ illis tacentib
loqueretur dicens. Isti sunt qui monita mea
sunt domini nr̃i iħu xp̃i pia uestigia. Hichil
terrenum nichil caruale concupiscentes: in me¬
dia hac mediolanensi urbe ꝑ decem annos in dei
seruicio ꝑdurantes ad hoc ꝑtingere meruerunt.
ut xp̃i martyres fierent. Quorum corpora in eo

Expanded text:
patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum ab monum esset, abscederet: si vero esset veritas, plenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihi tertia apparuere persona, quae similis erat beato Paulo apostolo, cujus me vultum pictura docuerat, in tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita mea sunt Domini nostri Jesu Christi vestigia, nihil terrenum, nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
Mbrosius serius xp̃i. fratrib
ꝑ omnem ytaliam in domino
eternam salutem. In diuinis
uoluminib reus subscribitur.
qui ñ studuerit dare gratis
qd̃ ipse gratis accepit. Qicquid
guitur. cum noluerit tradere omnib: qd̾ ipse
non celandum accepit. Unde & psalmographꝰ
di in corde meo: ueritatem tuã & salutare tu¬
tatem tuam: a concilio multo. Et ꝓ hoc opere
quasi uicissitudinem a deo postulans: adiecit.
um a me. Quasi deo diceret. Sicut ego feci
alios miscłiam inuenire: ita & ipse ñ patia¬
ris longe fieri miscdias tuas a me. Aꝑiamus
ergo cur ista p̃misimus. & ur̃os animos qͥ pie
de deo sentitis & creditis de inuentione scõꝵ
corporum ad leticiam inuitemꝰ. In dieb trans
oratione posito ita me sompnus oppressit. ut
nec uigilans aꝑte nec dormiens integre uide¬
rem aꝑtis oculis metum duos iuuenes ephe¬
bos. uestib candidissimis idest colobio & pal¬
lio indutos. caligulis calciatos. manib exten¬
sis orantes. Nullam quidem grauediuem

Expanded text:
MBROSIUS servus Christi fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; quidquidguitur, cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographus di in corde meo: veritatem tuam et salutare tuiam tuam in concilio multorum . Et pro hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: am a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum corporum ad laetitiam invitemus. 2. In diebus oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem
Abbreviated transcription (Latin):
ignem & aquam: & eduxisti nos in refrigeriũ.
Transibat᷑ ꝑ ignem & aquam beatus laurentiꝰ
cum hinc eum mortifera mundi torreret flãma:
hinc celestis irrigui uitalis unda ꝑfunderet:
Transibat ꝑ ignem & aquam: cum ium furen¬
tis incendii diuini fontis clementia temꝑabat:
Ardebat ergo laurentius: sed iuncebat ignis il¬
le de quo ait saluator. Ignem ueni mittere inter¬
tam: quem uolo ut ardeat. O nouum mirandũ¬
ꝙ certamen. uniꝰ eiusdemq uiri & flammis corpꝰ
urebatur & ardentis fidei calore mens ignita fer¬
tes. Nonne cor nr̃m ardens erat in nob̾ in uiac
ubi ergo cor ardet: flammam membra non sen¬
tiunt. Ubi xp̃i ignis oꝑatur: cdiaboli necesse ẽ
uincatur incendium. Et ubi sp̃s dei ferued: fri¬
sida fit flamma mortalium. Et hinc est cans¬
liumi qd tumphum betti laurenti totꝰ ubicg
mundꝰ consona deuotione concelebrat. Hinc est¬
qd̃ in suꝑabilem fidem eius letior roma miratur:

Expanded text:
ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Transibat per ignem et aquam beatus Laurentius, cum hinc eum mortifera mundi flamma torreret, hinc coelestis irrigui vitalis unda perfunderet. Transibat per ignem et aquam, cum vim furentis incendii divini fontis clementia temperaret. Ardebat ergo Laurentius, sed vincebat ignis ille de quo ait Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut ardeat . O novum mirandumque! unius ejusdemque viri et flammis corpus urebatur, et ardentis fidei calore mens ignita feriri dicentes: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis in via ? Ubi ergo cor ardet, flammam membra non sentiunt; ubi Christi ignis operatur, diaboli necesse est vincatur incendium: et ubi Dei spiritus fervet, frigida fit flamma mortalium. Et hinc est, carissimi, quod triumphum beati Laurentii totus ubique mundus consona hodie devotione concelebrat, hinc quod inseparabilem fidem ejus laetior Roma miratur,
Abbreviated transcription (Latin):
innocens. uirtute fortissi mus: nichil sane aliud
deferens iudicanti. quam uiue mentis constan
ferens animam. tradens ꝑsequenti corpꝰ ad pe¬
nam: illud euangłicum seruans. Nolitte time¬
re eos qui occidunt corpꝰ: animam autem ñ pos¬
sunt occidere. Excogitatur itaq in laurentium
ferale tormentum. ut qͥ metu mortis non moue¬
batur: acerbitate supplicii frangeret᷑. Sed quẽ
suarum confortabat multitudo uͥtutum: non
poterat uncere magnitudo penarum. Parat᷑
ergo craticula igne succensa. que tumphalis mar¬
tyris & animum fatigaret: & corpꝰ exireret. Sed
ignara ueri ꝑsequentium turba. & diabolicis ob¬
cecata tenebris non uidebat qd̾ adustio illa memi¬
brorum fidelis animi eẽt eterna purgatio: & corpꝰ
qd̾ corrumpentib flammis p̾sens uita desereret.
ad incormuptionem iuuendi dampnata morte
transiret. Uere incomparabile huiꝰ salutaris fidei
sacram̃tum. quo ꝑ tormenta beatitudo querit᷑.

Expanded text:
innocens, virtute fortissimus; nihil sane aliud innocens, virtute fortissimus; nihil sane aliud deferens judicanti quam vivae mentis constantferens animam, et nam, illud evangelicum servans: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Excogitatur itaque in Laurentium ferale tormentum, ut, qui metu mortis non movebatur, acerbitate supplicii frangeretur; sed quem suarum confortabat multitudo virtutum non poterat vincere magnitudo poenarum. Paratur ergo craticula igne succensa, quae triumphalis martyris et animum fatigaret, et corpus exureret. Sed ignara veri turba persequentium, et diabolicis obcaecata tenebris, non videbat quod adustio illa membrorum fidelis animi esset aeterna purgatio; et corpus quod corrumpentibus flammis praesens vita desereret ad incorruptionem vivendi damnata morte transiret. Vere incomparabile salutaris fidei hujus sacramentum, quo per tormenta beatitudo quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
att illi. Depone omnem fili de mea morte tristi¬
ciam. Nec enim diu mea te contristabit absen¬
tia: post triduum me sequeris. Qͦ responso mens
deuota ꝑcepto. indubitatam suscipiens oꝑtimo
ab antistite xp̃i martyre ueritatem: nichil ma¬
gis pre omnib curat. quam ut auaritia ꝑ seqͦn¬
tis qd̵ de morte scõrum contristabat eccł̃iam: de
preda eccłie gaudium non haberet. Inuenit uit
pridentissimus unde acriꝰ suum posset torque¬
re tortorem. Omnem igitur eccł̃ie censũ cuncta¬
q uasa sacri ministerii ne ea sacrilegꝰ macula¬
ret aspectus conuocatis inopum turbis pia ero¬
gatione distribuit. t futurus margr in retri¬
butione celesti parter & mercede su sanguins
& tanto liberalitatis premio ditaretur: non du¬
bitans & in semet ipso se fidem xp̃o suo & eccl̃iasti¬
cas opes in pauꝑib seruaturum. Propter qd̾ ꝑti¬
nus ad tͥbunal rapitur impioꝵ. uir simplicitate

Expanded text:
ait illi: Depone omnem, fili, de mea morte tristiait illi: Depone omnem, fili, de mea morte tristitiam; nec enim diu mea te contristabit absentia: post triduum me sequeris. Quo responso mens devota percepto, indubitatam suscipiens optimo ab antistite, et Christi martyre, veritatem, nihil magis prae omnibus curat, quam ut avaritia persequentis, quod de morte sanctorum contristabat Ecclesiam, de praeda Ecclesiae gaudium non haberet. Invenit vir prudentissimus, unde acrius suum posset torquere tortorem. Omnem igitur Ecclesiae censum, cunctaque sacri vasa ministerii, ne ea sacrilegus macularet aspectus, convocatis inopum turbis, pia erogatione distribuit, ut futurus martyr in retributione coelesti pariter, et mercede sui sanguinis, et tantae liberalitatis praemio ditaretur, non dubitans et in semetipso 241 se fidem Christo suo, et ecclesiasticas opes in pauperibus servaturum. Propter quod protinus ad tribunal rapitur impiorum vir simplicitate
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotio fungeretur. & scĩssi¬
mi laurentii archidiaconi mi¬
nisterio romana floreret eccle¬
sia: inuidia ardente diaboli aduersꝰ nomen &
fidem xp̃i flamma dirissime ꝑsequittionis do¬
minicum gregem feralis bestie rabies insacia¬
ta lamaret: nocendi artifex inimicꝰ ꝑ uigilis
priꝰ molitur custodiam pastoris eriꝑe. Et i deo
syxtum ante om̃s summum dñi sacerdotem
furor gentilis aggredit᷑. ut eccl̃iastica membra
tam ualido truncata capite uelut munimine
presidii celestis amoto: cruentꝰ ꝑ sequiitor inua¬
deret. Sed magnꝰ ille syxtus qui commissis a¬
deo sibi ouib affuerat pastor in terris: aderat
patronus e celo. Deniq scm̃ laurentium quasi
iam pontificis solatio destitutum ad subeun¬
da supplicia manus pagana requirit: quem
mirabilis syxtus adũsus omnia seuientis ma¬
la mundi uaticinio ꝓphetici sermonis armauit.
Nam cum idem laurentiꝰ passionem paternã
ut pussimus in consolabili merore defleret. syxtꝰ

Expanded text:
cerdotio fungeretur, et 2ut sanctissimo Laurentii archidiaconi ministerio Romana floreret Ecclesia, invidia ardente diaboli, adversus nomen et fidem Christi flamma durissimae persecutionis minicum gregem feralis bestiae rabies insatiata laniaret, nocendi artifex inimicus pervigilis prius molitur custodiam pastoris eripere. Et ideo Xistum ante omnes summum Domini sacerdotem furor gentilis aggreditur, ut ecclesiastica membra, tam valido truncata capite, velut munimine praesidii coelestis amoto, cruentus persecutor invaderet. Sed magnus ille Xistus, qui commissis sibi a Deo ovibus adfuerat pastor in terris, aderat patronus e coelo. Denique S. Laurentium, quasi jam pontificis sui solatio destitutum, ad subeunda supplicia manus pagana perquirit: quem mirabilis Xistus adversus omnia saevientis mundi mala vaticinio prophetici sermonis armavit. Nam cum idem Laurentius passionem paternam, ut piissimus filius inconsolabili moerore defleret, Xistus
Abbreviated transcription (Latin):
meditantes atq in sp̃u scõ gaudentes: dñm
p̃cabantur ut eoꝵ dirigeret gressus. Et dũ
ibidem morarent᷑: angło domni admonen¬
te uisum est scĩs fratrib ut beatum andeolũ
ad carpentacoracensem urbem predicationis

Expanded text:
meditantes, atque in Spiritu sancto gaudentes, Dominum precabantur ut eorum dirigeret gressus. Et dum ibidem morarentur, Angelo Domini monente, visum est eis ut sanctum Andeolum ad Carpentoracensem urbem predicationis
Abbreviated transcription (Latin):
alicio rogabat ad se beatum marcialem uenir
dux ad pedes eiꝰ cum magno fletu:cepit dicere¬
ad eum. Peccaui o uir scissime: fundens sangu¬
uem iustum. Sed precor te ut resuscites hunc a¬
migerum meum: & me facias credere in deum

Expanded text:
licio indutus, ad se beatum Martialem venire prosternens se dux ad pedes ejus, cum magno fletu coepit dicere: « Peccavi, o vir sanctissime, fundens sanguinem justum; sed precor te ut resuscites hunc armigerum meum, et me facias credere in Deum
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. Cum fatigatus ardore solis ex sudore
corpus meum abluerem: continuo demones in
foucam precipitantes suffocauert me. Cumq
cathenis igneis me constringere uoluissent:
continuo astans angłs domini abstraxit me
ur̃a potestate. Cumq ad orientem pergere ce¬
pissemus. duo cuinei demonum contra nos ueni¬

Expanded text:
it. « Cum fatigatus, inquit, ardore solis, a sudore corpus meum abluerem, continuo daemones in foveam praecipitantes me suffocaverunt. Cumque igneis catenis me constringere voluissetans angelus Domini de manibus, me. Cumque ad orientem pergere coepissemus, duo cunei daemonum contra nos veni
Abbreviated transcription (Latin):
ati martialis uenerunt. Erant autem qͣsi ethio¬
pes nigͥores fuligine. pedes eorum magni. ocuili¬
terribiles & cruenti. capilli totum tegebant cor¬
pus. atq ꝑ os eorum & nares sulphureus ema¬
nabat ignis. Loqͤntes uero: coruinam imitari
iudebantur uocem. Quib dixit beatꝰ marcialis:

Expanded text:
ncti Martialis venerunt. Erant autem quasi Aethiopes nigriores fuligine, pedes eorum magni terribiles oculi et cruenti, capilli totum tegebant corpus, atque per os eorum et nares ignis emanabat sulphureus; loquentes vero corvinam vocem imitari videbantur. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
purgatorius ignis fluuius est: & pons super¬
positꝰ. In quo me ducens angłs domini ac sta¬
tuens illuc apprehensa manu mea: dixit.
Hic stabis. qͦusq ab omnib peccatis emun¬
datus: celestis regni merearis esse particeps:
His expletis ad portam uenimꝰ paradysi:

Expanded text:
Purgatorius quippe ignis fluvius est, et pons superpositus, in quo me ducens angelus Domini ac statuens illuc, apprehensa manu mea, dixit: Hic stabis, quousque, ab omnibus peccatis emundatus, coelestis regni merearis esse particeps. His expletis, ad portam paradisi venimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uiconspetu generis humani iorrabilara ppa¬
qui ũualendo deficiunt ꝑsequuti: & deficiendo
p̃ualent interempti. Nec̃ potest ullatenus x¬
plicaris quib modis hec interfetio p̃ciosa pen¬
fetur. Moriuntur abiecti: & orbis terrarum ca¬
piunt pͥncipatum. Moriunt᷑ mundane erudi¬
ti onis ignari & existunt doctne celestis gnari.
Moriuntur captores piscium: &c efficuintur ho¬
minum picetores. Moruintur soliti mana ꝑ¬
scrutari mediotris artis officio: & redduntur.
itłi examinatores & iudices. Moriuntu terre

Expanded text:
conspectu generis humani mirabilis appaqua praevalendo deficiunt persequentes, et deficiendo praevalent interempti; plicari, quibus modis haec interfectio gloriosa pensetur. Moriuntur abjecti, et orbis terrarum capiunt principatum. Moriuntur mundanae eruditionis ignari, et exeunt doctrinae coelestis auctores. Moriuntur captores piscium, et efficiuntur hominum piscatores. Moriuntur soliti maria perscrutari mediocris artis officio, et redduntur saeculi examinatores et judices. Et ide
Abbreviated transcription (Latin):
in terris positus obtinuit qetebat: qiam
symon ꝑueniret ad celestia indebat Tunc
igitur petrꝰ uelut uinctum ilm de sillimi
aere deposuit: & quodam p̃ctio in saxo e¬
lidens eius crura confregit. Goc in oppro¬
brio facti illius. ut qui paulnite uolare
temytauerat subito ambuls ñ posset¬
& qui pennas assumpserat plantas amitteᷤ¬
ret. Sed ne forte hoc mirum uideatur qd̾ ma¬
gus ille presente apło ꝑaerem aliquandui uo¬
lauerit: hoc patientia petͥ fecit. Pmisit enim
illum sullimiꝰ ascendere: ut altiꝰ caderet: uo

Expanded text:
in terris positus obtinuit quod patebat, quam in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente Apostolo per aerem aliquandiu volitaverit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: vo
Abbreviated transcription (Latin):
quiesceret scĩtatis. t ubi gentilium pͥncipes
habitabant: illic ełiarum pͥncipes morares¬
tur. Quius autẽ meti sint beatissimi petriu
& paulus huic possinꝰ intelligere. qd̾ domuꝰ
ouientis regionem ꝓi illustrauerit passione
sua apłorum sangie illuminare dignatis
est. Et licet illuis pass nob sufficiat ad sali¬
tem: tamen etiam horm martyrium nobs
beati apłi sanguinem fuderunt. Sed ire¬
amus causam: cur istapessi sunt. Scilio¬
qd̾ inter cetera mirabil etiam magũ illin
symonem orationib su de aeris uacuo ꝑe¬
cipiti ruina ꝓstrauerunCum enu idensy¬
mon se xp̃m diceret. & tiqͣm filium ada¬
trem assereret uolando hosse conscendre:
atq elatus subito magiiart:  uolarece¬
pisset. tunc petrus fixis gͥib precatus E
dñm: & precatio scã uicit igicam leupatẽ.
Prius etiam ascendit ad qn oratio quam
uolatus. & ante ꝑuenit uul petitio: quam
iniqua presumptio. Ante iuam petuis

Expanded text:
quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes habitarent, illic Ecclesiarum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere quod Dominus Orientis regionem propria illustraverit passsui Apostolorum sanguine illuminare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis beati Apostoli sanguinem profuderunt: sed videamus causam quare ista pequod inter caetera mirabilia, etiam magum illum Simonem orationibus suis de aeris vacuo praecipiti ruina prostraverint. Cum enim idem Simon se Christum diceret, et tanquam filium ad patrem assereret volando se posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset, tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam lenitatem: prius etiam ascendit ad Deum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam iniqua pr
Abbreviated transcription (Latin):
Scientie iste: ille potentie. Diuitias immortali¬
tatis ille dispensat: scientie thesauros iste lar¬
gitur. Sunt enim scientie thesauri sicut scͥp¬
tum est: in qͦ sunt omnes thesauri sapientie
& scientie absconditi. Ergo beati petrꝰ & paulꝰ
eminent inter uniũsos apłos: & peculiari qͣ¬
dam prerogatiua precellunt. Uerum inter
ipsos quis ciui preponatur: incertum est Puro
enm illos eorales eẽ meritis qui equales
sunt pasione e simili eos fidei deuotiones
uixiuse qͦs siunil uidemꝰ ad martni adam
puenisse. Hlorenum sine causa factum pui¬
temꝰ. qd uño dieo in loco: uniꝰ tyrauri. ti¬
ut derauere ententiam. Uuna dre passi se
ut ad xp̃m paritr ꝑuenirent. Uno in loco
ne alteri roma deẽt. Sub uno ꝑsequutore
ut equalis crudetas utrunꝙ constringeret
Dies gͦ ꝓmerito. ltus ꝓ gloria: ꝑsequutor des¬
cietus est ꝓ uirtir. Et in qͦ tandem loco map
ut ubi caput suꝑitionis erat: illic caput

Expanded text:
scientiae iste, ille potentiae; divitias immortaliscientiae iste, ille potentiae; divitias immortalitatis ille dispensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Ergo beati Petrus et Paulus eminent inter universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa praecellunt. Verum inter ipsos quis cui praeponatur incenim illos aequales esse meritis, qui aequales sunt passione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Uno die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret: dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco martut ubi caput superstitionis erat, illic caput
Abbreviated transcription (Latin):
Um omnes beati apl̃i parem
gr̃am apud dñm scĩtatis obti¬
neant. nescio tamen qͦ pacto
petrꝰ & paulus uidentur pre
ceteris peculiari quadam in
saluatore fidei uͥtute p̃cellere.
Qd̃ quidem ex ipsius dñi iudicio possumꝰ ap¬
probare. Nam petro sicut bono dispensatori
claues regni celestis dedit: paulo autem tan¬
qͣm idoneo doctori magisterium eccl̃iastice in¬
stitutionis iniunxit. Scilicet ut qͦs iste erudi¬
erit ad salutem: ille suscipiat ad quietem. Ut
quoꝵ corda paulus patefecerit doctͥna ũboꝵ:
eorum animas petr᷑ ꝑducat ad regna celorũ.
Clauem ergo qͦdammodo a xp̃o scientie & par¬
lus accepit. Claiuis enim dicenda est qua ad
fidem peccatoꝵ corda reserant᷑ mentium se¬
creta panduntur: & qͥcquid intͥnsecus clausỹ
tenetur. in palam rationabili manifestatic¬
ne ꝓducitur. Clauis inquam est que & con¬
scientiam ad confessionem peccati aꝑit: &
gr̃am ad eternitatem mysterii salutaris in
dudit. Ambo gͥ claues a domino ꝑceperunt.

Expanded text:
um omnes beati apostoli parem gratiam apud Deum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere, quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro sicut bono dispclavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodam modo a Christo scientiae et Palus accepit. Clavis enim dicenda est, qua ad fidem peccatorum dura corda reserantur, mentium secreta panduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris 231 includit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
anania merito in timorem te dares: si fortis
manu non eẽt cui militares. Nam ideo ꝓster¬
nitur suꝑbia: ut erigatur scĩtas. Uenit ergo
ananias. baptirauit saulum: & fecit paulum.
Baptirauit lupum: & fecit agnum. Et cepimꝰ
habere p̃dicatorem: quem habiumꝰ ꝑsequutorẽ
Deniq cepit predicare xp̃m cui ante resistebat.
paratus pati ꝓeo: contra qͦm antea pugnabat.
Patitur paulus: qd fecerat saulus. Saulus la¬
pidauit: paulus lapidatus est. Saulus xp̃ia¬
nos uirgis affecit: paulus ꝓ xp̃o quinquies
quadragenas una minus accepit. Saulus ꝑ¬
sequutus est eccliam der: paulus submissus ẽ
in sporta. Saulus uinxit: paulus uinctus est:
norum: etiam ipse accessit ad numerum contes¬
pit ꝓ eis mortem. Dum intrat lupus rapax in
stabula quieti pecoris: subito & ipse factus est
ouis. Itaq quis iam desperet de magnitudine
criminis. aut de humilitate generis: Nam¬
istum beatissimum petrum piscatorem cui iuibe¬

Expanded text:
Anania, merito in timore trepidares, si fortis Anania, merito in timore trepidares, si fortis manu non esset cui militares. Nam ideo prosternitur superbia, ut erigatur sanctitas. Venit ergo Ananias, baptizavit Saulum, et fecit Paulum. Baptizavit lupum, et fecit agnum: et coepimus habere praedicatorem, quem habuimus persecutorem. Denique coepit praedicare Christum, cui antea resistebat; paratus pati pro eo, contra quem antea pugnabat. Patitur Paulus quod fecerat Saulus. Saulus lapidavit; Paulus lapidatus est. Saulus Christianos virgis affecit; Paulus pro Christo quinquies quadragenas una minus accepit. Saulus persecutus est Ecclesiam Dei; Paulus submissus est in sporta. Saulus vinxit; Paulus vinctus est. norum, etiam ipse accessit ad numerum confespse pro Christo mortem. Dum intrat lupus rapax in stabula pecudis, subito et ipse factus est ovis. Itaque quis jam desperet de magnitudine criminis, aut de humilitate generis? Nam beatissimum Petrum piscatorem
Abbreviated transcription (Latin):
posteriorem: tamen ambob unum donauit
honorem. Ueni sc̃e paule. ueni sequere petrum:
sed docentem ñ fugientem. fugiebat: quando
in lectione actuum apłorum cum recitaret᷑ audi¬
uimꝰ celesti uoce ꝓstratus. dum furit ad caulas
lupina rabie. dum exosum sibi nomen inno¬
centis agni psequitur: dum querit discerpere
aut uexare gͥregem: audiuit altisonam uocem.
Saule saule quid me ꝑsequeris: Quid fristra
insilsi contra nomen meum &e occidisti marto¬
rem meum stephanum: Olum quidem debiu
ꝑdere te: sed stephanus m̃s orauit ꝓte. Etille
Quis es domine: Et dñs ad eum. Ego sum ihe
natarenus: quem tu ꝑsequeris Caput de celo
clamat ꝓ membris. Inquietatur corpꝰ. & de celo
queritur celi. nisi ut qui ñ crediderat resirgen¬
tem saltem crederet in celo sedentem : Nam
dicitur ananie. Accede ad eum. & signa eum
caractere meo: multa enim patietur ꝑ nomi¬
ne meo. Et ille. Domine audiui de uiro hoc¬

Expanded text:
posteriorem: tamen ambobus unum donavit posteriorem: tamen ambobus unum donavit honorem. Veni, sancte Paule, veni, sequere Petrum; sed docentem, non fugientem. Fugiebat, quando in lectione Actuum Apostolorum, cum recitaretur, audivimus, coelesti voce prostratus est. Dum furit ad caulas lupina rabie, dum exosum sibi nomen innocentis Agni persequitur, dum quaerit discerpere aut vexare gregem, audivit altisonam vocem, Saule, Saule, quid me persequeris? Quid frustra insanisti contra nomen meum, et occidisti Martyrem meum? Olim quidem debuperdere te, sed Stephanus meus oravit pro te. Et ille: Quis es, Domine? Et Dominus ad illum: Ego sum Jesus Nazarenus quem tu persequeris . Caput de coelo clamat pro membris. Inquietatur corpus; et de coelo queritur coeli; nisi ut qui non crediderat resurgentem, saltem crederet in coelo sedentem? Nam dicitur Ananiae: Accede ad eum, et signa eum charactere meo: multa enim patietur pro nomine meo. Et ille: Domine, audivi a
Abbreviated transcription (Latin):
Commune erit gaudium nr̃m:
si uos uiderimꝰ indiiere xp̃m.
Iuuenes & uirgines senes cum
iuniorib: ad gr̃am festinent. Mater nr̃a: pa¬
riendo non discernat etates. Ipsa genuit petrũ:
ipsa genuit apłos. Ipsa genuit paulum: ut
ex lupo fieret agnus. Tamen natus est saulus:
creuit & factus ẽ magnus. Baptiratus est a
matre. illuminatus est a patre: & cepit uelle
petrum uidere. Et cum quereret eum ualde
uidere: magis eum petr cepit timere. Audi¬
uit enim petrꝰ: quia saulus cum querebat.
Noli timere beate petre. quia ñ saulus te que¬
rit: sed paulus uas electionis de cupit uidere.
Obeate petre. benedic patrem & suscipe fratrẽ
& habebis cum quo defendere matrem. O bea¬
te petre.quia conũsus est saulus miraris.
Qualis es tu. erit & ipse talis: & unus uobis
erit natalis. Qui illum fecit ex saulo paulũ:
ipse fecit ex symone petrum. Unus uos honora¬
uit: unus uos coronabit. Mutauit ꝑsequutorẽ:
mutauit & piscatorem. Et si de pͥorem & illum

Expanded text:
une erit gaudium nostrum, si vos viderimus induere Christum. Juvenes et virgines, seniores cum junioribus ad gratiam festinent: mater nostra pariendo non discernit aetates. Ipsa genuit Petrum, ipsa genuit Apostolos omnes, ipsa genuit Paulum, ut ex lupo fieret agnus. Tanquam natus est Saulus, crevit, et factus est magnus. Baptizatus est a matre, illuminatus a Patre; et coepit velle Petrum videre: et cum quaereret eum valde videre, magis eum Petrus coepit timere. Audivit enim Petrus quia Saulus eum quaereret. Noli timere, beate Petre; quia non Saulus te quaerit, sed Paulus vas electionis te cupit videre. O sancte Petre, benedic Patrem, et suscipe fratrem; et habes cum quo possis defendere matrem. O beate Petre, quia conversus est Saulus, miraris; qualis es tu, erit et ipse talis, et unus vobis erit Natalis. Qui fecit ex Saulo Paulum, ipse fecit ex Simone Petrum. Unus vos honoravit, unus vos coronabit. Mutavit persecutorem, mutavit et piscatorem; etsi te priorem, illum