comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stris oppidum thenorum nomime bibrax aberat
millia passuum octo. Iel ex itinere magno mi¬
petu belge oppugnare ceperunt. egre eo dieꝰ sus¬
tentatum est. gallorum atq belgarum cadem¬
oppugnatione. Hac ubi arcumiecta multitudi¬
ne hominum totis membus undiq m murum la¬
pides iati cepti sunt. Aurusq defensoribus mu¬
cdatus est. Testitu dme facta. portas succendinit
murumq subruunt. qđ tũ facile fiebat. Nam¬
cum tanta multitudo lapides ac tela comcerent.
in muro consistendi potestas erat milli. Cum
finen oppugnandi nox fecisset. Ictuis rhemus
sumnia nobilitate ꝙ gratia inter suos. qui tũ
oppiclo prefuerat. Unum ex hiis qui legati de
pace ad cesarem uenerant: mincium ad eum
mittit. msi subsidñum sibi subimitatur. se se sub¬
stmere duicius non posse. Eo de media nocte. ce¬
sar hisdem ducibus usus qui mincii ab ictio
uenerant munidas ꝙ crecas sagittarios & finidi¬
tores balcares subsidio oppidams mitit. Quor¬

Expanded text:
stris oppidum Remorum, nomine Bibrax, quod aberat stris oppidum Remorum, nomine Bibrax, quod aberat millia passuum octodecim ex itinere, magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentata est Gallorum atque Belgarum oppugnatio haec. Ubi circumjecta multitudine hominum totis moenibus, undique in murum lapides jaci coepti sunt, murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile fiebat. Namque tanta multitudo lapides ac tela conjiciebant, ut in muro consistendi potestas esset nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praefuerat, unus ex his, qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Bal
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ab hnis diligenter ad diem facta sunt lp̃e
diuiciacum heluum maguopere cohortatus docet
stium distiueri. ne cum tanta multitudine uno
tempore confligenclum sit id ficri posĩẽ. si suas
copias hedui in fines bellouacorum introduxeñt
q eorum agros populari ceperint. hnis manda¬
tis. cum ab se chimiitit. Fostꝙͣ omnes belgarum
copias in unum locum cohactas ad se uenen
iudit. neq iam longe ab esse ab hiis quos misẽt¬
rat exploratoribus. & ab rhemis cognouit. flũ¬
men axonam qđ est in extremis rhemorum fin¬
bus. exercitum traducere maturauit. atq ibi cas¬
tra posuit. Que res ⁊ latus unum castrorum
ripis fluminis mumebat. E post eum que eeͣnt
tuta ab hostibus recddebat. & cõmeatus ab rhemis
ceterisq ciuitatibus ut sine piculo ad cum defer¬
ri posset. efficicbat. In eo flumine pons erat. ibi p̃¬
sidiũm ponit. & in altera ꝑte fluminis quintum¬
titurium sabinum legatum cum sex cohortibus

Expanded text:
omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet stium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi psidium ponit, et in altera parte fluminis Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus
Abbreviated transcription (Latin):
num miniero ualere. Hos posse conficere aria¬
tamislia centum pollicitos ex eo numero electa
sexagnita tociusq belli imperium sibi postulare
q agros possidere. Apud cos fiusse regem nostra
etiam memoria diuiciacum tocius gallie potentis¬
simum. Qui cum magne partis harum regionie
tum eti am britaine impium optinerit. nunc ẽẽ
galbam. Ad hunc ꝓpter iusticiam prudenciamq
tate deferri. Oppida habere munero .xii. pollice
qui maxime fieri inter ip̃os habeantur longissi¬
mieq ab sint. Qiundecim millia atrebates. Am¬
bianos & millia. Mormos.xxu. millia enapios
.uii.millia. Calctos.x.mllia. Melocasses ⁊ ue ro¬
manduos totidem. Catuatos xuiii.milia. Condru¬
sos Eburones. Ceroesos Paemanos. qui uno noie
gerniam appellantur. arbitrari ad xl. milia.
Cesar rhemos cohortatus liberaliterq oratione pro¬
sccutus omnem senatum ad se conuenire. priici¬
piumq liberos obsides ad se adduci iussit. Que

Expanded text:
num numero valere: hos posse conficere armanum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. que agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque tate deferri; oppida habere numero XII, polliceri qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
cis rhenum nicolunt. se se cum hns comunxisse
antumq ẽẽ eorum ommum furorem ut ne su¬
essiones quidem fraties consanguineosq suos
qui eorum iure et eisdem legibus utantur. U¬
num imperium unumq magr̃atum cum ip̃is
habent. cleterrere potuerunt. quin cum hnis cõ¬
sentirent. Cum ab hiis quereret que ciuitates
ꝙͣteq in armis eẽnt ꝙ quid in bello possent: sic
repperiebat. Pleros belgas ẽẽ ortos a germanis. rhe¬
numq antiquitus traductos. propter loci ferti¬
litatem ibi consedisse. Gallosq qui ca loca nico¬
lerent expulisse. solosq ceͣ qui patrum mõrum
menioria. omni gallia uexata. teuthonos cimi¬
brosq infra fines suos nigrecli prohibuerunt. Q
ex re fieri uti carum rerum memoria. magnã
sibi auc toritatem. magnosq spurcitus in re mi¬
nem in cominum belgarum conçilio ad id bel¬
lum pollicitus sit. cognouerint. Nurimum int̾
eos bellonacos ꝙ uirtute ⁊ auctoritare ⁊ homi¬

Expanded text:
cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re minem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et homi
Abbreviated transcription (Latin):
decluceret quintupedumi legatum misit. Ip̃e
cum primm pabuli copia esse inciperet: ad
exercitum uenit. Dat negocium fenombus re¬
liquisq gallis qui finitum belgis erant uti ea
que apud eos gerintur cognoscant. seq de his
ribus. certiorem faciant. Hn constanter oumies
mnciauerunt manus cogi. exercitum inunũ
locum conduci. Tum uero non dubitandum
existimauit qum ad eos proficiscerentur. Re
frumentaria comparata: castra mouet. diebꝰ¬
q circiter quindecim: ad fines belgarum per¬
uenit. Co cum de improuso trac faret celerius¬
q oĩm opinione uemi set. remi qui proximi
gallie ex beleis sunt ad eum legatos siccium
et audocumborium primos cuutatis miserunt
qui dicerent se suaq in fidem atq in potesta¬
tem po. ro. punittere. Neq se cum belgis reli¬
paratosq ceͣ & obsides dlare. & imꝑata facere ꝙ
opides reciꝑe. ⁊ frumento ceterisq rebus iuuare
Reliquos om̃s belgas marmis c̃ẽ. germanosq qͥ

Expanded text:
deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belparatosque esse et obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui
Abbreviated transcription (Latin):
UN: EOSET: CESAR
in citeriore gallia i hi¬
berms ita uti supra de¬
monstrauimus: crebri
ad cum rumores affere¬
bantur litterisq item la¬
bieni tercior fiebat. Ommes belgas quam terci¬
am cͣẽ gallie partem dixeramus. contra populũ
romanum coniurare. obsiclesq inter se dare.
connirando has eͥe causas. Erium qđ uereren¬
tur ne omni paccata gallia ad eos exercitus no¬
ster adduceretur. Demde ab nonullis gallis
sollicitarentur. partim qui germanos ducius
in gallia uersari uoluerant. Ita populi roma¬
in exercitum hiemare atq nueterascere in gal¬
lia moleste ferebant. Fartim mobilitate & leui¬
tate ani nouis imperiis studebant Ab non
nullis etiam qđ in gallia apotentioribus atq
hiis qui ad conducendos homines facultates ha¬
bebant. uulgo regna occupabantur. qui minus
facile eam rẽm m impio nr̃o consequi non po¬
terant. Hns mincns licterisq counnotus cesar
duas legiones in aiteriore gallia nouas conscri¬
psit. Et mita estate in iteriorem galliam qui

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contra populum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romai exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui
Abbreviated transcription (Latin):
creptum eꝰ manibus hostium sibi restitutum.
uideret. Neq eius calamitate de tanta uolup¬
tate ꝙ gratulationc̾ quicꝙͣ fortuna diminue¬
rat. Is sc pñte de se tergoribus consultum di¬
cebat. utrum igm statim necaretur: an in aliud
tempus reseruarctur. sortium beneficio se esse
proximium rhenum incolunt ꝑterritos sense¬
runt. insecuti. magnum ex hiis numerum oc¬
ciderunt. Cesar una estate duobus maximis
bellis confectis: maturus paulo ꝙͣ tempus
anni postulabat. in hibernia in sequanos exer¬
citum decluxit. Hiberns labienum preposuit
ipse in aiteriorem galliam ad conuentus agen¬
dos profectus est. Explicit liber primus

Expanded text:
ereptum ex manibus hostium sibi restitutum ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est. COMMENTARIUS
Abbreviated transcription (Latin):
rantibus nr̃is subsidio misit. Ita prelium resti¬
tutum est. atq omnes hostes terga uerterunt
Neq prius fugere destiterunt ꝙͣ ad flumen
rhenum. nullia passuum ex eo loco circiter
quinq ꝑuenerunt. Ibi perpauci aut uiribus
confisi. tranare contenderunt: aut lntribus
muentis sibi salutem reperunt. In hus fuit
arioiustus qui nauiculam delegatam ad ri¬
pam nactus eã profugit. Reliquos omnes eqͥ
arionisti uxores. una sueua natione. quam
domo secum duxerat. Altera norici regis no¬
ctioms soror. quam nigalliam duxerat a fre
missam. Utraq in ea fuga perierunt. Due fi¬
lie harum altera occisa. altera capta est. Q. xa¬
lerius procillus cum acustodibus i fuga trims
cathenis unictus traheretur. in ip̃m cesarem ho¬
stes equitatu persequentem inciclit. Que quidẽ
res cesari non minorem ꝙͣ ip̃a iuctoria uolup¬
tatem attulit. qđ hominem honestissimum
prouintie gallie suum famliarem & hospitem

Expanded text:
rantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restirantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes const Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem,
Abbreviated transcription (Latin):
singulis legiombus singulos legatos ⁊ questo¬
rem prefecit. uti eos testes sue quisq uirtutis hẽ¬
ret. ⁊p̃e adextro cormi. Qd cam partem mim¬
me firmam hostium cͣẽ ammaduerterat. p̾lium
cominisit. Ita nri acciter in hostes signo dato
impetum fecerunt. Itaq hostes repenter celeri¬
terq procurrerunt: ut spacium ꝑila in hostes
conciendi non daretur. Reiectis pilis cõmi¬
nus gladiis pugnatum pugnatum est. At
germam celeriter ex consuetudine sua pha¬
lange facta: impetus gladiorum exceperunt
Reperti sunt complures nri milites qui n pha¬
langes insilirent. ꝙ scuta manibus reuellerent
ẜ super uulnerarent. Cum hostun acies a si¬
instro cormi pulsa atq in fugam conuersa es¬
set. adextro cormi uehementer multitudine
suorum nr̃am aciem premebant. Ed cum ani¬
maduertisset publius crassus adolescens qui
equitatui preerat. qđ expeditior erat. ꝙͣ hn qͥ
inter aciem uersabantur. terciam aciem labo¬

Expanded text:
singulis legionibus singulos legatos et quaestosingulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem labo
Abbreviated transcription (Latin):
copias arioiustus & illatis & acceptis uulneribꝰ
in castris recluxit. Cum ex captiuis quereret
repenebat causam qcł apud germanos ea cõsu¬
etudo cẽt ut matresfamilie corum fortibus et
uaticinatiombus declararent. utrum prelium
committi ex usu cẽt. nec ne. Eas ita dicere non
ẽẽ fas germanos superare. si ante nouam lunã
mlitum legionariorum pro hostium nuero
ualebat ut ad speciem alarns uteretur. Ip̃e tri¬
plici acie initructa: usq ad castra hostium ac¬
cessit. Ium denm necessario gernian suas
copias castris eduxerunt. generatimq constite¬
runt. Faribus interuallis. harudes. marcuman¬
nos. tribotes. uangiones. nenietes. sedunos. sue¬
uos. onnemq aciem suam redis ꝙ carris cncũ¬
declerunt. ne qua spes in fuga relinqueretur.
Comulicres imposuerunt. que in prelium ꝓfi¬
ciscentes passis manibus flentes implorabant
nc se i seruitutem romams traderent. Cesar

Expanded text:
copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereretreperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes mine se in servitutem Romanis traderent. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
locum uenit. Erimam ꝙ sccundam aciem in ar¬
inis ceͣ. terciam castra mumire iussit. Hic locus ab
hoste grater passus sexcentos uti dictum est ab¬
erat. Eo curiter hominum sedecim milia expe¬
dita cum omni equitatu arionustus misit: que
copie nr̃os terrerent. S munitione ꝓhiberent.
Nihilo secius cesar ut ante constituerat duas aci¬
es hostem propulsare. terciam opus ꝑficere ussit.
Mumitis castris. duas ibi legiones reliquit. ⁊ ꝑ¬
tem auxiliorum. quatuor reliquas in castra
maiora reduxit. Froximo dic instituto suo ce¬
sar e castris utrisq copias suas eduxit. paulumq
amaioribus castris progressus: aciem instruxit.
Lostibus pugnandi potẽstatem fecit. ubi ne eum
quidem eos prodire intellexit: circiter meridiẽ
exeratum in castra recluxit. Cunc demum ario¬
iustus partem suarum copiarum que castra ma¬
iora oppugnarent misit. acriterq utrniq usq
ad uesperum pugnatum est. Solis occasu suas

Expanded text:
locum venit. Primam et secundam aciem in arlocum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas
Abbreviated transcription (Latin):
quinq. cesar pro castris suas copias produxit. ꝙ
aciem instructam habuit. ut si uellet arionistus
prelio contendere ei potestas non dcesset.
Ariouistus hus omnibus diebus exercitum castris
continuit. equestri prelio coticlie contendit. Ge¬
muis hoc erat pugne. quo se germani exercuerant
Equitum milia erant sex totidem numero pedi¬
tes uelocissimi atq fortissimi. quos ex omĩ copia
singuli singulos suc salutis causa delegerant. cum
i ħns prelns uersabantur ad cos se equites recipi¬
ebant. Hn si quid erat durius concurrebant. Si
quis grauiore uulnere accepto equo deciderat
cntum sistebant. Si quo erat longius prodeun¬
clum. aut celeruis recipiendum. Tanta erat horũ
exercitatione celeritas ut iulus equorum subla¬
ti cursum adequarent. Ubi cum se eastris tenere
cesar intellexit. ne diutius cõmeatu prohiberetur
ultra eum ydoneum locum. quo in loco germa¬
castuis locum delegit. atq triplici instructa. in eũ

Expanded text:
V Caesar pro castris suas copias produxit et V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublcursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germais idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
te adolescentem. cunis pater a gaio ualerio flacto
ciuitate donatus erat. E propter fidem s propt̾
linguc gallice scienciam qua multa iam arioiu¬
stus longinqua consuctudine utebatur. ⁊ qđ
in eo peccandi germanis causa non eͣẽt: ad eum
mittere. Et marium titum qui hospicio arioni¬
sti utebatur. Hns mandauit ut que diceret ario¬
uistus oognoscerent. S ad se refferrent. quos cũ
apud se arionistus in castris conspexisset. exercitu
suo pnte condamauit: quid ad se ueniret. an spe¬
culandi causa. Conantes dicere ꝓhibuit. E in cathe¬
nas comecit. Codem die castra ꝑmouit. & milli¬
bus passuum sex acesans castris sub monte cõsedit.
ost tricdie euis dici preter castra cesans suas copias
tracdixit. ꝙ millibus passuum duobus ultra eum
castra fecit. Eoconsilio uti frumento cõmeatũq
qui ex sequanii ꝙ hedius supportarctur. cesarem¬
cesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos

Expanded text:
te adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco te adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos
Abbreviated transcription (Latin):
bus dici posset cos ab se per fidem in colloquio
cicumuentos. sostea ꝙͣ in uulgus militum ela¬
tum est: qua arrogancia in colloquio arionistus
usus omni gallia romans interdixisset. impetũq
i nĩos eius equites fecissent. eaq res colloquium
ut dirimisset. multo maior a lacritas stuchũq
pugnandi maius exercitiu nidic tum est. Bi¬
duo post arionistus ad cesarem legatos mittit. uel¬
le se de hns rebus que inter eos agi cepte neq ꝑ¬
fecte cͣcͣnt. agere cum co. uti aut iterum colloqͥo
diem constitueret. aut si minus uellet. e suis le¬
gatis aliquem ad semitteret. Colloquendi cesari
causa iusa non est. et co magis qđ pridie cius
diei germani regneri non poterant. quin ĩ nr̃os¬
tela concerent. Legatum e suis se se qđ magno
cum ꝑiculo ad eum missurum. E. hominibus fe¬
ris obiccturum existimabat. Cominodissuum
uisum est. ganum ualerium procillum. U. uale¬
rii caburi filium sumnia uirtute ꝙ humanita¬

Expanded text:
bus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio bus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanita
Abbreviated transcription (Latin):
rechimere posset. Qđ si discesasset: ⁊ liberam
possessionem gallie tradidisset: magno se illũ
preiio remuneraturum. Et quencunq bella
geri uellet. sine ullo enis labore ꝙ ꝑiculo confe¬
cturum.
Multa a cesare in eam sentenciam dicta sunt q̃re
negocio desistere non posset. ⁊ neq suam.ꝓ.r.
de sereret. neq se uidicare galliam pocius cẽ ario
imposuisset. Qđ antiquissimum quoq tempus
imperium. Si uidicium obseruari senatus oporte¬
ret: liberam debere ẽcͣ galliam. ꝙͣ bello uctam
sius legibus uti uolius set.
Dum hec in colloquio geruntur. cesari minciatum
est equites arioiusti propius tumultum accede¬
re.q ad m̃os adcquitare. lapides telaq in nr̃os
conicere. Cesar loquendi finem facit. seq adsu¬
os recepit. siusq imꝑauit. ne qđ omne telum ĩ
hostes reicerent. Nam & si sine ullo ꝑiculo legi¬
onis delecte cum equitatu prelium fore uidebat:
tamen comimitendĩnrõputabat. ut pulsis hosti¬

Expanded text:
redimere posset. Quod si decessisset et liberam redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariom posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hosti
Abbreviated transcription (Latin):
intulerit sed defenderit. Se prius in galliam ue
po ro. gallie proiuincic fimbus egressum. Quid
sibi uellet. cur in suas possessiones ueniret. pro¬
uinciam suam hanc cͥẽ galliam. sicut illã nram
uti ipsi concedi non oporteret. si m nr̃os fimes
ipetum faceret. sic item nos ẽe inquos. qđ in
pellatos diceret. non se tam barbarum neq tam
imꝑitum ceꝰ rerum. ut non scurt. Neq bello al¬
lobrogum. proximo heduos romanis auxiliũ
tulisse. neq ip̃os in hus contentionibus quas he¬
dui secum & cum sequanis habuissent auxilio
po.ro. usos ẽẽ. Debere se suspicari simulata ce¬
sarem amicicia. qđ exercitum in gallia habebat
sui opprmmendi causa habere. Qui nisi discedat
atq exercitum delucat ex hus regiombus: se se il¬
lum non pro aunco sed pro hoste habiturum.
Qđ si cum interfecerit: multis se se nobilibus
ip̃is per eorum nuncios compeitum habere. Or
ommum graciam atq amiciciam. eius mortẽ

Expanded text:
intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venintulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venpopuli Romani Galliae provinciae finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quodpellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte
Abbreviated transcription (Latin):
accersitum a gallis. non sine magna spe. mag¬
nisq premiis domum propniquosq reliquis¬
se. Sedes habere i gallia ab ip̃is concessas. ob¬
sides iporum uoluntate datos. stipendium cape
iure belli qđ uictores uictis imponere consue¬
rint. Non se se gallis. sed gallos sibi bellum intu¬
luse. Omnes gallie ciuitates ad se oppugnandũ
uenisse. ac contra se castra mouisse. Eas omnes
copias a se uno prelio pulsas ac superatas eͣc. Si
iterum ex piri uelint: se iterum paratum ẽe de¬
cercare. Si pace uti uelint: miqui ẽeꝰ de stipen¬
dio recusare. quod sua uoluntate ad id tempus
pependerint. Annciciam po ro. sibi ornamento
et presidio. non detrimiento ẽẽ oportere. idq se
se se recusaturum.po.ro. amiciciam quam appetie¬
rit. Qđ multitudinem germanorum in galliã
traducat: id se sui mumendi. non gallie impu¬
gnande causa facere. Eius rei testiniomum esse
qd insi rogatus non uenerit. ꝙ qđ bellum nõ

Expanded text:
arcessitum a Gallis; non sine magna spe magarcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non
Abbreviated transcription (Latin):
ac liberalitate sua ac senatus ea pͥmia comsẽcu¬
tum. Nocebat etiam ꝙͣ ueteres ꝙͣq iuite cause
necessitudinis ip̃is cum heduis intercederent qͥ
senatus consulta. quociens ꝙͣq honorifica i eos
facta eẽnt. ut omni tempore tocius gallie prin¬
cipatum hedui temussent. prius etĩam ꝙͣ no¬
stram amiciciam appetissent. p .r. hanc esse con¬
suetudinem. ut socios atq amicos non modo
suis ihil deꝑdere: sed gracia. dignitate hono¬
re auctos uelit cͣẽ. Qd̃ uero ad amnciciam. po.
ro. attulissent. id hiis eripi quis pati posset:
ostulauit eaclem que legatis in mandatis dede¬
rat. ne auc hecluis aut eorum socnis bellum in¬
ferret. obsides redderet. Si nullam partem ger-¬
manorum domum remittere posset. ac ne qͦs
amplius rhemm transne paterctur.
Ariomstus ad postulata cesaris. pauca respondit
de sius untutibus multa predicauit. Transisse
rhemim. se sc non sua sponte. sed rogatum et

Expanded text:
ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecuac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et
Abbreviated transcription (Latin):
dixit: plusꝙͣ pollicitus c̃ẽt: cesarem ei facere. Fol¬
licitum sc in cohortis pretorie loco. clecimam le¬
gionem habiturum ad equum rescribere. Hlam¬
des erat magna. E ni ca tumultus torremis satis
grandis. Hic locus equo fere spacio ab castris ario¬
iusti & cesaris aberat. Eo ut erat dictum. ad col¬
loquium uenerant. Legionem cesar quam eqͥs
uexerat passibus ducentis. ab eo tumulo consti¬
tuit. Item equites arioiusti pari interuallo con¬
stituerunt. Arionistus ex equis ut colloquerent᷑
ꝙ preter se denos ut ad colloquium adduceret
postulauit. Obi eo uentum est: cesar inicio ora¬
tiomis. sua senatusq in eum beneficia cõmemo¬
rauit. qd̃ rex appellatus eẽt a senatu. qđ anncus
qđ munera amplissime missa: quani rem & pau¬
cis contigisse. & pro magnis honinium officiis
consuesse tribui. Docebat illum cum neq aditũ
neq causam postulandi iustam hẽret. beneficio

Expanded text:
dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; poldixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
facile posse existimare. Non respuit conclitionem
cesar. iamq eum ad sanitatem reuerti arbitraba¬
tur: cum id quod antea petenti denegasset. ultro
polliceretur: magnamq in spem ueniebat pro.
postulatis fore uti ꝑtinacia desisteret. Dies collo¬
quio dictus est ex co dic quintus. Interm sepe
iustus postulauit ne quem peditem ad colloqui¬
um cesar adduceret. uereri se. ne ꝑ insidias ab eo
cncumueniretur. Uterq cum equitatur ueniiet.
alia ratione se se non cẽ uenturum. Cesar qđ¬
neq colloquium interposita causa tolli uolebat
neq salutem suam gallorum equitatiu cõmitte¬
re auderet. cominodissimum esse statuit omin¬
bus equis. gallis equitibus detractis: eo legiona¬
rios milites legiomis decime. cui ꝙͣ maxime confi¬
debat imponere ut presidiuni ꝙͣ amicissimun
si quid opus facto haberet. Qđ cum fieret non
nrridicule quidani ex mmlitibus decine legioĩs

Expanded text:
facere posse existimaret. Non respuit condicionem facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepvistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quneque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis
Abbreviated transcription (Latin):
cina legio ꝑ tribunos militum ei gracias egit. qđ
de se optimum iudicium fecisset: seq cͣẽ ad bel¬
lum gerendum paratissimum confirmauit. De¬
inde relique legiones cum tribums militum et
primiorum ordinem centurionibus egerunt uti
cesari satisfacerent se nec umꝙͣ dubitasse. neq ti¬
muisse neq de summa belli suum iudicium. sed
imperatoris eͣeͣ existimasse.
Corum satisfactione accepta. ⁊ itinere exquisito
ꝑ diuiciatum qđ ex aliis ei maximam fidem ha¬
bebat. yt nullum amplius quniquaginta circui¬
tu locis apertis exercitum duceret. De quarta ui¬
gilia ut dixerat profectus est. Septimo clie cũ
iter non interintteret. ab exploratoribus cercior
factus est. arioiusti copias a nr̃is millibus passu¬
Coginto cesaris aduentu. ariouistus legatos ad eũ
mittit. qđ antea de colloquio postulasset: id ꝑ se
fieri licere. qm̃ ꝓpus accessisset: seq id sine ꝑiculo

Expanded text:
X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuCognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos breui tempore iudicaturos. Qđ non fore
dicto audientes neq signa laturi dicantur.
ihil se ea re comoueri. Sare emim quibuscũq¬
exercitus dicto audiens non fuerit. aut mala re
gesta fortimam defusse. aut aliquo faciore com¬
perto auariciam ẽẽ conninctam. Suam inno¬
centiam ꝑpetuam uite felicitatem helucciorum
bello. esse ꝑspectam. I taq se qđ ni longiorem di¬
em collaturus fuisset representaturum. & proxi¬
ma nocte de quarta iugilia castra moturum
ut ꝙͣpriim intelligere posset. utrum apuel cos
pudor. atq officium. an timor ualeret. Qđ si p̾¬
terca nemo sequatur: tamen se cum sola decima
legione iturum: de qua non dubitaret. sibiq e¬
am pretoriam cohortem futuram. huic legio¬
m cesar ꝙ indulserat precipue & propter uirtu¬
tem conficlebat maxime.
Nac oratione habita: mirum in modum conuer¬
se sunt mentes omnium. summaq a lacritas &
cupiditas belli gerendi innata est. Frincepsq de

Expanded text:
ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumqexercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque
Abbreviated transcription (Latin):
congressi. non solum in suis sedibus: sed etiam
millorum simbus. plerumq superarint. qui cũ
pares ẽẽ nr̃o exercitui non potuerint. Si quos
aduersum prelium & fuga gallorum comnio¬
ueret. hoc si quererent reꝑiri posse cliuturnitate
belli cdefatigatis gallis. ariouistum cum multos
menses castris se & paludibus se tenuisset. neq
siu potestatem fecisset. despantes iam de pugna
& dispersos subito ad ortum magis rationẽ et
consilio ꝙͣ uirtute uicisse. Cui ratiom contra ho¬
mines barbaros atq imꝑitos locus fuisset. Ae ne
ipsum quidem sꝑarc iños exeratus capiposse.
Iui suum tiniorem in rei frumentarie simulatio¬
nem. angustiasq itmeris conferret: facere aror¬
ganter. cum aut de oficio imꝑatoris de sperare
aut prescribere uiderentur. Hec sibi ẽẽ cure. fru¬
mentum sequanos. leucos. lnigones sũmmistra¬
reꝰ. iamq ẽc̃ in agris frumenta matura. de itin̾ie

Expanded text:
congressi non solum in suis sed etiam congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere
Abbreviated transcription (Latin):
aut quo consilio duccrentur. sibi querendun.
aut cogitanclum putarent. arioiustum se con¬
sule cupidissime p̃o. ro. amiciciam appetisse. cur
hunc tam tenere quisꝙͣ ab officio discessurũ
uidicasset. Sibi quidem ꝑsuaderi. cogntis suis
postulatis. atq cquitate conditionum ꝑfecta:
cum neq suam. neq po.ro. graciam repudiatu¬
rum. Qđ si furore atq anncicia impulsus bel¬
lum intulisset. quid tandem uererentur. aut
cur de sua uirtute. aut de ip̃ius diligentia des¬
perarent. factum eius hostis ꝑiculum patrum no¬
strorum memoria cum cimbris & theutonis a
gaio mario pulsis. non minorem laudem excrti¬
tui ꝙͣ ip̃e imꝑator meritus iudebatur. factun
ctiam nuꝑ in ytaliam seruilem tumultum. qͦs
tamen aliquid usus ac disciplnia que a nobis
accepissent. subleuarent. Ex quo iudican posse
quantum haberet in se boni constancia ꝓpterca
qđ quos aliꝙ̃ diu mermes sme causa timuissent:

Expanded text:
aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent h
Abbreviated transcription (Latin):
interdum lacrimas tenere poterant. abditi ĩ ta¬
bernaculis. aut suum fatum querebantur. aut cũ
familiaribus suis cõmune ꝑiculum miseraban¬
tur. Uulgo totis castris testamenta obsignaban¬
tur. Horum uocibus ac timore paulatii etiam
hn qui magnum in castris usum habebant mili¬
tes centurionesq ut quisq equitatu pre erant. ꝑ¬
turbabantur. Qui se ex hns minis tnnidos existi¬
mari uolebant. non se hostem uereri. sed angu¬
stias itmcris. magintudinem siluarum. que int̾¬
cecderent inter ipsos atq ariouistum. aut rẽ fru¬
mentariam. ut satis comode supportari posset. ti¬
mere dicebant. Nonnulli etiam cesari nuncia¬
rant cum castra moueri ac signa ferri uississet
non fore dicto audientes milites neq propter ti¬
morem signa laturos. Hec cum animaduertisset
conuocato consilio. omininq ordinum ad id
concilium. adhibitis centuriombus. uehement
cos iicusauit. Primum qđ aut i quam ꝑtem

Expanded text:
interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tainterdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiaant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cum oppido comungit. Huc cesar magnis
nocturns diurnisq itincribus contendit. Oc¬
cupatoq oppido ibi presidium collocat. Dum
paucos dics ad uesuncionem rei frumentarie
commeatusq causa moratur: ex ꝑcunctatione
nr̃orum uocibusq gallorum ac mercatorum
mis cͣcͣ predicabant. sepe numero se se cum hnis
congressos ne multum quidem atq acien ocu-¬
lorum dicebant fere potiusse: tantus subito ti¬
mor onnem exercitum occupauit. ut nõ me¬
diocriter ominum mentes amnmosq ꝑturba¬
ret. Nic primum ortus est a tribunis militum
prefectis reliquisq qui ex inbe amicicie causa. ce¬
sarem secuti. non magnum in re militari usũ
habebant. Quorum alius alia causa illata. quã
sibi ad proficiscendum necessariam eͣeͣ diceret. pe¬
tebat ut eius uoluntate discedere liceret. Nõmil¬
li pudore adducti ut timoris suspicionem uita¬
rent remancbant. Nn neq uultum fingere neq

Expanded text:
et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum,mis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque