comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na̾re primum quidẽ fiscalia tributa exigi fͤ¬
iugi uigilanter. nicħ deminuẽs cita py¬
blicam curam require. neforte fiscus ĩmi¬
nuatur. ⁊ saluare ei undiq q̃ ꝓpria sũtssic̃
⁊̃ priuatos ĩ iustitiã passos adiuuamuasie
ꝯpublicum ille sum manere uolumiresco¬
llatores namꝙ õi alia calupnia lib̾i ẜua¬
ti facile ⁊ imp̃tu solir̃ tributa quĩ futuã
priustantes manebãt debẽtes ad hucfis¬
calia. hec nunc ip̃is fiscalib exsoluentes li¬
b̾abunt facile setributis.¶¶ Deĩde ꝯueni

Expanded text:
nare primum quidem fiscalia tributa exigi vigilanter, nihil deminuens circa publicam curam requirere, ne forte fiscus inminuatur, et salvare ei undique quae propria sunt. Sicut enim privatos iniustitiam passos adiuvamus, sic et publicam illaesum manere volumus. Collatores namque omni alia calumnia liberi conservati facile et in promptu solvent tributa, et quae in furta prius dantes manebant debentes adhuc fiscalia, haec nunc ipsis fiscalibus exsolventes liberabunt facile se tributis. Caput II Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ob delectamur legib. s quialites coꝵ i
inores effitimue. quatinus timore peñ
citius dicat ꝙ ꝯfiteri ꝯpetit. ĩ talib itaꝙ
omĩb moĩs ꝯdempnatioẽm hoc fieri uoluor¬
scendẽs legẽ ip̃e tenebitur his penis. ħ
aũt dicimus. ñ ꝓbatioĩbuuis auctor ab¬
renuntiãs sacram̃torei nuncusq nega:¬
ĩtulit uisurandum ille ꝯtinuoꝯ fessus
fui̾t quod in negatiõe deductũ erit sine
piculo quantum ad duplum. Siũolon¬
giori facta lite. tunc auctor inferat sacm̃t.
quidem eum eximimus pena õs uõ exps¬

Expanded text:
legibus delectamur, sed quia lites horum legibus delectamur, sed quia lites horum minores efficimus, quatenus timore poenae citius dicant, quod confiteri competit. In talibus itaque omnibus modis condemnationem hoc fieri voluscendens legem ipse tenebitur his poenis. Haec autem dicimus, nisi probationibus actor abrenuntians sacramento rei nunc usque negaintulerit iusiurandum, et ille continuo confessus fuerit quod in negationem deductum erit, sine periculo erit quantum ad duplum. Si vero longiori facta lite tunc actor inferat sacramenquidem cum eximimus poena; omnes vero expe
Abbreviated transcription (Latin):
stimonio ꝯse̾ptiones ñ sequentes.n
iudicib caẽ. quos iudices familie herc̃i¬
scunde leges appellant: has sequi cogen¬
dis. Oport enim ꝓuidere subtiliter cau¬
tele filioꝵ. ñ aliud quidem munire. a
lud errore relĩquere. ꝙ dificilium ĩ suꝑ
⁊ solubilium crebͦ ⁊̃ erimina ferentium ca¬
sarum occasioẽm pr̃. tesuecessi oĩb itaꝙd̾¬
liuolentie. quot abaliquib. necessariã
nob̾ fecit plebis tenuo legis latioẽm ap¬
subdebat  ex actiõib maliuolentes.
s paulatim putata clementia oblata ẽ.i.¬
niqua senutͥre maliuolentiã. Qũaob¬
rem ⁊ nob̾ necessaium uisum. ĩ decentes
turpes ab negatiões p̃dicte pene subicesi
enim ꝓtuli̾t aliquis scripturam alt̃ aũt
eam negausti cum suc utt̾as eius hãt. ita
ut necessitatẽ patiatur actor causas pati
curca ꝓbatioẽm cius aut̃ litt̾as quitͥ suscip¬
iat. dicat aũt ñ solu̾tum tebitum sibi: ꝓ
su fieri sanctimus. ñquia amaioribus

Expanded text:
stimonio conscriptiones non sequentes, neque iudicibus causae, quos iudices familiae herciscundae leges appellant, has sequi cogendis. Oportet enim providere subtiliter cautelae filiorum et non aliud quidem munire. aliud sub errore relinquere, quod difficilium insuper et insolubilium, crebro etiam crimina ferentium causarum occasionem praestet. De successionibus italivolentiae, quod fit ab aliquibus, necessarium nobis fecit plebis denuo legislationem ape duplicibus subdebat exactionibus malevolentes Sed paulatim putata clementia oblita est iniquorum enutrire malivolentiam. Quamobrem etiam nobis necessarium visum est indecentes et turpes abnegationes praedictae poenae subicere. Si enim protulerit aliquis scripturam, alter autem eam negaverit, cum litteras eius habeat, ita ut necessitatem patiatur actor causas pati circa probationem eius, aut litteras quidem suscipiat, dicat autem non solutum debitum sibi, et su fieri sancimus; non quia amarioribus
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus eos quorꝵe sunt curatores. s adũ¬
sus eos ferri. quiturp̃e : ĩdecent̃ hãc nega¬
tioẽm feci̾t. Siũo aliuid ꝯdẽpnatioĩs au¬
gm̃tum. aud induplum aut in triplũ:
õs ante nõs det̃minare.⁊ ꝯstituere. Siꝗs
enim ꝯuenͣtus fuit res habere alt̾ius. Il¬
le uõdicat ñ eẽ res altius dequodiẽ aue¬
tor⁊ cogatur qui actioẽ infert aut tocum̃¬
tis. aut testib aut alus uti laboribut o
illius ure. ⁊ diẽt quia exppotheca. auta¬
liis causis millã ꝑsoãm relatis ꝓpĩqui¬
orẽ. quã ille qui causam moux alie
mediceni̾s q̃ dam zelemens ⁊ ip̃icause c̃õ¬
ueniẽs pena in ab negantib inferatur.
ꝓabnegatiõe namꝙ circa hec auctoris
laborib dum ad huc cãdicitur. ad aucto¬
rem tñsferatur rerũ dequib ẽ questio fac¬
ta põssio. facta põssio licentiã habente co.

Expanded text:
adversus eos quorum sunt curatores, sed adversus eos ferri qui turpem et indecentem hanc negationem fecerunt. Si vero aliud condemnationis augmentum aut in duplum aut in triplum omnes ante nos determinare et constituere. Si quis enim conventus fuerit res habere alterius, ille vero dicat non esse res illius, de quo dicit actor, et cogatur, qui actionem inferet, aut documentis aut testibus aut aliis uti laboribus, utillius iure et dicere, quia ex hypotheca aut aliis causis in illam personam relatis propinquior est quam ille, qui causam movet: aliae dam et clemens et ipsi causae conveniens poena abnegantibus inferatur. Pro abnegatione namque circa haec et actoris laboribus, dum adhuc causa dicitur, ad actorem transferatur rerum, de quibus est quaestio facta, possessio, licentiam habente eo
Abbreviated transcription (Latin):
maiori eccłe ꝓdẽe ualẽtẽ. Sactimus eñi si
inquibtã scissimar eccłarũ quarum ip̃asã¬
ctissima maior eccła gub̾natiõe: exspensas
torem aut cantorem moi. ñ alium mox ex¬
trinsecue introdiici s ꝯsiderare quantaẽ tẽ
m̃ sura ꝯ̃bidẽ ministrant̾ium reittissimoꝵ
clicoꝵ.⁊ siquid ñ dum clicoꝵ minuta m̃su¬
ra ẽ. ẜ ad huc habundãt. quãtũ ad it. quod
suꝑius definiumus.: cum qui uocatur
statutus. nullã fieri ꝓcooroinẽ ordinatiõe.
doc̃e num̃ in remedio ip̃s restituat᷑ Sie ũo
deminuta multitudo ẽ. ut necessitas sit. nͨ
desit statutus. alium ꝓmoriente ĩ trocliłei
clłtum ꝯ siderare batitudirĩe tuam. siquis
ẽ in aliio eccłis cͥitra scissimam maiorem¬

Expanded text:
 Sancimus enim, si in quibusdam sanctissimarum ecclesiarum, quarum ipsa sanctissima maior ecclesia gubernationem et expensas torem aut cantorem mori, non alium mox extrinsecus introduci, sed considerare. quanta est tunc mensura ibidem ministrantium reverentissimorum clericorum. Et si quidem nondum clericorum minuta mensura est, sed adhuc abundant, quantum ad id quod superius definivimus et eum qui vocatur statutus, nullam fieri pro eo ordinationem, donec numerus in semet ipso restituatur. Si vero deminuta multitudo est, ut necessitas sit, ne desit statutus, alium pro moriente introduci clericum, considerare beatitudinem tuam, si quis est in aliis ecclesiis citra s
Abbreviated transcription (Latin):
llatiõe .s. habere eum qui cognur ex lege
cõferre.⁊ ꝙ iam tatum ẽ ⁊exiure testam̃¬
ti oĩb q̃ prius decollatioĩb anobsancti¬
ta sũt: in sua iurtute manentib ¶ Etͤ¬
ꝙ sepe nob iudicantib placuit necessaĩ¬
um credimus nunc partẽ fieri p̃sentis
legis. frequent̃ eñĩ quitã płimoꝵ filioꝵ
constituti patres. demñ putantes mox sub¬
stantiã diuitere. uifam̃no c̾tamine eoeser¬
uant: ad maiores ad hucr seuiores eoos
tentioẽs ducunt. Cumenĩ oportẽt si hoc

Expanded text:
llationem, sed habere eum, qui cogitur ex lege conferre, et quod iam datum est, et ex iure testamenti; omnibus, quae prius de collationibus a nobis sancita sunt, in sua virtute manentibus.  saepe nobis iudicantibus placuit, necessarium credidimus nunc partem fieri praesentis legis. Frequenter enim quidam plurimorum filiorum constituti patres, deinde putantes mox substantiam dividere, ut a fraterno certamine eos servent, ad maiores adhuc et saeviores eos contentiones adducunt. Cum enim oporteret, si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓuintiã cui p̃sides ⁊ inobeclientes uehe¬
m̃t corripiens minus ydoneoꝵ adiectiꝰoẽm
ꝯpetẽs ẽ enim talia stutentẽ. ꝙ. hĩc honus
zrerum diminutionẽ ĩ sua facultate cogͦse¬
ere. ut minoratus gnoscat. quantum ẽ le¬
res illa solum habere q̃ eis dat lex gubã¬
dere uõalios. sibim lucrum ĩ piumhĩe ac¬
quirere. ¶ Titlilos aũt inponere p̃diis
alienis. aut ergastiis inciuitatib ꝯstituris
⁊suꝑscribe suam uocabula ita p̃sum̃tib ꝑ¬

Expanded text:
ad provinciam cui praesides, et inoboedientes vehementer corripies minus idoneorum adiectione. Competens est enim talia studentem quod hinc onus et rerum deminutionem in sua facultate cognoscere, ut minoratus cognoscat, quantum est laeres illa solum habere quae eis dat lex, et guberdere vero alios et sibimet lucrum impium hinc acquirere. Caput XV Titulos autem imponere praediis alienis aut ergasteriis in civitatibus constitutis, et superscribere sua vocabula ita praesumentib
Abbreviated transcription (Latin):
sub ici ¶ Hec anob̾ dep̃dictis successiõib
ubi oĩo indubitate. siue ꝯcubine ĩto¬
mo habite. siũ innaturalium ibidem
stato parentib morientib duas habere
untias pat̃ne sub̾e. cum matre parcien¬
das. quanticumq filii fiunt. Ita ut ꝓp
ortiõe unius filii ⁊ mat̾ accipiat. ⁊ ħ dici¬
mus siumꝯcubine cohabitauĩt⁊ filiõ exea l¬
buĩt a p̃discedẽte ⁊ cubiã morte. for san¬

Expanded text:
subici. Haec a nobis de praedictis successionibusubi omnino indubitata est sive concubina in domo habita sive naturalium ibidem stato parentibus morientibus duas habere uncias paternae substantiae cum matre partiendas, quanticumque fuerint filii, ita ut pro portione unius filii et mater accipiat. Et haec dicimus, si uni concubinae cohabitaverit et filios ex ea habuerit, aut praediscedente c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amantudinẽ. Nouimus enim aliquate
uxorem ⁊̃ ꝓprietatẽ accquirẽ. filiis forte
b̾nantur. ⁊ codicianũ hñt cibum nicheis
filios habent tale aliquid agere s moĩs i¬
õib eis huius legitime partis. quã nunc
deputauimus usum fructum. insuꝑ ꝓpͥ
etatẽ relinquat. suiult filioꝵ ñpente
fame morientium. s uiuere ualentiũ uo¬
can pãt: hec oĩa diennus ñ inpatre solos.

Expanded text:
 amaritudinem. Novimus enim aliqua teuxorem etiam proprietatem acquirere, filiis forternentur et cotidianum habeant cibum, nihil eis filios habenti tale aliquid agere, sed modis omnibus eis huius legitimae partis, quam nunc deputavimus, et usumfructum insuper et proprietatem relinquat, si vult filiorum non repente fame morientium, sed vivere valentium vocari pater. Et haec omnia dicimus non in patre solo,
Abbreviated transcription (Latin):
litate: quãtitaite siũes illud institutioĩs mͦ
siue ꝑlegati. idẽ dic̃e ⁊ fidei cõm̃issi relin¬
quat occasioẽm licebit enĩ ei reliquum oc¬
tountiũ forteã sexcuntiũ habere. largirs
sic̃ uoluĩt filiis ip̃is aut cuilib extraneeꝵ
gitates accedẽ hoc ẜu̾ando ĩ oĩbꝰ ꝑsoĩs. in
curialib aut filiab curialib nubtrtib
noui untium oĩo dari uult. reliquo tri¬
untio apparentibi. ẜ potestatem dispen
quantitatẽ. quam adp̃sẽs auximus ẜ õs

Expanded text:
itate, sive quis illud institutionis modo sive per legati idem est dicere et fideicommissi relinquat occasionem. Licebit enim ei reliquum octouncium forte aut sexuncium habere, et largiri sicut voluerit filiis ipsis aut cuilibet extraneorgitates accedere. Hoc servando in omnibus personis, in curialibus aut filiabus curialibus nubentibus noviuncium omnino dari vult, reliquo triuncio a parentibus secundum potestatem dispensquantitatem, quam ad praesens auximus, s
Abbreviated transcription (Latin):
ulti namq molesti sunt nob semꝑp̃cẽ
̃ legem additientes. ip̃i quidem popłos
ari natura lidꝵ filioꝵ patrib ⁊̃ ipis dẽdi¬
mus. legitima quidem existente ꝓleus¬
ꝙ ad unam untiam qͣuã habebunt un¬
a cum matre: hoc̃ quod prius fuĩt filũ
dentes hoc agẽ. si ⁊̃ alii munificentus.
quas ad̾suꝑstites donant p̃sẽs autem

Expanded text:
ulti namque molesti sunt nobis semper, ulti namque molesti sunt nobis semper, etiam legem adicientes ipsi quidem populosari naturalium filiorum patribus etiam ipsis dedimus legitima quidem existente prole usque ad unam solam unciam, quam habebunt una cum matre hoc quod etiam prius fuit, filiidentes hoc agere, sed etiam aliis munificentiis, quas et superstites donant. Praesens autem
Abbreviated transcription (Latin):
sub potestate: minus tciam partem eos ha¬
bere. quam eor parentib uuientib oporte¬
ne potes qui exfilio paĩni ailli acrescũt.
ut illi quidem in tegram aceipiant p
epotes uõ ab auo ꝑmediam filiam ue
mus nepotib.⁊ poneporib. ñ ferentesi
feminã masculo ĩtalib minui. Necenĩ
mascuł ip̃e in se. neꝙ femina solum ad
natiuitatis ꝓpagag̾ioẽm suffitiensẽ. s
sicut utrumq coap̃tauit d̾s adgnãtiõ¬
nis opus. ita: nos eãdem utriuscy ẜua¬
mus equaliqualitatẽ s nec usꝙ ĩ hoc
statuimus legem. hec enim dicimus⁊̃
in illis filiis. qui exnuptiis sũt legrai¬
mis. lic dotes ñ sint secute ruptias. set
affectus ĩ dubitatus ⁊ manifestus ĩtẽ
cõuiges existẽs filios pr̃et eẽ legitimo̾.
dotem: enim celebrant nuptie. nupti¬
as aũt dotes ñ faciũt. ẜ ꝯiunctoꝵ ast¬
ectus hoc idem oꝑtineat ĩ his qui expo¬
gitime soboli. ¶ Cõsideremus aũtꝰ
aliquit. ãd solam naturam clemens.M¬

Expanded text:
sub potestate, minus tertiam partem eos habere. quam eorum parentibus viventibus oporte ulterius nepotes, qui ex filio paternis avis accrescunt, ut illi quidem integram accipiant paepotes autem ab avo per mediam filiam venmus nepotibus et pronepotibus, non ferentes feminam a masculo in talibus minui. Neque enim masculus ipse in se neque femina solum ad nativitatis propagationem sufficiens est, sed sicut utrumque coaptavit deus ad generationis opus, ita et nos eandem utrisque servamus aequalitatem. Sed nec usque in hoc statuimus legem. Haec enim dicimus et in illis filiis, qui ex nuptiis sunt legitimis, licet non sint secutae nuptias dotes, sed affectus indubitatus et manifestus inter coniuges existens filios praestet esse legitimos Dotem etenim celebrant nuptiae, nuptias autem dotes non faciunt, sed coniunctorum affectus. Hoc idem obtineat et in his, qui ex pogitimae soboli. Caput V Consideremus autem aliquid et ad solam naturam clemens. M
Abbreviated transcription (Latin):
res possid̃at illi reciꝑcãt ordinemeos q
tt adilloꝵ uocauit successioem pagocinia
uitiis. õib corrigemõĩs. ñ sementes ulli a¬
uoꝵ uitas in se susciꝑe. ñ ampliare sibip̃¬
mutere patrocinium. ñ que admodum frau¬
dent fiscum suã uirtutẽ obicere: neq tibi sit
cura cuusub sint hec agentes dnirsuffic̃
zenim tibi poĩa ad ꝑfectam fortitudinem

Expanded text:
res possident; at illi reciprocantes ordinem eos qte ad illorum vocavit successionem. Cafieri, omnibus corrige modis; non sinens ulli aliorum vitas in se suscipere, non ampliare sibi praem laesionem promittere patrocinium, non quemadmodum fraudent fiscum suam virtutem obicere. Neque sit tibi cura, cuiuslibet sint haec agentes dominii; sufficit etenim tibi per omnia ad perfectam fortitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minare causam. siquidem unius ẽ fuii
pat̃ aut mat̃ aut ouoꝵł trium ĩ quattu¬
or ñ triuntium eis relinqui solums: ĩtiam
iuõ ultra quattur habuit filios. mediam
eĩs tocius sube relĩqui partem ut sexcũtrũ
sit oĩo quidem debetur. sunguł exquo q̃d¬
rͥuntium ł sexcuntium diuidendum: hõc

Expanded text:
terminare causam, ut, si quidem unius est filii pater aut mater aut duorum vel trium vel quattuor, non triuncium eis relinqui solum, sed tertnumerum. Si vero ultra quattuor habuerit filios, mediam eis totius substantiae relinqui partem, ut sexuncium sit omnino quod debetur, singulis ex aequo quadriuncium vel sexuncium dividendum, et
Abbreviated transcription (Latin):
amabiles ecclar̃ defensores i conominullũ
hoꝵ ꝗfiscalia tributa exiguntur. abemipi
sciemes quia siquit tale gesser̃t desuo sa¬
licos executores in su Is t̾e susfectis manif¬
esta facere oĩa. inquib ea dedenut. zigocep¬
haloꝵ. aut uig̃oꝵ autꝰ uigiliarũ. aut quol¬

Expanded text:
amabiles ecclesiarum defensores et oeconomi, nullum horum qui fiscalia tributa exiguntur abripieferentes, scientes quia, si quid tale gesserint, de suo salicos executores in suis desusceptis manifesta facere omnia, in quibus ea dederunt, zygocephalorum aut iugorum aut iuliarum aut quol
Abbreviated transcription (Latin):
nosse: quia siquando p̃ceꝑimus adalias for¬
forte ꝓficiscite ꝓuintias ꝯpetõs ẽ ꝯtẽptũ tehĩ
q̃de fiscolarguitur. ñgͣtĩs exspendere. neq
ciscẽs reges fact̾ exspensas ntt ãngariis i¬
collatores affugentẽ. necq neqi obeclienstͥ¬

Expanded text:
us ad alias forte proficisci te provincias, competens est contentum te his quae de fisco largiuntur non gratis expendere neque ciscens regiones facere expensas, neque angariis collatores adfligentem, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Et libris antiquis qui uira noĩs roãni
ꝯtinebant. ñ ignorat tua supblimita.
quanta temantatis princͥipum legum
latores in suo quis ꝙ uolumine ꝯscrip
it ⁊ oĩb iudicib nr̃is quiminores łme¬
dias administraticẽs ger̃. siue ĩter cor¬
rectores. siue int̃ ꝯsulares. siue inspecta¬
biles ordinentur. ñ solum eoclieillos p̃¬
strare. ẜ̾ ⁊̃ mandata dare. quib ĩ spectis.

Expanded text:
Ex libris antiquis, qui iura nominis Romani continebant, non ignorat tua sublimitas, quanta de mandatis principum legum latores in suo quoque volumine conscrietiam omnibus iudicibus nostris, qui minores vel medias administrationes gerunt, sive inter correctores sive inter consulares sive inter spectabiles ordinentur, non solum codicillos praestare, sed etiam mandata dare, quibus inspectis
Abbreviated transcription (Latin):
qui abmitio negauit. postea uõꝯ fessus ẽ:
iubemuessiquis aũt animmiatioẽm inset
factam pecc̃ar̃ negane lio utatur solutio d¬
niõib ãse factis. talinulam utilitatẽ hoꝵ
q̃ uert soluta sunt. ẽẽ sanctimuᷤ. s totumꝰ
eum debitum exigi p̃cꝑpimu hãc solam
antenos inꝑatoꝵ ꝯstituit. nullo iudica¬
ntium neꝙ in hoc flectendo. s in tegrita¬
tem legis custodiente: siaũt ⁊̃ reus ꝓfe¬
ratlitt̃as actoris. dm̃ ille eãneg. atillepb¬

Expanded text:
negavit, postea vero confessus est, iubemus. Si quis autem adnumerationem in se factam pecuniarum negans, postea utatur solutionibus a se factis, tali nullam utilitatem horum, quae vere soluta sunt, esse sancimus, sed totum eum debitum exigi praecipimus, et hanc solam ante nos imperatorum constituit, nullo iudicantium neque in hoc flectendo, sed integritatem legis custodiente. Si autem etiam reus proferat litteras actoris, deinde ille eas neget, at ille
Abbreviated transcription (Latin):
legum tñscribere. : insacro lat̾erilo depo¬
ni p̃cipiat. quatenus exhis unacum co¬
dicilł suscipiendis administrators quẽ¬
admot̾ possĩt ri. ps subuenire. ignoꝵ̃¬
Iam quid̾ ingñali nr̃e pietatis lege oĩa
tccłata sunt. in quib ꝯueniẽs ẽ administ¬
ratioẽs accipientes eas gubnare. memo.¬
rãtes iusiurandum ꝙ suꝑ his pr̃at̾. Noc¬

Expanded text:
legum transcribere et in sacro laterculo deponi praecipiat, quatenus ex his una cum codicillis suscipiendis administratores, quemadmodum possint reipublicae subvenire, noIam quidem in generali nostrae pietatis lege omnia declarata sunt, in quibus conveniens est administrationes accipientes eas gubernare, memorantes iusiurandum quod super his praestant. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ lingnam anexusẽ. ut tetur aministra ͦ¬
s. torib nr̃is secundum locor qualitatem.
inquib romana ł greca lingna frequẽta¬
tur. scire eoꝵ sanctiõẽm. ut nicħ ex his au¬
deant p̃t̃ire. s saluberimas dispoĩtioẽsͥ ͥ¬

Expanded text:
t detur administratoribus nostris secundum locorum qualitatem, in quibus romana vel graeca lingua frequentatur, scire eorum sanctionem, ut nihil ex his audeant praeterire, sed saluberrimas dispositiones
Abbreviated transcription (Latin):
teantin homicitia aut̃. ⁊ adult̾ia unginũq
direptioõs⁊ ĩuasi ões op̃si oẽs ita c̃ uehem̃tia c¬
paulatim supplitium eos õs faciat saluos.
p̃cipue uõ offitiales tuos teneb̾. ñ ꝑmiit¬
cõ eos subtos nrõs inpellere. neꝙut uid̾¬
antur quid subti tibi ꝓũitatt aũt tue ꝓ

Expanded text:
eantur. Homicidia autem et adulteria virginumque direptiones et invasiones et oppressiones ita cum vehementia cors leges, ut paulatim supplicium alios omnes faciat salvos. Praecipue vero officiales tuos retinebis, non permittens eos subiectos nostros impellere, neque ut videantur
Abbreviated transcription (Latin):
astasiano pie memorie mulierib ĩstitu¬
ta ẽ Pas itaꝙ cas nob theodosius ex plan¬
auit. Nos aũt exuet̃ib sumentes : alias:
adiectimus tres. Sienim mulier tanta
tetineatur nequitia. ut ⁊̃ extudio ab or¬

Expanded text:
rum mulieribus instituta est. Has itaque causas nobis Theodosius explanavit. Nos autem ex veteribus sumentes et alias adiecimus tres. Si enim mulier tanta detineatur nequitia, ut etiam ex studio abor
Abbreviated transcription (Latin):
hac lege̾ posita atꝙ collecta respitiat. q̃¬
cumq defuturis. sicut dictum ẽ. nup¬
tis ⁊ petunt. ualere. Qunum itaꝙ hõcp̃¬
cumꝙ exhodierna die testator disposu¬
ext detalib siue uir suie mulier ꝯsist¬

Expanded text:
hac lege posita atque collecta respiciat, quaecumque de futuris, sicut dictum est, nuptiis competunt valere. Vnum itaque hoc praecumque ex hodierna die testator disposuerit de talibus, sive vir sive mulier consist
Abbreviated transcription (Latin):
oĩaque sanctita sunt ñ oĩb ꝯpetunt. nec
nuptiarum tocius ẽ. ut ita dicatur hũe
qũa alia sollicitudine dignumẽ ¶antiꝙꝰ¬
tãs equid̃ ñ satis aliquit tepriorib aut
fusa. Maioris aũt theotosu tpib amplior
sollicitudo facta ẽ cuca huuis rei tractatũ.
doõe circiic̃s ꝑcepteros in ꝑatores inlesioẽo
pie memorie ꝑueñ uirum. fortĩt atq uiri

Expanded text:
ae sancita sunt, non omnibus competunt nec hium vero nuptiarum totius est, ut ita dicatur, humaquam alia sollicitudine dignum est. Antiquitas equidem non satis aliquid de prioribus aut fusa. Maioris autem Theodosii temporibus amplior sollicitudo facta est circa huius rei tractatum, donec circuiens per ceteros imperatores in Leonem piae memoriae pervenit, virum fortiter atque viri
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ tuxĩt uxorem aut ⁊̃ mulier adturumi
ueniat. nuptiali quid̃ at sũpta uolũta¬
te. atꝙ sententi᷑a. ñ in secuta dote aut
sponsalitia largitate. ubi quoꝙ psũpti¬
u̾ł fieri solutioes ꝯtingebat nullo ex
hoc ꝯ̃ temerariũ sequente ꝑicło ꝯstituti¬
oẽm scriꝑsimus dicentem. Siquis sub
potestate ꝯstitutam muliere uolũtate
parentum. aut ⁊̃ sue potestatis forte dy¬

Expanded text:
m duxerit uxorem, aut etiam mulier ad virum veniat, nuptiali quidem assumpta voluntate atque sententia, non tamen secuta dote aut sponsalicia largitate ubi quoque praesumptive fieri solutiones contingebat, nullo ex hoc contra temerarium sequente periculo, constitutionem scripsimus dicentem: si quis sub potestate constitutam mulierem voluntate parentum aut etiam suae potestatis forte du
Abbreviated transcription (Latin):
titio aũt alieno nubere libam ñ lic neq
plagͣis medio trib hec agentẽ ascripti¬
tium: abstrahere ab eaque frustra eiꝯui¬
ncta ẽ ¶Unde neq nuptie s̃ ꝙ factumẽ.
neq oblatiodotis. nec ante nuptiał do¬
natioĩs. s pura facti mali correccõ ¶Sicitaꝗ¬

Expanded text:
ticio autem alieno nubere liberam non licet plagis mediocribus haec agentem ascripticium et abstrahere ab ea quae frustra ei coniuncta est. Vnde neque nuptiae sunt, quod factum est, nec oblatio dotis nec antenuptiatis donationis, sed pura, facti mali correctio. Sic ita
Abbreviated transcription (Latin):
cãs. s ⁊̃ sisdam seu unam ⁊ rursus licẽtã
dat uiro mulierẽ abicere. si ad ulteram ĩ¬
ueniat. aut ueneficam. aut delinquettm
hõicidium aut plagiaĩã. aut sepultoꝵ ui¬
olacricem au sacrilegã existentẽ a ifauẽtẽ
latronib aut uiro nesciente. ł ꝓhibẽte.¬

Expanded text:
am si secundum se unam. Et rursus licentiam dat viro mulierem abicere. si adulteram inveniat, aut veneficam, aut delinquentem homicidium, aut plagiariam, aut sepultorum violatricem, aut sacrilegam existentem, aut faventem latronibus, aut viro nesciente vel e
Abbreviated transcription (Latin):
scriptã legẽ t̃nscunat ex nuptiar̃ tp̃e. ille
nich d̾suodapnificãd̾. hãc itaꝙ legẽ corrigios
breui quadam abieceõe. Nonenim bienium
enumerari solumexip̃o tp̃e copulatioĩss.
trienium uolumus: cocti namꝙͣ sumus
tes ostensos ministrare filioꝵ ꝓcreatioiss¬

Expanded text:
scriptam legem transcurrat ex nuptiarum tempore, inihil de suo damnificandum. Hanc itaque legem corrigimus brevi quadam adiectione: non enim biennium numerari solum ex ipso tempore copulationis, sed triennium volumus. Edocti namque sumus ostea potentes ostensos ministrare filiorum procreatio
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ diximus. ad inueniam. hoc sanctire
⁊ꝯpetentem pnorib inponere correꝑtiõem.
ut oĩa quid̃ quecumꝙ in priorib sãc̾tas.
siue anob siue apriorib nr̃is hecuale
casib ualitura atꝙ tractanda. ⁊ suos e¬
uentos exhis. que iam poĩtesũt legib.¬

Expanded text:
 diximus adiuveniamus, hoc sancire et competentem prioribus imponere correctionem ut omnia quidem, quaecumque in prioribus sancita sunt sive a nobis sive a prioribus nostris, haec valeacasibus valitura atque tractanda et suos eventus ex his, quae iam positae sunt, legib
Abbreviated transcription (Latin):
ñerit inuistum taleꝰ donstare mm̃ s taci¬
tam ub̾tatem sequi iutrum siue mulierẽ.
cum tale aliquid adño sit. sanctimus: ra
pi talem uirum aut feminam ad ingen¬
uitatem: cãm tam quã suꝑ lib̾is ⁊ ingenu¬
is iudicari. siũo ip̃e quidem ñ celebrauĩt
nuptias altius ꝑsõe dominus. sciat aũt
ciat alti ꝯunctoꝵ uleiscimur huius mõi.
si aꝑta p̃betur nequitia: priuamus dñm
ita maligne cogitantem sitq rursus: hoc¬

Expanded text:
 tacitam libertatem sequi sive virum sive mulierem, cum tale aliquid a domino fit, sancimus, et rapi talem virum aut feminam ad ingenuitatem et causam tamquam super liberis et ingenuis iudicari. Si vero ipse quidem non celebraverit nuptias alterius personae dominus, sciat autemciat alteri coniunctorum, ulciscimur huiusmodi, si aperta probetur, nequitiam et privamus dominum ita maligne cogitantem, sitque rursus
Abbreviated transcription (Latin):
purgã ẽ. aut insidias d̾ feiente exuenenis
aut glagladio aut alio factam̃o exquib
cõstitutam aut audaces eius manus m¬
ferentẽ sibilim tali aliquo facto datuͦ lexħ
ante nuptialẽ uõ abhr̃e doãtiõem ¶Siu
alt̾a harum ꝑ sc̃a irratioabilit repudiũ

Expanded text:
pugna est, aut insidias sibi facientem ex venenis aut gladio aut alio factas modo, ex qconstitutam, aut audaces eius manus inferentem sibi: scilicet tali aliquo facto dat lex haec antenuptialem vero habere donationem. Si vero altera harum persona irrationabiliter repudium
Abbreviated transcription (Latin):
extalia ꝯ templantes doẽe quidem manife¬
stumẽ suꝑ eẽ aut iurum aut uxorem ma¬
nere insoluta mĩna sinimus eñuenient
ad sccłas nuptias. neꝙ mulieres neꝙ iuri
nisi uoluĩt uideri ausu temerario hoc egi¬
sse. ⁊ penis subcunbere. ille quidẽ anten¬
uptias doãtioĩs dicimus exac̾tori illã uõ
quod. siue manifestum fiat demorte. siũ
inceitũ maneat nubere licebit sine ꝑiculo.
 hõc enim nucupatis boã gr̃a tͣnsactioĩb
ap̃cedentib ꝯmumeratũẽ. nos quoꝙ ĩ hocc̃õ

Expanded text:
talia contemplantes, donec quidem est manifestum superesse aut virum aut uxorem, manere insoluta matrimonia sinimus, et non venient ad secundas nuptias neque mulieres neque viri, nisi volunt videri ausu temerario hoc egisse et poenis succumbere, ille quidem ante nuptias donationis dicimus exactioni, illa vero quod, sive manifestum fiat de morte sive incertum maneat, nubere licebit sine periculo. Et hoc enim nuncupatis bona gratia transactionibus a praecedentibus connumeratum est, nos quoque in hoc co
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres priori legis latiõe suie ad alia
uenerunt nuptus siue ⁊̃ usꝙad priorẽ
steterũt. siue successer̃t filiis. siue aliꝗd¬
c omĩum egerunt: priores sequentes lege.
Illud enim credentes ĩta cc̃hentes nullus
Quod uõ ñdum factum erat ñ formida¬
uerunt. Und̾ illa quid̾ oĩa mancant su¬
um suantia ordinem. deinceps uõtp̃s ĩ
posterioriorib panendis casib in una oĩa¬

Expanded text:
mulieres priori legislatione, sive ad alias venerunt nuptias sive etiam usque ad priores steterunt, sive successerunt filiis sive aliquid omnium egerunt priores sequentes leges. Illis enim credentes et ita contrahentes nullus quod vero nondum factum erat, non formidaverunt. Vnde illa quidem omnia maneant suum servantia ordinem, deinceps vero tempus in posterioribus pariendis casibus in una o
Abbreviated transcription (Latin):
mappellato gypso.s uitus quid̾ erat abãtiꝙ
legi latorib sanctita exsuplitio illatase
natum sidsͣ fuientem. Nos aũt hec curaium.
nullum ab mitio benenatoꝵ exsupplitio
ꝑmutimus fieri suum: Necy erum mutamꝰns
fortunam lib̾am in ẜuilem statum quỹdy iͣ
dum ẜuientium manuimissores ẽẽ festina
hors filios inuitutem redigat: & constat ꝗ¬
dem ab mitio mĩn. postea uõ apparens ẜui¬
tus seꝑat eos abinuitem. tamquã morte p¬
secuta qm̃ p̃cedẽb nos dicunt ẜuitut̃e suꝑus¬

Expanded text:
in appellata Gypso, servitus quidem erat ab antiquis legislatoribus sancita ex supplicio illata, snatum sibi servientem. Nos autem haec curavimus, et nullum ab initio bene natorum ex supplicio permittimus fieri servum. Neque enim mutamus nos fortunam liberam in servilem statum, qui etiam dudum servientium manumissores esse festinamhorum filios in servitutem redigat, constat quidem ab initio matrimonium, postea vero apparens servitus separat eos ab invicem, tamquam morte secuta: q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tacũit ad uxorem ꝑ quadrienum⁊ nullꝰ¬
um ei fiat ab illo signum eiuo circa eami c̃¬
raffectus. tunc licentia sit mulieri ad sct̾as
t principi hoc ip̃m testificanti. : hoc fiat ĩ
lem doãtioẽm lucrabitur. hec itacysac̃tissimꝰ
cõstantinus. uehem̃t aũt nob in mature
hr̃t illa constitutio uidetur actib enim bel¬
licis occupato marito uxoris inferre priuati¬
oẽm ñ minor t̃ pena quam ab hostib capi
ideoq ñ prius aduirum ueniat ẜ huuimo¬
di mulier qualẽ legis lator iste ꝓposuitq̃¬
⁊̃ decẽmi transeat tp̃s ⁊ hec inportuna ꝗdẽ
sit uiro militẽs littas aut ꝑaliquos u̾but
erẽs ad eum: Ille uõaut apte renuntiat
nuptias eius aut absolue̾re ꝯticeat. tunc
quoꝙ li bellum offerat aut glossimoma¬
gistro militum aut spectabili duci aut
clarissimo tribuno. sub quib miles ẽ ille
ptiar̃ solutioẽs tamquã gñaliquedam
rõe subboã gr̃a factis disiuctiõib sciẽdũ

Expanded text:
tacuerit ad uxorem per quadriennum ei fiat ab illo signum eius circa eam affectus, tunc licentia sit mulieri ad secundaae principi et hoc ipsum testificanti: et si hoc fiat, em lucrabitur. Haec itaque sacratissimus Constantinus: vehementer autem nobis inmature habere illa constitutio videtur. Actibus enim bellicis occupato marito uxoris inferre privationem non minor est poena quam ab hostibus capi. Ideoque non prius ad virum veniat secundum huiusmodi mulier qualem legislator iste proposuit decennii transeat tempus, et haec importuna quidem sit viro mittens litteras aut per aliquos verbis utens ad eum, ille vero aut aperte renuat nuptias eius aut absolute conticeat, tunc quoque libellum offerat aut gloriosissimo magistro militum aut spectabili duci aut clarissimo tribuno, sub quibus miles ille esptiarum solutiones, tamquam generali quadam ratione sub bona gratia factis disiunctionibus, sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
at adultio dełinquente aut reum hoĩ¬
cidii aut B̾enefitiis aut soditiõib occupa¬
tum aut quod pessimum oĩum peccatoꝵ
exaliqua sacrarum domuum aliquidra
qui appellantur ambigi. Quib ẽ cura a¬
lienis insidiari aĩalib aut umentisꝯ e
a tñsponere alibiaut ꝓhib plagian¬
um c̃eaut ita luxuriose uiuentem. ut
inspitientem uxore. cum aliis corrũpat.
quod maxime mulieres ut pote circaco¬
bile stimulataᷤᷤ exa̾ꝑat : p̃cipue castas ai
sumsidias sepassas auiro ꝓb circa ipãm
salutem aut uenenis aut gladioant ꝑ
alium aliquã talem modũ multe nãq
hõib ad malitiam uie sũt. aut ⁊ si flage¬

Expanded text:
t adulterio delinquentem, aut reum homicidii, aut veneficiis aut seditionibus occupatum, aut quod pessimum omnium peccatorum ex aliqua sacrarum domuum aliquid raqui appellantur abigei quibus est cura. alienis insidiari animalibus aut iumentis et ea transponere alibi, aut probet plagiarium esse, aut ita luxuriose viventem ut inspiciente uxore cum aliis corrumpatur quod maxime mulieres utpote circa cubile stimulatas exasperat, et praecipue castas, aut si insidias se passam a viro probet circa ipsam salutem aut venenis aut gladio aut per alium aliquem talem modum multae namque hominibus ad malitiam viae sunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
oramigranti transige̾re matrimonium:
abscedere ⁊ ab scedẽ quodã breui demisso.
oblato eiqui relinquitur. Quodẽq enio
pacti fuerunt c̃chentes exmorte ficri lucꝵ
hoc habert oportet eum quidimittaturab
altero. siue un. Mulier sit coquid ĩste qͣt¬

Expanded text:
ora migranti transigere matrimonium et abscedere, quodam brevi dimisso solacio ei qui relinquitur. Quodcumque enim pacti fuerint contrahentes ex morte fieri lucrum, hoc habere oportet eum qui dimittitur ab altero, sive vir sive mulier sit, eo quod et iste qu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝙ retractaĩ anullo ualeat.his iuidelim te¬
nentib qñ scripta tał aliqua nr̃ ꝓceclit
sententia. siũo aliqua dubitatio iudicis
dealiqua fiat lege. nũtiẽt aͦnr̃am pote¬
statem. ⁊ anob̾ exspect̃ cause scriptam de
ña forma. aut depoĩtio spectabilum nr̃o¬
r̃ referantarioꝵ aut alt̾ius cuuislib aut
ali quid aliud hors q̃ dictas̃ õĩum iudic̃ã¬

Expanded text:
retractari a nullo valeat. His videlicet tenentibus quando scripta talis aliqua nostra procedit sententia. Si vero aliqua dubitatio iudici de aliqua fiat lege, nuntiet ad nostram potestatem, et a nobis expectet causas scriptam decnostra forma aut depositio spectabilium nostrorum referendariorum aut alterius cuiuslibet aut aliud aliquid horum quae dicta sunt omnium iudica
Abbreviated transcription (Latin):
logẽs.⁊ siquis iam preces sit inpetransi
sanctiõem disponentem uidicantis exa¬
minatioẽm aut snã. ei enim ꝙ tale ali¬
quid inpetrauit iam. sententiãq diffi¬
nitiua nõ dum ꝑmeruit nicħ exeis q̃
inpetrauit. ꝓdeẽ uolumus. Si enimi
semł p̃uenit sententia diffinitiua data
mus. liez appellatio subsecuta sit aut
retractatioĩs ẽ aliqua spes cẽ semiãmcã
quo mõ oporteat᷑ qͣuestioẽm fierraut

Expanded text:
leges, vel si quis iam praecessit impetrans sanctionem disponentem iudicantis examinationem aut sententiam. Ei enim, qui tale aliquid impetravit iam sententiamque definitivam nondum promeruit, nihil ex his quae impetravit prodesse volumus. Si enim semel praevenit sententia definitiva data,mus, licet appellatio subsecuta sit aut retractationis est aliqua spes contra sententiquomodo oporteat quaestionem fieri aut
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s ñ siit fieri penis ut enĩ iniquitaẽ
simul: inuistitiam ꝑ oĩa expellamus ꝓ¬
pt̃ea p̃sentẽ posuimus legẽ. undiꝙ eam
q̃ igitur placurunt ñob ꝑhãc sacram d̾¬
cłata sunt legem. tua celsitudo suari ꝙͣ¬

Expanded text:
tempus non sinit fieri poenis. Vt enim iniquitatem simul et iniustitiam per omnia expellamus, propterea praesentem posuimus legem, undique eam Quae igitur placuerunt nobis et per hanc sacram declarata sunt legem, tua celsitudo ser
Abbreviated transcription (Latin):
aminare.: ⁊ legitimo fini cc̃dere. Sĩ aut ħ
ñ custodit uidex .x. librãr auri eu̾m subia¬
cere pene: ut ⁊̃ aliã nr̃am maiorẽ indigͥ¬
tiõe exꝑiatur eid pene sub̾to eoqui ꝑsu
m talem aliquam dictare formam mĩ¬
strantib ei talem aliquam depoĩtioẽm
facientib spectabilibus nr̃is referendarũ.
⁊ hec diennus siue exsacra nr̃a functionẽ

Expanded text:
aminare et legitimo fini contradere: si autem haec non custodierit iudex, decem librarum auri eum subiacere poenae, ut etiam aliam nostram maiorem indignationem experiatur; eidem poenae subiecto et eo qu talem aliquam dictare formam et ministrantibus ei et talem aliquam depositionem facientibus spectabilibus nostris referendariis. Et haec dicimus, sive ex sacra nostra sanctione
Abbreviated transcription (Latin):
alicuius disponẽtẽ eos quo mõ dem inch¬
oatum examinare. aut iudicare negõti
aminai̾ pecidi: quod enim in legum poĩ¬
tum ẽ potestate ñ egebit aliqua extrinse¬
cus dispom̃õe. siquid enimadnos nego¬
dicere: hoc noqͣ quã altĩus iudicis ege¬
b̾ iuditio. Sic̃ erum a nob ꝑsacrum sicu¬
tidictum ẽ uiditiũ dispoĩta aut decisa ñ
egebũt alioꝵ examinatioẽ. aut iuditio

Expanded text:
alicuius disponentem eos, quomodo decet incohatum examinare aut iudicare negotiuaminari et decidi: quod enim in legum positum est potentate, non egebit aliqua extrinsecus dispositione. Si quod enim ad nos negodecidere, hoc nequaquam alterius iudicis egebit iudicio: siquidem a nobis per sacrum sicuti dictum est iudicium disposita aut decisa non egebunt aliorum examinatione aut iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
o illuminatumẽ. ¶ Quas ex omnib an¬
tiquorum inficauionib ⁊ precipoue excõ¬
mentarus gau nostritam insinutionum
quamrerum coudianmꝵ auisq multis cõ¬
mentarus compositas: cumtres p̃licti miri.
prudentes nobis obtulerunt: ⁊legimus ⁊
¶Simima itaq ope ⁊ aiacri studio has ieges
nt̃as accipite. ⁊ uos metipsos fic eruditos oftẽ¬
due. ut spes uos pulcheriina foueat. totole¬
gnimo opere ꝑfecto. posse enam nostram
rem pullicam inpartibus eius uobis credẽ¬
ustitiaest. cõnstans. ⁊ perpema noluntas. mi
suum cinꝙ tͥribuens. ¶sus pruoentia ẽ
diuinaꝵ atq humanarum rerum nontia.
isti atq inusti scientia ¶ His glsauter co¬
gnͣitis ⁊ incipientib nobis exponere iura po¬
puli romam: itamaxime iudentur posse.
tradi commodissime. si pͥmoleui ac simpuci¬
uia: post deinde diligentissima atq exa¬
cassima int̃pretatione. singula tradantur.
Alioquin sistatim abmitio rudem admic

Expanded text:
o illuminatum est. Quas ex omnibus ano illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii nostri tam institutionum quam rerum cottidianarum aliisque multis commentariis compositas cum tres praedicti viri prudentes nobis optulerunt, et legimus Summa itaque ope et alacri studio has leges nostras accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posse etiam nostram rem publicam in partibus eius vobis credenluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioquin si statim ab initio rudem adhuc et
Abbreviated transcription (Latin):
iam exmultis arguisis renimi accepimus
ñ ꝯuocatis. spetialuer mantaumis. ut nost̃
auccontaie nostrusq suasionibus ꝯponant
instuutiones. utliseat uobũ prima legum
cunabula nonabantiquis fabuuis discere: s
abimꝑiali splentore ⁊ꝑcre. Et tam aures
quam̃ anime uestre nchil mnutile. nicħa
pperam positum. s quot mapsis rerum op̃ti¬
net ãgumentis. accup t Et quod inpriori
tempore uix poss quadriennum priorib
ꝯtingebat: ut tunc ꝯstitutiones imꝑatorias
legerent: hoc uos aprimordio ingiediantim
bros quinquaganta digestoꝵ seu pandect.a¬
rum. inquibus omne ius antiquum col¬
lauimẽ: quos ꝑeundem iurum excelsum
tribunianum nec non ⁊ ceteros mrds ulust¬
res ⁊ facunt issimos ꝯfecimus. in hoes quat¬
tuor ubros easdem institutiones partiri ius¬
simus. ut sint totus iegitime scientie pri¬
ma elem̃ta. Inquibus breniter expositumẽ:
⁊ quodantea optinebat. ⁊ quod posteã defu¬
etudme inumbratum ab imꝑiali remedi¬

Expanded text:
umentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil inutile nihilque perperam positum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, bros quinquaginta digestoram seu pandectarum, in quos omne ius antiquum collatum est quos per eundem virum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedi
Abbreviated transcription (Latin):
sine tutoris auctoritate. detĩorem uero ñ
aliter quamtutore auciore. Unde inha
his causis. exquib mutue obligationẽs
nascuntur. ut inempnonib. uenditoĩb
locationib. ꝯductionib. mandaus. de

Expanded text:
sine tutoris auctoritate, deteriorem vero non aliter quam tutore auctore. unde in his causis ex quibus mutuae obligationes nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, de
Abbreviated transcription (Latin):
dutiaria tutelappellanir. Namsipaxrim.¬
rens filiun⁊ ł fiuliam. nepotem. uel neptem ex
filio. ł deinceps impuberes manumiserit.
legitimam namciscitur eoꝵ tntelam. Qͦ
defuncto. siuberi uiruis sexus eius extant: fi¬
dutiaru tutores filior suoꝵ  ł fratris. ł so¬
roris. ⁊ cet̃oꝵ estitumtur. Etquipatrono le¬
gitimo turore mortuo. uberi quoq enis le¬
gitimi funt tutores. Qm̃ filius quidẽ de¬
functi sinoneẽt auiuo patre emancipatꝰ.
post obitum euis siuiuris efficeretur. nec
inftatrum potestatem recideret. ideoq nĩu

Expanded text:
ria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoqu
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. Nepotibus tm̃ neptibq itademũ
parentes possut testam̃to tutores dare:
recasuri ñsunt. Itaq sifisius iuus mortis¬
hre. quanuuis inpotestate tua fuñt . s. qr
mortuote: inꝑairis sipotestatem recasim
iamiamnatis: testamto tutores o anpõs¬
se. simodo mea causa sint: ut suruis pareͥ¬
tib nasdeñtur. sui tinpotestate eoꝵ fiẽnt
S⁊ siemancipato filio tutor apatre testa
Ari antem potest tutor ñsosum pater.ta.
sciendumẽ eum ⁊ sine lib̾tate tutorem datõ:
tacie ⁊ lib̾tarem directam accepisse uideri.
⁊ ꝑhoc recte tutorem eẽ. Plane siꝑerrorem
quasi liber tutor datus sit.aliud dicendũẽ.
Seruus autem auenus pure mutilter te
stam̃to datur tutor. Set ita cumubererit.
utiliter datur. ¶ Proprius antem ẜius
mutiliter eodem modo tutor datur. ¶ fr¬
snosus ł̾ minor uigintiquinq annis tutor
testam̃todatus tutor tuncerit c̃umau

Expanded text:
cedit; nepotibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testamento tutores dare, recasuri. itaque siere, quamvis in potestate tua fuerint; scilicet quia mortuo te in patris sui potestatem recasuri am iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamDari autem potest tutor non solum paterfamilias, sciendum est, eum et sine libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure inutiliter datur testamento tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus inutiliter eo modo datur tutor. Furiosus vel minor viginti quinque annis tutor testamento datus tutor erit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑfecte eians funt. Quod nr̃a ꝯstitutio gnã¬
lier mom̃ib tutelis ⁊ curationib obẜ uari
fuerit. ei dabatur imurbe quideo dabat᷑.¬
romana ap̃tore urbãno ⁊ maiore pãxx.¬
te trponnoꝵ plebis tutor exlege atilia.
ꝯditione aut die certodatus fuerat. quam¬
diu conditio ant dies pendebat. exhis dẽ
legi tutor dan poterat. ¶ Itemsipy¬

Expanded text:
ectae aetatis sint. quod nostra constitutio generaliter in omnibus tutelis et curationibus observari fuerat, ei dabatur in urbe quidem Roma a praetore urbano et maiore parte tribunorum plebis tutor ex lege Atilia, condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si
Abbreviated transcription (Latin):
tutor petendus erat ¶Quͣdesmebat tu¬
toree. siconcutio existeret. aut dies neniret.
ant heres existeret. ¶ Ab hostib quoq tu¬
tore capto. exhis legibis turor petebatur.
quidesmerat eẽ rttor. sis quicaptus eãt
in auitatem reũsus fuerat. Namreu̾sus
recipiebat tugelam une post lumminii.
S⁊ exhis legions pͥmpillis tutores desierũt
dan: postea quam primo ꝯfules pupillis
iiusq sexus tutores exinquisitone dare
ceꝑunt. demnde p̃tores ex ꝯstitimonibus.
Nam iñsupras cupus iegil. neq decautio¬
ne atutonu: exigenda rem saluam pupil¬
lis fore: neq decompellendis tutonb adtu¬
tele aministrationem quiquam canet᷑.
¶Set hoc uire utimur. ut rome quidẽ p̾fec¬
tus urbis uelp̃tor secundum suam uiris¬
sitione tutores c̾arent. uel magistratus uis

Expanded text:
tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his legibus pupillis tutores desierunt dari, posteaquam primo consules pupillis utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coeperunt, deinde praetores ex constitutionibus. nam supra scriptis legibus neque de cautione a tutoribus exigenda rem salvam pupillis fore, neque de compellendis tutoribus ad tutelae administrationem quidquam cavetur. Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem praefectus urbis vel praetor secundum suam iurisdictio
Abbreviated transcription (Latin):
tela uocatur.Nonquia nommnatm rnea
lege dehac tutela cauetur. s quia ꝑide
acceptaest ꝑinterpretationem: atq siuer¬
bis iegis introducta efsr. Eo eium ipso. que¬
e hereclitates lib̾toꝵ ⁊ lib̃tarum suntesta¬
ti decessissent: iusserat lex adpatronos
lib̾os ue eoꝵ ꝑtinere: c̃cliderunt ueteres
uoluisse iegemetiam tutelas adeos ꝑtinẽ.
cum ⁊ ad agnatos quos adhẽditatem uocat.
eosdem ⁊ tutores eẽ issit. Quia plerumq
ubi successionis ẽ emoliuntum ibi ⁊ tu¬
tele honus ẽẽ debet. Ideo autem diximus
plerumq: quia si afemina impubes ma
ant neptem exfilio. ⁊ deinceps impuoẽs¬

Expanded text:
tela vocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quia perinde accepta est per interpretationem atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres, voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et adgnatos, quos ad hereditatem vocat, eosdem et tutores esse iussit et quia plerumque, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manaut neptem ex filio, et deinceps, impube