comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓcul a ponte muliuo castra
in occursum: & ꝓruens urbi s ro¬
me portis. sequi se reliquum
exeipitum iubet. Prior ipse obiũ¬
peurrit armatus. Iusserat autẽ
nauib ad decipulam compositis
fluium sterni: & suꝑpositis pon¬

Expanded text:
ocul a ponte Milvio castra in occursum, et proruens urbis Romae sequi se reliquum exercitum jubet, prior ipse praecurrit armatus. Jusserat autem navibus ad decipulam compositis fluvium sterni, et superpositis pon
Abbreviated transcription (Latin):
Imꝑator. cesar. galerius maxim¬
nus germanieus sarmacictis
ꝑius felixi inuctus augustus
Indesinentem curã ꝓtuncialium
nr̃oꝵ gerentes & utilitatib eoꝵ¬
ues cõmodis consuilentes. que ad
cõmunem & publicum bonum

Expanded text:
rator Caesar Galerius Maximus, Germanicus, Sarmaticus, pius, felix, invictus, augustus. Indesinenter curam provincialium nostrorum gerentes, utilitatibus eorum consulentes, quae ad commu
Abbreviated transcription (Latin):
usquã ocii gerit. s diu̾sas & uarias
hereses ꝑ singula quȩq suscitat¬
loca. In quib maximũ sui generis
serpentem apud asiam frigiamq
ꝓducit montanũ. qui se p̾araclitũ
nominaret: & cum eo mulieres

Expanded text:
quam otii gerens, diversas et varias haereses per singula quaeque loca suscitat; in quibus maximum sui generis serpentem apud Asiam Phrygiamque producit, Montanum, qui se Paracletum nominat, et mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
riam ꝑsicam melius se xp̃iatios
debellaturum. ꝓfectus quidẽ ẽ:
s nullus rediit. Ibi nanq incer¬
tam a suis. an abhostib confos¬
sus: post annum & octo menses
p̾sumpti augustalis imꝑũ finem
fecit. Tanta uͦ eius ad decipieri¬
dum subtilitas & calliditas fuit:
ut etiam infelices uideos uanis
speb illectos ut ipse agitabatur
illuderet luos primoonin
conuocatos ad seintrogat cat
sacrificarent. cam eis ĩcepuac
sacrificus imꝑaret. Ac ill octał¬
onem se inuenisse tempors racl̃
non possamus inqͥant. ussi its
lolo ierosolumoꝵ templo Itl a
precepitsex Et accepta abto pe¬
pat inci cemplilicentia infanos
insalest e ꝓ ueerinit. it alie¬

Expanded text:
riam Persicam melius se Christianos riam Persicam melius se Christianos debellaturum, profectus quidem est, sed nullus redit. Ibi namque, incertum a suis, an ab hostibus confossus, post annum et octo menses praesumti Augustalis imperii, finemficant. Tanta vero ejus ad decipiendum subtilitas et calliditas fuit, ut etiam infelices Judaeos vanis spebus illectos, ut ipse agitabatur, illuderet. Quos primo omnium convocatos ad se interrogat, cur non sacrificarent, cum eis lex sua de sacrificiis imperaret? At illi occasionem se invenisse temporis 263 rati: Non possumus, inquiunt, nisi in solo Jerosolymorum templo. Ita namque praecipit lex. Et accepta ab eo reparandi templi licentia, in tantum insolentiae pervenerunt, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
quendã adolescentem qui prim
occurrit theodorum nomin ie:
carnificib torsit. ut nulla etas
simile factum meminerit: cum
tamen ille. in equuleo sublimis.
&e hinc inde laterib instaNite.
tortore nichil aliud faceret. nisi
uultu securo & lȩto. psalmũ qͣm
pridie omĩs eccłia cecinerat ite¬
raret. Cumꝙ se omii expensa
crudelitate salustius nichil egis¬
se ꝑspiteret. recepto in carcere
iuuene ab isse fortur a dimꝑato¬
rem. & quid egerie muncias seae
monuisse ne tale. aliquid tẽpta¬
re uellet de cetero. Alioquin &.
illis głam. & sibi ignominiaras
quereret. Hunc theodorum ipsi
nos postmodũ apud antiochiam
uidimus. Et cum reqͥreremus ab
eo si sensum doloris habuisset ex
parum sensisse. astitisse autẽ quen¬
dam iuuenem qui sudanti sibi linteo
& aquam frigidã frequenter iN¬
funderet: & ita se esse delectatum.
ut tunc mestior factus sit: quando
deponi de equuleo uissus :.Com¬
minatus igit᷑ imꝑator post uicto.¬

Expanded text:
quendam adolescentem qui primus quendam adolescentem qui primus occurrit, Theodorum nomine, carnificibus torsit, ut nulla aetas simile factum meminerit. Cum tamen ille in eculeo sublimis, et hinc inde lateribus instante tortore, nihil aliud faceret, nisi quod vultu securo et laeto psalmum, quem pridie omnis Ecclesia cecinerat, iteraret: cumque se, omni expensa crudelitate, Sallustius nihil egisse perspiceret, recepto in carcerem juvene, abiisse fertur ad Imperatorem, 262 et quid egerit nunciasse, ac monuisse ne tale aliquid tentare vellet de caetero, alioquin et illis gloriam et sibi ignominiam quaereret. Hunc Theodorum ipsi nos postmodum apud Antiochiam vidimus. Et cum requireremus ab eo si sensum doloris habuisset ex parum sensisse, adstitisse autem quendam juvenem, qui sudanti sibi, linteo  aquam frigidam frequenter infunderet, et ita se esse delectatum, ut tunc moestior factus sit, quando deponi de eculeo jussus est. Comminatus igitur Imperator, post victo
Abbreviated transcription (Latin):
cum in dafnis in suburbio anthi¬
ochie iurta fontem castaliulita¬
ret apollini. & nulla ex his quȩ
querebat responsa susciperet᷑.
causasq silentii ꝑcunctaretur: a
assistere. & ideo responsa not
reddi. Tum ille uenire galileos.
hoc enim nomine nr̃os appellare
solitus erat: & auferre sepulchrũ
martyris iubet. Igit᷑ eccħa uni¬
uirgines iunenosq. immeNsa
exultatione succincti trahebant
longo agmnine archam martyris:
psallentes sũmis clamorib. &
cum exultatione dicentes. Con¬
fundant᷑ om̃s qui ad orant scul¬
ptilia: qͥ confidunt insimulachriᷤ
suis. Hec in aurib ꝓfani pͥncipis
ꝑ sex milia passuũ tanta exulta¬
tione psallebat omĩs eccłia: ut
celum clamorib resultaret. Unde
ille in tantam iracundiȩ rabiem
decluctus ẽ: ut altera die compre¬
hendi xp̃ianos passim & trudi ui¬
beret in carcerem. & penis ac cru¬
ciatibus affici .AXXU. De
theodoro confessore apud¬
licet esset gentilis: tam̃ uissus
exequit᷑. Et apprehensum unũ

Expanded text:
 Daphnis in suburbio Antiochiae juxta fontem Castalium litaret Apollini, et nulla ex his quae quaerebat, responsa susciperet, causasque silentii percontaretur a sassistere, et ideo responsa non reddi. Tunc ille venire Galilaeos hoc enim nomine nostros appellare solitus erat et auferre sepulcrum martyris jubet. Mox igitur Christiirgines, juvenesque immensa exultatione succincti, trahebant longo agmine arcam Martyris, psallentes summis clamoribus, et cum exultatione dicentes: Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui confidunt in simulacris suis . Haec in auribus prophani Principis per sex millia passuum tanta exultatione psallebat omnis Ecclesia, ut coelum clamoribus resultaret. Unde et ille in tantam iracundiae rabiem deductus est, ut altera die comprehendi Christianos passim et trudi juberet in carcerem, ac paenis et cruciatibus affici. CAPUT XXXVI. De Theodoro Confessore aplicet esset Gentilis, tamen jussus exequitur, et apprehensum unum
Abbreviated transcription (Latin):
yrillus post maximum
confessorem ierosolimis
ep̃s habebatur. Apertis igitur
fundamentis. calces cementa q
adhibent᷑ Nichil omĩno deeras.
quin die postera ueterib decur¬
batis. noua iacerent fundamͣta.
Cum tam̃ ep̃s diligenti considera¬
tione habita. uel ex his que it¬
danielis ꝓpħia de temporiblege¬
rat. uel quȩ in euangelus dr̃is
lixerat. psisteret nullo genere.
etiisse ut ibi Aiuideis lapis suꝑ
lapulcri poneret Res erat it

Expanded text:
Cyrillus post Maximum Confessorem Jerosolymis Episcopus habebatur. Apertis igitur fundamentis, calces cementaque adhibita, nihil omnino deerat, quin die postera, veteribus deturbatis, nova jacerent fundamenta: cum tamen Episcopus diligenti consideratione habita, vel ex illiDanielis prophetia de temporibus legerat, vel quae in Evangeliis Dominus dixerat, persisteret, nullo genere fieri posse, ut ibi a Judaeis lapis super lapidem poneretur. Res erat in
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑ iueru ctiã totius.
pene. scia complanantur.
insistere comanebat. ad solũ de¬
ducte: onis iudeos qui reꝑti suntͤ
mala crederent effugisse. ad reqͥ¬
rendos qui oppressĩ fueraNt
reliqua multitudo concurrit.

Expanded text:
antur, verum etiam totius pene loci edificia complanantur. insistere commanebat ad solum deducta omnes Iudeos qui reperti sunt omala crederent effugisse, ad requirendos qui oppressi fuerant reliqua multitudo concurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sonuenere iuder se cuaempli
olim igne consumsgredi
cepers: comite ꝓꝑas operis
ab imꝑatore concesso. sumꝑtu
publico & priuato resomni
instantia gerebat᷑. Inceram.¬
sultare nr̃is ceꝑunt. & uelut
reparati sibi regni temporibis
cominari acrius: ac seuitiam

Expanded text:
onvenere Judaei, locum templi olim igne consumti aggredi caepere, Comite properandi operis ab Imperatore concesso: sumtu publico et privato res omni instantia gerebatur. Interea insultare nostris, et velut reparatis sibi regni temporibus, comminari acrius, ac saevitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferemꝰ. Et libellus hermȩ qͥ ap¬
pellatur pastoris. cuiꝰ paulus n
eplis suis meminit a plur ims nt
eroceptus. Aaliis aut necesslrius
instiutionib imbuntur. Inde

Expanded text:
 Et libellus Hermae, qui appellatur Pastoris, cuius Paulus in epistolis suis meminit, a plurimis non est receptus, ab aliis autem necessarius institutionis imbuunt
Abbreviated transcription (Latin):
Memorat᷑ aũt ex comitib paulicre¬
scens qͥdam ad gallias eẽ ꝓfectus.
linꝰ u clemens in urbe roma eccłe
p̃fuisse. qͥ comites & adiutores eiꝰ
fuisse ab ipso paulo ꝑhibentur.
S & dionisiũ ariopagiten apucd
athenal. quem lucas describit pͥmum
paulo p̃dicante. credidisse. & inter
socios eiꝰ fuisse. eccłeq atheniensium
constat sacdotium suscepisse. S nẽ¬

Expanded text:
Memorantur autem ex comitibus Pauli, Crescens quidem ad Galatas esse profectus, Linus vero et Clemens in urbe Roma Ecclesiae praefuisse, qui comites et adjutores ejus fuisse ab ipso Paulo perhibentur: sed et Dionysium Areopagitem apud Athenas, quem Lucas descripsit, primum Paulo praedicante, credidisse, ac inter socios ejus fuisse, et Ecclesiae Atheniensium constat sacerdotium suscepisse. De
Abbreviated transcription (Latin):
fant adhuc etiam nunc. qͥ audi¬
cherinchum ꝯluisse continuo
& discessisset ñ Itus dicens. ꝓugia
in quib cherintous lauat ueri¬
tatis inimicus dem etiam poli.¬
carpus marcioni aliquando cũ
occurrisset. dicentisibi agnosce
nos: respondit. Agnosco agnosco
pmogenitum sathanȩ Tanta
religione cautela utebantur:
ut ne u̾bi qͥdem cõmunionem
cum aliquo eoꝵ qͥ a ueritate
deuiauerant habere paterent᷑.¬

Expanded text:
nt etiam nunc qui audiCerinthum; exsiluisset continuo, et discessisset non lotus, dicens: Fugiamin quibus Cerinthus lavat veritatis inimicus. Idem etiam Polycarpus Marcioni aliquando cum occurrisset, dicenti sibi: Agnoscis nos, respondit: Agnosco, agnosco primogenitum Satanae. Tanta religione cautela utebantur, ut ne verbi quidem communionem cum aliquo eorum, qui a veritate deviaverant, habere paterent
Abbreviated transcription (Latin):
quem xpͣiani colunt. expellitis &
deturbatis: usq ad mortem cul¬
tores illius obseruantiȩ ꝑsequentes
Suꝑ quib plurimi ex ꝓuincus ui¬
dices. etiam uenerabili patri nr̃o
scripserant. Quib rescriptum :¬
ab eo : ut nichil om̃ino molestię
huicemodi hominib generarent
nͥ forte arguerentur aliqͥd adu̾sũ
romani regni statum moliri. S
& mͥ ipsi. de his plurimi reculer̃.
Quib ego pat̾nam secutꝰ secitentiã
pari moderatione rescripsi. quod
siquis ꝑsistit huicemodi hominib
absq ullo crimine mouere ne¬
gotia: ille qͥdem qͥ delatus pro
hoc nomine. fuerit ab soluatur:
etiam si ꝓbetur id eẽ qͦd ei obicit᷑
xp̃ianui. Iaut̃. qui crim̃ obtendio:
reus penȩ ipsius quã obiecit existat.

Expanded text:
quem Christiani colunt, expellitis et quem Christiani colunt, expellitis et deturbatis, usque ad mortem cultores illius observantiae persequentes: super quibus plurimi ex provinciis judices etiam venerabili patri nostro scripserant. Quibus rescriptum ab eo, ut nihil molestiae hujuscemodi hominibus generarent, nisi forte arguerentur, aliquid adversum Romani regni statum moliri. Sed et mihi ipsi de his quamplurimi retulerunt, quibus ego paternam secutus sententiam pari moderatione rescripsi. Quod si quis persistit hujuscemodi hominibus absque ullo crimine movere negotia, ille quidem qui delatus pro hoc nomine fuerit, absolvatur, etiamsi probetur id esse, quod ei objicitur, Christianus. Is autem qui crimen obtendit, reus
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑator. cesar. marcus. aurelius.
antoninus. augustus. armenicꝰ.
pontifex maximꝰ. tribunicie po¬
testatis quindecies. consul tc̃io:
uniuersis simul plebib asiae
salutem. Ego qͥdem non ambigo¬
etiam ipsisꝰ dus curȩ eẽ. ne quis
noxius lateat. Multo enĩ magis
ipsis conuenit punire eos qui sibi
immolare nolunt. quam uobis.
S uos confirmatis eoꝵ qͥs ꝑseqͥmini
lententiam quam de uobi habeNt:
dicentes uos impios & sine dõ eẽ
Unde & optabilius habent animã
amplecti: quam uob talib adqͥ¬
escere. & in ur̃e religionis u ra
concedere. De motb aũt terrę
qui uel facti sunt. tibetiam nunc
fiunt: absurdum non erit ma¬
tronem ur̃m iusta cõmonitione
solari. Qmquidem comꝑi quod
in huiꝰcemodi reb ad illoꝵ inui¬
diam cõmunes casus transfertis.
in quo illi quidem maiorem fidu¬
ciam accipiunt apud dm̃: uos
aut̃ in om̃i tempore qͦd de talib
ignoratis cȩceros qͥdem deos negli¬
gitis. cultum uͦ immortalis dei

Expanded text:
ator cesar Marcus Aurelius Antoninus augustus, Armenicus, pontifex maximus, tribunitiae potestatis quindecies, consul tercio, universis simul plebibus Asiae salutem. Ego qetiam ipsis diis curae esse, ne qui noxius lateat; multo enim magis ipsis convenit punire eos, qui sibi immolare nolunt, quam vobis. Sed vos confirmatis eorum quos persequimini sententiam, quam de vobis habent dicentes vos impios, et sine deo esse. Unde et optabilius habent animam amplecti, quam vobis acquiescere, et in vestrae religionis jura concedere. De motibus autem terrae, qui vel facti sunt, vel etiam nunc fiunt, absurdum non erit moerorem vestrum justa commonitione solari. Quoniam quidem comperi, quod in hujuscemodi rebus ad illorum invidiam communes casus transfertis. In quo illi quidem majorem fiduciam accipiunt apud Deum. Vos autem in omni tempore, quo de talibus ignoratis, caeteros quidem deos negligitis, cultum vero immortalis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥma ȩtate: nr̃a uidimus: Diu
&enim ꝑmansit in uita. & longeua
etate ꝑdurans: nobilis non solum¬
uiuendo. s & moriendo nobilior
extitit. Quippe. qͥ uitã marcẏrio

Expanded text:
in prima aetate nostra vidimus diu etenim permansit, in vita et longaeva aetate perdurans nobilis vivendo, sed et moriendo nobilior exstitit; quippe qui vitam martyrio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mia immortalitatis indeptus: satis
agere cȩpit. ut reliquias enꝰ ad se¬
pulturam nr̃is desideruntib nenid
concederet. Instigab ur gͣmceta
herodis pat̾. fr̃daut dalcȩ adire. i¬
dicem &petere ab eo ne humandũ
concedered corpꝰ. Ne forte iNquit.
relinquentes illum qͥ crucifixus÷
xp̃iani. hunc colȩre incipiant.
Tudeis maxime ista machinantib.
qͥ & nr̃os intentis oculis obseruar̃.
ne eum flãmis adhuc ardentibus
raꝑent. Ignorantes miserrimi.
qͥa neq xp̃m aliquando possumꝰ
derelinquere. qͥ mortem ꝓtotius
mutidi silute sustinuit: neq
Martyres uͦ tanquã disciptos dñi dili¬
gamus & uenerem᷑. quasi integre
fidem magistro seruat tes &
dño: quoꝵ nos quoq in fide ꝑseue¬
rantia caritatis optamꝰ ẽẽ participes.
Ubi aut̃ uidit centurio tam
obstinatã iudeoꝵ ẽtentionẽ.
positum inmedio ipsoꝵ corpꝰ
exussit: & ita nos post modum abusta
ossa p̃ciosissimis gemmis cariora. & om̃i
auro pbabiliora ꝑ ignem facta colle¬

Expanded text:
praemia immortalitatis indeptus, satis agere coepit ut reliquias ejus ad sepulturam nostris desiderantibus non concederet. Instigabatur ergo Niceta Herodis pater, frater autem Dalcae, adire judicem, ut peteret ab eo ne humandum concederet corpus; ne forte, inquit, relinquentes illum qui crucifixus est, Christiani hunc dolere incipiant; Judaeis maxime ista machinantibus, qui et nostros in tantis oculis observarunt, ne eum flammis adhuc ardentibus raperent, ignorantes miserrimi quia neque Christum aliquando possumus derelinquere, qui mortem pro totius mundi salute sustinuit, nequemartyres vero tanquam discipulos Domini diligamus et veneremur, quasi integre fidem magistro servantes et Domino, quorum nos quoque in fide et perseverantia charitatis optamus esse participes. Ubi autem vidit centurio tam obstinatam Judaeorum contentionem, positum in medio ipsum corpus exussit; et ita nos postmodum ambusta ossa, pretiosissimis gemmis chariora, et omni auro probabiliora per ignem facta, colle
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fuerint instituti: nullus tam̃
ipsoꝵ uel genti uel discipłis aut
sectatorib ex suo uocabulo nom̃
cͥare potuit. & appellare discipĩos
& ñ oleo humano. s pat̾no sp̃u ꝑunctꝰ.
Hic seccatoꝵ suoꝵ popłos & uniu̾sam
ꝑ totũ mundũ sui nominis gentem
ex ueri xp̃i uocabulo appellari fec̃

Expanded text:
hoc fuerint instituti, nullus tamen hoc fuerint instituti, nullus tamen ipsorum vel genti, vel discipulis aut sectatoribus ex suo vocabulo nomen dare potuit, et appellare discipulos n oleo humano, sed paterno Spiritu perunctus. Hic sectatorum suorum populos, et universam per totum mundum sui nominis gentem, ex veri Christi vocabulo appellari fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eqͥcatis uirgã. sceptrũ in eo regale
cõmemorat. Post uͦ eciã qualiter
xp̃c effectꝰ sit indicat. dicens quod
unctus sit ds̃ a dõ. ñ oleo cõmuni.
u oleo leticiȩ: nec sicut participes
sui id ÷ illi qͥ in imagine p̃cesserant.
iso c̃ uoluminib intellectunis
stico sps ses designat᷑. S & de ponci¬
ficatu eiꝰ idem dauid alio in loco
tale aliqd archanis signat eloquus
canqua ex ꝑsona patris de filio ꝓ¬
numnciantis. De uentre inqͥt ante.
luciferũ genui te. Iurauit dñs &
n penitebit eũ tu es sac̃dos in ȩt̾nẽ
scđm ordinem melchisedexh. Hic
aut melchisedech in diuinis uolu¬
minib sacdos fuisse dĩ sũmi refert᷑:
s qͥ ñ oleo cõmuni ꝑunctus sit. neq
ex successione generis susciꝑet sacer¬
dotiũ. sic̃ apuiꝰ hebreos fieri moserat.
Eideo scđm ordinem ipsius sacͥdos
s uirtute cęlestis sp̃s consecraretur
Iccirco deniq cũ multi ante apud
hebreos oleo in hoc ipsũ sollenniter

Expanded text:
equitatis virgam, sceptrum in eo regale commemorat; post vero etiam qualiter Christus effectus sit indicat dicens quod unctus sit Deus a Deo, non oleo communi, sed oleo laetitiae, nec sicut participes sui, id est, illi qui in imagine praecesserunt, is volumins sanctus designatur. Sed et de pontificatu ejus idem David alio in loco tale aliquid arcanis signat eloquiis, tanquam ex persona Patris de Filio pronuntiantis: De ventre, inquit, ante Luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Hic autem Melchisedech in divinis voluminibus sacerdos fuisse Dei summi refertur , sed qui non oleo communi perunctus sit, neque qui ex successione generis susceperit sacerdotium, sicut apud Hebraeos fieri mos erat; et ideo secundum ordinem ipsius sacerdos sed virtute coelestis Spiritus consecretur. Idcirco denique cum multi ante, apud Hebraeos oleo in hoc ipsum solemniter
Abbreviated transcription (Latin):
magis ac beluino ritu oberrantes:
ñ urhes ad societatem. ñ mores ad
honestatem: ñ leges ad uitȩ iusticiã
tenuere. Artium uͦ disciplinarũq
apud eos & totiꝰ phylosophiȩ ne ipsũ
qͥdem nom̃ habebat᷑. s agrestes qͥdem

Expanded text:
magis ac beluino more oberrantes non urbes ad societatem, non mores ad honestatem, non leges ad vitae iusticiam tenuere. Artium vero disciplinarumque apud eos et philosophiae ne ipsum quidem nomen habebatur, sed agrestes et
Abbreviated transcription (Latin):
Uerus. aut̃ hre qͥ de cęlis uenerat. &
cui omia quȩ pͣcedebant gesta fue¬
rant xp̃c. ñ humanis opib quȩsita
dd eo uates isaras p̃dixerat. exꝑsona
ꝓpt̃ qͦd unxit me: euangłirare pau¬
ꝑib misit me. Predicare captiuis
remissionem: & cecis uisũ. Nec solus
isaias diuinis hȩc p̾dixit oraculis:
s & dauid similit᷑ inspiratꝰ testat᷑
de xp̃o dicens ad ipsum. xp̃m. Sedes
uirga regni tui. Dilexisti iusticiã
& odisti iniqͥtatem. ꝓpt̾ea unxit¬

Expanded text:
Verus autem hic, qui de coelis venerat, et cui omnia quae praecedebant gesta fuerunt, Christus non humanis opibus quaesita de eo vates Isaias praedixerat, ex persona pter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem et caecis visum . Nec solus Isaias haec divinis praedixit oraculis, sed et David similiter inspiratus, testatur de Christo, dicens ad ipsum Christum: Sedes virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem; p
Abbreviated transcription (Latin):
Uullũ enĩ eoꝵ si quando mortalib
ex cȩlesti p̾cipiunt᷑ adẽẽ mandato
dnm uel dm̃ diuinꝰ sermo cõme¬
morat. Hic etiã iħu successori mo¬
ysi cũ astitisset. ꝑcunctantiq qͥs
eẽt: responsis euidentissimis assi¬
gnauit dicens. Princeps militiȩ
uirtutũ dñi: ego sum. Cũq his
auditis adorasset famulus ut
decebat : solue inqͥt ad eũ corri¬
erat hic alius ab eo qͥ dixerat ad
Nẽ appropiel huc. solue. calciam̃ta de

Expanded text:
lum enim eorum, si quando mortalibus ex coelesti percipiuntur adesse mandato, Dominum vel Deum divinus sermo commemorat. Hic etiam Jesu successori Moysi cum astitisset percunctanti quis esset, responsis evidentissimis assignavit dicens: princeps militiae virtutum Domini ego sum. Cumque his auditis adoraret famulus, ut decebat, solve, inquit ad eum, corrierat hic alius ab eo, qui dixerat ad Ne appropies huc, solve calceamenta, e
Abbreviated transcription (Latin):
ipse pͣfessus ẽ: uis luxuriȩ qua¬
draginta hom inũ in eo manebat.
Et inaxime qͥa arabes ualde luxu¬
riosi erant: uoluntati eoꝵ ut cre¬
derent satisfecit. Qͦd de ꝓpria co¬
gnatione habere uxores dixeris.
moserat om̃ib tc temporis. ut
nis: De iudiciis unde supra dixisti:
in quibusdã sane moysi consen¬
tiunt legi. in quibusdã uero dis¬
sentiunt. Qͦasmͦ ahomethus fecit:
ut aliquantulũ diuers a e̾e̾t.
lex sua alege moysi. Auino sẽ
per idõ abstinere iubentur:
ne socii debriati ꝑatefacerent
ruinã popłi. Qus autẽ de para¬
diso p̾dicasti. prȩc̾mittenst̃:
quia ratione ñ posst᷑ cor¬
ri. Separata qͥppe anim

Expanded text:
ipsemet professus est, vis luxuriae quaipsemet professus est, vis luxuriae quadraginta hominum in eo manebat. Et maxime quia Arabes valde luxuriosi erant, voluntati eorum ut crederent satisfecit. Quod de propria cognatione habere uxores dixeris, mos erat omnibus tunc temporis, ut ret. De judiciis unde supra dixisti, in quibusdam sane Moysi consentiunt legi, in quibusdam vero dissentiunt, quod Mahometh fecit ut aliquantulum diversa esset lex sua a lege Moysi. A vino ideo semper abstinere jubentur, ne forte socii inebriati patefacerent ruinam populi. Quae de paradiso praedicasti praetermittenda sunt, quia ratione non possunt comprobari. Separata quippe anim
Abbreviated transcription (Latin):
rȩdari. captiuare. & gentes in¬
rificere iussit: qͦd arabesqͥ dm̃n
morantes in deserto manebant.
in prȩdationib delectarent᷑ et iit.
maxime illi crederent.m. Estimo
illis absolutã omnem carnẽ prȩter
porci carnẽ & sanguinẽ & mortiei¬
num ad uescendũ: nobisquoq ab¬
soluta ẽ. om̃is caro. In hoc tantũ
sciliet in porci carne discordamꝰ
Hoc autẽ fecit mahomietꝰ: ut in eo
auige sua nos xp̃̾iani differremꝰ.
ꝯe S exorib dixistilicire qͣttuor
accie o qualibet repudieta ab¬
pitur ratione. neꝙ enĩ nsiasa
filios ꝓereandi. p̾ceptum̃. Ere
acciꝑe. Qq autẽ empticiasores
ꝓtuas qͥtlibet possunt habere.
hoc quidẽ quantũ aduos adulte.¬
rium ẽ. quia multociens pat̾ emit̾
m. In uerbis tuis uerũ creditur. Ut.
uero talis dissenlio int̾ hȩc pͣcepta
erat. quare mahomethiis a tam sa¬
piens uidet᷑ fieri iussit .ł. Mahome.¬
thus ualde feminas diligebat. et
ꝑnimiũ luxuriosus erat. & sicuti

Expanded text:
praedari, captivare, et gentes inpraedari, captivare, et gentes interficere jussit, quod Arabes qui Deum ignorantes in deserto manebant, in praedationibus delectarentur, et ut maxime illi crederent. MOYSES. Aestimo nem carnem, praeter porci carnem et sanguinem, et morticinum ad vescendum, nobis quoque absoluta est omnis caro. In hoc tantum scilicet in porci carne discordamus. Hoc autem fecit Mahomethus, ut in eo a lege sua nos Christiani differremus. Quod de uxoribus dixisti licere quatuor accipere et qualibet repudiata alpitur ratione, neque enim nisi causa filios procreandi, praeceptum eaccipere . Quod autem emptitias et captivas quotlibet possunt habere, hoc quidem quantum ad nos adulterium est, quia multoties pater emit aMOYSES. In verbis tuis verum creditur. Ut vero talis dissensio inter haec praecepta erat, quare Mahomethus qui tam sapiens videtur fieri jussit. PETRUS. Mahomethus valde feminas diligebat, et pernimium luxuriosus erat, et sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
sine discordia poneret. Fingit
itẽ ingho loco: tanqͣm sibi d̾s lo¬
quatur. Non inat uiolentia in
lege debet eẽ. Iam ueritas& uai¬
cia apparit. Qui uoluerit: spon¬
fe suacredat. Itẽ in aleorano. Nos
inereduli ñ quod oratis oro. nec
que oro oratis. & quẽ adoratisn
adoro. mn lex. & uobis lex discors.
Q in alio loco ait. Hon altepcetis
cũ alterius legis gentibus. nͥ mol.¬
libus uerbis. Quare gͦ prȩdari.
cantiuare. & gentes u cogere ad.
credendũ iussit. & hȩc omĩa sema¬
tas dĩ esse fatetur: Dic mͥ moy se
legem quȩ secũ dissidet. quare
eam credi iubes: ꝙ. Liber alcora¬
ni talisẽ: quod & posterior pͥmũ
destruit ordinẽ . P. Alcoranus non
manu maliomech scriptus ẽ:Si
oim hoc fieret: ordinatus eẽt.
ost mortẽ uͦ ipsius socii eiꝰ quise¬
cum moratifuerant. qͥsq ut ita
licã lectionem suã renuncians:
lcoranũ composuer̃t. unde ne.¬
c imus qͥs prior quisue posterior
fuit ordo. Idõ autẽ mahometh

Expanded text:
sine discordia poneret. Fingit sine discordia poneret. Fingit item in alio loco tanquam sibi Deus loquatur. Non, inquit, violentia in lege debet esse, jam veritas et justitia apparet, qui voluerit sponte sua credat. Item in Alcorano, vos increduli non quod oratis oro, nec quem oro oratis, et quem adoratis non adoro, mihi lex, et vobis lex discors. Et in alio loco ait: Non altercetis cum alterius legis gentibus, nisi mollibus verbis. Quare ergo praedari, captivare, et gentes vi cogere ad credendum jussit, et haec omnia semitas Dei esse fatetur? Dic mihi, Moyses, legem quae secum dissidet, quare ergo credere jubes. MOYSES. Liber Alcorani talis est, quod et posterior primum destruit ordinem. PETRUS. Alcoranus non manu Mahometh scriptus est, si enim hoc faceret ordinatus esset. Post mortem vero ipsius, socii ejus qui secum morati fuerant, quisque, ut ita dicam, lectionem suam renuntians, Alcoranum composuerunt, unde nescimus quis prior quis posterior fuit ordo. Ideo autem Mahometh
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝑtinet scire desidas:m. Non ut
geat. uis addiscere:M. Bene me dõ
gr̃as correxisti. in uerbis tuis sensũ
didici .P. Iam satis diccũ ÷ ad ince¬
ptum redeamꝰ. Quia dĩ aduersari¬
os mahometꝰ prȩdari. captiuare. &
int̾ficere ussit. donec credere. aut
censũ ꝑsoluere uoluissent. non est
hoc ex dĩ oꝑibus neq ꝓpħarum
quilibet iussit cogi aliquẽ credere.
sed ipse hoc cuꝑiditate p̾cepit pecu¬
niȩ. & ut inimicos suos deleret.
Hoc autẽ ut nostiñ debet fieri. ĩ mo
si qͥs aliquẽ uelit conuertere. ñ pes
uiolentiã sed diligent᷑ & dulciter
tuus. totius scłi gentes crederent.
Cur gͦ ut credant cogis: Qͥa nullus
nisi dĩ uoluntate credit. Ꝙ in alio
loco. Hobis inqͥt gentib ueritas
dĩ lam uenit. Qui crediderit: pri
semet ipso fecerit. Qui uͦ erraueri
rouelatur tibi. & expecta donec
ss idicet qͥ suꝑ om̃s uidea. est.
te in eodem. Dñs inqͥt dẽ tuus
subuna lege cunctos si uellet

Expanded text:
me pertinet scire desideras? MOYSES.me pertinet scire desideras? MOYSES.geat vis addiscere? MOYSES. Bene me Deo gratias correxisti, in verbis tuis sensum didici. PETRUS. Jam satis dictum est, ad inceptum redeamus. Quia Dei adversarios Mahomethus praedari, captivare et interficere jussit, donec vel credere, vel censum persolvere voluissent, non est hoc ex Dei operibus, neque prophetarum cuilibet jussit cogere aliquem credere, sed ipse hoc cupiditate praecepit pecuniae, et ut inimicos suos destrueret. Hoc autem ut nosti non debet fieri, imo si quis aliquem convertere velit, non per violentiam, sed diligenter et dulciter tuus, totius saeculi gentes crederent. Cur ergo ut credant cogis? quia nullus nisi voluntate Dei credit. Et in alio loco, vobis, inquit, gentibus veritas Dei jam venit. Qui crediderit, pro semetipso fecerit, qui vero erraverrevelatur tibi, et exspecta donec Deus judicet, qui super omnes judex est. Item in eodem, Dominus, inquit, Deus tuus sub una lege cunctos si vellet
Abbreviated transcription (Latin):
sisq capitibus int̾ cru
gnũ legis pristinȩ. Dic tugͦ moyses
peri scriptũ. Unũ tamen de lapidi¬
bus iaciendis scio. quia ad effugan¬
dum demones ista se facere dict̃.
In libris autẽ illoꝵ scriptũ uidi.
quia homar quidã ex decẽ socus
mahometi more solito lapides de:¬
osculans: sic exorsus ẽ. Uobis in¬
quit lapidib dico. qͦd nec adiuua¬
re nec nocere potestis: scio. sed qͥa
mahometus fecit: illiꝰ morem exe.¬
quor .P. Aͦd dixisti lapidibus ia¬
ctis demones effugari: ñ conseqͣns
ratio uidet᷑ esse. quia qͦd ñ aliquo
ꝑcipitur sensu corporeo: effugari¬
tam leuiter nequaqͣm potest. No.¬
mine uͦ diuino effugant᷑ demo
ac collocutos fuisse miror te dicen
sensu corporali ꝑcipi posse .l. Licet
angłs corporeo sensuꝑcipi ñ possit.
illis tam̃ aͥ scđm mandata eiꝰ in ce¬
dunt. uisibiles fiunt. Similit dia¬
bolus amieis suis insibilis apparet
magisterio. qͣue arte. illos uidere ut
colloqui ualerẽ .P. Quare qͦd dõ mini¬

Expanded text:
sisque capitibus inter crugnum legis pristinae. Dic ergo, Moyses,peri scriptum, unum tamen de lapidibus jaciendis scio, quia ad effugandum daemones ista se dicunt facere. In libris illorum scriptum vidi quia Bomar quidam ex decem sociis Mahomethi more solito lapides deosculans sic exorsus est. Vobis, inquit, lapidibus dico, quod nec adjuvare nec nocere potestis scio, sed, quia Mahomethus fecit, illius morem exsequor. PETRUS. Quod dixisti lapidibus jaciendis daemones effugare, non consequens ratio videtur esse, quia quod non aliquo percipitur sensu corporeo, effugare leviter nequaquam potest. Nomine vero divino effugantur daemac collocutos fuisse, miror te dicere sensu non corporali percipere. PETRUS. Licet angelus corporeo sensu non percipi possit, illis tamen qui secundum mandata Dei incedunt, visibiles fiunt. Similiter diabolus amicis suis visibilis apparet. magisterio, quave arte illos videre, vel colloqui possem. PETRUS. Quare quod ad te mini
Abbreviated transcription (Latin):
łem: substantiã. sapientiã auo.¬
luntatẽ dicere. Idõ autempmam
ꝑsonã substantiam appello: qͥa in
ipsi & de ipsa sc̃ sapientia et uo.¬
luntas. & ipsa de nullo: qͥnus
tres ꝑsonȩ. om̃s una sunt substan.¬
tia.m. Possunt ne ratione inue¬
niri hȩc tria. ł. Possunt utio
firmiterq quia sit egimꝰ. nec ulcͤ
de ea quęrere indigemꝰ. sed utrũ
sapientia & uoluntas ipsi inlid
substantiȩ: restat ex planandũ.
stec uere substantiã esse. & ipsã
creatricẽ om̃ium rerũ. & initi¬
um initiatarũ. & factrice fa¬
cturarũ: necesse ÷ ut habeat sa¬
pientiã & uoluntatẽ. ut scilicet
sapiat qͥd facere uelit antequã
Prius enĩ quã opus in demondtra¬
Ptione
prodeat: prius quã in ani.¬
mo imaginando sprinat᷑ & hȩc
quidẽ imagmatioẽ. sapientia.
Cum autẽ sit sapit: aut facit aut
non facit. Non autẽ facit: si n̾ue¬
lic. Si uͦ facit & uult. & hȩc ẽ. uo¬
luntas. Ergo apparet in nr̃o ser-¬
mone. opus preiri sapientia atq

Expanded text:
 substantiam, sapientiam, et voluntatem dicere. Ideo autem personam primam substantiam appello, quia in ipsa et de ipsa sunt sapientia et voluntas, et ipsa de nullo, quamvis tres personae omnes sint una substantia. MOYSES. Possuntne ratione inveniri haec tria? PETRUS. Possunt. firmiterque, quia sit tractavimus, nec ultra de ea quaerere indigemus. Sed utrum sapientia et voluntas ipsi insint substantiae, restat explanandum. stet vere substantiam esse, et ipsam creatricem omnium rerum, et initium initiatarum, et factricem facturarum, necesse est ut habeat sapientiam et voluntatem, ut scilicet sciat quid facere velit, antequam etiam antequam opus in demonstratione prodeat, prius in animo imaginando formatur, et haec imaginatio est sapientia. Cum autem sic sapit, aut facit, aut non facit. Non autem facit, si non velit. Si vero facit, et vult, et haec est voluntas. Ergo apparet in nostro sermone, opus praeiri sapientia et
Abbreviated transcription (Latin):
enim similit̃ habetur elorm et
haleu. qd ẽ iuerunt. cuꝰ singula¬
re d balach Redimeret autẽ & sibi:
singulare. Itẽ in ieremia sic legi.¬
uens & rer sempit᷑nus. hic iterũ &
dset uiuens in hebraicopluralit᷑
dicitur. Cum gͥ in scripturis dei
nomen & actꝰ quandoꝙ singula¬
quȩrendum. cur tres tantum
tias. cũ iam ex nominibus di
plures eẽ. ꝑsonas concesseris:
lueris. & ego si possimrationeᷤ
tuas debilitabo.ꝙ. Bgo certe
neq duas. neq tres. nec ullũ cre¬
do numerũ ꝑsonarum. Hoc uͦ
quesiui: ut tuis ratiomibi contra¬
itun .ł. Irmitas quidẽ subtiles:¬

Expanded text:
enim similiter habetur Elohim, et Halcu, quod est iverunt, cujus singulare est Halac. Redimeret autem, et sibi, singulare. Item in Hieremia legivens, et rex sempiternus . Hic iterum et Deus, et vivens, in Hebraico pluraliter dicitur. Cum igitur in Scripturis Dei nomen et actus, quandoque singulaquaerendum cur tres tantum tias cum jam ex nominibus Dei plures esse personas concesseris, lueris, et ego si possum rationes tuas debilitabo. MOYSES. Ego certe neque duas neque tres, nec ullum credo numerum personarum, hoc vero quaesivi, ut tuis rationibus contrairem. PETRUS. Trinitas quidem subtile
Abbreviated transcription (Latin):
das & ilud dĩ nomen qͦd in secre¬
tis sec retoꝵ explanatũ inuenit᷑
inspicias : nomen inqͣm trium
una qppe de illis geminata
bis scribitur. si inquã illud in¬
men illud his. uiͦͬii. figuris .i.
et .e. &.u. et .e. quarũ si pͥmã
tantũ coniunxeris & scd̾am .i.
scilicet &. e: erit ꝓculdubio no

Expanded text:
t illud Dei nomen, quod in secretis secretorum explanatum invenitur, inspicias, , nomen inquam trium una namque de illis geminata bis scribitur, si inquam illud inmen illud his quatuor figuris, et et et : quarum si primam tantum conjunxeris et secundam, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
genitũ autẽ hominis atq nim.¬
dorum animaliũ p̃cio redim e
esum sacerdotib çedebant. n¬
um annoꝵ fructꝰ in arborib
ꝑmanens: nichil conferebat
utilitatis. Quarto autẽ ant io¬

Expanded text:
genitum autem hominis atque immundorum animalium pretio redimebaesum sacerdotibus credebant . Trium annorum fructus in arboribus permanens, nihil conferebant utilitatis. Quarto a
Abbreviated transcription (Latin):
tocdem libro. laban increpdr
iacob ait. cur furatꝰ es el ohalbo
ẽ. deos meos: & in psalmis inue¬
nitur scriptũ. Ego dixi elohim¬
atem: hoc ẽ. di estis. Et ad isrł¬
ait. Non habebis elohimher im
hoc ẽ. deos alienos. dimilib qͦq
testimoniis libri ꝓpħarum sacs
abundant.M. Licet ostensum si
gulari uoce dicatur. Dicit᷑ nanq
de dõ fecit. dixit. uł aliqͥd aliui
tale. & ñ dicitur fecer̃t siue din¬
runt .P. Hȩc ẽ. mea auctoritas
qͦd nom̃ dei pluralit̾ dicitur. et
actus singularit᷑. ac ꝑhoc pate
quia ds̃ unus ÷ in plurib ꝑsor
Et tamen ut om̃s tuas obiectios
prȩcidam : possũ quidem demꝰ¬
strare & nomen dĩ & ipsum etias
actũ pluraliter ꝓferri. Qđ lice
ita sit : cũ iam suꝑius multe
ostensum sit rationib unũ tantũ¬
modo dm̃ esse. ad plures deos illud̾
non possumꝰ restrre. Ad unũ gͦ dm̃
et plures ꝑsonas illud referriẽ. ne.¬
cesse .M. Si hoo quidẽ ostenderis:

Expanded text:
eodem libro Laban increpans Jacob, ait: Cur furatus es Elohai , hoc est, deos meos? Et in Psalmis invenitur scriptum: Ego dixi Elohimatem , id est, dii estis. Et ad Israait: Non habebis Elohim Mermi , hoc est, deos alienos. Similibus quoque testimoniis libri prophetarum satis abundabunt. MOYSES. Licet ostensum sitgulari voce dicatur. Dicit enim de Deo, fecit, dixit , vel aliud aliquid tale, et non dicitur, fecerunt, sive dixerunt. PETRUS. Haec est mea auctoritas, quod nomen Dei pluraliter dicitur, et actus singulariter, ac per hoc patet, quia Deus unus est in pluribus personis. Et tamen ut omnes tuas objectiones praecidam, possum quidem demonstrare, et nomen Dei et ipsum etiam actum pluraliter proferri. Quod licet ita sit, cum jam superius multis ostensum sit rationibus unum tantummodo Deum esse, ad plures deos illud referre non possumus. Ad unum ergo Deum, et plures personas illud referri necesse est. MOYSES. Si hoc quide
Abbreviated transcription (Latin):
re dm̃. quam talẽ. qualem¬
cunq hactenꝰ locuti sumus :
ratiocinandi & argum̃tandi
causa diximꝰ. Hȩc enĩ est nra
fidei certitudo: ꝗͥa resuscitan¬
di sint. comedendi etiã & biben¬
di siue generandi & naturã &
usum sint habituri. & post
mille aimorũ transacta cur¬
ricula: in ꝑpetuȩ beatitudi¬
nis &e ĩmortalitatis regnum
sine morte aliqͥ transferendi.
P. Si ĩmortales concedis: ad pͥstinũ
in conueniens redis. Infram il¬

Expanded text:
 quam talem, qualecunque hactenus locuti sumus, ratiocinandi et argumentandi causa diximus. Haec enim est nostrae fidei certitudo, quia resuscitandi sint, comedendi, et bibendi, sive generandi et naturam et usum sint habitaturi, et post mille annorum transacta curricula, in perpetuae beatitudinis et immortalitatis regnum sine aliqua morte transferendi. PETRUS. Si immortales concedis, ad pristinum inconveniens redis. Intra mil
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia &e uoluntas. et iło
prima. dapientia uͦadõ prior
e. uoluntate: qͥa pruuauiã ere¬
aitor aliqͥd uelit. oporteorĩ sarae¬
ude posses ꝑcipert. Iod sicũ alioͦ
inde loqueremur xp̃iano: multo
inde subtilius cũ eo disputare pos
tici libri reꝑiri serie. creatorẽ in
mundi creatione. sapientia & uo¬
luntate usũ fuisse: P. Etiam. De
sapientia enĩ salomon in ꝓuerbus
De uoluntate uͦ: dauid in psalter io.
Omĩa quȩcinq uoluit fecit.M.
Et quid ÷ qͦd tu scđam trimitatis
ur̃ȩ ꝑsonam nomine. isto qͦd ẽ.
sapientia nuncuparis. cũ uerbũ
nuncupecur ab aliis: E In hoc san
contrarietas ẽ. nulla. Derbum

Expanded text:
sapientia et voluntas, et ideo sapientia et voluntas, et ideo est prima. Sapientia vero ideo prior est voluntate, quia, priusquam creator aliquid velit, oportet eum sapeinde posses percipere. Quod si, cum aliquo inde loqueremur Christiano, multo inde subtilius cum eo disputare posstici libri reperiri serie, Creatorem ipsum in mundi creatione, sapientia et voluntate usum fuisse. PETRUS. Etiam. De sapientia enim Salomon in Proverbiis De voluntate vero David in Psalmo: Omnia quaecunque voluit fecit . MOYSES. Et quid est quod tu secundam Trinitatis vestrae personam nomine isto, quod est sapientia nuncuparis, cum verbum appelletur ab aliis. PETRUS. In hoc sane contrarietas est nulla. Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
onimeȩ minime ÷ contrarium.
Dixi enĩ suꝑius. dm̃ non posse sapi¬
entia & uoluntate carcre: pͦtquã
habuerit. Quia uͦ easdem pͥncipiũ
habere concessi: nequaqͣm contradi¬
xi eũ posse habere qͦd non habuerit
P. Dane si ex ordiũ habuerint. aut d̃s
eas creauit: aut ipsȩ se .M. Procul
dubio d̾s eas creauit. quia nulla res
cum initiũ habuerint: indigut
ipse creator alia sapientia & aliam¬
luntate. qͥbus eas crearet. quia ut
dictum ẽ. necesse ÷ oꝑatori sapien¬
tiam & uoluntatẽ antequã quidope¬
tur. & sic in infinitũ. Necesse gͦ est.
ut sapientia & uoluntas ȩternalit̃
in dõ sint. & ab eo ñ separentur:
nec anterior illis sit d̃s tempore. &
tati nos annuere. Sed restat. dicei¬
dum. quȩ harũ scilicet sapiems
et uoluntatis dicat᷑ filius: & que
earum anterior alia sit tempꝰe.
neq creator anterlor ipsis. po¬
test ne aliqͦd horũ trium anteriꝰ
ñ natara. In substantia enĩ suĩ

Expanded text:
oni meae minime est contrarium. oni meae minime est contrarium. Dixi enim superius. Deum non posse sapientia et voluntate carere, postquam habuerit. Quia vero easdem principium habere concessi, nequaquam contradixi eum posse habere, quod non habuerit. PETRUS. Sane, si exordium habuerunt, aut Deus eas creavit, aut ipsae se. MOYSES. Procul dubio Deus eas creavit, quia nulla res cum initium habuerint, indiguit ipse Creator alia sapientia, et voluntate, quibus eas crearet, et, ut dictum est, necesse est operatori sapientiam habere et voluntatem, antequam quid operetur, et sic in infinitum. Necesse ergo est ut sapientia et voluntas aeternaliter in Deo sint, et ab eo inseparabiles, nec anterior illis sit tempore. Et hoctati nos annuere. PETRUS. Sed restat dicendum, quae harum, scilicet sapientiae et voluntatis, dicatur Filius, et quae earum anterior alia sit tempore, neque substantia anterior ipsis, potestne aliquod horum trium anteriusnon natura. In substantia enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pientia & uoluntas et̾naliter in dõ
nec ꝑ tempꝰ ipsis anterior sit d̃s ut
credis .P. Herificabo. Cum eni con¬
stet quia ds̃ sapientiã habeat &
uoluntatẽ: scire debemꝰ si hȩc sa¬
pientia & uoluntas in eo sint exi¬
stentes & ñ separentur ab eo: an
eo sunt & ñ separant᷑ ab eo. Quia
nisi sic eẽt: tunc ds̃ esset ñ sapiens.
postquã esset sapiens ee̾t. sine uo¬
luntate. postquã habuisset uoli.¬
tatem. qͥa fieriñ potest ut postqͣm
in eo sint. separent᷑ ab eo nͥ ꝑ acci.¬
x isti ueritatẽ. & eam concessisti.
et bonã fidem te habere monstra¬
sti. Sed adhuc debes inqͥrere. u¬
trum hȩc sapientia & uoluntas
fint. ȩternȩ uł initiũ habuerint.
m. P onatur mͦ qlua initiũ habuems
ẜ. Tunc uerba tua sibi st̃ repugnan¬
non potest eẽ. ñ sapiens pͦtquam
essei sapiens: nec sine uoluitate
pͦtquam habuisset uoluntatẽ de¬
inde quia posuisti easdẽ habuisse
principisi: tunc aliquando in eo
sunt aliqͣndo non.M. Hoc allerti.¬

Expanded text:
pientia et voluntas, aeternaliter in Deo nec per tempus ipsis anterior est ut credis. PETRUS. Verificabo. Cum enim constet, quia Deus sapientiam habeat et voluntatem scire debemus, si haec sapientia et voluntas in eo existentes, et non separentur ab eo, auteo sunt, et non separantur ab eo, quia nisi sic esset, tunc Deus esset non sapiens, postquam esset sapiens, et esset sine voluntate, postquam habuisset voluntatem, quia fieri non potest, ut postquam in eo sint separentur ab eo, nisi per accixisti veritatem et concessisti, et bonam fidem te habere monstrasti. Sed adhuc debes inquirere, utrum haec sapientia et voluntas sint aeternae, vel initium habuerint. MOYSES. Ponatur modo quia i. Tunc verba tua sibi sunt repugnannon potest esse non sapiens, postquam esset sapiens, nec sine voluntate, postquam habuisset voluntatem. Deinde, quia posuisti easdem habuisse principium, tunc aliquando in eo sunt, aliquando non. MOYSES. Hoc asserti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetas recipiendus ẽ. qͥ nulli pro.¬
phetarũ aliqua ꝓbabilitate com¬
parabilis ẽ: m. Quarȩ nulla ꝓba¬
bilitate demonstratũ ꝓpħam dixe¬
ris quẽ ratis miraculis denotatum
frequent̾ audieris: Nonie ꝓphet̾a
eũ brutum animal bos uidelicet
doregele. nuncupauit: Nonne per
utranq manicã ingressaluna. ac¬
di sin redinteguata ꝓgreditis pie¬
pheta eum ĩnuficũ desigd¬

Expanded text:
prophetas recipiendus sit, qui nulli proprophetas recipiendus sit, qui nulli prophetarum aliqua probabilitate comparabilis est? MOYSES. Quare nulla probabilitate demonstratum prophetam dixeris, quem satis miraculis denotatum frequenter audieris? Nonne prophetam eum brutum animal bos videlicet Doregele nuncupavit? Nonne per utramque manicam ingressa luna de sinu redintegrata progrediens, prophetam eum mirificum desig
Abbreviated transcription (Latin):
complendũ eius stulticiã auxili.¬
uio pꝰbuerunt. & si cres maho.
suã contẽpauerunt. & talia ei
ex parte dĩ dicere in onstrauerõ:
quȩ & heretici iudei & heretiei ap̃i¬
ani qui erant in arabia. uera esse
credider̃t. qui uͦ sponte credere
noluerunt: ui tam̃ & gladii qimo¬
re credidert. Et eius quidẽ nec ali¬
am ꝓpheciã. nec miracula ulla
scimꝰ sicut de moyse. iosue. samu.
remiam. abdiã. amos. osee. & alioᷤ.
sunt:qm̃ neq nouitatẽ aliquam
legis induxert̃ : neq mos aicȩ do¬
ctrinȩ ullatenꝰ contradixer̃. & quȩ
prȩdixerunt ex parce completa co-¬
gnoscimꝰ.M. Noe & abrahã patri¬
archȩ noua diuinitꝰ dedisse man¬
uidelicet. comedendarũ carni-¬
um. circuncisionis. & alioꝵ ritu¬
uin. Cur gͥeis absq miraculorũ
dõ ueraciter eis creditur: qm is
eis ꝓpħa atcestatur decuiꝰ cesti¬
monio a nemine dubitat᷑ moyses
uidelicet. Mahomeh gͥ qualiter int̃

Expanded text:
complendam stultitiam ejus auxilicomplendam stultitiam ejus auxilium praebuerunt. Et hi tres legem contemperaverunt, et talia eum ex parte Dei dicere monstraverunt, quae et haeretici Judaei et haeretici Christiani qui erant in Arabia vera esse crediderunt, qui vero sponte credere noluerunt vi tamen et gladii timore crediderunt. Et ejus quidem nec aliam prophetiam nec miracula ulla scimus sicut de Moyse, Josue, Samuelremiam, Abdiam, Amos, Osee, et alios.sunt, quomodo neque novitatem aliquam legis induxerunt, neque Mosaicae doctrinae ullatenus contradixerunt, et quae praedixerunt ex parte completa cognoscimus. MOYSES. Noe et Abraham Patriarchae nova divinitus dedisse mancrificiorum, comedendarum carnium, circumcisionis, et aliorum rituum. Cur ergo eis absque miraculorum  veraciter creditur, quoniam is eis propheta attestatur, de cujus testimonio a nemine dubitatur, Moyses videlicet. Mahomethus igitur qualiter inter
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit se ꝓpħam confingere. ea
apud diuersas nationes dũ negoci¬
ationi desudaret ingeniĩ susceꝑat
leuitate. & hoc etiã quod arabũ¬
tunc tẽporis maior parsmilites
erant atq agricolȩ. & ipsi fere om̃s
idolatrȩ. prȩc̾ quosdã qui moysi
legẽ scđm samaritanos tenebant
heretice. & alios xp̃ianos qͥ nestoria¬
nierant & iacobitȩ. Iacobit autem
sunt heretici aquodã iacobo dicti.
circuncisionẽ p̃dicantes. xp̃mq non
dm̃ sed hominẽ tantũ. iustũ. de
spu scõ conceptũ. ac de uirgine na¬
tum. ñ crucifixũ tamen neq mor¬
cuum: credentes. Fuit autẽ eo cẽpori¬
bita. Vnde etiã ad conciliũ uocatus
ẽ. & condẽnatus. Cuiꝰ damnationis
pudore contristatꝰ: de regione au¬
fugit & ad mahomech deuenit. huiꝰ
igitur nixus consilio mahomech:
qđ cogitabat & ꝑ se tam̃ adimplerͤ
non poterat: ad effectum perduxi.
cahbala habar dicti. & ii quidem
mahometho se adhibuer̃. & ad

Expanded text:
voluit se prophetam confingere, ea voluit se prophetam confingere, ea apud diversas nationes, dum negotiationi desudaret, ingenii susceperat levitate, et hoc etiam quod tunc temporis major pars milites erant atque agricolae, et ipsi fere omnes idololatrae, praeter quosdam qui Moysi legem secundum Samaritanos tenebant haeretice et alios Christianos qui Nestoriani erant et Jacobitae. Jacobitae autem sunt haeretici, a quodam Jacobo dicti, circumcisionem praedicantes, Christumque non Deum, sed hominem tantum justum de Spiritu sancto conceptum, ac de virgine natum, non crucifixum tamen neque mortuum credentes. Fuit etiam eo tempobita, unde ad concilium vocatus est, et damnatus. Cujus damnationis pudore contristatus, de regione aufugit, et ad Mahometh devenit. Hujus igitur nixus est consilio Mahometh, quod cogitabat et per se tamen adimplere non poterat, ad effectum perduxit.Cahbalahabar dicti, et hi quidem Mahometho se adhibuerunt, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃ me scire de eo ad uerum ẽ. an neꝰ¬
scire facile int̾noscere poteris.ꝙ.
Illud in hiant᷑ expecto audire abs te.
batus. sub auunculi sui manephi
patrocinio puericiȩ annos agebat.
idoloꝵ tec̃ temporis cultui cũ uniu̾¬
sa gente arabũ inseruiens. quẽ ad¬
modum ipse. in alcorano suo testat᷑
dicens dm̃ dixisse sibi. Orphanus
fuisti: & te suscepi. in errore: et te
direxi. yauꝑ: & locupletaui. Ptͦ ali¬
quantum uͦ annoꝵ sꝑatiũ mercen¬
narius apud nobilissimã quandã
induã chadigͣiam. breui ita dnãe
suę animũ obtinuit: ut iure conu¬
gii reb om̃ibus & rerũ pariter domi¬
natrice potiret᷑. Cuiꝰ opibus de pau¬
perrimo ditissimꝰ effectus. in tan¬
tam ꝓrupit m̃tis suꝑbiam: qͦd re¬
gnum arabũ sibi sꝑandũ pollicaet᷑
nisi suos timeret contribules qͥ eũ
prege ñ tenerent: cũ sibi & equales
forent & maiores. Uiã tamen ea¬
cogitans quarex effici potuisset᷑.

Expanded text:
nc me scire de eo quod verum est aut nenc me scire de eo quod verum est aut nescire, facile internoscere poteris. MOYSES. Illud inhianter exspecto audire abs te. batus, sub avunculi sui Panephi patrocinio, pueritiae annos agebat, idolorum tunc temporis cultui cum universa gente Arabum inserviens, quemadmodum ipse in Alcorano suo testatur, dicens Deum sibi dixisse: Orphanus fuisti, et te suscepi, in errore, et te direxi, pauper, et locupletavi. Post aliquantum vero annorum spatium, mercenarius apud nobilissimam quamdam viduam nomine Chadigiam, brevi ita dominae suae animum obtinuit, ut jure conjugii rebus omnibus et rerum pariter dominatrice potiretur. Cujus opibus de pauperrimo ditissimus effectus, in tantam prorupit mentis superbiam, quod regnum Arabum sibi sperandum polliceretur, nisi suos timeret contribules, quia eum pro rege non tenerent, cum sibi et aequales fuissent et majores. Viam tamen excogitans qua rex effici potuisset,