comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
be excessut atq impetũ fet̾at hostes uelocissime refugi¬
ebant. Int̾im eam partei nudari necesse erat tablat̾e
apto tela recipi. Eur sus cum ĩ cum locum unde erant egit᷑¬
si reu̾ti ceꝑant ⁊ ab hus qui cosẜant. ꝙ. ab hus qui ꝓxim
strt̾ant circũueniebant᷑. Em aut̃ locum ten̾e uelle̾t. ne
ututi locus telinq̾bat᷑ n ab tanta multitudine ꝯiecta tela
conferti inttire pot̾ant. Tamen tot ĩ comodis conflctati
multis uuln̾ib acceptis resistebant. Et magna parte
dici consumpta cum apͥma luce adorã occaaiã pugnaret᷑
nͭ ꝙ ip̃is ess indignũ conmnittebante Tum ats baluencio ꝗͣ
ritatis. utrumq fremur trigula trahicit᷑. Quinto luca¬
inis ciꝰdem ordinis fortissime pugnans dũ cͥcumue̾to filio
subuenit int̾ficit᷑. Lũeiꝰ corta legatꝰ oñis cohortes ordi¬
nes qr adortans ĩ adu̾sum os funda uuln̾at᷑. Hiis reb

Expanded text:
be excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugibe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, ritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus
Abbreviated transcription (Latin):
pet̾e atq arripere ꝓperaret clamore ⁊ fletu om̃ia comple¬
tent᷑. at barbaris consilium non defuit. nã duces coꝵ
tota coꝵ ãcie ꝓnu̾ciare iusserunt. ne quis ab loto disce¬
deret. Illoꝵ e̾c predam atq illis reẜuari quetũq romͣni
reliquissent. ꝓinde om̃ia ĩuictoria posita existimirent
Erant ⁊ uirtute ⁊ nuo pugnandi pares. Nrĩ tam ⁊siab
duce ⁊a fortuna deẜebant᷑ en̾ om̃e spem salutis ĩuirtute
ponebant. Et quorens q̃q cohors ꝓturrerat ab ea ꝑte
magnus num̾: bostium cadebat. Quare ammadu̾sa am¬
biorie ꝓnu̾ciari iubet ut ꝓtul tela coniceant neu ꝓpius
accedant. & quã in parte romani impetũ fet̾int crdant.
Leuitate armoꝵ ⁊ cotidiana er̾citacͥone nͥ hus noc̾i posse
Eursus se ad signa recipientes ĩ scꝙͣtur. Quo p̾cepto
ab hus diligentissime ob ẜuato cũ que̾ piã cohors ex or¬

Expanded text:
petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complepetere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex or
Abbreviated transcription (Latin):
dus biꝑtito ĩsilius oportuo atq ĩ occulto loto amilib pas¬
suũ circit̾ duobꝰ romanoꝵ aduentũ expͣtabãt.Et cũ sc ma¬
ior pars agminis ĩ magnã conuallem dimisiss ce utͣq ꝑte ciꝰ
uallis subito se ostend̾unt nouissimosq pͥm̾e ⁊ pͥmos ꝓbibe
accid̾e atq ob cam c̾m profecc̾onis auttor nõ finss nulla ĩ
re cõmum saluti deerat. ⁊ĩ appellandis cohortandisq mili¬
tĩb inꝑatoris ⁊ ĩpugna mulas officia p̾stabat. Cum ꝓpt̾
longitudĩem agnimis minus fac̾e onn̾ꝰ ꝑse obire. ⁊ quid qͦr
lico faciend̾ essi ꝓuidere possent Iusẜunt ꝓnũcare ut in¬
pedim̾ta relinq̾rent. atq ĩ orbem consist̾e̾nt. Qd̾ ꝯsilium
nã ⁊ nr̃is milicib spem minuit ⁊ hostes ad pugnã alatoreᷤ
effet̾. ꝙ nõ sine su̾motimore ⁊ desperac̾one id fc̃̾m uidebat᷑
p̾terea accidit ꝙ fiꝰ netesse erat ut uulgo militos absigͥs
discederent que quisq eoꝵ carissima hr̃et ab inpedim̾tis

Expanded text:
opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile oloco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilinam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis
Abbreviated transcription (Latin):
tim rumuli ac infuaonis ereum ẽ ab emibiorite ⁊ catini¬
uulgo. qui cõ ed sinos irgni sui sabinc coro q p̾sto fuissent
frum̃curaq ihubi̾na comportauissert ĩduc̃t mari ercueri÷
nũcis uimulli suos conciaiu̾unt subitoq op̾ssis ũgñttusꝰ
magna maliti ad castui oppugnatũ uen̾unt. Cum cesit̾ im̾¬

Expanded text:
tini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙase ten̾i nõ posse uidicabant ne quo ess usui romanis in¬
cend̾unt. Frum̾ti ꝙ subito potu̾unt nauib auep̾unt. Beli¬
qum flumine atq ĩcendio corruꝑunt. Ip̃i ex finitimis regi¬
onibꝰ copias cogere p̾sidia custodias q ad ripas ligeris dis¬
pon̾e equitatũ q om̃ib locis u̾ciendi timoris c̾a ostentare ce¬
ꝑunt si abre frum̾taria romanos exdudere aut adduttos

Expanded text:
quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, inquod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romano
Abbreviated transcription (Latin):
Hei̾i tp̃ dignitate egr̾m antecesisset uid̾ent᷑. Hus da¬
tis mandatis cos ab se dimisit. Nouio dimu̾ eiat oppidũ
heduoꝵ adriꝑas ligecis oportuno loco positũ. Huc cesar
om̃s obsides gallic frumentũ peccũia publica suoꝵ atqi
ex̾citus impedim̃toꝵ magnã parte̾ contulerat. Huc mig¬
nũ num̾um equoꝵ huiꝰ belli c̾ in y̾talia atq ĩ hẏspama .¬
centum mifat. Eo cũ epore dorie uirido matꝰ q uenissent
.&. de statu aiuitatis cognouissent lituctũ librata ab edu¬
is reteptum q. e̾ oppidum apud eos maxime auctoritatis
ꝯuicto litabim inagr̾atũ magnã qi partẽ senato ad eũ ꝯue¬
nisse legatos ad uercingetorigem de pace ⁊ amicicia. siliaͥ¬
da publite missos nõ p̃termiitend̾ tm̃ cõm dñ cunsti muerñt.
Itaq int̾ftĩs nonioduni custodib quiq eo negeciandi ca que¬
n̾ant peccin̾am atq equos inter se partiti sunt. obsides ciui¬
tatũ bibracte ad magr̾atum deducendos cnrau̾unt. Oppidu

Expanded text:
emporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum,
Abbreviated transcription (Latin):
gunt rumorib galli ꝙ res poscere uidebat᷑ retmeri ur banoi
motu cesarem n intanitis dissenc̾onib ad ex̾citũ uenire posse
dolerent lib̾ius atq audatius de bello consilia mire ĩcipurit
In da̾s int̾ se pͥncipes gallie consilus siluestrib ac remotis lo¬
cis q̃runt᷑. Deaconis morte posse hunc cãum ad ip̃os reci¬
derc demonstrant mniẜant᷑ cõmunẽ gallie fortunã om̃ibus
pollicitac̾onib ac p̾mus deposcunt qui belli uicia faciant¬
⁊ sui capitis ꝑiculo galliam ĩ lib̾rtatẽ uindice̾t. In pͥmis ro¬
nem e̾e̾ hñdam dicunt pͥusquã eorum clamdestina consilia
efferant᷑. ut cesar ab ex̾atu includat᷑. Id e̾e facile ꝙ n legio¬
nes audeant absente imꝑatore exiberins egredi n imꝑator
sine p̾sidio ad legiones ꝑuenire poss. Pustremo ĩ acie p̾sta

Expanded text:
Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie pra
Abbreviated transcription (Latin):
tum contrahere ne ꝓfect̾o nata ab timore defect̾onis si¬
milis fuge uid̾etur. H cogitandi accidere uisa ẽ facultas
bñ tei gerende. nã cum ĩ inmora castra opis ꝓspiciendi ca̾
ueniss ammadu̾tit collem qui ab hostibꝰ tenebat᷑ nudatũ
hõib qui supiorib dieb ix p̾multitudine e̾m pot̾at.
Admirato querit ex ꝑfugis cam quoꝵ magnus ad eum¬

Expanded text:
tionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex
Abbreviated transcription (Latin):
reptis bonis ꝙ ea res ad multos ꝑtinebat timere pene
ext̾riti consilia dam de bello mire ĩciput ciuitates q te¬
liquas legaconib sollicitant. Quetam ⁊ si cesar ĩtelli¬
gebat tñ quã mittissime pͭ legatos appellat nͥ se ꝓpt̾ in¬
scĩam leuitate que uulgi grauiꝰ de ciuitate uditare n
de sua meduos beniuolençia demimiere. Ip̾e maiorẽ galle¬

Expanded text:
reptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae reptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolen
Abbreviated transcription (Latin):
t̾onem ħ̾ant ꝓ re comꝑta. Bona cuuum romanoꝵ diripu̾it
cedes faciunt ĩ ẜuitute abstrahunt. Adiuuat rem ꝓclinͣ¬
tam conuctolitanis plebem que ad furorẽ impellit ut fa¬
cinore admisso ad sanitatẽ reu̾ti pudeat. Marchum aris¬
tium tͥbimũ militum iter ad legione̾ facientẽ fide data ex
oppido cauillono educunt. Idem fac̾e togunt cos qui ne¬
gotiandi c̾a iͥ constit̾ant. Hos continuo itme adorti oib
impedimentis exuunt repugnantes diem nocte q obsidio¬
ne. Multis ut̾mq ĩ terfectis maiore multitudinẽ ar¬
matoꝵ concitant. Int̾im nũcio allato om̃s eoꝵ milites
ĩ pot̾ate cesaris teneri conturrũt ad aristium nͥ publi¬
co st̃m consilio demostrant qͥonem de benis difreptis de¬
cernu̾t litauiti fr̃m q bona publicanti legatos ad cesatẽ
sui purgandi gr̃a mutunt. H faciunt recipandoꝵ su
oꝵ ca s contaminati facinore ꝙ capti compendio ex di¬

Expanded text:
tionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, tionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex di
Abbreviated transcription (Latin):
dacis castra ad gergoniã mouit. Medio fere itin̾e eqͥtes
a fabio missi quanto res ĩ ꝑiculo fu̾it exponũt sũmis co¬
pus castru oppugnata demostrant cum crebro integri de¬
fessis succed̾ent nr̃os q assiduo labore defatigarẽt. qͥbꝰ
ꝓpt̾ magnitudĩe castroꝵ ꝑpetuo ess hisdem ĩuallo ꝑma¬
nendũ. Multitudine sagictaꝵ atq om̃is gen̾is teloꝵ mł¬
tos uuln̾atos. Adł sustinenda migno usui fuisse corm̃ta
Fabium discessu eoꝵ duab relictis portis obstruere erte¬
ras pluteos q uallo addere ⁊ se ĩ postoꝵ diem siłem q
casũ apparere. Huis reb cogͥtis cesar sũmo studio militã
aiñ cicũ solis in castri puenit. dñ s ad cergonia gerũtur
ebu pͥmis iuntus alito inco acceptis nullum s ad cognoscend̾
spacium relinqunt. Impellit alios auaricia alios iratundia
ꝙ tem̾itas que maxime illi hoĩm gen̾i ẽ ĩnataait leuẽ audi¬

Expanded text:
datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem audi
Abbreviated transcription (Latin):
cełitate uidebat᷑. Fabium legatũ cũ legionib duab tas¬
tͥs p̾sidio relinquit. Frẽs lictanicticũ ꝯp̾hendi uisiss p
paulo añ repperit ad hostes fugisse. Adortatꝯ milites ne
necessario tempore itin̾is labore ꝑmoueant᷑ cipidissimis oĩ¬
b ꝓgressus.m̃. p̃.xxu. agmen eduoꝵ conspicato ĩmisso eg¬
tatu iter eoꝵ moratur atq impendit interdicit qr om̃ibꝰ
ne ꝙͣ ꝙͣ int̾ficiant. Eporidorigem ⁊ uiri domaꝵ quos illi
ĩterfectos existi mabant int̾ equites u̾sari suos que appel¬
lare uibet. Hus cognitis ⁊ litauicti fraude ꝑspecta he¬
duu manus tend̾e dediconem significare ⁊ ꝓiettis armis¬
mortem dep̾tari ĩcipiunt. Liciuitus cuim sius dientibꝰ qͥbꝰ
more galloꝵ nephas eͥ̾ etiã in extrema fertuna deserere
patronos gergouiã ꝓfugit. Cesar nũcus ad ciuitate̾ edu¬
oꝵ missis qui suo bñfico conẜuatos doc̾e̾nt quos ur̾ belli
int̾fic̾e potuss. Tribꝰ q horis noctis ex̾ctui ad quietem

Expanded text:
cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis o passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare m deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem
Abbreviated transcription (Latin):
fiducia una erant magnũ num̾um frum̃ta ꝯineatꝰ q̃ deripit
ip̃os crudełi excruciatos int̾ficit nũcios tota cuutate eduo¬
rum dimittit eodem mendac̾o decede equitũ ⁊ pͥncipũ per¬
mon ortat᷑. ut siłi r̾one atq ip̃e fet̾it suas ĩuirias ꝑ seqͣn¬
t᷑. Epore dorix ediuisum molo conatus adolescens ⁊ sũme
domi potencie ꝙ una. Uiri domarus parietate. U̾gr̃a si ge¬
n̾c disꝑari ꝙͣ cesar ab diuiciato sͥ naditũ ex humili loco ad
sũmã dignitate ꝑdux̾at i̾cquitum nuo conuen̾ant noĩa¬
tim ab eo euocati. Hus erat inter se de pͥncipatu cõten¬
cio ꝙ in illa magr̾atuũ controu̾sia alt̾ ꝓ conutto litaui al¬
ter ꝓ coito su̾mis oppib pugnau̾ant. De hus eporedorix
cognito litauicti consilio media fere nocte rem ad cesare de¬
milia cum hostib coniux̾int quoꝵ salutt̾ in ꝓpinqui neg¬

Expanded text:
fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem demilia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neg
Abbreviated transcription (Latin):
cite qui ex ip̾a cede fug̾unt. nam ego fr̃ibo atq omĩb meis ꝓpin¬
quis int̾fcĩo dolore ꝓbibeor qui gesta sunt pronũciare. Pro¬
dutunt᷑ hu quos ille docuerat que dicit uell atq ead̾ qua elic¬
tauictus ꝓmĩciau̾at multitudini exponiit. Multos equites
eduoꝵ ĩterfetros ꝙ conlocut cum au̾nis dit̾ent᷑ ip̾os se int̾
multitudĩem militum occultasse atq ex media cede fugisse
Conclamant hedui & littauiccum obsetrant ut sͥ consu¬
lat. Quasi uͦ inquit ille consilu sit res hac nõ necesse sit
nob gergouiam contendere ⁊ cum aruernis nos met ꝯiu̾g̾ct
Andubitamꝰ quin nephario facinore admisso romaniiam
ad nos int̾ficiendos concuriant᷑ ꝓinde si quid ĩ nob anuni ẽ
ꝑsequam᷑ coꝵ mortem qui indignissime int̾ierũt atq hos
latrones int̾ficiamꝰ. Estendit aiues romanos qui ciꝰ presidi

Expanded text:
cite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propincite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
ut instissimã apud eum ca̾m opanu̾it. ẜ phis cõmuni libe̾¬
tati tͥbuere. Uir enim pociꝰ edui de suo iur̾ ⁊ de legib ad ce¬
sarem disceptatorem quã romani ad eduos uei̾ant ccłiter
ad olescentib ⁊ or̾one magr̾atꝰ ⁊ p̾mio deductis cũ se uel
pͥncipes ciꝰ consiui fore ꝓfiterent᷑ r̾o ꝑficiendi q̃rebat᷑ ᷑.qd̾
cuntatẽ tem̾e ad suscipiend̾ bellu̾ adduci posse no̾ ꝯfidebat
placuit ut htauictus decem illis milib q cesari.D bellu
mut̾ent᷑ pͥfic̾et᷑ atq ea ducenda curatet fc̃esq eiꝰ ad cesa¬
tem p̾currrcent. Ecliqua quar̾one agi placeat ꝯstitiu̾it
Litauiceut accrptt x̾atu cũ milia passuu̾ catit̾.xxx. ab
gergo uia ab ee̾ cõnitatis subito militibꝰ latͥmans quo pro¬
ficiscim̾ inquit. milites cr̾s nrͥ equitatus om̃is nobilitas in¬
terut. Prinoped ciuitatis epore dorix ꝙ uiri domarꝰ insimulati
prodic̾onis ab romanis indicta c̾a int̾fai sunt. Hab ip̃is cognos¬

Expanded text:
ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognos
Abbreviated transcription (Latin):
mine̾ su̾me potencie ⁊ magne cegnat̾onis cuiꝰ fr̾ ualetia¬
cus ꝓximo anno eumdem magn̾atũ gesẜit. Oiuitatem
om̃em ep̃ ĩ arinis diuisum senatũ diuisum ppłm suas cui¬
q eoꝵ dientelas. Qd̾ si diucius alat᷑ controu̾sia fore
uti pars cũ parte ciuitatis confligat. Id ne accidat
positum ĩ eius diligencia atq augoritate. Cesac esial
besle atq hoser disced̾e detͥmentosũ esie existimabat.

Expanded text:
minem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiaminem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existi
Abbreviated transcription (Latin):
pellam cũ magno equitũ suoꝵ nu̾o ⁊ quos exaquitama cõ¬
dux̾at ad cum ꝑuenit. Cesar auarico complures dies a¬
moratꝰ sũmã q ĩ copia frumͣti ⁊ reliqui cõmeato nacta
ex̾citum ex labore atq ĩopia reficit. Iam ꝓpe y̾eme ꝯfec¬
ta cũ ip̃o aum tempore ad gerand̾ beslũ uocaret᷑ ⁊ ad hostẽ
ꝓficisa constituissi siue eam ex paludibꝰ siluis q elic̾e siue
obsidione pͥmere poss legati adcum. pͥncipes eduoꝵ ueĩ¬
unt oratoni ut maema neccio tp̃r ciuitan subuei̾at sum¬
mo e̾e in ꝑicło rem ꝙ cum singuli magu̾itꝰ antiquito coeti¬
ri atq regiã pot̾n̾te annuĩ optin̾e consuessent duo magr̃a¬
tuũ gerant ⁊ se ut̾q eoꝵ legib creatũ ee dicat. Horum
ee alt̾m conuutolitanẽ florentem ⁊ illustrem ad olescẽ¬
tem alt̾m cotum antiquissima familia natũ atq ip̃m ho¬

Expanded text:
pellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conpellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum ho
Abbreviated transcription (Latin):
sensuerat. Itaq ut reliquorũ imꝑatoꝵ res adu̾se auctorita¬
te inmiñt sichulus excontrario dignitas ĩ conmodo accepto
ĩ dies augebat᷑. Simul in spem ueniclunt eiꝰ ad firmatonem
de reliquis adiungendis ciuitatib. Drimũ q eo tp̃r galli
castra munire ĩscituerũt. ꝙ sit sunt aĩo const̾nati om̃s in¬
sueti laboris ut omĩa que impecarent᷑ sibi pacienda ex istimi¬
rent. Nec minus ꝙͣ est pollicitꝰ uerti getorre aĩo laborabat
ut reliquas ciuitates adiungeret atq eas bonis pollicita¬
conib allicicbat. Huit rei u̾doneos hoĩos diligebat qͦꝵ
quis aut orone subdola aut amicicia facillime cape possi
Qui auarico cepignato refugerant armãdos uestiedos¬
lia conquiri & ad se muti iubet. Hus reb celiter id qd̾i
uarici deperierat expletur. Int̾im teutomotus ollouicomᷤ
Eliꝰ rex nicio brogum auꝰ p̾r absenatu ur̃o amicus erat ap¬

Expanded text:
censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritacensuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendoslia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat ap
Abbreviated transcription (Latin):
demut̾ent ne ꝑturbarent᷑ inco̾modo no̾ uirtute  ĩacie
uicisse romanos s arcifico̾ quodã ⁊ sc̾ia oppugnat̾onis cui
rei fu̾int ip̃i iꝑiti. Errare si qui ĩ besio hoĩs secũdos
di ciuꝰ rei testes ip̃os hr̾et s factũ inpridentia bititigũ
⁊ minia obseq̃ncia teliquoꝵ ut hoc ĩ conmodũ acciꝑet᷑
Id ta se cełiter maiorib comodis sanat᷑m. na̾q ab reliqͥs
gallis cuutates desentirẽt has sua diligencia adiu̾ctri
atq unũ caliũ totiꝰ gallie effecturũ cuiꝰ ꝯsensui ne orbis qͥ¬
dem t̾raꝵ possit obsist̾e idq se ꝓpe iã ffeuũ hr̃e. Intoa
equũ eo̾ ab hus ꝯminus saintis ca̾i ĩpecrari ut castra mu¬
inx ĩstitu̾ent quo facĩnius repentinos hostium ĩpetus se¬
cin̾ent. fuit het or̾o nẽ ingrata gallis ⁊ mariẽ ꝙ. ip̃e. nõ
existimabat᷑ ꝙ re integra pͥmo ĩcendendũ auaritũ pꝰ descrend̾

Expanded text:
demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos  factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi nemine̾ iequũ locum sese dimitt̾e si toto undiqi
muro cͥcum fundi ud̾unt ueriti ne oĩo spe fuge tolłetur
abicttis armis ultimas oppidi partes ꝯtinenti impetu
petiu̾unt. parsq iͥ cũ angusto exitu portarũ se ip̃i pͥme¬
rent a militib pars iam egressa portis ab equitib ẽ int̾¬
fetta. ñ fuit quisquã qui predescuderet. Bic ⁊ Ienabi cede
⁊ labore oꝑis ĩcitati nõ etate confertis no mulierib nõ in¬
fantib peꝑcerunt. Deniq ex om̃i num̾o qui fuit cirtitꝰ
milium .xl. iuix. dect. qui pͥmo clamore audito se cy oppi¬
do cict̾unt ĩ columes ad uercingetorige̾ ꝑuen̾unt quos il¬
le multa ia nocte silenoo ex fuga excepit ueritꝰ ne qua
tẽ disparandos deducendosq ad suos curatet que cuiq
auitati pars castroꝵ ab iicio obuenat. Postrio die con¬
silio ꝯuocam consolate cõbartatꝰq e̾ ne se ad mod̾ ui̾o

Expanded text:
Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qutum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ recipit conclamare ⁊ consignificar de fuga trnariso
ceꝑunt. Quo tanore ꝑterriti galli ne ab equitati roa¬
noꝵ uie pͥactuparent᷑ consilio destit̾unt. Posto die ce¬
sur ꝓmotaturi derectisq oꝑib que fac̾e ĩstituerat mag¬
no cohorto imbre nõ mutilem hanc ad capiend̾ consilus
tempestate arbitratꝰ ẽ ꝙ paulo ĩ cauciꝰ custodias ĩmuro
dispositas uidebat suos q languidiꝰ inoꝑe rcu̾sari. Inssit
ꝙ quid fieri uellet ostendit legionib q extra uineas in
actulto expeditis cohortatus ut aliquando ꝓtantis labo¬
rib fructũ uictorie ꝑcpent hus qui pͥmi muru̾ ascen¬
dissent p̾mia ꝓposuit militibꝰ q signũ dedit. Illi subito
ex om̃ib partib euolau̾unt muru̾ q celiter ꝯpleu̾unt.
Hostes re noua ꝑterriti muro turrib q deiecti ĩ foro ac
locis patenc̾orib ameatum ꝯsait̾unt hoc m̾o ut si qua
ex parte obinam ꝯtrauenret acie istͥcta depugnarent.

Expanded text:
non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent.
Abbreviated transcription (Latin):
trarent᷑ accidit ĩ spͨtantib noł  dignũ memoria uisu
p̾tereund̾ nõ ceistimauimꝰ. Quida̾ an̾ portã oppidi gallꝰ
ꝑ manus scui at picis tuaditas glebas ĩ igne me regione
tur ris prohicielit. Scut pione ab lat̾e deetro taaiettꝰ exoni¬
matꝰ q concidit. N̾unt ex ꝓ uimis unꝰ iacentem trãsgressꝰ
cõdem illo mun̾e fungebat᷑. Eadem r̾one ictu scorpionis exa¬
nimato alt̾i successit tertius ꝙ terc̾o quarto. nͨ priꝰ ille e̾
a ꝓpugnatorib uacuus relictꝰ locꝯ quã restinito aggere
atq oi ea parte su̾motis hostib finis ẽ pugnandi facto
Omĩa exꝑtigalli ꝓ res nulla succesẜat. Postero die con¬
silium ceꝑunit ex ppło ꝓfugere hortante & uibente u̾cinge¬
torige. Id silenco noctis conati nõ magna iactura suoꝵ fese
cingetoriegis aberant ⁊ paulus que ꝑpetua ĩtercedebat ro¬
manos adinseꝙ̾dum cardabat. Iam q ħ fac̾e noctu appa¬

Expanded text:
trarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum trarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese cingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu appa
Abbreviated transcription (Latin):
clamore sublato duabꝰ portis ab iuroq latere turrium
crupt̾o ficbat. Alii faces atq aridam mat̾ie de muro in
iggerem eminꝰ iaciebat picem reliquas qr res quibꝰ igͥs
cxitari pͣ.fundebant ut quo pͥmũ curret᷑ aut cui rei fer¬
ret᷑ auxilium uix r̾o i̾iri possi. Tamen ꝙ ĩstituto cesaris
semꝑ duc legiones ꝓ castͥs ercubabant pluresq partitis
temporibꝰ eiant ĩ oꝑe cełiter factum ẽ. ut ali crupd̾onib
resist̾ent. alii turres redut̾ent aggerem q ĩter scind̾ent
õĩs uͦ ex cast̾s multitudo ad restͥngend̾ ꝯcurreret. Cum
ĩ om̃ib locis consũpta iam reliquã parte noctis pugnare¬
t᷑ semꝑ qr hostibꝰ spes uictorie rei̾tegraret᷑ eo magis qd̾ de¬
ustos pluceos turriũ uidebant nec facile adire aꝑtos ad
auxiliand̾ aĩadu̾tebãt semꝑq ip̃i recentes defessis succe¬
d̾ent omĩem qr gallie salute ĩ illo uestigio tp̾ris positã arbi¬

Expanded text:
clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbi
Abbreviated transcription (Latin):
parib ĩtermisse spacus singule singulis saxis interiet¬
tis arte ꝯtineant᷑ sic deĩceps om̃e opus conterit᷑ dũ iuxͣ
iuiri altitudo expleat᷑. hoc c̃ in sp̾em narietateq opus
de forme nõ est alt̾nis trabibꝰ hac saxis q rettis lincis suos
ordines ẜuant tum ad utilitate ⁊ defensione̾ urbiũ sum¬
mã ht oportumtatẽ ꝙ tab incendio lapia & abari&e ⁊
mat̾ia defendit. que ꝑpetuis trabibꝰ pedes quadrage¬
tics plopuq introrsus reiu̾cta n ꝑrumpi n distrahi
pͭ. Hiis tot rebus impedita oppugnac̾o̾ne militos cum
roro tp̃r frigore ꝙ assiduis y̾mbrib tardarent᷑ tn̾co̾tine̾¬
ti labore om̾ia ħ suꝑau̾unt. ⁊ dieb.xxu. aggetem latũ
pedes.ccc.xxx. altũ pedes.Lxxx.extrnxunt. Cũ muru̾
hostrum pene contingeret cesar. ad opꝰ consuetudine ex¬
rem ꝙͣ cuniculo hostes suctenderãt. Eod̾ q tp̾r toto muro

Expanded text:
paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiecparibus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine exrem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ cmiculoꝵ notum atq usitatum e̾. Totum aut̃ mu¬
rũ ex om̃i parte turrib contabulau̾ant atq has cori in
sintex̾ant. Tum crebris diurnis nocturius qr crupco¬
nib ant aggeri ignem ĩferebant aut milites eccupatos
tidiamis ager eyp̾sfat co̾missis suaꝵ turriũ inalis ad eq̃¬
bant. ꝙ aꝑtos cimiculos p̾usta ⁊ p̾acusta mat̾iea ⁊ pice
ferueft̾a ⁊ maximi pond̾is saxis morabant᷑ menib que
ad ꝓpinquare ꝓhibebant. Muri aut̾ om̃s gallici ac fere
forma sũt. Trabes directe ꝑpetue ĩ longitudĩem paribus
ĩteruallis distantos ĩter se binos pedes ĩ bẽlo collocant᷑. ha¬
ere nicumt᷑ extrorsus ꝙ multo aggete uestrunt᷑. Qaant̾
que diximꝰ int̾ualla grandib ĩ fronte saxis effarciunt᷑.
Hus conlantis ⁊ coagmitatis aliꝰ insuꝑ ordo addit᷑ ut ide̾
illud int̾ uallum ẜuet᷑ n inter se contingant nubes s

Expanded text:
genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem mugenus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos tidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequabant, et apertos cuniculos praeusta et praeacuta materia et pice fervefacta et maximi ponderis saxis morabantur moenibusque appropinquare prohibebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
torie bñficia hetis quem ꝓdic̾onis ĩsilatis cuiꝰ oꝑa sũ
ur̃o sanguine tantũ exercitũ uittore fame consump¬
cũ uidetis ꝙ̃ turpit̾ se ee fuga recipiẽtei ne qua cuiitas
suis finib̾ retipiat ame prouisum est. Conclamat om̃is młti¬
tudo. s suo more armis concrepat ꝙ fac̾e ĩ eo consuerũt cuius
or̾onẽ ad ꝓbunt sumum e̾t uercingetorigem ducem n de eiꝰ
fide dubitand̾. nec maiore p̾one bellum admĩstrari posse. sci¬
niunt ut .x.mͦ. hoĩm dełcta ex om̃ib locis ĩ oppidum mutã¬
t᷑. nec solis biturigib cõmunem salute ꝯmittendã sense̾t
ꝙ pendõ eos si id oppidum retinussent sũmã uictorie ꝯsta¬
re intelligebant. Singulari militum nr̃oꝵ uͥtuti ꝯsiliatiuꝰ
ad om̃ia imitanda ⁊ efficienda que ab qͦ tradunt᷑ aptissimũ
Nam ꝙ laquers falces au̾tebant quad cum destinau̾ant
tormẽtis ĩtrorsus reducebant & aggetẽ cuniculis subtͣse¬
bant. Eo sciencius ꝙ apud eos magnes ferrarie atq om̃e

Expanded text:
atis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne
Abbreviated transcription (Latin):
qui nequestͥ p̾lic int̾iectis sagittarus quid ĩ ꝯͣ e̾e̾t aimi at
uirtutis suoꝵ ꝑspic̾et᷑. Euat eregione oppidi collis sub ip¬
sis radicib montis egregie munitus atq ex oi parte tͥcumai¬
sus ꝙ si ten̾ent uraꝰ ⁊ aque magna parte ꝙ ꝑabulacc̾e lib̾a
ꝓhibituri hostes uidebant᷑. Sedis locus p̾sidis ab hus̾ nõ
nimis firmo tenebat᷑. Tamen silenco̾ noctis cesio ex caĩtͥs
egressus pͥusquã subsidio ex oppido ueniri poss deiecto p̾si¬
dio pociꝰ loco duas iͥ legiones collotauit fossam q duplice
duodenũ pedum amaiorib cast̾s admĩora ꝑduxit. ut tu¬
to ab repentino hoscium ĩcursu ⁊̃ singuli comene possent
Dum ħ ad gergoniam gerũtur ꝯuicto litanis bedius i
cui magũatũ adiudicatu̾ acesare demo̾str auimꝰ solli uatꝯ

Expanded text:
quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt ĩ castra ꝑuentũ hisdem sublitis quaꝵ pars ifior ĩ¬
tegra remanebat pontem refit̾e cepit. Celiter effecto eꝑe
uocauit. Uerangetorix retognita ne cont᷑ sua̾ uolu̾tate
dimicare cog̾et᷑ magnis itin̾ib antetessit. Cesar ex eo loco
quintis casts gergoiiam ꝑuenit. eqͥ̾stͥsq eo die plio lein
fro ꝓspecto urhis situ que pe sita ĩ altissimo mo̾te om̃s adito¬
it quã rem se im̾tatiã expedilũ. At uercingetorix casts
ꝓpe oppidum positis me eͥb cͥcum se ĩteruallis scparatim
singulaꝵ ciuitatũ copraa locau̾at atq om̃ib iugi collib
cccupatis qua despici pot̾at orribilem sp̃cm p̾bebat. Prin¬
çipes q eaꝵ auitatũ quos sͥ ad consiliũ capiend̃ orlegerat
pͥma luce coridie ad se conuenire iubebat scui quid cõĩtand̃
seu quid admi̾strand̾ uid̾et᷑. in ullum fere diem ĩter mittebat

Expanded text:
ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior inceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opervocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo moit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat
Abbreviated transcription (Latin):
rei frum̃tarie ca dispon̾et ex̾cicũ ĩ duas ꝑtes diuisit.
Quatrio legiones in senones parisios q labieno ducendas dedit
Sex ip̃e ĩ aruernos ad oppidum gergouiam ẜm flumen elquer da¬
xit. ⁊ quitato partem illi attͥbuit partẽ sͥ reliquit. quare
coenita uangetoria om̃ib int̾rruptis ciꝰ fluminis pontibꝰ ab
alt̾a fluminis parte iter fat̾e cepit. Cum ut̾q ut̾mq exiss
ce̾citus ĩ conspete fereq eregione tastͥs castra ponebant dispo¬
sitis exploratorib nͨ ubi effecto ponte romam copias traduce¬
rent erat ĩ magni cesatis difficultatib res ne maiorẽ estatis
ꝑtem flui̾e impediret᷑ qd̾ nõ fere an̾ aut unu̾ clau̾uado tͣns¬
tero die cum duab legionibꝰ in octulto restitit reliquas copi¬
as cum omib impeditͣtis ut consueu̾at misit captis quibus¬
dam cohortib un mim̾us legionũ constare uid̾et. Hiis ꝙͣ
longissime possent egredi iussis cum iã ex diei tp̃r comĩturam

Expanded text:
rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado trantero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ aluiss oib qr reb ornass adium atq arma disce¬
deret atq ea pars que minus confideret auxilia auer¬
cingetorige arcesseret huit rei pͥuer tend̾ existimauit
& ꝙ legib heduoꝵ is qui su̾mũ magr̃atũ õbtin̾ent exce¬
dere ex finibꝰ nõ lic̾et. nequid de uire aut de legibꝰ coꝵ
deminuisse uid̾e̾t᷑. ip̾e in heduos ꝓficisci statuit senatũ¬
qr om̃e ꝙ quos intercontrou̾sia e̾e ad se dec iam euoca¬
uit. Cum ꝓpe om̃is ciuitas eo ꝯuei̾sse dec̾et᷑ ꝑ paucis i¬
clim conuocatis alio loco alio tempore atq oportuit
fre̾m a fr̾e renũciatũ cum leges duo ex una familia uiuo
ueroq nõ solũ magr̾ata ceeati uetarent. si ⁊̃ in senatu
er ꝓhiberent cotum imꝑiũ depon̾e coegit conuicto lica¬
uem qui ꝑ sac̾detes more ciuitatis ĩtermissis magr̾ati
b er creatꝰ pota̾te optin̾e iussit. Hoc decceto ĩ terpo¬
sito cobortatꝰ eduos ut ꝯtrou̾siaꝵ ac dissenc̾onis obliui¬

Expanded text:
semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis oblivi