comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redib scupti erãt ut d. brutus
qui maxiẽ in hac cede p̾cipue
uidetur ĩ ꝑius fuisse quod q̃de
testamẽtũ paricis ã le mortez
mensib fecerat Ilã in alte¬
ro ante belli ciuilis micuiz ut
quidam tradunt Gi pompeiz
generis suũ uincuz scupserat he¬
redem s bello ex orto mictandi
testamenti instissima causa
fuit nemo eñ hostem sibi uult
herede Legatũ pplõ Romano
pu ͭ ͤ ieliquit ortos quos circa
tiberim hẽbat priuate autẽ ac
ueritim trecentos sext̾cios quod
legatuz ingens fuisse quisqz
populi miositatẽ actendit intel¬
liget Detreuerãt occisores cor¬
pus ĩtiberim iactare bona publi¬
care acta renocare s magnitu¬
diẽ ꝑꝑetrati faciuoris actoniti
et metũ m. autonii qui tuc cõ¬
sul et lepidi qui magr equitũ
dictatori erat absterriti desti¬
tuerũt fuitqz illis unica fuge
cura quin eciã ludibriu extuicto
p̾ꝑatũ mirificos extincto in ho¬
nores uersum est rogus ei acce¬

Expanded text:
redibus scripti erant, ut Decimus Brutus, redibus scripti erant, ut Decimus Brutus, qui maxime in hac cede ac precipue videtur impius fuisse. Quod quidem testamentum paucis ante mortem mensibus fecerat. Nam in altero ante belli civilis initium, ut quidam tradunt, Pompeium generum suum, unicum scripserat heredem; sed bello exorto, mutandi testamenti iustissima causa fuit; nemo enim hostem sibi vult heredem legatum. Populo romano publice reliquit hortos, quos circa Tiberim habebat, private autem ac viritim trecenos sextertios, quod legatum ingens fuisse, quisquis populi numerositatem attendit, intelliget. Decreverant occisores corpus in Tiberim iactare, bona publicare, acta revocare; sed magnitudine perpetrati facinoris attoniti et metu Marci Antonii, qui tunc consul, et Lepidi, qui magister equitum dictatori erat, absterriti destiterunt, fuitque illis una fuge cura, quoniam etiam ludibrium extincto preparatum mirificos in honores versum est. Rogus enim accen
Abbreviated transcription (Latin):
diq ab omĩb stricto ferreo peti
undens neqz soli inter tãtos et
⁊edim quidã auxilii suꝑesse in¬
telligens spm̃ recollegit ne quid
indecorũ morrens diceret aut
faceret neqz oĩo aliquid dixit
nisi ꝙ ad pͥmũ uuluꝰ parũpper
infrenant nulla uoce tainẽ enu¬
ssa et my. bruto in se rrouẽti gre¬
cũ fertur nestio quid breue dixi¬
sse de quo cesarez ip̃m dic̾e solitũ
refert citero epla̾rũ ad athitu
libro ix ͦ magi refert quid hic
uelit Sed quicq̃d uolet ualde
uolet et ip̃e quidẽ in extremo
toga caput obnubit lenaq suũ
uestimẽti ad inferiores corporis
ꝑtes extendit quo casu ẽẽt ho¬
nestior Ita ille qui tot fras p᷑¬
nũ post in uibe roma t̾raꝵ or¬
bez mra felicitate subegerat
fragor ingẽtis Quã indigne
aut sit occisus uel hĩc patet
ꝙ ples ex his qui eũ occiderunt
in testamento enis filii si quis
fote nasteretur tutores er̃t
noĩãti quidã quoq in stdĩs he¬

Expanded text:
dique ab omnibus stricto ferro peti dique ab omnibus stricto ferro peti videns, neque soli inter tantos et nermi quicquam auxilii superesse intelligens, spiritum recollegit, ne quid indecorum moriens diceret aut faceret, neque omnino aliquid dixit, nisi quod ad primum vulnus parumper infremuit; nulla voce tamen emissa, et Marco Bruto in se irruenti grecum fertur nescio quid breve dixisse, de quo Cesarem ipsum dicere solitum refert Cicero epistolarum ad Atticum libro X: Magni refert, quid hic velit; sed quicquid volet, valde volet. Et ipse quidem in extremo toga caput obnubit, levaque sinum vestimenti ad inferiores corporis partes extendit, quo casus esset honestior. Ita ille, qui tot terras primum, post in urbe Roma terrarum orbem mira felicitate subegerat,fragor ingentis. Quam indigne autem sit occisus, vel hinc patet, quod plures ex his, qui eum occiderunt, in testamento eius filii, si quis forte nasceretur, tutores erant nominati; quidam quoque in secundis he
Abbreviated transcription (Latin):
satis diu se uel natare uixisse
uel glorie cuiꝰ in orõne pro .m.
Marcello cicero me ninit utrũqz
ea res credita cesar idib marcus
turbare ualitudinis causa aliqm¬
diu domi detentus tandem S.
bruto hortante ne expectantẽ
senatũ frustraret᷑. ad multũ diei
spaciũ hora stilitz q̾nta uemit ĩ
curiã pompeia nam que est
carpere rupis in latere expedicio¬
nem parthicã aĩõ agitans ibi
duz assediss cõiurati eũ sub p̃¬
textu ob sequii cireũ sistunt tum
Cimber tulluis qui p̃mas sibi
tanti facinoris partes assup̾serat
accedens nestio quid popostit Ne¬
ganti in pus inqz aliud tempꝰ
rei trahenti ab utroqz hu mero
togam mambz arxipuit excla¬
mantez ista quidã ius est Ca¬
ssius infra ingulũ uulnerat Ce¬
sar cassii pugione erepto brachio¬
q eius traiecto dũ assurgeret
alio uulu̾e remoratus est qd unũ
ex oĩbz le tale me dici dixere s
ad unã uitã fimendã tale uul¬
nus unũ satis est Tum se un¬

Expanded text:
satis diu se vel nature vixisse satis diu se vel nature vixisse vel glorie. Eius in oratione pro Marco Marcello Cicero meminit. Utcumque ea res credita, Cesar Idibus Martiis turbate valetudinis causa aliquandiu domi detentus, tandem Decimo Bruto hortante, ne expectantem senatum frustraretur, ad multum diei spatium, hora scilicet V., venit in curiam pompeianam, que est Tarpeie rupis in latere, expeditionem Parthicam animo agitans. Ibi dum assedisset, coniurati eum sub pretextu obsequii circumsistunt; quum Cimber Tullius, qui primus sibi tanti facinoris partes assumpserat, accedens nescio quid poposcit. Neganti in presens inque aliud tempus rem trahenti ab utroque humero togam manibus arripit: exclamantem: Ista quidem vis est: Cassius infra iugulum vulnerat. Cesar, Cassii pugione erepto brachioque eius traiecto, dum assurgeret alio vulnere remoratus est, quod unum ex omnibus letale medici dixere. Sed ad unam vitam finiendam tale vulnus unum satis est. Tum se un
Abbreviated transcription (Latin):
buerat ꝙ et fama cedis in uul¬
gus effusa erat ut qd multĩ
nouerant ille unus cuiꝰ res age¬
batur uix ignorare potuerit et
ad locũ Iue mortis emuti quidã
obiuꝰ sed ignotus scripturã ab¬
tu lit qua mouebat᷑. ne ad mor¬
tem iret accepitqz illain nec per¬
legit sed stripturis aliis qua si¬
instra manu gestubat quasi sta¬
tin postea lecturus ĩ mistuit q̃
postea cũ aliis est ĩuenta et hĩc
ortus dicit᷑ mors ille p̃cipue prĩ¬
cipiũ ut oem̃ stripturã sibi obla¬
tam confestĩ legãt Ceteꝵ his
atq aliis moti quidã opiant᷑.
cesarem et mortẽ suã prestiti¬
sse et sic uoluisse Nain et apud
uenophontẽ cũ tui regis more¬
bez et ordinacõe ultimã aliqñ
legeret contempsit lentũ ac lã¬
guiduz mortis genus et pridie
yͣ moreret orta inter cenã men¬
tione de oytimo genere moriendi
ip̃e morte subitã in expectatã¬
ꝙ pretulerat et in cotidiano
smone sepe dic̾e̾ solitus ferebat᷑.¬

Expanded text:
buerat, quod et fama cedis in vulbuerat, quod et fama cedis in vulgus effusa erat, ut, quod multi noverant, ille unus, cuius res agebatur, vix ignorare potuerit. Et ad locum sue mortis eunti quidam obvius, sed incognitus, scripturam obtulit, qua monebatur, ne ad mortem iret; accepitque illam nec perlegit, sed scripturis aliis, quas sinistra manu gestabat, quasi statim postea lecturus, immiscuit, que postea cum aliis est inventa. Et hinc ortus dicitur mos ille precipue principum, ut omnem scripturam sibi oblatam confestim legant. Ceterum his atque aliis moti quidam opinantur Cesarem et mortem suam prescisse et sic mori voluisse. Nam et apud Xenophontem quum Cyri regis mortem et ordinationem ultimam aliquando legeret, contempsit lentum et languidum mortis genus; et pridie quam moreretur, orta inter cenam contentione de optimo genere moriendi, ipse mortem subitam inexpectatamque pretulerat, et in quotidiano sermone sepe dic
Abbreviated transcription (Latin):
uocatis militib et patefacto
hostiũ consilio hortatur suos
ut et more solito fortit̾ se hẽ at̾
et globatim prodeat quo pauci¬
tatis opinio hostib augeatur
Ipẽ tres in fronte legiones qũto
quiuit arctiꝰ ĩ̾pedimẽta in que¬
dio legionẽ unã infine ꝯstituit
Neq tamẽ hoc comẽto hostes
elicuit Et si eñ illos ad p̃liũ
paucitas hortaret᷑. subitꝰ tñ
dohortabat᷑. aduentus qui ut
erat ĩgentis ꝑlenus fiducie
uidebat᷑ loco se se alciore ꝯti¬
nueruus̃ Gesat castra hostib¬
rnuis hostus nõ litatuz et spur¬
me aruspicis monitus ꝑiculi
Iminentis et regaliolũ auem
in põpeiana curia a du̾sis uo¬
lucrib discerptã Omicto suũ et
uxoris sue sop̃mũ et que sũt
id genus oĩa que a uiro tã doc¬
totam magnanimo iure opimio
insi fallor sperni poterãt Sed
tũc uulgo obsiuari talia ymo et
procuuari ac cui acus et caue¬
a mos erat Illud certe sa piẽ¬
tissimo duci oclõs aperuisse de¬

Expanded text:
vocatis militibus et patefacto vocatis militibus et patefacto hostium concilio, hortatur suos, ut et more solito fortiter se habeant et globatim prodeant, quo paucitatis opinio hostibus augeatur. Ipse tres in fronte legiones, quanto quivit arctius, impedimenta in medio, legionem unam in fine constituit; neque tamen hoc commento hostes elusit. Etsi enim illos ad prelium paucitas hortaretur, subitus tamen dehortabatur adventus, qui, ut erat, ingentis plenus fiducie videbatur: loco sese altiore continuerunt. Cesar castra hostibrimis hostiis non litatum et Spurine aruspicis monitus periculi imminentis, et regaliolum avem in pompeiana curia a diversis volucribus discerptam. Omitto suum et uxoris sue somnium et que sunt id genus omnia, que a viro tam docto, tam magnanimo iure optimo, nisi fallor, sperni poterant. Sed tunc vulgo observari talia, immo procurari accuratius et caveri mos erat. Illud certe sapientissimo duci oculos aperuisse de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtens nec nilirb cũ quatuor
legionionib eo profectus poĩtis
castris tognitisq hostuĩ consilus
cõꝑit nullũ fere p̃ter rusticos ĩ
edificiis ĩueniri denngrasse
omĩs bellonatos armis idoneos
et cũ eis aliarũ quĩq ꝓplõõ ciui¬
tatũ Alto uno om̃s in loco et pa¬
ludib cepto castra metatos ꝯse¬
disse cesaris expectantes ad¬
uentũ ut si cũ paucis hoc est
cũ tuib ut fama erat legionib
ueniret plio decernerẽt Si cũ
multis loci se difficultate deffẽ¬
derẽt et in opia pabuli ac fuui¬
mẽti et asꝑrima parte auni q̃
pro eis oia aduersus cesarem
nulitarẽt Que ille audiens
fit matura et minime barba¬
rica cõsilia indicauit IIn id ma¬
die irẽtus ut manũ hostes
spreta suorũ paucitate ꝯsere¬
rent al fideus uidens secũ pau¬
cos quidẽ mĩo s exꝑtos bellis
spectateq uirtutis uiros esse
quos nulla multitudo hostiu
nulla uis frange̾t Itaq cõ¬

Expanded text:
parcens nec militibus, cum quatuor parcens nec militibus, cum quatuor legionibus eo profectus, positis castris cognitisque hostium consiliis, comperit nullum fere preter rusticos in edificiis inveniri, demigrasse omnes Bellonatos armis idoneos, et cum eis aliarum quinque populos civitatum, alto uno omnes in loco et paludibus septo castrametatos consedisse Cesaris expectantes adventum, ut, si cum paucis, hoc est, cum tribus, ut fama erat, legionibus veniret, prelio decernerent; si cum multis, loci se difficultate defenderent et inopia pabuli ac frumenti et asperrima parte anni, que pro eis omnia adversus Cesarem militarent. Que ille audiens sat matura et minime barbarica consilia iudicavit, in id maxime intentus, ut manum hostes, spreta suorum paucitate, consererent, fidens secum paucos quidem numero, sed expertos bellis spectateque virtutis, viros esse, quos nulla multitudo hostium, nulla vis frangeret. Itaque con
Abbreviated transcription (Latin):
obsidib sut̃ recepti nõ ad pmucta¬
res mõ s ad gram. Ita ut cũ iã
digressus legatos eorũ recepissẽt
opem postentes aduersus carimi¬
tes qui eos prelus lacessebant nõ
tantũ missit auxiliũ s tulerit
eoq cuz copiarũ parte ꝑrexit qua
ditata predis in gẽtib cũ carmi¬
tes difficultatũ ad extiema re¬
degiss pro parte ami adu̾ sa sa¬
tis actũ ratus hostĩ distraxisse
cõuentus ne quid ex hiberm cõ¬
sili seminib bellũ gramus uere
renaste̾tur abcessit ¶Dũ esse
remorũ legacio querẽtiũ bello¬
natos nĩ om̃s gallos bello cla¬
ros ex̾cituz cõpare ut suesionem
suã uilem ĩuaderẽt duces eẽ
cõnuũ atrebatem amicũ qͦndã
resaris corbeñq bello natũ tui-
maxiẽ ab om̃ib pareat᷑. ꝙ ei
añ om̃s romanũ nomẽ odio ess
ingẽti non censuit ce sar exye¬
diens neqz honestũ socios bene
meritos in tanta neccĩtate desse¬
re Itaqz hieme media nec sibi

Expanded text:
obsidibus, sunt recepti non ad impunitaobsidibus, sunt recepti non ad impunitatem modo, sed ad gratiam, ita ut, quum iam digressus legatos eorum recepisset opem poscentes adversus Carnutes, qui eos preliis lacessebant, non tantum miserit auxilium, sed tulerit, eoque cum copiarum parte perrexerit. Qua ditata predis ingentibus, quum Carnutes difficultatum ad extrema redegisset, pro parte anni adversa satis actum ratus hostium distraxisse conventus, ne quod ex hiberni consilii seminibus bellum gravius vere renasceretur, abscessit. Dum ecce Remorum legatio querentium, Bellonatos, inter omnes Gallos bello claros, exercitum comparare, ut Suessionem suam urbem invaderent; duces esse Comium Atrebatem, amicum quondam Cesaris, Corbeumque Bellonatum, cui maxime ab omnibus pareatur, quod ei ante omnes romanum nomen odio esset ingenti. Non censuit Cesar expediens, neque honestum, socios bene meritus in tanta necessitate deserere. Itaque hieme media, nec sibi
Abbreviated transcription (Latin):
riges passi sũt Si quidez cesar
rebus apud eduos rite composi¬
tis pridie kalleñ Ianuarias hpre
hand sane ex̾citui ad iter opor¬
tuno libracte Digredit᷑. edicitq
nuilitib ut uillarũ incẽdiis ab¬
stineãt ne aut ex̾citui pabulũ̃
desit aut hostes t̾riti specutaculo
se se in tutũ eripiat. Ita raptĩ ĩ
uiturigũ fues unde hostilia nũ¬
ciabant᷑. irrũpit Premissi cꝯxes
p̾us in agris ociosos securosq̃
ruri colas dep̃henderut ꝙͣ aut fu¬
gere aut a quib caꝑent. adu̾te̾
potuissent Sic multis hoĩm
nulib captis reliqui bituriges
ꝑ uiciuas urbes salutez sibi hos¬
piciũ indulgẽtia et p̾uata fide
aut pu ͨͣꝯsiliorũ participatõne
querebat̃ S ne ꝯtꝙͣ celeritate
eum illa sua ubiqz cesar erat
qua et amices sinabat et du¬
bios in fide firmabat et hostes
terrebat atq turbabat neq
illi populo uacuũ sinebat de
alia priusꝙͣ de sua salute cu¬
ram gere Exclusi undiq bitu¬

Expanded text:
riges passi sunt. Siquidem Cesar, riges passi sunt. Siquidem Cesar, rebus apud Eduos rite compositis, pridie kalendas Ianuarias, tempore haud sane exercitui ad iter opportuno, Bibracte digreditur edicitque militibus, ut villarum incendiis abstineant, ne aut exercitui pabulum desit, aut hostes territi spectaculo sese in tutum eripiant: ita raptim in Biturigum fines, unde hostilia nuntiabantur, irrumpit. Premissi equites prius in agris otiosos securosque ruricolas deprehenderunt, quam aut fugere aut, a quibus caperentur, advertere potuissent. Sic multis hominum millibus captis, reliqui Bituriges per vicinas urbes salutem sibi hospitum indulgentia et privata fide aut publica consiliorum participatione querebant, sed nequicquam; celeritate enim illa sua ubique Cesar erat, qua et amicos servabat et dubios in fide firmabat et hostes terrebat atque turbabat, neque ulli populo vacuum sinebat de aliena prius, quam de sua salute curam gerere. Exclusi undique Bitu
Abbreviated transcription (Latin):
torũ iñ ac fragiliũ more bonũ
excute̾ intebant huic per uiles
ac populos et tractatus uarni et
diqz studia resurgebant ac ue¬
lut ĩcipiẽtiũ tempestatũ nuuer¬
mura longni quis elitoribus
resonabant horũ cã motuũ erat
qr galli potenciã solam q̃ utus
magͣ euat non uirtutẽ aut fortu¬
nã suã menciẽtes dicebat̃ Pro¬
qz comperto he̾bant uel si copias
suas effudissent nõ posse roma¬
nos tot lucis occurr̾e uel si cas
in unũ ꝯtra uissent tanti suuł
ceactam sarcinã tollerare. Quod
ultimũ pcipne ꝙͣ prudent̾ ꝯpi¬
narẽtur prelia ista nomissiã do¬
cuisse de buerãtꝰ s sunt multi
qui nichil euenturũ cogitare
didicerũ insi quod cupuuã eue¬
nire Sit in domitũ fortune caput
suo substeterut de siderio sepissi¬
me que fallũtur Ex eodem
fonte sunt que sua mt multos
agitata cõsiłia nũꝙͣ in noticiã
hostuiz uentura et quia uulga¬
ri ea nolut̾ nec uulgari quidez
posse confidiĩ hoc in pñs bitu¬

Expanded text:
torum tamen ac fragilium more boum excutere nitebantur. Hinc per urbes ac populos et tractatus varii et dique studia resurgebant, ac velut incipientium tempestatum murmura longinquis e litoribus resonabant. Horum causa motuum erat, quod Galli potentiam solam, que utique magna erat, non virtutem aut fortunam suam metientes dicebant proque comperto habebant, vel, si copias suas effudissent, non posse Romanos tot locis occurrere, vel, si eas in unum contraxissent, tantam simul coactam sarcinam tolerare. Quod ultimum precipue quam prudenter opinarentur, prelia ista novissima docuisse debuerant. Sed sunt multi, qui nil eventurum cogitare didicerunt, nisi quod cupiunt evenire: sic indomitum fortune caput suo substernunt desiderio, sepissimeque falluntur. Ex eodem fonte sunt, qui sua inter multos agitata consilia numquam in notitiam hostium ventura, et, quia vulgari ea nolunt, nec vulgari quidem posse confidunt. Hoc in presens Bitu
Abbreviated transcription (Latin):
fama uictorie nõ uicinos tñi pplos
t̾ruit s maria quoq trãsiuit Igit
ab ipã cart hagine uñ mox tanti
motus instabant Legati Romami
gratulatũ missi coronã auream
actulere ualeriꝰ uittor bis semel
de saumitibz triũphauit nec mul¬
to post grauissmia illa militũ
sedicõne qui ad uersus priam ar
na ꝯuterãt Dictator ualeaꝰ motum
oem̃ sapiã fua et notissima militũ
erga se pietate ac familiaritate com¬
posuit qua nulli ducũ ceasse eũ
constat Post hec Ausombz bella
mouẽtibz ualerius quarto consul occur¬
rens p̾lio hostes fregit atqz intra urbez
cales profugos angressus facili cepit
incursu et de illis eciã triũphauit
Consul quĩto suffectus Maulio tor¬
quato et ĩ etruriaz profectus hostes
morte ꝯsulis elatos et deos ipõs pro
se belluz gessisse iactantes solo sui
aduentus sic terrore cohercuit ut ꝙͣ¬
uis omiã circũ ferro atqz igne uasta¬
ret illi tamẽ obtessi obstinata dap̃¬

Expanded text:
fama victorie non vicinos tantum populos fama victorie non vicinos tantum populos terruit, sed maria quoque transivit; igitur et ab ipsa Carthagine, unde mox tanti motus instabant, legati Romam gratulatum missi coronam auream attulere. Valerius victor bis, semel de Samnitibus triumphavit. 6 Nec multo post, gravissima illa militum seditione qui adversus patriam arma converterant, dictator Valerius motum omnem sapientia sua et notissima militum erga se pietate ac familiaritate composuit, qua nulli ducum cessisse eum constat. 7 Post hec, Ausonibus bella moventibus, Valerius quartum consul occurrens prelio hostes fregit atque, intra urbem Cales profugos aggressus, facili cepit incursu et de illis etiam triumphavit. 8 Consul quinto, suffectus Manlio Torquato, et in Etruriam profectus, hostes morte consulis elatos et deos ipsos pro se bellum gessisse iactantes solo sui adventus sic terrore coercuit ut, quamvis omnia circum ferro atque igne vastaret, illi tamen obsessi obstinata dam
Abbreviated transcription (Latin):
iecto consul iterũ uolstos ad satricum
prelio uicit opidũ euertit predara om¬
nẽ inter milites ꝑtitus inde iiii ͦ. mi¬
lib deditorũ ante currũ actis t̾ũpha
uit Quarto post anno ꝯsul tercio
sub in iciiz belli sãuitici positis ad
ducũ nouis cũ hostibz bello cõflixit
asperrimo Sic et Romain paterẽt:
nũꝙͣ se cũ duriori hoste certasse et sau¬
uites a suis ducib interrogati quid
ita cũ dui fortiter puguassent subi¬
to ad ext̾mũ in fuga uersi eeñt respõ¬
derunt sibi uisos ardere oculos Roma¬
norũ huic se ceu monstro t̾rtos t̾ga
uertisse Alia cũ eisdem samnitib ad
satriculã uugna ualerii et uictoria
ingens fuit capta hostiũ castra ac
direpta et preda omĩs data nulitib
Et in caftris et in acie sedes magna
deiqz hostiũ trepidacio tanta fuit
ut ꝙͣuis tantus nõ ess numierus ce¬
sorum ad qͣdragnita tamẽ milia
stutorũ ad ꝯsulez referentu et cẽtũ
septuagĩta signa nilitaria Cuiꝰ

Expanded text:
iecto, consul iterum Volscos ad Satricum prelio vicit, oppidum evertit, predam omnem inter milites partitus: inde quattuor milibus deditorum ante currum actis, triumphavit. 3 Quarto post anno consul tertio sub initium belli samnitici, positis ad ducum novis cum hostibus bello conflixit asperrimo, sic ut et Romani faterentur nunquam se cum duriori hoste certasse et Samnites, a suis ducibus interrogati quid ita, cum diu fortiter pugnassent, subito ad extremum in fugam versi essent, responderent sibi visos ardere oculos Romanorum: hinc se ceu monstro territos terga vertisse. 4 Alia cum eisdem Samnitibus ad Satriculam pugna Valerii et victoria ingens fuit: capta hostium castra ac direpta, et preda omnis data militibus, et in castris et in acie cedes magna; denique hostium trepidatio tanta fuit ut, quamvis non tantus esset numerus cesorum, ad quadraginta tamen milia scutorum ad consulem referrentur et centum septuaginta signa militaria. 5 Cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cũ bellũ isset et forte cũ aliis equesta
ex̾cicio expiret᷑. cursu p̾cipiti prelap¬
sus post triduũ exprrauit ita sepe
⁊̃ opim uirorũ illustriũ casus sunt
stens bello gallico qd in
agro promptino gestuz est du ce luco
ferio camillo man̾ camilli filio gallo
quodã ĩ sueta mole corporis et armo¬
rũ spẽ metuendo Romanoꝵ aliꝙͣ pro¬
uocante cũ permissu sui ducis singu¬
lare c̃tamẽ miisset ĩ medio duorũ
ex̾cituũ subito ei cornus in galea ste¬
tit ita ut quociers ualeriꝰ gladio at¬
qz umbone tociens / cornꝰ in faciẽ
hostis ĩpetũ rostro et unguib face¬
ret donec uridiq tremefactũ Roma¬
nus romanus gallũ humi stenet
mactarz q huic exortũ corm nomẽ
mox eidem tres et uigniti annos nai
to ꝯsulatus p̾mꝰ ante tempus uirtu¬

Expanded text:
cum bellum isset et forte cum aliis equestri cum bellum isset et forte cum aliis equestri exercitio experiretur, cursu precipiti prolapsus post triduum expiravit. Ita sepe inopini virorum illustrium casus sunt.vus adolescens bello gallico, quod in agro Pomptino gestum est duce Lucio Furio Camillo magni Camilli filio, Gallo quodam insueta mole et armorum specie metuendo Romanorum aliquem provocante, cum permissu sui ducis singulare certamen iniisset in medio duorum exercituum, subito ei corvus in galea stetit, ita ut quotiens Valerius gladio atque umbone, totiens corvus in faciem hostis impetum rostro et unguibus faceret, donec undique tremefactum Romanus Gallum humi sterneret mactaretque. 2 Hinc exortum Corvi nomen. Mox eidem tres et viginti annos nato consulatus p
Abbreviated transcription (Latin):
ditu prouocatus cũ hoste pugna¬
ssz ꝙͣiuis uictorez uissit interfici
Bello latino qd̾ eius tercio cõsulatu
ad ueseñ gestũ est quo fusi cesi¬
q ad eo latim fuere ut ingẽtis
ex̾citus uix pars quarta suꝑfue¬
rit Atq ubi ea cõsulis uirtus fuit
ut constet quacũqz ĩ parte dux
fuiss eo inclinaturã fuisse uic¬
toriã his ꝑactis cũ post dies
paucos latim stultis ꝯsilis in¬
stigati in aciẽ redussent Idem
ꝯsul maulius ad triphanũ illis
obuus tanta eos strage deleuit ut
latumn om̃s et campai exẽpluz
secuti se se dedent Ipẽ genuã cla¬
rus uictoria domũ rediit ap̃pme pa¬
trib carus iuuẽtuti aũt, et tunc ⁊
semper ĩuisus sic ut dici reduci Iu¬
uenũ nullus occurreret Est suie
hec siue alia est causa uictorias ui¬
ri lego triũphũ qd̾ menunerĩ apud
luuũ nõ letio Est tamẽ apud alios
profecto clarissimus Quarto demũ¬
consul cũ ad etruscũ simul et galli¬

Expanded text:
dictum provocatus cum hoste pugnadictum provocatus cum hoste pugnasset, quamvis victorem, iussit interfici bello latino, quod eius tertio consulatu ad Veserim gestum est; quo fusi cesique adeo Latini fuere, ut ingentis exercitus vix pars quarta superfuerit, atque ubi ea consulis virtus fuit, ut constet quacunque in parte dux fuisset eo inclinaturam fuisse victoriam. 7 His peractis, cum post dies paucos Latini stultis consiliis instigati in aciem rediissent, idem consul Manlius ad Trifanum illis obvius tanta eos strage delevit, ut Latini omnes et Campani, exemplum secuti, se se dederent. 8 Ipse gemina clarus victoria domum rediit, apprime patribus carus, inventuti autem et tunc et semper invisus, sic ut reduci iuvenum nullus occurreret; et sive hec sive alia est causa, victorias viri lego, triumphum quod meminerim apud Livium non lego; est tamen apud alios profecto clarissimusconsul, cum ad etruscum simul et galli
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa strge natum esse que gal¬
los tarpea de ruye deiecerit y mo nõ
inquit dictator .I. felix bene iuuãtib
dis egregie a dolescens et ĩ patrem
et in priã nota pietate memorabilis
Hac obtenta licẽcia hostẽ exultã¬
tem more gentis et armis et aureis
gloriãtez fortis ipe magis ꝙͣ ornatꝰ
niles et utilib magis ꝙͣ fulgẽtib
armis ĩstructus Repetito uuln̾e
cõfixũ strauit cui exaniĩ nichil
amplius ĩ tulit ludibrii insi tor¬
quẽ unũ aureũ dũ taxat illi erex¬
tũ collo suo ut erat cruẽtus aptauit
huic nilitari suorũ gaudio ac fa¬
uore ortũ torquati nomt Coronã
preter hec aureã dictator illi dono
dedit ob insigme uirtutis tãtũ de¬
niqz momẽti in hoc duello fuit ut
nocte ꝓxima clam gallorũ exc̃citꝰ
abscederet Uir hic magnus inip̾mis
ut ait cicero et qui per indulgẽs
ĩ prẽz idem accerbe seuerus ĩ filiu
fuit Quẽ qr contra euis ꝯsulis e¬

Expanded text:
ex illa stirpe natum esse, que Galex illa stirpe natum esse, que Gallos Tarpeia de rupe deiecerit’. ‘Imo vero’ inquit dictator ‘i felix bene iuvantibus diis, egregie adolescens et in patrem et in patriam nota pietate memorabilis’. 4 Hac obtenta licentia, hostem exultantem more gentis et armis aureis gloriantem, fortis ipse magis quam ornatus miles et utilibus magis quam fulgentibus armis instructus, repetito vulnere confixum stravit. 5 Cui exanimi nichil amplius intulit ludibrii, sed torquem unum aureum duntaxat illi ereptum collo suo, ut erat cruentus, aptavit; hinc militari suorum gaudio ac favore ortum Torquati nomen. Coronam preter hec auream dictator illi dono dedit ob insigne virtutis. Tantum denique momenti in hoc duello fuit, ut nocte proxima clam Gallorum exercitus abscederet. 6 Vir hic «magnus in primis», ut ait Cicero, «et qui perindulgens in patrem, idem acerbe severus in filium» fuit; quem, quia contra consulum e
Abbreviated transcription (Latin):
sz pietatis egreqz ferens uel uire uel
Diuria ĩ parẽtem calumiẽ materia
ex se queri diliculo ad urbem ac tri¬
bum domũ uenit opmãtis aliqd illũ
noui consilii afferre ad cumiãcõnẽ
male ad se m̾iti prĩs hac spe sub¬
motis astantibz solus admissus stric¬
to raptĩ supra tribum caput ꝯ la¬
dio tremebũdu in re subita et ferri
acie micãtis et ĩpetuosi adolestentis
urab ferociaq per t̾ritũ iurare cõ¬
pulit se ab accusatõe defituꝵ Ita
durũ patrẽ piꝰ filius liberauit
Idem mox cũ gallorũ ex̾citus suꝑ
Ripas amienis castra posuiss Ro¬
maiqz obuiã exissent et gallus
magnitudiẽ ĩ solita ponte occupa¬
to prouocaret ad p̾lĩ singulare
Si quis ess Romanorũ fortis uir
hesitãtib aliis dictatorẽ suũ adiit
et nũꝙͣ inqͥt o dictator tuo ĩ uissu
extra ordinẽ pugnare ausim Nõ
si inͥ uictoria c̾ta sit E si tu pro¬
miseris ostendã ego illi bellue me

Expanded text:
sed pietatis egreque ferens vel iure vel sed pietatis egreque ferens vel iure vel iniuria in parentem calumnie materiam ex se queri, diluculo ad urbem tribunique domum venit, opinantis aliquid illum novi consilii afferre ad criminationem male de se meriti patris. 2 Hac spe submotis astantibus, solus admissus, stricto raptim supra tribuni caput gladio, tremebundum in re subita et ferri acie micantis et impetuosi adolescentis viribus ferociaque perterritum iurare compulit se ab accusatione desiturum. Ita durum patrem pius filius liberavit. 3 Idem mox, cum Gallorum exercitus super ripas Anienis castra posuisset Romanique obviam exissent, et Gallus magnitudine insolita ponte occupato provocaret ad prelium singulare, siquis esset Romanorum fortis vir, hesitantibus aliis, dictatorem suum adiit et ‘Nunquam’, inquit ‘o dictator, tuo iniussu extra ordinem pugnare ausim, non si michi victoria certa sit; sed, si tu permiseris, ostendam ego illi belue me
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ꝙ aliũ parem ĩuenire potuisset
dictatorẽ creant Qui dicto magr̃o e¬
quitũ Quĩtio peno profectus cum
ex̾citu ĩ agro albano magno p̃lio ho¬
stes fudit et in acie et in castris mul¬
ta milia pon̾e reliquias fuga ĩ apu¬
liam abstulit hac uictoria triũphus
ꝯ lorioso sem senatu a pplõ consenciẽ¬
te decernitur ut sal uno ad ultimũ
tenore ꝯspicuus nõ aliũ uincendi
et triũphandi ꝙ̃ uiuendi exitum
hrẽt Sreui si quidez post hec ã¬
nis quĩqz et uiigiti ex quo patu¬
aine manu hostiũ ereptam col¬
lapsãqz ĩ ciñes restituerat obñt
morte sibi utiq matura s accerba
rei pu ͨ ͤ uir inclitus sine sui ymo
sine ante se tprĩs exemplo om
prorsus si presitum bellica gloria
patre lucio maulio ĩperioso
uiro asꝑioris ĩ gemi ꝓpter linigue tar¬
ditatem ex ur̃be quodã mõ relega
eiq inter cet̾a crimim datũ ꝙ filiũ
male tractaret non asꝑitatis mẽor

Expanded text:
nam quem alium parem invenire potuissent? nam quem alium parem invenire potuissent? dictatorem creant. Qui, dicto magistro equitum T. Quintio Peno, profectus cum exercitu in agro Albano magno prelio hostes fudit; et in acie et in castris multa milia periere; reliquias fuga in Apuliam abstulit. 62 Hac victoria triumphus glorioso seni, senatu ac populo consentiente, decernitur ut scilicet uno ad ultimum tenore conspicuus non alium vincendi et triumphandi quam vivendi exitum haberet; brevi siquidem post hec, annis quinque et viginti ex quo patriam e manu hostium ereptam collapsamque in cineres restituerat, obiit morte sibi utique matura sed acerba reipublice: vir inclitus sine sui, imo sine omnis ante se temporis exemplo, omni prorsus sed presertim bellica gloria patre Lucio Manlio Imperioso, viro asperioris ingenii, propter lingue tarditatem ex urbe quodammodo relegateique inter cetera crimini datum quod filium male tractaret, non asperitatis memor
Abbreviated transcription (Latin):
gã uersus effec̾e ut ca nlli preces
irrite eent quib optauerat ne¬
qua fortuna suo consilio faueret
hostes cesi captiq in quib cũ tus¬
tulam aliquot noti essent int̾roga¬
sũ appuit Id bellũ camillo uictori
creditĩ permissũq ut quẽ uellet
e collegis partiapem laboris assu¬
meret Ille nõ alũ ꝙͣ luciũ furiũ
elegit Sic illiꝰ ĩfaniã iinuit suã
nloriã auxit atq ita ut supͣdixi ex
illiꝰ errore gemuiã laudez pͥmo quidẽ
bellice uirtutis de huic magne modestie
quesunt Post nõ multũ tempus in
extremis ciuiliũ ꝯtencionũ ꝑiculis
quarto dictator creatus est in qua
dictatura p̾ter minas et ĩ crexacõnes
plebis asprinas memoriandũ nchil
actuz legitur Sz pendente certamiẽ
ꝙ uicio se creatũ deprehendiss magr̃a
quiete res uiderẽtur subito belli hal¬
lici tumultus exarsit quib motib
Romami ad solitũ sũmi imperiĩ re¬
mediũ recurrẽtes ipm̃ illũ camillũ

Expanded text:
gam versus, effecere ut Camilli preces gam versus, effecere ut Camilli preces irrite essent, quibus optaverat nequa fortuna suo consilio faveret. 58 Hostes cesi captique; in quibus cum Tusculani aliquot noti essent, interrogasum apparuit –, id bellum Camillo victori creditum permissumque ut quem vellet e collegis participem laboris assumeret. 59 Ille non alium quam Lucium Furium elegit; sic illius infamiam minuit, suam gloriam auxit, atque ita, ut supra dixi, ex illius errore geminam laudem, primo quidem bellice virtutis dehinc magne modestie, quesivit. 60 Post non multum tempus in extremis civilium contentionum periculis quarto dictator creatus est. In qua dictatura preter minas et increpationes plebis asperrimas memorandum nichil actum legitur; sed pendente certamine, quod vitio se creatum deprehendisset, magisquiete res viderentur, subito belli gallici tumultus exarsit; quibus motibus Romani ad solitum summi imperii remedium recurrentes, ipsum illum Camillum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmiscuit et priẽ memor oblitus ĩuiae
Hortatus ẽ et beneficioꝵ que acce
hactenus successisse feliciter ⁊ espondit
nũc se in colletã nullũ uis habere
Itaq nichil obstare quin qd̾ sibi rei
pu ͤ expediẽs iudicaret ageret reli¬
quis ĩ expedicõnb quas multas ob¬
ierit solitũ se iubere nõ parere in
hac college equo amiꝯ cessurũ unã
se senecte heniã p̾cari ne ĩprima
acie locetur s ĩ subsidnis maneat
hec tollegt deos autẽ orare/ ne qͥs
euẽtus in opinus ꝯsiliẽ suũ indi¬
lacõne positũ redat utilius his dic¬
tis lucius furius aciez aĩosius ꝙͣ
caucius instruit atq ĩ hostẽ ducit
A quo quidẽ ficto metu ĩsidias de¬
ductus cũ hostis ĩuetu ferre non ua¬
leris fuga p̾cipiti remearet camillꝰ
suorũ iquauia ciuies ꝓfugos sistit¬
et hostes rep̾mit Cuiꝰ reuerenciã
ac stupore aiãtus qui mõ fugiebat
et pert̾itus qui fugabat atq in fu¬

Expanded text:
immiscuit et, patrie memor oblitus iniurie, immiscuit et, patrie memor oblitus iniurie, hortatus est ut, beneficiorum que a hactenus successisse feliciter respondit; nunc se in collegam nullum ius habere, itaque nichil obstare quin quod sibi reique publice expediens iudicaret ageret; reliquis in expeditionibus, quas multas obierit, solitum se iubere non parere, in hac college equo animo cessurum; unam se senecte veniam precari, ne in prima acie locetur, sed in subsidiis maneat; hec college, deos autem orare nequis eventus inopinus consilium suum in dilatione positum reddat utilius. 56 His dictis, Lucius Furius aciem animosius quam cautius instruit atque in hostem ducit; a quo quidem ficto metu in insidias deductus, cum hostis impetum ferre non valens fuga precipiti remearet, Camillusuorum ignavia, cives profugos sistit, hostes reprimit. 57 Cuius reverentia ac stupore animatus qui modo fugiebat, et perterritus qui fugabat atque in fu
Abbreviated transcription (Latin):
est fortune ꝓpriũ aduerse uicinis quo
transcorũ pplĩs in afflictas res Roma¬
nas ĩsultãtib Cũ tentata ne quiꝙͣ
sepe carpee artis expugnacõne galli
capiendi ualidũ et etregie qm̃ frumẽ
tum omne incendio urbis assup̾tum
erat dũ uicina undiq ppłantur casus
issos quidã ardeã tusit hbi tuc̃ tamis¬
lus exulabat qui dñs iratus atq
hoĩbus ꝑpetius suspirus et augorib
tabescebat sepe mestus pu ͭ ͦ magis
ꝙͣ priuata mrissia secũ querẽs ubi nã
uiri illi cũ ꝯuib ueios ac phalerios
cexi cũ quib tociens hostes fudi quo¬
rũ omĩb ĩ prelus felicitas magna
quidẽ multo aũt uirtus maior fuit
An uero om̃s obiere an in ferãs uersi
sũt an quid monsta et in faustetrã¬
formacõnis madit Talia uoluentẽ
ac deflentem repẽtiuus rumor ꝓtu¬
lit gallos ꝓpe esse deq hoc ardeates
trepidos consiluĩ aduocass̾ Cui ille
si quasi diuino quodã spũ ĩpulsus

Expanded text:
est fortune proprium adverse, vicinis quoque est fortune proprium adverse, vicinis quoque Tuscorum populis in afflictas res romanas insultantibus. 23 Cum, tentata nequicquam sepe Tarpeie arcis expugnatione, Galli, capiendi validum et egregie defensum tum omne incendio urbis absumptum erat, dum vicina undique populantur, casus illos quidam Ardeam tulit, ubi tunc Camillus exulabat; qui diis iratus atque hominibus perpetuis suspiriis et angoribus tabescebat, sepe mestus publica magis quam privata miseria secum querens: 24 ‘Ubinam viri illi, cum quibus Veios ac Falerios cepi, cum quibus totiens hostes fudi, quorum omnibus preliis felicitas magna quidem, multo autem virtus maior fuit? an vero omnes obiere, an in feminas versi sunt, an quid monstri et infauste transformationis incidit?’ Talia volventem ac deflentem repentinus rumor perculit, Gallos prope esse deque hoc Ardeates trepidos consilium advocasse. 25 Cui ille se quasi divino quodam spiritu impulsus
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ pacis ĩ uc̾ti muneris obliti
qiͣ nõ ad pacẽ s ad bellũ missi
gliscẽte uirgio arma capuĩt du¬
cẽq bellorũ interficuit̃ Qua in¬
uiria galli ꝙͣus ad uindictam
feruidi legatos ta mẽ ronã per¬
missunt. sontes fabios ire gẽ¬
cuĩ deposcentes/ Quod dũ nega¬
tũ ess insuꝑ et qui ad suppliciũ
petebantur ad honorẽ publicũ
euecti. haud ĩ merito ĩ dignati
halli deserto bello Etrusco Roma¬
in citato agmine pecierut omĩ
iã diuina et huãna ope destitu
tã nchil ibi prouidencie nichil¬
qz consilii nichil deniqz Romam
moris Roma norũ q aiorũ octiuefũ
lente sine ordine ad flumen alliam
pugna ꝯmissa est undecimo lapide
ab urbe roma uicti igitur Romami
et fuga effusi atq insequẽtib galis
rapta urbs truaidatus senatus ĩcẽsa
om̃a preter capitoluĩ ehre a pauas
Maulio duce defensĩ dubns casib ua¬
rioq discrimiẽ/ nõ hostib tantũ s quod

Expanded text:
tatum pacis iniunctique muneris obliti, tatum pacis iniunctique muneris obliti, quasi non ad pacem sed ad bellum missi, gliscente iurgio arma capiunt ducemque Gallorum interficiunt. 21 Qua iniuria Galli, quamvis ad vindictam fervidi, legatos tamen Romam premiserunt sontes Fabios iure gentium deposcentes. Quod dum negatum esset, insuper et qui ad supplicium petebantur ad honorem publicum evecti, haud immerito indignati Galli, deserto bello etrusco, Romam citato agmine petiere omni iam divina et humana ope destitutam. 22 Nichil ibi providentie nichilque consilii, nichil denique romani moris romanorumque fuit animorum; occursum lente sine ordine ad flumen Alliam pugna commissa est undecimo lapide ab urbe Roma. Victi igitur Romani et fuga effusi atque, insequentibus Gallis, capta urbs, trucidatus senatus, incensa omnia preter Capitolium egre a paucis Manlio duce defensum, dubiis casibus varioque discrimine, non hostibus tantum sed, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter iniquã uientane prede
distribucionẽ intra currente ꝑ
eos dies adolestentis morte filni
Huic puᶜ ͦ linic priuato affec¬
tus ĩ comodo cũ in exiliũ agere¬
tur precatus Deos in ipõ hĩtu
Ut si hoc ĩiuiste pateretur qmͣ
pͥmũ suis se ciuib et ingrate
prie necessariũ atq optabilẽ
fieri uellent. Que ut Digne
sic haud irrite preces hreui post
fuere Parabatur quidem ut ex
prosperis, sic aduersis ex rebus ex
manorũ pplĩ nouissum q senones
galli frugũ om̃s umq dulcedine
que ad huc illos hc detinet in yta¬
liã irrũeter ĩ nuabili cũ excercitu¬
profecti fudissent bello etruscos Ea
tempestate maguã ꝑtem ytalie
possidentes ac finibz expulissent
tandẽ appẽninũ transgressi et
clusiuos regin caput aggressi sũt
Et cũ petito a Romanie auxilio ad
ex̾citũ legacio missa ess fabii sailiz
tres germam frẽs illi et iumores
et ferociores ꝙͣ necesse erat ad trae¬

Expanded text:
propter iniquam veientane prede propter iniquam veientane prede distributionem, intercurrente per eos dies adolescentis morte filii, hinc publico hinc privato affectus incommodo in exilium ageretur, precatus deos in ipso abitu ut, si hoc iniuste pateretur, quam primum suis se civibus et ingrate patrie necessarium atque optabilem fieri vellent. 18 Que ut digne sic haud irrite preces brevi post fuere; parabatur quidem ut ex prosperis sic adversis ex rebus excmanorum populi novissimique Senones Galli, frugum omnes vinique dulcedine – que adhuc illos hic detinet – in Italiam irruentes innumerabili cum exercitu, fudissent bello Etruscos, ea tempestate magnam partem Italie possidentes, ac finibus expulissent, tandem Apenninum transgressi et Clusinos regni caput aggressi sunt. 20 Et cum, petito a Romanis auxilio, ad exercitum legatio missa esset, Fabii scilicet tres germani fratres, illi, et iuniores et ferociores quam necesse erat ad trac
Abbreviated transcription (Latin):
neq in etatem illam aiia uersuꝵ
cui in medio eciã tumultu captaꝵ
urbiũ para solet his dictis uictũ
nũduzqz illũ pueris dedit ungas¬
qz singlãs dari uissit quib agerẽt
proditorẽ Quorũ reditu et nouita¬
te ipã stupe facti primũ ciues et
mox cã rei cognita nuitati repẽ¬
te aĩ ac pu ͨ ͦq de consilio legati
ad camillũ missi et ab eo Romã
ire ad senatũ iussi orõne pulcher¬
rima se se suãqz rem publicam
in ptatem Romanorũ tradide̾ Ca
nullus et hostibz carus et ciuibz et
utrisq mirabilis romã rediit ali¬
quãtoq gracius ꝙͣ ueiis oli̾ nõ
cureu purpureo neqz equis albꝰ
neqz arcu marmoreo quia sine
prelio res acta erat sz a more ac
stupore oĩm ĩ ais homii triũpha
uit neqz diu tamẽ iurtus et glã
et res heste ꝯceptũ prius ĩiudiã
oppsse quin plebem sepe nuie
libertatis ac licencie arguendo
in se illã ureitaret qui ab ãpu¬
leyo tribuno plebis accusatus

Expanded text:
neque in etatem illam arma versurum neque in etatem illam arma versurum cui in medio etiam tumultu captarum urbium parci solet. 15 His dictis vinctum nudumque illum pueris dedit virgasque singulis cari iussit quibus agerent proditorem. Quorum reditu et novitate ipsa stupefacti primum cives, et mox causa rei cognita mutati repente animi; publicoque de consilio legati ad Camillum missi, et ab eo Romam ire ad senatum iussi, oratione pulcerrima se se suamque rempublicam in potestatem Romanorum tradidere. 16 Camillus et hostibus carus et civibus et utrisque mirabilis Romam rediit, aliquantoque gratius quam de Veiis olim, non curru purpureo neque equis albis neque arcu marmoreo, quia sine prelio res acta erat, sed amore ac stupore omnium in animis hominum triumphavit. 17 Neque diu tamen virtus ac gloria et res geste conceptam prius invidiam oppressere quin, plebem sepe nimie libertatis ac licentie arguendo, in se illam irritaret atque, ab Apuleio tribuno plebis accusatus
Abbreviated transcription (Latin):
quos cũ precio uicisset Ad huc gra¬
uus militũ in se aiõs accendit qui
se p̾mio bellico priuari egerrune tolle¬
rabant Sz uirtutez uni regidã siml
oderãt ac stupebãt Inde cũ obsidio
p̾ualide ac munite urbis inchilo-
breuior futura uideretur ꝙͣ ueiẽtciũ
fuisset duais uirtus ac fortuna in¬
fecit Magr̃ intra urbem erat no¬
biliũ pueoꝵ hic extra muros ꝑ
ludũ atq ex̾citũ educere illos in
pace solitus morẽ ipm̃ eciã bello
suabat nõ uetantib patrib ꝓpter
in accessibilem loci fitum Id cum
sepus faceret ne utiꝙͣ suspicante
aliquo ludo prolixiore atqz inde ĩ
Dicẽs se in illis pui̾s quorũ patres
p̾mi in pplõ eeñt urbe ipam̃ trade
Romaiis Quo iustus ac magna¬
niuius dux audito asper natus
est donũ et hrẽ se cũ phalistis ar¬
matũ bellũ ait iustis De causis
ꝙ ppłm̃ Romanũ ml de eis tale
meritũ ad ueiõs offendissẽt eos se
suãqz urbem ut ueios armis et
Romaiis artib nõ fraude uictuꝵ

Expanded text:
os reiecisset, adhuc gravius militum in se animos accendit, qui se premio bellico privari egerrime tolerabant; sed virtutem viri rigidam simul oderant ac stupebant. 11 Inde, cum obsidio prevalide ac munite urbis nichilo brevior futura videretur quam Veientium fuisset, ducis virtus ac fortuna infecit. 12 Magister intra urbem erat nobilium puerorum; hic, extra muros per ludum atque exercitium educere illos in pace solitus, morem ipsum bello etiam servabat, non vetantibus patribus propter inaccessibilem loci situm. 13 Id cum sepius faceret neutiquam suspicante aliquo, ludo prolixiore semel incautodicens se in illis pueris, quorum patres primi in populo essent, urbem ipsam tradere Romanis. 14 Quo iustus ac magnanimus dux audito, aspernatus est donum et habere se cum Faliscis armatum bellum ait iustis de causis, quod populum romanum nil de eis tale meritum ad Veios offendissent: eos se suamque urbem, ut Veios, armis et romanis artibus non fraude victurum,
Abbreviated transcription (Latin):
rit aut carthago hinc quatridui
supplicacõnes qnͣte nũꝙͣ autea et ꝑ
omniã urbis templa discursus matro¬
narũ certatĩ grãs diis agenciũ dicta¬
tor uniuerso pplõ et cũctis ordinib ob¬
uiis sũma oĩz leticia atq ĩ solito ho¬
nore susceptus truĩphoqz longe alus
ad id tempus clariorẽ supͣ huãnũ
hĩtũ brbem est ingressus ãtq in
capitoliũ astendit currũ aureum
equis quatuor mueo candore tra¬
hentib Ipẽ quidẽ persolutis uotis
deposuit Dicturã uir et armis et aĩ
moderacõne clarissimꝰ Sz nulla
claritas uacat in iudia Ea nempe
iam pridem alienatos a camillo ple¬
bis aiõs mag̃ ac magis auertit q̃¬
rentib passim cuub et tribums
plebem dt more turbantib ꝙ uo
tis atqz pollicitis sic hostilem pre¬
dam uictor ex tenuasset ut uulgi
desideriũ fiustraret᷑. Pendẽte tñ i
uidia priusꝙͣ in eũ grauius cõsule¬
retur, quarto tribuniis militũ fac¬

Expanded text:
rit aut Carthago. 7 Hinc quatridui rit aut Carthago. 7 Hinc quatridui supplicationes, quante nunquam antea, et per omnia urbis templa discursus matronarum certatim gratias diis agentium; dictator, universo populo et cuntis ordinibus obviis, summa omnium letitia atque insolito honore susceptus, triumphoque longe aliis ad id tempus clariore supra humanum habitum urbem est ingressus atque in Capitolium ascendit, currum aureum equis quattuor niveo candore trahentibus. 8 Ipse quidem persolutis votis deposuit dictaturam, vir et armis et animi moderatione clarissimus. Sed nulla claritas vacat invidia: ea nempe iampridem alienatos a Camillo plebis animos magis ac magis avertit, querentibus passim civibus, et tribunis plebem de more turbantibus, quod votis atque pollicitis sic hostilem predam victor extenuasset, ut vulgi desiderium frustraretur. 9 Pendente tamen invidia, priusquam in eum gravius consuleretur, quarto tribunus militum fac
Abbreviated transcription (Latin):
obsidionẽ ac difficilem ꝑueniens
nura constancia anno tandẽ deci¬
mo ueios cepit actisqz sub terrã cuuł
magnisq aliis aꝑpatib ꝑtinacia
hostiũ expugna uit diesqz ille mul¬
ta hostiũ cede tnͣsactus est donec a
dictatore ess edictũ ut mermib por¬
cetur hic cedib modus fuit cũ cap¬
tis qui arma posuerãt Romam ini¬
lites ĩ predã uersi om̃s cui nullus
hostis ad eũ die preda par fuerat
Cuius dictator ip̃e magintudinem
ꝯspicatus fertur sublatis ad celũ
manibz orasse ut si cui deorũ mima
sua uel populi Romain prosperitas
iuissa essz ne minis aut sibi irasce¬
retur aut populo hasqz inter preces
ceaidisse eũ proditũ est memorie id
qz omen et priuate sue dap̃nacõnis
et ĩstantũ rei publice claudũ fuisse
hac uictoria rome gaudiũ ingens
fuit ꝙ post dece̾nem obsidionem in¬
festissima urbes hostiũ capta ess ut
sicut uicinitas ĩ uidiam odiũqz acuit
uix ĩfestior post modũ numãcia fue¬

Expanded text:
obsidionem ac difficilem perveniens, mira constantia anno tandem decimo Veios cepit, actisque sub terram cuniculis magnisque aliis apparatibus pertinaciam hostium expugnavit; diesque ille multa hostium cede transactus est, donec a dictatore esset edictum ut inermibus parceretur; hic cedibus modus fuit. Tum, captis qui arma posuerant, romani milites in predam versi omnes; cui nullius hostis ad eum diem preda par fuerat. 5 Cuius dictator ipse magnitudinem conspicatus fertur sublatis ad celum manibus orasse ut, si cui deorum nimia sua vel populi romani prosperitas visa esset, ne nimis aut sibi irasceretur aut populo; hasque inter preces cecidisse eum proditum memorie est idque omen et private sue damnationis et instantium reipublice cladium fuisse. 6 Hac victoria Rome gaudium ingens fuit, quod post decennem obsidionem infestissima urbs hostium capta esset ut, sicut vicinitas invidiam odiumque acuit, vix infestior postmodum Numantia fue
Abbreviated transcription (Latin):
arcus furus Ca nullus
feruẽte Romanoꝵ ac uey¬
orũ bello tribunus militũ ꝯꝯ sulari
potestate ter fuit qui tribunatus
ob discordiã multiplicẽ nõ mõ int̾
prẽs ac plebem sed inter ipõs quoq
collegas quausqz in distrimen rei¬
pu ͨ ͤ ac ignominia est processum
ociosi uene o mĩs uiro egregio fue¬
re magnis quidẽ ꝑ finies hostiũ
excursib predaq ĩ genti aduecta
iusto tñ prelio nil actũ donec tres¬
centibz domestis et exteriꝰ malis t̾ror
publicus dictatorẽ camilũ dici mi¬
pulit Tũc uero mox ut in miperio
publio Cornelio Stipione equitũ ma¬
gistro dicto ĩ eos qui de generi metu
in obsidione beientana romana sinͣ
relinquerãt militarit̾ ultus cõfirma¬
tisqz pro tempore suorũ aĩs et ꝯstrip¬
to nouo excercitu nullo tergi uersan¬
te sub tali duce militare nũcupatis
notis ad munite urbis obsidionem
profectus tanta aĩorũ a lacritate ut
nouo cũ imperatore mutata fortuna

Expanded text:
arcus Furius Camillus, fervente Romanorum ac Veiorum bello, tribunus militum consulari potestate ter fuit; qui tribunatus ob discordiam multiplicem non modo inter patres ac plebem sed inter ipsos quoque collegas, qua usque in discrimen reipublice atque ignominiam est processum, otiosi pene omnes viro egregio fuere: magnis quidem per fines hostium excursibus predaque ingenti advecta, 2 iusto tamen prelio nil actum donec, crescentibus domesticis et externis malis, terror publicus dictatorem Camillum dici compulit. Tunc vero, mox ut imperio Publio Cornelio Scipione magistro equitum dicto, in eos qui degeneri metu in obsidione veientana romana signa reliquerant militariter ultus, confirmatisque pro tempore suorum animis et conscripto novo exercitu nullo tergiversante sub tali duce militare, nuncupatis votis ad munite urbis obsidionem profectus tanta alacritate ut novo cum imperatore mutata fortuna