comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pellare neglexit. omnemenim rei cu¬
tinentur. huic stipulationi quibus
usus fructus amittitur. de sinere ꝑtin̾e
usum fructum accipiemus. ĩ si necceꝑ¬
it ꝑtinere qmͣuis legatus sit ⁊ cõmitte¬
tur nichominus stipulatio qiͣ tesinat
ꝑtinere quodnec ceꝑit. ¶ Siusus
fructus repetitus erit legato quotiẽs
amnsius fuerit. nisuitilit̾ fint cautum
commidetur ista sripulatõ. S exceptõ¬
ne opus erit. S Aquis usum fructum tͥ
legau̾it ⁊ sub conditõne si liberos ha¬
bu̾is ꝓpͥetatem amisio usu frudu com¬

Expanded text:
pellare, neglexit: omnem enim rei cupellare, neglexit: omnem enim rei cutinentur huic stipulationi, quibus usus fructus amittitur.Desinere pertinere usum fructum accipiemus etiam si nec coeperit pertinere, quamuis legatus sit, et committetur nihilo minus stipulatio, quasi desinat pertinere quod nec coepit. Si usus fructus repetitus erit legato, quotiensque amissus fuerit nisi utiliter fuerit cautum, committetur ista stipulatio: sed exceptione opus erit. Sed et si quis usum fructum tibi legauerit et sub condicione 'si liberos habueris' proprietatem, amisso usu fru
Abbreviated transcription (Latin):
se cãm usus fructus fc̃urum ceteraq
facturum in resua faceret. recte autẽ
facient iheres ilegataruis qualis res
sit cunfrui incipit legatarius. si inte¬
statum redegerint ut in de possit appa¬
rere an iquatenus rempeiorem lega¬
tarius fecerit. Utiliuis autemuisumẽ sti¬
pulatõnem dehoc cau̾i. ut siquis bomi
iuri arbitratuutatur: cõmittetur sti¬
pulatõstatim nec exspectabimus ut a¬
mittatur usus fructus ħ autemstipła¬
tio ht̃ duascãs. unainsi aliter quis utat᷑
qmͣuir bonus arbitrabitur. aliam de
usnifructu restimuendo quarum pͥor sta¬
tim committetur qͣm aliter fu̾it usus
i sepius commnittetur. seqñs committe᷑
finito usufructu. s quod diximus id qd̃
inde extabit restitui. non ip̃amrem
stipulatur. ꝓprietãius. Inutiliter enĩ
rem fipulari uidetur. s stipuiatur re¬
stitui quodinde exstabit ¶nterdum ã
inerit ꝓprietatis estimatio si forte fruc¬
tuarius cumposi usu capioneminter¬

Expanded text:
am usus fructus facturum ceteraque facturum, quae in re sua faceret.Recte autem facient et heres et legatarius, qualis res sit, cum frui incipit legatarius, si in testatum redegerint: ut inde poss‹i›t apparere, an et quatenus rem peiorem legatarius fecerit.Utilius autem uisum est stipulatione de hoc caueri, ut, si quis non uiri boni arbitratu utatur, committ‹a›tur stipulatio statim, nec expectabimus, ut amittatur usus fructus.Habet autem stipulatio ista duas causas, unam, si al‹i›ter quis utatur quam uir bonus arbitrabitur, aliam de usu fructu restituendo: quarum prior statim committetur, quam aliter fuerit usus, et saepius committetur, sequens committetur finito usu fructu.Sed quod diximus id quod inde exstabit restitutu iri, non ipsam rem stipulatur proprietarius inutiliter enim rem suam stipulari uideretur, sed stipulatur restitu‹tu› iri quod inde exstabit. interdum autem inerit proprietatis aestimatio, si forte fructuarius, cum possit usucapionem inter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ait p̾tor. qͣlcũq fideiusior accipi¬
atur. hoc qnͣtum adfacultates .i. ĩ
non locuplex. ¶In fideuissorẽ qui
aliquem sisti iudicio ꝓmiserit tanti
qnͣti ea res erit. dat actionem p̾tor¬

Expanded text:
 ait praetor 'qualiscumque fideiussor accipiatur': hoc quantum ad facultates, id est etiam non locuples.In fideiussorem, qui aliquem iudicio sisti promiserit, tanti quanti ea res erit actionem dat
Abbreviated transcription (Latin):
oleoneq frum̃to n frugibi usurũ.
s sabnus a cassius. ⁊ labeo ⁊ꝑpcuł. ħ
amplius ĩ ex hiic que in fundo nas¬
cuntur. ꝙ aduictum sͥ suisq suffi¬
ciat sumpturum. ex hiis que nerua
conuiuũ ⁊ hospitib posse uti q̃ sm̃a¬
mͥ ueraut᷑. Ali quo enim largius
cumusu ario agendumest. ꝓdig¬
nitate eiꝰ cuirelictus est. usus. Sed
utetur hiis ut puto duntaxat in
iulla pomis aut olerib. ⁊ florib ilig¬
nis. uidendum utrum eadem loco:
utatur. duntaxat. anetiam inopi¬
clum ei deferri possit̃. S melus est at¬
cipere ⁊ iopidum deferenda. Neq .ii.
graue honus est horum si habundẽt
infundo. S sipectoris ustis relictus est
puta gregis ouił ad st̾or and̾ usurũ
diuntaxat labeo ait. S n lananz
agnis n lacte usurum. ħ enim ma¬
gis infructucẽ ħ amplius ĩ modico
lacte usurum puto n eñi tam stride
interpretande sunt. uoluntates de

Expanded text:
eo neque frumento neque frugibus usurum. eo neque frumento neque frugibus usurum. sed Sabinus et Cassius et Labeo et Proculus hoc amplius etiam ex his quae in fundo nascuntur, quod ad victum sibi suisque sufficiat sumpturum et ex his quae Nerva convivis et hospitibus posse uti: ur, aliquo enim largius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus, sed utetur ‹h›is, ut puto, dumtaxat in uilla: pomis autem et oleribus et floribus et lignis uidendum, utrum eodem loco utatur dumtaxat an etiam in oppidum ei deferri possint: sed melius est accipere et in oppidum deferenda, neque enim graue onus est horum, si abundent in fundo.Sed si pecoris ei usus relictus est, puta gregis ouilis, ad stercorandum usurum dumtaxat Labeo ait, sed neque lana neque agnis neque lacte usurum: haec enim magis in fructu esse. hoc amplius etiam modico lacte usurum puto: neque enim tam stricte interpretandae sunt uoluntates
Abbreviated transcription (Latin):
lictus minus irtiq eẽ. quã fructus
longeꝙͣ nemo clubitat s quidĩ ea
cã sit: udenclum:i labeo ait. hĩtare
eum infundoposse. dñmq ꝓhibitur̃
illo uemne. s  colonum non ꝓhibitur̃.
nec familiam salicet eam que agricolẽ¬
cdi cã illic sit. S Ceterum siurbanã
familiam illo mittat qua rõne ip̃
ꝓhibetur. ⁊ familiam ꝓhibendam eiꝰ¬
demrõnis est. idem labeo ait ⁊cella
uinaria. ⁊olearia. eum solũ usurũ.
ch̃m u̾o inuito eo. nonusurum.
morari licet. ut n: domino fundi
molestus sit n hiis ꝑ quoᷤ opera rꝰ¬
tica fiunt: impeluñto sit nec ulli a¬
liiius quod hẽat aut uendere aut
locare aut gratis concedere pͭ.
lictus est uenire plane ꝓpͥetãium
ad fructus ꝑcipiendos. mag̃ dicẽ¬
dum est ⁊ ꝑtemꝑa fructuum calli
tendumest. ¶Pret̾ hĩtationem
de ambiulancliquo igestandi ius
hebit. sab̾. ⁊ caũius ⁊̃ lignis: ad usũ
caticlianum ⁊ orto ⁊ pomis ioleribꝰ

Expanded text:
minus utique esse quam fructum longeque nemo dubitat. sed quid in ea causa sit, videndum. et Labeo ait habitare eum in fundo posse dominumque prohibiturum illo venire: sed colonum non prohibiturum nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit: ceterum si urbanam faprohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est. idem Labeo ait et cella uinaria et olearia eum solum usurum, dominum uero inuito eo non usurum. morari licet, ut neque domino fundimolestus sit neque his, per quos opera rustica fiunt, impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potelictus est. venire plane proprietarium ad fructus percipiendos magis dicendum est, et per tempora fructuum colligtendum est. Praeter habitationem deambulandi quoque et gestandi ius habebit.Sabinus et Cassius et lignis ad usum cottidianum et horto et pomis et holeribus
Abbreviated transcription (Latin):
cum uiro inꝓmisscuo usu easres ha
bere posse.
ꝑindesit. atq siusus qiuerit᷑. ⁊ effr̃
quidem idem pene ẽẽ legatumus
sensit. deniq douare non pot̾it. S
eas ꝑsonas recipete qͣuas iusuarius.
ad hr̃dem tam̃ nec ip̃atnͣsit. nec nõ
utendo amittitur. nec capitis dimi¬
nutione. s sigrece .u.c.i.c. sit relicta
ait usumeẽ. non enimusum fructũ
relictum. S ⁊ si sic relictussit. illi do¬
mususus fructus. hĩtancli cã utrum
hĩtationemsolam anuero iusũ
fructum hẽat. uidendum ⁊ priscus
meratius putant. solam hĩtatõ¬
nem legatam ꝙ ẽuerum. Plane si
dixisset testator usum hĩtandi cã ñ
clubitaremꝰ quin ualeret. ¶Utrũ
autem unius auni sit hĩtatio: an
usq ad uitam apud ueteres quesit̃
est: ⁊ rutluis donec uinat hĩtationẽ
competereait. qm sñiam icels ꝓbat.¬

Expanded text:
cum viro in promiscuo usu eas res habere posse. perinde sit atque si usus, quaeritur. et effectu quidem idem paene esse legatum usus num. denique donare non poterit, sed eas personas recipiet, quas et usuarius: ad heredem tamen nec ipsa transit nec non utendo amittitur nec capitis deminutione. Sed si χρῆσις sit relicta, ait usum esse, non etiam fructum relictum. Sed si sic relictus sit: "illi domus usus fructus habitandi causa", utrum habitationem solam an vero et usum fructum habeat, videndum. et Proculus et Neratius putant solam habitationem legatam, quod est verum. plane si dixisset testator "usum habitandi causa", non dubitaremus, quin valeret. Vtrum autem unius anni sit habitatio an usque ad vitam, apud veteres quaesitum est: et Rutilius donec vivat habitationem competere ait, quam
Abbreviated transcription (Latin):
alteras altuis toilit i lumiib tuis
officit qͥd cum illo agere potes: ian
interẽẽ potesti suas hedes altitis tollat
inͣ hr̃litanas.: ĩ de illo quero anꝑ aliaᷤ
celł .R̾. Qui binas hedes habebit si alte¬
ras legauit: non dubiumẽ quĩheres a¬
lias poiit altus tollendo obscurare
lumina legatatum eclium. idem dicen¬
clum est si alteri edes alteri aliarum u¬
sum fructum legau̾it. non autem sẽꝑ
simile est iti̾is argunientum q sñ
accessir: nullus est fructus legatario.
hĩtare autem potest ⁊eclib obscura¬
tis. Ceterumusu fructu loci legato ĩ
accessus dandus ẽ q ⁊ͥ austoͣ relicto it̾
qͦos ad ainendum pr̃aretur. s offic̾e¬
ita luminib ⁊ obscͤare legatas edes conce

Expanded text:
alteras altius tollit et luminibus tuis officit: quid cum illo agere potes? et an interesse putes, suas aedes altius tollat an hereditarias? et de il qui binas aedes habebat, si alteras legauit, non dubium est, quin heres alias possit altius tollendo obscurare lumina legatarum aedium: idem dicendum est, si alteri aedes, alteri aliarum usum fructum legauerit. non autem semper simile est itineris argumentum, quia sine accessu nullum est fructus legatum, habitare autem potest et aedibus obscuratis. ceterum usu fructu loci legato etiam accessus dandus est, quia et haustu relicto iter quoque ad hauriendum praestaretur. sed ita officere luminibus et obscurare legatas
Abbreviated transcription (Latin):
tio inconon posse consequi ut liber¬
tatem usu caꝑẽ dicitur. id̾ me nõ cõ¬
secuturum si arborem in eod̾loco sitã
hũissem mutius ait. ⁊ recte qr nomi᷑
insuostatu ⁊locomanet arbor ꝙ. ad̾raͥ

Expanded text:
cio meo me posse consequi, ut libertatem usucaperem, dicitur, idem me non consecuturum, si arborem eodem loco sitam habuissem, Mucius ait, et recte, quia non ita in suo statu et loco maneret arbor quema
Abbreviated transcription (Latin):
cluplaistipulati sumus. euictus fu̾it. an
ob id ꝙ fugituiuis ł sanus non fuit. ag̃e
nichominus possiimis: q̃ritur. ꝓculus ui¬
dendum ait. nec hoc quoq int̾sit. utrum
tunc enictus sit. cum meus fc̃ noncẽt. an

Expanded text:
duplam stipulati sumus, euictus fuerit a nobis: duplam stipulati sumus, euictus fuerit a nobis: ob id quod fugitiuus uel sanus non fuerit an agere nihilo minus possimus, quaeritur. Proculus uidendum ait, ne hoc quoque intersit, utrum tum euictus sit cum meus factus non esset, an
Abbreviated transcription (Latin):
enio de agitur noxa ex̃ salutum. uendito¬
rera conueniri nonposse. pp̃ eas noxas que
publice coerceri solent.
Sceu.ł. Quidamex ꝑte dimidiahĩs institu¬
tus uinu̾sa p̾cdia uenclidat. ⁊ coheredes preci¬
um acceꝑunt. euictis hiis quero ari cobere¬
des exempto actione tencantur .R. Si cole¬
redes p̃sentes adfuerunt nec clissensint
uideri unuinquemq ꝑtenisuam uendidis
aue .R. B onitateͥs exstimationem faci¬
erclam cum ꝑs ͤ uincituur. ꝓcuł recte puta¬
bat. que fuisset uenclitionis tempore non
¶Siuiꝰ fructus euincatur ꝓbonitate o¬
fructuum estimatio fatenda est. S si ser¬
uus euintatur. qͣnͣi minoris obid p̃dium
agenclum. de eoꝙ accesit. quem adm eaq̃
empto fundo nomiuatini accesserunt. si
euicta suit simplum pr̃ãtur. ¶ Duple
stipulatio committi dicitur. tunc cum res
restinita est petitcia . ł cdampnatus est̾ li¬
tis estimatione. ł possor ab emptore cõuen¬
tus ab solictus est. ¶ Siseruus cuius noie

Expanded text:
o de agitur noxa esse solutum" venditorem conveniri non posse propter eas noxas, quae publice coerceri solent.sorum. Quidam ex parte dimidia heres institutus uniuersa praedia uendidit et coheredes pretium acceperunt: euictis his quaero, an coheredes ex empto actione teneantur. respondi, si coheredes praesentes adfuerunt nec dissenserunt, uideri unumquemque partem suam uendidisum. Bonitatis aestimationem faciendam, cum pars euincitur, Proculus recte putabat, quae fuisset uenditionis tempore, nonSi usus fructus euincatur, pro bonitate fructuum aestimatio facienda est. sed et si seru‹it›us euincatur, quanti minoris ob id praedium agendum de eo quod accessit, quemadmodum ea quae empto fundo nominatim accesserunt si euicta sint, simplum praestatur. Duplae stipulatio committi dicitur tunc, cum res restituta est petitori, uel damnatus est litis aestimatione, uel possessor ab emptore conuentus absolutus est. Si seruus, cuius nomine
Abbreviated transcription (Latin):
enim de restitutione cum satis datione
sit posseñde qui malio loco eam rem:
uactiissit. i denistatudebet. Si uero abeo
loco uͥ lis contestata est eam subtractã
aliotnͣstułit: illic restituere debet. Uñ
subtrax̃ sumptib suis.
stitus uerum isi det̾ior res fc̃a: rõnem
udex hr̃e debebit. finge en̾in debili¬
tatum hominem uł ũberatumut uul¬
n̾atumrestitiui. utiq rõꝑiudicem ha¬
bebitur. qͣnto det̾or sit factus cimꝙͣ
i legis aquilie actione conueniripo:¬
sessor posiet. Unde quenitur. an non
alias udex eristimare dampnum debe¬
at. qͣm si remittaturactio legis aqͥlie
ilabro putat cau̾e pentorem opor¬
t̾e lege a quilia ñ acturum que
sententia u̾aest.
Aut .ł. xxi.Quod simalit actorpo¬
tiuslegis aquilie actione uti ab soluen¬
duc est posscũdr. Itaq electio actori dã¬
da est. ne uͭtplum s ut duplum con¬
sequatur.
lp̃ .ł.ui.Item su̾beratum tradidit
lalro ait ĩ inuriaꝵ ꝯpet̾e actionem
petitor i. ¶ Siciĩs rem exncãtate

Expanded text:
itui: tunc enim de restitutione cum satisdationesit possessor, qui in alio loco eam rem nactus sit, idem statui debet: si uero ab eo loco, ubi lis contestata est, eam subtractam alio transtulerit, illic restituere debet, unde subtraxit, sumptibus suis. stitui, uerum et si deterior res sit facta, rationem iudex habere debebit: finge enim debilitatum hominem uel uerberatum uel uulneratum restitui: utique ratio per iudicem habebitur, quanto deterior sit factus. quamquam et legis Aquiliae actione conueniri possessor possit: unde quaeritur an non alias iudex aestimare damnum debeat, quam si remittatur actio legis Aquiliae. et Labeo putat cauere petitorem oportere lege Aquilia non acturum, quae sententia uera est.um. Quod si malit actor potius legis Aquiliae actione uti, absoluendus est possessor. itaque electio actori danda est, non ut triplum, sed duplum consequatur. Item si uerberatum tradidit, Labeo ait etiam iniuriarum competere actionem petitori. Si quis rem ex necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
agrun trans lata corhaluit ⁊ radicis i¬
misit uarus inerua irem utulem actõ¬
nem dabunt. Nam sinon clumcoaluit ¶
mea eẽ non desinit. ¶Cumiurem a¬
gatur si de corpore conueniat. error ã
sit inuocabulo recte auti eẽ uidet᷑.¬
¶ Si ꝑlures sunt eiusdem nominis
serui puta plures errotes. nec appareat
auł.ł.ui. Si inrem aliquis agat:
debet designare rem. ⁊utrum totam
anpartem uł quotam petat. Apelłd .N.
rez nongenus s spẽm significat. Octa
pondus. Signate uero: numerum.
fcẽ autem: spẽm. dici oportet. S et
mensura dicendaerit. cum res m̃sura
continełr i si uestim̃ta nr̃a eẽ. uł dari
oportere nob̾ petamus utrum nu̾meoꝵ¬

Expanded text:
agrum translata coaluit et radices imagrum translata coaluit et radices immisit, Uarus et Nerua utilem in rem actionem dabant: nam si nondum coaluit, mea esse non desinet. Cum in rem agatur, si de corpore conueniat, error autem sit in uocabulo, recte actum esse uidetur. Si plures sint eiusdem nominis serui, puta plures Erotes, nec appareat edictum. Si in rem aliquis agat, debet designare rem, ut utrum totam an partem et quotam petat: appellatio enim rei non genus, sed speciem significat. Octaueriae pondus, signatae uero numerum, factae autem speciem dici oportet: sed et mensura dicenda erit, cum res mensura continebitur. et si uestimenta nostra esse uel dari oportere nobis petamus, utrum nume
Abbreviated transcription (Latin):
id argentum curauit ita ut in ad exi¬
bencdum actione p̾tii rõ hr̃ĩdebeat. In
uendicatione uł cõmuni diuidundo
actione hoc amplius ferat cuius argẽ¬
tum pretiosins fuerat.
lp̃.ł .xui. Idem pompõ. scrib̾. Si fru¬
mentum duorum non uoluntate coꝵ
dfusum sit: competit singuł iurem
actiom idinqnͣtum apparet in illo a¬
ceruoma suum cuiusq eẽ. E si uolunta¬
te eoꝵ commixta sunt tunc cõmĩicata
ipdebuntur. ⁊ erit cõi duud̾do actio
¶Idem scrib̃ siex melle meo iumo tuo
factumsit. mulsum quosdam existimaᷤᷤ¬
se. idqͦ communicari. d puto uerius
ut np̃e significat eius potus eẽ quifec̃.
qm̃suam spẽm pristinam non continet.
Agetur autem inrem actione.S si dedu¬
ciiquid iqui nonpossit ut putasios
iaurum mixtum fu̾it: ꝓ parte eẽ uen¬
dicandum nequaqmͣ erit dñdum qd̾
de mulsoductum est. quia utraq mate¬
ria ⁊ si ꝯfusa manet tam̃ idem scrib̾.¬
¶Idem scrib̾. Sieqmmeam equus tuus

Expanded text:
id argentum curauit: ita ut in ad exhibendum actione pretii ratio haberi debeat, in uindicatione uel communi diuidundo actione hoc amplius ferat, cuius argentum pretiosius fuerat.edictum. Idem Pomponius scribit: si frumentum duorum non uoluntate eorum confusum sit, competit singulis in rem actio in id, in quantum paret in illo aceruo suum cuiusque esse: quod si uoluntate eorum commixta sunt, tunc communicata uidebuntur et erit communi diuidundo actio. Idem scribit, si ex melle meo, uino tuo factum sit mulsum, quosdam existimasse id quoque communicari: sed puto uerius, ut et ipse significat, eius potius esse qui fecit, quoniam suam speciem pristinam non continet. parari potest. Agetur autem in rem actione. Sed si deduci, inquit, non possit, ut puta si aes et aurum mixtum fuerit, pro parte esse uindicandum: nec quaquam erit dicendum, quod in mulso dictum est, quia utraque materia etsi confusa manet tamen. Idem scribit, si equam meam equus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
pulatus est ut supra scͥptum ẽ ꝓut ca¬
puis mimitione amissus fu̾it usus
fructus mox restituitur. ambulalut
stipulatio ꝓfrã q ad hr̃dem redibit.
ad fructuarium. ¶ Questionis est an
idquod adquiri fructriario nonpͭ. ꝓpͥe¬
non pot̾. ꝓprietaĩo quen. deniq scrib̾
eum qui ex re fructuarii stipłetur:
nominatin ꝓprietatio uel iussu euis.
ip̃i adquirere. ccͣ autem nich̾ agit siñ
exre fructuduarii necͤ õperis suis fru¬
fructrarius si usum fructum inse ft
puletur dari: aut si ue nomine au̾
nominatim ip̃iꝓprietario adqu̾rit
exemploserui communis quistipłan᷑¬
Idem ił eodem libroscͥpsit. Si seruõ
fructuarius operaseius locam̃t. nͭͥ a
git. Namisi ex re meainquit a me
stipłatus sit nicħ ag̃. non mag̃ qͣms
uus alienus. bona fide mͥseruicus. idẽ
faciendo domino quͥcesm adquirit.
similimodo ait. ne quidẽ si rem meã a
me fructuario conducat me non ob¬
ligat ⁊ regularit̾ diffint quod quis
ab aliostipulando mͥ adquirit. id

Expanded text:
capitis minutione amissus fuerit usus fructus, mox restitutus, ambulabit stipulatio profectaque ad heredem redibit ad fructuarium. Quaestionis est, an id quod adquiri fructuario non potest proprienon potest proprietario quaeri. denique scribit eum, qui ex re fructuarii stipuletur nominatim proprietario uel iussu eius, ipsi adquirere. contra autem nihil agit, si non ex re fructuarii nec ex operis suis fruarius si usum fructum in se dari stipuletur aut sine nomine aut nominatim proprietario, ipsi adquirit exemplo serui communis, qui stipuland.Idem Iulianus eodem libro scripsit: si seruo fructuarius operas eius locauerit, nihil agit: nam et si ex re mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi seruiens idem agendo domino quicquam adquirit. simili modo, ait, ne quidem si rem meam a me fructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id
Abbreviated transcription (Latin):
tenti non oberit. Si uero reus ꝓmitten¬
di ꝑerrorem up̃e postea pecuniam sol¬
u̾it: non repetit. cumpͥor soło que fuit
irrita naturale uinculum nondissol¬
uit. nec cuule: sireus ꝓ mittendi teue
Dauł. ł .iii. Lux uerum debitorem pꝰ
litem contestatammanente ad huc
uiditio negabat soluentem repet̾e
posĩe. quia nec absolutus nec condẽp¬
uatus repet̾e poss. licet enim ab solu¬
tussit: naturatam̃ debitor ꝑmanet.
simuemq ct esdicit. qͥ ita promisit

Expanded text:
tenti non oberit: si uero reus promittententi non oberit: si uero reus promittendi per errorem et ipse postea pecuniam soluerit, non repetet, cum prior solutio, quae fuit irrita, naturale uinculum non dissoluit, nec ciuile, si reus promittendi teneum. Iulianus uerum debitorem post litem contestatam manente adhuc iudicio negabat soluentem repetere posse, quia nec absolutus nec condemnatus repetere posset: licet enim absolutus sit, natura tamen debitor permanet: similemque esse ei dicit, qui ita promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
ueni.ł. ix Pifficit ad cãmindebitũcͥtũ
eẽ. temꝑalis sit an ꝑpetua exceptionis de¬
fensio. Nam qui ne conuematur donec
ticius consu fiat. pasciscatur quia pot̾
ticio decedente ꝑpetua fieti exceptio. que
ad tempus est ticio consulatum ineun
te simima rõne dicetur. quod int̾mi
solu̾it repetiut enimpactum quodin
tempuscertum colle atum est uon ma¬
gis inclucit condictionem. qͣm si ex die
dictio est. ¶Ereclitor ut ꝓcuratori suo di¬
bitum redderetur mandauit. Maio¬
re pecunia solut a ꝓturator indebiti cã
conuenietur. ꝙ si nominatim ut ma¬
ior iusa pecunia solueretur de legauit.
indebiti cum eo qͥ delegauis erit actio
que non uidetur a dempta. si frustra
cum ꝓcuratore lis fu̾it instituta
d̾ .ł. ñ responsoꝵ Seruo manumisso
fidei conrrasium ita reliquid si ad lib̾¬
tatem ex testam̃to ꝑuen̾it. Post acceptã
sine uidice petuniam ingenuus ꝓmĩ¬
ciatus est. indebiti fidei commnissi repe
liberatus solu̾it errore pecuniam repe¬

Expanded text:
um Sufficit ad causam indebiti incertum esse, temporaria sit an perpetua exceptionis defensio. nam si qui, ne conveniatur, donec Titius consul fiat, paciscatur, quia potest Titio decedente perpetua fieri exceptio, quae ad tempus est Titio conte, summa ratione dicetur, quod interim soluitur, repeti: ut enim pactum, quod in tempus certum collatum est, non magis inducit condictionem, quam si ex die dictio est. Creditor, ut procuratori suo debitum redderetur, mandauit: maiore pecunia soluta procurator indebiti causa conuenietur: quod si nominatim, ut maior pecunia solueretur, delegauit, indebiti cum eo ‹qui› delegauit erit actio, quae non uidetur ‹per›empta, si frustra cum procuratore lis fuerit institutaIdem libro nono responsorum Servo manumisso fideicommissum ita reliquit, si ad libertatem ex testamento pervenerit: post acceptam sine iudice pecuniam ingenuus pronuntiatus est: indebiti fideicommissi repeliberatus soluerit errore pecuniam, repe
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. xiii. Repetĩo nulla est ab co
quisuum recipit tam isi ab alio ꝙͣ¬
Lauero debutore solutum est.
mortuus debuerat: non retinuit. re¬
petere poterit. quia plus debito so¬
lutum ꝑ condictionem recte retipiet᷑.
ta n non relictaex nummis ip̃ius hr̃diꝰ
soluit. ipẽ cridem repent̾e non potest.
S sugnorante hr̃de miminos euistradi¬
dit dominus eos recte uendicabit. ea

Expanded text:
d Plautium Repetitio nulla est ab eo qui suum recepit, tametsi ab alio quam vero debitore solutum est. mortuus debuerat, non retinuit, repetere poterit, quia plus debito solutum per condictionem recte recipietur.ta non debita ex nummis ipsius heredis solvit, ipse quidem repetere non potest: sed si ignorante herede nummos eius tradidit, domi
Abbreviated transcription (Latin):
Ielsus.ł .ui. Indebitam pecuniamꝑ
errorem ꝓmisisti eam qui prote fideiꝰ¬
serat. soluit. Ego etistimo nomine
tuo sou̾t fide uisĩor te fidei ussori stipła¬
toremtibi obligatum fore. nec ex pectã
ueretur. Si autem fideriussor suo no¬
mine solu̾it ꝙ. non debebat ip̃m astipu¬
latore repetere non posse. qm̃ indebitã
iuire gentium pecuniam solũ. quo mi¬
nus autem conieqͥ pot̾it. abeo cui sol¬
uit. a te mandati iuditio consccutur̃.
si mͦꝑ ignoratitiam petentem excepti

Expanded text:
estorum Indebitam pecuniam per errorem promisisti: eam qui pro te fideiusserat solvit. ego existimo, si nomine tuo solverit fideiussor, te fideiussori, stipulatorem tibi obligatum fore: nec exspectandveretur: sin autem fideiussor suo nomine solverit quod non debebat, ipsum a stipulatore repetere posse, quoniam indebitam iure gentium pecuniam solvit: quo minus autem consequi poterit ab eo cui solvit, a te mandati iudicio consecuturum, si modo per ignorantiam petent
Abbreviated transcription (Latin):
quidem hm̃s. petitionẽ autem ñ ha¬
obrem. ob cãm p̾teritam ueluticum
Lẽ to. ꝙ aliquid a te consecutus sum. ł
q aliquidate factum est. ut ĩ si fłacã
sit repetitio eius pecunie non sit. obrẽ
uero datur ut auquid seqͣtur quo ñ
seqũte: repetitio competit.
uo ignorante. id testamentumnon

Expanded text:
quidem habemus, petitionem autem non haob rem: ob causam praeteritam, ueluti cum ideo do, quod aliquid a te consecutus sum uel quia aliquid a te factum est, ut, etiamsi falsa causa sit, repetitio eius pecuniae non sit: ob rem uero datur, ut aliquid sequatur, quo non sequente repetitio competit.uo ignorante id testamentum non
Abbreviated transcription (Latin):
d̾.ł.uii. Si urbaua p̾clia locau̾t p̾do se
quod incrceclis nomine acceꝑit ab eo
qui soluit non repetet᷑. s domino erit
obligatus. Idemꝙ uiris erit inuecturis
meiredem uͭ dommo p̾doni retulit nõ
fiet accipientis petunia. Quod sinectli¬
ras nauium quas dominius locau̾at
i tempensiones insularum acceꝑit ob̾
indebitum ei tenebitur quinonest lib̾a¬
tus somuendo. ꝙ gͦ dici solet p̾dom fruc¬
tus posse cãditi tunc locum ht̃ cum
domini fructus fu̾ant.

Expanded text:
Si urbana praedia locauerit praedo, quod mercedis nomine ceperit, ab eo qui soluit non repetetur, sed domino erit obligatus. idemque iuris erit in uecturis mercedem ut domino praedoni rettulit, non fiet accipientis pecunia. quod si uecturas nauium, quas dominus locauerat, item pensiones insularum acceperit, ob indebitum ei tenebitur, qui non est liberatus soluendo. quod ergo dici solet praedoni fructus posse condici, tunc locum habet, cum domini fructus fuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dum est uͥ contractus non ualet.
ꝓcerto p̾torem senondebere int̾pon̾e.:
Idem põp̃.ait. inp̾tio emptõnis
⁊uenditianis naturaliter licere: con¬
trahentib se cirtum uenire. ¶ Nc̃
uidendũ est qui iiñt̾ restituete pꝰ¬

Expanded text:
dum est, ubi contractus non valet, dum est, ubi contractus non valet, pro certo praetorem se non debere interponere. Idem Pomponius ait in pretio emptionis et venditionis naturaliter licere contrahentibus se circumvenire. Nunc videndum, qui in integrum restituere po
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.ł. iiii. Ded uͥ restitutõ dat᷑. poste¬
rior datuꝑ emptor reu̾ti ad auctorẽ
suum pot̾it. ꝑ piures quo: pꝰs siemp¬
tio ãbulau̾it idem uiris erit.
lp̃ł.xi. In cãe cognitõnem ⁊ hoc
u̾sabitur. nim forte alia actio possit.
competere. citra inm̾t̾ restitutõem.
mumitus sit non debet tͥbin exͣ ordĩa¬
rium auxilium ut puta cumpupil¬
lo contractum est sine tutoris auctori¬
tate. nec locupletior fẽy est. ¶Item
relatum est apud labeonem simi¬
nor cirtum sepͥtus societatem cohi¬
erit uł ⁊̃ donationis cã nullamẽẽ
societatem. nec iuter mai oreş qͥd̃
ciuidam hr̃s rogatus eẽt frĩs filie cõ¬
płes res dare ea conditõne ut sisiue
liberis decessiss restitueret eas hr̃tli.
rede hrdi eius cauit se restituram a¬
ristinem ꝑutasse. inm̃t̾ restituen¬
dam. S ⁊ illud pomp̃ adicit: ꝙ potu¬
it incerti conditi. ħ cautõ ĩ amaio¬
re. nonenim ip̃o iuire s ꝑcondictõ¬
nem imnitus est. Et gn̾alit̾ ꝓbã¬

Expanded text:
provinciale Sed ubi restitutio datur, posterior emptor reverti ad auctorem suum poterit: per plures quoque personas si emptio ambulaverit, idem iuris erit.. In causae cognitione etiam hoc uersabitur, num forte alia actio possit competere citra in integrum restitutionem. munitus sit, non debet ei tribui extraordinarium auxilium: ut puta cum pupillo contractum est sine tutoris auctoritate nec locupletior factus est. Item relatum est apud Labeonem, si minor circumscriptus societatem coierit uel etiam donationis causa, nullam esse societatem nec inter maiores quidem uidam heres rogatus esset fratris filiae complures res dare ea condicione, ut, si sine liberis decessisset, restitueret eas heredi redi eius cavisset se restituturam, Aristonem putasse in integrum restituendam. sed et illud Pomponius adicit, quod potuit incerti condici haec cautio etiam a maiore: non enim ipso iure, sed per condictionem munitus est. Et generaliter proban
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. x Mirror autem magr̃atus
contra sm̃iam maioꝵ non restituet.
¶Si autem printeps sñiam dix̃
ꝑ raro soret ꝑmitt̾e testitutõenri
in tluti in auditorium suum eum
qui ꝑ infirmitatẽ etatis captum se
allegat. ł ab aduocatis ꝓditum᷑ q̃¬
ratur. Demq glabionem aciliũ
incolorate restitui: desiderantem ad¬
u̾sus frẽm post spẽm mauditorio eoꝵ
finitam. S: ⁊ ꝓ sempnio seu̾o cantra
auditorio suo examinari. Idem im¬
p̃r licinnio frontoni. rescpͥfit: in so¬
litumeẽ post sentennani suamex
apellatione dc̃am alium inu̾it̾
restitutõe m tribuere: nnsisolum pͥn¬
cipem. S si ab nup̃re uidex datus
cognoscat restitritõ ab alio nͥa peinti¬
pe quuiudicem destinaut non fiet.
¶Non solum autemminorib uerũ
successoribe quor minorum inu̾it̾ re¬

Expanded text:
. Minor autem magistratus contra sententiam maiorum non restituet. Si autem princeps sententiam dixit, perraro solet permittere restitutionem et induci in auditorium suum eum, qui per infirmitatem aetatis captum se allegat uel ab aduocatis proditum queratur. denique Glabrionem Acilium incolorate restitui desiderantem aduersus fratrem post speciem in auditorio eorum finitam. Sed et Percennio Seuero contra auditorio suo examinari. Idem imperator Licinnio Frontoni rescripsit insolitum esse post sententiam uice sua ex appellatione dictam alium in integrum restitutcipem. Sed et si ab imperatore iudex datus cognoscat, restitutio ab alio nisi a principe, qui iudicem destinavit, non fiet. Non solum autem minoribus, verum successoribus quoque minorum datur
Abbreviated transcription (Latin):
Daut.r.iii Sed ieo quo solo inquofu¬
it uilla ut frui potero.
fuit ac̾cessio: uidẽmꝰ ne ĩ fundiisusfiuct᷑
extinguat᷑ ⁊ idem dicendum ẽ uͭ non
extinguatur. ¶Non tantum si edes ad
aream redacte sint: usus frucdus extin¬
guitur. uerum ĩ si demolitis eclib cesta¬
tor alias nouas restitu̾it. plane si ꝑ ꝑ
tes refitiat licet omius noua sit fc̃a ali¬
ud erit dicendum nob̃ ¶Agri uelloci
usus fructus legatus si fu̾it inundatus¬
ut stangnumi ainsit: aut palus pro¬
cullubio extinguet᷑. S isi stagniusꝰ
fructus leget᷑. i exharuerit sic ut ager
sit fc̃s mutatare usus frucdus legetur¬
extinguit᷑. nontamẽ si aree usus fruc¬
tus legetur ⁊u bi uine ͤ ant poĩte uł cõ¬

Expanded text:
um. Sed et eo quoque solo, in quo fuit, uilla, uti frui potero. fuit accessio? uideamus, ne etiam fundi usus fructus extinguatur: et idem dicendum est, ut non extinguatur. Non tantum si aedes ad aream redactae sint, usus fructus extinguitur, uerum etiam si demolitis aedibus testator alias nouas restituerit: plane si per partes refiud erit nobis dicendum.Agri uel loci usus fructus legatus, si fuut stagnum iam sit aut palus, procul dubio extinguetur. Sed et si stagni usus fructus legetur et exaruerit sic, ut ager sit factus, mutata re usus fructus extinguitur. Non tamen, si arvi usus fructus legetur et ibi vine
Abbreviated transcription (Latin):
od̾.ł.iii.Niuisus fructus ciuitati.
leget᷑: ⁊̃ aratu in ea inducatur. ci¬
uitas eẽ desint. ut passa est cartago
legatus sit ⁊ illa tnͣsmare ꝓfc̃ã sit
iconstituto tempore ad mͣntendũ

Expanded text:
.Si usus fructus ciuitati legetur et aratrum in ea inducatur, ciuitas esse desinit, ut passa est Carthago, legatus sit et illa trans mare profecta sit et constituto tempore ad amittendum
Abbreviated transcription (Latin):
usus fructus logatus sit. Nec .ni. apͥ
discedere sine intexitu sui potest.
ut si uolent hĩtes a cõĩone usus fruc¬
tus disced̾e. morem eisgerat. cautiõi¬
b int̾põits. ¶ Iuł. ait. si aliifund̃
alii usum fructum fundi uidex adui¬
uicau̾it non comnunicã̾i usum fr¬
uctum. ¶U sus fructus ⁊ exceͥtotẽ¬
pore ⁊usq ad certum tp̃s i alt̾nisan¬
nis adiudicãi potest. ¶Idꝙ amnis
fundo post litem contestatam allu¬
it. eq̃ uenit in hoc iudicium. ¶S i
si dolouł culpa quid inusum fructũ
ab umo ex hr̃dib fc̃m̃sit. hoc quoq
in iiclicium uenire pomponiꝰ ait.
Nam iomna que quis in hr̃dlitate
dolo aut culpa feat inuuicligum fa¬
milie ħascunde ueniunt ⁊ sic tĩnsi
qiͣhr̃s fecerit ⁊ ideo siuiuo testatõe
unus exhr̃clib pecumam sustulent
infamilie herriscunde ^ e a uoͣnuenit

Expanded text:
usus fructus legatus sit: nec enim a personis discedere sine interitu sui potest. ut, si uolent heredes a communione usus fructus discedere, morem eis ‹g›erat cautionibus interpositis. Iulianus ait, si alii fundum, alii usum fructum fundi iudex adiudicauerit, non communicari usum fructum. Usus fructus et ex certo tempore et usque ad certum tempus et alternis annis adiudicari potest. Id quod amnis fundo post litem contestatam alluit, aeque uenit in hoc iudicium. Sed et si dolo uel culpa quid in usum fructum ab uno ex heredibus factum sit, hoc quoque in iudicium uenire Pomponius ait: nam et omnia, quae quis in hereditate dolo aut culpa fecit, in iudicium familiae erciscundae ueniunt, sic tamen, si quasi heres fecerit. et ideo si uiuo testatore unus ex heredibus pecuniam sustulerit, in familiae ercis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾titur. ¶ Siseriis meus cuius usus
fructꝰ alieuꝰ est. donet uxori mee ex eope¬
culio ꝙ ad me non ꝑtinebat ⁊homo lib̾
bonafide inͥ s̾uienis. anualeat donatõ
querttur. ⁊ iu liberam quid̃ ꝑͣm ut cumq¬

Expanded text:
uertitur. Si seruus meus, cuius usus fructus alienus est, done‹t› uxori meae ex eo peculio, quod ad me non pertinebat, uel homo liber bona fide mihi seruiens, an ualeat donatio, quaeritur. et in libera
Abbreviated transcription (Latin):
dictamita int̾uirum iuxorem donationẽ¬
eẽ. ut ipoiire nich̾ualeat ꝙ actum est ꝓ¬
inde si corpꝰ sit ꝙ donatur: nec traditio
quicem ualet si stipislanti ꝓmissum sit. ł
acceptolatum nicħ uali. Ipo enim inre q̃ĩt̃
uirum iuxoremdanatianis cã⁊ gerunt᷑.
nuliꝰ mom̃ti sunt. Si quis gͥ nũmos uxori
dedit. ñ fĩ eiꝰ apparet. qr nnicħ corporis eius
fieri palam ẽ. S sidebitoreni suum ei solu̾e
uisserit. ħ queritõr an nummi fiant.
cius. debitor q liberetur: ⁊ celsus.ł .xu.¬
uxoris. Nam i si donatioiure ciuili non ĩ¬
pecliretur: eum reigeste ordinem futurũ
ut pecunia ad te adebitore tuo deinde ate
admulierem ꝑueniret. Nam celeritate
conuingend̾orum iuterse actionuminĩã
actõem ocultari. Ceterũ debitore incredi¬
toridare creditorẽ uxori. nec nouũ aut
mir̃ est. ꝙ ꝑ alium accipias. te accipere.
Nanrisus qui crelitoris tui se ꝓcuratorẽ
eẽ simulau̾it. adebitore tuo iubeute te

Expanded text:
dictam inter uirum et uxorem donationem, ut ipso iure nihil ualeat quod actum est: proinde si corpus sit quod donatur, nec traditio quicquam ualet, et si stipulanti promissum sit uel accepto latum, nihil ualet: ipso enim iure quae inter uirum et uxorem donationis causa geruntur, nullius momenti sunt. Si quis igitur nummos uxori dederit, non fieri eius apparet, quia nihil corporis eius fieri palam est. Sed si debitorem suum ei soluere iusserit, hic quaeritur, an nummi fiant eius debitorque liberetur. et Celsus uxoris: nam et si donatio iure civili non impediretur, eum rei gestae ordinem futurum, ut pecunia ad te a debitore tuo, deinde a te ad mulierem perveniret: nam celeritate coniungendarum inter se actionum unam actionem occultari, ceterum debitorem creditori dare, creditorem uxori. nec nouum aut mirum esse, quod per alium accipias, te accipere: nam et si is, qui creditoris tui se procuratorem esse simulauerit, a debitore tuo iubente te
Abbreviated transcription (Latin):
mandata ualebit donatio.q nuptie ñ
sunt. s fas ñ ẽ eas donationes ratas eẽ. ne
melior sit conditioroꝵ quideliq̃rint. Di¬
uus tm̃ sey̾. in lib̾ta pontii paulmi: sena¬
toris oͣstatuit. qr ñerat a ffectõe uxoris
mariti qͥ est insoceri potestate. u̾buni
patestatis non solum ad liberos trahimꝰ
u̾mr ĩ ad seruos. Nam magis est ut hii
quoq quialiquo iuire subiecti sunt:
marito danare non possunt. Shoc si o¬
lius mom̃ti erit donatio. ciuia priq̃ritur.
S si in cast᷑ eunti filio dedit indetur uałe
c filio queritur. ⁊ est castrensis pecuuii.
mariti subiectus de castrensi peculio dona¬
uit nonerit irrita donatio. ꝓhibetur gͥ ⁊
uxori inuruidonare ĩ is qui est insocipot̾¬
ate. simodomaritus sit: inpatris pot̃ate.
abuxoris nurus ue. ł prẽ ꝑte ꝓhibitum
ẽ donari. uiroł gen̾o. s ĩ ũ quisunt ineoꝵ
pat̾ate si fu̾iit dauatum. ł inquorum sũt
pot̾ate uonualebit donatio. simͦuir ⁊ so

Expanded text:
mandata, ualebit donatio, quia nuptiae non sunt. sed fas non est eas donationes ratas esse, ne melior sit condicio eorum, qui deliquerunt. diuus tamen Seuerus in liberta Pontii Paulini senatoris contra statuit, quia non erat affectione uxoris mariti, qui est in soceri potestate. Uerbum potestatis non solum ad liberos trahimus, uerum etiam ad seruos: nam magis est, ut hi quoque, qui aliquo iure subiecti sunt marito, donare non possint. Secllius momenti erit donatio, quia patri quaeritur: sed si in castra eunti filio dedit, uidetur ualere, quia filio quaeritur et est castrensis peculii. mariti subiectus de castrensi suo peculio do nauit, non erit irrita donatio. Prohibetur igitur et uxori et nurui donare etiam is, qui est in soceri potestate, si modo maritus sit in patris potestate. Ab uxoris nurusue parte prohibitum est donari uiro uel genero. sed et his, qui sunt in eorum potestate si fuerit donatum, uel in quorum sunt potestate, non ualebit dona
Abbreviated transcription (Latin):
missaĩo cauer poterat noncau̾it. qiͣ
indebitum plus debito eum solutum
quo agͥ. solutum repet̾e potest. ut acci¬
uit isenatus consulto  te intercessio¬
mb. Uͥuero inodium eius cuidebetur
exceptio datur ꝑ peram solutum nõ
repetitur. ueluti si filius familias ccͣ
mace donianum mutuam petirnrã
tit. ¶ Siꝑs domus que indiem ꝑfidĩ¬
cõmissimm relicta est: arserit aute diẽ
fidei cõmisso cedentem ⁊ eamhĩs sua ĩ¬
ĩpensa refecerit declucenclameẽ inpẽ¬
samex fidei cominiño constat. ⁊ si sñ

Expanded text:
missario sibi cavere poterat, non caverit, quasi indebitum plus debito eum solutum quo agitur, solutum repetere potest, ut accidit in senatus consulto de intercessionibus: ubi uer‹o› in odium eius cui debetur exceptio datur, perperam solutum non repetitur, ueluti si filius familias contra Macedonianum mutuam pecuniam tit. Si pars domus, quae in diem per fideicommissum relicta est, arserit ante diem fideicommissi cedentem et eam heres sua impensa refecerit, deducendam esse impens
Abbreviated transcription (Latin):
mento ꝓlatur. Ꝙ siextraneus initra
annum de peculio agat. ĩ quod p̃r ei
debuiss computetur. Cademq erunt
⁊ siextraneus hr̃s ex hr̃clato fluo solu̾¬
it id quod pr ei debruiss. ¶ Hegatisa

Expanded text:
mento probatur, quod, si extraneus intra annum de peculio agat, etiam quod pater ei debuisset computetur. eademque erunt et si extraneus heres exheredato filio solverit id, quod ei pater debuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃.ł .iii. Putat cum domino exẽp̃¬
to agi posse utili actione ad exemplum
institorie actionis si modo remuenden
pr̃ãret᷑ in fraudem ostraitionum ir᷑ ad¬
iectum uideri. ꝙ usuram legitunamex¬
ceclit. diu̾samiq cãm cõmissorie eẽ ait.
cum ea spẽ inqͥt ñ fenus illicitum cont᷑¬
hatur. s lex coutͣttui non inppbata adi¬
citur. ¶Si quis colludente ꝓcurato¬
re meo ab eo en̾t. anpo ssit agere exẽp¬
to i puto hactenusut aut stetur empti¬
oni: aut clisceclatur. S siquis minorem
dabimus actianẽ exempto. ut cliximꝰ s̃
suꝑiore cãn. ¶ Si quis apupillo stĩ
tutoris austoritate em̾iti ex unolate
ostat contractus. Nam quiemit obli¬
gatus ẽ pupillo. pupillum sͥ ñ obligat.¬
Siuenditor hĩtationẽ exceꝑit. ut
in quilino liceat hĩtare. uel colono ut
ꝑ fruiliceat ad c̾tum tp̃s. mag̃ et̃ seruiꝰ
putabat ex uendito cẽ actionem. de¬
niq tubero ait. suste colonus dampñ
gere posie uenditorem ut ex locato

Expanded text:
ponsorum putat cum domino ex empto agi posse utili actione ad exemplum institoriae actionis, si modo rem uendenpraestaretur, in fraudem constitutionum uideri adiectum, quod usuram legitimam excedit: diuersamque causam commissoriae esse ait, cum ea specie, inquit, non faenus illicitum contrahatur, sed lex contractui non improbata dicatur.Si quis colludente procuratore meo ab eo emerit, an possit agere ex empto? et puto hactenus, ut aut stetur emptioni aut discedatur.Sed et si quis minorem dabimus actionem ex empto, ut diximus in superiore casu.Si quis a pupillo sine tutoris auctoritate emerit, ex uno latere constat contractus: nam qui emit, obligatus est pupillo, pupillum sibi non obligat.Si uenditor habitationem exceperit, ut inquilino liceat habitare, uel colono ut perfrui liceat ad certum tempus, magis esse Seruius putabat ex uendito esse actionem: denique Tubero ait, si iste colonus damnum gere posse venditorem, ut ex locato
Abbreviated transcription (Latin):
tem potuit pet̾e. si ꝯstante m̾m̾o deces¬
dumẽ ne dotem perdat. Non enim
cͥeͥ rrere o portet. danda est gͥ ei dotis ex¬
actio atq si constante inrĩmonio
decesiss filia.¬
uł. N xores eoꝵ cii in bostiump̾a¬
te ꝑueneruit. pꝰssunt uideri nupt aꝵ
Locum retinere eo solo ꝙ aliitrmere
nistere nanposĩunt. Et gn̾alit aif¬
finiend̾ est. donee certum est mari¬
tum uiu̾e nnicaptuntate confaitutũ.
nunam hr̃e licentiam uxorss eorum

Expanded text:
tem potuit petere, si constante matrimonio decesdum est, ne dotem perdat: non enim raetorem oportet. danda igitur est ei dotis exactio, atque si constante matrimonio decessisset filiatem potuit petere, si constante matrimonio decesum.Uxores eorum, qui in hostium potestate peruenerunt, possunt uideri nuptarum locum retinere eo solo, quod alii temere nubere non possunt. et generaliter definiendum est, donec certum est maritum uiuere in captiuitate constitutum, nullam habere licentiam uxores eorum
Abbreviated transcription (Latin):
um ⁊ ualere donationẽ cliuortii causa
fcãm. si alie nuptie insecute sunt. aũ
tam longo tempore iudua funss ut
dubium nonforet alterum eẽ matͥ¬
moniũ. alias nec donationem ulliꝰ
tens misent. donau̾it. ratum futu
nuptura eẽt. añ qm domum decluce¬
retur. tabuleq dotis signarentur.
donauit tot aureos q̃ roandonatio
ceretur donatio fc̃a eẽt. aut tabulaꝵ

Expanded text:
donationem diuortii causa factam si aliae nuptiae insecutae sunt aut tam longo tempore uidua fuisset, ut dubium non foret alterum esse matrimonium: alias nec donationem ulliustens nupserit, donauerit, ratum futurnuptura esset, antequam domum deduceretur tabulaeque dotis signarentur, donauit tot aureos: quaero, an ea donatio ceretur, donatio facta esset, aut tabularum
Abbreviated transcription (Latin):
teneatur. ł morte p̾uentus. time si qͥn¬
quenmnum atp̃r captiuitatis excesser.
ucentiam hẽat nuilier ad auas mnigrare
nuptias. ita tñ ut bonagrã dissolutũ
indeatur pͥstimm matrimonium.
umusquisq habeat suumius ĩminu¬
tum. eodem uire marito inciuitate de¬
gente iuxyre captua obseruando.
ap̃. Si penituit eum quaeeliunt᷑¬
dendum diuortii decdit. is q ꝑignor anti¬
am mutate uonintatis oblatus est.
durare matrimomum dicendum est.
nisi penitentia cognita isqui accepit
ip̃e uolu̾it mr̃imomum disoluere.
Tunc enimꝑ eum qui accep̃ drssoluu¬
tur mm.¬

Expanded text:
morte praeuentus, tunc, si quinquennium a tempore captiuitatis excesserit, licentiam habet mulier ad alias migrare nuptias, ita tamen, ut bona gratia dissolutum uideatur pristinum matrimonium et unusquisque suum ius habeat imminutum: eodem iure et in marito in ciuitate degente et uxore captiua obseruando..Si paenituit eum, qui libellum tradendum diuortii dedit, isque per ignorantiam mutatae uoluntatis oblatus est, durare matrimonium dicendum, nisi paenitentia cognita is qui accepit ipse uoluit matrimonium dissoluere: tunc enim per eum qui accepit soluitur m
Abbreviated transcription (Latin):
asa repudiummitt̾e. uel rerudiar
passit. ũcͥpsit furiosam repudiari
possie. cruia ignorantis loco h̾etur. re¬
pucliare autem non posse. n pari
pp̃ dementiam nȩq turatorem eius pa¬
tremtamem eiꝰ nuntium remitere
posie. ꝙ non tractatet derepudio a
terat ut na maritum lucro dotis af¬
ficiat. prẽm ttaudet. qͥ ꝓfecitiamdo

Expanded text:
osa repudium mittere uel repudiari possit. et scribit furiosam repudiari posse, quia ignorantis loco habetur: repudiare autem non posse neque ipsam propter dementiam neque curatorem eius, patrem tamen eius nuntium mittere posse. quod non tractaret de repudio, nisi erterat, ut maritum lucro dotis adficiat, patrem fraudet, qui profecticiam do
Abbreviated transcription (Latin):
nisi septem cunib ronanis pub̾ib
adhibitĩ pͥt̃ ub̾tumeiꝰ qui diuortiũ
facit. ⁊ lib̾tum ĩ accipimꝰ eum qui a
part patre. auo. ꝓauo ⁊ cetis sursum
u̾su mamumilus sit:

Expanded text:
nisi septem ciuibus Romanis puberibus adhibitis praeter libertum eius qui diuortium faciet. libertum accipiemus etiam eum, qui a patre auo proauo et ceteris susum uersum manumissus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iante nuptias donatum ꝓpon̾entur. nõ
posse de dote declũci.
uis eam̃te fcã fi̾it. qͣ cet̾e donatões n usla
te captuutate. alaᷤ ꝯtingente seruitu¬
te utrius eorum.
hentium clictum ẽ x q ĩ dau̾sas ꝑtese¬
unt qui clistrahunt matrimonium.¬
¶In repudiic autem .i. inrenuntiatione
tiationem interuenire. oport̾e. in qua
re h̃ u̾ba ꝓbanda sunt. canditione tua
non utar. sũ ã ip̃i p̾senti renuntief.
siue absentiꝑ eum cun ipot̾ate eiꝰ sit.
cuiꝰ ue is eaue inpot̾ate sit. nncħ int̾est.

Expanded text:
ante nuptias donatum proponeretur, non posse de dote deduci. 67uis ea mente facta fuerit qua ceterae donationes, neque ulla te captiuitate uel alia contingent‹e› seruitute utrius eorum. sas partes eunt, qui distrahunt matrimonium.In repudiis autem, id est renuntiatione ntiationem interuenire oportere: in qua re haec uerba probata sunt: 'condicione tua non utor'.Siue autem ipsi praesenti renuntietur siue absenti per eum, qui in potestate eius sit cuiusue is eaue in potestate sit, nihil interest.
Abbreviated transcription (Latin):
sisl agit. ut qui contraxit te ẽ negm¬
cum eo qui in aliena potesta gest᷑ eẽ¬
te sit etiam si defitiant suꝑio dicet᷑.¬
res actiones idẽ ex̾citori a. institoĩa.
tributoria ue: nichominustñ inqͣn¬
tum ex bono iequo res patitur. suum
consequatur. siue enim iussu e ius
cuius inpocestate sit negotium ge¬
stum fuerat. insolid̾ eonomine iucli¬
tium pollicetur. siue non iussu s tñ ĩ
rem euis u̾sum fu̾it catenus introducit
actionem quatenus in rem eius u̾sum
fu̾nt. Siue neutrum eoꝵ sit de petulio
actioneni constituit.

Expanded text:
sul agit, ut qui contraxit cum eo, qui in aliena potestate sit, etiamsi deficient superiores actiones, id est exercitoria institoria tributoriaue, nihilo minus tamen in quantum ex bono et aequo res patitur suum consequatur. siue enim iussu eius, cuius in potestate sit, negotium gestum fuerit, in solidum eo nomine iudicium pollicetur: siue non iussu, sed tamen in rem eius uersum fuerit, eatenus introducit actionem, quatenus in rem eius uersum fuerit: siue neutrum eorum sit, de peculio actionem constituit.