comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
armat᷑am ⁊ sagitarios añ pͥmã aciem poñ. ucił
resistencibꝰ ñ possit irrumpi. Nam sic de dexcꝰ cor¬
nu suo illiꝰ sinist᷑m ⁊ desinistꝰ corni suo illiꝰ dexeai
agg̃dit᷑. Qd̾ si fugare pocuerit: Hatim uinc̃. sin n¬
nꝰ media acies ip̃iꝰ ñ laborat. qr aleui armat᷑a sagd¬
tariisq defendet᷑. Sexta depugnatõ optima e̾ ꝓps
ꝑ uictoriã ꝯsequunt᷑. Nã c̃ instructa acies adhoᷤ¬
ces acceo:: dexerã alã cuã siistre ale hostiũ ils̃
ubi ꝑ equites ꝓbatissimos ⁊ uelocissimos pedites
incipe pͣliuim. Reliqu̾ã ã partẽ ex̃c̃itꝰ tui longis¬
sime ab adũsarioꝵ acie remoue ⁊ in directum
p̃ siuis laborantibꝰ subuenire: qr acies tua extẽdi¬
ł ⁊ coca se porriget ad similicudinẽ lict̾e longis¬
sime ꝙ̃ recidi ab hostibꝰ. ixi. Quo gn̾e initineri

Expanded text:
armaturam et sagittarios ante primam aciem ponit, ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro cornu suo illius sinistrum et de sinistro cornu suo illius dextrum adgreditur. Quod si fugare potuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defenditur. Sexta depugnatio optima est, prope ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum acie remove et in directum potest suis laborantibus subvenire, quia acies tua extenditur et tota se porrigit ad similitudinem I litterae longissimeque recedit ab hostibus. Quo genere i
Abbreviated transcription (Latin):
arũ difficultates suꝑuentꝰ nullo sciente dis¬
ponat. acꝙ ita it̾ suũ temꝑet. ut cibũ capien¬
tes aut dormientes. aut uacantes c̃te sec̃os in¬
hermes. disculcios discc̾tis equis nicħ suspicã¬
tes. ipse paracos inuadat. quatinus in hm̾i
c̃taminib᷑ sui fiduciam colligant. Nã qui an
longũ tempꝰ. aut om̃o nũqm̃ uiderũt hoies
uuin̾ari. ł occidi cũ pͥmũ aspexerunt. ꝓ horre¬
cunt ⁊ pauore confusi defuga mag̃ qm̃ de
conflicto incipiunt cogitare. ꝓpt̾ea siextrãt
adusarũ. longo itiñe fatigatos aggrediunt᷑
⁊ ultimos ł c̃ce insꝑatos suꝑueniat eos ⁊qui
Tonge asuis aut pabuli aut pde gr̾a ꝯmorat᷑
subito occupet c̃ dilectis. Illa enuĩ añ temptanda
sunt que si male cesserint: minꝰ noceant. sibñ.
plinũ ꝓ fint. Int̃ hostes discordiat set̾e causa
sapientis ẽ aucis. sbulla n em̃uus minima na¬

Expanded text:
arum difficultatem superventus nullo sciente disarum difficultatem superventus nullo sciente disponat atque ita iter suum temperet ut cibum capientes aut dormientes aut vacantes certe, securos inermes disculcios, destratis equis, nihil suspicantes, ipse paratus invadat, quatenus in huiusmodi certaminibus sui fiduciam colligant. Nam qui ante longum tempus aut omnino numquam viderunt homines vulnerari vel occidi, cum primum aspexerint, perhorrescunt et pavore confusi de fuga magis quam de conflictu incipiunt cogitare. Praeterea, si excurrant adversarii, longo itinere fatigatos adgrediatur et ultimos vel certe insperatos superveniat; eos etiam qui longe a suis aut pabuli aut praedae gratia commorantur subito occupet cum delectis. Illa enim ante temptanda sunt quae si male cesserint minus noceant, si bene plurimum prosint.Inter hostes discordiarum serere causas sapientis est ducis. Nulla enim quamvis minima na
Abbreviated transcription (Latin):
tubnalibꝰ debr eẽ sollicit᷑. Siqͥd .N. ilł eueniat ĩ
bello ⁊ ip̃iꝰ culpa. ⁊ publica uidr inuiria. oͣ siti¬
ronẽ ł dui armis de suetũ ex̃citũ ducit. singłar̃
legionũ sui auxilioꝵ. nec ñ ⁊̃ uellixa uexillatio¬
nũ uires. animos. cõsuetudinẽ. diligñt̃ explo¬
ret. Sciat ⁊̃ si pͭ fieri nominatĩ quis comes qui
tͥbuñ. quis domestic᷑ quis cõtubnał qnͣtũ p̾sit
inbello. auctoricatẽ. seueritatẽq marimã su¬
mat. om̃s culpas militares legibꝰ iundici. Nul¬
li errantiũ credat᷑ ignosc̾e indiũsis locis. in
diũsis occasionibꝰ om̃iũ exꝑim̃ta pcipiat. his
rit oportet curatis cũ disꝑsi adp̃dandũ securi
oberrant hostes. tũc ꝓbatos equites. siue pe¬
dices cũ cironibꝰ. aut inferioribꝰ mittat. ut ex
octasione fusis i nimicis. ⁊ ilł ꝑitia ⁊ reliqͥs es¬
cat audlatia: adtͣnsitꝰ fluiuoꝵ. ad p̃cipitia mõ¬
tium. adsiluar̃ angustias. ad paludũ. aut i¬

Expanded text:
ollicitus. Si quid enim illis eveniat in bello, et ipsius culpa et publica videtur iniuria.Ergo, si tironem vel diu armis desuetum exercitum ducit, singularum legionum sive auxiliorum nec non etiam vexillationum vires animos consuetudinem diligenter exploret. Sciat etiam si potest fieri nominatim quis comes, quis tribunus, quis domesticus, quis contubernalis quantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium experimenta percipiat. His ut oportet curatis, cum dispersi ad praedandum securi oberrant hostes, tunc probatos equites sive pedites cum tironibus aut inferioribus mittat, ut ex occasione fusis inimicis et illis peritia et reliquis crescat audacia. Ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad silvarum angustias, ad paludum aut vi
Abbreviated transcription (Latin):
ibi impetꝰ amplior fieri cõsuetut. Item adulsũ
cuneũ hostium c̾cis resistit᷑ mͦis. Cuneꝰ dr̃ mul¬
titudo pedicũ que iuncta c̃ atie pͥmũ angꝰ
cior. demñ latior ꝓcedit. ⁊ adũsarioꝵ ordines
ordinatio ponit᷑. qmͣ forficẽ uocant. Nam ex lec
d̾r que abstrenus directa añ frontẽ obponit᷑

Expanded text:
ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus ibi impetus amplior fieri consuevit.Item adversus cuneum hostium certis resistitur modis. Cuneus dicitur multitudo peditum stior, deinde latior procedit et adversariorum ordines ordinatio ponitur, quam forficem vocant. Nam ex lectdicitur, que a strenuis directa, ante frontem opponitur
Abbreviated transcription (Latin):
am initiñbꝰ iam fatigatis ireciitto
influminũ tͣnsg̾ssione diuisis inpaludibꝰ occu¬
patis. in uigis montiũ laborantibꝰ. ĩ cãpis er¬
sparsis atq securis inmansione dormientibꝰ
oportunũ p̾liũ semꝑinfert᷑. c̃ aliis negotus
occupant᷑ hostes pͥ int̾imant᷑. q̃ p̃parare se poᷤ¬
sint. Qd̾ si cauti sunt adu̾sarii ⁊ insidiar̃ nulla
sit copia: cũc adu̾sũ p̾sentes scientes uidence
equa condicione pugnat᷑. Tñ ars belli ñ mi¬
nꝰ inħ aperco conflictu ꝗͣ in occultis fraudibꝰ
aduiuat erudicos. Cauendũ ł maxime ne ab
ala cornuq sinistͦ. qͥ sepiꝰ euenit. aut c̃te dextͦ
q licet raro continget cͥcũueniat᷑ tuti. a mul¬
titudine hostiũ. a uagantibꝰ aut globis qͦs
dicunt drungos. Qd̾ si accidit unũ remediũ
ẽ. ut alam cornũq repletͥis ⁊ rocundis qͦs qͣ¬
tinꝰ cõu̾situi socioꝵ t̾ga defendant. S inan¬
gulo ipsiꝰ extremitatis fortissimi collo cent᷑ qr

Expanded text:
am in itineribus iam fatigatis, in fluminum transgressione divisis, in paludibus occupatis, in iugis montium laborantibus, in campis sparsis atque securis, in mansione dormientibus, oportunum proelium semper infertur, cum aliis negotiis occupati hostes prius interimantur quam praeparare se possint; quod si cauti sint adversarii et insidiarum nulla sit copia, tunc adversus praesentes scientes videntes aequa condicione pugnatur. Tamen ars belli non minus in hoc aperto conflictu quam in occultis fraudibus adiuvat eruditos. Cavendum vel maxime ne ab ala cornuque sinistro, quod saepius evenit, aut certe dextro, quod licet raro contingit, circumveniantur tui a multitudine hostium aut a vagantibus globis, quos dicunt drungos. Quod si acciderit, unum remedium est ut alam cornumque replices et rotundes, quatenus conversi tui sociorum terga defendant; sed in angulo ipsius extremitatis fortissimi collocentur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
catafractis ⁊ gladiis sagitis ⁊ artubꝰ. Erant fun¬
Ditores qui ad fundas ł fustibalos lapides iacie¬
bant. frant tͣgularii. qui admanubalistas. ł ar¬
cubalistas dirigebant sagutas. Sccła acies simiłr¬
armabat᷑. inqͣ consistentes milites hastati uoca¬
bant̃. S insccła acie dext᷑ cornu cohors.Si. pone¬
bat᷑. cui uingebat᷑. Ni. Octaua cohors mediam
aciem cenebat: nona comitante: Decima cohorᷤ¬
inscła acie sinistrũ semꝑ obcinet cornu.
triarĩ cum scucis. catafractis. ⁊ galeis ment.¬
otraci cã gladũs senipacis plumbatis bins
misibilibꝰ locabunt᷑. quigenu posito obsidebãt
ut sipͥma acies uinc̾et᷑ abhis. qͣi de incegͦ reparaca
pugna possit reparari uictoria. Om̃s ã signani ł
signifiꝰ qmͣuis pedites loricas minores recipiebãt.¬
⁊ galeas adt̾rorem hostiũ ursinis pellibꝰ cectas. sen¬
turiones uͦ habebant cacafractas ⁊ scuta ⁊ galeas

Expanded text:
catafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funcatafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funditores, qui ad fundas vel fustibalos lapides iaciebant; erant tragularii, qui ad manuballistas vel arcuballistas dirigebant sagittas. armabatur, in qua consistentes milites hastati vocabantur. Sed in secunda acie dextro cornu cohors sexta ponebatur, cui iungebatur septima. Octava mediam aciem tenebat nona comitante: decima in secunda acie sinistrum semper obtinet cornu. triarii cum scutis catafractis et galeis ocreati cum gladiis semispathiis plumbatis et missibilibus locabantur, qui genu posito subsidebant ut si primae acies vincerentur ab his quasi de integro reparata pugna posset sperari victoria. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas
Abbreviated transcription (Latin):
necñ ⁊̃ pͥma acie dimicantes. pͥncipes uocabãt᷑.
ħ ẽ ordinarii. cet̾iq pͥncipales. ħ erat gͣuis arma-¬
tura. qr habebant cassides. catafractas. ocreas. scu¬
ta gladios maiores. quos spatas uocant. ⁊ alios
minores. quos semipatas nominant. plũbatasqͥ¬
nas positas inscutis. quas pͥmo impetu iaciunt.
Item bina missibilia. unũ maiꝰ ferto tͥangulo. ũ¬
tiarũ .ix. hastili pedũ. cͦ. semis. qd̾ pilũ uocabãt
Nunc spicłm dr̃ ad cuiꝰ ictũ ex̃cebant᷑ p̃cipue
milites. qͥ arte ⁊ iurtuce directũ. ⁊ scutatos pedi¬
tes. ⁊ loricatos pequites: sepe tͣnsũberat. Aluid
minꝰ feiro untiar̃ .u. hastili pedũ. tͥum semis qd̃¬
hos etant ferentani ⁊ leuis armat᷑a. quos nunc
extulcatores ⁊ armat᷑as dm̃s. scutati qͥ plũbatiᷤ
glacis ⁊ missilibꝰ accincti sic̃ nc̃ ꝓpe om̃s milites
uidñr armati erant. It̾ sagictarũ cum cassidib

Expanded text:
nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantur, nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantur, hoc est ordinarii ceterique principales. Haec erat gravis armatura, quia habebant cassides catafractas ocreas scuta gladios maiores, quos spathas vocant, et alios minores, quos semispathia nominant, plumbatas quinas positas in scutis, quas primo impetu iaciunt, item bina missibilia, unum maius ferro triangulo unciarum novem, hastili pedum quinque semis, quod pilum vocabant, nunc spiculum dicitur, ad cuius ictum exercebantur praecipue milites, quod arte et virtute directum et scutatos pedites et loricatos equites saepe transverberat, aliud minus ferro unciarum quinque, hastili pedum trium semishos erant ferentarii et levis armatura, quos nunc exculcatores et armaturas dicimus, scutati, plumbatis gladiis et missibilibus accincti, sicut nunc prope omnes milites videntur armati. Erant item sagittarii cum cassidibus
Abbreviated transcription (Latin):
loricatus ⁊ armis cutũdat᷑ om̃ibꝰ cũ sũma ad¬
miratione eqͣuitũ possint ascende. equitare
forcissime. conto scient̃ uti sagitas doctissime
nitt̾e. t̾males suos .i sub cura sua eqͥtes posicos
erudire adom̃ia. q̃ equest̾s pugna deposcit.
eosd̾ cog̾e loricas suas ł catafractas contos & ca¬
tibꝰ armoꝵ splendor inporcat. Qiuis credat mi¬
licem bellicosũ. cuiꝰ dissimulatione situ acrui¬
bigine arma fecdant᷑. Non solum e quites s ⁊̃
ipsos equos assiduo labore conuenit eooman.
Itaq adddecurionẽ ⁊ sanitatis ⁊ ex̾citationis cã
sit aties. si pugna immineat. declaret᷑ legiois
Equites locant᷑ in cornibꝰ. acies pedicũ apͥma co¬
horte incip̃ ordinari in cornu dext᷑. huic cohorᷤ
sccła coniungit᷑. Tcia cohors inmedia acie colloca¬
t̃. huic annectit᷑ quarta. Quinta uͦ cohors siniᷤ¬
trum suscip cornu. S añ signa ⁊ circa signa

Expanded text:
loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa adloricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equitare fortissime, conto scienter uti, sagittas doctissime mittere, turmales suos, id est sub cura sua equites positos, erudire ad omnia quae equestris pugna deposcit, eosdemque cogere loricas suas vel catafractas, contos et catibus armorum splendor importat. Qlitem bellicosum, cuius dissimulatione situ ac rubigine arma fedantur? Et non solum equites, sed d etiam ipsos equos assiduo labore convenit edomari. Itaque ad decurionem et sanitatis et exercitationis tam sit acies si pugna immineat declaretur unius legionis res.Equites locantur in cornibus.Acies peditum a prima cohorte incipit ordinari in cornu dextro; huic cohors secunda coniungitur; tertia cohors in media acie collocatur; huic adnectitur quarta; quinta vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa
Abbreviated transcription (Latin):
abeirare ñ possint: cent̾iones insuꝑ. qui nc̃ cen¬
cuncti milites sequerent᷑ non solũ uexillũ suũs
⁊̃ cencurionẽ. qui signũ habebat ingalea. Rur¬
sus ipse centurie: incontubnia diuise sunt ut
.x. militibꝰ sub uno papilione degentibꝰ unꝰ qi p¬
niũ ã manipuł uocabat᷑ ab eo: qͣ ꝯuinctis ma¬
no dec̾ione: sub uno uerillo regunt᷑. p̃c̃̾ea sicuc
cencurio eligendꝰ ẽ: magnis uiribꝰ. ꝓcera stat᷑a.
qui hastas ł missibilia ꝑite iacłetur ⁊ fortit᷑ qͥ
dimicare gladio ⁊ scutũ rotare doctissime nou̾it
qͥ omnẽ artem didicerit: armat̾e. uigilans so¬
brius agił mag̃ ad fatienda que ei imꝑant᷑ ⁊̃
ad loqñdũ paratꝰ. concubnales suos adciscipsi¬
nã recineat. ad armoꝵ ex̃citiũ cogat ut bene ue¬
stiti ⁊ calciati sint. ut arma omniũ lefricent᷑
ae splendeant. Simiłr eligendũ ẽ d̾cunio. qͥ
t̃me equicũ p̃ponat᷑. In pͥmis habili corpe. ut

Expanded text:
are non possent. Centuriones insuper, qui nunc cencenteni milites sequerentur non solum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione degentibus unus quasi pvocabant, ab eo quod coniunctis mano decurione sub uno vexillo reguntur. Praeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hastas vel missibilia perite iaculetur et fortiter, qui dimicare gladio et scutum rotare doctissime noverit, qui omnem artem didicerit armaturae, vigilans sobrius agilis, magis ad facienda quae ei imperantur quam ad loquendum paratus, contubernales suos ad disciplinam retineat, ad armorum exercitium cogat, ut bene vestiti et calciati sint, ut arma omnium defricentur ac splendeant, similiter eligendus est decurio qui turmae equitum praeponatur imprimis habili corpore, ut
Abbreviated transcription (Latin):
postea clucũ auc̾toritate firmata. Scipio affrica¬
nꝰ sub aliis imꝑatoribꝰ hispanienses extitꝰ freqñt᷑
uictos accep̃. hos discipline regule custodita õi
oꝑe fossisꝙ faciendis ita diligñt᷑ exertuit. ut dic̾et
fodientes luto inqͥnari deb̾e qui mad̾e hostiũ
sangͥne nolussent. Cũ ipsis deniq numantinoᷤ
capta ciuitate sic cõcremauit ut nlꝰ euaderet.
Metellꝰ inaffrica albino imꝑante subuigatum
accep̃ ex̃citũ. que ita emendauit uet̾ibꝰ institu¬
cis ut pꝰea eos a quibꝰ sub iugũ missi fu̾ant suꝑ¬
arent sẏmbͥ spicionis ⁊ mallei legiones intͣ gal¬
lias debellarunt quar̃ reliqͥas. c̃ gaiꝰ mariꝰ susce¬
pis ita eruduut scientia ⁊ arte pugnandi ut
tem nouos imbuere qm̃ reuocare ꝑitos. n¬

Expanded text:
postea ducum auctoritate firmata. Scipio Africapostea ducum auctoritate firmata. Scipio Africanus sub aliis imperatoribus Hispanienses exercitus frequenter victos accepit; hos disciplinae regula custodita omni opere fossisque faciendis ita diligenter exercuit ut diceret fodientes luto inquinari debere qui madere hostium sanguine noluissent; cum ipsis denique Numantinos capta civitate sic concremavit ut nullus evaderet. Metellus in Africa Albino imperante subiugatum accepit exercitum, quem ita emendavit veteribus institutis ut postea eos a quibus sub iugum missi fuerant superarent. Cimbri Caepionis et Mallii legiones intra Gallias deleverunt; quarum reliquias cum Gaius Marius suscepisset, ita erudivit scientia et arte pugnandi ut tem novos imbuere quam revocare
Abbreviated transcription (Latin):
desperet. sieri posse que factasunt. Dicat aliquos: mae
anni sunt. quibꝰ nulłꝰ fossa agg̃e. ualloꝙ man¬
furũ cntumdat ȩxcitum. ꝑ espondebit̃. Si fuiꝰ
hista cautela. nicħ noctñi. aut diurni supuẽ¬
cus hostium noc̾e potiussent. ꝑse imitantes
romanos ductis fossis cast᷑ constituunt. Et qͥa
harenosa sunt ꝓpe om̃ia saccos quos manes
portau̾ant expuluerulenta que effocdit᷑ t̾ra ꝯ¬
plent. eoꝵ q cumulo agg̾em fatiunt. Om̃s bar¬
bari carissuis inurbẽ conexis ad similitudine
cast̾rum securas asuꝑuentibꝰ ȩxigunt noctes.
Uerem̃ ne disce ualeamꝰ nequeamꝰ. que a nob
alii didicerunt. ħ exusu libris q̃ ancea serua¬
bant᷑ s omisa dui nemo quesiuit qi uegñtibꝰ
pacis officũs ꝓcul h aberat netitas belli. S ne¬
impossibile uideat᷑. reꝑari disciplinã. cuiꝰ usꝰ
int̾cidit docem̃ exemplis apd̾ uet̾es ars milita¬
ris inobliuuonẽ sepiꝰ ueñ . s pꝰ alibͥs repetita est.

Expanded text:
desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis ‘multi anni sunt quibus nullus fossa aggere valloque mansurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diurni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem conexis ad similitudinem castrorum securas a superventibus exigunt noctes. Veremur ne discere nequeamus quae a nobis alii didicerunt? Haec ex usu librisque antea servabantur, sed omissa diu nemo quaesivit, quia vigentibus pacis officiis procul aberat necessitas belli. Simpossibile videatur reparari disciplinam cuius usus intercidit doceamur exemplis. Apud veteres ars militaris in oblivionem saepius venit, sed prius a libris repetita est,
Abbreviated transcription (Latin):
acies utraq se iunx̾it. Imꝑitoꝵ enĩ ł ignauoꝵ
ẽ: uociferari delonge. c̃ hostes mag̾ t̾reant᷑.
sicũ teloꝵ ictu. clamoris horror accessĩt. sẽꝑ
ã stud̾e debes ut pͥor instruas aciẽ. qr erarbi¬
trio tuo potes fac̾e. qd̾ tibi ucile uidicas. c̃ nul¬
łꝰ obsistit. deinde ⁊ cuis auges confidentiã. ⁊
adũsariis fiduciã minuis. qr fortiores uident᷑
qui ꝓuocare ñ dubitant. Inimici ã incipiũt
formidare qui uident contͣ se a ties ordinare
binc addit᷑ maximũ cõmodũ. qr tu instrutꝰ

Expanded text:
acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum est vociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem, quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit; deinde et tuis auges confidentiam et adversariis fiduciam minuis, quia fortiores videntur qui provocare non dubitant, inimici autem incipiunt formidare qui vident contra se acies ordinari. Hinc additur maximum commodum, quia tu
Abbreviated transcription (Latin):
ux qui p̃cipuam sustinet potestatẽ. c̃cius.¬
int̾ equites ⁊ pedites in parte deit᷑ stare cõsu¬
euit. ħ .n. locus ẽ in quo cota acies gub̾nat᷑. ex
cit ut ⁊ consilio reg̾ȩ. ⁊ auctoritate tam eqͥce
qmͣ pedites adpugnã possit hortari. hͥ dee¬
quitibꝰ suꝑ num̃ariis mixtis peditibꝰ expeditis
adu̾sarioꝵ sinistrũ cornui qui contͣ ip̃m stat.
cutiũre debr. ⁊ ac̾go semꝑ urg̃e. Sccls̃ dux in
media acie ponit᷑ peditum. qui eam susten¬
tet ⁊ firmet. hͥ fortissimos pedites ⁊ bñ armacoᷤ¬
suꝑflius secũ hr̃e debr. ex quibꝰ aut ip̃e cune¬
um fatiat. ⁊ hostiũ aciem rumpat. aut si ad¬
ulsarii cuneũ feci̾nit ip̃e forficẽ faciat. ut ⁊ cune¬
o illi possit occuir̾e. Insinist᷑ parte er̾aitus c̃aꝰ
cuta se bonos equites suꝑnum̃arios ⁊ uelocissi¬
mos pedites hr̃e debr. dequibꝰ sinistrũ cornu
semꝑ excendat ue cͥcumueniat᷑ ab hostibꝰ. Clamor
ã quem barritũ uocant. pͥ ñ deb attolli. qm

Expanded text:
ux qui praecipuam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernailio regere et auctoritate tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis, mixtis peditibus expeditis, adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatouis secum habere debet, ex quibus aut ipse cuneum faciat et hostium aciem rumpat; aut si adversarii cuneum fecerint, ipse forficem faciat, ut cuneo illi possit occurrere. In sinistra parte exercitus, tertius circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet, de quibus sinistrum cornu semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet attolli quam
Abbreviated transcription (Latin):
unictatiir ⁊ quomodo ⁊̃ qui inferior numero ⁊
uirib est ualeat optinere.
epugnationũ . uii. sunt gn̾a ł modi cũ in¬
festa erucͣq parte signa confligunt. Unad¬
pugnatio ẽ fronce longa quadꝰ ex̃citu. sicut t̃ nẽ¬

Expanded text:
RIOR NVMERO ET VIRIBVS EST VALEAT OBTINERE Depugnationum septem sunt genera vel modi cum infesta ex utraque parte signa confligunt.Una depugnatio est fronte longa quadro exercitu, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
cont᷑ globũ possis oppon̾e. siue pedices. siue e¬
quites de acie cułis. dũ alia uis defende. alta
ꝑicłosiꝰ de nudas. Qd̾ sibellatoꝵ tͥ copia ñ ha¬
bundat meliꝰ ẽ aciẽ hr̃e b̃uiorẽ. dũ mͦ insubsi¬
diis colloces płimos. Nam cuta medias partes
campi expeditibꝰ bñ armatis debeshr̃e lectis¬
simos dequibꝰ cuneũ facias ⁊ statim aciem ho¬
tiũ rumpas. Cont᷑ cornua ã decantatis loricati¬
q equitibꝰ. ad ħ reseruatis ⁊ leui armatã peditũ.
alas hostiũ cͥtumuenire te cõuenit. xuiii. In¬

Expanded text:
contra globum possis opponere sive pedites sive econtra globum possis opponere sive pedites sive equites de acie tuleris, dum alia vis defendere, alia periculosius denudabis. Quod si bellatorum tibi copia non abundat, melius est aciem habere breviorem, dummodo in subsidiis colloces plurimos; nam circa medias partes campi, ex peditibus bene armatis debes habere lectissimos, de quibus cuneum facias et statim aciem hostium rumpas. Contra cornua autem de contatis loricatisque equitibus ad hoc reservatis et levi armatura peditum, alas hostium circumvenire te convenit. DE
Abbreviated transcription (Latin):
cẽnt uuuenes. eg̃gie. ⁊ int̾ binos equites singłos ex
hispedites collocarent cũ leuioribꝰ scutis. gladiis
⁊ aduictoriã płimũ cõfert utlectissimos depedi¬
tib equitibꝰ c̃ uicariis comitibꝰ tͥbunisq uacantibꝰ
hãt dux post aciẽ p̃paratos. alios cͥa cornua. alio
cͥca mediũ. ut sicubi hostis uehem̃t̃ insistit. ne rũ
uirtute inimicoꝵ audatiam frangant. ħ pͥmi la¬
cones inuener̃t. imitati sunt carthaginenses.
romani. postea ubiq seruauer̃t. Hac dispositio¬
ne nulla melior inuenit. Nã directa acies ħsolũ
age debet nͣ potest. ut hostẽ repellat aut
indat Si cuneꝰ sit agn̾dꝰ. aut forfix suꝑflu
hr̃e debebis post aciem. de quibꝰ cuneo for¬
ficem fatias ducenda sit. Serra item ex habũ¬
dantibꝰ ducit᷑. Nam si deloco suo ordinatitm
militem tnsferre ceꝑis uniũsa tbabis. Siglo
hostium seꝑatꝰ. aut alã tuam aut partem
aliqm urg̃e ceꝑit. nisi suꝑ fluos habeas quos

Expanded text:
entes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent, cum levioribus scutis, gladiis, d victoriam plurimum confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpvirtute inimicorum audaciam frangant. Hoc primi Lacones invenerunt, imitati sunt Carthaginienses, Romani postea ubique servarunt. Hac dispositione nulla melior invenitur; nam directa acies hoc solum agere debet et potest, ut hostem repellat aut fundat. Si cuneus sit agendus aut forfix, superfluos habere debebis post aciem de quibus cuneum vel forficem facias. Si ducenda sit serra, item ex abundantibus ducitur; nam si de loco suo ordinatum militem transferre coeperis, universa turbabis. Si globus hostium separatus aut alam aliquam urgere ceperit, nisi superfluos habeas quos
Abbreviated transcription (Latin):
montuosa: debes elig̾e. Siuͦ de equitibꝰ tius:
cont᷑ adũsarii pedites uictoriã queris. debes
sequi paulo ꝗͣ editiora loca. s plana atq pacẽ¬
tia. neq siluis n paludibꝰ impedita .xiiii. Q adm¬

Expanded text:
montuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis montuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis contra adversarii pedites victoriam quaeris, sequi debes paulo quidem editiora loca sed plana atque patentia, neque silvis neque paludibus impedita. XIIII QVEM
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ad ꝯflictũ hostiũ uen̾int. Sñ dubio ã firmio¬
res sunt qͦꝵ m̃tes ipse cõfundet: aspectus. S ħ re¬
medio formido lenit᷑. si añ qmͣ dimices freqñt̃ ex̃¬
citum cuũ locis cutioribꝰ ordines. Uñ ⁊ uid̾e hos¬
tes ⁊ agnosc̾e ꝯsuescant. Int̾cdũ audeant aͥd ex
occasione aut fugiant: aut int̾imant. Inimicoꝵ
mores. Adũsarioꝵ arma eqͦs recognoscant. Nã q̃
ex usu sunt: ñ timent᷑. xiii. Wadmod idoncꝰ locꝰ¬
nosse magnã partẽ uic̾torie. ipsũ loc̃ in qͦ di¬
micand̾ ẽ possid̾e. E labora gͦ ut conserturꝰ ma¬
nũ pͥmũ aiciliũ capias ex loco. qui tanto utili¬
or iudicat᷑. qnͣco suꝑior fu̾it occupatꝰ. In subiec¬
tos enĩ uchem̃tꝰ tela descendunt. ⁊ maiore im¬
petu obnitentes pars altior pellit. Qui adu̾so
nitit᷑ cliuo duplex subit c̃ loco ⁊ hoste c̾tam̃. S
illa distantia ẽ q si de peditibꝰ tus uictoriam
sꝑas. contͣ equites. hostiũ. loca asꝑa. in eqͣlia.

Expanded text:
ad conflictum hostium venerint. Sine dubio autem infirmiores sunt quorum mentes ipse confundit aspectus; sed hoc remedio formido lenitur, si antequam dimices frequenter exercitum tuum locis tutioribus ordines, unde et videre hostem et agnoscere consuescant. Interdum audeant aliquid ex occasione: aut fugent aut interimant inimicos; mores adversariorum, arma, equos recognoscant. Nam quae ex usu nota sunt non timentur. XIII QVEMADMODVM IDONEVS Lnosse magnam partem victoriae ipsum locum in quo dimicandum est possidere. Elabora ergo ut conserturus manum primum auxilium captes ex loco, qui tanto utilior iudicatur quanto superior fuerit occupatus. In subiectos enim vehementius tela descendunt, et maiore impetu obnitentes pars altior pellit. Qui adverso nititur clivo duplex subit cum loco et hoste certamen. Sed illa distantia est, quod, si de peditibus tuis victoriam speras contra equites hostium, loca aspera inaequalia
Abbreviated transcription (Latin):
si int᷑ ciuitatẽ manentibꝰ. inparatisq ad uen̾int.
aut differat᷑ eg̃ssus. aut c̃te dissimulet᷑. ut cͥad¬
ũsarii insultare ceꝑint hisqͦs ñ putant ext̾osi
ad p̃dam aut redeundũ cõu̾t̾int: animũ c̃ ordi
spatio fatigatũ militẽ. neł lapsos pꝰ c̃sum eqͦ
adpublicũ p̃liũ cogas. Multũ uiriũ labore itim̃s
Neqͥd ampliꝰ dicã ex̃citꝰ didicerunt. Impar .N. cõdi¬
tio ẽ lassũ cũ reqͥeto. sudantẽ c̃ alacͥ currentẽ c̃ eo
qui stet̾it subire ꝯflictũ .xii. Inuestigandum
quid sentiant diligñt̃ explora. Nam fi lice pugna¬
ducia ł formido. ex uultu. ũbis. incessu. motibꝰ:
c̾nit᷑. Ne confidas satis siciro p̃liũ cup̃. In exꝑtis
.q. dulcis ẽ pugna ⁊ nou̾is te oport̾e differre. si
ex̃citati bellatores metuunt dimicare. Moniti
cñ ⁊ adhortatione ducis ex̃citiri uirtꝰ ad c̾scit. ⁊ aiꝰ.
p̃cipue si fut᷑i c̃caminis tał acceꝑint ronẽ. quasi

Expanded text:
civitatem manentibus paratus advenerit, aut differatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum adversarii insultare coeperint his quos non putant exituros, cum ad praedam aut ad redeundum converterint animum, cum ordinspatio fatigatum militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. XII INVESTIGANDVM d sentiant diligenter explora. Nam fiducia vel formido ex vultu verbis incessu motibus cernitur. Nec confidas satis si tiro proelium cupit—inexpertis enim dulcis est pugna—et noveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis talem acceperint rationem qua
Abbreviated transcription (Latin):
siue xx. milta. siũ. ap. muilia peditũ fũinc unta
m̃sure podismũ. sñ aliqua dubitatione difficulta¬
tis poterunt ordinari. nec dux fallit᷑ c̃ sciat qͥ locꝰ
qñcos caꝑe possit armatos. Dicunt si angustior lo¬
ẽ sit ł multitudo sufficiat. ⁊̃ iñ . ix. ł ampliꝰ acies ordi¬
nari. Mag̃ enĩ expedit ut conferti pugnant qmͣlõ¬
guis seꝑati. Namsinimiũ fũit acies cenuata cito ab
adũsariis fc̃a imp̃ssione ꝑ rumpit᷑ ⁊ nullũ postea
p̃ c̾e remedium. Qui ã nũi indextͦ cornu. qͥ ĩ sinistꝰ¬

Expanded text:
a milia peditum fuerint, nsurae podismum sine aliqua difficultate poterunt ordinari, nec dux fallitur, cum sciat qui locus quantos capere possit armatos. Dicunt, si angustior locus sit vel multitudo sufficiat, etiam in deno vel amplius acies ordinari. Magis enim expedit ut conferti pugnent quam longius separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. Qui autem numeri in dextro cornu, q
Abbreviated transcription (Latin):
adũsis rebꝰ rarior fides ẽ. Ut nudari incip̾ qͥ co¬
piosus aduen̾at. ad rẽ ꝑtinet quales ip̃e adu̾sa¬
rius ł eiꝰ comites optimatesq sint nosse utrũ te¬
m̾arii. an cauti. audaces. an timidi scientes ar-¬
t̃ bellicã ł exusta tem̃e pugnantes. q gentes
cũ his fortes. que ignaue sint. Nr̃a aurilia cuiꝰ¬
fidĩ quar̃q sint iuriũ. quos aĩos illiꝰ copie qͦsd̃¬
beat nr̃ ex̃cicus. que pars smag̃ uictoriã rȩꝓmit¬
tat. eius modi .ii. cogitationibꝰ uirtus auget᷑.
aut frangit᷑. desꝑantibꝰ ã crescit audatia ad¬
hortatione ducis ⁊ sinil ip̃e cim̃e iudeat᷑. Cresc̃
animꝰ fi exinsidiis. ł occasione aliqͥd forcit̃ fec̾i¬

Expanded text:
adversis rebus rarior fides est et nudari incipit qui coadversis rebus rarior fides est et nudari incipit qui copiosus advenerat. Ad rem pertinet qualis ipse adversarius vel eius comites optimatesque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an timidi, scientes artem bellicam vel ex usu an temere pugnantes; quae gentes cum his fortes, quae ignavae sint; nostra auxilia cui quarumque sint virium; quos animos illius copiae, quos habeat noster exercitus; quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter fec
Abbreviated transcription (Latin):
ł marime consistẽ rob̃ ex̃citus. ⁊ int̾ ip̃os eqͥti
qui contatis. qui sagittariis añcedat. qͥs płes
locaricas induat. qͥs utiliores eqͦs ad dixx̾it P¬
tremo loca ip̃a in quibꝰ pugnandũ ẽ utrũ
imicis. an nob uideant᷑ accõmoda. Nam siegͥ¬
tato gaudem̃. campos debemꝰ optare. si ped¬
te loca elige angusta. fossis paludibꝰ łarbor¬
b impedita. ⁊ aliquociens montuosa. Cui mag̾
uietꝰ habundet aut desit. Nã famis ut cłr intͥo¬
secus pugnat ⁊ uinc̃ sepiꝰ sñ ferro. Uł maxime
auc tͤctandũ ẽ. utrũ expediat nec̾itatẽ ꝓtͣhian
celius dimicari. Inc̾dũ.N. sperat adũsariꝰ expe¬
ditionẽ cito posse finiri. ⁊ sidelatꝰ fu̾it in longũ
aut penuiria mac̾at᷑.: aut desid̾io suoꝵ reuocat᷑
ad pͥa. aut nicħ magnũ fatiens ꝑ desꝑationẽ ab¬
ire ꝯpellit᷑. Tum fracti labore ac tedio płimid̾¬
serunt. aliqnͣti ꝓ dunt. aliqnͣti se cͣunt. qr

Expanded text:
vel maxime consistere robur exercitus; et inter ipsos equites vel maxime consistere robur exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, quis sagittariis antecedat, quis plures loricas induat, quis utiliores equos adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cui magis victus abundet aut desit—nam fames, ut dicitur, intrinsecus pugnat et vincit saepius sine ferro. Vel maxime autem tractandum est utrum expediat necessitatem protrahi an celerius dimicari. Interdum enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit in longum aut penuriaad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taedio plurimi deserunt, aliquanti produnt, aliquanti se tradunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
rõnẽ p̃lii depugnandiq cup̃ audire p̾cepta
si conflictꝰ ꝑ ublic̾ duar̃. aut triũ horar̃ c̃tami¬
ne definit᷑. pꝰ qũe partis eiꝰ q̃ suꝑata fu̾it spe
om̃s int̾cidunt. Idõ om̃ia añ cogitanda sunt¬
mũ ueniat᷑ abruptũ. Boni. n duces ñ aꝑto p̾¬
liy inquo ẽ cõmune ꝑicłm. s ex occulto sẽꝑ
ad temptãt. ut integͥs siuis qnͣtũ possunt ho¬
stes int̃imant. certe ł t̾reant. Inqua parte
q̃ nec̾ia admodũ sunt ab antiqͥs reꝑta ꝑscͥbã.
p̃cipua ars ⁊ utilitas ducis ẽ. ut adhibitis ex
uniiso ex̃citu scientibꝰ belli. ⁊ sapientibꝰ uiri
desius ⁊ hostiũ copiis sepiꝰ tͣctet. om̃i q̃ płimũ
nocet adulatione sũmota. utrũ maiorẽ nũm
pugnatoꝵ ip̃e an hostes hãnt. utrũ ip̃ius
an ad ũsarioꝵ homines mag̾̃ armati sint ⁊ mu¬
niti. qui mag̃ ex̾cicati. qui sint innec̾itatibꝰ
fortiores. q̃ rendũ ⁊̃ utra pars equites ut̃ pe¬
dices habeat meliores. Sciendũq inpeditibꝰ

Expanded text:
roelii depugnandique cupit audire praecepta. Sed conflictus publicus duarum aut trium horarum certamine definitur, post quem partis eius quae superata fuerit spes omnes intercidunt. Ideo omnia ante cogitanda, antmum veniatur abruptum. Boni enim duces non aperto proelio, in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae necessaria admodum sunt ab antiquis reperta perscribam. Praecipua ars et utilitas ducis est ut adhibitis ex universo exercitu scientibus belli et sapientibus viris de suis et hostium copiis saepius tractet omni, quae plurimum nocet, adulatione summota, utrum maiorem numerum pugnatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maiꝰ picłm comitat᷑ ignauis in qͦ momto ꝑitie
usꝰ pugnandi doctna consiliũq dñat᷑. Uet̾ib̾ꝰ scl̃ls
mos fuit. parco cibo c̃atos milites ad c̾tam̃ educe
ut audatiores sumptꝰ esce reddet ⁊ longiore cõ¬
fuctu ñ fatigarẽt᷑ media. p̃t̾ea obsuandũ ẽ p̾st̃¬
tibꝰ hostibꝰ. siuie ex castͥs siue exciuitate ꝓ ducas

Expanded text:
 maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritiae usus, pugnandi doctrina consiliumque dominatur. Veteribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex ci
Abbreviated transcription (Latin):
prudens. tanqmͣ deciuili c̃a int̾ pares uidicat᷑s.
aclhibito cõsilio desuis ⁊ adũsarii copiis udici.
⁊simultis rebꝰ suꝑior inuenit᷑. oportunũ s ñ dif¬
res num̾o ⁊ inferiores uiribꝰ suꝑuentos ⁊ insi¬
dias fatientes. subbonis ducibꝰ reportauerũt
sepe uictoriam .x. Quid oporceat fien siqͥs
desuetũ adpugnã exercitũ hãt ł tironem.¬
m̃s arces om̃iaq oꝑa ⁊ cotidiano trecen

Expanded text:
prudens, tamquam de civili causa inter partes iudicaturus, prudens, tamquam de civili causa inter partes iudicaturus, adhibito consilio de suis et adversarii copiis iudicet. Et si multis rebus superior invenitur, oportunum sibi non difres numero et inferiores viribus superventus et insidias facientes sub bonis ducibus reportaverunt saepe victoriam. X QVID OPORTEAT FIERI SI QVIS DESVETVM A PVGNA EXERCITVM HABEAT VEL TIRONEM Omnes artes omniaque opera cot
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ ẽ utrũ tirones an uet̾es milites hãs. utrũ
ante bue cempꝰ ingipeditionibꝰ fu̾int. an ãnos
aliquos in pace durauer̃t. Nã ꝓcironibꝰ accipi¬
endi sunt quipugnare longo temꝑe desier̃t.
S c̃ legionis auxilia ł equites ex diũsis adue¬
nerint locis dux optimꝰ ⁊ seꝑatĩ singłos nũos
ꝑ cͥbunos electos. quoꝵ scit᷑ industͥa ad om̃iage¬
ña ex̃cere debet armoꝵ. ⁊ post munũ collecto
quasi depugnat᷑os conflictu publico excebit.
ipse sepiꝰ. tempcabitq qͥd artis possint hab̃e.
r̃ monita. adsignoꝵ inditia. ad p̃cepta ł nu¬
tũ suũ diligñt̃ obcemꝑent. si etrant in aliqͥbꝰ
eẽceant᷑. ate doceant᷑. qm̃dui possint ẽe ꝓfech.
Si uero in campicursione. insagittando. inia¬
culando. in ordinanda atie. ad plenũ fu̾int
eruditi. nec sit quid̃ tem̃e. s occasione capta
adpublicã ducendi sunt pugnã. s añ mino¬
ribꝰ p̾lus imbuendi. dux itaq uigilans. sobriꝰ.

Expanded text:
utrum tirones an veteres milites habeas, et utrum ante breve tempus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierunt. Sed cum legiones auxilia vel equites ex diversis advenerint locis, dux optimus et separatim singulos numeros per tribunos electos quorum scitur industria ad omnia genera exercere debet armorum et post in unum collectos quasi depugnaturos conflictu publico exercebit ipse saepius temptabitque quid artis possint habere, rum monita, ad signorum indicia, ad praecepta vel nutum suum diligenter obtemperent. Si errant in aliquibus, exerceantur atque doceantur quamdiu possint esse perfecti. Si vero in campicursione, in sagittando, in iaculando, in ordinanda acie ad plenum fuerint eruditi, ne sic quidem temere sed occasione capta ad publicam ducendi sunt pugnam; sed ante minoribus proeliis imbuendi. Dux itaque vigilans sobrius
Abbreviated transcription (Latin):
ad formabat industͥam sciens ad p̃fecti lau
p̾refectus licet inferior dignitate rum
occupatꝰ. tñ ñ mediocribꝰ causis ad qũẽ castͦ¬
rũ positio ualli ⁊ fosse estimatio ꝑtinebat.
Tab̾nacula ł case militũ c̃ impedim̃tis oĩbꝰ
dustͥam ꝑtinebant. Gehicła saginarii. nͨ ñ
⁊̃ ferram̃ta quibꝰ mat̾ies secat᷑. ł cedit᷑ quibꝰꝙ

Expanded text:
ad omnem formabat industriam, sciens ad praefecti laudad omnem formabat industriam, sciens ad praefecti laudm castrorum praefectus, licet inferior dignitate, occupatus tamen non mediocribus causis, ad quem castrorum positio, valli et fossae aestimatio pertinebat. Tabernacula vel casae militum cum impedimentis omnibus dustriam pertinebant. Vehicula sagmarii nec non etiam ferramenta quibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ legiones ⁊ auxilia uniu̾sa obtemꝑabãt
inordinatione pacis ł necessitate belloꝵ in
quoꝵ locũ nunc illustres cõnstat iuros ma¬
gistros militũ substitos. A quibꝰ ñ tm̃ bine
legiones. s ⁊̃ plures num̃i gub̃nant᷑. Pus¬
ã iudex erat p̃fectꝰ legionis habens pͥmitue
pͥmi ordinis dignitatẽ qui absente legato
tanqm uicarius ipsiꝰ potestatẽ maximã reti¬
nebat. Tbuni ł centuriones cet̾iq militares.
p̃cepta seruabant uigiliar̃ siue ꝓfectioniˢ
cessera ab eod̃ pecebat᷑. Si miles cͥm̃ aliqd̾ ad¬
misiss auctoritate p̃fecti legionis atͥbuno
deputabat᷑ ad penã. arma om̃iũ militũ. Itẽ
equi uestes annona. ad curam ipsiꝰ ꝑtinebat.
discipline seũitas ex̃citus ñ solũ peditũ s ⁊̃
equitũ legionaroꝵ p̾cepto eius cotidie c̃aba¬
tur. Ipse ã custos. diligñs sobrius legionẽ
sͥ creditã assiduis oꝑibꝰ ad omnẽ deuotionẽ

Expanded text:
quibus legiones et auxilia universa obtemperabant quibus legiones et auxilia universa obtemperabant in ordinatione pacis vel necessitate bellorum; in quorum locum nunc illustres viros constat magistros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plures numeri gubernantur. P iudex erat praefectus legionis, habens comitivae primi ordinis dignitatem, qui absente legato tamquam vicarius ipsius potestatem maximam retinebat. Tribuni vel centuriones ceterique milites eius praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a tribuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam equitum legionariorum praecepto eius cotidie curabatur. Ipse autem iustus diligens sobrius legionem sibi creditam assiduis operibus ad omnem devotionem,
Abbreviated transcription (Latin):
giis muniunt᷑. Reliqui munifices applłant᷑. qr
mun̾a fac̃e cogunt᷑. Uiii. Nomina eor qͥ anti
etus cñ consuetudo tenuit qͦs ducebant.¬
lit ex pͥmo pͥncipe legionis ꝓmoueretur cen¬
turio pͥmipili qui ñ solũ aquile p̃erat. uerũ ⁊̃¬
b̃nabat. ħͥ tanqm caput tocius legionis m̃ica
quẽ nũc ducenariũ uocant. Pnceps ã pͥme co
nabat. Adque in legione ꝓpe om̃ia que ordinã¬
da sunt ꝑtinent. It̃. sccłs hastatꝰ centuriã semiᷤ.¬
bant᷑ quib magne utilitates ⁊ magnꝰ honor ẽ.
auet̾ibꝰ cõsticutꝰ ut ceti milites extota legione
om̃i labore ac dileitione contenderet᷑ ad tan¬
ta p̃mia ꝑuenire. Erant incenturiones qͥ sin¬
głas centurias curabant. qui nc̃ centenarii no¬
minant᷑. Erant decani denis militibꝰ p̃positi.
qui nc̃ caput contubnii uocant᷑. Scda cohorᷤ
ad detiman cohortem. In totam ã legionem
exconsulibus ad ex̾citus mittebant᷑. gionis.

Expanded text:
giis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia giis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia munera facere coguntur. VIII NOMINA EORVM QVI ANTIetus tamen consuetudo tenuit ut ex primo principe legionis promoveretur centurio primi pili, qui non solum aquilae praeerat verum bernabat. Hic tamquam caput totius legionis meritaquem nunc ducenarium vocant. Princeps autem primae cohta homines, gubernabat; ad quem in legione prope omnia quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriam semibantur; quibus magnae utilitates et magnus honor est a veteribus constitutus, ut ceteri milites ex tota legione omni labore ac devotione contenderent ad tanta praemia pervenire. Erant etiam centuriones qui singulas centurias curabant, qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contubernii vocantur. Secunda cohors  decimam cohortem. In tota autem legione consulibus ad exercitus mittebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
quia eoꝵ oꝑa atq urtute ex̃ citui genus c̃scit
incampo. Metatores: qui p̾cedentes locũ eligũt
incastͥs. Bñficiarii. ab eo appłłati qd ꝓmouent᷑ bñ¬
ficio tribunoꝵ. Librarũ. ab eo qd̾ in libͦs referãt
rat̾ones. ad milites ꝑtinentes. Tubicines cornici¬
nes ⁊ bucinatores qui tuba łere cornuo ł bucina.
ꝯmitt̾e p̾lium solent. Armat᷑e dupplares. qr bi¬
nas cõsequnt᷑ annonas. Simplares: qr singłas. M̃¬
sores qui in castͥs ad podismũ demetiunt᷑ loca
in quibꝰ tentoria milites figant. ł hospicia inci¬
uitatib p̾stant. Torquati duplares. torquati
simplares. corques aureꝰ solidꝰ uututis p̃mium
fuit. quẽ qui meruiss p̃t̾ laudẽ int̾dũ duplã
consequebat᷑ annonas. duplares senquiplare.
duplares uas. Senqͥplares unũ semis cõseq̃¬
bant᷑ annonã. Candidati duplares. candedat
simplares. hii sunt milites pͥicipales quipͥuile¬

Expanded text:
quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes locum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares: torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui meruisset praeter laudem interdum duplas consequebatur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesquiplares unam semis consequebantur annonam.Candidati duplares, candidati simplares.Hi sunt milites principales, qui privile
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe bellatores. qr inscd̾a atie sinistrũ possidr cor¬
nu. his decẽ cohortibꝰ legio plena fundat᷑. que¬
armatoꝵ inuna legione ẽe ñ debet. Alaior ã in¬
t̃dũ ẽẽ consueuit siñ tm̃ unã cohortẽ. s ⁊ alias mi¬
exposita pͥncipalium milicũ. ⁊ ut ꝓͥo ũbo ucar pͥn¬
cipioꝵ nomina ac dignitates scm p̃sentes matͥcdã
bore. t̃bunꝰ ã uocat᷑ extͥbu. qr p̃estmilitibꝰ quosex
tribu pͥmus romulus leg̃. Ordinarii dñr qͥ ĩp̃lio
pͥmi sunt. ⁊ ordines ducunt. Augustales applłant᷑
qui ab augusto ordinariis uincti sũt. flauialesitẽ
tanq̃ sccłi augustales. adiuo uespasiano sunt legi¬
onibꝰ additi. aquiliferi: qui aqͥlã portant. Imagi
abadoptando appłłati qd̾ anteceddentibꝰ egͥtudi¬
ne p̃peditis. hi tanqm̃ ad optati eoꝵ atq uicarũ
solent uniũsa curare. Signifi̾: qui signa portãt.
quos nũc draconarios uocant. Tesserarii: qui tes¬
seras ꝑ contub̾nia militũ nuntiant. Tessera ã dr̃

Expanded text:
pere bellatores, quia in secunda acie sinistrum possidet cornum. His decem cohortibus legio plena fundatur, quarmatorum in una legione esse non debet; maior autem interdum esse consuevit si non tantum unam cohortem sed etiam alias miexposita principalium militum et ut proprio verbo utar principiorum nomina ac dignitates secundum praesentes matriculas bore. Tribunus autem vocatur ex tribu, quia praeest militibus, quos ex tribu primus Romulus legit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appellantur qui ab Augusto ordinariis iuncti sunt. Flaviales item, tamquam secundi Augustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginaab adoptando appellati, quod antecedentibus aegritudine praepeditis hi tamquam adoptati eorum atque vicarii solent universa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem d
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ex̾citus ordinat᷑. ñ solũ p̃sentibꝰ s ⁊̃ futĩs
scłis ꝓficit. si ꝓ uissione maiestatis tue im¬
ꝑator auguste. ⁊ fortissima dispositio
reparet᷑ armoꝵ ⁊ em̃det᷑ dissimulatio.
inuenit᷑ singulos consules adũsum hostes
copiosissimos ñ ampliꝰ qmͣ binas duxisse legi¬
ones additis auxiliis socioꝵ. Tanta in ilł erat
scriptio si obscurior aut inpolitior uidebit᷑. ñmͥ
s difficultati ipsius rei conuenit inputan. At¬
tento itaq animo sepius relegenda sunt. ut
memoria intelligentiaq ualeant. cõprehendi.
ri arce ꝑcepta. qnͣtos uolu̾it faciat exercitus
bellicosos. Qm̃admodũ legio constitu¬
iligent̃ gͥ lectis uinioribꝰ. Atur
animis corꝑibꝰꝙ p̾stantibꝰ. additis ⁊̃ ex̾citiis coti
tissimi pͥncipis. legio format᷑. Nam uicturis in
cute punctis milites scͥpti. cũ matͥtuł inserũt᷑

Expanded text:
ter exercitus ordinatus, non solum ter exercitus ordinatus, non solum s proficit si provisione maiestatis tuae, imperator Auguste, et fortissima dispositio reparetur armorum et emendetur dissimulatio ps invenitur singulos consules adversum hostes copiosissimos non amplius quam binas duxisse legiones additis auxiliis sociorum; tanta in illis erat scriptio si obscurior aut impolitior videbitur, non mihi sed difficultati ipsius rei convenit imputari. Attento itaque animo saepius relegenda sunt, ut memoria intellegentiaque valeant comprehendi. ri arte percepta quantos voluerit facit exercitus bellicosos. V QVEMADMODVM LEGIO CONSTITiligenter igitur lectis iunioribus animis corporibusque praestantibus, additis etiam exercitiis cotidque invictissimi principis legio formatur. Nam victuris in cute punctis milites scripti, cum matriculis inseruntur,