comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mimico animo data facultate per prouinciam itineris faciendi tem¬
peraturos ab inuiria & malefitio extimabant. Tamen ut spatium
intercedere posset dum milites quos imperauerat conuenirent. Lega¬
tis respondit diem se ad deliberandum sumpturum. Siquid uellẽt
ad idus aprilis reuerterentur: Interea ea legione quam secum
habebant militibus q qui ex prouincia conuenerant: a lacu le¬
mãno qui in flumen rhodanum influit ad montem uiram qui
fines Sequanoꝵ ab heluetiis diuidit milia passuum .xuiiii. murũ
ĩ altitudie pedum .XUi. fossamq perducit. Eo opere ꝑfecto presi¬
dia disponit. castella communit quo facilius si se inuito transire co¬
marentur probibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legars
uenit & legati ad eum reuerterunt negat se more & exemplo.p.r.
posse iter ulli per prouinciam dare & suum facere conentur prohi¬
biturum ostendit. Heluetii ea spe deiecti nauibus iunctis ratibus¬

Expanded text:
inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, teminimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibus
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem comꝑatis hem dicunt qua che ad ripam rodani omnescõ¬
ueniant. Is dies erat ad .u. Rał aprił. L. fiscem. Aulo gabino
consulibus. Cesari uero cum nuntiatum esfet eos ꝑ prouinciam
nostram iter facere conari maturat ab urbe proficisci & qͣ maxi¬
mis potest itineribus in galliam ulteriorem contendit & ad genuã
peruenit prouinciȩ toti ꝗͣ maximum põt numerum militum im
perat. Erat omnino ĩ gallia ulteriore legio una pontem qui erat
ad genuam iubet rescindi. Ubi de eius aduentu heluetii certio¬
res facti sunt. legatos ad eum mittunt nobilissimos ciuitatis. Cuius
legationis Nameius & Uerculeius principum locum obtinebant
qui dicerent sibi esse in animo sine ullo malefitio iter ꝑ prouinciã
uoluntate id sibi facere liceat. Cesar quod memoria: tenebat. L
Cassium consulem occisum exercitumq eius ab heluetiis pulsum
& sub iugum missum: concedendum non putabat neq homines

Expanded text:
ctionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conctionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L. Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provincia eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines
Abbreviated transcription (Latin):
uratis & Ralinguis & latobitis finitimis uti eodem usi consilio
oppidis suis uicisq exustis una cum his proficiscantur. boiosq
qui transrenum incoluerant & in agrum noricum transierant
Uoinam q oppugnarant receptos ad se sotiossibi adsciseunt. Erant
omnino itinera duo quibusitineribus domo exire possent. unum
ꝑ sequanos angustum & difficile inter montem uiram & flumẽ
rodanum uixꝰ qͣ singuli carri ducerentur mons autem altissimus im¬
pendebat ut facile perpauci prohibere possent. Alterum ꝑ prouin¬
ciam nostram multo facilius atq expeditius. propterea q̃ inter
fines heluetioꝵ & allobrogum qui nuper pacati erant rodanus
fluit. is q nõn nulis locis uado transtur. Extremum oppidum
allobrogum est proximum q heluetioꝵ finibus genua est. Ex
eo oppicdo pons ad heluetios pertinet allobrogibus se se uel ꝑsuasuros
acturos ut ꝑ suos fineseos ire paterentur. Omnibus rebus ad ꝓfe¬

Expanded text:
uracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio uracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum llobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, acturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profe
Abbreviated transcription (Latin):
maretur. Die constituta causae dictionis Orgentorix ad iuditium
& omnesclientes oberratosq suos quorum magnum numerum ha-¬
bebat eodem conduxit. ꝑ eos ne causam diceret se eripuit. Cum
ciuitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur.
multitudinemq hominum ex agris magistratus cogerent. Orgẽ¬
torix mortuus est. Neque abest suspitio ut heluetii arbitrantur
qum ip̃e sibi mortem consciuerit. Fost eius mortem nihilominꝰ
heluetu id quod constituerant facere conantur: ut ex finibus suis
exeant. Ubi se iam ad eam rem paratos esse arbitrati sunt op¬
pida sua omnia numero.xii. uicos ad quadringentos reliqua pri¬
uata edifitia incendunt frumentum omne pręter quod secum
portaturi erant comburunt ut domum reditionis spe sublata
paratiores ad omnia pericula subeunda essent. Trium mensuim
molita cibaria sibi quemq domo efferre iubent. persuadent Ra¬

Expanded text:
maretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium maretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium  omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Ra
Abbreviated transcription (Latin):
Sequanis regnum multos annos obtinuerat & a senatu populo¬
q romano amicus appellatus erat ut regnum in ciuitate sua
occuparet quod pater ante habuerat. Item Dunnorigi heduo
fratri Diuitiaci qui eo tempore principatum in cuutate obtine¬
bat ac maxime plebi acceptuserit ut idem conaretur ꝑsuadet
eiq filiam suam ĩ matrimonium dat. ꝑ facile factum esse illis pro-¬
bat conata ꝑficere propterea: q ip̃e suȩ ciuitatis imperium obten-¬
turus esset nec esse dubium quin totius galliȩ plurimum heluetii
possent. se suis copiis suoq exercitu illis regͬ conciliaturum confir¬
mat. hac oratione ad duc̃ti inter se fidemꝰ & ius urandum dant.
Et regno occupato ꝑ tres potentissimos ac firmissimos populos totius
gallie se se potiri posse sperant. Ea res est heluetiis ꝑ inditium
denuntiata moribus suis orgentorigem ex uinculis causam di¬
cere coegerunt. Dampnatum pȩnam sequi oportebat ut igne cre¬

Expanded text:
regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populregnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cre
Abbreviated transcription (Latin):
tiis diuidit. His rebus fiebat ut & minus late uagarentur &
minus facile finitimis bellum inferre possent. Qua ex parte ho¬
mines bellandi cupidi magno dolore afficiebantur. p̃ro multitu¬
dine autem hominum & pro gloria belli atq fortitudinis
angustos se fines habere arbitrabantur qui in longitudine mi¬
lia passuum . ccxl. in latitudine .Clxxx. patebant. his reb
adducti & auctoritate orgẽtorigis permoti: confutuerunt ea quȩ
ad proficiscendum ꝑtinerent comꝑare iumentoꝵ & carrorum
ꝗͣ maximum numerum coemere sementesq maximas facere
ut in itinere copia frumenti suppeteret. Cum proximis ciuita¬
tibus pacem & amicitiam confirmare. ad eas res conficiendas
bienium sibi satis esse dixerunt. In tertium annum profecti¬
onem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgentorix de¬
ligitur. Is igitur ubi legationem ad ciuitates suscepit. In eo itine
persuadet Castrico cattamanta ledis filio sequano cuius paterin

Expanded text:
tiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et tiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferiorem partem fluminis legi spectent ad septentrionem & ori¬
entem solem. Aquitania. a garunna flumine ad pirreneos montes¬
& ad eam partem oceani quȩ ad hyspãniam pertinet. spectat intẽ
occafsum solis & septentriones. A pud heluetios longe nobilissimus
fuit & dicissimus Orgentorix. Is. M. Messala &. ẜͦ.M. Pisone con¬
sulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit & cu¬
uitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copis exirent ꝑ facilȩ
esse cum uirtute omnibus prestarent totius galliȩ imperio potiri. ld
B facilius eis persuasit q undiq loci natura. tuti heluetii conti¬
nentur. Una ex parte flumine rheno latissimo atq altissimo
qui agrum heluẽtium a germanis diuidit. altera ex parte monte
uira altissimo qui est inter sequanos & heluetios. tertia lacu le¬
mãno & flumine rhodano qui prouinciam nostram ab helue¬

Expanded text:
ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et oriad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id c facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helve
Abbreviated transcription (Latin):
ALLA est omnis diuisao in partes
tres. quarum unam incolunt belge.
aliam aquitani tertiam qui ipsorum
linqua celte nostra galli appellantur. hi
omnes lingua institutis legibus inter se dif.¬
Iferunt. Eallos ab aquitanis garuna flu¬
men a belgis matrona & sequana. diuidit. Horum omnium fortis¬
simi sunt helgę. propterea q a cultu atq humanitate prouinciȩ
longissime absunt: minimeq ad eos mercatores sȩpe commeant atq
ea quȩ ad effeminandos animos pertinent important. proximiq
sunt germanis qui transrenum incolunt cum quibus continenter bel¬
lum gerunt. Qua de causa heluetii quoq reliquos gallos uirtute
nibus eos prohibent. aut ip̃i in eorum finibus bellum gerunt. Eoꝵ
una pars quam gallos obtinere dictum est initium capit a flumĩ
ne rhodano contineturq garũna flumine occeanum fines belgaꝵ
attingit etiam ab sequanis & heluetis flumen rhenum uergit ad
septentrionem. belge ab extremis gallie finibus oriuntur pertinent

Expanded text:
llia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute nibus eos prohibent aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Eorum una pars, quam Gallos obtinere dictum ene Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum vergit a septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
sequentibus compluribus senatoribus quo in numero erat. Ser. Sulpicius
&licinius Damasippus paucis hiebus quȩ fieri uellet utice constituit.
atq imperauit. Diebus eque post paucis se in regnum cum omnibus co-¬
pis recepit.

Expanded text:
sequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius sequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
se erant proficisci properabant. Horum fuga nauium onerariarum ma¬
gistros in citabat. Fauci lenunculi ad officium imperiumq conueniebant.
Sed tanta erat completis littoribus contentio: qui potissimum ex magno
numero conscenderent ut multitudine atq onere non nulli deprimeren¬
tur. reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit
ut pauci milites patresq familie qui aut gratia aut misericordia ualerẽt
aut naues ad nare possent recepti in siciliam ĩ columes peruenirent. Reli¬
que copiȩ missis ad uarum noctu legatis cum centurionibus sese ci decdi¬
derunt. Quorum cohortes militum postero die ante oppidum iuba cõ¬
spicatus suam esse predicans prȩdam magnam partem eorum interfici
iussit. paucos electos ĩ regnum remisit. Cum Uarus suam fidem ab eo
ledi quęreretur. neq resistere auderet ip̃e equo ĩ oppidum uectus pro¬

Expanded text:
se erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum mase erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus pro
Abbreviated transcription (Latin):
rat ĩ eius conspectum reuersurum affirmat. Atq ita prelians interficitũ.
equites ex prelio perpauci se recipiunt. Sed hi quos ad nouissimum agm̃
equorum reficiendoꝵ causa substitisse demostratum est. fuga totuis
exercitus procul animaduersi se se incolumes in castra conferunt. militesq
ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis . M. Rusus questor ĩ casts
relictus a Curione cohontatur suos ne animo deficiant. Ili orant atq ob¬
seerant ut in siciliam nauibus reportentur. Follicetur magistrisq imperat
nauium ut primo uespere omnes scastis ad lit̾us appulsas abrant. Sed tã-¬
tus fuit omnium terror ut alii adesse copias uibe dicerent. alii cum le¬
gionibus instare Uarum iamq se puluerem uenientium cernere: Quarum
rerum nihil omnino acciderat᷑. alii classem hostium celeriter aduolaturam
suspicarentur. Itaq perterntis ommibus sibi quisq consulebat. Qui ĩ cdas¬

Expanded text:
rit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. rit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in clas
Abbreviated transcription (Latin):
hostium circũdata tenebatur. Hi de sua salute desperantes ut extremo
uite tempore homines facere consuerunt aut suam mortem miserebant᷑.
aut parentes suos commendabant. si quos ex eo periculo fortuna seruare po¬
tuisset. plena. erant omnia timoris & luctus. Curio ubi perterritis omnibus
neq cohortationes suas neq preces audire intelligit unam ut miseris in rebo
spem reliquam salutis esse arbitratus. proximos colles capere imniuiersos at¬
Q eo inferri iubet. hos quoq preoccupat missusa Saburra equitatus tũ
uero ad summam desperationem nostri perueniunt & partim fugientes
ab equitatu interficiuntur. partim integri procumbunt. Hortatur curionẽ
C. Domitius . pr. equeum cum paucis equitibus circũsistentes ut fuga salu¬
tem petat atq in castra contendat se ab eo non dscessurum pollicetur. At
Curio nunꝗͣ se amisso exercitu quem a cesare fidei commissum accepe¬

Expanded text:
hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur ut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius praefectus equitum, cum paucis equitibus circumsistens, ut fuga salutem petat atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum accepe
Abbreviated transcription (Latin):
ut defessis neq equitibus ut paucis & labore confectis studium ad pu¬
gnandum uirtusq dȩerat. Sed hi erant numero. cc. reliqui in itinere
substiterant. Qui quamcunq in partem impetum fecerant. hostes loco ce¬
dere cogebant. sed neq longius fugientes prosequi nec uehementius equos
incitare poterant. At equitatus hostium ab utroq cormi circu̾ire aciẽ
nostram & aduersus proterere incipit. Cum cohortes ex acie procurris¬
sent numide in tegri celeritate impetum nostroꝵ effugiebant rursusq
ad ordines suos se recipientes circũibant & ab acie excludebant. Sic neq
ĩ loco manere ordinemq seruare neq procurrere & casum subire tutũ
uidebatur. Nostium copiȩ sumissis a rege auxiliis crebro augebantur no-¬
stros uires lassitudine deficiebant. Simul hi qui uulnera acceperant neq
acie excedere/ neq ĩ locum tutum referri poterant ꝗ tota acies equitatu

Expanded text:
ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad puut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
partem cui maxime confidebat Saburrȩ sumittit. ip̃e cum rebi¬
quis copiis elephantisq lx. lentius subsequitur suspicatus premis¬
sis equitibus ipsum affore curionem. Saburra copias equitum pe-¬
ditumq instruit. atq his imperat ut simulatione timoris paulatĩ
cedintꝰ ac pedem referant: se se cum opus esset signum prȩlii datu¬
rum & quod rem postulare cognouisset imperaturum. Curio ad
superiorem spem addita pntis temporis opinione hostes fugere ar¬
bitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Q uibus
ex locis cum longius esset progressus confecto iam labore exercitu
.xxi. mił spatio constitit. Dat suis signum saburra aciem cõstituit &
circuire ordines atq hortari incipit. sed peditum dum taxat ad spetiẽ
procul utitur. equites in aciem imittit. Non deest negotio Curio suos¬
q hortatur. ut spem omnem in uirtute reponant nec militibus quide

Expanded text:
partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum relipartem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ferenda gratia cogittre incipiamus. Erant ꝑse magna quȩ ges¬
serant equites presertim cum eorum exiguus numerus cum
tanta multitudine numidarum conferretur. Hȩc tamen ab
ipsis commemorabantur ut de suis homines laudibus insolen¬
ter quidem libenter predicant. Multa prȩterea spolia prȩse¬
rebantur capti homines equitesq producebantur. ut quicquid ĩ¬
tercederet temporis hoc omne uictoria morari uideretur. Ita
spei Curionis militum studia non deerant equites sequi iubet
sese iterꝗ accelerat ut quam maxime ex fuga ꝑterritos ado¬
riri posset. At illi itinere totius noctis confecto subsequi nõ po¬
terant atq ali alio loco resistebant. Nec hȩc quidem rescumni¬
onem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de
nocturno prelio duo milia hispanor & gallor equitum qͦs
sue custodiȩ causa circum se habere consuerat & peditum eam

Expanded text:
ferenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesferenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam
Abbreviated transcription (Latin):
ficiunt ĩprudentesq atq in opinantes hostes aggrediuntur. Nu-¬
mide enim quadam barbara consuetudine nullis ordimbus
passim consederant. Nos oppressos somno & dispersos adorti ma¬
gnum eorum numerum interficiunt: multi perterriti prosuguit.
Qg̾o facto equites ad curionem reuertuntur. captiuosq ad eum
reducunt. Curio cum omnibus copiis. uii. uigilia exierat co¬
hortibus.U. castris presichio relictis progressus miliã passuũ .xi.
equites inuenit rem gestam cognouit & captiuos querit quis
castris ad bagradam presit resfondent Saburram: Reliqua
studio itineris conficienda quȩrere pretermatit proximaq re:¬
spiciens signa. Uidetis ne inquit milites captiuoꝵorationem
cum ꝑfugis conuenire abesse regem exiguas esse copias missas
quȩ paucis equitibus pares esse non potuerunt: proinde ad pͣ¬
dam ad gloriam properate ut iam de premis uestris & de re¬

Expanded text:
ficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Nuficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de re
Abbreviated transcription (Latin):
tum cuius erant plenissimi agri deficere poterat. Itaq omniũ
suorum consensu Curio reliquas copias expectare & bellum
ducere parabat. His constitutis rebus probatisq consiliis ex ꝑfu-¬
gis quibusclam oppidanis audit iubam reuocatum finitimo bel¬
lo & controuersiis leptitanor restitisse in regno. & saburram
eius prefectum cum mediocribus copiis missum Utice appropin-¬
quare. His autoribus temere credens consilium commutat. & pͣ¬
lio rem committere constituit. Multum ad hue rem probandã
aduuiat adolescentia. magnitudo animi suꝑioris temporis pro¬
uentus fiduciaq rei bene gerendȩ. His rebus impulsus eguita¬
tum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flum̃
bagradam quibus prȩerat saburra. de quo ante erat auditum.
seđ rex cum omnibus copis in sequebatur & sex milium passiũ
interuallo a Saburra consederat. Cquites missi nocte iter con¬

Expanded text:
tum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium tum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter con
Abbreviated transcription (Latin):
& de defensione ac custotia urbis hortarenturꝰ. Quȩ res eorum per¬
territos animos confirmauit. Nuntiabantur hȩc eadem Curioni sed
aliquandiu fides fierĩ non poterat tantam habebat suarum rerum fi-¬
duciam. Iamq cęsaris ĩ hispania. res secundȩ ĩ africam nuntiis ac
litteris perferebantur. Quibus omnibus rebus sublatus nihil con-¬
tra se regem nisurum existimabat. Sed ubi certis auctoribus cõ¬
perit minus .U. &. xx. milibus longe ab Utica eius copias
abesse relictis munitionibus se se in castra cornelia recepit.
Nuc frumentum comportare castra munire materiam confer¬
re cepit. Statimq in Siciliam misit uti duȩ legiones reliquus¬
Q equitatus ad se mitterentur. Castra erant ad bellum ducendũ
aptissima natura & loci munitione & maris propinquitate &
aquȩ & salis copia cuius magna uis iam ex proximis erat sa-¬
linis eo congesta non materia multitudine arbor non frum̃¬

Expanded text:
 et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum per et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumen
Abbreviated transcription (Latin):
Curio exercitum ĩ castra reducit suis omnibus prȩter fãbum ĩ columĩ¬
bus & ex numero aduersarioꝵ circiter. de. interfectis ac uulneratis.
Qui omnes discessu curionis multiq prȩterea ꝑ simulationem uulnerũ
ex castris in oppidum propter timorem se se recipiunt. Qua re animad¬
uersa Uarus & terrore exercitus cognito bucinatore ĩ castris & paucis
ad spetiem tabernaculi relictis de tertia ugilia silentio exercitum in
eppidum reduicit. Postro dit ob Curio obsidere ticam uuloꝗ cicum¬
munire instituit. Erat ĩ oppido multitudo insolens bellidu¬
turnitate ccii & Uticenses pro quibusdam Cȩsiris inse benesicis:
illi amicissimi erant cum etiam ex uariis generibus constaret tẽ¬
bantur omnes & cum.p. attio agebant᷑ ne sua pertinacia om¬
nium frtunas perturbari uellet. Hec cum agerentur nuntii prȩmis¬
si a rege Iubaꝰ uenerunt: qui illum cum magnis copiss adesse dicerẽt¬

Expanded text:
Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumiCurio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generibus constaret, term palam loquebantur et cum P. Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent
Abbreviated transcription (Latin):
agmen fugientium consecutus magna uoce. Uarum nomine appellans re¬
quirebat uti unus esse ex eis militibus & monere aliqud uelle ac dicere
uideretur. Ubi sepus ille appellatus aspexit ac resticit & quis esset aut
quid uellet quęsiuit. humerum apertum gladio appetit paulumq asfua¬
it quin Uarum interficeret. Quod ille periculum sublato ad eius cona¬
tum scuto uitauit: tibius aproximis milicibus circũuentus occiditur acfũ¬
gientium multitudine a turba portȩ castroꝵ eccupantur atq iter im¬
peditur pluresq ĩ eo loco sine uulnere ꝗͣ in prelio aut ĩfuga intercunt.
neq multum abfuit quin etiam castris pellerentur. ac non nulli prorinus
eodem cursu ĩ oppidum contenderunt. Sed cum loci natura & munitio
castroꝵ adicum probibebant qđ ad prelium egressi curionis milites brs
rebus indigebunt quȩ res ad expugnationem casfroꝵ erant usui. Itaꝗ

Expanded text:
agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans reagmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
atq interficiebuntur a nostris. tlue tota Uari conuersa aetes suos fugere
⁊ concidi udebat. Tũ Rebilius legatus cȩaris quem curio secum ex
si cilia duxerat quod magnum habere usum ĩ re militari sciebat pertẽ¬
ricum inquit hostem uidẽs curio quid dubitas uti temporis oportunitate.
Ile unum elocutus ut memoriam tenerent milites ea quȩ sibi pridie
confirmassent sequi se ubet & precurrit ante omnos adeoq erat ĩpedi¬
ta uallis ut ĩ ascensu nisi subleuati a suis primi non faciles m̃itrentur sed
precccupatis animis aitianoꝵ militum tempore & fugi & cede suorum
nihil de resistendo cogitabant omnesq iam se ab equitatu circũueniri ar¬
bitrabantur. Itaq priusꝗͣ telum abici posset aut nostri propius accede¬
rent. omnis uari acies terga uertit seꝗ ĩcastra recepit. Qua in fuga fã¬
bius pelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu curionis primũ

Expanded text:
atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum
Abbreviated transcription (Latin):
cum primum sit data potestas prelio rem committere. Postero die pro¬
ductos eodem loco quo superioribus diebus constiterat ĩ acie collorat
ne Uarus quidem attius non dubitet copias producere siue solicitandi
milites scu si equo loco dimicandi detur occasio ne facultatem prȩter¬
mittat. Erat uallis inter. duas acies ut supra demostratum est non ita
magno aut difficili & arduo ascensu. Hanc uterq si aduersirioꝵ copię
transire conarentur expectabat. quo equiori loco prȩlium committeret
simul a sinistro cornu.P. attii equitatus omnis & una lȩuis armatura¬
& interiecti complures se in uallem dimuterent cernebantur. ad eos cu-¬
rio equitatũ & duas mauricinoꝵ cohortes mittit. quoꝵ primum ĩ¬
petum equites hostium non tulerunt sed amissis equis ad suos refugent̃
relicti ab his qui una procurrerant lȩuis armatura circũ ueniebantur.

Expanded text:
cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die procum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur
Abbreviated transcription (Latin):
duum equestri prȩlio superauerim quod exportũ sinuq aduersarioꝵ
.cc. naues onerarias adduxerim eoq illos compulerim ut neq pedestri
itinere neq nauibus commeatu iuuari possint.: Hac uos fortuna atq
his ducibus repudiatiꝰ corfimensem ignominiam ĩ ytaliȩ fuga : an hipa¬
niaꝵ deditionem in africi belli preiudicia sequimini: Equidem me
cȩsaris mmlitem dici uolui. uos me imperatoris nomine appellauistis cu-¬
ius siuios penitet uestrum uobis beneficium remato. mihi meum resti¬
tuite nomen. ne ad contumeliam honorem dedisse uideamini. Quao¬
ratione ꝑmoti milites crebro etiam dicentem interpellabant magnocũ
dolore ne infidelitatis suspitionem sustinere uiderentur. discedentem uoͣ
ex contione unuersi cohortantur magno sit animo. neu dubitet pre¬
lium committere & suam fidem uirtutemq experiri. Quo facto cõmu¬
tata omnium & uoluntate & opinione consensu suo consticuit curio

Expanded text:
duum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum duum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio,
Abbreviated transcription (Latin):
seruit : Nonne extremam pati fortunam paratos proiecit. Ille nõ
seruati. sacramento quidem uos tenere quis potuit. cum proiectis fa-¬
scibus & deposito imperio priuatus & captus ip̃e in alienã uenisset pote¬
statem: Relinquitur noua religio ut eo neglecto sacramento quo nõ¬
teneamini respiciatis illud quod dededitione ducis & capitis diminutti¬
one sublatum est. At credo si cesarem probatis iam me offenditis qui
de meis in uos meritis preudicaturus non sum. quȩ sunt ad huc & mea
uoluntate & uestra expectatione lȩuiora. sed tam̃ sui laboris milites seꝑ
cuentu belli premiaꝰ petiuerint. Qui qualis sit suturis ne uos ꝗdem¬
dubitatis. diligentiam quidem uestram aut quem ad finem ad huc res
processit: fortunamq cur pretereamar : An penitet uos quod saluum atd
ĩ columem exercitum nulla omnino naue desiderata traduxerim. qđ
classem hostium primo impetu adueniens profligauerim. quod bis ꝑbi¬

Expanded text:
seruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non seruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non servati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per bi
Abbreviated transcription (Latin):
tueri non potest uestrȩ fidei commisit. Assunt qui uos hortenturut
a nobis discedatis. Quidenim est illis optatius ꝗͣ uno tempore & nos
circũ uenire & uos nephario scelere obstringere : Aut quid irati gra¬
uius de uobis sentire possunt. quam ut eos prodatis qui se uobis o̾iã
debere iudicant ĩ eorum pocestatem ueniat: is qui se ꝑ uos perisse
existimantur : Anuero ĩ hispania res gestas cęfiris non audistis
duos pulsos exercitus duos suꝑatos duces: duas recepitas prouincias :
hȩc acta diebus .xl. quibus ĩ conspectum aduersarioꝵ uenerit cȩ¬
sar. An qui in columes resistere non potuerunt: ꝑditi resistant. uos
autem certa uictoria. cęsarem secuti. diuidicata iam belli fortima
uictum segiamini cum uestri officii premia recipere debeatis: De¬
sertos enim ac se perditos a uobis dicunt. & prioris sacramenti men¬
tionem faciunt. Uos ne uero. L. Domitium an uos Domitius de-¬

Expanded text:
tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius de
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem credo licentiam habeant . qui peccare conantur. amq huus¬
modi res aut pudore aut metu tenentur. quibus rebus nox maxime
aduersaria est. Quare nec tanti sum animi ut sine spe castra oppuga¬
da censeam neq tanti timoris ut ip̃e prius deficiam. atq omnia prĩ-¬
us experienda arditror magna exꝑte iam me una uobiscum de re
iuidicium facturum confido. Dimisso conslio contionem aduocat
militumq studiã commemorat quo sit eoꝵ usus studio ad Corfinũ
Cesar ut magnam ꝑtem italie beneficio atq auctoritate coꝵ suam
fecerit. Uos enim uestrumꝗ factum inquit omnia demceps munitipna
sunt secuta neq sine causa & cȩsar amicissime de uobis. & illi grauis¬
sime iudicauerunt. Pompeius enim nullo prelio pussus uestri fach p̃udi¬
cio demotus ytalia excessit cȩsar me quem sibi carissimum habuit
prouinciam siciliam atq africam sine quibus urbem atq ẏtaliã

Expanded text:
maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmaiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. commemorat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam