comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitumꝰ ꝯbus iusticia ꝯtinetur facile qd̾ cuiꝰq tẽporis
osficiu sit poterimꝰ nisi nos metip̃os ualde amãbinꝰ
canus ille chremes hũa nichil a se alienu putat.¬
¶ Set tñ qr magis ea pͣcipimꝰ atq sentimꝰ que nõbis
ipis aut ꝓspera aut aduersa euenĩt. q illa que cetis
que qͣi longo intuallo interiecto udemꝰ. alit̾ de illis at
de nobis idicamꝰ ¶ Quocirca bene precipiũt ꝗuerĩt
eniz lucet ipsa p̾se. dũbitacio cogitacõe iniurie sigfi¬
cat. Set incidũt sepe tpra lu ea que maxime uidẽt̃
digna ẽẽ usto hoie eoq que uiru bonu dicimꝰ ꝯmu
rioso facere ꝓmissuz. Queq ꝑtinent ad ueritate ⁊ ad
fidez ea migrare interdu ⁊ nõ ẜu̾are sit uistu ¶ Re¬
ferri ei decet ad ea que posui inprĩcipio fundamẽta iiiͣ¬
sticie. Primur ut ne cu oceatur. Deinde ut cõi utilita¬
tus ẽe tale ut id esfĩci nõ sit utiłe uel ei cui ꝓmissu sit

Expanded text:
s, quibus iustitia contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, m Terentianus ille Chremes humani nihil a se alienum putat; sed tamen, quia magis ea percipimus atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo intervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus. Quocirca bene praecipiunt, qui veenim lucet ipsa per se, dubitatio cogitationem significat iniuriae. Sed incidunt saepe tempora, cum ea, quae maxime videntur digfacere promissum quaeque pertinent ad veritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim decet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitat conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cc̾e au oĩu aĩanciu ẽ ꝯuinctõis appetitꝰ ꝓcreandi cã.
et cura quedaz illoꝵ que ꝓcccata sint. S et inter hoĩez
mouetur ad id solu qd̾ ad est qd̃q presens ẽ se accomo¬
dat paulu aoͣmõdu senciens preteritu aut futuru
homo autez qũi racõis ẽ particeps ꝑ qua ꝯsequẽcia
cerunit causas reꝵ uide̾t eaꝵq ꝓgressus. ⁊ qͣi arcessioes
nõ ĩgͣnorat et siłitudines ꝯparat rebus p̃ntib adiũgit.
atq annectit futuras facile tocius uite cursu uidet.
ad eaq degtendai p̃parat res necessarias: S adẽq ña

Expanded text:
is adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem um sensu movetur, ad id solum, quod adest quodque praesens est, se accommodat paulum admodum sentiens praeteritum aut futurum; homo autem, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque praegressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adiungit atque annectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. Eademque na
Abbreviated transcription (Latin):
stigacõe u̾sentur ꝙq ea que pͥleriq uehement̾ ex¬
petãt de quib inter se digladiari solent ꝯtẽpmumntn
et ꝓnichilo putent ꝓptea iustos esse. ¶ Na cũ alteꝵ¬
iusticie genus assecunt᷑ ĩ inferenda ne cui noceant
iniuria in alfoe  suicidũt discendi eĩ studio inpediti
quos tueri debent deserunt ¶Itaq eos ne adine . pu.
ꝗde accessuros pͥułãt nisi coactos Equius eĩ erat io
uoluntate fieri. Na hoc ip̃m ita iustu ẽ qd̾ recte fit
si hoc ẽ uoluntariuz. ¶ Sũt ecia qui aut studio rei fa¬
miliaris tuende aut odio quodaz hoĩuz suuz se negoci¬
u agere dicant. ne facere cuiqͣ uideantur. iniuriã.

Expanded text:
stigatione versentur, quodque ea que plerique vehementer exspectant, de quibus inter se digladiari solent, contemnant et pro nichilo putent, piustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos tueri debent, deserunt. Itaque eos ne ad rem publicam quidem accessuros putat nisi coactos. Aequius autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam.
Abbreviated transcription (Latin):
puertit ꝓpt̾ eu que sibi ip̃e opimona ceprore finc¬
rerat principatu. ¶ Est au in hõc gñe molestu ꝙ ĩ¬
maximis animis splẽdidissimisq ingeniis. plerũq¬
existũt honoꝵ imperii potẽcie głe cupiditates qͣuoᷤ
magis cauendu ẽ ne quid in eo gnͣe pecret᷑ ¶ S
mõĩ iniusticia ꝑ multu interest utru ꝑturbacione
aliqua aĩ que pleꝵq brenis ẽ ⁊ ad tp̃us an ꝯsulto ⁊
cogitata fiat iniuria. ¶Leuiora ẽi sũt ea que repẽ¬
tino aliquo motu accidunt q̃z ea que meditata et p̃¬
parata inferunt. ¶Ac de infẽrerts oude ĩ iuria

Expanded text:
 sibi ipse opinionis errore finxerat, principatum. Est autem in hoc genere molestum, maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumqistunt honoris, imperii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria
Abbreviated transcription (Latin):
plures solent ẽẽ cause. ¶Naz hesimscicias.
aut laborez aut sũptus susciꝑe nõlunt: Aut eciaz ne¬
gligencia pigricia mercia aut sius studiis q̃busda oc¬
cupacõib ue sic ĩpediunt᷑ ut eos quos tutari debeant
deẜ̾tos ẽẽ paciantur. ¶Itaq uidendu ẽ nͣe tio satais

Expanded text:
plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis
Abbreviated transcription (Latin):
uiteq cũltus cu elegancia ⁊ copia. Qb ieb esftectũ
e nt infinita pecuĩe aupiditas eet ¶ssec nõ rei fã¬
miliaris amplificacio nemi nocẽs uitupanda ẽ. s fu¬
gienda semꝑ iniuria ẽ. ¶ Maxime an adducuntur
pleriq ut eos iusticie capiat obliuio cu inhonoꝵ¬
et ĩpioꝵ ⁊ głe cupiditate inciderũt ¶ Qdͣ ei e aps
enniu nulla scã societas nec fides regni ẽ id lacius
patet. ¶ Na quicꝗo huiꝰmodi ẽ inquo nõ possunt
ficillimu sit ẜuare sc̃a societatez ¶Seclatauit id mͦ¬

Expanded text:
us cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est, ut infinita pecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificatio nemini nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum in gloriae cupiditatem inciderint. Quod enim est apud Ennium, Nulla sancta societas nec fides regni est, id latius patet. Nam quidquid ejusmodi est in quo non possunt ficillimum sit servare sanctam societatem. In
Abbreviated transcription (Latin):
ante diffinire quid sit officiu quod a panetio
pretermissu esse miror. ¶Om̃is eniz que a racõe
suscipit᷑ de alĩqͣua re insticucio debet affinicõe ꝓpricͥir¬
sci. ut intelligatur ꝗd sit id de quo disputetur:¬

Expanded text:
ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae a ratione suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intellegatur, quid sit id, de quo disputetur
Abbreviated transcription (Latin):
Fortis ũo dõlore sũmu malu udicio aut tempe¬
rans uoluntitez sũmu bonu statues ẽẽ certe nlło
modo põt. Que qͣqͣ ita sint inꝓmptu ut res dispu¬
tacõe nõ egeat tñ sunt a nob̾ alio loco disputata he
discipline gͥ si sibi ꝯsentanee uelint ẽẽ de officio ni¬
chil queãt dicere. eque ulla officii precepta fir¬
ma stabilia ꝯuincta nafare eradi possũt. nisi aut ab
hͣnisᷤᷤ qui sola aut abhis. qii maxime honestate pp
se dicant expectãnda. ¶ Ita ꝓpria ẽ ea preceptio sto
ronis et exilli u pride ex plosa sentẽcia ẽ. Q ui tñ
ħerent iuisͣ suu disputandi de officio si reu alique
delectu reliquissent᷑ ut ad officii iuentõe aditꝰ eẽt.
Dequit᷑ igitur hoc ꝗdez tp̃re ⁊ ĩhae questione potis:¬
simu stoycos nõ ut interpretes. Set ut solemꝰ efõ¬
tib eoꝵ iudicio arbitrioq nr̃o quantu quoquo mo¬
Lacet gͥ qm̃ oĩs disputacio de officio futura est

Expanded text:
 aut temperans voluptatem summum bonum statuens esse certe nullo modo potest. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria est ea praeceptio Stoirhonis, Erilli iam pridem explosa sententia est; qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad officii inventionem aditus esset. Sequemur igitur hoc quidem tempore et hac in quaestione potissimum Stoicos non ut interpretes, sed, ut solemus, e fontibus eorum iudicio arbitrioque nostro, quantum quoque moam omnis disputatio de officio futura est,
Abbreviated transcription (Latin):
siõe cũ pretire aliqd maximu uiciu ĩdundẽdo sit duo
p̾termissa sunt. ¶Neq ei solu uitru honestu antũ¬
pe sit deliberari solet s ecia duob ꝓpositis honestis
utrũ honestiꝰ. Itẽq duob ꝓpositis utilibꝰ utru utilius.
stribi debere reperit. ¶ Primu gͥ ẽ de honesto set
dupliciter. tu pari racõe de utili post de ꝯperacione

Expanded text:
erire aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius, itemque duobus propositis utilibus utrum utilius. artes distribui debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, tum pari ratione de utili, post de comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
net ai finẽ bonoꝵ. Alteru ẽ qd̃ ẽ positu inpreteptis
quib in om̃es ꝑtes usus uite ꝯfirmari possit ese is¬
pioris gñis huiꝰmodi sũt erempla. onia ne officai
pfecta sint. Nuꝗo officiu aliud alio maiis sit. ⁊ que
sunt gñis eiusde: ¶ &aoꝵ au officioꝵ precepti tre¬

Expanded text:
praeceptis, quibus in omnis partis usus vitae conformari possit. Superioris generis huius modi sunt exempla: omniane officia perfecta sint, num quod officium aliud alio maius sit, et quae sunt generis eiusdem. Quorum autem officiorum praecepta tra
Abbreviated transcription (Latin):
ti tue e̾et aptissimu et antoritati mee. ¶Nam cu
q a ph̾yo disputata latissime patere uident᷑ ea que
de osficiis tradita ab illis et precepta sunt. ¶ Nuulla
ei pars uite neq publicis neq priuatis neq forẽsi¬
b neq domesticis in reb neq si tecu ag as ꝗd neq
si cũ altero ꝯtrahas uacare officio potest. In eoq colẽ¬
do sita ẽ uite honestas oĩs ⁊ ĩ negligẽdo tũpitudo
¶Atq hec quide questio coĩs ẽ õĩ pħoꝵ. ¶. Quis:

Expanded text:
ti tuae esset aptissimum et auctoritati meae. Nam cum ti tuae esset aptissimum et auctoritati meae. Nam cum que a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis tradita ab illis et praecepta sunt. Nulla enim vitae pars neque publicis neque privatis neque forensibus neque domesticis in rebus, neque si tecum agas quid, neque si cum altero contrahas, vacare officio potest, in eoque et colendo sita vitae est honestas omnis et neglegendo turpitude. Atque haec quidem quaes
Abbreviated transcription (Latin):
equabile. ⁊ tẽpatu or̃onis genus ¶ Et io quidez nei¬
ni uideo grecoꝵ adhuc ꝯtigisse. uł idez inutroq gñe
li boraret. Sequeret᷑q et illuo forense dicendi ⁊ hoc
quietu disputandi genus. ¶ Nisi forte demetriꝰ pha¬
lerius in hoc nũo haberi pot disputator subtilis ora¬
tor paꝵ uehemẽs dũlcis tamen. ut teophrasti discipu¬
lu possis agnoscere: Nos añ quantu mutror pro¬
fecerimꝰ alioꝵ sit iudiciui utrũq certe seaiti sumis.
equide ⁊ płone existimo si io genꝰ forense dicẽoi
tractare uoluisset grauissime ⁊ copiosissime potuisse
dicere. ¶ Et demostenẽ si illa que a platone didicẽnt
teniusset et ꝓnũciare uõluisset ornate splendideq
facere potuisse. ¶. Eodẽq modo de aristotile. ⁊ socra¬
te uidico. quoꝵ uterq suo studio delectatus ꝯtepsit
alterus. Eet qũ statuissẽ scribere ad te aliꝗo i hoc tp̃e
nulta post hac ab eo exordiri maxime uolui qd̾ ⁊ eta¬

Expanded text:
equabile et temperatum orationis genus. Et id quidem nemini video Graecorum adhuc contigisse, ut idem utroque in genere elaboraret sequereturque et illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus, nisi forte Demetrius Phalereus in hoc numero haberi potest, disputator subtilis, orator parum vehemens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. Nos autem quantum in utroque profecerimus, aliorum sit iudicium, utrumque certe secuti sumus. Equidem et Platonem existimo, si genus forense dicendi tractare voluisset, gravissime et copiosissime potuisse dicere, et Demosthenem, si illa, quae a Platone didicerat, tenuisset et pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse; eodemque modo de Aristotele et Isocrate iudico, quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum. Sed cum statuissem scribere ad te aliquid hoc tempore, multa posthac, ab eo ordiri maxime volui, quod et aeta
Abbreviated transcription (Latin):
Rupler ẽ gͥ ut panecio uidet̃ ꝯsilii capretio e liste¬
racio. ¶ Na honestu ne factu sit an turpe dubi¬
aut osuiltant ad dute ꝯmoditate ĩocunoitrteu iota
caltates rex atq copias ad opes ad potencia quibs t
se possnt iuuare ⁊ suos ꝯoucat id nec ne de q̃ libant:
Que teliberacio oĩs ĩracoe utilitatis cadit Q erũ
dubitior genꝰ e cũ pugnare uidet cũ honesto io qe ui¬
det ee utile. Cu eiutilitas adse rap̃e honestas contra
pemo cste ad sẽ uidet̃ fit ut distrahatur icelibers nontri¬
ninꝰ afferati ancipite auram cogitanoi. Le ae oiu¬

Expanded text:
tur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubiaut consultant, ad vitae commoditatem iucunditatemque, ad facultates rerum atque copias, ad opes, ad potentiam, quibus et se possint iuvare et suos, conducat id necne, de quo deliberant; quae deliberatio omnis in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genus est, cum pugnare videtur cum honesto id, quod videtur esse utile; cum enim utilitas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam cogitandi. Hac di
Abbreviated transcription (Latin):
decertandi unu n quses eceptonez que fit apite iudice: belloꝵ¬
ꝓpriu sit hoĩs hec beluaꝵ ꝯfugiendu ẽ ad posterius
uictoria ꝯseruandi sunt hii ꝗ nõ crudeles ĩ bello nec in¬
manes fuerunt ¶Ut maiores nr̃i tusculanos: equos.
uolscos: sabinos: hernicos. inciuitate ecia acceperũt.
at cartaginer ⁊ numancia funditus substulerunt.
Nollez cͥormchu. Set credo aliquon secutos oportum¬
habitura sit insidiaꝵ semꝑ est ꝯsulemndui. In quo si mͥ
ẽẽt õbtẽꝑatu et si non optima at aliqua rez. pu.
que nunc nulla ẽ haberemꝰ ¶ Et cũ hiis quos u de¬
uiceris ꝯͣsulendi ᷤ ẽ: tur i armis positis ꝗ ad ĩꝑatoꝵ
fide ꝯfugient qͣziuis muru airies ꝓcusserit recipiẽoi¬
Inquo tantõ ꝑe apud nr̃os iusticia culta e. ut ii ꝗ ciui¬
tates aut nacões deuictas bello infidez recepissent
eaꝵ patroni eẽnt maioꝵ more.

Expanded text:
decertandi, unum per decertandi, unum per prium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunhabitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiIn quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more
Abbreviated transcription (Latin):
est. Q. fabiuz labeonez seu quez aliu: nichil eĩ habeo
preter auditu. Arbitru nõlanis ⁊ neopolitanis de finibꝰ
a senatu datu cu adlocu uenisset cu utrisq seꝑatim
locutuz. fe cupide. qdez ł ꝗd agerent: ne appeterent at¬
q ut regredi qͣ ꝓgredi mallent. Id cũ utrisq fecissent
aliquantu agri in medio relictu ẽ. Itaq illos fines sic
ut ip̃i dixerant t̾minauit. In medio qd relictu erat pło¬
ro. adiudicauit ¶ Deciꝑe hoc quide ẽ nõ iudicare. Qͦ¬
circa in oĩ re ẽ fugienda talis solercia.
unt autez queda officia ⁊ aduersus eos ẜuanda¬
a quibus iniuria acce peris ¶ Est eĩ ulciscendi. ⁊ puni¬
en di mtiodiis. Atq haud scio an satis st eu ꝗ lacesserit
miurie sue penitere. ut ⁊ ip̃e ne ꝗd tale post hac faciat.¬
et ceteri sint adiniuria tardiores. ¶Atq ĩ rtepna . eima¬
xime ꝯẜuanda sunt iuira belli. Na cu sint duo gn̾a

Expanded text:
est Q. Fabium Labeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relictum quod o adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servandaa quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera
Abbreviated transcription (Latin):
uata natura nulla. set aut uet̾i occupacõe ut qui ꝯda
inuacua uenerũt aut uictoria ut ꝗ bello potiti sũt aut
lege pactio̾e ꝯdicione sorte ¶ Ex quo fit ut ager arpi¬
nas arpinaciu dicatur. tusculanus tusculanoꝵ Siłisq
ẽ pͥuataꝵ possessionu descriptiq ¶ Ex quo qr suu cuiꝰ¬
q fit eoꝵ que natura fuerant cõia qd̾ cuiq obtigit id¬
ł eaꝵ qsq teneat. Eoͣ siquis sibi plus appetet molabit ius hu¬
mane societatis ¶ Set qm̃ ut p̾clare scͥptu ẽ a platõe.
Nõ nõbis solu nati sumꝰ ortusq nr̃i ꝑte prima uẽdicat
ꝑte amic: atq ut placet stoycis que interris gignant᷑
ad usu hoĩu oĩa creari hoĩes aute hoĩu cã esse gnͣatos
ut ipsi inter se alii aliis ꝓdesse possent. In hoc ña debeni
duce sequi cões sitilitates inmediu afferre. msueucõe
officioꝵ dando accipiendo tu artib tu opa tu facul

Expanded text:
vata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam vata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam in vacua venerunt, aut victoria, ut qui bello potiti sunt, aut lege, pactione, condicione, sorte; ex quo fit, ut ager Arpinas Arpinatium dicatur, Tusculanus Tusculanorum; similisque est privatarum possessionum discriptio. Ex quo, quia suum cuiusque fit eorum, quae natura fuerant communia, quod cuique obtigit, id quisque teneat; e quo si quis sibi appetet, violabit ius humanae socinon nobis solum nati sumus ortusque nostri partem patria vindicat, partem amici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gignantur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc naturam debemus ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tu
Abbreviated transcription (Latin):
gnouimꝰ młtos indyalectitis. plures au ĩiuire ciuili.
Que. des artes inueri inuestigacõe u̾sant̃. cuiꝰ studio. are¬
bus ⁊ͣ endis ab duci etra officiu ẽ. ¶ uictutie ei l. us
ois inactione ꝯsistit. a qua tn fit intermissiꝯ sepe. irui¬
tiq dant᷑ ad studia r̃editus. Tu agitacio mẽtis que. np ͥ¬
qͣ acqescit põt nos in Rudus cogitacõis ecunfunc open
nr̃a ꝯtinere ¶Sis au cogitacio motrsq ãi aut ĩꝯsilis
capiendis de reb honestis et ꝑtinentib adbene beateo
uiuendus aut instudiis scie cognicõisq uersabitur. Ac
de primo ꝗde offici fon̾te oiximus. x trbs au reli¬
ꝗs latissime patet ea racio qͣua societas. uiui inter ip̾os
ũtutis e splendor marimꝰ exqui uiri boni nõiant᷑ ¶ Et¬
hius ꝯuĩcta ẽ bñficencia quã eãde uł benigͥtate uẽl
liberalitate appellari licet. S et iusticie pͥmu minꝰ
ẽ ut ne cui quis noceat nisi lacessitꝰ iniuria. Deinde au

Expanded text:
multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cognitionis etiam sine opera nostra continere. Omnis autem cogitatio motusque animi aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fonte diximus. De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua societas hominum inter ipsos etniuncta beneficentia, quam eandem vel benignitatem vel liberalitatem appellari licet. Sed iustitiae primum munus est, ut ne cui quis noceat nisi lacessitus iniuria, deinde ut
Abbreviated transcription (Latin):
cetisq quos caros ħeat tueriq debeat. que qura exusci¬
tat eciaz aĩos. ⁊ maores adrez gerẽda facit ¶Inpri¬
misq hoĩs ẽ ꝓpria ueri inꝗsicio atq in uestigacis. Ita¬
q cu sumꝰ necessariis negociis curisq uacui tũc auemꝰ
aliꝗo uidere audire ac discere. cognicõezq reꝵ aut
occultaꝵ aut admixabiliu ad beate uiuendu necessa¬
ria ducimꝰ. ¶ Exͥ quo intelligit᷑ qd ueꝵ simplex sin¬
ceꝵq sit id ẽe nature hoĩs aptissimu. ¶ huic ueri.
uidendi cupiditati adiũcta ẽ appeticio queda pricipat
ut nem̃i parere animꝰ bene informatꝰ a natura uẽlit
nisi precipienti: aut docẽti. aut utilitatis causa iuste
et legitime inperanti. ¶ Ex quo magnitudo ai existit.
humanaꝵq reꝵ ꝯtẽpcio.  Nec uo illa parua uis

Expanded text:
ceterisque, quos caros habeat tuerique debeat; quae cura exsuscitat etiam animos et maiores ad rem gerendam facit. In primisque hominis est propria veri inquisitio atque investigatio. Itaque cum sumus necessariis negotiis curisque vacui, tum avemus aliquid videre, audire, addiscere cognitionemque rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate vivendum necessariam ducimus. Ex quo intellegitur, quod verum, simplex sincerumque sit, id esse naturae hominis aptissimum. Huic veri videndi cupiditati adiuncta est appetitio quaedam principatus, ut nemini parere animus bene informatus a natura velit nisi praecipienti aut docenti aut utilitatis causa iuste et legitime imperanti; ex quo magnitudo animi exsistit humanarumque rerum contemptio. Nec vero illa parva vis
Abbreviated transcription (Latin):
uia Ceteraq gratissime. Notũ eĩ uob carmen ẽ. Et tñ
ip̃ius apii extat oracio. atͥq hec ille eggit septe ⁊ decẽ
annos post alteꝵ ꝯsulatu. cũ int̾ duos ꝯsulatꝰ ãni decẽ
sari senectute negant. similesq st̾ siqui gubernatorẽ
ĩ nauigando agere nichil dicant. Cu alii malos scãdãt.
Alii ꝓforos cũsent. Alii sentinas exhauriãt. Ille autez
clauu tenẽs sedeat ĩ puppi quietus. Nõ façiat ea que
iuuenes. At uͣo multo maiora et meliora facit: Nõ ui¬

Expanded text:
viai? ceteraque gravissime, notum enim vobis carmen est, et tamen viai? ceteraque gravissime, notum enim vobis carmen est, et tamen ipsius Appi exstat oratio. atque haec ille egit septemdecim annis post alterum consulatum, cum inter duos consulatus anni decem sari senectutem negant, similesque sunt ut si qui gubernatorem in navigando nihil agere dicant, cum alii malos scandant, alii per foros cursent, alii sentinam exhauriant, ille clavum tenens quietus sedeat in puppi; non faciat ea, quae iuvenes; at
Abbreviated transcription (Latin):
insipientes et sua culpa ĩ senectutẽ tͣnferũt. Quod nõ
faciebat ia cuiꝰ mencione modo fecit enniꝰ. Sic̃ fortis
equus spacio qui sepe supremo uicit olimpia nũc se¬
nio ꝯfectus quiescit. Equi fortis et uictoris senectuti
ꝯͥperat᷑ senectutẽ sua. Que quidez ꝓbe memĩsse pote¬
stis. Año undciu ec esimo post eiꝰ morte hi ꝯsules T flami¬
nius ⁊ m actiliꝰ facti sunt. Ille au scipione ⁊ philippo
iteꝵ ꝯsule mortuus ẽ. Cu ego qnq et sexagĩta ãnos
natus legez uoconia uoce maͣgͣna ⁊ bonis latͣorib sua¬
sisse. Annos septuaginta natus Tot eĩ uixt ennius
Ita ferrebat duo que maxima putantur onera pauꝑ
Etͣ eĩ cu ꝯplector am̃o quatuor cansas reperio cur se¬
bricii Curii Corũcani cũ rez publica ꝯsilio ⁊ auctoritate
defendebãt Nichil agebant: ad apii claudii senectute
accedebat/ ecia ut cecus eẽt. Tamen is cũ sentecia sena
recte questare solebant ante heo  demẽti sese flexere

Expanded text:
et suam culpam in senectutem conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis equus, spatio qui saepe supremo vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit. equi fortis et victoris senectuti comparat suam; quem quidem probe meminisse potestis; anno enim undevicesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et M'. Acilius, facti sunt; ille autem Caepione et Philippo iterum consulibus mortuus est, cum ego quinque et sexaginta annos natus legem Voconiam magna voce et bonis lateribus suasissem. Annos septuaginta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferm cum complector animo, quatuor causas reperiobricii Curii Coruncanii, cum rem publicam consilio et auctoritate defendebant, nihil agebant? ad Appi Claudi senectutem accedebat etiam ut caecus esset; tamen is, cum sententia senatrectae quae stare solebant antehac, dementis sese flexere
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt᷑ set osilio autoritate sentẽcia. Quib nõ modo
nõ orbari set eciã angeri solet senectus. Nisi forte ego
uobis qui et miles et tribunus et legatus. ⁊ ꝯsul ner¬
satus suz inuario genere belloꝵ Cessare nũc iudeor cũ
bella nõ gero. At senatui que sunt gerenda p̾scribo.
Et quomodo kartagini male ia diu cogitanti bellu ĩferat¬
multo ante denuncio. dequa nõ ante uereri de sinã
qͣ illa excisa esse cognouero. Qua palma ut dii

Expanded text:
eruntur, sed consilio auctoritate sententia, quibus non modo non orbari, sed etiam augeri senectus solet. nisi forte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc videor, cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo et quo modo; Carthagini male iam diu cogitanti bellum multo ante denuntio, de qua vereri non ante desinam quam illam excisam esse cognovero. qua
Abbreviated transcription (Latin):
se fuit ẽẽ aliquid extremui ⁊ tamq̃ marboꝵ bãcis t̾req
frugib maturitate tẽpestiua quasi uietu ⁊ caducũ. qd
ferendu ẽ molliter sapienti. Quid eĩ ẽ aliud gigantũ
modo bellare cu diis nisi nature repugnare: ¶ Lelliꝰ
tꝗ cato gratissimu nobis ut ecia ꝓscipione polli¬
te multo a te didicerimꝰ quib facillime racõib ingraue¬
scente etatẽ possimꝰ ferre ¶Cato. ¶acia o lelli pre¬
ẜti si utriq urͣm gratu ut dicis futuꝵ ẽ. ¶ Lellius.

Expanded text:
se fuit esse aliquid extremum et, tamquam in arborum bacis terraeque se fuit esse aliquid extremum et, tamquam in arborum bacis terraeque fructibus, maturitate tempestiva quasi vietum et caducum, quod ferendum est molliter sapienti. quid est enim aliud gigantum modo bellare cum dis nisi naturae repugnare? LAELIUS. Atqui, Cato, gratissimum nobis, ut etiam pro Scipione pollilto ante a te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus. CATO. Faciam vero, Laeli, praesertim si utrique vestrum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Qiub eĩ nichil opis in ip̃is  adbene beateq ui¬
ip̃is petunt his nichil potest malu uideri qd̾ nature
necessitas afferat. Quo ingenere inprimis ẽ serectus.
qua ut adipiscant᷑ om̃es optant. Eande accusant
obreꝑe aiunt eã cicius q̃ putassent: Primu quis
coegit eos falsu putare: Qui eĩ cicius adolescencie
senectus q̃ pͥuericie adolescencia obreꝑit: Deinde ꝗͣ
minus grauis ẽẽt his senectꝰ si octingẽtesimu annũ
agerent qͣ octogesimu: Preterita eĩ etas ^ qꝙͣuis lon¬
ga cũ effluxisset nulla ꝯsolacõe ꝑmulcere posset ⁊¬
stulta senectute. Quocirca si sapĩa mea admirari
soletis que utinaz digna ẽẽt opinione ur̃a nr̃oq cogͦ¬
mine in hoc sumꝰ sapientes ꝙ naturã optima ducem
tamqͣ deu sequinur. eiq paremꝰ. a qͣua nõ uerisimłe
actu tamq̃ ab merti poeta eẽ neglectu. Set tñ neces¬

Expanded text:
mini. quibus enim nihil est in ipsis opis ad bene beateque vimini. quibus enim nihil est in ipsis opis ad bene beateque viipsi petunt, eis nihil potest malum videri quod naturae necessitas afferat. quo in genere est in primis senectus, quam ut adipiscantur omnes optant, eandem accusant obrepere aiunt eam citius quam putassent. primum quis coegit eos falsum putare? qui enim citius adulescentiae senectus quam pueritiae adulescentia obrepit? deinde qui minus gravis esset eis senectus, si octingentesimum annita enim aetas quamvis longa, cum effluxisset, nulla consolatione permulcere posset stultam senectutem. quocirca si sapientiam meam admirari soletis, quae utinam digna esset opinione vestra nosmine, in hoc sumus sapientes, quod naturam optimam ducem tamquam deum sequimur eique paremus; a qua non veri simile actum tanquam ab inerti poeta esse neglectum». Scio homine
Abbreviated transcription (Latin):
misimus. Omez aũ ẜmone tribuimꝰ nõ titonio ut
aristaͬrchus ne parũ eẽt autoritatis infabula. s mar
cho catoni seni. quo maiorez autoritate heret oritio.
Apud que lel iu et scipione fecimus admirantes.
ꝙ is ta facile ferat senectute. Hisq eu respondẽte.
Qui si erudicius uidebit᷑ disputare qͣz ꝯsueuit ip̃e in
suis libris Actribuito grecis licteris. quaꝵ ꝯstat eu¬
fuisse pͣstudiosu insenectute. Set qd opus ẽ plura .
Ia eĩ ip̃ius catonis ẜmo explicabit nr̃a om̃em de
senectute sentenciam
ceteraꝵ reꝵ tua excellencia Marce cato ꝑfectã¬
q sãpĩa. Tu uel maxime ꝙ senectute tua numq̃
tibi graue ẽẽ senseriz. Que plerisq senib sic odiosaẽ
ut honus ethna grauiꝰ dicant substinere. ¶ Cato.
Rez haud sane scipio ⁊ lel i difficilez admirari uide¬

Expanded text:
misimus. omnem autem sermonem tribuimus non Tithono, ut misimus. omnem autem sermonem tribuimus non Tithono, ut Aristo Cius, parum enim esset auctoritatis in fabula, sed M. Catoni seni, quo maiorem auctoritatem haberet oratio; aelium et Scipionem facimus admirantis, quod is tam facile senectutem ferat, eisque eum respondentem; qui si eruditius videbitur disputare quam consuevit ipse in suis libris, attribuito litteris Graecis, qufuisse in senectute. sed quid opus est plura? iam enim ipsius Catonis sermo explicabit nostram omnem de senectute sententiam.ceterarum rerum tuam excellentem, M. Cato, perfectamque sapientiam, tum vel maxime gravem esse senserim, quae plerisque senibus sic odiosa est, ut onus se Aetna gravius dicant sustinere. CATO. Rem haud sane, Scipio et Laeli, difficilem admirari vide
Abbreviated transcription (Latin):
DO
Tite siquid ego aduito curaz ue leuasso
que nũc te coquit et uersat᷑ pectore
Licet ẽĩ michi uersib his affari te o ati¬
ud magna cũ re. set fide plenus. Quãq̃ certo scio nõ
ut flamui solicitari te o atice sic noctes diesq. Noui.
solu ab athenis deportasse. S humanitate ⁊ prudẽcia
intelligo. Et tamen suspicor issoe reb te quib me ip̾
interdu grauius ꝯmoueri. Quarum cosolacio maior
nectute aliqo ad te scribere. hoc enim onere qd̾ mͥ cecu
comune ẽ Aut ia me urgentis aut aduentatis cer¬
te senectutis. ⁊ ce ⁊ me ip̃m leuari uolo. Et si te io mo
deste ac sapienter sicut oĩa ⁊ ferre et latux ẽe scio certe.
Get michi cũ desenectute aliquid scribere uelle tu occũ¬
rebas dignus eo munere quo uterq nrͣm cõiter ute¬
ret᷑. Michi quide ita iocunda huiꝰ libri sfectio fuit ut
nõ modo oẽs absterserit senectutis molestias. Set effe¬
etatis sine molestia possit degere. Set de crteris multa

Expanded text:
O Tite, si quid ego adiuero curamve levasso quae nunc te coquit et versat in pectore licet enim mihi versibus isdem affari te, Attiud magna cum re, sed plenus fidei, quamquam certo scio non, ut Flamininum, sollicitari te, Tite, sic noctesque diesque, novi solum Athenis deportasse, sed humanitatem et prudentiam intellego. et tamen te suspicor isdem rebus quibus me ipsum interdum gravius commoveri, quarum consolatio et maior nectute aliquid ad te conscribere, hoc enim onere, quod mihi commune tecum est, aut iam urgentis aut certe adventantis senectutis et te et me ipsum levari volo; etsi te quidem id modice ac sapienter, sicut omnia, et ferre et laturum esse certo scio. sed mihi, cum de senectute vellem aliquid scribere, tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum communiter uteretur. mihi quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non modo omnis absterserit senectutis molestias, sed effeaetatis sine molestia possit degere. sed de ceteris et dix
Abbreviated transcription (Latin):
lis. nec si tu atheniensis esses clarus umq̃ fuisses. Quod
eodez modo de senectute potest dici. Nec ei insũma ĩ opia
leuis esse senectus potest. nec sapienti ecia nec ĩsipiẽ
ti insũma copia nõ graius: aptissima õmo sũt o scipio
et lelli arma senectutis.s. artes erercitacõesq uirtutũ.
fructus. Nõ solu quia numq̃ deserũt. ne mertremo ꝙ¬
de tẽpore etatis q̃qͣ id mariinu est. Ueꝵ ecia quia cõ¬
cũdissima ẽ. Ego quide Quintu maximu eũ q tͣaren¬
tu recepit adolescens ita dilexi senez ut eq ualez. Erat
eniz millo uiro comitate grauitas ꝯdita. flec senectus
mores mutauerat. Quãq̃z eu colere cepi nõ ad modu
grande natu. set tñ ia etate ꝑfectu. Anno eĩ postq̃ pͥ

Expanded text:
ec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuisses. quod ec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuisses. quod eodem modo de senectute dici potest; nec enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti quidem, nec insipienti etiam in summa copia non gravis. aptissima omnino sunt, Scipio et Laeli, arma senectutis artes exercitationesque virtutum, fructus, non solum quia numquam deserunt, ne extremo quidem tempore aetatis, quamquam id cundissima est. ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit, senem adulescens ita dilexi, ut aequalem. erat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec senectus mores mutaverat. quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen iam aetate provectum. anno enim post
Abbreviated transcription (Latin):
añ cu parib ueteri ꝓuerbio facillime congregantur
Quaᷤ Gaius salinator Qua publiꝰ albinꝰ hoĩes ꝯsulares no¬
stri fere equales deplorare solebant. Tu ꝙ uoluptatib
carerẽt. sine quib uita nulla putarẽt. Tu ꝙ sperne¬
rent̃ abhis quib ẽẽnt coli soliti. Qͥ mͥ nõ uidebant᷑ ac¬
cusare id qd̾ ẽẽt accusandu: Na si io culpa senectutis ac
a suis despicerent̃. Set oĩuz istiusmodi querelaꝵ ĩ mo¬
rib est culpa. nõ metate. ⁊ doderati ⁊ĩ ⁊ nõ difficiles se.
tunitas autẽ et ĩmanitas om̃i etati molesta ẽ ¶. L elliꝰ
Est ut dicis cato Set fortasse dixerit quispia tibi
ꝓpter opes et copias ⁊ dignitate tua colerabile senec¬
tutez uderi. Iau nõ posse multis otingere. ¶ s ato.
⁊emist ocde ferũt. Sciriphio cuida iiurgio respõdisse.
Cum ille dirisset᷑ no eu sua set patrie gloria splencorẽ
asseaitu. Non herrle mꝗͣt. si ego sciriphius ẽe ignobi¬

Expanded text:
 cum paribus facillime congregantur, quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentur ab eis, a quibus essent coli soliti; qui mihi non id videbantur accusare, quod esset accusandum. nam si id culpa senectutis acca suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum in moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec tunitas autem et inhumanitas omni aetati molesta est. LAELIUS. Est, ut dicis, Cato; sed fortasse dixerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitatem tuam tolerabiliorem senectutem hemistocles fertur Seriphio cuidam in iurgio respondisse, cum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, n
Abbreviated transcription (Latin):
lez socratis: Qui euz libru qui p᷑anathenatus ĩscribit᷑
quarto nonagesimo anno scripsisse dicit᷑. Uixitq quĩ¬
quesuiu postea. Cuiꝰ magister leontius gorgias centu
et septe opleuit annos. Neq umqͣ in suo studio atq
opere cessauit. Qui cũ ex eo quereret᷑ Cur taz diu uel¬
let ẽẽ muita. Nichil ħeo inquit quod accuse senectutẽ:

Expanded text:
lem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, lem Isocratis, qui eum librum, qui Panathenaicus inscribitur, quarto nonagesimo anno scripsisse dicit vixitque quinquennium postea; cuius magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos, neque umquam in suo studio atque opere cessavit. qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil habeo, inquit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ẽẽt dicere ausus ẽ optimis auspiciis ea geri que ꝓrei
lis ciuiu magnus. set intus domiq p̾stancior. Q ẜmo
que precepta quanta noticia anͣtiquitatis scĩa uiris au¬
gurii: multe ecia ut ĩ hoĩe romano lłtere. oĩa ĩ memoria
tenebat nõ domestica solu set ecia externa bella. Cuiꝰ
ẜmone ita tũc cupide fruebar qͣi diuinarẽ id qd̃ euenit.
Illo extincto fore unde discerez neminez. Quorsuz gͥ taz
multa de maximo: Quia profecto uidetis ẽẽ nefas dictu
miẜa fuisse talez senectutez: Nec tñ oes possunt ẽẽ scipi¬
ones. aut maximi. ut ur̃biiz expugnacões ut pedestres
nauales ue pugnas ut bella a se gesta triumphosq re¬
cordent᷑. Est ecia quiete et pure et eleganter acte eta¬
tis p̃lacida ac lenis senectus: Qualez accepimꝰ platonis.
Qui uno et octogesimo anno scriben ͤ mortuus ẽ. Qua¬

Expanded text:
cum esset, dicere ausus est optimis auspiciis ea geri, quae procum esset, dicere ausus est optimis auspiciis ea geri, quae prolis civium magnus, sed intus domique praestantior. qui sermo, quae praecepta! quanta notitia antiquitatis, scientia iuris auguri! multae etiam, ut in homine Romano, litterae: omnia memoria tenebat non domestica solum, sed etiam externa bella. cuius sermone ita tum cupide fruebar, quasi iam divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore unde discerem neminem. quorsum igitur haec tam multa de Maximo? Quia profecto videtis nefas esse dictu miseram fuisse talem senectutem. nec tamen omnes possunt esse Scipiones aut Maximi, ut urbium expugnationes, ut pedestris navalisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordentur. est etiam quiete et pure atque eleganter actae aetatis placida ac lenis senectus, qualem accepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens est mortuus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
factus su pretor & ue magistratu gessi ꝯsulib ⁊ uoi¬
tano ⁊ Cetego. Cuz quidez ille admoduz senex suasor le¬
gis cõ cie de donis et mͣunerib fuit. hic ͦ et bella gere¬
bat ut adolescens. cuz plane grandis eẽt. Et hanibalez
iueniliter erultantez paciencia sua molliebat. De quo
preclare familiaris noster eniuiꝰ unus qusi nob̾ cũtando rescituit
lutez. Ego postq magisq mri nẽ gła claret. T arẽcu
uo qua uigilancia quo ꝯsilio recẽpit:cũ quidez me auoi¬
ente Galinatori qui amisso opido fugerat anarcẽ głan¬
ti atq ita dicenti. Mea oꝑa Quinte fabi Tarentũ rece¬
pisti Certe ĩquit ridẽs. Na nisi amisisses numq̃ rece¬
pisse. Nec uero marmis prestancior qͣ int̾oga. qui cõsul
iteꝵ spurio cornullo colle  ͣ quiescente. G flaminio tribu¬
no plebis quo ad potuit restitit agru picenu et galli¬
cu mritiz ꝯtra senatus autoritate diudenti. Angurq

Expanded text:
factus sum, quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando restituit lutem; ergo plusque magisque viri nunc gloria claret. Tarentum vero qua vigilantia, quo consilio recepit! cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in arcem, glorianti atque ita dicenti, mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti; certe, inquit ridens, nam nisi tu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis praestantior quam in toga; qui consul iterum, Sp. Carvilio collega quiescente, C. Flaminio tribuno plebis, quoad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti; augurque
Abbreviated transcription (Latin):
Getmeniona illius uiri utina excipiant ões anni
osequentes. Anno tñ ante me censore mortuus est
fenectutis eu sue peniteret: Nec eͥ ex cursioẽ nec sal¬
tunee eminus hastis aut cominus gladiis uteret̃.
sec ꝯsilio ricĩone sentẽcia Que nisi essent insenib nõ
sumu ꝯsiliu mai̾ores nr̃i appellassent senatu. Apud
lacedemones quide hi qui amplissimũ magistratũ ge¬
rũt ut sunt sic eciaz appellant̃ senes. & si legere aut
Cedo qui ur̃a rẽ publicã tãta amisistis ta citoꝵ sic e
alia. hec inprimis. Prouenieb oratores noui stulti ado¬
lescentuli. Temeritas ẽ uidel florescẽtis etatio pru¬
dencia senescentis etatis. At memoria minuit᷑. Credo:
nisi exerceas ea. aut eciã si sis natura tardior. Temi
etate ꝓcessisset qui aristides esset lisimacu salutare
solituz: Equidez nõ iriodo eos noui qui sunt s eoꝵ pa¬
tres et auos. Nec sepulcra legere ue: eor: ꝙͣ auĩt net¬

Expanded text:
memoriam illius viri omnes excipient anni consequentes. anno ante me censorem mortuus est, senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec eminus hastis aut comminus gladiis uteretur, sed consilio ratione sententia, quae nisi essent in senibus, non summum consilium maiores nostri appellassent senatum. apud Lacedaemonios quidem ei, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur, senes. quod si legere aut cedo qui vestram rem publicam tantam amisistis tam cito? sic enim alia et hoc in primis: proveniebant oratores novi, stulti adulescentuli. temeritas est videlicet florentis aetatis, pruia senescentis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tardior. Themiaetate processisset, qui Aristides esset Lysimachum salutare solitum? equidem non modo eos novi qui sunt, sed eorum patres etiam et avos, nec sepulcra legens vereor, quod aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩpellim̃. ¶ Pleꝵq au parẽtu p̃ceptis ĩbuti. ad eoꝵ
osuetuomez morẽq deducim̃. ¶ Ali multitudis udicõ
ferunt᷑ queq maiori ꝑtipulcerina uident̃ ⁊ marie exop¬
tant. ¶ Nõnulli tñ sine felicitate quadã sine bonitate nẽ
siuie parentũ disciplina rectã uite secuti sũt uia. ¶ Illud
aui marime ratuz genus ẽ eoꝵ q aut excellẽte ingenii
magnitudine aut p̾clara erudicõe atq dogrina aut utra¬
q i  oenati ĩpaciu ecia deliberãdi habuert quẽ potissi¬
deceat exquirimꝰ tũ intota uita ꝯstituenda. Multo eĩ rei
cura maior adhibenda ut cõstare ĩ ꝑpecuitate uite possi
nob̾ metipis nec in nullo officio clandicare. ¶ Adhancͤ

Expanded text:
que impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum que impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremque deducimur; alii mferuntur, quaeque maiori parti pulcherrima videntur, ea maxime exoptant, nonnulli tamen, five felicitate quadam, five bonitate naturae, sive parentum disciplina, rectam vitae secuti sunt viam. Illud autem maxime rarum eorum, qui aut excellente ingenii magnitudine, aut praeclara eruditione atque doctrina, aut utraque re ornati spatium deliberandi habuerunt, quem potissideceat, exquirimus: tum in tota vita constituenda, multo est eius rei curamaior adhibenda, ut constare in vitae perpetuitate possimus nobis metipsis, nec in ullo officio claudicare, ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
et cogitacõe dẽbeiiꝰ. ¶ Inprimis autez ꝯstituenduz ẽ qͦs
nos et qͣuales ee uelimus. ⁊ inquo gn̾e uite  que delibe¬
racio ẽ õiu difficillima. ¶ In eunte eĩ adolescẽcia cu
ẽ maxima inbectillitas ꝯsilii tu id sibi ꝗsq genus etatis
degrende ꝯstitiut qoͣ maxime adamauit. ¶ Itaq añ ĩpli
catur aliquo certo gnͣe cursuzq uiuendi q̃ͣz potuit qd̾
optimu ẽẽt iudicare. Nãq hercule prodigũ socrates
ditit ut ẽ apud xenofonte cũ primu pubesceret qd̾ tẽ¬
pusᷤ a ña ad diligẽdu q̃ ꝗsq nã niuendi sit ĩgressurꝰ
datũ ẽ exisse in solitudinez: atq ibi sedentez du secu
multũq dũbitasse cũ duas cerneret uias unã nõlup¬
tatis alterã u̾tutis utra ingredi meliꝰ ẽẽt. ¶ Hoc her¬
cũli iouis satu edito potuit fortasse ꝯtinge̾ nob̾ non idẽ

Expanded text:
et cogitatione debemus; in primis autem constituendum est, quos et cogitatione debemus; in primis autem constituendum est, quos nos et quales esse velimus et in quo genere vitae, quae deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id sibi quisque genus aetatis degendae consticatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod tempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non
Abbreviated transcription (Latin):
porib gubernant᷑  Ip̃i aũ gerere q̃ ꝑsona uelimus
a nr̃a uolũtate ꝓficiscit̃. ¶ Itaq se alii ad pħya alii adius
cuile alii ad eloquẽcia applicãt ip̃aꝵq ututu ĩ alia alius
mauult excellere ¶ Q uor nõ pr̃es aut maiores aliqua
cellere. ¶ ut Q. mucius .ꝓ. filiꝰ in iure ciuuili. pauli filiꝰ
africanus in re militari. ¶Quidã aũ ad eaͣs laudes
quas a pr̃ib acceperũt aliqua sua addũt ¶ Ut hic
ide africanus eloquẽcia cumulauit bellica gła. ¶ Qõ
idez fecit thimotheus coronis filiꝰ  cũ belli laude nõ ĩ fe¬
rior fuisset qͣs pat̾ ad eaz laudez doctrine ⁊ ingenii głaz
adiecit ¶ Fitau int̾du ut nõnulli obmissa mutacõne᷑
miaioꝵ suu qd̾da institutu ꝯsequant̃: maximeq in eo
pleꝵq laborãt hi ꝗ sibi magna ꝓponũt obscuris orti ma
iorib. ¶ Iec gͥ omĩa cu querimꝰ ꝗd deceat ꝯplecti aĩo

Expanded text:
ubernantur; ipsi autem gerere quam personam velimus, a nostra voluntate proficiscitur. Itaque se alii ad philosophiam, alii ad ius civile, alii ad eloquentiam applicant, ipsarumque virtutum in alia alius mavult excellere. Quorum vero patres aut maiores aliqua cellere, ut Q. Mucius P. f. in iure civili, Pauli filius Africanus in re militari. Quidam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit bellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude non inferior fuisset quam pater, ad eam laudem doctrinae et ingenii gloriam adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo pomnia, cum quaerimus, quid deceat, complecti animo