comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
side orucis ascendere disposuisse: rogauit ut aliquã
sbipatẽ deillo ligno uenerabili rediens ad ferct
bedere sedicens quia ꝓhoc donante dnosalutẽ pos¬
se consequi fecit ille ut rogatus ẽ & reuersus ao
ues peram sedentibusum admensã fratrib obtulit ei
aliquid deu&eri musco quo sup ficies lignierat obsita
Quicũ sedens ad mensam non haber& admanũ ubioblatũ
sibi munus reponere : misithoc insinũ sibi: &idum
ie cubitum oblitus hoc alicubi deponere: Dermist
suo insinu ꝑmanere.⁊ At medio noctis tempore cũ euigi¬
lar& sensit nescio quidfrigidi suo lateri adiacere
demergo osuald mox ubi regnũ suscepit. desiderans todin
ciuprȩ esse coepit gentẽ. fidei xpĩanę griaticbui: Cuius
experimenta ꝑmaxima in expugnandis barbaris iam
ceperat: misit ad maiores natu scoctorũ. Int̃quos exi¬
lans ipsebaptis matis sacramenta cumhis quisecũ erant

Expanded text:
sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet ad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, dem ergo Osuald, mox ubi regnum suscepit, desiderans totam cui praeesse coepit gentem fidei Christianae gratia imbui, cujus experimenta permaxima in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant
Abbreviated transcription (Latin):
ien facri ie fit agustal densis ecclesiae q̃ n longe ab est V
adinientes omni anno pridie quã postec idem sex
osial& occutis es eugilias prosalute animȩ eiusfa¬
uct plurimo quepsil morũ laude caelebrata
uistimĩ proeo manesacre oblationis oserra:
qucia cros cente bona consueudine nuperibidẽ
quanullĩ ut conperimus fidei xiune signu
nula erclesico mullũ altare in tota berniciorũ
gente eiutumẽ prius qua hoc sacre crucis uexil¬
lume nouuis militiae ductor dictante fidei deuo¬
tione: contahostm inma nissimũ pugna curus
stuue ratinta iabre t unum epluribus quȩ adhano
iudec patrata fupt uustutis miraculum enargaanare
ne bothelm quinunc usq supẽ ante palicos annor
dumincantuis foste noctu inglacie incederaino
pene conruit: brachiũ contriuit aegiedussi mec
Actura isius cõepit molestia fatigar ltaust ne
aolior quidem adducere ipsũ brachiũ ulla tenus
bolort ancente uale &: Quicũde quccdante
u ie audire unum defratribus adocu eil dem

Expanded text:
 fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente bona consuetudine, nuper ibidemquia nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem patrata sunt, virtutis miraculum enarrare. Qune Bothelm, qui nunc usque superest, ante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
cansto rgnue in fulas sostitus est : sacra menois
celests quubus initiatus erat anathematizando prodidit.
acse pricis ido latriȩ sordibus polluendum ꝑdendum que
rostituit Nec mora uterque rexbrextonũ caeadualla
tenmerarie obsedisse erumpenis subito cumsius
omnibus. inparatũ cum toto exercitu deluit: demn
sumarno integro prouintias nordan hrmbrorũ
monut rex uictor possider& sed quasi trrannus
acuens disꝑder& ac tragica cȩde dilaceraree
ddaminauit: in faustus ille arinus &omnibus bonis
xpiuis us que hodie pman& tam propt a postasi com
eouro anglorũ quase fidei sacramentis xuerant
uinde cunctis placuit regum tempora conputantibus
u ablata demedio regum ꝑfidorũ memoria idem
arnus secuentis regis idest osucddi uirido ulecti
regno adiemaneun ÷ quo post occisonẽ fratris can¬
frun scꝑ ueruente cumparuo exercitu secifice xpi
munito infandus bretonũ dux cumin mensis iuis

Expanded text:
ni regni insulas sortitus est, sacramenta regni caelestis quibus initiatus erat, anathematizando prodidit  Al., perdidit, ac se priscis idolatriae sordibus polluendum perdendumque restituit. Nec mora, utrumque rex Brittonum Ceadualla temerarie obsedisset, erumpens subito cum suis omnibus imparatum cum suo exercitu delevit. Dein cum anno integro provincias Nordanhymbrorum non ut rex victor possideret sed quasi tyrannus saeviens disperderet, ac tragica caede dilaceraret, damnavit. Infaustus ille annus et omnibus bonis exosus usque hodie permanet, tam propter apostasiam regum Anglorum qua se fidei sacramentis exuerant,ci regis tyrannidem. Unde cunctis placuit regum tempora computantibus, ut ablata de medio regum perfidorum memoria, idem annus sequentis regis, id est, Osualdi, viri Deo dilecti, regno adsignaretur: quo, post occisionem fratris Eanfridi, superveniente cum parvo exercitu, sed fide Christi munito, infandus Brittonum dux cum immensis illis
Abbreviated transcription (Latin):
mins ac ꝑhox curtc̃ illius prȩatus paulinus muita¬
uone honoru antestitis &eadbaldi regis suscepit actenuit
us quedum & ipse suo tempore ad caelestia regna cum
gloriosi fructu laboris ascendit : Inqua ecclesia mori¬
ens pallium quoque quodaromano papa accepe¬
sa reliquidd.: Reliquerat autem in ecclesia sua ebu¬
ra iacobum diaconũ uirum utique ecclesi asticũ
sem̃ quimulto exhinc tempore in ecdesia manens
magnas antiquo hosti p̃das docendo & baptiz an¬
do erpuit: Cuius nomine uicus in quo maxime so¬
lebat habitare : cataracta usque hodiae cognomi¬
natur: quiqm̃ cantandi mecdesia erat peritissim
secuperata postmodum pace in prouintia Ecres¬
aeite numero fidelium &iã magister ecclesi¬
stiee cantionis iuxta romanorur siue cantua¬
riorum multis coepit existere. & ipse senex ac
plerius dierũ uxta scripturtespatrũuiã secutus ẽ¬

Expanded text:
maris: ac per hoc curam illius praefatus Paulinus, invitamaris: ac per hoc curam illius praefatus Paulinus, invitatione Honorii antistitis et Eadbaldi regis suscepit ac tenuit, usquedum et ipse suo tempore ad caelestia regna cum gloriosi fructu laboris ascendit. In qua Ecclesia moriens, pallium quoque, quod a Romano papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in Ecclesia sua Eburacensi Jacobum diaconum, virum utique ecclesiasticum et sanctum, qui multo exhinc tempore in Ecclesia manens, magnas antiquo hosti praedas, docendo et baptizando eripuit: cujus nomine vicus in quo maxime solebat habitare, juxta Cataractam, usque hodie cognominatur. Qui quoniam cantandi in ecclesia erat peritissimus, recuperata postmodum pace in provincia, et crescente numero fidelium, etiam magister ecclesiasticae cantionis juxta morem Romanorum seu Cantuariorum multis coepit existere: et ipse senex ac plenus dierum, juxta Scripturas, Patrum viam secutus e
Abbreviated transcription (Latin):
successor eius osuald ꝑfecit ut supra doc iumus
positum est in posticũ scĩ papȩ gregoru acuus
p̃se discipus uerbum uitae suscipenus etiurla
iaque rebus nordan hrmbrorũ huiis asticulo
cladiscumnil alic ubi presidu nis infuga essaus¬
derelur Paulinus adsumta secum regina a ecul
berge quĩ pridem adduxeret. Redit caritũ
postea mater meu eadbaldi ec osual diregi
erat amicus illius ibi que ambo infantia de funct
uiuxhonorem uel regis pueris uel in nocentibus
pi congruũ. in eccdesia sepulti sunt: Attu lit secũ etiã
uasa pretidisa aeduini regis polura: in quibus &crucẽ
magnã auream &calicẽ aureum consecratum
adminis teriũ altaris quȩ actenus in ecdesia cantiae
conseruata monstrantur : Quo intempore hrofen¬
sis ecdesia pastorẽ minime habebat : eo quo droma¬
us pstiillius adhonoriũ papam aiusto archiepiser
legatarius misus. ab sostus fuerat fluctibus italici

Expanded text:
successor ejus Osualdus perfecit, ut supra docuimus, successor ejus Osualdus perfecit, ut supra docuimus, positum est in porticu sancti papae Gregorii, a cujus ipse discipulus verbum vitae susceperat. Turbatis itaque rebus Nordanhymbrorum hujus articulo cladis, cum nil alicubi praesidii nisi in fuga esse videretur, Paulinus adsumberge quam pridem adduxerat, rediit Cantiam postea mater metu Eadbaldi et Osualdi regum, erat amicus illius, ibique ambo in infantia defuncti, et juxta honorem vel regiis pueris, vel innocentibus Christi congruum, in ecclesia sepulti sunt. Attulit quoque secum vasa pretiosa Aeduini regis perplura, in quibus et crucem magnam auream, et calicem aureum consecratum ad ministerium altaris, quae hactenus in ecclesia Cantiae conservata monstrantur. Quo in tempore, Hrofensis Ecclesia pastorem minime habebat, eo quod Romanus praesul illius ad Honorium papam a Justo archiepiscopo legatarius missus, absorptus fuerat fluctibus Italici
Abbreviated transcription (Latin):
dbeo postmo dum regnante osualdo. contrafidem
iuris iurandi ꝑemptus est: quotem pose maxima
est facta strages in ecclesia uelgente nordan hr̃m¬
brorũ maxime quod unus exducibus aquibus acta ẽ
paganus. alter qui ab arburus erat pagano saeuior.
iquidem penda cum omni merciorũ gente.
idolis deditus. & xpĩani eraat nominis ignarus:
rus utne seru quidem muliebri uel mncese par¬
uillorum p arcer& &ati quinuni uersoes atro¬
citate ferina mosti ꝑtormenta conurader de
multo tempore totas eorum prouustai de¬
baiando puagatus: Actoturn gerus ctalse
brstanie finibus era surũ seeriẽ deliberaris. sed
Aiquid in pendebat honorise quip pe curiuscus
hodie moris sit brertonũ fide mcele qalic iioe
Angiorum pronihil habese neque ialiciuo eis
magis comunicare quã paganis ia ellatumie ut̃
capui aeduni regis aeburaci: mlatst⁊ posts
inecdesiambeati a postolip eeri quã ipse ciorepu

Expanded text:
et ab eo postmodum regnante Osualdo, contra fidem et ab eo postmodum regnante Osualdo, contra fidem jurisjurandi peremptus est. Quo tempore maxima est facta strages in Ecclesia. vel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex ducibus a quibus acta est, paganus, alter quia barbarus erat pagano saevior. Siquidem Penda cum omni Merciorum gente idolis deditus, et Christiani erat nominis ignarus: rus, ut ne sexui quidem miliebri, vel innocuae parvulorum parceret aetati, quin universos atrocitate ferina morti per tormenta contraderet, multo tempore totas eorum provincias debacchando pervagatus, ac totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed aliquid impendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brittonum, fidem religionemque Anglorum pro nihilo habere, neque in aliquo eis magis communicare quam paganis. Adlatum est autem caput Aeduini regis Eburacum, et inlatum postea in ecclesiam beati apostoli Petri, quam ipse coepit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bustas apuduos eorũ cinert: icitdoitun naquis do
sne peccato homine eusttre ex propria uoluntẽ¬
& non ex gratiadi : & primũ quidem blas phemiae stulti¬
loquium est: dicere esse hominẽ sine peccato quodom¬
nino non potest rusiunus mediator dĩ & hominũ ho¬
mo iħs xps quisine peccato ẽ conceptus. & passus: nã
c&eri homines cum peccatꝰ originali nascentes: testimo¬
nium puaricationis adae &i cc̃sine actuadi peccato ex¬
istentes postare noscuntur secundum proph&cm
dcentẽ . ⁊ Ecce in iquitatibus conceptus sum : & c&era¬
simul & bretonũ gloriosissime p̃ess&. ȩquibus sex
nã ipse ut diximus xpĩ regnomilitauit: Rebella¬
uit aduersus eum caeduulla rexbrȩctonũ. auxiliũ
pbente illi penda uiro strenuissimo deregio genere
merciorum. qui &ipsõ eotempore gentis eiusdem
uel disꝑsus exercitus: in quo &iã bello ante illũ unus
filius eius osfrio iuuenis bellico suscecidit: alter
eadsrid necessitate cogente adpenda regẽ transfugit

Expanded text:
apud vos eorum cineres suscitentur. Nam quis non sine peccato hominem existere ex propria voluntt non ex gratia Dei? Et primum quidem blasphemiae stultiloquium est, dicere esse hominem sine peccato; quod omnino non potest, nisi unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus qui sine peccato est conceptus et partus. Nam caeteri homines cum peccato originali nascentes testimonium praevaricationis Adae, etiam sine actuali peccato existentes, portare noscuntur, secundum Prophetam dicentem: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum esimul et Brittonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brittonum, auxilium praebente illi Penda viro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse eo tempore, gentis ejusdem vel dispersus est exercitus. In quo etiam bello, ante illum unus filius ejus Osfrid juvenis bellicosus cecidit, alter Eadfrid necessitate cogente ad Pendam regem transfugit,
Abbreviated transcription (Latin):
am utidem epis ceddo locũ monasterio construendi
aboidil ualdo rege accipiens orationibus & ieiunus
dnõ consecra uerat & de obitu ipsius.
un ut prouintia merciorũ occiso rege penda fidemxpĩ
susciperit &osuiu proadepta uictoria posses siones
& tritoriadõ ad construenda monasteriadederit.

Expanded text:
 Ut idem episcopus Cedd locum monasterii construendi ab Oidilvaldo rege accipiens, orationibus ac jejuniis Domino consecraverit; et de obitu ipsius. Ut provincia Merciorum, occiso rege Penda, fidem Christi susceperit: et Osuiu, pro adepta victoria, possessiones et territoria ad construenda monasteria dederit.
Abbreviated transcription (Latin):
responsa adeaque postiulata suertint siluerant qui
cussusemaner& repperimus quos dano pro¬
cuntie urae contra orthodoram fide mas ouunr
onueerheresim renouare conatealigus chanutu
quo epistle prancipio manifeste dedaritir ei us¬

Expanded text:
responsa ad ea quae postulata fuerant . . . responsa ad ea quae postulata fuerant . . . cussa remaneret, reperimus quosdam provinciae vestrae contra orthodoxam fidem, novam ex veteri haeresim renovare conantes, Pascha nostrum » Quo epistolae principio manifeste declaratur, et nup
Abbreviated transcription (Latin):
isit idem papa honorius litteras &ic̃genti scottorũ
quos in obseruatione scĩ paschae errasse comperat
ux̃ quod supra docuimus sollester exhostans: ne paucitatẽ
suum in extremis t̾rȩ finibus constitutã sapientiorẽ
antiquis siue mo dernis quȩ ꝑorbem erant xpĩ ecdesus
aestimarent. Neuẽ contra paschales conpatos &de¬
crelic synodaliũ totius orbis pontificũ. aliud pascha
honoriseuerino succes sit cum adhuc ess& electus
in pontificatum : proeodem errore corigendo litte¬
ras eis magna auctoritate atque eruditione plenas
probatum ẽ opost& inquiri : Nec non & propelagiana
heres quã apud cos reuiuiscere didicerat cauenda ac
sepellenda. in eadem illos aepistula ad monere curauit
Cuius epistolȩ principium est..
doctoribus seu abbatibus scottis : hilarus archipres¬
biter & scruans locũscaẽ sedis a postolicac sohannes
diconus & indi nomine eleccus: Ite auosouiras erioic¬
dus tuseuans locum scae sȩclis apostolicaci catobues¬

Expanded text:
is pontifex litteras etiam genti Scottorum, quos in observatione sancti Paschae errare  Al., errasse compererat, juxta quod supra docuimus: sollerter exhortans, ne paucitatem suam in extremis terrae finibus constitutam, sapientiorem antiquis sive modernis quae per orbem erant Christi Ecclesiis aestimarent; neve contra Paschales computos, et decreta synodalium totius orbis pontificum, aliud Pascha Honorii Severino successit, cum adhuc esset electus in pontificatum, pro eodem errore corrigendo litteras eis magna auctoritate atque eruditione plenas probatum est, oportet inquiri. Necnon et pro Pelagiana haeresi, quam apud eos reviviscere didicerat, cavenda ac repellenda, in eadem illos epistola admonere curavit; cujus epistolae principium hoc est: « doctoribus seu abbatibus Scottis, Hilarus archipresbyter, et servans locum sanctae sedis apostolicae, Johannes diaconus, et in Dei nomine electus: item Johannes primicerius, et servans locum sanctae sedis apostolicae, et Johan
Abbreviated transcription (Latin):
inglorũ monasterus constructis: multi debrittania
uarum monasteria adire solebant: sed& filias suces
usdem erudiendas. acsponso caelesti copulundas mitte¬
nt : maxime inbrige & incale &in andi lego monas¬
ceris : Inter quas erat sae thrro filia uxoris annȩ regis
orientaliũ anglorũ. cuius supta rieminmnus de filunati

Expanded text:
Anglorum monasteriis constructis, multi de Brittania Anglorum monasteriis constructis, multi de Brittania liarum monasteria adire solebant; sed et filias suas eisdem erudiendas, ac sponso caelesti copulandas mittebant; maxime in Brige et in Cale, et in Andilegum monasterio: inter quas erat Saethryd, filia uxoris Annae regis Orientalium Anglorum, cujus supra meminimus, et fili
Abbreviated transcription (Latin):
lega tano ingalli adaglber dũ sumissa illusis¬
factione depcins . adepis copatũ suae gentis rolis
rdur astrictus. Nem̃ obnixe pecenti nilferre
auxilii misit prose illo prȩsbiterũ leutherui nepo¬
tem scũ. qui eis uell& ordinar&ur ep̃s dicens quod
psee eũ dignũ ene episcopatu iudicar& : quo hono¬
rifice apopulo ecrege suscepto rogauerunt theo¬
urũ tunc archi S dor uuernensis ecclesiae ipsu sibi
intefitẽ consecrari qui consecratus in ipsciuitate
one solus sedulo moderamine gessitSVIII
gubernacula reliquid: quȩ ille sus cepte xxiuii annis
tudiquot mensibus nobilissime tenuit: hic primus
reqũ anglorũ in toto regnosuo idola relinqui acdes
bosuit: cuius filiac earcongotȩ ut condigna parenti
soboles magnarũ fuit uirgo uistutũ: seruiens dõ¬
nmonasterio qđ in regione francorũ constructũ ẽ
abbatissa nobilissima uocabulo fara in loco quidicitꝰ
pborige : Nueo tempora nec dũ multis in regione

Expanded text:
legatarios in Galliam ad Agilberctum, summissa illum satisfactione deprecans ad episcopatum suae gentis rediretur adstrictus: ne tamen obnixe petenti nil ferret auxilii, misit pro se illo presbyterum Leutherium, nepotem suum, qui ei, si vellet, ordinaretur episcopus; dicens quod ipse eum dignum esse episcopatu judicaret. Quo honorifice a populo et a rege suscepto, rogaverunt Theodorum, tunc archiepiscopum Doruvernensis Ecclesiae, ipsum sibi antistitem consecrari: qui consecratus in ipsa civitatone, solus sedulo moderamine gessit gubernacula reliquit: quae ille suscepta viginti quatuor annis et aliquot mensibus nobilissime tenuit. Hic primus regum Anglorum in toto regno suo idola relinqui ac desposuit. Cujus filia Earcongota, ut condigna parenti soboles, magnarum fuit virgo virtutum, serviens monasterio quod in regione Francorum constructum est ab abbatissa nobilissima, vocabulo Fara, in loco qui dicitur In Brige. Nam eo tempore necdum multis in regione
Abbreviated transcription (Latin):
catiore querete sub ingresn etclenas plpilideput
reuore tee bstinere: Nechaec dicentes culpã deputa¬
mus eẽ coniugiu sedquia iosalicitao amido doningn
sine uolumnate carnis fieri non pocest Asacrulo cuirgro¬
niabslunen dume quia uoluptas ipsaeteri sneculpa

Expanded text:
cationem quaerere, et ab ingressu ecclesiae paululum reverenter abstinere. Nec haec dicentes deputamus culpam esse conjugium. Sed quia ipsa licita commistio conjugum sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu abstinendum est, quia voluptas ipsa esse sine culpa
Abbreviated transcription (Latin):
lieie quaqua menim in sacris elo quiis inuentur qđ haui
capitulo contrie dicere uideatur
nperlo ono aigustimi usq ad ouo congene rationem
fideles debcant cum propin quis sibi coniugio cogulier
an ouereus dognatis siliceat copulaerierongna
.cioonsio ꝗtegoriu quedam trena leu ntomaina rerul¬
uca pittit ut siue stat ei soror seu sil oirumt filict uso

Expanded text:
uiis invenitur quod huic capitulo contradicere videatur. V. Interrogatio Augustini. Usque ad quotam generationem fideles debeant cum propinquis sibi conjugio copulari? et novercis et cognatis si liceat copulari conjugio? Respondit Gregorius. Quaedam terrena lex in Romana republica permittit, ut sive frater et soror, seu
Abbreviated transcription (Latin):
eo s coepit orando periculũ infirmus abigere qđ firma
fostium manus multũ laborandonequi uerat : Nec mora
uentus quia meridi eflans urbuncendia sparserat contra
merediem reflexus primo uimsui furoris alessone locorũ¬

Expanded text:
episcopus, coepit orando periculum infirmus abigere, quod firma episcopus, coepit orando periculum infirmus abigere, quod firma fortium manus multum laborando nequiverat. Nec mora, ventus qui a meridie flans, urbi  Al., ubi incendia sparserat, contra meridiem reflexus, primo vim sua furoris a laesione locoru
Abbreviated transcription (Latin):
fice romane & apostolicȩ sedis benefatio. qui post deus dedit
autem mellitus corporis quidem infirmitate idest podar
grauatus : sed mentis gressibus sanis a lacrit terrena quȩ qu
transiliens atq ad caelestia semꝑ amanda p&enda & que¬
renda ꝑ uolans: erat carnis origine nobilis: sed culmine
mentis nobilior : Denique ut unũ uistutis eius unde c&en
intellegi possint testimoniũ referã : tẽpore quodam ci
brescentibus coepit flammis consumi: Quibus cũ nullo
aquarũ in iectu poss& aliquis obsistere. Iamq ciuitas
ess& pars uastata nonminima atq ad epis copiũ furens se
flamma dilatar& : confidens ep s̃ in diuinũ ubi humanu
de erat auxiliũ iussit se obuiã seuientib Ehuc illuc que
uolantibus igniũ globis efferri: Erat autem eo loci ubi
flam marũ imp&as maxime in cumbebat mastrrudio
beatorũ niͣI coronatorum: ibi platus obsequentiũ manib

Expanded text:
fice Romanae et apostolicae sedis Bonifacio, qui post Deusdedit fice Romanae et apostolicae sedis Bonifacio, qui post Deusdedit autem Mellitus corporis quidem infirmitate, id est podagra, gravatus, sed mentis gressibus sanis  Al., sanus, alacriter terrena quaeque transiliens, atque ad caelestia semper amanda, petenda et quaerenda pervolans. Erat carnis origine nobilis, sed culmine mentis nobilior. Denique ut unum virtutis ejus, unde caetera intelligi possint, testimonium referam; tempore quodam civbrescentibus coepit flammis consumi: quibus cum nullo aquarum injectu posset aliquis obsistere, jamque civitatis esset pars vastata non minima, atque ad episcopium furens se flamma dilataret, confidens episcopus in divinum, ubi humanum deerat, auxilium, jussit se obviam saevientibus, et huc illucque volantibus ignium globis efferri. Erat autem eo loci ubi flammarum impetus maxime incumbebat, martyrium beatorum quatuor Coronatorum. Ibi perlatus obsequentum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes: Noneni tanta erat ei quanta patrupsius regrũ potes¬
tas Vt eium nolentibus accontra dicentibus paganis
antestitẽ suȩ poss& ecdesiae reddere : uerũ tam̃ ipse cũ
suagente ex quo ad dnm̃ conuersus ẽddiuinis se studuit
mancipare p̃ceptis : Deniq &in monasterio beatissimi
a postolorum principis ecdesicc̃ scaẽ di gen& ricis fecit
quã consecrauit archi ep̃s mellitus:¬
Nocenim segnante rege: beatus archi ep̃s laurentius regnũ
caeleste conscendit atq inecdi & monisterio sel apose oluosto
uixta prodes cessorẽ suum agustinum sepultus c̃. die quasto
nonarũ februacrium : Post quem mellitus quierat lundo¬
nȩ eps sedem doruuuernensis ecclenae testius abagutqr
sus cepit: Iustus autẽ adhuc suꝑstes hrofensem regebat
ecclesia : quicũ magna ecclesia anglorũ cura aclabogr
gubernarent: susceperunt scribta ex hostatoria a ponti¬

Expanded text:
tes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestes. Non enim tanta erat ei, quanta patri ipsius regni potestas, ut etiam nolentibus ac contradicentibus paganis antistitem suae posset Ecclesiae reddere. Verumtamen ipse cum sua gente, ex quo ad Dominum conversus est, divinis se studuit mancipare praeceptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolorum principis, ecclesiam sanctae Dei genitricis fecit, quam consecravit archiepiscopus MellitusHoc enim regnante rege DCXIX beatus archiepiscopus Laurentius regnum caeleste conscendit, atque in ecclesia et monasterio sancti apostoli Petri juxta praedecessorem suum Augustinum sepultus est die quarto Nonarum Februariarum: post quem  Al., postquam Mellitus, qui erat Lundoniae episcopus, sedem Doruvernensis Ecclesiae tertius ab Augustino suscepit: Justus autem adhuc superstes Hrofensem regebat Ecclesiam, qui cum magna Ecclesiam Anglorum cura ac labore gubernarent, susceperunt scripta exhortatoria a ponti
Abbreviated transcription (Latin):
dioluporum positas fugiens ipse de mitter&: An meiinquið¬
oblitus es exempli quiproparuulas xpĩ quos mihi in indi¬
cium suae dilectionis cõmendauerat. uincula. uerbera car¬
ceres ad flictiones ipsũ pos tremo mostem mostẽ autẽ crucis
ab infidelibus &inimicis xpĩ. ipse cũ xpõ coronandus ꝑtuli
his beati p&ri flagellis simul & exhostationibus animatus
famulus xpĩ laurentius mox mane facto uenit adregẽ :
ostendit: Quimultum miratus & inquirens quistanto
uiro tales ausus ess& plagas inflgere: ut audiuit quia suae
causa salutis eps ab a postolo xpĩ tantaess& tormenta pligasq
ppessus extimuit multũ atq anathe matizato omni
ido latriae cultu. abdicato conubio ñ legitimo suscepit
fidem xpĩ. &b aptizatus. ecclesiae reb: quantũ ualuit in om¬
nibus consulere acfauere curauit.: misit &iã galliam
e reuocauit mellitũ aciustum: eosq: ad suas ecdesias libe
noluerunt. ido latriis magis pontisicibus seruire gauden¬

Expanded text:
dio luporum positas fugiens ipse dimitteret. « An mei, inquioblitus es exempli, qui pro parvulis Christi, quos mihi in indicium suae dilectionis commendaverat, vincula, verbera, carceres, adflictiones, ipsam postremo mortem, mortem autem crucis, ab infidelibus et inimicis Christi ipse cum Christo coronandus pertuli? » His beati Petri flagellis simul et exhortationibus animatus famulus Christi Laurentius, mox mane facto venit ad regem, ostendit. Qui multum miratus, et inquirens quis tanto viro tales ausus esset plagas infligere: ut audivit quia suae causa salutis episcopus ab apostolo Christi tanta esset tormenta plagasque perpessus, extimuit multum; atque anathematizato omni idolatriae cultu, abdicato connubio non legitimo, suscepit fidem Christi, et baptizatus, Ecclesiae rebus quantum valuit, in omnibus consulere ac favere curavit. Misit etiam Galliam, et revocavit Mellitum ac Justum, eosque ad suas Ecclesias liber recipere noluerunt, idolatris magis pontificibus servire gauden
Abbreviated transcription (Latin):
ceder& ad latus ẽ quidam degenere anglorũ. oculoru
luce priuatus quicum oblatus bretonũ sacer dotib nilu¬
rationis uel sanationis horũ ministerio ꝑciper& : Tunden
agustinus iusta necessitate conpulsus. flectit genua suaas
rat restituer& & ꝓ inlininationẽ unius hominis corporas
Nec mora inluminatur caecus acuerus sum mȩ lucis õcou
omnibus p̃dicatur agustinus : Tumbr&tones confitenius
quidem in tellexisse se uera esse uiã iustitiae quã p̃dici
agustinus sed nonse posse absque suorũ consensu ados

Expanded text:
cederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum cederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum luce privatus: qui cum oblatus Brittonum sacerdotibus, nil curationis vel sanationis horum ministerio perciperet; tandem Augustinus justa necessitate compulsus, flectit genua sua adrat, restitueret, et per illuminationem unius hominis corporalem, Nec mora, illuminatur caecus, ac verus summae lucis praeco ab omnibus praedicatur Augustinus. Tum Brittones confitentur quidem intellexisse se veram esse viam justitiae quam praedicaret Augustinus: sed non se posse absque suorum consensu ac
Abbreviated transcription (Latin):
nterea agustinus ad iutorio usus aedilbercti regis. con¬
uocauit adsuũ conloquiũ epos siue doctores proximȩ
br& tonũ prouintiae in loco quiusq hodiȩ lingua anglo¬
rum agustines ac idest rober agustini in confinio huic
ftaterna id monitione sua dere. ut pace catholica secu ha¬
bita cõmune cuangelirn gentibus prodno laborepo
susciperent : Nom enim paschȩ diicum diem suote pore
innorũ circulo contin&ur: sed &edia plurima unitato
habita neq p̃cibus neq hostamentis neq inerepationibus
agustim ac sociorumcius adsensũ ꝑbere uoluissent sadnas
ac longi cestaminis finẽ fecit. ut dicer&: obsecremu di
nobis in sinucere caelestib signis digneiur quȩ sequenda
traditio quibus situiis a dingeessum regniillias prope¬
randum : adducatur aliquis aeger: eꝑcuius p̃ces fucrit
curatus. huius fides & operatio dõ deuota. at que omnibs
sequenda credatur: Quodcũ aduersurii inuiti lic& con¬

Expanded text:
nterea Augustinus adjutorio usus Aedilbercti regis, convocavit ad suum colloquium episcopos sive doctores proximae Brittonum provinciae, in loco qui usque hodie lingua Anglorum Augustinaes ac, id est, robur Augustini, in confinio Huiccfraterna admonitione suadere, ut pace catholica secum habita, communem evangelizandi gentibus pro Domino laborem susciperent. Non enim Paschae Dominicum diem suo tempore, nnorum circulo continetur. Sed et alia plurima unitati habita, neque precibus, neque hortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas atque longi certaminis finem fecit, ut diceret: « Obsecremusnobis insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis aeger, et per cujus preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deo devota atque omnibus sequenda credatur. » Quod cum adversarii inviti licet con
Abbreviated transcription (Latin):
uistatim successit in pontificatũ iustus quierat hrofensis ec¬
desiae ep s̃ illiautẽ ecclesiae. romanũ prose consecrauit
epm̃. Data sibior dinandi episcopos auctoritate a pontifice
bonifatio : quem successorẽ fuisse deus dedit supta meminimꝰ:
cuius auctoritatis. ista formaẽ : Dilectis simo fratri iusto :
bonifatius: quã deuote quã que &ia uigilant̃proxp̃i euan¬
gelio elaborauerit urã fraternitis non solum ȩpistolȩ
a uobis directae teno immo indulta desuꝑ operi uestro
ꝑfectio in dicauit : Nec enim omps ds̃ aut sui n ominis
sacram̃tũ auturi stuctũ luboris deseruit: dum ipse pte¬
dicatoribus euangelii fidelit̃ sepromisit. ecce ego
uobiscum : omnib: dieb: usq ad consũmationẽ scti

Expanded text:
ui statim successit in pontificatum Justus, qui erat Hrofensis Ecclesiae episcopus. Illi autem Ecclesiae Romanum pro se consecravit episcopum, data sibi ordinandi episcopos auctoritate a pontifice Bonifacio, quem successorem fuisse Deusdedit supra meminimus; cujus auctoritatis ista est forma: « Dilectissimo fratri Justo, Bonifacius. Quam devote, quamque etiam vigilanter pro Christi Evangelio elaboraverit vestra fraternitas, non solum epistolae a vobis directae tenor, immo indulta desuper operi vestro perfectio indicavit. Nec enim omnipotens Deus, aut sui nominis sacramentum, aut vestri fructum laboris deseruit, dum ipse praedicatoribus Evangelii fideliter repromisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem s
Abbreviated transcription (Latin):
ione locoru
quȩ contra erant abstraxit . ac mox funditus quiescendo flam¬
mis parit̃ sopitis atq extinctis conpescuit : & qui a uirdĩ igne
diuinȩ̨ caritatis fostit̾ ardebat quiatem pestates potestatũ
aeriurũ a suasuorumq lesione crebris orationibus uel
exhostationibus repelle᷑ consuerat: merito uentis flam¬
mis quȩ mundialibus p̃ualere & nesibi suis que nocerent
obtinere poterat & hic ergo post quã annis v rex̃ ecclesiã
eo abaldo regnante migrauit ad caelos sepultus q: est cum
patribus suis insepe dicto monasterio & ecclesia beatissimi
a postolorũ principis anno ab in carnatione dni.dcͦ xxiiii.¬

Expanded text:
ione locorum quae contra erant, abstraxit, ac mox funditus quiescendo, flammis pariter sopitis atque extinctis compescuit. Et quia vir Dei igne divinae caritatis fortiter ardebat, quia  Al., qui tempestates potestatum aeriarum a sua suorumque laesione crebris orationibus vel exhortationibus repellere consueverat, merito ventis flammisque mundialibus praevalere, et ne sibi suisque nocerent, obtinere poterat. Et hic ergo postquam annis quinque rexit Ecclesiam, Aeodbaldo regnante migravit ad caelos, sepultusque est cum patribus suis in saepedicto monasterio et ecclesia beatissimi apostolorum principis, anno ab incarnatione Domini
Abbreviated transcription (Latin):
tissimus a postolorũ princeps. & multo illum tẽpore
secr&ȩ noctis flagellis astiorib afficiens. seis citabatun
apostolica districtione. quare gregem quem sibi ipse
ctediderat relinquer& uel cui pastore oues xpĩ in me

Expanded text:
tissimus apostolorum princeps, et multo illum tempore tissimus apostolorum princeps, et multo illum tempore secreto noctis flagellis arctioribus afficiens, sciscitabatur apostolica districtione: Quare gregem, quem sibi ipse crediderat, relinqueret? vel cui pastorum oves Christi in me
Abbreviated transcription (Latin):
quia satius ess& ut om̃s patric̃ redeuntes libera ibim̃te
dno deseruirent. quam inter rebelles sideibarbaros.
sine fructu residerent Discessere itaque primũ melli¬
tus & iustus atq: ad pastes gallae secessere ibirerũ finẽ
exspectare Disponentes: sed non multo tẽpore qui pco
ne seruiebant: Nam egressi contragentẽ geuissorum
ip̃lium om̃s parit̃ cum sua militia corruerunt: neclica
auctoribus ꝑditis. excitata adscelera uulgus potuit recor¬
rigi. atq ad simplicitatẽ fidei &caritatis que ẽ in xpo reuocan
Cum uero & laurentius mellitum iustumque secuturus ac
brittaniã ess& relicturus : ius sit ipsa sibi nocte in ecclesia
beatorũ apostolorum p&ri& pauli dequa frequent iam
diximus stratũ parari: in quo cum post multas p̃ces ac
lacrimas addnm̃ prostatu ecclesiae fusas. ad quiescendu
membra posuiss& atque ob dormiss&: apparuit ei bea¬

Expanded text:
quod satius esset ut omnes in patriam redeuntes libera mente ibi quod satius esset ut omnes in patriam redeuntes libera mente ibi Domino deservirent, quam inter rebelles fidei barbaros sine fructu residerent. Discessere, itaque primi Mellitus et Justus atque ad partes Galliae recessere, ibi finem rerum exspectare disponentes. Sed non post multo tempore regnon serviebant. Nam egressi contra gentem Gevissorum in praelium omnes pariter cum sua militia corruerunt. Nec licet auctoribus perditis exercitatum ad scelera vulgus potuit recorrigi, atque ad simplicitatem fidei et charitatis, quae est in Christo, revocari. Cum vero et Laurentius Mellitum Justumque secuturus, ac Britanniam esset relicturus, jussit ipsa nocte sibi in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli, de qua frequenter jam diximus, stratum parari. In quo cum post multas preces ac lacrymas ad Dominum pro statu Ecclesiae fusas ad quiescendum membra posuisset, atque obdormisset, apparuit ei bea
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesia non desistis: quibus ille respondebat: siuultis
ablui fonte illosalutiri. quo pat̃ uester ablutus est : potes¬
tis giic̃ panis scĩ cui ille pasticipabat esse pasticiper
sin autẽ lauacrum uitae contempnitis. :Nullatenus uale¬
us panẽ uitae ꝑcipere: Atilli nolumus in quiunt fontẽ
illum intrase qui anec opus illo nos habere nouimus
sedianen pane illo reficiuolumus . Cumq diligenten
acsepe abillo essent ad moniti nequaquã ita ficri posse ut
absque purgatione sacroscã quis oblationi sacro scae cõ
municar& adultimũ furore cõmoti agebant: siñ ius ad¬
sentire nobis intam facili causa quã pecimus : ñ poteris iam
innrã prouintia demorari: & expblerunt eũ ac desuo
regno cũsuis abire iusserunt: qui ex pulsus inde uenit
cantiã tractaturus cum laurentio &iusto epĩs quid
in his ess& agendum : De cr&um que ẽ cõmuni consilio:

Expanded text:
ecclesia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ecclesia non desistis? » Quibus ille respondebat: « Si vultis ablui fonte illo salutari quo pater vester ablutus est, potestis etiam panis sancti, cui ille participabat, esse participes: sin autem lavacrum vitae contemnitis, nullatenus valetis panem vitae percipere. » At illi: « Nolumus, inquiunt, fontem illum intrare, quia nec opus illo nos habere novimus, sed tamen pane illo refici volumus. » Cumque diligenter ac saepe ab illo essent admoniti, nequaquam fieri posse ut absque purgatione sacrosancta quis oblatmunicet, ad ultimum furore commoti, aiebant: « Si non vis assentire nobis in tam facili causa, quam petimus, non poteris jam in nostra provincia demorari. » Et expulerunt eum, ac de suo regno cum suis abire jusserunt. Qui expulsus inde venit Cantiam tractaturus cum Laurentio et Justo coepiscopis, quid in his agendum esset. Decretumque est communi consilio
Abbreviated transcription (Latin):
ernacula
suscepis s& magno tenellis ibi adhuc ecdesiae crem̃tis de¬
trimento fuit : Si quidem non solum fidem xpĩ reci¬
pese noluerat : sed & fornicatione pollutus est taliquid ẽ
uomitũ reuertendi his. qui sub imperio sui pasentis uel
fauose ueltimore regio. fidei & castimoniae iura susde¬
perant. Nec supnae flagella districtionis ꝑfido regi
castigando & corrigendo defuere : Namcsebram̃tis
uaesania : & sps̃ inmundi in uasione p̃mebatdr : aux̃ autẽ
orientaliũ saxonum : qui ubi regna ꝑennia potens tres
suos filios quipagamiꝑdurauerant regnitemporadis he¬
sedes reliquid. Coeper illimox idolatriae quã uiuente
eo aliquantulũ intermississe uidebantur. palam serui¬
se. subiectisq populis idola colenudi liberã dire licentiã
Cumq uiderent pontificẽ caelebratis in ecdesia missarum
sollemnus eu charistiã populo dare dicebant ut uulgo fertꝰ
adeum barbara inflati stultitia: quare non & nobis por¬

Expanded text:
ernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem non solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualemvomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Nec supernae flagella districtionis perfido regi castigando et  Al., vel corrigendo defuere: nam crebra mentis vesania et spiritus immundi invasione premebatur. Auxit autem Orientalium Saxonum, qui ubi regna perennia petens, tres suos filios, qui pagani perduraverant, regni temporalis heredes reliquit, coeperunt illi mox idolatriae, quam vivente eo aliquantulum intermisisse videbantur, palam servire, subjectisque populis idola colendi liberam dare licentiam. Cumque viderent pontificem celebratis in ecclesia missarum sollemniis, Eucharistiam populo dare, dicebant, ut vulgo fertur, ad eum barbara inflati stultitia: « Quare non et nobis por
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae ingrederentur. in magna reuerentia scĩtatis
tam br& tones quam scottos uenerati sumus: sed cognos¬
centes br&tones: scottos meliores putauimus. Scot¬
tos uero perdaganũ epm̃ in hanc quã superius memo
rauimus inselam & columbanũ abbatem ingallis ue¬
nientem nihil discrepare abretonibus ineorũ con¬
uersatione didicimus : Nã daganus eps̃ ad nos uenien
nonsolum cibum nobis cum. sedec in eodem hospi¬
tio quo uescebamur sumere uoluit: Misit idem
laurentius cũ co epis copissuis &iambrittonũ sacerdo¬
tibus litteras sui gradui condignas: quibus eos inunita¬
te catholica confirmare satagit: sed quantũ haec agen¬
do proficerit: adhuc p̃sentia tempora declarant : his
bonifaciotractaturus: Ecũ idem papa reuerenter
anno .viii. imperii focatis principis. indic xiii. testio¬

Expanded text:
Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes Brittones, Scottos meliores putavimus. Scottos vero per Daganum episcopum in hanc, quam superius memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discrepare a Brittonibus in eorum conversatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad nos veniens, non solum cibum nobiscum, sed nec in eodem hospitio quo vescebamur, sumere voluit. » Misit idem Laurentius cum coepiscopis suis, etiam Brittonum sacerdotibus literas suo gradui condignas, quibus eos in unitate catholica confirmare satagit  Al., sategit. Sed quantum haec agendo profecerit, adhuc praesentia tempora declarant. His Bonifacio tractaturus. Et cum idem papa reverentissimus anno octavo imperii Focatis principis, indictio
Abbreviated transcription (Latin):
meni des e sollicitudinem curabat: siquidem ubis cõto¬
rum inpfata ipsorum patria quo modo & bretonum
inipsa brtttane uutam ac prosessionem minus ecclesĩ¬
asti camu in multis ene cognouit maxime quo qoas¬
stie isolemnitatẽ non suo tempore caelebrasent
puto renis o Seripsit cum co epĩs suis ex hostatoriec
ad eos epistolam obsecrans cos & contestins unitatem
pacis & catholicae obseruationis. cum ea q̃ toto orbe defusaẽ
ecclesi xpĩ tenere: cuius uidelic& epistolȩ principiũ hoc ẽ¬
Dominis carissimis fratrib epis uel abbatibus ꝑ uniuer¬
samscottiã : laurentius. mellitus &iustus epĩ serui seruo¬
rum dĩ : dum nos sedes apostolica. more suo sicut in uni¬
uerso orbe terraruminhis occidu is pastibus ad p̃dican¬
dum gentibus paganis dirigerui. atq hanc insulam
quȩ brittania nuncupatur contigit introisse antequam
agnos cerimus. credentes qđ iuxta morem uniuersalis

Expanded text:
impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottoimpendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis esse cognovit, maxime quod Paschae sollemnitatem non suo tempore celebrarent, putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe diffusa est Ecclesia Christi, tenere; cujus videlicet epistolae principium hoc eDominis carissimis fratribus episcopis, vel abbatibus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis
Abbreviated transcription (Latin):
his pontifia
directus. & ado operatione mira culorum suffultus aedil¬
bestctum regem ac gentem illius abidolorũ cultu adxpĩ
fidem pdux: & compleus inpace diebus offitii sui defunctus
uccessit agustino in epis copatum laurentius quemipse
ideuto adhuc uiuens ordinauerat. nese de functo status ec¬
lesie tamiudis uel adhorã pastore destitutus uacllare
inciper& sinquo & exemplũ sequebatur primi pastoris
cecle sue hoc ẽ beatis simi a postolorũ principis p&ri qui fun¬
datarome ecdesiaxpĩ dementem sibi adiutorẽ eu ange¬
litandi simul & successorẽ conse crasse ꝓhibeur : lauren
tius arhiep̃ gradu potitus : strenuissime fundam̃ta
eclesiae q̃ mnobilit̃ iacta uidit augmentare atque apro
e. continuis piae operationis exemplis prouehere
curauit  Deni que non solum nouȩ quȩ de anglis erat
colecta ecclesiae cura gerebat : sed& uecrum brittaniȩ
on colunua ueo non & scõtorum qui hibernicc̃ insulam
bnctaniae proximã incolunt populis pastoralem

Expanded text:
is pontifice directus, et a Deo operatione miraculorum suffultus, Aethelbertum regem ac gentem illius ab idolorum cultu ad Christi fidem perduxit, et completis in pace diebus officii sui defunctus utem Augustino in episcopatum Laurentius DCV, quem ipse idcirco adhuc vivens ordinaverat, ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore destitutus, vacillare inciperet. In quo et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiae, hoc est, beatissimi apostolorum principis Petri, qui fundata Romae Ecclesia Christi Clementem sibi adjutorem evangelizandi, simul et successorem consecrasse perhibetur. Latus gradu potitus strenuissime fundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta vidit, augmentare  Al., augmet continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Brittaniae incolarum, necnon et Scottorum qui Hiberniam insulam Brittaniae proximam incolunt, populis pastoralem
Abbreviated transcription (Latin):
suibieni entium in quauidelic& gentȩ tunc tẽ pors
fabesi nepos aedlberct exsorotericutu regnabitꝰ
quamins sib potestate positus eius dem aedilbesitis :¬
quiomnibus ut supta dictum est us que adt̃minũ¬

Expanded text:
 marique venientium: in qua videlicet gente tunc temporis  marique venientium: in qua videlicet gente tunc temporis Saberet nepos Aedilbercti ex sorore Ricula regnabat, quamvis sub potestate positus ejusdem Aedilbercti, qui omnibus, ut supra dictum est, usque ad terminu
Abbreviated transcription (Latin):
eto ieiunio
triduano cum aliis orandicausa conuenerant: habentes de¬
fonsorẽ nomine brocmailum qui eos intentis pcibus ab ar¬
barorum gladis protegeret: quorũ causc̃ cũ intellexis se
rex aedilfrid: aitergo sia duersũ nos ad dm̃ suũ lamant.
profecto & ipsi quãuis urma ñferant contranos pugnant.
qui aduersis nos in p̃cationibus prose q̃untur : itaq in ospri¬
mum arma uerti iub& : & sic c&eras nefande militiae
copias nonsine mugno exercitus sui damno deleuit
Getinctos in ea pugna ferunt dehis quiad orandũ ue
terga uestens eos quos defendere debuerat in ermes
acnudos ferientibus gladus reliquid: sic compl&ũ ẽ
ꝑsegium sc̃i pontificis agustini : quamuis ipsoiammul¬
to ante tẽpore ad caelestia regna sublato ut &io
sibi ppeuae salutis consilia sprȩuerant I
quuider adp icandũ prouintiae orientalu ̃ saxo nũmisit
dioralimari contigui quorum mero polis lun¬
donia ciuitas est sup ripam prȩfati fluminis posica

Expanded text:
to jejunio triduano, cum aliis orandi causa convenerant, habentes defensorem nomine Brocmailum, qui eos intentos precibus a barbarorum gladiis protegeret. Quorum causam adventus cum intellexisset rex Aedilfrid, ait: « Ergo si adversum nos ad Deum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos inprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum arma verti jubet, et sic ceteras nefandae militiae copias non sine magno exercitus sui damno delevit. Exstinctos in ea pugna ferunt, de his qui ad orandum veterga vertens, eos quos defendere debuerat, inermes ac nudos ferientibus gladiis reliquit. Sicque completum est praesagium sancti pontificis Augustini, quamvis ipso jam multo ante tempore ad caelestia regna sublato, ut etiam sibi perpetuae salutis consilia spreverant. quidem ad praedicandum provinciae Orientalium Saxonum, o, et ipsi Orientali mari contigui, quorum metropolis Lundonia civitas est, super ripam praefati fluminis posita,
Abbreviated transcription (Latin):
molit abella agente conuene nunt seor sibquittuti ess
lodo comeste e sciscitebatur quucoeur inquidue dens
ius conuenissent: e rint autem plurani corũ dem¬
noforio tencos in quotantus festum fiasse nauie ue
nathor uutcum in septem portiones esser lump uo¬
Nts sibi rectoribus monisterium abusie nulb harr¬

Expanded text:
milite bellum agente convenerant, seorsum in tutiore loco consistere, scis convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla har
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluerit cumsitis numero plurer &ipse speritur
aliobisifecerunt ut dixerat : factum que ẽ ut uenientib:
ilis sederat agustinus insella: quodilli uidentes mox
oicebas contra dicere luborabant : Dicebat autẽ cis quia
in multis quidemntac̃ consueudin immo uni uestalis
oulei ae contraria geritis: & tamen suntribus hismibi
obtemperare uultis ut paschasuotẽpore cielebseus
ut ministerium bapti ⁊andi quodo cenasei ut nontiangoes
sac romanre ilapostoliciego desse conplegtis ue gunti aengleru¬

Expanded text:
re voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur re voluerit, cum sitis numero plures, et ipse spernatur a vobis. » Fecerunt ut dixerat. Factumque est ut venientibus illis sederet Augustinus in sella. Quod illi videntes, moxdicebat contradicere laborabant. Dicebat autem eis: Quia in multis quidem nostrae consuetudini, immo universalis Ecclesiae contraria geritis: et tamen si in tribus his mihi obtemperare vultis, ut Pascha suo tempore celebretis; ut ministerium baptizandi, quo Deo renascimur, juxta morem sanctae Romanae et apostolicae