comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictator acciꝑet se comitiis int̾cessuros:
Si alioꝵ p̃terꝗͣ ipsius ratio hab̾etur comi¬
tiis se moram ñ facerei Dictͣor causam
comitioꝵ auctoritate senatus plebis sc̃i¬
to exemplitutabatur: Namq .ci. seruii¬
lio. cõs. cum eo flamimus alter consul
ad trasimennum cecidisset ex auctorita¬
te patrũ ad plebem latum. plebemq
sciuisse ut quo ad bellum in italia eẽt
ex his qui consules fuissent. qͦs ⁊ qͦties
uellet reficiendi. cõs. populo ius eẽt.
exemplumq eam rem se hab̃e ictus.L.
postumi megelli qui inter his co¬
mitiis quȩ ipse habuisset. cõs. cum.C.
iunio bubulo creatus eẽt: recens.Q. fa¬
bii. qui sͥ continuari consulatũ isi tobo¬
no publico fieret ꝑfecto nunꝗͣ isset: His ora¬
tionib cum du certatim ẽẽt: postremo
ita inter dictatorem ac tribunos conuenit.
ut eo qd̃ censuisset senatus staretur: Pa¬
trib id tempus r̾ pͥ. uisum ẽ: ut ꝑ ue¬

Expanded text:
dictator acciperet, se comitiis intercessuros: dictator acciperet, se comitiis intercessuros: si aliorum praeterquam ipsius ratio haberetur, comitiis se moram non facere. dictator causam comitiorum auctoritate senatus, plebis scito, exemplis tutabatur: namque Cn. Seruilio consule cum C. Flaminius alter consul ad Trasumennum cecidisset, ex auctoritate patrum ad plebem latum plebemque sciuisse ut, quoad bellum in Italia esset, ex iis qui consules fuissent quos et quotiens uellet reficiendi consules populo ius esset; exemplaque in eam rem se habere, uetus L. Postumi Megelli , qui interrex iis comitiis quae ipse habuisset consul cum C. Iunio Bubulco creatus esset, recens Q. Fabi , qui sibi continuari consulatum nisi id bono publico fieret profecto nunquam sisset. his orationibus cum diu certatum esset, postremo ita inter dictatorem ac tribunos conuenit ut eo quod censuisset senatus staretur. patribus id tempus rei publicae uisum est ut per ue
Abbreviated transcription (Latin):
clam nocte in siciliam abiit. Destitutiq
patres. litteras ad .m. claudium miten-¬
das cenfuerunt: ut deserte ab collega rei
.p. subueniret diceretq. quẽ popłs iussis¬
set dictatorem: Italia claudio. cõs. ful¬
uius dictator dictus: ⁊ ex eod̃ plebis sci¬
To. & ab.Q. fuliuo dictatore .ꝑͥ. licinius
crassus. pontifex maximus. magister
equitum dictus: Dictator postꝗͣ romã
uenit .c. sempronium. plesum legatũ
quẽ ad cappuam habuerat. in etruriam
ꝓuintiam exercitum misit in locum .c.
calpurni. p̃toris. quẽ ut cappue exerci¬
tuiq suo preesset litteris p̃sciit Ipse co¬
mitia in quẽ diem pͥmum potuit dixit
que certamine in tribunos dictatoremq
imecto ꝑfici ñ potuerant. galeria iunioꝵq
sortem p̃rogatiuerat. q. fuliuium. et. Q.
fabium. cõs. dixerant. eod̃q iure uoca¬
continuari satis ciuile ẽẽ aiebant: et
multo fedioris exemplum ipsum creari
qui comitia hab̾et: Itaq si suum nomen

Expanded text:
clam nocte in Siciliam abiit; destitutique clam nocte in Siciliam abiit; destitutique patres litteras ad M. Claudium mittendas censuerunt ut desertae ab collega rei publicae subueniret diceretque quem populus iussisset dictatorem. ita a M. Claudio consule Q. Fuluius dictator dictus, et ex eodem plebis scito ab Q. Fuluio dictatore P. Licinius Crassus pontifex maximus magister equitum dictus. dictator postquam Romam uenit, C. Sempronium Blaesum legatum quem ad Capuam habuerat in Etruriam prouinciam ad exercitum misit in locum C. Calpurni praetoris, quem ut Capuae exercituique suo praeesset litteris exciuit. ipse comitia in quem diem primum potuit edixit; quae certamine inter tribunos dictatoremque iniecto perfici non potuerunt. Galeria iuniorum, quae sorte praerogatiua erat, Q. Fuluium et Q. Fabium consules dixerat, eodemque iure uocacontinuari satis ciuile esse aiebant et multo foedioris exempli eum ipsum creari qui comitia haberet; itaque si suum nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tanda contra comitia consulis censerent
s dictatorem comitioꝵ habendoꝵ causa
dici. ⁊ extimplo in ꝓuintam redeundũ
lla disceptatio tenebat. quo consul in si¬
cilia se.m. ualerium. messalam qui tunc
classi p̃ẽet dictatorem dicturũ ẽẽ aiebat:
Patres extra romamanum agrum eum
autem in italia terminari negabant dicta-¬
torem diciposse .m. lucretus. tr̃. pl̃. cum
de ea re consulet. ita decreuit senatus:
ut. cõs. senatus pͥusꝗͣ ab urbe discedẽt po¬
płm rogaret. quem dictatorem dici plac̾et
eumq quẽ popłs iussiss diceret dictato¬
rem: Si. cõs. noluisset: p̃tor popłm ro¬
garet. Sine is qusõ uellet. tum tribu¬
ni ad plebem ferrent. cum. cõs. se ppłm
rogaturum negasset qd̃ sue potestatis eẽt.
p̃toremq uetuisset rogare: Tr̃. pł. roga¬
runt plebesq sciuit fuluius qui tum ad
cappua erat. dictator diceretur. S quo
die to plebis concilium fuiturũ erat. oõs

Expanded text:
tanda comitia consuli censeret, tanda comitia consuli censeret, sed dictatore comitiorum habendorum causa dicto extemplo in prouinciam redeundum. illa disceptatio tenebat quod consul in Sicilia se M. Ualerium Messallam qui tum classi praeesset dictatorem dicturum esse aiebat, patres extra Romanum agrum—eum autem Italia terminari—negabant dictatorem dici posse. M. Lucretius tribunus plebis cum de ea re consuleret, ita decreuit senatus ut consul priusquam ab urbe discederet populum rogaret quem dictatorem dici placeret, eumque quem populus iussisset diceret dictatorem; si consul noluisset, praetor populum rogaret; si ne is quidem uellet, tum tribuni ad plebem ferrent. cum consul se populum rogaturum negasset quod suae potestatis esset, praetoremque uetuisset rogare, tribuni plebem rogarunt, plebesque sciuit ut Q. Fuluius , qui tum ad Capuam erat, dictator diceretur. sed quo die id plebis concilium futurum erat, consul
Abbreviated transcription (Latin):
romanus factus rogatione ab. tr. ꝑt.
Dum ħ rome geruntur: .m. ualerius.
qͥnquaginta nauib cum ante lucem
ad affricam acessisset. inꝓuiso in agrũ
uticensem ascensionem fecit: Cumq la¬
te depopulatus multis mortalib cum
alia omnis gn̾is p̃da captis ad naues
redit. ⁊ ad siciliam transmisit: tercio
decimo die quã ꝓfectus est: Inde lilibeũ
reuectus. ex captuis questione habita. ħ
comꝑta consuliq leuino omĩa ordine per-¬
scripta ut sciret quo in statu affrice res es
sfilio acerrimo iuuene carthagine ẽẽ.⁊ alios
ꝑ totam affricam milites mercede deduci
qui in hispaniam ad hasdrubalem tͣhice¬
rentur: ut is ꝗͣ maximo exercitu pͥmo qͦ
tꝑre in italiam transgressus iungeret se
hannibali in eo positam uictoriam crede
carthagimenses classem. p̃terea ingentem
apparari ad siciliam repetendam. eamq
se crede breui traiecturam: Hrecitata a
consule ita mouere senatum: ut ñ expec¬

Expanded text:
Romanus factus, rogatione ab tribunis Romanus factus, rogatione ab tribunis dum haec Romae geruntur, M. Ualerius quinquaginta nauibus cum ante lucem ad Africam accessisset, improuiso in agrum Uticensem escensionem fecit; eumque late depopulatus multis mortalibus cum alia omnis generis praeda captis ad naues redit et ad Siciliam tramisit, tertio decimo die quam profectus inde erat Lilybaeum reuectus. ex captiuis quaestione habita haec comperta consulique Laeuino omnia ordine perscripta ut sciret quo in statu res Africae essfilio, acerrimo iuuene, Carthagine esse, et alios per totam Africam milites mercede conduci qui in Hispaniam ad Hasdrubalem traicerentur, ut is quam maximo exercitu primo quoque tempore in Italiam transgressus iungeret se Hannibali; in eo positam uictoriam credere Carthaginienses; classem praeterea ingentem apparari ad Siciliam repetendam eamque se credere breui traiecturam. haec recitata a consule ita mouere senatum ut non exspec
Abbreviated transcription (Latin):
creto pontificum supplicatio diem rome
ad omnia puluinaria. alterum in cape¬
nati agro. ad ferome lucum indicta:
Marcus ualerius coñs. litteris exercitus
ꝓuintia exercituq mancdato. cintio p̃¬
tori. m̃. ualerio messala p̃fecto classis cũ
parte nauurum in affrͥram p̃datum. si¬
mul speculatum. quȩ popłs carthagini¬
ensis ageret pararetq misso: ipse decẽ
naiuib romam ꝓfectus cum pspe pue¬
nisset. senatum extimplo habuit: Ubi
de siuis reb gestis cõmemoraruit cum
annos ꝑpe .lx. in ficiliam. terra mariq
magnis sepe cladib bellatum eet: se eam
piuntiam confecisse. neminẽ carthagini¬
ensem sicilia ẽẽ neminem siculum qui
fugati metu inde affuerint ñ e̾ẽ om̃s in
urbes in agros suos reductos. arare de¬
sertam recoli terram tandem frugiferã
ipsis cultorib popłoq .R. pace ac bello
res omnib ad exsoluendam fidem a
consule habiti: Mutines etam cuuis

Expanded text:
creto pontificum; et supplicatio diem unum Romae creto pontificum; et supplicatio diem unum Romae ad omnia puluinaria, alterum in Capenati agro ad Feroniae lucum indicta. M. Ualerius consul litteris excitus, prouincia exercituque mandato L. Cincio praetori, M. Ualerio Messalla praefecto classis cum parte nauium in Africam praedatum simul speculatumque quae populus Carthaginiensis ageret pararetque misso, ipse decem nauibus Romam profectus cum prospere peruenisset, senatum extemplo habuit, ubi de suis rebus gestis commemorauit: cum annos prope sexaginta in Sicilia terra marique magnis saepe cladibus bellatum esset, se eam prouinciam confecisse. neminem Carthaginiensem in Sicilia esse; neminem Siculum non esse; qui fugati metu inde afuerint, omnes in urbes, in agros suos reductos arare, serere; desertam recoli terram, tandem frugiferam ipsis cultoribus populoque Romano pace ac bello res omnibus ad exsoluendam fidem a consule habiti. Muttines etiam ciuis
Abbreviated transcription (Latin):
ad.P. ptholomeum ⁊ cleoꝑatram reges.
mi. attilius. ⁊ .in.acilius. legati. ad com¬
memorandam renotiandamq amici¬
tiam missi. dona tulere regi. togam et
tunicam purpuream cum sella ebur¬
nea: Regine : pallam pictam cũ amicłõ
purpureo: Qulta ea estate qua hec fac¬
ta sunt exꝓpinquis urbib agrisq nun-¬
tiata sunt ꝓdigia:. Tusculi agmion cũ
ubere lactenti natum: Ioitis eclis culm̃
fulmine ictum: ac ꝓp omni tecto nuda¬
tum: Hisdem ferme dieb anagnie
ternam ante portam hic tam diem ac
noctem sine ullo ignis aliñto ar sisse
et aues ad competum anagnintim in
luco diane nidos in arborib reliquisse:
Larracine in mare haud ꝓcul portu. an¬
gues magnitudinis mire lascituentium
piscium mͦ exultasse: Tharquiniis. por¬
cum cũ ore humano genitum: Ꝙ in ag̾
capenate ad lucum ferone . iiͦii. signa
sanguie multo diem ac noctem sudasse
Hec ꝑdigia hostiis maiorib peurata cle¬

Expanded text:
ad Ptolomaeum et Cleopatram reges ad Ptolomaeum et Cleopatram reges M. Atilius et M'. Acilius , legati ad commemorandam renouandamque amicitiam missi, dona tulere, regi togam et tunicam purpuream cum sella eburnea, reginae pallam pictam cum amiculo purpureo. multa ea aestate qua haec facta sunt ex propinquis urbibus agrisque nuntiata sunt prodigia: Tusculi agnum cum ubere lactenti natum, Iouis aedis culmen fulmine ictum ac prope omni tecto nudatum; iisdem ferme diebus Anagniae terram ante portam ictam diem ac noctem sine ullo ignis alimento arsisse, et aues ad compitum Anagninum in luco Dianae nidos in arboribus reliquisse; Tarracinae in mari haud procul portu angues magnitudinis mirae lasciuientium piscium modo exsultasse; Tarquiniis porcum cum ore humano genitum, et in agro Capenate ad lucum Feroniae quattuor signa sanguine multo diem ac noctem sudasse. haec prodigia hostiis maioribus procurata de
Abbreviated transcription (Latin):
potrus consulem ex sicilia reuocas: Ad
eum littere iussu senatus. ab.l. mallio p̃
tore urbis misse cum literis consulis. in.
marcelli ut ex his nosceret que causa pa¬
trib eum potus ꝗͣ collegam reuocandi
ex piuncia eẽt: Eo fere tpre legati ab re¬
ges phace romam uenerunt queq psꝑa
morantes regem nec in maiorẽ uilli ppło
Qsarthaginiensi. nec amitiorem qͣ roma¬
no ẽe assirmabant: Misisse antea legatos
hispaniam. ad. ci̾i. ⁊ publium cornelios
inꝑatores romanos. nunc ab ipso uelut
sonte petere romana amicitiam uoluis¬
se. Senatus ñ legatis mͦ benigne respõ¬
dit. s. et ipse legatos cum donis ad regẽ
misit.L. genutium. poetilium .ꝑ. popi¬
lium: Dona tulere. togam. ⁊ tunicam
purpuream. sellam ebitrneam. paterã
ex .u. pondo auri factam: Ptinus. ⁊ ali¬
os affrice regulos: iussi adire: His quoq
quȩ darentur porta toge p̃texte. ⁊ ter¬
ne pondo patere aureȩ.  alexandriã

Expanded text:
potius consulem ex Sicilia revocari. ad potius consulem ex Sicilia revocari. ad eum litteraetore urbano missae cum litteris consulis M. Marcelli , ut ex iis nosceret quae causa patribus eum potius quam collegam reuocandi ex prouincia esset. eo fere tempore legati ab rege Syphace Romam uenerunt, quae is prmorantes: regem nec inimiciorem ulli populo quam Carthaginiensi nec amiciorem quam Romano esse adfirmabant; misisse eum antea legatos in Hispaniam ad Cn. et P. Cornelios imperatores Romanos: nunc ab ipso uelut fonte petere Romanam amicitiam uoluisse. senatus non legatis modo benigne respondit, sed et ipse legatos cum donis ad regem misit, L. Genucium , P. Poetelium , P. Popillium . dona tulere togam et tunicam purpuream, sellam eburneam, pateram ex quinque pondo auri factam. protinus et alios Africae regulos iussi adire; iis quoque quae darentur portata, togae praetextae et terna pondo paterae aureae. et Alexandream
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit. sautiis cum p̃sidio modico nu¬
ministro relictͦs. p̃positoq his .L. furio
sequi: Ad uenusiam adeptus eum ẽ:
bi ꝑ dies aliquot cum obstationib ꝓcur¬
saretur mixta equitum peditumq tu¬
multuosa magis p̃lia qui a io maluerãt¬
attellanis galatiam migrare iussit. tra¬
ducti inter multas magnasq res quȩ
nunc sede. nunc aduerse occultabant
cogitationes hominum. ne tharentine
quid̃ arcis excidii memoriam ogulnius.
⁊.p̾. aquilius. in etruriam legati. frum̃
tes de exercitu urbano par numerus
frum̃to missi sunt: Iam estas in exitu
erat. comitioꝵq consularium instabat
tempus: S littere marcelli negantis
de re .p. ẽẽ uestigium abscedi ab han-¬
nibale cui cedenti certamenq abeunti
grauis ipse instaret curam iniecerant
ne aut. cõs. marcellum cum maxime
res agentem a bello aduocarent:
aut in arium. cõs. deessent: Optmum
uisum ẽ quamꝗͣ extra italia eẽt. ualerrũ

Expanded text:
aperuit, sauciis cum praesidio modico Nuaperuit, sauciis cum praesidio modico Numistrone relictis praepositoque iis L. Furio sequi. ad Uenusiam adeptus eum est. ibi per dies aliquot cum ab stationibus procursaretur, mixta equitum peditumque tumultuosa magis proelia quam magnaAtellanis Calatiam migrare iussis, traducti. inter multas magnasque res, quae nunc secundae, nunc adversae occupabant cogitationes hominum, ne Tarentinae quidem arcis excidit memoria. M. Ogulnius et P. Aquilius in Etruriam legati ad frumtes de exercitu urbano, par numerus frumento missi. iam aestas in exitu erat, comitiorumque consularium instabat tempus; sed litterae Marcelli negantis e re publica esse vestigium abscedi ab Hannibale, cui cedenti certamenque abnuenti gravis ipse instaret, curam iniecerant ne aut consulem tum maxime res agentem a bello avocarent, aut in annum consules deessent. optimum visum est, quamquam extra Italiam esset, Valerium
Abbreviated transcription (Latin):
Ncum penus collem teneret. posuit castra:
odidit et alia fidentis sp̾em qd̾ prior in
aciem deduxit: Nec detractauit hanni-¬
bal: ut signa portis efferri uidit : Ita tam̃
aciem instruxerunt: ut penus dextrũ
cornu in colle erigeret. romani sinistrũ
ad oppidum applicarent: Ab hora t̾cia¬
manis pͥma legio. & dextra ala. ab han¬
nibale. hispani milites effudit᷑ baliaris:
Elefanti quoq cõmisso iam certamine
inp̃lium acti: Diu pugna. neutro in¬
tre ale. sinistra subiit: E apud hostes
integri fessis ꝑugnam acceꝑe: Nouum
atq attrox p̃lium extam segni repente
exarsit. recentib animis corporis.⁊ nox
incertam uictoriam diremit: Pugnan¬
tis postero die romani ab sole orto in
multum diei stetere in acie: ubi nemo
hostium aduersus ꝓdiit. spolia ꝑ ocium
legere. ⁊ congestos in unum locum cre-¬
mauere suos: Nocte insequenti hanni¬
bal silentio mouit castra: in appuliam
abiit: M arcellus uͥ lux fugam hostium

Expanded text:
cum Poenus collem teneret, posuit castra. cum Poenus collem teneret, posuit castra. addidit et aliam fidentis speciem, quod prior in aciem eduxit; nec detractauit Hannibal, ut signa portis efferri uidit. ita tamen aciem instruxerunt ut Poenus dextrum cornu in collem erigeret, Romani sinistrum ad oppidum adplicarent. ab Roima legio et dextra ala, ab Hannibale Hispani milites et funditores Baliares, elephanti quoque commisso iam certamine in proelium acti; diu pugna neutro intrae alae sinistra subit, et apud hostes integri a fessis pugnam accepere. nouum atque atrox proelium ex iam segni repente exarsit, recentibus animis corporibusque; sed nox incerta uictoria diremit pugnantes. postero die Romani ab sole orto in multum diei stetere in acie; ubi nemo hostium aduersus prodit, spolia per otium legere et congestos in unum locum cremauere suos. nocte insequenti Hannibal silentio mouit castra et in Apuliam abiit. Marcellus, ubi lux fugam hostium
Abbreviated transcription (Latin):
uius cum undecim tribunis militum
cecioit: Romanoꝵ socioꝵq quot cesa in
eo p̃lio milia sunt. quis ꝓ certo affirmet:
niam. castris p̃daq uictor potitur:
Herdoneam qr et defecturam fuisse ad ro-¬
manos comꝑit. neq mansurã in fide
si inde abscessisset. multitudine õium¬
& aponto ac thurios traducta incendit:
Dccidit pͥncipes qui cum fuluio colloqͥa
occulta habuisse comꝑti sunt: Roma¬
ni qui ex tanta clade euaserant. diuer¬
sis itinerib emersi. ad marcellũ consu¬
lem in samnium ꝑfugerunt: Marcellꝰ
nicħ ad modum tanta dade territus
literis rome ad senatum de duce ad ex¬
excitum ad herdoneam amisso scribit:
Ceterum eumdem se qui post cannensem
pugnam ferocem uictoriam hannibalem
contundisset ire aduersus eum. breuem
illi leticiam qua exultet facturum: Et
rome quid̃ cum luctus ingens ex p̾̃te¬
rito. tum timor in futurum erat: Con¬
sul ex samnio transgressus ad numistro¬
nem in conspectu hannibalł loco plano

Expanded text:
uius cum undecim tribunis militum uius cum undecim tribunis militum cecidit. Romanorum sociorumque quot caesa in eo proelio milia sint, quis pro certo adfirmet, niam? castris praedaque uictor potitur. Herdoneam, quia et defecturam fuisse ad Romanos comperit nec mansuram in fide, si inde abscessisset, multitudine omni Metapontum ac Thurios traducta, incendit: occidit principes qui cum Fuluio conloquia occulta habuisse comperti sunt. Romani qui ex tanta clade euaserant diuersis itineribus semermes ad Marcellum consulem in Samnium perfugerunt. Marcellus nihil admodum tanta clade territus litteras Romam ad senatum de duce et exercitu ad Herdoneam amisso scribit: ceterum eundem se, qui post Cannensem pugnam ferocem uictoria Hannibalem contuderit, ire aduersus eum, breuem illi laetitiam qua exsultet facturum. et Romae quidem cum luctus ingens ex praeterito, tum timor in futurum erat: consul ex Samnio in Lucanos transgressus ad Numistronem in conspectu Hannibalis loco plano,
Abbreviated transcription (Latin):
ret magnis itinerib ad herdoneam con¬
tendit: E quo plus terroris hosti obi¬
ceret. acies instructa accessit: Pari au¬
dacia romanus consilio. & uirib impar
copiis raptim eductis conflyxit: Quin¬
ta legio ⁊ sinistra ala acriter pugnam
iniecerunt: C eterum hannibal signo
equitib dato: ut cum pedestres equesq
occupassent p̃senti certamine oculos a¬
nimosq circumuecti. pars castra hos¬
dum. pars terga oppidantium inuade¬
rent. ip̃se in fuluis similitudinẽ nomi¬
nis. quia. cĩ. fuluium p̃torem bien¬
nio ante mnisdem deuicerat locis mere¬
pans similem euentum pugne fore affir¬
mabat: Neq ea spes una fuit: slam
cum quominus acie. et peditũ certami¬
ne multi cecidissent romanoꝵ starent
sextam ante legionem quȩ in socła acie
posita. pͥor ab numidis turbata est
Quirta deude atq eos qui ad pruna sig¬
na erant auertit. Pars in fugam conuer¬
si. pars in mecdio cesi: ubi et ipse. cñ. ful¬

Expanded text:
ret magnis itineribus ad Herdoneam conret magnis itineribus ad Herdoneam contendit et, quo plus terroris hosti obiceret, acie instructa accessit. par audacia Romanus, consilio et uiribus impar, copiis raptim eductis conflixit. quinta legio et sinistra ala acriter pugnam inierunt; ceterum Hannibal signo equitibus dato ut, cum pedestres acies occupassent praesenti certamine oculos animosque, circumuecti pars castra hostium, pars terga trepidantium inuaderent, ipse Cn. Fului similitudinem nominis—quia Cn. Fuluium praetorem biennio ante in iisdem deuicerat locis—increpans, similem euentum pugnae fore adfirmabat. neque ea spes uana fuit. nam cum comminus acie et peditum certamine multi cecidissent Romanorum, starent sextam ante legionem, quae in secunda acie posita prior ab Numidis turbata est, quintam deinde atque eos qui ad prima signa erant auertit; pars in fugam effusi, pars in medio caesi, ubi et ipse Cn. Ful
Abbreviated transcription (Latin):
Ic status rerum. in hispamã
erat.In italia consul marcellus
salapia ꝑ ꝓditionem recepta
marmoreas et meles de sam¬
nitib ui cepit: at triamilia militum
ibi hanmbalis que p̃sidiis causa relicta
erant oppressa: P̃de aliꝗͣtum eiꝰ fuit¬
militi concessa: Tritiei quoꝙ ducenta
Ceterum nequaꝗͣ inde tantum gaudium
fuit qͣta clades intra paucos dies accepta
est. hauo ꝓcul herdonea urbe: Castra
tbi. ct̃. suluius ꝓcõs. habebat spe rccipi¬
ende herdoneȩ. quȩ post cannensem cla-¬
dem ab romanis defecerat. nec loco sats
tuto posita. nec p̃sidiis firmata: Negli¬
gentiam insitam ingenio ducis augebat
spes ea. qd̃ labare his aduersus penum
fidem senserant. postꝗͣ salapia amissa
excessisse his locis in bruthios hannibalẽ
auditum ẽ: Eaomnia ab herdonea ꝑ oc¬
cultos nuntios delata hannibali simul
curam sotie retinende urbis. & spem fece¬
re incautum hostem aggrediencdi. Exer¬
citu expedito. ita ut famam ꝓpe p̃ueni¬

Expanded text:
ic status rerum in Hispania erat. in Italia consul Marcellus Salapia per proditionem recepta Marmoreas et Meles de Samnitibus ui cepit. ad tria milia militum ibi Hannibalis, quae praesidii causa relicta erant, oppressa: praeda— et aliquantum eius fuit—militi concessa. tritici quoque ducentaceterum nequaquam inde tantum gaudium fuit quanta clades intra paucos dies accepta est haud procul Herdonea urbe. castra ibi Cn. Fuluius proconsul habebat spe recipiendae Herdoneae, quae post Cannensem cladem ab Romanis defecerat, nec loco satis tuto posita nec praesidiis firmata. neglegentiam insitam ingenio ducis augebat spes ea quod labare iis aduersus Poenum fidem senserat, postquam Salapia amissa excessisse iis locis in Bruttios Hannibalem auditum est. ea omnia ab Herdonea per occultos nuntios delata Hannibali simul curam sociae retinendae urbis et spem fecere incautum hostem adgrediendi. exercitu expedito ita ut famam prope praeueni
Abbreviated transcription (Latin):
dii cum cõmoratione paterni hospitii
positis armis uenientẽ ad consulem
miles obuius obtruncat: Alii alios
passim sine discrimine armatos inermis
cedunt carthaginienses. tarentinosq
pariter: Orutthii quoq multi inter¬

Expanded text:
dii cum commemoratione paterni hospitii dii cum commemoratione paterni hospitii positis armis uenientem ad consulem miles obuius obtruncat. alii alios passim sine discrimine armatos inermes caedunt, Carthaginienses Tarentinosque pariter. Bruttii quoque multi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ murus. adiuuantib recipientibꝰq
bruttiis. & transcensum in urbe est:
Inde et ꝓximare fracta porta. ut freq̃n¬
ti agmine signa inferrentur: Lum cla¬
more sublato sub ortum ferme lucis.
nullo obuio armato in foꝵ ꝑueniunt:
omnisq undiq qui ad ad arcẽ portũ¬
q pugnabant in se conuerter̃t: P̃liũ
in auditũ fori maiore impetu ꝗͣ ꝑseue¬
rantiam cõmissum ẽ: Non animo. ñ
armis. ñ arte belli. ñ uigore. ac uirib
corporis. par romano. tarentinus erat.
rent. manus terga dederunt: Dilap¬
siq ꝑnota urbis itinera. in suas ami¬
coꝵq domos: Duo ex ducib. nicho. et
demochrates fortiter pugnantes ceciðe:
Philemones qui ꝓditionis ad hannibalẽ
auctor fuerat. cum citato equo ex p̃lio
auectus eẽt. uagus paulopost equus
errans ꝑ urbem cognitus. corpus ñꝗͣ
inuentum ẽ. Creditum uulgo ẽ in
puteum aꝑtum ex equo p̃cipitasse:
Larthalonem autem p̃fectum punici p̾si¬

Expanded text:
est murus adiuuantibus recipientibusque est murus adiuuantibus recipientibusque Bruttiis, et transcensum in urbem est; inde et proxima refracta porta ut frequenti agmine signa inferrentur. tum clamore sublato sub ortum ferme lucis nullo obuio armato in forum perueniunt, omnesque undique qui ad arcem portumque pugnabant in se conuerterunt. proelium in aditu fori maiore impetu quam perseuerantia commissum est. non animo, non armis, non arte belli, non uigore ac uiribus corporis par Romano Tarentinus erat; rent manus terga dederunt, dilapsique per nota urbis itinera in suas amicorumque domos. duo ex ducibus Nico et Democrates fortiter pugnantes cecidere. Philemenus, qui proditionis ad Hannibalem auctor fuerat, cum citato equo ex proelio auectus esset, uagus paulo post equus errans per urbem cognitus, corpus nusquam inuentum est; creditum uolgo est in puteum apertum ex equo praecipitasse. Carthalonem autem praefectum Punici praesi
Abbreviated transcription (Latin):
sa. occultus consedit. Canere inde tu¬
be simul ab arce simul aportu ⁊ nauibꝰ
que ab aꝑto mari adpulse erant: C la¬
morq undiq cum ingenti tumultu
unde minimum ꝑiculi erat de indus¬
tria hortus: Consul interim silentio
continebat suos: Igitur demoerates
qui p̃fectus classis fuerat. forte illo lo¬
co p̃positus. postꝗͣ quieta omĩa circa
se uidit. alias partes eo tumultu ꝑso¬
nare. ut capte urbis interdũ excitare¬
tur clamor ueritus ne inter cunctato¬
nem suam consul aliꝗͣ uim faceret.
ac signa inferret p̃sidium ad arcem
unde maxime terribilis accedebat sonꝰ
traducit: Fabius cum ex temporis spacio
& ex silentio ipso qd̃ uͥ paulo ante strepe¬
bant excitantes uocantesq ad arma
unde nulla arcebat uox deductas cu¬
stodias sensisset. ferri scalas ad eam pa¬
cem muri qua brutqoꝵ cohortem p̃si¬
dium agitare ꝓditionis conciliator
nuntiauerat iubet: E a pͥmum captus

Expanded text:
sa occultus consedit. canere inde tusa occultus consedit. canere inde tubae simul ab arce simul a portu et ab nauibus quae ab aperto mari adpulsae erant, clamorque undique cum ingenti tumultu unde minimum periculi erat de industria ortus. consul interim silentio continebat suos. igitur Democrates, qui praefectus antea classis fuerat, forte illi loco praepositus, postquam quieta omnia circa se uidit, alias partes eo tumultu personare ut captae urbis interdum excitaretur clamor, ueritus ne inter cunctationem suam consul aliquam uim faceret ac signa inferret, praesidium ad arcem unde maxime terribilis accidebat sonus traducit. Fabius cum et ex temporis spatio et ex silentio ipso quod, ubi paulo ante strepebant excitantes uocantesque ad arma, inde nulla accidebat uox, deductas custodias sensisset, ferri scalas ad eam partem muri qua Bruttiorum cohortem praesidium agitare proditionis conciliator nuntiauerat iubet. ea primum captus
Abbreviated transcription (Latin):
ni habebant: E ius p̃sidii p̃fectus deꝑie¬
bat amore muliercule. cuius fr̃ in exer¬
citu fabii. cõs. Is certior literis sororis
factus de noua consuetudine aduene
locupletis. atq inter popłares tam ho¬
noratis spem nauctus ꝑ sororem qͦlibet
impelli amantem posse quid sꝑaret
ad consulem detulit: Que cum haud
uana cogitatio iusa e̾ẽt ꝓ transfuga est¬
iussus tarentum transire. ac sororem
p̃fecto conciliatus. pͥmo occulte temp¬
tando animum dein satis explorata
leuitate blanditus mulierib ꝑpulit
eum ad ꝓditionem custodie loci cui
p̃positus erat:. Ubi et ratio agende
rei:⁊ tempus conuenit. miles nocte ꝑ
inter ualla stationum clam ex urbe
emissus ea que acta erant queq ut a¬
gerentur conuenerat ad consulem
refert: Fabius uigilia pͥma dato sig¬
no bis qui in arce erant. quiq custodi¬
am portus habebant ipse circumito
portu ab regione urbis in orientẽ uer¬

Expanded text:
ni habebant. eius praesidii praefectus deperini habebant. eius praesidii praefectus deperibat amore mulierculae cuius frater in exercitu Fabi consulis erat. is certior litteris sororis factus de noua consuetudine aduenae locupletis atque inter populares tam honorati, spem nactus per sororem quolibet impelli amantem posse, quid speraret ad consulem detulit. quae cum haud uana cogitatio uisa esset pro perfuga iussus Tarentum transire, ac per sororem praefecto conciliatus primo occulte temptando animum, dein satis explorata leuitate blanditiis muliebribus perpulit eum ad proditionem custodiae loci cui praepositus erat. ubi et ratio agendae rei et tempus conuenit, miles nocte per interualla stationum clam ex urbe emissus ea quae acta erant quaeque ut agerentur conuenerat ad consulem refert. Fabius uigilia prima dato signo iis qui in arce erant quique custodiam portus habebant, ipse circumito portu ab regione urbis in orientem uer
Abbreviated transcription (Latin):
me gentis eius eand̃ que data lucanis
erat conditionem deditionis petentes
uenissent: Q. fabius. cõs. oppidũ sallẽ¬
tinis manduria ui cepit. ibi ad homiñ
rentum ꝓfectus: in ipsis faucib portꝰ
posuit castra: Nauis quasi liuius tutã¬
dis cõmeatib habuerat. partim machi¬
nationib onerat: apparatu quoq me¬
nium oppugnandoꝵ. parti torm̃tis
et saxis. omniq missilium teloꝵ gn̾e
agerentur. ut alii machinas scalasq
ad muros ferrent. alii ꝓcul ex nauib
uulnerarent menum ꝓpugnatores:
Heȩ naues ab aꝑto mari urbem aggre¬
d̾entur. instructe parateq sunt. Et
erat lib̾m mare classe punita. cũ philip¬
pus oppugnare etholos pararet corturã
tramissa in brutchiis. interun captones
oppugnatores sub aduentu hannibał
ne opprimerentur intumulum a p̃sen
rentum obsidentem. leue dictu ad rem
ingentem potiundam adiuuit: P̃sidiũ
brutqoꝵ datum ab hannibale tarenti¬

Expanded text:
mi gentis eius, eandem quae data Lucanis mi gentis eius, eandem quae data Lucanis erat condicionem deditionis petentes uenissent. Q. Fabius consul oppidum in Sallentinis Manduriam ui cepit; ibi ad quattuorentum profectus in ipsis faucibus portus posuit castra. naues quas Laeuinus tutandis commeatibus habuerat partim machinationibus onerat apparatuque moenium oppugnandorum, partim tormentis et saxis omnique missilium telorum genere agerentur, ut alii machinas scalasque ad muros ferrent, alii procul ex nauibus uolnerarent moenium propugnatores. hae naues ab aperto mari ut urbem adgrederentur instructae parataeque sunt; et erat liberum mare classe Punica cum Philippus oppugnare Aetolos pararet Corcyram tramissa. in Bruttiis interim Cauloniae oppugnatores sub aduentu Hannibalis ne opprimerentur in tumulum a praesenti rentum obsidentem leue dictu momentum ad rem ingentem potiundam adiuuit. praesidium Bruttiorum datum ab Hannibale Tarenti
Abbreviated transcription (Latin):
gientes equitatũ immitoit marcellꝰ
nec ante finis sequendi ẽ factus. ꝗͣ in
castra pauentes cõpulsi sunt: Nam
suꝑ alia que terrorẽ trepidationẽq
facerent. elefantiq duo in ipsa porta
corruerant. coactiq erant milites
ꝑ fossam uallumq ruere in castra:
bi maxima hostium cedes facta: Cesa
ad .uiii. hominum: quinq elefant:
N ec romanis: incruenta uictoria fuit :
Mille ferme ex septingenti de duabus
Hannibal nocte ꝓxima: castra mouit:
Cupiente in se qui marcellũ ꝓhibuit
multitudo saucioꝵ: Speculatores qui
ꝓsequerentur agmen: missi: Postero die
retulerunt bruttios hannibalẽ petere:
Hisdem ferme dieb. & ad .q. fuluium
p̃sidiis hannibał queq in urbib habe¬
bant dediderunt sese: Clem̃terq a con¬
sule. cum uerboꝵ tm̃ castigatione ob er-¬
rorem p̃teritum accepti su̾nt: & brut¬
this similis res uenie facta ẽ cum ab his¬
& uiuius:⁊ pactus. fr̃s longe nobilissi¬

Expanded text:
gientes equitatum immittit Marcellus, gientes equitatum immittit Marcellus, nec ante finis sequendi est factus quam in castra pauentes compulsi sunt. nam super alia quae terrorem trepidationemque facerent, elephanti quoque duo in ipsa porta corruerant, coactique erant milites per fossam uallumque ruere in castra. ibi maxima hostium caedes facta; caesa ad octo milia hominum, quinque elephanti. nec Romanis incruenta uictoria fuit: mille ferme et septingenti de duabus Hannibal nocte proxima castra mouit: cupientem insequi Marcellum prohibuit multitudo sauciorum. speculatores qui prosequerentur agmen missi postero die rettulerunt Bruttios Hannibalem petere. iisdem ferme diebus et ad Q. Fuluium praesidiis Hannibalis quae in urbibus habebant dediderunt sese, clementerque a consule cum uerborum tantum castigatione ob errorem praeteritum accepti sunt, et Bruttiis similis spes ueniae facta est, cum ab iis Uibius et Paccius fratres, longe nobilissi
Abbreviated transcription (Latin):
iussit: si quem inicere ea res tumul¬
tum ac pauorem posset: Ꝙ primo
turbarunt signa ordinesq. & parti
erant nudauerant una parte aciem:
hastati. manipłm eius signi sequi se
iussissent: Duxit uͥ maxime tumultũ
conglobate belue faciebant. pilaq
in eas conici iussit: Hesere omĩa tela.
haud difficile ex ꝓpinquo in tanta cor¬
pora ictu. & tam conferta turba:
S ut non om̃s uulnerati st̃: ita in qͦꝵ
tergis infixa stetere pila ut ẽ genus
anceps in fugam uersi etiam integros
auertere: Luiam ñ unus manipulꝰ
s ꝓ se quisq miles qui mͦ adsequi
agnien fugientium elefantoꝵ pote¬
rat pila conicere: E o magis ruere in
suos belue. tantoq maiorem stragem
edere ꝗͣ inter hostis edid̾ant. qͣto acͥ¬
us pauor consternatam agit ꝗͣ insi¬
dentis magistri imꝑio regitur: In ꝑ¬
turbatam transcur su beluarum a¬
ciem signa inferunt romani pedites
& haud magno certamine dissipatas
trepidantesq auertunt: Lum in fu¬

Expanded text:
iussit, si quem inicere ea res tumultum ac pauorem posset. et primo turbarunt signa ordinesque, et partim erant nudauerant una parte aciem, hastati manipulum eius signi sequi se iussisset. duxit ubi maxime tumultum conglobatae beluae faciebant pilaque in eas conici iussit. haesere omnia tela haud difficili ex propinquo in tanta corpora ictu et tum conferta turba; sed ut non omnes uolnerati sunt, ita in quorum tergis infixa stetere pila, ut est genus anceps, in fugam uersi etiam integros auertere. tum iam non unus manipulus, sed pro se quisque miles qui modo adsequi agmen fugientium elephantorum poterat, pila conicere. eo magis ruere in suos beluae tantoque maiorem stragem edere quam inter hostes ediderant, quanto acrius pauor consternatam agit quam insidentis magistri imperio regitur. in perturbatam transcursu beluarum aciem signa inferunt Romani pedites et haud magno certamine dissipatos trepidantesque auertunt. tum in fu
Abbreviated transcription (Latin):
ti hasdrubali ad alpis italiamq. qui si
se cum fr̾e coniunxisset. nullum iam
sustinuerunt: Nunc benignitate qm̃
om̃a scda ꝑsꝑanda in dies letiora ac
meliora in italia siciliaq geruntua:
n sicilia siracuse: agrigentum captaim
Pulsi tota insula hostes. receptaq ꝓumn.
cepti cappua capta. iter omne ab urbe
roma trepida suga em̃sus hannibal
in extremum angulum agribrutchi
cõpulsus. nicħ iam maius p̃catur dõs
Q̃ut incolumi cedẽ. atq abire ex hosti¬
um terra liceat: Quid gͥ minus con¬

Expanded text:
ti Hasdrubali ad Alpes Italiamque, qui si ti Hasdrubali ad Alpes Italiamque, qui si se cum fratre coniunxisset nullum iam sustinuerunt. nunc benignitate deum omnia secunda prospera in dies laetiora ac meliora in Italia Siciliaque geruntur. in Sicilia Syracusae, Agrigentum captum, pulsi tota insula hostes, receptaque prouicepti, Capua capta. iter omne ab urbe Roma trepida fuga emensus Hannibal, in extremum angulum agri Bruttii compulsus nihil iam maius precatur deos quam ut incolumi cedere atque abire ex hostium terra liceat. quid igitur minus con
Abbreviated transcription (Latin):
cumularetur suꝑ familie nr̃e funus
inter secti sunt: S ut familiaris pe¬
ne orbitas ac solitudo frangit animum
ita publica fortuna tum uirtus despare
de fumma rerum ꝓhibet: Eo fato qͥdam¬
fata nata nobis sors ẽ : ut magnis om̃ib
bellis uicti uicerimus: Uetera omicto:
porsennam. gallos. samnites: Apuni¬
cis bellis incipiam. qͦt classes. quot du¬
ces. qͦt exercitus. pͥore bello amissi ft̃
am quid hoc bello memorem: omnib
aut ipse affui cladib. aut quib affrui
maxime unus omniũ eas sensi: Trebia
thrasum̃nus canne qͥd aliud st̃ ꝗͣ monu¬
menta occisoꝵ exercituum consulũq
romanoꝵ: ad defectionẽ italie ficilie
maioris partis sardinie. adde ultimum
terrorem ac pauorem castra punica int̾
anienem ac menia romana posita uisũ
ꝓpe in portis uictorem hannibalem:
In hac ruina rerum stett una integra.
humi erexit ac sustulit uos õium pͥmi
milites post cannensem cladem uaden¬

Expanded text:
cumularetur familiae nostrae funus cumularetur familiae nostrae funus interfecti sunt; sed ut familiaris paene orbitas ac solitudo frangit animum, ita publica cum fortuna tum uirtus desperare de summa rerum prohibet. ea fato quodam data nobis sors est ut magnis omnibus bellis uicti uicerimus. uetera omitto, Porsennam Gallos Samnites: a Punicis bellis incipiam. quot classes, quot duces, quot exercitus priore bello amissi sunt? iam quid hoc bello memorem? omnibus aut ipse adfui cladibus aut quibus afui, maxime unus omnium eas sensi. Trebia Trasumennus Cannae quid aliud sunt quam monumenta occisorum exercituum consulumque Romanorum? adde defectionem Italiae, Siciliae maioris partis, Sardiniae; adde ultimum terrorem ac pauorem, castra Punica inter Anienem ac moenia Romana posita et uisum prope in portis uictorem Hannibalem. in hac ruina rerum stetit una integra ahumi erexit ac sustulit. uos omnium primi, milites, post Cannensem cladem uaden
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ueteres milites qui tantis suꝑ¬
fuerunt cdladib ratus contione aduo¬
cata ita disseruit. Nemo ante me no¬
uus imꝑator militib suis pͥusꝗͣ oꝑa
eoꝵ usus eẽt grãs agere utre ac merto
potuit: Me uob̃ prusꝗͣ prouintiam
aut castra uidem obligauit fortuna
pͥmum qd̾ ea pietate erga patrem
patruumq meum. uiuos mortuosq
fiustis: deinde qd̃ amissam tanta cla¬
de ꝓuintie possessionem integram. et
stis: S cum benignitate diñ io pa¬
trem atq agamus. ñ ut ipsi manea¬
mus in hispania: s ne penimaneant:
Iec ut ꝓpria hibi stantes arceamus tran¬
situ hostis. ẜ ui ultro transeamus. tͣnsfe¬
ramusq bellum: Uereor. ne cui ur̃m
maius io audatusq consilium ꝗͣ
aut ꝓ memoria cladium nuꝑ accepta¬
rum. aut ꝓ etate mea uideatur:
Aduerse pugne in hispania nullus in
animo ꝗͣ meo minus ob littari possc̃.
Qiuppe cui pateret patruus untra .xax.
dierum spatum: ut aliud suꝑ aliuo

Expanded text:
maxime ueteres milites qui tantis supmaxime ueteres milites qui tantis superfuerunt cladibus ratus, contione aduocata ita disseruit: 'nemo ante me nouus imperator militibus suis priusquam opera eorum usus esset gratias agere iure ac merito potuit: me uobis priusquam prouinciam aut castra uiderem obligauit fortuna, primum quod ea pietate erga patrem patruumque meum uiuos mortuosque fuistis, deinde quod amissam tanta clade prouinciae possessionem integram et pstis. sed cum iam benignitate deum id paremus atque agamus non ut ipsi maneamus in Hispania sed ne Poeni maneant, nec ut pro ripa Hiberi stantes arceamus transitu hostes sed ut ultro transeamus transferamusque bellum, uereor ne cui uestrum maius id audaciusque consilium quam aut pro memoria cladium nuper acceptarum aut pro aetate mea uideatur. aduersae pugnae in Hispania nullius in animo quam meo minus oblitterari possunt, quippe cui pater et patruus intra triginta dierum spatium ut aliud super aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sepe tempestatib fecerat annonam le-¬
uaret ab agatirna inconditã multitu¬
dinem secum in italiam transuexit:
Quattuor milia hominũ erant mixti ex
om̃i colluuione exules ob erati capita¬
lia ausi pleriq. & cum in ciuitatib
suis ac sub legib uixerant et postquã
eos ex uariis causis fortuna similis con¬
globauerat agathirnam ꝑ latrocinia
ac rapinam tolantes uitam: Hos neq
relinquere leuinus insula tum pͥmũ
noua pace coalescente uelut mater iã
nouandis reb satis tutũ ratus est:
E reginis usui futuri erant ad pplandũ
brutchium agrum adsuetã latroci¬
niis querentib manum: E qd̃ ad si¬
ciliam attinet eo anno debellatũ est:
n hispania pͥncipio ueris . ꝑ. scippio
nauib deductis euocatisq editio
tharacone socioꝵ auxiliis classem oꝑa¬
riasq hostium inde hib̃i fluminis
petere iubet: E odem legiones ex hibnis
conuenire conussisset. ipse cum .ũ. soti
est. Quo cum uenisset ad loquendos

Expanded text:
saepe tempestatibus fecerat, annonam lesaepe tempestatibus fecerat, annonam leuaret, ab Agathyrna inconditam multitudinem secum in Italiam transuexit. quattuor milia hominum erant, mixti ex omni conluuione exsules obaerati capitalia ausi plerique cum in ciuitatibus suis ac sub legibus uixerant, et postquam eos ex uariis causis fortuna similis conglobauerat Agathyrnam per latrocinia ac rapinam tolerantes uitam. hos neque relinquere Laeuinus in insula tum primum noua pace coalescente uelut materiam nouandis rebus satis tutum ratus est, et Reginis usui futuri erant ad populandum Bruttium agrum adsuetam latrociniis quaerentibus manum. et quod ad Siciliam attinet eo anno debellatum est. in Hispania principio ueris P. Scipio nauibus deductis euocatisque edicto Tarraconem sociorum auxiliis classem onerariasque ostium inde Hiberi fluminis petere iubet. eodem legiones ex hibernis conuenire cum iussisset, ipse cum quinque miest. quo cum uenisset adloquendos
Abbreviated transcription (Latin):
sumpto comite an epychide cũ paucis
ad mare ꝑuenit. nectiq oportune
paruum nauigium: Relicta hostib
sicilia de qua ꝑ tot annos certatũ erat
in affricam traiecerunt: Alia multitu¬
do penoꝵ siculoꝵq ne temptato qͥdẽ
certamine cum ceci in fugam ruerent
clausiq exitus ẽent circa portas cesa:
Oppido recepto. leuinus qui capita rerũ
agrigenti erant. uirgis cesos. securi ꝑ¬
cussit: Ceteros p̃damq uendit: om¬
nem pecuniam romam misit: Fama
agrigentinoꝵ cladis siciliam cum ꝑ¬
uasisset: omnia repente ad romanos
inclinauer̾t: Pdita breui sunt .x.x. op¬
pida sex ui capta uoluntaria deditione
in fidem uenerunt ad .xl. Quarum
ciuitatum pͥncipib ꝓ cuiusq merito cõ¬
sul p̃cia penasq exsoluisset coegissetq
siculos positis tandem armis ad agrũ
colendum animos conu̾tere: ut ẽẽt ñ
incolarum mͦ alim̃tis frugifera insula.
s urbis rome atq italie so qd̃ multis

Expanded text:
sumpto comite Epicyde cum paucis sumpto comite Epicyde cum paucis ad mare peruenit; nactique opportune paruum nauigium, relicta hostibus Sicilia de qua per tot annos certatum erat, in Africam traiecerunt. alia multitudo Poenorum Siculorumque ne temptato quidem certamine cum caeci in fugam ruerent clausique exitus essent circa portas caesa. oppido recepto Laeuinus qui capita rerum Agrigenti erant uirgis caesos securi percussit, ceteros praedamque uendidit; omnem pecuniam Romam misit. fama Agrigentinorum cladis Siciliam cum peruasisset, omnia repente ad Romanos inclinauerunt. prodita breui sunt uiginti oppida, sex ui capta: uoluntaria deditione in fidem uenerunt ad quadraginta. quarum ciuitatium principibus cum pro cuiusque merito consul pretia poenasque exsoluisset, coegissetque Siculos positis tandem armis ad agrum colendum animos conuertere, ut esset non incolarum modo alimentis frugifera insula, sed urbis Romae atque Italiae, id quod multis
Abbreviated transcription (Latin):
noni ꝑꝑ auctorem satis lete eẽnt ꝓpter
postremo p̃secturam enus filio suo dedit
ratus cum imꝑio auctoritatẽ quoq. et
inter numidas erepturum: Qo longe
aliter uenit: Nam ueterem fauorẽ ens
sua insuꝑ inuidia auxit: Neq ille in¬
dignitatem iniurie tulit: confestimq
ad leuinum occultos nuntios misit de
trahendo agrigento: ꝑ quos ut ẽ facta
fides cõpositusq rei gerende modus.
portam ad mare ferentẽ numide cum
occupassent. pulsis inde custodib. aut
cesis romanos ad ipsum missos in urbẽ
acceꝑunt: E cum agmine iam mecdia
urb̃ ac forum magno tumultuaretur.
ratus hanno ñ aliud ꝗͣ tumultum ac
secessionem io qd̃ ⁊ ante accidat nuidaꝵ
ẽẽ ad compͥmendam seditionẽ ꝑcessit:
Atq ille cum ei multtudo maior ꝗͣ nu-¬
midarum ꝓcul iusa.⁊ clamor romanꝰ
hauo quaꝗͣ ignotus ad aures accidisset
pͥus ꝗͣ ad ictum teli ueniret. capessit
fugam ꝑ aduersam portam emissus as-¬

Expanded text:
noni propter auctorem satis laetae essent. noni propter auctorem satis laetae essent. postremo praefecturam eius filio suo dedit, ratus cum imperio auctoritatem quoque ei inter Numidas erepturum. quod longe aliter euenit; nam ueterem fauorem eius sua insuper inuidia auxit; neque ille indignitatem iniuriae tulit confestimque ad Laeuinum occultos nuntios misit de tradendo Agrigento. per quos ut est facta fides compositusque rei gerendae modus, portam ad mare ferentem Numidae cum occupassent pulsis inde custodibus aut caesis Romanos ad id ipsum missos in urbem acceperunt. et cum agmine iam in media urbis ac forum magno tumultu iretur, ratus Hanno non aliud quam tumultum ac secessionem, id quod et ante acciderat, Numidarum esse, ad comprimendam seditionem processit. atque ille cum ei multitudo maior quam Numidarum procul uisa et clamor Romanus haudquaquam ignotus ad aures accidisset, priusquam ad ictum teli ueniret capessit fugam. per auersam portam emissus ad
Abbreviated transcription (Latin):
romano p̃erat. intentus in om̃s occasi¬
ones gerende rei .c. ꝑsium impigrum
adortus. cũ diu passim cecidisset pati¬
cos ex multis. trepida suga incedentis
fuerat utrosq frustrata pariter. ꝑ toem
tempus leuinus consul iam magna par¬
te anni circumacta in siciliam ueterib
nouisq sociis expectatus circumueniss
pͥmum ac potissimum omnium ratus
siracusanis noua pace inconditas cõpo¬
nere res agrigentum inde qd̃ belli reli-¬
quum erat tenebaturq a carthagini¬
ensium ualido p̃sidio duxit legiones. ⁊
affuit fortuna incepto: H anno erat
imꝑator carthaginiensium. s omnem
immuttine numidisq spem repositam
habebat ꝑ totam siciliam uagus p̃das
agebat ex sotiis romanoꝵ neq int̾cludi
ab agrigento ui. aut arte ulla. nec qͥn
erumꝑet uͥ uellet phib̾i poterat: Hec
eius gła qi iam imꝑatoris quoq fame
officiebat. postremo in inuidiã uertit:
ut ne bene geste quidem res iam hant¬

Expanded text:
Romano praeerat, intentus in omnes occasiRomano praeerat, intentus in omnes occasiones gerendae rei, C. Persium impigrum adortus cum diu passim cecidisset, paucos ex multis, trepida fuga incidentes oculis fuerat, utrosque frustrata pariter. per idem tempus Laeuinus consul iam magna parte anni circumacta in Siciliam ueteribus nouisque sociis exspectatus cum uenisset, primum ac potissimum omnium ratus Syracusis noua pace inconditas componere res, Agrigentum inde, quod belli reliquum erat tenebaturque a Carthaginiensium ualido praesidio, duxit legiones. et adfuit fortuna incepto. Hanno erat imperator Carthaginiensium, sed omnem in Muttine Numidisque spem repositam habebant. per totam Siciliam uagus praedas agebat ex sociis Romanorum neque intercludi ab Agrigento ui aut arte ulla nec quin erumperet ubi uellet prohiberi poterat. haec eius gloria quia iam imperatoris quoque famae officiebat, postremo in inuidiam uertit ut ne bene gestae quidem res iam Han
Abbreviated transcription (Latin):
bali ꝓdid̾at: Hic quintum simul pug¬
nantem. hortantemq suos incautum
hasta tͣnsfigit: Ille atq p̃ceps cũ armis
ꝓeidit ante portam: Uictor tarentinus
inturbatã duce amisso nauem impigre
transgressus. cũ summouisset hostis et
ꝓra iam tarentinoꝵ eẽt. puppim male
conglobati tuerentur romani: repente
et alia apuppe triremis hostrum appa-¬
ruit: Ita in medio circũuenta romana
nauis capitur: Hinc ceteris error mie¬
ctus. ut ptoriam nauem captã uidere.
fugientesq passim alie in alto merse.
alie in terram remis abrepte mox p̃de
fuerint hurmis meta. pontinisq exone¬
rariisq cõmeatus equabanturꝰ: ꝑ pau¬
ce in potestatẽ hostrum uenere: Alie ad
incertos uentos hinc atq illinc obliqua
transferentes uela in altum euecte sunt:
Nequaꝗͣ parifortes ꝑ eos dies ta¬
renti res gesta: Nam ad. uiĩ. homiñu
frum̃tatum egressa. cũ in agris passim
uagarentur : liuius aui arci p̃sidioq

Expanded text:
bali prodiderat. hic Quinctium simul pugbali prodiderat. hic Quinctium simul pugnantem hortantemque suos, incautum hasta transfigit. ille ut praeceps cum armis procidit ante proram, uictor Tarentinus in turbatam duce amisso nauem impigre transgressus cum summouisset hostes et prora iam Tarentinorum esset, puppim male conglobati tuerentur Romani, repente et alia a puppe triremis hostium apparuit; ita in medio circumuenta Romana nauis capitur. hinc ceteris terror iniectus uti praetoriam nauem captam uidere, fugientesque passim aliae in alto mersae, aliae in terram remis abreptae mox praedae fuere Thurinis Metapontinisque. ex onerariis quae cum commeatu sequebantur, perpaucae in potestatem hostium uenere; aliae ad incertos uentos hinc atque illinc obliqua transferentes uela, in altum euectae sunt. nequaquam pari fortuna per eos dies Tarenti res gesta. nam ad quattuor milia hominum frumentatum egressa cum in agris passim uagarentur, Liuius qui arci praesidioque