comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gressus nouiodunũ oppidũ aggreditur
qd ĩdefensu fana ułgau̾at. ⁊ sic erat. si
nocte suessiones ĩ tͦgressi defensione appa¬
rãt. At dũ uineas ad mou̾i muris c̾nerẽt
turres ⁊ machinas quales nec uiderant
ꝗdẽ ũꝙͣ nec audierãt stupefacti oppugna¬
toẽ nõ expectata nũtios oppidũ seq ⁊ sua
dedentes ad cesarẽ trãsiniserũt. ac datis
obsidib nobilissimis gẽtis int̾ quoꝰ duo
filii regis erãt traditisq armis oĩb in
romanã fidẽ remoꝵ p̃cibus sunt recepti:
hic ĩ bellouacos itũ ẽ. Qui cũ se ĩ oppidũ.
munitũ ac ualidũ cõtulissẽt cui bratus¬
pantiũ nom̃ erat ex̾citu ꝓpĩquãte oẽs pus¬
blico de cõsilio maiores natu obiuã egͥssi
manib tensis ad cesarẽ alta uoce se ĩ fi¬
dẽ eiꝰ cõmittere neq cõtra romanoᷤ arma
mouẽdi aĩu hr̃e testati sũt. cũq ex̾citus

Expanded text:
gressus Noviodunum oppidum aggreditur, gressus Noviodunum oppidum aggreditur, quod indefensum fama vulgaverat. Et sic erat; sed nocte Suessones introgressi defensione apparant. At dum vineas admoveri muris cernerent, turres et machinas, quales nec viderant quidem unquam nec audierant, stupefacti, oppugnatione non tolerata, nuntios oppidum seque et sua dedentes ad Cesarem transmiserunt; ac datis obsidibus nobilissimis gentis, inter quos duo filii regis erant, traditisque armis omnibus, in romanam fidem Remorum precibus sunt recepti. Hinc in Bellovacos itum est. Qui quum se in oppidum munitum ac validum contulissent, cui Bratuspantium nomen erat, exercitu propinquante, omnes publico de consilio maiores natu obviam egressi manibus tensis ad Cesarem alta voce se in fidem eius committere, neque contra Romanos arma movendi animum habere testati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ibãt at᷑ ñ ut ire s ut fug̾e uiderent᷑. Itaq
u̾itus insidias ut qui ꝓfectoĩs ydoneam
cam̃ ñ uideret. suos ĩ castris ulło tenuit
tumłtu. u̾ rẽ oẽm sicut erat explorato¬
rũ fides ⁊ lux suꝑueniẽs patefecit equi¬
tatũ romanũ hostiũ uestigiis in stare
⁊ nouissunos retardare imperat. tresq
fecti ⁊ noctn̾a fuga fessos ac dispsos asse¬
cuti maximã ex his stragẽ edidere. du
resistũt ultimi cogẽte ꝑicło pͥmi at̃ tu¬
młtu emiꝰ audito qͣsi res ad se mĩe ꝑ
tineret fuga sibi quisq cõsuleret. Ita
his urgẽtib illis at̃ uł uane resistẽtib¬
uł plane recedẽtib sparsa ꝗdẽ s ꝙͣ longa
dies tã lõga ⁊ fuit hõui cedes. Sero at̃ ro¬
mani ĩ castra fessi ut auguror ⁊ iciuni su¬
i ducis impio rediere. ¶Triduum illie
egit cesar uͥ hostes fuga euanuisse cogͦ¬
uit suessionũ fines remis ꝓxuos in¬

Expanded text:
ibant autem non ut ire, sed ut fugere viderentur; itaque ibant autem non ut ire, sed ut fugere viderentur; itaque veritus insidias, ut qui profectionis causam idoneam non videret, suos in castris nullo tenuit tumultu. Ubi rem omnem, sicut erat, exploratorum fides et lux superveniens patefecit, equitatum romanum hostium vestigiis instare et novissimos retardare imperat, tresque rofecti, et nocturna fuga fessos ac dispersos assecuti, maximam ex his stragem edidere, dum resistunt ultimi cogente periculo, primi autem tumultu eminus audito, quasi res ad se minime pertiniret, fuga sibi quisque consuleret. Itaque his urgentibus, illis autem vel vane resistentibvel plane recedentibus, sparsa quidem, sed, quam longa dies, tam longa fuit etiam hominum cedes: sero autem romani in castra fessi, ut auguror, et ieiuni sui ducis imperio rediere. Triduum illic egit Cesar. Ubi hostes fuga evanuisse cognovit, Suessionum fines Remis proximos in
Abbreviated transcription (Latin):
icerẽt cederẽtq ⁊ ꝓximos aĩosius ꝙͣ cõsul¬
tiꝰ ꝓ pͥoꝵ cadau̾a trãsestes densa missiliũ
nube cõpͥmerẽt. arcerẽtq. ⁊ siqui forte trãs¬
issẽt ĩ aꝑto ĩuentos ac p̃uẽtos occiderẽt. Sic
repłsi undiq ⁊ frum̃ti ĩ suꝑ inopia laborã¬
tes coĩ cõsilio decreu̾ũt oꝑep̃ciũ fore ut gẽs
q̃libet ĩ suã patriã rediret.⁊ cui romani pri¬
mũ arma ĩtulissẽt eo ões accurrerẽt. sibiq
ĩuicẽ opẽ ferrẽt. ⁊ suis frugib alerent᷑. ⁊ su¬
is ĩ finib potissimũ dimicarẽt. Accessit
ad alias discedendi cãs ꝙ diuitiacũ cui hoc
cesarẽ ĩperasse supͣ retuli bellouacoꝵ terris
obeꝗtare ꝑceperãt. ⁊ ferre suis auxiliũ uti¬
liꝰ extimabãt ꝙͣ ꝓcul domo cũ romanis ar¬
ma cõferre. ¶ Abeũtes nocte nlło ordĩe
magnisq clamorib cesarẽ exciuerunt.

Expanded text:
icerent cederentque et proximos, animosius quam consulicerent cederentque et proximos, animosius quam consultius per priorum cadavera transeuntes densa missilium nube comprimerent arcerentque, et, si qui forte transissent, in aperto inventos ac preventos occiderent. Sic repulsi undique, et frumenti insuper inopia laborantes, communi consilio decreverunt opere pretium fore, ut gens quelibet patriam in suam rediret, et, cui Romani primum arma intulissent, eo omnes accurrerent sibique invicem opem ferrent, et suis frugibus alerentur, et suis in finibus potissimum dimicarent. Accessit ad alias discedendi causas, quod Divitiacum, cui hoc Cesarem imperasse supra retuli, Bellovacorum terris obequitare perceperant, et ferre suis auxilium utilius estimabant, quam procul domo cum Romanis arma conferre. Abeuntes nocte nullo ordine magnisque clamoribus Cesarem exciverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
palus erat. hãc ut hostes trãsirẽt utraq ꝑ¬
tiũ expectabat. ut priꝰ ĩgressos iniꝗs locis
ĩuaterent. s qd̾ utraq pars spembat u¬
traq differebat. qͦ temitas priꝰ ab hosti¬
b ĩciperet. dũ tũ int̾ca equites ĩuicem
miscerent᷑. essetq illo ĩ cõgressu supe¬
rior equitatꝰ romanꝰ. quẽ cesar in ca¬
stra p̾lio ꝓsꝑiore reduc̾e̾ cõtentꝰ fuit ho¬
stes uͥ ĩtellexerũt frustra se paludis trã¬
sicũ expectare flum̃ uadare nisi sũt. ut
si possẽt castellũ a titurio ĩsessũ caperẽt.
põtẽq cõfrĩgerẽt. si minꝰ uicina arua
uastarẽt. romanis utilia. eaq parte uẽ¬
turos int̾ciperẽt cõmeatꝰ. Certior de his
cesar a titurio effectꝰ equitatũ leuẽq
armaturã ad p̃sidiũ loci ducit. Ibiq du¬
rissimo marte cocursũ est. dũ romani ho
stes ĩ trãsicu fluminis occupatos e ripa de¬

Expanded text:
palus erat. Hanc ut hostes transirent, utraque ppalus erat. Hanc ut hostes transirent, utraque partium expectabat, ut prius ingressos iniquis locis invaderent. Sed, quod utraque pars sperabat, utraque differebat, quo temeritas prius ab hostibus inciperet. Dum tamen interea equites invicem miscerentur, essetque illo in congressu superior equitatus romanus, eum Cesar in castra prelio prosperiore reducere contentus fuit. Hostes, ubi intellexerunt frustra se paludis transitum expectare, flumen vadere nisi sunt, ut, si possent, castellum a Titurio insessum caperent pontemque confringerent, si minus, vicina arva vastarent, Romanis utilia, eaque parte venturos interciperent commeatus. Certior de eis Cesar a Titurio effectus equitatum levemque armaturam ad presidium loci ducit, ibique durissimo Marte concursum est, dum Romani primos hostes in transitu fluminis occupatos e ripa de
Abbreviated transcription (Latin):
utũt᷑. Iãq ad duo milia passuũ iuxta erant.
Quoꝵ castra plusꝙͣ octo milia occupabãt
qͣntũ e flãmis fumoq intlłigere erat Ita¬
q cesar ⁊ numero motꝰ ut dixi ⁊ iurtuti
fama prutẽs simł ac magnanimꝰ ⁊ disteͣ¬
re p̃liũ decreuit ⁊ assiduis cõgressib ꝗd
hostib uiriũ quit suis aĩoꝵ eẽt experiri.
pustꝙͣ ab unde esse ꝑpendit statuit fortunã
p̃lii tentare. fossa tñ circuducta ne forte
ea quã solã uerebat᷑ młtitudine cicũi¬
ri quiret. nec nͥ ĩ faciẽ pugnaret᷑ ⁊ du¬
as ꝗdẽ legiones nuꝑrime scͥptas ut de
quib nõdũ exꝑtis ĩ acie forte nõ fideret
ad castroꝵ posuit tutelã. ut tñ sires posce¬
ret auxilio egẽtib subuenuẽt. Ip̃e cũ reli¬
quis copiis añ castra aciẽ ĩstruxit. Idẽ ho¬
stes ab adu̾so iã fecerãt. unũ erat qd p̃liũ
moraret᷑. ꝙ scilicet uit̾ duos ex̾cit᷑ exigua

Expanded text:
vertuntur; iamque ad duo millia passuum iuncta erant; vertuntur; iamque ad duo millia passuum iuncta erant; quorum castra plus quam octo millia occupabant, quantum e flammis fumoque intelligere erat. Itaque Cesar et numero motus, ut dixi, et virtutis fama, prudens simul ac magnanimus, et differre prelium decrevit, et assiduis congressibus, quid hostibus virium, quid suis animorum esset, experiri. Postquam abunde esse perpendit, statuit fortunam prelii tentare; fossa tamen circumducta, ne forte ea, quam solam verebatur, multitudine circumiri quiret, nec nisi in faciem pugnaretur. Et duas quidem legiones nuperrime scriptas, de quibus nondum expertis in acie forte non fideret, ad castrorum posuit tutelam, ut tamen, si res posceret, auxilio egentibus subvenirent: ipse cum reliquis copiis ante castra aciem instruxit. Idem hostes ab adverso iam fecerant. Unum erat, quod prelium moraretur, quod scilicet inter duos exercitus exigua
Abbreviated transcription (Latin):
ctantiĩ nec defendi oppidũ nec in mu¬
ris cõsisti poss. deniq iã murũ diriu.
iã portas ĩcendi. nec dubiũ qͥn iãdudũ
oppugnatio cõsumata eẽt nͥ dirẽptrix
p̃lioꝵ nox int̾ueniss. nec sustin̾i posse
ampliꝰ ni cõfestĩ laborãtib succurrat᷑.
Hec cũ Iociꝰ remoꝵ nobilissimꝰ ⁊ ppło ac¬
ceptissimꝰ unꝰ ex his duob ꝗ ad cesarẽ
legati cũ deditõe urb̾ aduenerãt tũ uͦ
oppidi p̃fectꝰ nocte denũtiass statim qr
morã necessitas ultima ñ ferebat ꝑ me¬
dias tenebras his eisdẽ qui a locio mis¬
si erãt ducib numidas cesar ⁊ cretẽses
sagittarios ⁊ funditões balearicos ĩtra
oppidũ destinauit. qͦꝵ aduentꝰ oppidaniᷤᷤ
spem defensionis attulit. belgis expu¬
gnatoĩs abstulit. Mane gͥ agris cͥca op¬
pidũ uastatis atq ĩcensis edificiiᷤᷤ oppu¬
gnatõe omissa ĩ cesarẽ totu belli mole

Expanded text:
ctantium nec defendi oppidum, nec in muctantium nec defendi oppidum, nec in muris consisti possit; denique iam murum dirui, iam portas incendi, nec dubium quin iamdudum oppugnatio consummata esset, nisi diremptrix preliorum nox intervenisset; nec sustineri posse amplius, ni confestim laborantibus succurratur. Hec quum Iocius, Remorum nobilissimus et populo acceptissimus, unus ex legati cum deditione urbis advenerant, tum vero oppidi prefectus, nocte denuntiasset, statim, quia moram necessitas ultima non ferebat, per medias tenebras his eisdem, qui a Iocio missi erant, ducibus Numidas Cesar et Cretenses sagittarios et funditores Balearicos intra oppidum destinavit; quorum adventus oppidanis spem defensionis attulit, Belgis expugnationis abstulit. Mane igitur agris circa oppidum vastatis atque incensis edificiis, oppugnatione omissa, in Cesarem tota belli mole
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ fieri posse ꝙͣ si hedui sũma ui bello¬
uacoꝵ fines irrũpãt: atq oĩa ppłent᷑: Sic ĩ¬
structũ oratũq illũ ĩ patriã suã mittit.
¶Ceteꝵ digresso illo belgarsi copias cõtra¬
ctas appĩquare/ ⁊ a remis ⁊ a suis explo¬
ratõib intellexit. Illico gͥ axonã amnẽ
ꝑ remoꝵ fines ultimos decurrẽtẽ tran¬
siit. Ibiq tuto ⁊ oportuno loco castra cõ¬
muniit. flumine unũ castroꝵ latꝰ am¬
biente. tutũq iter ⁊ remoꝵ ⁊ urbium
aliarũ uẽturis cõmeatib exhibente.
Castris oĩ solicitudine ĩ genioq fumatis
⁊ p̃sidio põti qui fluminis ripas cõiim¬
gebat ĩposito. ⁊ trans põtẽ titurio sabi¬
no legato. cũ sex cohortib ad custodia
misso. noua cesaris aĩu ferit cura. Nẽ¬
pe bibracẽ oppidũ remoꝵ ñ nͥ octo mui¬
lib passuũ semotũ a romanis castris
belgas tãtis uirib oppugnare nunti¬
atũ ẽ. ut p̃młtitudĩe lapides ac tẽla ia¬

Expanded text:
a vi Bellovacorum fines irrumpant atque omnia populentur. Sic instructum oratumque illum in patriam suam mittit. Ceterum digresso illo, Belgarum copias contractas appropinquare et a Remis et a suis exploratoribus intellexit. Illico igitur Axonam, amnem per Remorum fines ultimos decurrentem, transiit ibique tuto et opportuno loco castra communiit, flumine unum castrorum latus ambiente, tutumque iter et Remorum et urbium aliarum venturis commeatibus exhibente. Castris omni sollicitudine ingenioque firmatis et presidio ponti, qui fluminis ripas coniungebat, imposito et trans pontem Titurio Sabino legato cum sex cohortibus ad custodiam misso, nova Cesaris animum ferit cura. Nempe Bibracem, oppidum Remorum nonnisi octo millibus passuum semotum a romanis castris, Belgas tantis viribus oppugnare nuntiatum est, ut pre multitudine lapides ac tela ia
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵq oĩũ ⁊ totiꝰ belli ducẽ cõsẽsu publi¬
co delectũ. Galbã quẽdã suessionũ regem.
prudẽtia clarũ uirũ ac iustitia. his cõ¬
ꝑtis cesar remos honorifica orr̃e cõplexꝰ
senatũ eoꝵ ad se uenur imꝑat.⁊ pͥncipũ
filios obsides adduce̾. q̃ ad destinatũ diẽ
obedientissime ad ĩpleta sũt. Numero
at̃ motus diuitiacũ heduũ curiosui ad¬

Expanded text:
horumque omnium et totius belli ducem consensu publihorumque omnium et totius belli ducem consensu publico delectum Galbam quemdam, Suessionum regem, prudentia clarum virum ac iustitia. His compertis, Cesar Remos honorifica oratione complexus senatum eorum ad se venire imperat, et principum filios obsides adducere; que ad destinatum diem obedientissime adimpleta sunt. Numero autem motus Divitiacum Eduum curios
Abbreviated transcription (Latin):
reret scruplose de uirib hostiũ cõꝑit
cos antiquã a germanis originẽ du¬
cere. rhenũq olĩ trãsgressos oẽm sepe
galliã uexasse. ppłosq suis sedib eietiᷤᷤ¬
se. auctis deniq uirib ⁊ cimbros ⁊ theu¬
tonos gẽtis auctões suis finib arcuisse.
Dũ uͦ de numero deq excellẽtia q̃reret. de¬
p̃hendit int̾ belgas płrimũ posse bellouacoᷤ.
cos cẽtũ milia ĩ ꝗb eẽnt electa sexaginta
milia hõĩu armasse. belliq totiꝰ pͥmaᷤ sibi
partes exposc̾e̾. ꝓximos ẽẽ suessiones. ã¬
plissimos atq uberrimos agros ĩcolere.
eos hĩe ꝗnqͣgĩca milia armatoꝵ. lotidẽ
neruios õiũ ferocissimos. Atrebates at̃
ꝗndecĩ milia. Ambianos decẽ milia. Mo
rinos uigĩtiꝗnq milia. Menapios septẽ
milia. Caletes decẽ milia. Catuanos detẽ
nouẽ milia. Reliqͦs aliqͦt ppłos ꝗ germa¬
ni ossentcis rhenũ quadragĩta milia.

Expanded text:
reret scrupulose de viribus hostium, comperit reret scrupulose de viribus hostium, comperit eos antiquitus a Germanis originem ducere Rhenumque olim transgressos omnem sepe Galliam vexasse populosque suis sedibus eiecisse, auctis denique viribus, et Cimbros et Teutones, gentis auctores, suis finibus arcuisse. Dum vero de numero deque excellentia quereret, deprehendit inter Belgas plurimum posse Bellovacos: eos centum millia, in quibus essent electa sexaginta millia hominum, armasse bellique totius primas sibi partes exposcere; proximos esse Suessiones, amplissimos atque uberrimos agros incolere; eos habere quinquaginta millia armatorum; totidem Nervios, omnium ferissimos; Atrebates autem quindecim millia, Ambianos decem rini uiginti quinque milia, Menapii nouem milia, Caleti decem minovem millia, reliquos aliquot populos, qui Germani essent cis Rhenum, quadraginta millia;
Abbreviated transcription (Latin):
et senonib ꝓximisq belgarũ curã ĩ¬
ꝗrendi statũ ꝓpoĩtũq hostiũ imponit
quib hauddubie unanimi assertõne
referẽtib bellũ graue cõtra cesarẽ pa¬
rari. ire ad eos ⁊ ꝑicłis sese obuiũ fer¬
re disposuit. Cõfestĩ gͥ motis castriᷤᷤ qu¬
todecimo die belgarũ fines attigit. In¬
sperato aduẽtu moti remi legatos ad e¬
um pͥncipes ciuitatis duos mittũt. ex¬
cusautes ĩnocentiã. Nõ se cũ reliqs con¬
iurasse. imo ꝗdẽ suessiones fratres ac
ꝓximos suos a furore publico retrahere
uoluisse. neq ullo ĩgenio potuisse. tãtũ
eĩ ẽẽ cõiuratoĩs ĩpetũ ut frenari nequeat.
cõiirasse ãt belgas oes. ⁊ cũ his g̾manoᷤᷤ
ꝗ cis rhenũ ħitarẽt. se a belli cõsiliis alie¬
nos. Itaq deditoẽ ⁊ obsides ⁊ oppida et
fruntũ ⁊ õe genꝰ obsequii ꝓmptis offer¬
re aĩs. Cũq ex his iã ĩ fidẽ receptis q̃¬

Expanded text:
et Senonibus proximisque Belgarum curam inet Senonibus proximisque Belgarum curam inquirendi statum propositumque hostium imponit. Quibus haud dubie unanimi assertione referentibus bellum grave contra Cesarem parari, ire ad eos et periculis sese obvium ferre disposuit. Confestim igitur, motis castris, quintodecimo die Belgarum fines attigit. Insperato adventu moti Remi legatos ad eum principes civitatis duos mittunt, excusantes innocentiam: non se cum reliquis coniurasse, immo quidem Suessiones, fratres ac proximos suos, a furore publico retrahere voluisse, neque ullo ingenio potuisse; tantum enim esse coniurationis impetum, ut frenari nequeat; coniurasse autem Belgas omnes et cum his Germanos, qui cis Rhenum habitarent; se a belli consiliis alienos; itaque deditionem et obsides et oppida et frumentum et omne genus obsequii promptis offerre animis. Quumque ex his iam in fidem receptis que
Abbreviated transcription (Latin):
sus ppłz R. ⁊ iure iurãdo ⁊ obsidib cõura¬
tione firmata. Rei hui cãm eẽ młtiplicem.
unã ꝙ tumerẽt ne statu supioris gallie cõ¬
posito ad eos ex ordine ueniret᷑. Altera ꝙ
ad bellũ galloꝵ reliqͦꝵ cõsiliis urgerentur.
quibꝰ uigendi qͦq cãe erãt uarie. qbidam
ut nidificare germanos ĩ gallus egre
tulerãt sic ibidẽ romanos hibuare ⁊
ppetuas sedes eligere aĩo nichil egore
ferẽtib. Alus cã erat sola uanitas. ⁊
stultoꝵ aĩs nouãdarũ reꝵ semꝑ inna¬
ta cupiditas. Erãt ꝗb abũde opes afflu¬
erẽt ad cõducẽdos hoĩes. ⁊ hac uia ĩ po¬
pulis p̃eminẽtiã ⁊ qͣsi q̃dã sibi regna
cõflarẽt. qd romanis ĩꝑãtib equatisq
reb õib se ut soli erãt fac̾e posse diffide¬
rẽt. Sanc his rumorib cesar motꝰ du¬
as nũc ⁊̃ legiones cit̾iore scribit ĩ gallia.
easq ꝑ quĩtũ pediũ legatũ suũ ult̾io¬
rẽ ĩgalliã trãsmittit. ip̃e mox seꝗtur

Expanded text:
um, et iureiurando et obsidibus coniuratione firmata. Rei huius causam esse multiplicem: unam, quod timerent, ne, statu superioris Gallie composito, ad eos ex ordine veniretur; alteram, quod ad bellum Gallorum reliquorum consiliis urgerentur. Quibus urgendi quoque cause erant varie; quibusdam, ut nidificare Germanos in Galliis egre tulerant, sic ibidem Romanos hibernare et perpetuas sedes eligere animo nichil equiore ferentibus; aliis causa erat sola vanitas et stultorum animis novandarum rerum semper innata cupiditas; erant, quibus abunde opes affluerent ad conducendos homines, et hac via in populis preeminentiam et quasi quedam sibi regna conflarent, quod Romanis imperantibus equatisque rebus omnibus se, ut soliti erant, facere posse diffiderent. Sane his rumoribus Cesar motus duas nunc etiam legiones citeriore scribit in Gallia, easque per Quintum Pedium, legatum suum, ulteriorem in Galliam transmittit; ipse mox sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
ad senatꝰ p̃sidiũ cõfugisse.⁊ nũc ꝓ oĩb
corã romano imꝑatõe libenꝰ loq. deniq
nichil eis p̃t̾ cesarẽ ac romanos spei re¬
liquũ. qua si destituerent᷑ qd heluetii
co p̃ferendã. His ad finẽ poratis ⁊ statu
ullo modo ad arioiusti notitiã ꝑferãtur
de oĩu quos hrẽt obsidib ĩhumanũ ille
suppliciũ sit sũpturus. et opẽ se gͥ rebus
adu̾sis ⁊ uerbis necessitate ultima ex¬
p̃ssis fidũ silentiũ ĩplorare. Que cum
dixiss ceti oes affusi c̾tatĩ uerbis ac nu¬
tib misericordiã atq auxiliũ romani
imꝑatõis exposcsit. Cũtis tñ obsecran¬
tib soli sequani mesto silẽtio defixos
ĩ t̾ram ocłos seruabãt. Qt admirãs ce¬
sar cũ quio rei que ue siletii cã ess ex
his iterũ atq iterũ q̃siuiss ip̃i uͦ ne
hisc̾e̾ ꝗdẽ ausi ĩ eadẽ mestitia ac taci¬
turnitate ꝑstarẽt: respõdẽs ꝓ eis diui¬
tiacus scito ait o cesar miseroꝵ oĩu

Expanded text:
sidium confugisse, et nunc pro omnibus coram romano imperatore liberius loqui; denique nichil eis preter Cesarem ac Romanos spei reliquum, qua si destituerentur, quod Helvetii co preferendam. His ad finem peroratis, et statu ullo modo ad Ariovisti notitiam perferantur, de omnibus, quos haberet, obsidibus inhumanum ille supplicium sit sumpturus; et opem se igitur rebus adversis, et verbis necessitate ultima expressis fidum silentium implorare. Que quum dixisset, ceteri omnes affusi certatim verbis ac nutibus misericordiam atque auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos servabant. Quod admirans Cesar, quum, quid rei queve silentii causa esset, ex his iterum atque iterum quesivisset, ipsi vero ne hiscere quidem ausi in eadem mestitia atque taciturnitate perstarent, respondens pro eis Divitiacus: Scito, ait, Cesar, miserorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
mũ hos terite̾s excutere ĩstituit. priꝰꝙͣ ĩ cõ¬
st̾ natoe pestiferã coalescãt. p̃cipue qr illd̾ ĩt̾
cet̾a ferebat᷑ obtorpuisse ado oẽs metu ut
si forte ĩ aciẽ uellet educ̾e neq sigͥfer ne¬
ꝙ miles imꝑia excepturꝰ sit. ¶ Cõuocatis
gͦ ad cõtionẽ castris oroẽ huit plenam
aĩosis ex hortatõib ac̾rimisq rep̃hẽsio¬
nib. Ꝙ ternarie ac suꝑbe cõsiliis se suis
ĩgererẽt. ñ eĩ militũ ẽẽ s ducis meditãi ⁊
ꝓ uidere quib uiis ex̾citũ ducat. ꝗb arti¬
b regat. q̃ qm̃ sibi ꝓ usa sĩt oĩa fiustra
eos uarus ac rididis t̾rorib quati. ñi mili

Expanded text:
ere instituit priusquam in consternationem pestiferam coalescant; precipue quia illud inter cetera ferebatur, obtorpuisse adeo omnes metu, ut, si forte in aciem vellet educere, neque signifer neque miles imperia excepturus sit. Convocatis ergo ad concionem castris, orationem habuit plenam animosis exhortationibus acerrimisque reprehensionibus, quod temerarie ac superbe consiliis se suis ingererent. Non enim militum esse, sed ducis, meditari et providere, quibus viis exercitum ducat, quibus artibus regat; que quoniam sibi provisa sint omnia, frustra eos vanis ac ridiculis t
Abbreviated transcription (Latin):
cuĩ sup̃ m̃tionẽ feci. qd̾ ab allobregum
gẽte facile se uł ui uł p̃cib ĩpetra turos
cõfide bãt. iñ se lõge lateq qͦ tulisset im¬
petus effusuri. altero gͥ ituie omisso
diẽ statũt quo armati oes ad gebẽnã
adsĩt. quidies erat ad .uͦ.kł aprilis .L.
pisone cesaris socero atq aulo gabino
cõsulib. Et hec ꝗdẽ ab heluetiis silaiors
aĩo ꝙͣ cõsilio paraibarnt ¶ Imꝑitabat
tũc germanis ariouistus qdã uir bel¬
licosus ac ferox. magne ꝗdẽ potẽtie ma¬
iorisq suꝑ bie. qui tñ añ paucos men¬
ses ĩ ip̃ius cesaris cõsulatu ⁊ ex atq ami¬
cus a senatu appellat᷑ cũ ppło .R. amici¬
tiã barbaricã cõtraxiss. Inciderat at̃ ĩ hoc
tp̃s int̾ eduos atq alu̾nos de sũma rerũ
graue bellũ. quo gerendo pars utraq sti¬
pendiarios de more germanos adhibuit
et pͥmo ꝗdẽ aduẽtu nõ supͣ qudecĩ milia

Expanded text:
cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, atque Aulo Gabinio consulibus. Et hec quidem ab Helvetiis maiore animo, quam consilio parabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia
Abbreviated transcription (Latin):
fiducia maximarũ simłq teside¬
rio exestuãs galliarũ oiu ĩꝑio poti¬
endi armis expeditis frum̃toq¬
qd̾ uisũ ẽ itin̾i satis eẽ ꝯcquid reli¬
qui erat tãta illos ñ audacia s ra¬
bies inuaserat una cũ edificiis suis
uicisq ⁊ oppidis exuriit. ut spe redi¬
tus p̃repta obstinatiores ĩ oẽm ꝑge¬
rẽt fortunã. Itq ip̃ fac̾e finitimiᷤᷤ ꝗ¬
bidã ppłis ꝑsuasere. sic ĩ ꝓximos fa¬
cile serpit amentia. sic stultoru st̃s
iculosa colloquia. Iũctis gͦ copis cõ¬
spiratõe ac̾rima atq ardẽti irredi¬
turi patrios fines egredi parãt. qͣsi
nichil peiꝰ patria nichil meliꝰ exilio. sa¬
ue digressinis ⁊ter erat duplex. Alteru
sub mõtẽ uirã ĩ sequanos. arctũ quidẽ
ac difficile. ⁊ hĩc ĩpendẽtiũ asperitate ru¬
piũ illic rapidi uicinitate fluminus tan¬
to suspectũ ex̾citui. Alterũ ꝑ põtẽ irdani

Expanded text:
fiducia maximarum simulque desidefiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendiquantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; idque ipsum facerent, finitimis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit amentia; sic stultorum sunt periculosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irredituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. Sane digressuris iter erat duplex, alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani,
Abbreviated transcription (Latin):
belge. heluetii a tergo erãt. Ad leua
Añ at̃ occiden talis occeanꝰ flum̃q ga¬
rũna. cuiꝰ dexterã ad ripã eꝗtania ẽ
gens mitis ⁊ trãꝗlla: bituricũ pictauia
petragoricũ. cadurci lemouices ⁊ al¬
u̾ni. supͣ ip̃ flum̃ ẽ tholosa ãpla ciui¬
uitas. trans flum̃ uͦ uasconia. gens
ĩmitis ac subita galliarũ luites
ad extremos pyrenũ scilicet ⁊ occea¬
ni litꝰ ex tenta. sequanoꝵ uͦ ut sic
dix̾im ĩ gremio parisii fuere. ⁊ seca¬
ne amius ĩ medio parua ĩsula que
parisioꝵ lucetia dicta est. uͥ ab ip̃o
iulio cesare tũc fundata credit᷑ ciuitaᷤ
nũc famosa parisius. Hec hactenꝰ
unc ad historie seriẽ atq allobro¬
ges redeo. Hi ꝗdẽ nõ młto añ cesaris
cõsulatũ pacati ⁊ ĩ fide ppłi .R. recep¬
ti erãt. Ex gallis uͦ trans rodanum
habitãtib aliqui federati romanis
erãt quidã sine federe suis sibi le¬
gibꝰ uiuebãt. Heluctioꝵ gẽs uiriũ

Expanded text:
Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam Belge, Helvetii a tergo erant, ad levam ante autem occidentalis oceanus flumenque Garunna, cuius dexteram ad ripam Aquitania est, gens mitis et tranquilla, Bituricum, Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Parisii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civitas nunc famosa, Parisius. Hec hactenus. Caput 4 Nunc ad historie seriem atque Allobroges redeo. Hi quidem non multo ante Cesaris consulatum pacati et in fidem populi romani recepti erant; ex Gallis vero trans Rhodanum habitantibus aliqui federati Romanis erant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium
Abbreviated transcription (Latin):
gis modo dicimꝰ ad meridionale pla¬
gã. ad arthoã uͦ illã rheni ripã ubi ar¬
gẽtina nẽ ⁊ basilea ⁊ cõstãtia urbe ᷤᷤ se¬
dẽt. Cis rodanũ allobroges tenuere le¬
uã amius ad ripã. quoꝵ ut idẽ iuliꝰ
celsus ait ex tremũ ꝓximũq helue¬
tus ãgulũ genua olĩ oppidũ tenebat
nẽ gebẽna ciuitas tenet exigua. ⁊ le¬
mãno ĩmines ⁊ rodano ip̃o ibi de lacit
auctiori ꝗdẽ ꝙͣ intrau̾at erumpenti.
pons illic haud magnꝰ ẽ hodie. fue¬
ratq olĩ iulii cesaris etate ꝗ a mu¬
ro ciuitatis ĩcipiẽs ĩ finib heluctio¬
rũ desinit. Ad̾o nullũ gẽtib inter se
ea tẽpestate discordib nͥ adhuc par¬
ui fluminis obicẽ natura posuerat.
s⁊ huc postea reu̾tar. Nũc descͥptõẽm
ceptã paucis ex pedio. Igit᷑ ad occidẽ¬
tẽ ꝓpi ⁊ a rheno lõgiꝰ sequani fuere.
qui nescio an fluminis patrii nomẽ
acceꝑuit an dederĩt. His ad dextram

Expanded text:
gis modo dicimus, ad meridionalem plagis modo dicimus, ad meridionalem plagam, ad arcton vero illam Rheni ripam, ubi Argentina nunc et Basilea et Constantia urbes sedent. Cis Rhodanum Allobroges tenuere levam amnis, ad ripam quorum, ut idem Iulius Celsus ait, extremum proximumque Helvetiis angulum Geneva, olim oppidum, tenebat, nunc Gebena civitas tenet exigua et Lemano imminens et Rhodano, ipso ibi de lacu auctiori quidem, quam intraverat, erumpenti. Pons illic haud magnus est hodie, fueratque olim Iulii Cesaris etate, qui a muro civitatis incipiens in finibus Helvetiorum desinit: adeo nullum gentibus inter se ea tempestate discordibus, nisi adhuc parvi fluminis obicem natura posuerat. Sed huc postea revertar: nunc descriptionem ceptam paucis expedio. Igitur ad occidentem propius, et a Rheno longius Sequani fuere, qui nescio an fluminis patrii nomen acceperint, an dederint. His ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
los dici nesciãt. ⁊ si audiãt indignentur.
Belgis ꝓximi heluitii fuere. pari ꝓpemo¬
dũ ⁊ belli głria ⁊ uirtute. hoꝵ fines ab
occasu u ira mõs p̃altus a seqͣnis dis¬
terminat. A septẽtrione at rhenꝰ ad
e nom̃ tpr̃e labente trãsierĩt. atq ita
gallie trãs alpine magnas ꝑtes sibi
germania undicarit. sic̃ totã cisal¬
pinã sibi iũdicauit italia. Ab oriẽ¬
te at̃ claustra alpiũ heluitios ab ita¬
lis sec̾nũt iugis aeriis ⁊ niue perpe¬
tua. A meridie lemãnus lacus ⁊ ro¬
danꝰ ꝗ lacũ int̾secat int̾ eos atq allo¬
broges limes erat. Quoꝵ finiũ lõgitu¬
do ut iuli celsus affirmat milia passuũ
ducenta quadragĩta latitudo at centũ
ottognita patebat. ⁊ tñ ꝓ numerosita¬
te hõnĩ ac belloꝵ studio ãgustissimis
sibi carcerib cͥcũsepti ⁊ clausi uidebãt᷑.
ex p̃missa descͥptoe nͥ fallor patet hoꝵ
ĩ fiib fuisse qͦs burgũdiones abur¬

Expanded text:
los dici nesciant, et, si audiant, indignentur. los dici nesciant, et, si audiant, indignentur. Belgis proximi Helvetii fuere, pari propemodum et belli gloria et virtute. Horum fines ab occasu Iura mons prealtus a Sequanis disterminat, a septentrione autem Rhenus adhe nomen, tempore labente, transierint. Atque ita Gallie transalpine magnas partes sibi Germania vindicavit, sicut totam cisalpinam sibi vindicavit Italia. Ab oriente autem claustra Alpium Helvetios ab Italis secernunt iugis aeriis et nive perpetua. A meridie Lemanus lacus et Rhodanus, qui lacum intersecat, inter eos atque Allobroges limes erat. Quorum finium longitudo, ut Iulius Celsus affirmat, millia passum ducenta quadraginta, latitudo autem centum octoginta patebat, et tamen, pro numerositate hominum ac bellorum studio, angustissimis sibi carceribus circumscripti et clausi videbantur. Ex premissa descriptione, nisi fallor, patet horum in finibus fuisse, quos Burgundiones a Bur
Abbreviated transcription (Latin):
tenendũ. habitasse belgas gallos ad si¬
nistrã rheni ripã uͥ maxune ad octea¬
nũ aꝓpĩquat. qui eĩ dextrsi latus ac¬
colũt iã ñ galli erãt. s germani. In¬
cipiẽs gͥ belgarũ regio ab occcano ꝗ
int̾ arthon ⁊ occasũ bricãnie ĩsulam
a cõtinẽti separat. adu̾so fluminiᷤᷤ al
ueo int̾ septẽtrionẽ ⁊ orientẽ tẽdebat.
Quib hodie ĩ finib flandria ⁊ brabã¬
tia est atq anonia. płrimeq alie. ⁊ re¬
gionũ decus adiacentiũ a marro agrip¬
ꝑa postmodũ fũdata ⁊ cõditoͬi̾s sui nc̃
⁊̃ nom̃ seruãs sedet illa nobilis agrippi¬
na colonia. Et hos ꝗdẽ cũtis galliarum
ĩ colis tã corpoꝵ uirib ꝙͣ armoꝵ ex pe¬
rientia atq oĩ bellica p̃stãtes industria
⁊ fuisse olĩ legimꝰ: ⁊ nc̃ scimꝰ. Ea uͦ tota
natio paulatĩ nec uetuit rhenꝰ in nom̃
germanie lĩguãq cõcessit. ut iã se gal¬

Expanded text:
tenendum, habitasse Belgas Gallos ad sitenendum, habitasse Belgas Gallos ad sinistram Rheni ripam, ubi maxime ad oceanum appropinquat; qui enim dextrum latus accolunt, iam non Galli erant, sed Germani. Incipiens igitur Belgarum regio ab oceano, qui, inter arcton et occasum, Britannie insulam a continenti separat, a tendebat, quibus hodie in fluibus Flandria et Brabantia est atque Hannonia, plurimeque alie, et regionum decus adiacentium, a Marco Agrippa postmodum fundata, et conditoris sui nunc etiam nomen servans, sedet illa nobilis Agrippina Colonia. Et hos quidem cunctis Galliarum incolis tam corporum viribus, quam armorum experientia atque omni bellica prestantes industria et fuisse olim legimus, et nunc scimus. Ea vero tota natio paulatim, nec vetuit Rhenus, in nomen Germanie linguamque concessit, ut iam se Gal
Abbreviated transcription (Latin):
co maii ex apẽniro ort̾ ĩ fũdit᷑. que
mltis ⁊ magnis urbib ĩ signis mł¬
tis clara fluminib ac lacub ꝑ me¬
diũ pado quẽ eridanũ grea uocant
Trãsalpinã uͦ siue ulteriorẽ gallia
cosmnographi ⁊ historici uarie diuise¬
rũt. quã iẽ ꝙ ⁊ apd̾ eos satis obscu¬
ra est ⁊ ut clarior fiat płriũ ĩdiget
uerũ reor attigerĩ. Uniu̾se trãsalpi¬
ne gallie fines ac spatiũ fuisse ĩ lon¬
gũ ab alpib italie ad occeanũ bri¬
tãnicũ pyreneosq mõtes ꝗ gallos
dirimũt ab hispanis ĩ latũ uͦ amni¬
b rheno ac rodano geminoq mari
ĩ qd̾ flumina ipã descendiit. occeano
scilicet ac thirreno. patuisse at̃ in cir¬
cuitu ut suetoniꝰ trãqllus ait adbis
⁊ tricies centena milia passuũ. Ex
õib saue duñsionib eiꝰ ac partibus
unã galliã belgica dictã cõstat. de
cuiꝰ fiuib etsi uariẽt scͥptores . hoc

Expanded text:
co mari ex Apennino ortus infunditur, que co mari ex Apennino ortus infunditur, que multis et magnis urbibus insignis, multis clara fluminibus ac lacubus per medium Pado, quem Eridanum Greci vocant, Transalpinam vero, sive ulteriorem Galliam, cosmographi et historici varie diviserunt, quam rem, quod et apud eos satis obscura est, et, ut clarior fiat, plurium indiget verum reor, attigerim: universe transalpine Gallie fines ac spatium fuisse in longum ab Alpibus Italie ad oceanum Britannicum Pyreneosque montes, qui Gallos dirimunt ab Hispanis, in latum vero amnibus Rheno ac Rhodano geminoque mari, in quod flumina ipsa descendunt, oceano scilicet ac Tyrreno, patuisse autem in circuitu, ut Svetonius Tranquillus ait, ad bis et tricies centena millia passuum. Ex omnibus sane divisionibus eius ac partibus unam Galliam belgicam dictam constat; de cuius finibus etsi varient scriptores, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ris ut ĩ aliis fere oĩb młtũ noue
difficłtatis ⁊ scribenti obiciat ⁊ legẽ¬
ti. s⁊ ein̾gã ut potero. Gallia gͦ oĩs ĩ
pͥmis que ĩgenti telluris spacõ diffu¬
sa magnã europe partẽ occupat bi¬
fariã distĩguit᷑.⁊ noĩa a romanis ĩ¬
posita uł hĩc patet. ꝙ eã partẽ que
ꝓpĩquior rome erat cisalpinam di¬
xerũt ꝙ cis alpes ip̃i ⁊̃ essenit. illã uͦ
q̃ remotior trãs alpinã. q̃ distinctio
⁊ ĩ hispanis obseruata ẽ. ut hãc scili¬
cet ob cãm hec citerior illa at̃ ult̾ior
diceret᷑. Uñ hoꝵ nõiũ auctoes fuisse
illos qui rerũ potirent᷑ facile ꝗdẽ in¬
geniosus lector ĩtelligat. et cisalpi¬
na seu citerior q̃ fuit oli gallia t̾¬
minosq huĩt hĩc apẽninũ ab oc¬
cidente ac meridie. illĩc alpes a sep¬
tẽtrione. Ab oriẽte at̃ sinũ mariᷤ a¬
driatici. fluuiũq ex iguũ rubiconẽ
qui hauo ꝓcul arimino ip̃i adriati¬

Expanded text:
ris, ut in aliis fere omnibus, multum nove ris, ut in aliis fere omnibus, multum nove difficultatis et scribenti obiciat et legenti. Sed emergam, ut potero. Gallia igitur omnis, in primis que ingenti telluris spatio diffusa magnam Europe partem occupat, bifariam distinguitur. Et nomina a Romanis imposita vel hinc patet, quod eam partem, que propinquior Rome erat, cisalpinam dixerunt, quod cis Alpes ipsi etiam essent, illam vero, que remotior, transalpinam; que distinctio et in Hispaniis observata est, ut hanc scilicet ob causam hec citerior, illa autem ulterior diceretur; unde horum nominum auctores fuisse illos, qui rerum potirentur, facile quidem ingeniosus lector intelligat. Et cisalpina seu citerior, que fuit olim Gallia, terminosque habuit hinc Apenninum ab occidente ac meridie, illinc Alpes a septentrione, ab oriente autem sinum maris Adriatici fluviumque exiguum Rubiconem, qui haud procul Arimino ipsi Adriati
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulatũ peterẽt. quatinꝰ tãtis cõpetito¬
rib ille succũberet. ꝓ uidẽsq ĩ posterũ
neꝗd ĩ se liuor poss hostilis illt qͦq suf
ĩ quĩqueniũ ꝓrogari. q̃ quidẽ ⁊ ĩ gallia
⁊ ĩ italia ⁊ ĩ toto orbe magnoꝵ motuũ
cã fuit. his enĩ ad uota fluẽtib iã secu¬
rior ⁊ despexit adu̾sarios. ⁊ legionibus
nouis ꝓ arbitrio cõscͥptis oẽ quãtũlibet
ꝑicłosũ ⁊ graue belli gen̾ꝰ aggressus illa
gessit de ꝗb ip̃e iã hĩc ag̾e aggrediar.
cripturus res Iulii cesaris gestas ĩgalliiᷤᷤ
pͥmũ cẽ mͥ credidi galliarũ sitũ uͥres ge¬
ste erãt describere. Qd a ꝗbꝯdã cõfuse adeo
factũ ẽ ut legẽtis ĩgeniũ a notitia reru
arceat ip̃a descͥptio. Que res eo mͥ facilior
ẽẽ deber qͦ regionũ illarũ distãtissimos
fines fere ões nẽ ex otio ⁊ solo uidendi
noscendiq studio nũc ex negotio cirtui¬
ui. ꝙͣ uis ip̃a nõiũ mutatio ĩ his ter¬

Expanded text:
rent, quatenus tantis competitoribus ille succumberet; providensque in posterum, ne quid in se livor posset hostilis, illud quoque in quinquennium prorogari; que quidem et in Gallia et in Italia et in toto orbe magnorum motuum causa fuit. His enim ad vota fluentibus, iam securior et despexit adversarios, et legionibus novis, pro arbitrio, conscriptis, omne, quantumlibet periculosum, grave belli genus aggressus illa gessit, de quibus ipse iam hinc agere aggrediar. Caput 3 Scripturus res Iulii Cesaris gestas in Galliis, primum esse michi credidi Galliarum situm, ubi res geste erant, describere; quod a quibusdam confuse adeo factum est, ut legentis ingenium a notitia rerum arceat ipsa descriptio. Que res eo michi facilior esse debet, quo regionum illarum distantissimos fines fere omnes, nunc ex otio et solo videndi noscendique studio, nunc ex negotio, circuivi; quamvis ipsa nominum mutatio in his ter
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sparserat. Itaq młtarũ ĩsule cuuta¬
tũ nũtii cesarẽ adeũt ⁊ obsides ⁊ obe¬
dientiã ꝓmittẽtes. hos benigne susci
piens ⁊ sereno ultu ⁊ miti oroẽ ꝓse¬
quit᷑ hortatusq ut ĩ ꝓpoĩto ꝑseuerẽt
domũ remittit. ⁊ cũ eisdem comium
cõsilii magni uirũ. inq oris ilł õĩb
autoi̾tatis ex unie ac spectate. sibi uͦ
fidissimũ ut rebat᷑. Quo mito attie¬
batib uictis regẽ illũ ĩpostierat. per
que urbib britãnicis ꝑsuadere niti

Expanded text:
tum sparserat. Itaque multarum insule civitatum sparserat. Itaque multarum insule civitatum nuntii Cesarem adeunt, et obsides et obedientiam promittentes. Hos benigne piens et sereno vultu et miti oratione prosequitur hortatusque, ut in proposito perseverent, domum remittit, et cum eisdem Comium, consilii magni virum inque oris illis omnibus auctoritatis eximie ac spectate, sibi vero fidissimum, ut rebatur, quo merito Atrebatibus victis regem illum imposuerat; per quem urbibus bri
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ ire iuber. ⁊ cognitis q̃ cogͦsci possẽt
maturũ illi reditũ imperat. Is ad eum
quĩto die rediit. ñ ausus ut dicebat in
traz egredi. neq se fidei barbaroꝵ cre¬
dere.⁊ tm̃ ex teriꝰ uisa renũtians. hec i ta
biles auctões ꝗ cesarẽ ꝑ se ip̃ portus ⁊
nauigatõe ⁊ accessũ ad ĩsulã exploras¬
se co firmẽt. Qb ut credi possit ip̃e ducis
aius facit.⁊ siłis aliis ĩ reb audacia. se¬
teꝵ seu ꝑ aliũ seu ꝑ se cognitis que co¬
gnosci poterãt ip̃e ĩ extremũ gallie
ãgulũ uñ breuior ĩ britãniã ẽ trãsi¬
tus qͦ iã se cũ ex̾citu cõtulerat classẽ
oẽ cõtrahi unperat.⁊ qua ueneto in
bello usus erat ãno alto. ⁊ q̃ amicis
ex regionib int̾i redacta ĩgẽtẽ na¬
uiũ numerũ expleu̾at. Et iã famaro¬
manoꝵ a g̾manis trãsuiat adbri¬
cãnos. ⁊ p̃sens ĩsuꝑ apparatꝰ late me¬

Expanded text:
nitum, ire iubet et cognitis, que cognosci possent, nitum, ire iubet et cognitis, que cognosci possent, maturum illi reditum imperat. Is ad eum quinto die rediit, non ausus, ut dicebat, in terram egredi neque se fidei barbarorum credere, et tantum exterius visa renuntians. Hec ita cbiles auctores, qui Cesarem per seipsum portus et navigationem et accessum ad insulam explorasse confirment, quod ut credi possit, ipse ducis nimus facit et similis aliis in rebus audacia. Ceterum seu per alium seu per se cognitis, que cognosci poterant, ipse in extremum Gallie angulum, unde brevior in Britanniam est transitus, quo iam se cum exercitu contulerat, classem omnem contrahi imperat, et qua veneto in bello usus erat anno altero, et que amicis ex regionibus interim redacta ingentem navium numerum expleverat. Et iam fama Romanorum a Germanis transierat ad Britannos, et presens insuper apparatus late me
Abbreviated transcription (Latin):
geret. Cesar at̃ quã ob cãm nescio s opinor
tãtu urii nil sine cta rõe uoluisse cõtentꝰ¬
ĩ p̃sens aduẽtu suo uibios obsidione
liberasse. ac re ip̃a ostendisse gͥmanis
rheni trãsitu romanos neq meti neq
difficłtate ꝓhiberi qͦminꝰ ⁊ amicis opẽ
ferãt ⁊ hostib ultionẽ ñ nͥ decẽ octo di¬
eb actis ĩ g̾niania rediit ĩ gallias. põ¬
scebat simł ducis aĩus.⁊ attritu uelut
Caurũ splendidior fiebat. qͦ ue plus dif¬
ficłtatũ eo ⁊ plus spei erat. In õĩb ꝗdem
bellis q̃ ꝑ eũ ĩgalliis ad id tp̃s gesta erãt
missa hostib auxilia abritãnis agno¬
uerat. It indignãs ad eos ire disposuit.
et ꝙͣuis extremũ iã tp̃s eẽt estatis que
illis ĩ regionibꝰ ꝑꝑ uicunã septẽtͥonis
ẽ breuior nequid tũ otiosi tpr̃is ag̾e̾t
quib loca illa nõdũ plene nota erant
adibãt fieri poss. Gaiũ uolusenũ unacũ
lõga naui eo quid ag̾e illũ uelit ad mo¬

Expanded text:
ob causam nescio, sed opinor tantum virum nil sine certa ratione voluisse, contentin presens adventu suo Ubios obsidione liberasse, ac reipsa ostendisse Germanis, Rheni transitu Romanos neque metu neque difficultate prohiberi, quominus et amicis opem ferant et hostibus ultionem. Nonnisi decem et octo diebus actis in Germania, rediit in Gallias, ponscebat simul ducis animus et, attritu velut aurum, splendidior fiebat, quove plus difficultatum, eo plus spei erat. In omnibus quidem bellis, que per eum in Galliis ad id tempus gesta erant, missa hostibus auxilia a Britannis agnoverat. Id indignans ad eos ire disposuit et, quamvis extremum iam tempus esset estatis, que illis in regionibus propter viciniam septentrionis est brevior, ne quid tamen otiosi temporis ageret, quibus loca illa nondum plene nota erant,adibant, fieri posset, Gaium Volusenum una cum longa navi eo, quid agere illum velit, admo
Abbreviated transcription (Latin):
aditũ tentauersit. Is conat̾ tñ frustra
fuit. romanis oĩ tp̃re ac loco ad resistẽ¬
tiã paratis. hac necessitate ad iter a¬
liud qd̾ int̾ cõsilia pͥma damnauerãt
redire cõpulsi sũt. qd qm̃ sequanis no
um cõfuguĩt. ut ꝑ illũ qd ꝑ se neq̃unt
asseqͣnt᷑. is edui pollens iuir magͣnimꝰ
⁊ utriq gẽti a mic̾ erat.⁊ crescẽdi cupi¬
dine ĩflãmatus ⁊ mediocrib insuetꝰ
curis mltarũ gentiũ grãm studro q̃¬
rebat. Cupide gͦ se ꝓ heluetiis apd̾ se¬
quanos int̾ponẽs trãsitũ ĩpetrat ultͦ
citͦq datis obsidib. iñ ne trãsire ꝓhibe¬
ant hĩc ne noceãt traseũdo. ¶hec cũ
cesari ĩnotussẽt u̾itus hostiũ trãsitu
młta grauia sotiis illaturũ neq sat pau¬
citati sue fidẽs neq qd ĩtencebat ꝑ ĩter¬
nũtios fieri posse speras. cõsiliũ capit ex
tpr̃e. dũq heluetii in cõsiliis tp̃s trahũt

Expanded text:
aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter aliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolum confugiunt, ut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis illaturum, neque sat paucitati sue fidens, neque, quod intendebat, per internuntios fieri posse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uissis legatis idib aprił ad se redire.
medio tpr̃e suoꝵ parit̾ ⁊ ĩcolarũ fretus
oꝑa ab ip̃o lacu ad mõtẽ uirã quẽ p̃di¬
xunꝰ decẽ nouẽ milia passuũ murum
altitudinis pedũ sedecĩ fossãq ꝑfecit. p̃¬
sidiis armatoꝵ oportune dispositis. ca¬
stellisq ⁊ ꝓpugnałis suꝑĩpositis. opꝰ
mirũ uix credibile nͥ a cesare factũ eẽt¬
⁊ a claris auctõib scͥptũ mãdatũq me¬
morie. qui reb ip̃is ĩt̾fuere. magnũ tñ
nichilominꝰ aĩose s ĩcaute gẽtis ĩdiciũ.
ꝓ inde legatis redeũtib ao p̃fixũ diẽ ne¬
gat aliꝗd de his q̃ peterẽt se facturu ce¬
sar. neq sibi romano more licitũ dicit ꝑ
amicoꝵ fines arinatis extitibuiã dare.
Illi respõsione ħita se delusos uͥ ĩtellex̾ũt
mesti ⁊ irati ꝑ uada fluminis alia atq
alia uͥ ꝓfunditas muior eẽt nẽ pedib
nũc iũctis nauigiis/ ⁊ sepe ꝑ tenebras

Expanded text:
Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem novem millia passuum murum altitudinis pedum sedecim fossamque perfecit, presidiis armatorum opportune dispositis, castellisque et propugnaculis superimpositis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesare factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, magnum tamen nichilominus animose, sed incaute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
uetioꝵ apparitꝰ. ⁊ dies ad rodar tran¬
sitũ publico p̃fix̾ edicto. Itq Iuliũ ce¬
sarqut ad rẽ redeã celerare cõpulit.
reputatẽ qͣnti discriminis eẽt qͣntu¬
lacũq cũ tatio. atq id p̃cipue recolẽtẽ
quałi gens catẽ qͦndã .L. Cassio cõsule
ob trũcato romanũ fudiss ex̾citum mi
ad ꝑicłi locũ uẽĩt. statĩq ꝓuĩcie quãto
maximũ pati poss militũ numersĩ ĩ¬
perauit. ¶ Cognito cesaris aduentu
heluetioꝵ legatio ex pͥmorib gentis
illico eũ adit. orãt iter ꝑ ꝓuĩciam ro¬
manã. iterq sibi nlłm aliut ẽẽ testãt᷑.
seq sine cuiꝰꝙͣ damno siue iniuria trñ
situros spondẽt. Cesar etsi male m̾itis
plac̾e̾ nollet ⁊ pollicitis nlła fidẽ hiẽt.
atq iõ iã respõsi certꝰ eẽt ne tñ ex̾citum
itin̾e fatigatũ seq tũ maxͦ cõꝗiẽdi mi¬
litib occupatũ repẽtina hostiũ turba¬
ret ĩcursio deliberandi spatiũ poposcit.

Expanded text:
 apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eadem, quondam Lucio Cassio consule obtruncato, romanum fudisset exercitum misad periculi locum venit, statimque provincie, quanto maximum pati posset, militum numerum imperavit. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter per provinciam romanam, iterque sibi nullum aliud esse testantur, seque sine cuiusquamale meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit.
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum ipe solus excluso collega ppłi gra¬
tiã cõsecutꝰ sperãsq nil sibi negatu iri
tencauit extra ordinẽ egiptũ ꝓuĩciam
adipisci. ꝙ alexãdrini regẽ suũ solio de¬
iecissẽt. s ab opcimatib ĩpeditꝰ ut quo
poterat modo se de illis iũdicuret: in il¬
loꝵ cõtẽptũ Gaii marii noui hoĩs trophea
de iugurtha scilicet ⁊ cimbris ac theuto¬
nis q̃ silla hostili suꝑbia eu̾terat repara¬
uit. Ideq dũ questionẽ de sicariis exerte¬
ret eos qui ꝓscͥptione sillana relatis ca¬
pitib ciuiũ romanoꝵ ex erario pecuru¬
no fantasmate/ aut oino eutulatoꝵ fallaciũculis io¬

Expanded text:
omnium ipse solus, excluso collega, populi graomnium ipse solus, excluso collega, populi gratiam consecutus, speransque nil sibi negatum iri tentavit extra ordinem Egyptum provinciam adipisci, quod Alexandrini regem suum solio deiecissent, sed ab optimatibus impeditus, ut, quo poterat modo, se de illis vindicaret, in illorum contemptum Gaii Marii, novi hominis, trophea de Iugurtha scilicet et Cimbris ac Theutonis, que Sulla hostili superbia everterat, reparavit. Idemque dum questionem de sicariis exerceret, eos, qui proscriptione sullana, relatis capitibus civium romanorum, ex erario pecuet nocturno phantasmate, aut omnino circulatorum fallaciunculis i