comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sideiomisit inħ ũba peto ate filiamea ut dor¬
talem cautionem p̾mortẽ meam mutes
⁊ itarenoues. ut frẽs tidotẽ stipulentur
ħ casu utsisme libis uno płibue ĩ marmoĩ¬
o morieris. dos adeos ꝑueniat pmortẽ paͥs
decessit maritus. añ quãrenouaretur. cauti¬
o totalis. ⁊ p̾ea alii nupta decessit. nulloli¬
bõꝵ relicto. inuo atdhucntio inͦ exfrĩbus
q̃situm ẽ. antitius pentionẽ. niberet reꝵ
fr̃ dotemstiplaretur. ¶filium ⁊ filiã hr̃des
instituit. ⁊ libtis legatadectit. eoꝵq fideiꝯ
misit. inhet ũta. a nob peto. utquicꝗd uobis
legani ꝯtentisitis uiuentes. utpost uos fili¬
is meis restrruatis defuncta testarricis fili¬
a menia lib̾tus decessit herecde instituto patͦ¬
ne filio exparte debita exaltã extraneoqsi¬
tum est. anatlita herectitate. parrone fili
a coherecle suo partem eoꝵ q̃ extestam̃to ma¬
tris admeuium lib̾tum ꝑuenerunt. petere
poss R eiusqd̾ eideberetur siherectitatẽ nõ

Expanded text:
ommissit in haec uerba: 'peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes et ita renoues, ut fratres tui dotem stipularentur hoc casu, ut, si sine liberis uno pluribusue in matrimonio morieris, dos ad eos perueniat'. post mortem patris decess‹it› maritus, antequam renouaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo li relicto, vivo adhuc Titio uno ex fratribus. quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, dotem frater stipularetur. Filium et filiam heredes instituit et libcommisit in haec uerba: 'a uobis peto, ut quidquid uobis legaui, contenti sitis uiuentes, ut post uos filiis meis restituatis'. defuncta testatricis filia Maeuia libertus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: quaesitum est, an adita hereditate patronae filius a coherede suo partem eorum, quae ex testamento matris ad Maeuium libertum peruenerant, petere pondi eius, quod ei deberetur, si hereditatem non
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ qr gͥumstatum usq adhuc ha¬
buit ¶ apfertis uero p̃torio ł eo ꝗui
cep̃fecti. ł exmantutis pͥncipis cognoscit
It ap̃fecto urb̃ deportaptos. qr eiquoque
tandi islatumẽ statim ãmutẽ ciuitatẽ¬
ꝯmittendi ꝯstathabere. ¶Siquis pla¬
ne minsulam deportatus cocticillos ibi
fecerit. ⁊ indulgentia imꝑatoris restitut᷑
istem coclicillis durantib decesserit: põt.
defendi fidei ꝯmissumualere. sim̃o ĩ eadẽ
uoluntate cdurauit. ¶Scĩendũ ẽ aũt
eoꝵ fideiꝯ mittere quẽposse atquos aliꝗd
ꝑunturumẽ morte eiu A dum eis datur
⁊ dum eis ñadimitur. Nec tm̃pximi bo¬
norum possessoris: ueꝵ inferioris quo fide¬
surus sit. ¶ ilud cͥce indubitate dicit᷑
siquis intestanus decedens abeo qui pͥmo
gradu eisuccedere potuit. si deiꝯmissum
reliq̃rit. s ullo repudiante. ad seqñtem

Expanded text:
factum est, quia certum statum usque adhuc habuit. A praefectis vero praetorio vel eo, qui vice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a praefecto urbis deportatos quia ei quoque tandi datum est statim amittere civitatecommittendi constat habere.Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durauit.Sciendum est autem eorum fidei committi quem posse, ad quos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur.Nec tantum proximi bonorum possessoris, uerum inferioris quoque fidesurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ñ facere uoluntatem. ut unuisa datis
mille aureis restrueremtur. s estimatiõis
q̃mortis tempore ĩreb fuerant. obliganc̃e
tebere fieri. ¶ Seio quemherecti substuuãt
italegauit seio sim̾heres ñerit. ⁊ uxori ei mã¬
celle argenti libras .xu. dari uolo euero cũ
seiuis heres exirtĩt. anmartelle legati dimi¬
dia portio debeatur.R ẜ eaq̃pponerent̃ debeni.¬
orem ⁊ exeafiliam emancipatam codicillis
ħ ũba inseruit ꝑtinent aũt hii cocdicilli ad
uxorem. ⁊ filiamprimũ aũt rogo sic int̃nos
agatis. ut meiisio egistis. Itaq rogo. utquic¬
quid aut ego reliq̃ro. aut qtͥ ip̃enbetis cõe¬

Expanded text:
sa datis millenis aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat, oblationem debere fieri.Seio, quem heredi substituerat, ita legauit: Seio, si mihi heres 'non erit, et uxori eius Marcellae argenti libras quindecim dari uolo'. quaero, cum Seius heres exstiterit, an Marcellae legati dimidia portio debeatur. respondi secunorem et ex ea filiam emancipatam, codicillis haec verba inseruit: "pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. primum autem rogo, sic inter vos agatis, ut me vivo egistis itaque rogo, ut quidquid aut ego reliquero aut quod vo
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃litatem ł legatum ñ debr honerariinec
recipiendum ẽ. ut cͥ nichil dederis eum¬
rogando obliges.
nisi eumdeportatus uiuo testatore alie¬
debebit. ¶Similes teportato fideiꝯmis
eum posse. ¶Siquis crechitori suo lega¬
cõmodum aliqd exlegato consequatur

Expanded text:
atem uel legatum, non debet onerari, nec recipiendum est, ut, cui nihil dederirogando obliges. i si eum deportatus uiuo testatore aliee.Si miles deportato fideicommium posse.Si quis creditori suo legacommodum aliquod ex lega
Abbreviated transcription (Latin):
relicte ꝯstaret deberi q̃ meam dare seuelle
significauit. ¶ Ꝙ incliuisam c̃ frẽsu¬
o remhabẽfut filias suas heredes instituit
⁊ itacauit. ꝓpt̃ res uniũsas q̃mcũ fillo
frẽmeo parruo ur̃o cões sunt. quas exsti¬
mationis constiterit ẽẽ. uniũsas duomi
ur̃a. mille aureos alucretio pacato parru
our̃o aͥccipiatis ẜuic testo ꝗnquẽnio suꝑ¬
uitit. ⁊ habunde parrimõrum reliquid q̃si¬
tum ẽ anhereties lucrm pacati ẜ u̾ba su¬

Expanded text:
relictae constaret, deberi, quae in e‹a› dare se uelle significauit.Qui indiuisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes institu‹i›t et ita cauit: 'propter res uniuersas quae mihi fratre meo patruo vestro communes sunt, quas aestimationis constiterit esse universas duo mi pro portione vestra mille aureos a Lucretio Pacato patruo vestro accipiatis": huic testamento quinquennio supervixit et abunde patrimonium reliquit: quaesitum e
Abbreviated transcription (Latin):
auns parre ⁊ dño relictum fideiꝯ¬
missum siberelitas emnõq̃ratur abemãci¬
pato fslio. ł suo manumisso utilib ac¬
tum. ab his quirem .p. gerunt fidei ꝯmis¬
Cumdari potest. ¶Siquis ñ abhere¬
de. ł legatario ẜabheredis. ł legatarii he¬
rede fideiomissum reliq̃rit hoc uale beni¬
gnumꝰ est.

Expanded text:
A patre uel domino relictum fideicommissum, si hereditas ei non quaeratur, ab emancipato filio uel seruo manumisso utilibus actum, ab his qui rem publicam gerunt fideicommissum dari potest.Si quis non ab herede uel legatario, sed ab heredis uel legatarii herede fideicommissum reliquerit, hoc ualere benignum est.
Abbreviated transcription (Latin):
S ãministrare noluit contentus ꝙ ccteã
itonei eẽt. hic ponͣt cgnueniri si abillis
se excusauit. multo magis quis dicere de¬
rebit. indignum iudicio partis. qui ut
suspectus remotũs est atutela.
mos parentes liberis tutores eligere solẽt.
⁊ iteo adsuscipiendum honus tutele ⁊̃ ho¬
norem legati eos ꝑsequi  s cumꝓpcãt᷑
is dequoqueritur. intestam̃to legatũme¬
ruisse. ⁊ idem pupillo substitutus. ñ ẽ ueri¬
simile hunc temũ cum testatorem substi¬
tuere uoluisse. si ⁊ tutelam suscepisset.⁊ iõ
eum dequoqueritur alegato quid̃ siadhc.
ui ueret pupillus repellenlum fuisse. acͣͤ
fustitutiõe aũt. ñeẽ submounlum cuec.
⁊̃ casu suscepta tutela finicetur. ¶ Iutiũ
tituis exirib filus incoluminib. unuor¬

Expanded text:
sed administrare noluerit contentus, quod ceteri sed administrare noluerit contentus, quod ceteri idonei essent? hic poterit conveniri, si ab illisse excusavit. multo magis quis dicere debebit indignum iudicio patris, qui ut suspectus remotus est a tutela.mos parentes liberis tutores eligere solere et ideo ad suscipiendum onus tutelae etiam honore legati eos persequi. sed cum proponatur is de quo quruisse et idem pupillo substitutus, non est uerisimile hunc demum eum testatorem substituere uoluisse, si et tutelam suscepisset: et ideo eum de quo quaeritur a legato quidem, si adhuc uiueret pupillus, repellendum fuisse, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur.Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus unu
Abbreviated transcription (Latin):
qui uis exrrancus quipupillũ hc̃clẽ ĩstitũ
tiꝙ. ⁊ intutore clanto ꝓspicere uoluĩt qͣleᷤᷤ
sunt. alunni nr̃i E ecte ergo. placuit. cũ
quiretusat. id quot testator reliquid. abeo
quod petit.⁊ ꝙ item declit r̃epelli debere nõ
semꝑ. tam̃ existimo eum quibonus tutele
retusauit. repellendum alegato.s. ita te¬
mum silegatum ei iõ ascriptum appare.¬
at. qd cidem tutelam filioꝵ iniuxit. ñ qd̃¬
parere potuit. Siposuerit testam̃to lega¬
tum ascriptum. codicillis uero p̾afactis tu¬
torem datum inhoc enĩ legato põt diti ñ
iõ ei relictum. ꝙ ⁊ tutorem uoluit᷑ cẽtestatõ.
stem .L.Set ħ nimiũ scrupulosa sunt.
nec atmittenta nisi euidenter pat̃ exp̃sse
rit. Semꝑcnuim legatum. aut ante ceclir
aut sequitur tutelam.
dem .ł. EMis apparet noneẽ his summi¬
lem cum quemp̃tor tutorem decdit. cũ pos¬
set. uti ĩmunitate: hic enim nichil. ecͣ
iudicium fecit. testatoris. namquẽ illenͣ
delit tutorem. eũm uoluisse tutelam ã

Expanded text:
us, qui pupillum heredem instituit eique et in tutore dando prospicere voluit, quales sunt alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id quod testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen exrecusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam filiorum iniunxit, non quparere potuit, si posueris testamento legatum adscriptum, codicillis uero postea factis tutorem datum: in hoc enim legato potest dici non ideo ei relictum, quia et tutorem esse uoluerit testator.Sed haec nimium scrupulosa sunt nec admittenda, nisi euidenter pater expressit: semper enim legatum aut antecedit aut sequitur tutelam. his similem eum, quem praetor tutorem dedit, cum posset uti inmunitate: hic enim nihil contra iudicium fecit testatoris. nam quem ille non dedit tutorem, eum uoluisse tutelam adm
Abbreviated transcription (Latin):
oenegari noportere. ¶s cumfilio suo cura¬
tor petatur cc̃ naturaleis  stimulos fac̃.
adietit p̃terea habenti patruũ legitimũ
tutorem. seuitiose tlitorem datum p̃tor¬
ita decreuĩt si legitimũ tutore hñti
tutor datus e̾. ñest tibi necessaria extusa¬
tio. huero cumnemo patruus impuberi
tutor. ẽẽt. ãnichil hominus tutor remã
stas excusationss causas hr̃et. ñ tam
eẽt excusatum ꝓpt̃ uitium ꝓnũtia¬
toĩs ⁊terquero siadquieuisset sñtẽtie.
anobid ꝙ ñgessit. tutelam. utilis actio
inbunc daritebeat. ¶dit sierrore poti
quodse ꝓuire trium liberoꝵ ꝙ ex allega¬
bat excutum crecleret. quãmalitia ab
ãministratione cessasset. utilẽ actionẽ
causas ꝑtinet ꝑagendo enim egnegotio
exlie nõminationis continui quatu¬
tor m̃ses constratisunt.

Expanded text:
denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, adiecit praeterea habenti patruum legitimum tutorem se vitiose tita decreuit: 'si legitimum tutorem habenti tutor datus es, non est tibi necessaria excusatio'. quaero, cum nemo patruus impuberi tutor esset, an nihilo minus tutor remansstas excusationis causas haberet, non tamen esse excusatum propter uitium pronuntiationis.Item quaero, si adquieuisset sententiae, an ob id, quod non gessit tutelam, utilis actio in hunc dari debeat. respondi, si errore potius quod se pro iure trium liberorum, quod allegabat, excusatum crederet quam malitia ab administratione cessasset, utilem actionem causas pertinet: peragendo enim negotio ex die nominationis continui quattuor menses constituti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nesit finita ãministratio. Eeterumsi
periculum sufineat cessatioĩs. ꝑuto ei in¬
uenire põt. sicluob testam̃tis cum haberet
tres tutelas tutor tatus est. ubi ñ aꝑtaꝵ
tabularum tempus inspici debebit siq̃rat᷑¬
q̃prior telatasit tutela. s atite hr̃clitatis.
ł oditionis. existentis ulã quo erit diffrã
tutelarum dequib. diximus. sũtia ⁊ qĩtã
sit delata. licet inquãtam pͥ detentꝰ sit. qd̾¬

Expanded text:
a administratio: ceterum si periculum sustineat cessationis, puto ei imuenire potest, si duobus testamentis, cum haberet tres tutelas, tutor datus est: ubi non apertarum tabularum tempus inspici debebit, si quaerprior delata sit tutela, sed aditae hereditatis vel condicionis existentis. Illa quoque erit differentia tutelarum, de quibus diximus, si tertia et quarta sit delata, licet in quartam prius detentus sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
nutor ẽ ⁊ añquam excusctur potuit ergotũ¬
tela eius quinc̃ quarto lõco iuenitur ex¬
cusari. S cumnonsit excus anus necessaio
subeunctum est. honus illius qͥq̃ tutelesnec
inẽm̃olct. quod ditat. aliquis roc nenexigi.

Expanded text:
utor est et antequam excusetur. potuit ergo tutela eius, qui nunc quarto loco invenitur, excusari: sed cum non sit excusatus, necessario subeundum est onus illius quoque tutelae. nec me movet, quod dicat aliquis hoc ne
Abbreviated transcription (Latin):
depoit̃a illa. ctcrum putarem recte fuͨtuꝵ
p̃tortm. sictiam unam tutelam fufficere cͣ¬
dioit. si tam diffusa ⁊ negotiosasit. ut pro
płib ceclat. nẽq gͥ frẽs consortes płium lo¬
co rñdisunt. neq nõfrẽs. si it̾ patrimoni¬
um hñt. ⁊ intio amministrationis parit
trimoĩo due tutelesint /nõ enim ut dixinu¬
merus pupilloꝵ S difficultas rationum
ꝯfitienclarum. ⁊ recldendarum ꝯsiderãdaẽ.
pauloᷤ. mater filiũsuum pupillũ.ł quiuis
islius exrraneus. extrancum eq̃ pupillum
scripsit hedem ⁊ titio legatum declit. cũqi
eidem pupillo tutorem ascripsit. Titius
confirmatui. excusau̾se atutela q̃ro. an le¬
ñsit scriptus. legatum tamen acceperit da¬
tusq ap̃tore tutor extuset se. aneq̃ repel¬
lendus sit alegato ⁊q̃ aliquit int̃fit sia
patre. ł emancipato  tutor datussit. uł pube¬
ri curator sdi. qui nonsit iure tatus tutõ
uel curator aparreᷤ confirmatus ap̃tore ex¬
cusationis. benefitio utimaluit repellẽ¬

Expanded text:
lla. Ceterum putarem recte facturum praetorem, si etiam unam tutelam sufficere crediderit, si tam diffusa et negotiosa sit, ut pro pluribus cedat. neque igitur fratres consortes plurium loco habendi sunt, neque non fratres, si idem patrimonium habent et ratio administrationis pariter trimonio duae tutelae sunt: non enim, ut dixi, numerus pupillorum, sed difficultas rationum conficiendarum et reddendarum consideranda Paulo. mater filium suum pupillum vel quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusavit se a tutela: quaero, an ledem tutor non sit scriptus, legatum tamen acceperit datusque a praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre vel emancipato pupillo tutor datus sit vel puberi curator? respondi: qui non iure datus tutor vel curator a patre, confirmatus a praetore excusationis beneficio uti maluit, repellen
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃ .i.utor petitus. anlicm decren. si
aliquod pͥiulegium queĩt. recte pentionẽ
institutam. exclute̾ ñponit ¶ue ¶Tutõ¬
rib remunerande fideicã. testam̃to parẽtiᷤᷤ
relinquũtur. p̃ extusationem abhilib
bit locum inꝑscã filii quem pat̃ inpubi. d
fratri cohĩtlem. ⁊ iutorem dedit. cum in¬
ditium᷑ ꝑatris ut filius. nonut iutor ꝓme¬
ruit. ¶Tutorem at tp̃s exulare iussũ.
excusari nonoportet. Set ꝑtempus exilii
curator inlocum ip̃i deb tari.

Expanded text:
 Tutor petitus ante decreti diem si aliquod privilegium quaerit, recte petitionem institutam excludere non poterit. Quae tutoribus remunerandae fidei causa testamento parentis relinquuntur, post excusationebit locum in persona filii, quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem dedit, cum iudicium patris ut filius, non ut tutor promeruit. Tutorem ad tempus exulare iussum excusari non oportet, sed per tempus exilii curator in locum ipsius debet dari.
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ .i. Iuĩs ꝑitos quitutelam ge̾ cepe¬
rĩt. ĩconscilium pͥncipum adsũptos. opti¬
mi inmaxĩq pͥncipes nr̃i constituerunt.
excusañtos. qm̃ circa latus eoꝵ ageñt. ⁊ hoc:
hͦno delatũ finem certi temporis ac lociñ
dis ac p̃toris institus. rcrum ãministrati¬
oẽm utrobiq suscepit: placuit eum dua ᷤ
curatõnes. mãministratione. ñuideri qd̾
uidelicet unis duo patrimonia ñui¬
t̾antur᷑. ¶ Quipriuilegio subnisius est.
frĩs curationem suscipere ñcogitur. ¶pa¬
tronus inpubĩ. libto quosdam exlibtis
tutores. aut curatores testo declit. quãuiseo
stratut. dudo pupillis diũsis decretis dat̃
est. quipotuit. excusari. ⁊ pͥostquam causas
excusationis allegaret. imus expupillis qͥ¬
⁊ iamtutelam aminisirabat. tecessit uͥ¬

Expanded text:
 Iuris peritos, qui tutelam gerere coeperunt, in consilium principum adsumptos optimi maximique principes nostri constituerunt excusandos, quoniam circa latus eorum agerent et honor delatus finem certi temporis ac loci non dis ac praetoris constitutus rerum administranem utrubique suscepit. placuit eum duas curationes administrare non videri, quod videlicet unius duo patrimonia non viderentur. Qui privilegio subnixus est, fratris curationem suscipere non cogitur. Patronus impuberi liberto quosdam ex libertis tutoresstrabat, duobus pupillis diversis decretis datus est qui potuit excusari, et priusquam causas xcusationis allegaret, unus ex pupillis, quorum iam tutelam administrabat, decessit, u
Abbreviated transcription (Latin):
caueat: s siñ cauit: ita obẜnabitur. ut
tota hit̾litas apo̾ eum qui inporeitate fu¬
erit remaneat.. ¶ Emacipitus filius
controusiam facit impub̾i quise ailiũ
⁊inpoteitate patris fursse dicit. Icniero
filu sua eiemancipatus cõfecte cebeat.
paulus notat puto ei coferend̾ eẽ exacta
cantice. ut unictus sicut hr̃litatẽ. ita:
que collata funt pre̾t.. ¶uł cẽ .t. quõt.¬
loꝵ ditur. cmancipatii lra sua cõferre
cebent hii soł. ⁊̃ qui inpotestate patus
fuerimt. hoc quẽ admed̾ expediri opor¬
teat: qri solet. namꝰbõa apatre relicta
⁊ emã cipatoꝵ in mediuĩ cõ ferantui. et
ita uiriles partes sumantur. euemet ut
emãcipatis quot collatio ab ip̃is facta ꝓiit.

Expanded text:
caueat, sed si non cauerit, ita obseruabitur, ut tota hereditas apud cum, qui in potestate fuerit, remaneat. Emancipatus filius controuersiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat. Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita et quae collata sunt praestet. Iulianus. Quottur, emancipati bona sua conferre debent his solis, qui in potestate patris fuerint. hoc quemadmodum expediri oporteat, quaeri solet: nam si bona a patre relicta et emancipatorum in medium conferantur et ita uiriles partes sumantur, eueniet, ut et emancipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit.
Abbreviated transcription (Latin):
adcollancem cotis p̾tor cogat si¬
bonis inmis deat. ⁊ roc diuns pius. ulpio
adriano rescͥpsit. ⁊̾ ea̾ciue ñ petieit᷑. uo̾ꝵ.p¬
ad collance̾m cotis. ꝑ arditͥum famillerer¬
declucta sit cos. siquid ip̃a mulier stipula¬
ta sit uł ipi negotium gestum est: eciue
cõferre cogetur. Si uero alii qnenta est sti¬
pulatio. clic̾ad eit cessare collatiõem. et
Sifit nepos. ⁊ neptis exeod̾ falio. et cotata
sit neptis sit et filus. nõ pat̾ coꝵ. nepti
oe̾m cotem soli fratri collatura eit lemã¬
cipata aut̾ etiam neptis dotem et bo̾i sdu
nepotino̾ etiam patauo cõferet s et a sit
neptis sola noetiam nepos ex eod̾. tuc̾ cõ¬
fectur patruo. it̾ecy nepoti. uł nepti ex
alio sẽt et sidue neptes sunt ex liu̾sis si¬
lis. conferent et inuicem. ⁊ pattuo ssiex

Expanded text:
ad collationem dotis praetor cogat fipaternis misceat. et hoc diuus Pius Ulpio Adriano rescripsit etiam eam, quae non petierit m dotis per arbitrum familiae herdeducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit uel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si uero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessare collationem. etsi Si sit nepos et neptis ex eodem filio et dotata sit neptis, sit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti uel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex diuersis filiis, confere‹n›t et inuicem et patruo, si ex
Abbreviated transcription (Latin):
potestate est denegantur ci ctoer. ¶ Si
ꝑ inopiam emacipatus nõ possit cauere
non itatimabeo trãfferenda eit possessio s
ut m̃ de hisciue moracetiora futura sũt.
hisquim potestate ilintact̃o detur. ipiqͣ
caneant se inmedium collaturos a cantũ

Expanded text:
potestate est denegantur ei actiones. Si per inopiam emancipatus cavere non possit, non statim ab eo transferenda est possessio, sed ut tamen de his, quae mora deteriora futura sunt, his qui in potestate sunt actio detur ipsique caveant in medium collaturos, si cautu
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ p. accepit nepos exeod̾ infamilia re¬
t̾ntus. semissem hiditatis. cum emolim̃¬
po collationis habebit si de nepos si postea te¬
stamitum inteitati pat̾s accipiat. fri̾ post
emancipatioe̾m pat̾s quenito et infamilia
ret̾nto hul fua co̾ferre cogetur.¬
ceũ ł Si fains inporestate hit mititutus
nonpetat. nec cõferend̾ eit ei ⁊ ita edictum

Expanded text:
onem accepit. nepos ex eodem in familia retentus semissem hereditatis cum emolumento collationis habebit. idem nepos si postea possessionem intestati patris accipiat, fratri post emancipationem patris quaesito et in familia retum. Si filius in potestate heres institutus non petat, nec conferendum est ei: et ita edictum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eꝑ pat̾ filie iddͥanus ꝓpt̾ filiũ neptisdotẽ
dire cebet ꝙ si fllins a patte exhr̾dat᷑ est. exi¬
stimo nõdum absurce. enam in exbr̾dato
filio idem posse defendi. mane infauorabi¬
mia potio his co̾ferci debet. ut rde .p. imã

Expanded text:
nepti dotem dare debet. quid si filius a patre exheredatus est? existimo non absurde etiam in exheredato filio idem posse defendi, nec infauorabiuna portio is conferri debet, uti bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
ferte potuit. nõ facii marime cum uiri
boni arbitru collatioem fleri eclicto p̾to¬
ris inẜtum eit Eĩ igitur intotum colla¬
tio facta noneit. su̾ mpł̾tem facta. locum
ferat. intantam pecum am co̾cẽ pnabit. qnͣ

Expanded text:
uit, non facit, maxime cum boni uiri arbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est. Siue ergo in totum collatio facta non est siue in partem facta, locum ferat
Abbreviated transcription (Latin):
exstipłatu ipo mr̃ tutus erit. S et sipecuniã
contulit cõclitioẽ eam repeteret lomissaem̃¬
Qui dnos filios inpotestate rabedat ⁊ ex uno
eoꝵ nepotem emãcipauit aliũ ex quo nepo¬
tem habebat. dem̃ emãcipatus fci ꝓ̾auit fĩ¬
lumi. q amis inlocum filii adoptauit. ⁊ uł
tes fieri debent. ex quib uma ꝑtimi adfiliũ
altera ad nepotẽ. cm inlocum filii adop¬
tatus eit m̾a ademãcipatumfiliũ. ⁊ nepotẽ
quam filie sue noe̾ cecłit. ꝯferre ñ cebere.
quia non ficut inmatris familias boms
eẽ cos intlligͥ. itaet inpaitris aquosit pro
potem hat inporestate suaconseciñter. erit
dicnd̾ ĩnepos patris sin emãcipati accipi
latio̾e̾m aniis cõpellatur splane eod resqͥ¬
to adiectum est sic nisiforte auus iste ulł¬
um exhis bonis fructum uult. acquirẽ
ut ad emãcipatum e̾ emolum̾tum. doꝵ¬

Expanded text:
ex stipulatu ipso iure tutus erit. sed et si pecuniam contulerit, condictione eam repetit: omissaQui duos filios in potestate habebat et ex uno eorum nepotem, emancipauit filium, ex quo nepotem habebat: deinde emancipatus factus procreauit filium, quem auus in locum filii adoptauit et uel tes fieri debent, ex quibus una pertinet ad filium altera ad nepotem, qui in locum filii adoptatus est, tertia ad emancipatum filium et nepotem, quam filiae suae nomine dedit, conferre non debere, quia non, sicut in matris familias bonis esse dos intellegatur, ita et in patris, a quo sit propotem in potestate sua, consequenter erit dicendum, si nepos patris sui emancipati accipialationem auus compellatur. plane eodem rescripto adiectum est sic: 'nisi forte auus iste nullum ex his bonis fructum adquirere uult ut ad emancipatum omne emolumentum bo
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ ..  onnĩ qnamp̾tor uariantẽ nõre¬
pellit. et cõscislim mutantis nõ asꝑnatur¬
constrendis canere stib nolinit. audiendũ
postea putauer siuellet oblata cantioe̾ bñ
fomam possessionis conenare uoluit. Ser
benignior est diu̾sa fu̾a maxĩe cumce boi̾s
pat̾nis int̾ fres dnsputetur ꝙ tñ faciliꝰad

Expanded text:
. Nonnumquam praetor uariantem non repellit et consilium mutantis non aspern‹a›turconferendis cavere fratribus noluit, audiendum postea putaverunt, si vellet oblata cautione beneformam possessionis conservare noluit: sed benignior est diversa sententia, maxime cum de bonis parentis inter fratres disputetu
Abbreviated transcription (Latin):
mͥuenit inmtẽ. seie funtos quos reliꝗ
itaut sunt instrutti ⁊ ustico insirum̃to
suppellettile petore. ⁊ uillicis cũteliquis
colonorum. ⁊ cipothetaꝵ habere uolo q̃
uerum ñamplius deberiquam incodi¬
cillis quos sanepost obliuionẽ testam̃¬
tanie scripture fecisset intructi appella¬
tione continĩ seuelle. in qĩfeste ostendis¬
set. ¶ libto suoquidamp̃dialegauit
hisuerbis Seio lib̾to meo fimidos illuma
⁊ illũ do lego itant instructisunt. cũdo¬
tib ⁊ reliquis colonoꝵ ⁊ saltu arus sins¬

Expanded text:
uenit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et uilicis cum reliquis colonorum et apotheca habere uolo'. querum non amplius deberi, quam in codicillis quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset. Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi sunt cum dotibus et reliquis colonorum et saltu
Abbreviated transcription (Latin):
sciamus p̃torem ñ recte partib suis func¬
tum. debuit a ip̃estatuere. ⁊ eligẽre. utrũ
magis obligare. anuencdere ꝑmittat. ¶ Si
obligauerit rem tutor sinedecreto quãuis
obligatio ñualeat. est tam̃ exceptioni lo
cus doli. S. tunc cum tutor acceptam mu¬
tuam petuniam eisoluĩt. qui subpignore
acceperit nͨ grauiorib usuris uallẽ obliga¬
Ttionem. ut uis prioris creclitoris. adsequen¬
tem transeat.
neꝙ curatores. s ꝓtutore negotia gerunt:
pcuratore. eos ñposse distraere res pupilloꝵ
ł aclolescentium nullactubitatio est. ¶Sr¬
et sicurator sit furiosi. ł cuiꝰ alterius ñadole

Expanded text:
sciamus praetorem non recte partibus suis funcsciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat.Si obligauit rem tutor sine decreto, quamuis obligatio non ualeat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam pecuniam ei solverit, qui sub pignore acceperit nec gravioribus usuris, valere obligationem, ut ius prioris creditoris ad sequentem transeat. neque curatores, sed pro tutore negotia gerunt uel pro curatore, eos non posse distrahere res pupillorum uel adulescentium nulla dubitatio est.Sed si curator sit furiosi uel cuius alterius non adule
Abbreviated transcription (Latin):
sos tutdres hubent. nideamus an alienati¬
o locum hr̃e possit. Et tumꝑuocatio neces¬
sariasit. puto alienationem inpecliri. Ne¬
tionem expectare Item sieostẽ r. nic ni¬
tores hãnt multo magis ꝗs in pedi¬
tam alienationem dicet. ¶ Sipupilł̃
declit pignori exꝑmissu pretoris. p̃nulla
erit dubitatio. analienatio possit᷑ inpecli¬
ri. S clicenlum est posse crectitorem uis su¬
um exeq̃ui. tutius tam̃ fenͣt siprius p̃torẽ
adierit ¶Sipãt łparens tutor sit
alicui exlibis anp̃tor sit adeundus siobli¬
gare uelit. ⁊ magis est. ut clebeat ꝓmiorta¬
m̃ eẽ clebet p̃tor adconsentiendum patri.
¶ Sip̃tor tutorib ꝑmiserit uendere ini obli¬
gauerint ⁊ contra. anualeat ꝙ actumẽ. et
mea fert oppinio eum quialuid fecit quã
ꝙ ap̃tore detretum est ncħ egisse quio gͦ
sip̃tor itadetreuerit. uñdere obligarene ꝑ¬
mito. anpossit liberum arbitrium hr̃e quit
faciat. Et magis est utpossit dũ mocdo

Expanded text:
sos tutores habent, uideamus, an alienatio locum habere possit. et cum prouocatio necessaria sit, puto alienationem impediri: netionem exspectare. item si eosdem tutores habeant, multo magis quis impeditam alienationem dicet.Si pupillus dedit pignori ex permissu praetoris, nonnulla erit dubitatio, an alienatio possit impediri. sed dicendum est posse creditorem ius suum exsequi: tutius tamen fecerit, si prius praetorem adierit.Si pater uel parens tutor sit alicui ex liberis, an praetor adeundus sit, si obligare velit ? et magis est ut debeat: pronior tamen esse debet praetor ad consentiendum patri. Si praetor tutoribus permiserit vendere, illi obligaverint vel contra, an valeat quod actum est ? et mea fert opinio eum, qui aliud fecit, quam quod a praetore decretum est, nihil egisse. Quid ergo si praetor ita decreverit ermitto', an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
cuu quitolem conclitionem pos unt. neꝙ cõpos
ñitis cẽt ligitur siꝑspͥicuis rationib ħ suspiꝰ¬
tio am̃dueri põt. nullo modo legitim̃ reres
neq a dimipõꝵ Porro indefectum cõditio¬
nis. tegtemptione hereditatis cogitaisse in

Expanded text:
, qui talem condicionem posuit, neque compos mentis esset. igitur si perspicuis rationibus haec suspicio amoueri potest, nullo modo legitimus heresue adimi potest: porro in defectu condicionis de ademptione heredita‹ti›s cogitasse in
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ decessit. ad uĩden  tansfe̾ it legatun ̃ta
q apurumiegatun sit: exdie mo̾tis di¬
eseius ceoit. Si uopoit oiem c̾tim legata¬
suit relicta. similimodo atq inpuns dieice¬
dit. nisi forte idfiun̾t legatum. ꝙ adh̃item
non transit. Nambiuiꝰ dies nõ añceditut
cedit. quanic̾eclitio fu̾i̾t impleta: nec
quid̾ si ea sit conditio que inpotestate lega¬
tarii S si ea conditio fuit. qurmp̾tor re

Expanded text:
t legatum.Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit: nam huius dies non ante cedit, ucedit quam condicio fuerit impleta, ne quidem si ea sit condicio, quae in potestate sit legatarii.Sed si ea condicio fuit, quam praetor re
Abbreviated transcription (Latin):
euis legati cedit. qm̃ ꝓ impleta baretur
nt puta siuissus sim uĩdi care .x. ⁊ille ac¬
cipere noluit s et sl ira micbilegatum
sit. si seiam m̃or̾e ctieero. nec eauent nu¬
bere: cdicndum erit. diem legati ced̾e. qui
stabitur legatuim. quib legatario pr̾aba¬
tu᷑. ¶ sicum dies legati cece̾ inciperet. et¬
alienigis uiris est. deb̾i his legatum qͦꝵ
iur fu̾it fubiectus Iadeo si purum lega

Expanded text:
 impleta habetur: ut puta si iussus sim heredi decem dare et ille accipere nolit. sed et si ita mihi legatum sit, si Seiam uxorem duxero, nec ea uelit nubere, dicendum erit diem legati cedere, quod stabitur legatum, quibus legatario ipsi praestabatur.Si, cum dies legati cedere inciperet, alieni quis iuris est, deberi his legatum, quorum iuri fuit subiectus. et ideo si p
Abbreviated transcription (Latin):
uslis.f. suĩt legatus. ue. poit mo̾tem teita¬
toris. añ aditam tñ. hr̾clitatẽ suiniris effi¬
retur Iat si extͥusecus flispendatur legatũ
nonexipo̾testõ. lic. antͤ decedat legatarius.
ad hr̃ocm tr̃aᷤmisisse legatum dicimꝰ. ue¬
uiti sirem cotilem maritus legam̃t ⁊ ipdĩ
te uxore d̾ electiõe dotis decesẜit legatatiꝰ.
atꝙ legatum elegent mulier. adhĩdem

Expanded text:
us fuerit legatus, licet post mortem testatoris, ante aditam tamen hereditatem sui iuris effibetur.At si exstrinsecus suspendatur legatum, non ex ipso testamento: licet ante decedat legatarius, ad heredem transmississe legatum dicimus: ueluti si rem dotalem maritus legauerit exterote uxore de el‹e›ctione dotis decesserit legatarius atque legatum elegerit mulier, ad heredem
Abbreviated transcription (Latin):
põt. neatiti hrditatem omittere ãnẽ¬
cessario eĩ exasse heres est ꝯ ippe cum
nemo alius heres institutus est quam ip̃e
ioco ⁊ alietum sunmsedo loco hr̃des strip¬
ft Solris isgmprimo leco scriptus est hr̃¬
ditatem capit. Namlege eliescentia ita
cauetr. ut siduo pluresue exeadẽ cau¬
saħrcles scriptisunt: utiquisꝙ pͥmusscͥi
sit heres sit.
iuolebat filiam exchr̃clare
sic testamto comp̃henclit te aũt filiã
ideo exhrdaui. qm̃contertiptam te ẽẽ do¬
te uolui Quero anefficacit exhrelatasit.

Expanded text:
tem omittere an necessario ei ex asse heres est? quippe cum alius nemo heres institutus est, quam is ipse loco et alterum seruum secundo loco heredes scripsit. solus is qui primo loco scriptus est hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita cauetur, ut, si duo pluresue ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisque primus scriptus sit, heres sit.uolebat filiam exheredare, sic testamento comprehendit: 'te autem, filia, ideo exheredaui, quoniam contentam te esse dot‹e› uolui': quaero an efficaciter exheredata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ hereclem sinecessitate rofecetit. nõq
alicquin uellet obligari inspitiendumͦ.
Siquis itaberedem instituit. titius qua
exquirte michi sorius est. inuectigillisa¬
linatum: peciparte michi heres esto ¶dã
putant. siasse descripto id adiectumsit.
Ut maxime socius fuerit titius. nẽe he¬
retlem. Sr siquapars uacua relicta fuĩt
titium exparte forte quarta. exquasociu
erat. berecdem institutum eẽ. ¶⁊ mus
heres esto. seiuis ĩneuius heredes sumpto.
Uerum est quodpculo placet. duos semiᷤᷤ¬
ses ẽẽ quorum alter comiũttim duobus
cum aliquo coniunctim rastitutus sit.
heres ño est. pars eius. om̃ib ꝓportionib
herecditaruis accressit ¶ neq refert pͥmolo¬
co quis institutus fit. analicuisubstiut
heres sit. ¶ Siheres institutus scribendi
testam̃ti pp̃r. cuus romanus fuit. deindeei
aqua ⁊ ĩg̃ni int̃clictum est heres sit. sun¬
tra illuo tp̃s quotempore testator tecessit
recldiẽrit. autfubconditione. heres insti

Expanded text:
si necessitate id fecerit, non quod alioquin uellet obligari. Si quis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua relicta fueritTitium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius et Maeuius heredes sunto'. uerum est quod Proculo placet duos semisses esse, quorum alter coniunctim duobus cum aliquo coniunctim institutus sit, heres non est, pars eius omnibus pro portionibus hereditariis adcrescit, neque refert, primo loco quis institutus an alicui substitutus heres sit. Si heres institutus scribendi testamenti tempore ciuis Romanus fuit, deinde ei aqua et igni interdictum est, heres fit, si intra illud tempus quo testator decessit redierit a
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Siisquisolũndo ñest fuum cũl¬
tate beredem instituerit. ⁊ libmꝰ substitu¬
erit. antͤ incipiendum erit asubstituto.
lexenim eliescentia utatemum eiqui in
fraudem creditoꝵ hr̃s institutus ẽ. ꝯser¬
uat lib̾tatem finemo alius exeo destam̃
num cupari posse hic michi heres esto c̃
suo sisppellatione frarris heres ĩstitlut᷑.¬

Expanded text:
m. Si is qui soluendo non est seruum cum libertate heredem instituerit et liberum substituerit, ante incipiendum erit a substituto: lex enim Aelia Sentia ita demum ei, qui in fraudem creditorum heres institutus est conseruat libertatem, si nemo alius ex eo testamenuncupari posse 'hic mihi heres esto', csuo sub appellatione fratris heres institu
Abbreviated transcription (Latin):
mo aicdo ⁊ itio gradum herecles instituete¬
uoluerit s et sccłinscripturam testam̃ti
rius testam̃tum titu ruptum ẽ. qr isfuns lił
⁊ heres põt ẽẽ lib̾. ⁊ ufuperius testam̃tum
rumpatur. fufficit. itaposterius factum
ẽẽ. Ut aliquo casu poruerit. ex eo heres exi

Expanded text:
o uel tertio gradu heredes instituereuoluerit: sed secundum scripturam testamenti, rius testamentum Titii ruptum est, quia is seruus et heres potest esse et, ut superius testamentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit ex eo heres exi
Abbreviated transcription (Latin):
res hiret. ut qͣmdiupnpillo exeasubstitu¬
tione heres põt ẽẽ. extitii. testam̃to libta¬
tem br̃clitatẽmq consequi nonpossit Sipu¬
pillus insuam intelamꝑuen̾it. ꝑuide ex
titii testam̃to. lib̾. hr̃sqsit. acsipupillosu¬
bstinitus ñfuisset. Sipupillo hr̃s extitit. ꝓ¬
prius ẽ. ut titioquo siuelit heres ẽẽ possit
costichum scd̾o eum qͦui oxfidei cõmissi cã
lib̾taitem gebr. libm. ⁊ heredem insirrueit.
neratius scdo loco scriptum hereclem fore

Expanded text:
res habet, ut, quamdiu pupillo ex ea substitutione heres potest esse, ex Titii testamento libertatem hereditatemque consequi non possit: si pupillus in suam tutelam peruenerit, perinde ex Titii testamento liber heresque sit ac si pupillo substitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, pro‹pi›us est, ut Titio quoquco Stichum, secundo eum cui ex fideicommissi causa libertatem debet liberum et heredem instituerit, Neratius secundo loco
Abbreviated transcription (Latin):
arẽ .l. Iunus tituis seio ⁊ sempnio ex
semissib. heredib instinitis. ⁊ ceteris exhr̃¬
tatis. inuicem heredes substituit. dem̃ lega¬
ta. et lib̾tates declit posteaita subiecit cor¬
nelius. etsalustius ⁊ uoto equis partibus¬
e hercdes sumto. quos inuitem subsiruo q̃it
quantum. ł priores duo exsemissib instru¬
ti l posteriores hr̃e debeant. sour̃c.R. inob¬

Expanded text:
 Lucius Titius Seio et Sempronio ex semissibus heredibus institutis et ceteris exheredatis inuicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: 'Cornelius et Sallustius et Uarro aequis partibus heredes sunto, quos inuicem substituo': quaero, quantum uel priores duo ex semissibus instituti uel posteriores habere debeant. Marc
Abbreviated transcription (Latin):
le teme meritus reres esto. Ipure enim br̃s
instituitur cũmaleticto ⁊ oms h̾mõdi in¬
stitutiones receptesrat. ¶ Intelum nec
rio. accusatumnõ iure testam̃to man̾u¬
missum. añt sententiam abea muliere.
urd̃i q̃rea fuerat eĩdem cͥminis postulata
ratiõis ẽl Qx̃ sequitur. ut meundem a dño
anpatte ł inparria ł aliasimili assuptiõe
falsum scriptum ẽ. dũdeeo quidemostrat᷑.
sit constet institutio ualz.  Eꝑt
ẽẽ iussi ⁊ siposteqm̃is esfectus est. neuirum
ual. qr ubtas alieno suo mnutilit tũta ẽ.
Inextraneis hr̃dib illa obsuantur. insit
cumcis testam̃ti factio siue ip̃iherecies in¬
astituantur siue quimpotestate eoꝵ sunt
⁊ idluob temporib inspicitur testam̃ti
facti. ut constit̃t institutio. s⁊mortis testa¬
toris. ut effectum hãt ħ ampluis ⁊ cum adi¬
it hrclitãtem ẽẽ tebet cum eis testam̃ti fã¬
łtio siuepure siue subconditiõe hr̃s insti¬
tutus sit namuis peretlis eo ł maximerp̃i

Expanded text:
res esto': pure enim heres instituitur cum maledicto et omnes huiusmodi institutiones receptae sunt. Interdum nec rio maculatum non iure testamento manumissum ante sententiam ab ea muliere videri quae rea fuerat eiusdem criminis postulata, rationis est : quare sequitur, ut in eundem a domina patre uel patria uel alia simili adsumptione falsum scriptum est, dum de eo qui demonstratus sit constet, institutio ualetesse iussi et is postea meus effectus est, neutrum ualet, quia libertas alieno seruo inutiliter data est. In extraneis heredibus illa obseruantur: ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus inspicitur, testamenti facti, ut constiterit institutio, et mortis testatoris, ut effectum habeat. hoc amplius et cum adibit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, siue pure siue sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo uel maxime tempore
Abbreviated transcription (Latin):
Nnu chi g. regula ac̃ smnõ faciendo
condditio institutione hr̃clis sit exp̃ssa.
scd̃m õĩum sententiam heres erit ꝑiide
ac sipure institutus cẽt h ¶ Uereditas
plẽtum cdiuidinir. in .xii. untias q assis
appellatione continetur hñt aut ⁊ hee pũ¬
tes ꝓpͥatiomina abuntia usq adassem
puta hec sextuns. sextans. quadras. t̾ties.
ualere np̃utant. stichus lib esto. ⁊ silibẽ
erit heres esto. S diuus mar̃c. rescripsit
hanc instuurionem ualere ꝑ inde atq li
nonerat adiectum silib erit. ¶ Si quis ita
scripserit. stichus sim̃s erit cummoriar. lib
⁊ heres esto. alienatus. nõpoterit uissu emp¬
toris adire hr̃clitatem. Quamuis. ⁊ siñerat
hec exp̃ssum non alias lib⁊ heres fieri poñt
quamsimansisset eiusss: fuuuius cũma¬
hunc tunc heredem. non enim in hũc casũ
testatorem uouissime. exludere palamẽ
neq ũba om̃ino repugnant. Namquãuis

Expanded text:
aciendo condicio institutione heredis sit expressa, secundum omnium sententiam heres erit, perinde ac si pure institutus esset. Hereditas plerumque diuiditur in duodecim uncias, quae assis appellatione continentur. habent autem et hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, puta haec: sextans quadrans triens ualere non putabant: 'Stichus liber esto et, si liber erit, heres esto'. sed diuus Marcus rescripsit hanc institutionem ualere perinde atque si non erat adiectum 'si liber erit'. Si quis ita scripserit: 'Stichus, si meus erit cum morior, liber et heres esto', alienatus non poterit iussu emptoris adire hereditatem, quamuis, etsi non erat hoc expressum, non alias liber et heres fieri poterat, quam si mansisset eius. sed si uiuus eum mahunc heredem: non enim hunc casum testatorem uoluisse excludere palam est neque uerba omnino repugnant: nam quamui
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.l. Nerim̃meum heredem institutũ
tumlibtate sius uñclidero ei tumquo
testam̃ti factio ñest. posteaq enmreclim¬
ero ertestam̃to m̾heres ẽẽpotĩt Met medi¬
um tp̃s quoaput eumfuit uitiauit in fu¬
tutionem. ꝙ uerum est urroq tempore. tã
testam̃ti fatiencli quãmortis tempore me¬
um fuissernde siãpeum remanserit ui¬
tiatur institutioł situmeo testamti facti¬
o est. uissu eins ateundo acquiret ei heretli¬
tatem. ¶Simonfticietito inposfibilis

Expanded text:
. Seruum meum heredem institutum cum libertate si uiuus uendidero ei, cum quo testamenti factio non est, posteaque eum redemero, ex testamento mihi heres esse poterit nec medium tempus, quo apud eum fuit, uitiauit institutionem, quia uerum est utroque tempore tam testamenti faciendi quam mortis tempore meum fuisse. unde si apud eum remanserit, uitiatur institutio: uel si cum eo testamenti factio est, iussu eius adeundo adquiret ei hereditatem. Si in non faciendo impossi bilis
Abbreviated transcription (Latin):
Siaitilti titium ⁊ meuium ⁊ seũ equis pã¬
tib heredes instituit. tituis interim solũ
adut hereclitatem. ⁊ sem̃ bereclem ĩstitu¬
it poterit seius imii ereditatem̃ atire. at¬
tiui uł adire ł omitere S. atitio añqũã
ꝗdeat. ł omittat ei̾us hrclitat᷑em ex sem̃is¬
ie teres erit. Siadierit seuis attitu hr̃dita¬
tem. titius exrriente. dumtaxat heres erit᷑
et ꝑ hereditatem uitii triens cdumtaxat ad
seiumꝑuemet alterum trientem gesuaĩ¬
stitutione habebit. Oꝵdergo siab atitio ti¬
tius ⁊ seuis hr̃cles institutisunt. titus ad¬
ierit hereditatem. titio seuis hr̃s extrt̃t.¬

Expanded text:
Si Attius Titium et Maeuium et Seium aequis parSi Attius Titium et Maeuium et Seium aequis partibus heredes instituit, Tiadiit hereditatem et Seium heredem instituit, poterit Seius Titii adire hereditatem, Attii uel adire uel omittere: sed Attio, antequam adeat uel omittat eius hereditatem, ex semisse heres erit. si adierit Seius Attii hereditatem, Titius ex triente dumtaxat heres erit et per hereditatem Titii triens dumtaxat ad Seium perueniet, alterum trientem ex sua institutione habebit. quid ergo si ab Attio Titius et Seius heredes instituti sunt, Titius adierit hereditatem, Titio Seius heres exstit
Abbreviated transcription (Latin):
exsemisse hr̃s esto. ⁊ eius exquadrantebe¬
pitolium ascenderit. exalio quadrãte hr̃s
esto ¶ añq̃capitolium ascendat. siphr̃elege
ratur exsemisse hr̃s eĩt sicapitoliũ ascẽ¬
d̾it. ⁊̃ erquadran̾te eres erit. Nec erit ei
necesse ꝓherede gerere quippe i amhr̃di. f¬
Sirtascriptumfũt. utius exparte ĩtia ⁊i
heres sumpto. titius suntra ĩtias kł. na
us exasi auenĩt. exreliqua parte heres esto
Uideamus netitius statim exsemisse hr̃s
fit. Namduo hr̃cles instixutisunt. Sr titi
aut exsemisse aut exbesselitasextansu¬
tiq erit inpẽncñti ⁊ siconditio extrͣt ex
besse heres etit. Smon exstiterit. ille sẽx¬
tans menio accrescit. S si decesserit. ntiꝰ
ante quam conctitio existat. deinde ⁊ diti¬
o exstiterit. tam̃ille sextans nextitt yr¬
di. S meuio acccresit. Namcum ad huc
dubiumeẽt. titio anm euo is sextans
taitus cẽt. titius decessit. Necpõt intelligi
datus eiquitp̃r tandi mreꝵ natura ñfint.

Expanded text:
ex semisse heres esto: Seius ex quadrante hepitolium ascenderit, ex alio quadrante heres esto'. antequam Capitolium ascendat si pro herede gerat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi. Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertiredes sunto: Titius, si intra tertias kalendas nauis ex Asia uenerit, ex reliqua parte heres esto': uideamus, ne Titius statim ex semisse heres sit: nam duo heredes instituti sunt, sed Titius aut ex semisse aut ex besse: ita sextans utique erit in pendenti et, si condicio exstiterit, ex besse heres erit, si non exstiterit, ille sextans Maeuio adcrescet. sed si decesserit Titius, antequam condicio exsistat, deinde condicio exstiterit, tamen ille sextans non Titii heredi, sed Maeuio adcrescet: nam cum adhuc dubium esset, Titio an Maeuio is sextans datus esset, Titius decessit nec potest intellegi datus ei qui tempore dandi in rerum natura non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem i In ip̃s capiende hc̃litatis in¬
stitui hr̃csemposse beni uolentie ẽ qulu¬
ti lumus tiuscum capere poterit heres
esto item et ralegato. ¶Quotiens nõ
apparet. quis heres instimtus sit. ĩstuntio
ñualet Ꝙ ꝓpe euenirepõt. Sitestator cũ¬
plures amicos. eodem nomine hãt ⁊ at
tesignationem nominis singularinõ¬
mine utatur. nisi exalus aꝑtistrmisꝑ

Expanded text:
m. In tempus capiendae hereditatis institui heredem posse beneuolentiae est, ueluti 'Lucius Titius cum capere potuerit, heres esto': idem et in legato. Quotiens non apparet, quis heres institutus sit, institutio non ualet quippe euenire potest, si testator complures amicos eodem nomine habeat et ad designationem ‹singulari› nomine utatur: nisi ex aliis apertissimis
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse minus leges exstimandus ẽ cũꝑ
rati dare quid clãpnatisunt. ꝓpͥusẽ ut
tio hunc effectum ht. ut exequãtur inleg¬
ato p̃stanto q̃d̃ sinominati ñeẽnt here¬
ditarias partes debituri forent.
hr̃clitatem. ⁊ patronus bõꝵ possessionem
ccͣ. tab. penerit. sicut legataita ⁊ p̃ceptio
ꝓpartequampatronus abstulit minuet᷑.
to. mutiliter legatum dutur. Egnec alegi¬
timo exheredatifideicõmissũ daiͣ poter̃t.
ꝗ ⁊ legitimi eo uire p̃stare coguntur qiͣ
scriptifuissent. S si committente aliquo
exlibis eclictum p̃toris. quo cc̃ tabulas ro¬
bonorum possessionem pollicetur. scͥpuis
quoq filius. contͣ. tabulas bõꝵ p̾cẽm pe¬

Expanded text:
enisse minus leges existimandus est, cum rati dare quid damnati sunt, propius est, ut numeratio hunc effectum habet, ut exaequentur in legato praestando, qui, si nominati non essent, hereditarias partes debituri essent. hereditatem et patronus bonorum possessionem contra tabulas petierit, sicut legata ita et praeceptio pro parte, quam patronus abstulit, minueturnutiliter legatum datur. ergo nec a legitimo exheredati fideicommissum dari poterit, quod et legitimi eo iure praestare coguntur, quo si scripti fuissent. sed si committente aliquo ex liberis edictum praetoris, quo contra tabulas bonorum possessionem pollicetur, scriptus quoque filius contra tabulas bonorum p
Abbreviated transcription (Latin):
locatesunt nt p̾terit tẽporis ad mari¬
tu. post omortium antem adiłi¬
erem opereꝑtincat. depensiombus
quoq prediorũ urbanorum. idc̃ ẽ
ꝙ nifructibrusticorimm. ¶Si fũ¬
dũ inro ncor indotẽ dederitisq ĩ¬
de arbores deciderit. si hec fructus

Expanded text:
iti temporis ad maritum, post diuortium autem ad mulierem operae pertineant. De pensionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum uiro uxor in dotem dederit isque inde arbores deciderit, si hae fructus