comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pl. xiͦ. adectic. U tilitas huius tytuli nõ
eget comm̃datione. Ip̃e enim se ostend̾. Nã
Isub hoc tytulo plurifariam homoinibus
p̃tor.E laplis. ł ccumscͥptis subuenit. sũ
metu. sũ calliditate. sũ etate. ł absentia
inciderint incaptionem.
saut iustum errorem.
suatum. ne p̃psatis minimainten l sũ¬
mam᷑si maiorirei summe p̾iudicetur
clusus quem p̾tor inintegr̃ se restitur̃
restitiu inintegrum successores: inin¬
tegrum restitui possunt ⁊ ĩ sepissime est
ostitutum. Siue gͥ heres sit. sũ is cui hedi¬
tas restituta sit. sũfilii familias militis.
successor ũintegrum restitui pot̾it. ꝓũrr
siminor in seruitutem redigat᷑. ł ancil¬
la fiat. uominis eoꝵ dabit᷑ ñ ult᷑ tp̃s statu¬
tũ ĩniteg̾ restitutio. S ⁊ si forte hͥminor.
erat captus in hereditãte qmͣ adicrit iĩ¬
tatem uñmposse hĩe. si solum etatis be¬
nefitõ. u̾m ⁊̃ si etas ñ patrocinet᷑. q nõ
adipiscende hereditatis gr̃a: legumbe¬

Expanded text:
 ad edictum. Utilitas huius tituli non eget commendatione, ipse enim se ostendit. nam sub hoc titulo plurifariam praetor hominibus uel lapsis uel circumscriptis subuenit, siue met‹u› siue calliditate siue aetate siue absentia inciderunt in captionem 2 aut iustum errorem. vatum, ne propter satis minimam rem vel summam, si maiori rei vel summae praeiudicetur, clusus, quem praetor in integrum se restituturum restitui in integrum, successores in integrum restitui possunt, et ita saepissime est constitutum. siue igitur heres sit siue is cui hereditas restituta est siue filii familias militis successor, in integrum restitui poterit. proinde et si minor in seruitutem redigatur uel ancilla fiat, dominis eorum dabitur non ultra tempus statutum in integrum restitutio. sed et si forte hic minor erat captus in hereditate quam adierit, Iultatem dominum posse habere non solum aetatis beneficio, uerum et si aetas non patrocinetur: quia non apiscendae hereditatis gratia legum be
Abbreviated transcription (Latin):
Imetum. ⁊ siqͥs ui compulsus aliquid fecit
ꝑhedictum restituitur. s uim accipimꝰ
a trocem ⁊ eam q̃ adu̾sus bonos mores fi¬
at. noneam qm magrãtus recte intulit:
.s. ure licito. iiure honoris quem sustinet.
Ceterum si ꝑiniuriam quid fecͥit ppłiro¬
mani magistratus ł preses ꝓuintie põ¬

Expanded text:
metum, et si quis ui compulsus aliquid fecit, per hoc edictum restituitur. Sed uim accipimus atrocem et eam, quae aduersus bonos mores fiat, non eam quam magistratus recte intulit, scilicet iure licito et iure honoris quem sustinet. ceterum si per iniuriam quid fecit populi Romani magistratus uel prouinciae p
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. scribit. hoc eclictura locum hr̃e sifor¬
teinquit mortis aut u̾berum terrore:
petuniam alicui extorsit.

Expanded text:
 scribit hoc edictum locum habere: si forte, inquit, mortis aut verberum terrore pecuniam alicui extorserit.
Abbreviated transcription (Latin):
stim ã ꝓtͥbunali tesedente a diit estimaripͭ.
non sua culpa. s ꝑum exaudita uoce p̾cõis
de fuisse. Iõꝙ restitiupot. nec intra has
solum sp̃es ꝯsistit hũani glͣs auxilitim.
Et eñ deceptis sñ culpa sua max̃ si fraus¬
Cum ĩ de dolo mald actio Spet̾e soleat. Et
bomp̾toris est potuis restitue litem. ut irõ
⁊equitas pꝰtulabit. qͣm actionem famosã
ẽẽ non pot̾.¬

Expanded text:
tem pro tribunali te sedente adiit: existimari potest non sua culpa sed parum exaudita uoce praeconis defuisse, ideoque restitui potest.' Nec intra has solum species consistet huius generis auxilium: etenim deceptis sine culpa sua, maxcum etiam de dolo malo actio competere soleat et boni pretoris est potius restituere litem, ut et ratio et equitas postulabit, quam actionem famosam esse non pot
Abbreviated transcription (Latin):
i uł intollerabilem iniuriam de¬
negetur. hͥis qiui uste deprecantur.
Ideo ꝙ cognos ce dexełiquis eoꝵ qͥ
ex familia unlii sabini ad statuam
confugerunt. ut ⁊ siuł clurius hĩ¬
affectos cognoi̾s uenireiube. i ut

Expanded text:
mem vel intolerabilem iniuriam demem vel intolerabilem iniuriam denegetur his, qui iuste deprecantur. Ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familia Iuli Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habadfectos cognoveris, venire iube, it
Abbreviated transcription (Latin):
lieno que uiri subiecte sunt: Nanisi ⁊ͤ¬
cagnoi̾ums que iste ꝑsone sint:
simul intelligenins que iuiris sui
sunt. Despiciamus itate de hiis que
in aliena potestate sunt. Sͥ inpotesta¬
te sunt serui dominorum que qui¬
omnes gentes ꝑ eque aminaduerte̾
possumus domuns in seruos uite
necisq potestatem fiuisse: ⁊ quodc̃q
ꝑseruum ad quititur: id domino¬
ad quiritur. s hoc tempore nullis
hominib qui sub umꝑis romano
Namex constitutione diui piian¬
tonini. quisme cã seruum suum
occiderit non minus puniriiubet᷑ ͦ
qmͣqui alienum seruum occiderit
s imaior asꝑttas dominoꝵ eiusde̾
uierit uł ad pudititiam turpemq
uiolationem. compellat. que sint
ꝑtes p̾sideis. ex rescͥpto diuipii an¬
tonini ad elium marciauum pro¬
abitur. cuiꝰ rescͥpt i u̾ba hec sunt. Do¬
minorum quid̃ potestatem in ser¬
uos suos illibatam eẽ oportet nec
cuiqͣm hominum ius suum detra¬
hi. S dominorum quidem interest
ne auxilium cantra seiitiamuł fa¬

Expanded text:
ubiectae sunt: nam si cognouerimus quae istae personae sunt, simul intellegemus quae sui iuris sunt. dispiciamus itaque de his, quae in aliena potestate sunt. Igitur in potestate sunt serui dominorum quae quiomnes peraeque gentes animaduertere possumus dominis in seruos uitae necisque potestatem esse; et quodcumque per seruum adquiadquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro os saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et maior asperitas dominorum eiusdem vierit vel ad inpudicitiam turpemque violationem conpellat, quae sint partes praesidis, ex rescripto divi Pii ad Aurelium Marcianum proatur. Cuius rescripti verba haec sunt : ‘Dominorum quidem potestatem in suos servos inlibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi: sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel fa
Abbreviated transcription (Latin):
negotia aliena g̾e̾ns indebitum ex¬
egit restitũe cogit᷑. de eo aũ ꝙ ĩde¬
bitum soluit magis est ut sibiim
fieret. ꝓͥpetas quid̃ ꝑ procuratorẽ.
ñ adquiritur. pot̾ tm̃ ⁊̃ creditor ĩui¬
to me ratum hñdo peciuuã suã fac̾e̾
qr ꝓcitrator inaccipiendo creditoris.
damitatat negõm gessit. ⁊ ideo credi
gerens plusqmͣ oport: impederit

Expanded text:
negotia aliena gerens indebitum exegerit, restituere cogitur: de eo autem, quod indebitum solvit, magis est ut sibi imfieret, proprietas quidem per procuratorem non adquiritur, potest tamen creditor etiam inuito me ratum habendo pecuniam suam facere, quia procurator in accipiendo creditoris dumtaxat negotium gessit: et ideo creditgerens plus quam oportet impenderit
Abbreviated transcription (Latin):
aut uinũ familie comꝑdu̾it. idq
cãuqnodam ĩt̾ierit. forte incendio.
ruina uł incendi sñ uicio eiꝰ accid̾¬
it. Ilam cum ꝓp̃ ip̃am ruin an uel
incendiũ dãpnãt  sit. ab iurd̾ est

Expanded text:
aut uinum familiae parauerit idque casu quodam interierit, forte incendio rruina uel incendium sine uitio eius acciderit: nam cum propter ipsam ruinam aut incendium damnandus
Abbreviated transcription (Latin):
stituta usus fructus extinguitur. Qi¬
drige usufructu legato siumis ex eqͥs
decessent anextinguatur usus fructus
queritur ego puto multum intereẽ :¬
equorum: anquadrige usus fructus¬
dcꝰ sit legatus. Nam siequorum suꝑerit ĩ
resicluis. si qu̾adͥge nontemanebit am̃
quadrigaẽe clesinit.

Expanded text:
stituta, usus fructus extinguitur. Quadrigae usu fructu legato si unus ex equis decesserit, an extinguatur usus fructus quaeritur. ego puto multum interesse, equorum an quadrigae usus fructus sit legatus: nam si equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non remanebit, quoniam quadriga esse desiit:
Abbreviated transcription (Latin):
Iip̃ . ł.xxuiii. Picui baluez usus fructꝰ
legatus sit. itestator hĩtationẽ ħ fece¬
rit: ⁊ si taberne ⁊ clietam fecerit: dicẽ
hdumusum fructum extinctũ ꝓm̃i
si histrionis relinq̃rit usum fructum
⁊ eum ad aliud ministerium tnͣstułit ex¬
tu̾tum eẽ usum fructũ dicend̾ erit.
Daut .ł . ii. Siusu fructuanius mesiẽ
aine ĩ mense iacet hr̃clis euis eẽ labõ
ait. Spicamque terra tenet᷑ domini
fudi esse fructumq ꝑcipispica a
feno ceso aut inia adempta: au ex¬
cusa olea qmuis non lum tͥtum
frumentum. aut oleumfc̃m. uł iũ¬
de ea olea. q̃ ꝑse deciderit. ¶Iuł. ait
fructuarii fructus tunc fieri cunieos
ꝑcep̃. bone fidei autem possessoris mox
teritumusus frustus recipiurste.

Expanded text:
i cui balinei usus fructus legatus sit et testator habitationem hoc fecerit, vel si tabernae et diaetam fecerit, dicendum est usum fructum extinctum. Proinde et si histrionis reliquerit usum fructum et eum ad aliud ministerium transtulerit, extinctum esse usum fructum dicendum erit.ructuarius messem quae in messe iacet, heredis eius esse Labeo ait, spicam, quae terra teneatur, domini fundi esse fructumque percipi spica aut faeno caeso aut uva adempta aut excussa olea, quamvis nondum tritum frumentum aut oleum factum vel vinde ea olea, quae per se deciderit, Iulianus ait: fructuarii fructus tunc fieri, cum eos perceperit, bonae fidei autem possessoris, mox teritum usus fructus recipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit usus fructris. medioq tp̃r sit
penes hĩdem poterit hr̃s usum fructũ
alii legãe. queres facit ut si conditõ ex¬
tit̾it mei legatiusus fructus abhĩde re¬
lictus: finiatur. auod siego usum fr¬
uctum amisero non reuertetur ad
legatanum. cui ab hĩde pure lega¬
tꝰ fu̾at qr excliu̾sis testamentis us
coniunctionis uoncontingit
¶dipure ꝓpͥctas autem sub conditõne.
titio legata fu̾itꝰ pendente ꝯ ditione
dñium ꝓpͥetatis adquisieris. deiñ ꝯditõ
exiiterit plenoiure fund̾ ticiꝰ hẽbit.
n interest quod detracto usu fructu
ꝓprietas legata sit. ⁊uenm dum pͥe¬
tatem adquiris: nlotie legati uꝰ
fructus amusisti.
aditam hr̃ditatẽ legatus usus fruct
fiuiss magis placet adita hr̃clitate:
eum usumfructum adte tnͣsire. nec
inter ire quasi mitato dr̃no qr nec
dies añcesserit. qmͣtu hĩs exicteris.
sitantum utatur quia extimet se
nsum tantum hr̃e anusum fructum
retineat. iniquidem sciens se usum

Expanded text:
tus sit usus fructus medioque tempore sit penes heredem, potest heres usum fructum alii legare: quae res facit, ut, si condicio extiterit mei legati, usus fructus ab herede relictus finiatur. quod si ego usum fructum amisero, non revertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fuerat, quia ex diversis testamentis ius coniunctionis non contingitproprietas autem sub condicione Titio legata fuerit, pendente condicione dominium proprietatis adquisieris, deinde condicio extiterit, pleno iure fundum Titius habebit neque interest, quod detracto usu fructu proprietas legata sit: enim dum proprietatem adquiris, ius omne legati usus fructus amisisti. aditam hereditatem legatus usus fructus fuisset, magis placet adita hereditate eum usum fructum ad te transire nec interire quasi mutato dominio, quia nec dies ante cesserit, quam tu heres extiteris. si tantum utatur, quia existimet se usum tantum habere, an usum fructum retineat? et si quidem sciens se usum
Abbreviated transcription (Latin):
sius ap̃urseium scrib̾.int̾ire usum
fructum. qm sententi am puto uerã.
ꝓm̃ iornam̃tum disiolutum: aut
transfiguratum: extinguit usũ frut¬
¶tum. Innauis qͦ usu fructu sab̃scb̾.
non interire. Sin autem de h di solu¬
ta sit: licet hiisdem tabuł. nulla p̾te

Expanded text:
sius apud Vrseium scribit interire usum fructum: quam sententiam puto veram. Proinde et ornamentum dissolutum aut transfiguratum extinguit usum fructum. In navis quoque usu fructu Sabinus scum fructum non interire: si autem dissoluta sit, licet isdem tabulis nulla prae
Abbreviated transcription (Latin):
stipulationẽ. d si ꝓmissor mulieri
ignorans souusset. si quidem pecũra
extat. uendicare eam debitor pos.D
si actiones suas marito pr̃are ꝑatꝰ
est doli exceptione: se tuebitur. Iõq
maritus hanc pecuniam debitoris
nomine uendicando consequetur:
S si pecunia ⁊ non extat inuilier lo¬
cupletior facta est: maritus eam
petet. Intelligitur enim ex remari¬
tilotupletior fc̃a ẽẽ mulier. qm̃ de¬
butor doli mali exceptione se tueri
est. eatenus ratum est. quatenus dig¬
uitat iᷤ supplende apꝰ est.¬
turti nt ad ꝓcessns uiti: uxor ei donare
possit.
pis antonum recepta est. alia cã dona¬
tionis q̃m diminꝰ honoris Causatũ
cessit uxor uiro lati clauii potentl.
grã donatiomis uel ut ecquestris

Expanded text:
stipulationem. sed si promissor mulieri stipulationem. sed si promissor mulieri ignorans soluisset, si quidem pecunia exstat, uindicare eam debitor potest: sed si actioest, doli mali exceptione se tuebitur ideoque maritus hanc pecuniam debitoris nomine vindicando consequetur. sed si pecunia non exstat et mulier locupletior facta est, maritus eam petet: intellegitur enim ex re mariti locupletior facta esse mulier, quoniam debitor doli mali exceptione se tueri est, eatenus ratum est, quatenus dignitati supplendae opus esttuit, ut ad processus uiri uxor ei donare possit. pis Antonini recepta est alia causa donationis, quam dicimus honoris causa: ut ecce si uxor uiro lati clauii petenti gratia donet uel ut equestris
Abbreviated transcription (Latin):
Cautł. Si donate res extant ĩuen
clicari poterunt. S q cã ^ pͥossidendi
donatio p̾stitit. nͥ reddatur res estima¬
tio facienda est iustop̾tio. cau̾iq pꝰ¬
sidenti debebat de enictione simipli.
qnͣti ea res sit. idq ⁊ĩ pedio iudetim.
¶Sponsus alierum a milumsponse
iuneri misit. pꝰmiptias ꝓ eo suum
decdit. quidmmr ⁊ nerua putant fierieũ
mulieris. q tunc frãm donationẽ
confiriare: uidetur. ñ nouam incho
extaret.sͥ amarito donata.ładexhi¬
bendum. ł dampni iniurie cũ ea agi
potenit. maxime si post diu ortium
puerum donauit uxori frĩs ꝓ qua ꝑte
ueret. ⁊ rem cõem uxori donasset. Nam
extercia ꝑte mulieris res frãnonest.
Ex cluab autem ꝑtib reliciuis sud
scissent frres. aut postea qͣm donass
donata eẽt ratum hu̾issent. non debe
mulierem reddere.
reuellet. ꝑmisitei ut a debitore suo
stipicietur. Illa cum id fecisi pͥusꝙͣ
pecuntam auferret. diuortium fectt.
quero utrum uir eamsũmã pet̾e debe

Expanded text:
ctum Si donatae res exstant, etiam vindicari poterunt: sed quia causam possidendi donatio praestitit, nisi reddatur res, aestimatio facienda est iusto pretio caverique possidenti debebit de evictione simpli, quanti ea res sit: idque etiam Pedio videtur. Sponsus alienum anulum sponsae muneri misit et post nuptias pro eo suum dedit: quidam et Nerva putant fieri eum mulieris, quia tunc factam donationem confirmare videtur, non novam inchoaexstaret sibi a marito donata, vel ad exhibendum vel damni iniuriae cum ea agi poterit, maxime si post dipuerum donauit uxori fratris: pro qua parte beret et rem communem uxori donasset: nam ex tertia parte mulieris res facta non est, ex duabus autem partibus reliquis, si id scissent fratres aut posteaquam donata esset ratum habuissent, non debere mulierem reddere. re uellet, permisit ei, ut a debitore suo stipuletur: illa cum id fecisset, priusquam pecuniam aufer‹r›et, diuortium fecit: quaero, utrum uir eam summam petere debea
Abbreviated transcription (Latin):
Dauis .ł.xix. De hiis controu̾siis que
extestam̃to ꝓficistutur. n tnͣsigineq
exquiri u̾itas aliter potest. qmͣ inspectis
cognitisq u̾bis testamenti.
lp̃.ł.uii. Et post remiudicatam tnͣs¬
actioualet. si uel aplło/ int̾cessĩt uł ap

Expanded text:
Caius: De his controversiis que ex testamento proficiscuntur, neque transigi neque exquiri veritas aliter potest quam inspectis cognitisque verbis testamenti. Ulpianus: Et post rem iudicatam transactio valet, si vel appellatio intercesserit vel ap
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ieclictum iresqͥptum cirra alim̃toꝵ
tnͣs actionen. cira p̾toris auctoritatẽ
fcãm ut ꝙ datumẽ ꝓficiat ad almĩta
itaut si quid amplius excã alim̃toꝵ
deberi potest. id pr̃ẽtur. ꝙ antẽ datũ
relicta erant facile tnͣsig̾ent conten¬
ti modicop̾senti diuus marcus or̃one
insenatu recitata effecit. ne aliter
alim̃torum tnsactio rataeẽt. qmͣsi
ri. antnͣsactio uel que admitti deb̾at.
Ciuisdem p̾toris notio obmnͣsactionem
erit. siuehĩtatio. siue uestiarium.
siue te p̾diis alimentum legabitur.
¶horõ ꝑtinet ad alimenta ciue te¬
stamento uel codicilł fu̾int relicta
siue ad testam̃tum fc̃is. siue ab inte¬
stato. Idem erit dicendum si i mortis
cã douatafu̾int relicta. uel ab eo cui
mortiscã donata sint relicta. S isio¬
dicionis implende grã. relicta s: ad¬
hucͥ idem dicemus. plane de alim̃tis
que ñ mortis cã bonata sunt licebit
⁊ sine p̾tore auctore tnͣsigi. Siue gͥ in
menses singulos siue indies siue in an¬

Expanded text:
escriptum circa alimentorum transactionem citra praetoris auctoritatem factam, ut quod datum est proficiat ad alimenta: ita ut, si quid amplius ex causa alimentorum deberi potest, id praestetur, quod autem datum relicta erant, facile transigerent contenti modico praesenti: diuus Marcus oratione in senatu recitata effecit, ne aliter alimentorum transactio rata esset, quam si ari, an transactio uel quae admitti debeat. Eiusdem praetoris notio ob transactionem erit, siue habitatio siue uestiarium siue de praediis alimentum legabitur. Haec oratio pertinet ad alimenta, quae testamento uel codicillis fuerint relicta siue ad testamentum factis siue ab intestato. idem erit dicendum et si mortis causa donata fuerint relicta uel ab eo, cui mortis causa donata sunt, relicta. sed et si condicionis implendae gratia relicta sunt, adhuc idem dicemus. plquae non mortis causa donata sunt, licebit et sine praetore auctore transigi. Sive igitur in menses singulos sive in dies sive in an
Abbreviated transcription (Latin):
Qui simee constitutiom fraudem
fec̾it sciet me hoc ad missum seue¬
uius ĩ adrianus umnbritiam qmͣdã
matronam inquinquennium rele¬
gauit. quod ex leuissimis causis ã¬
rut  suis ancillas suas atrocissime¬
tractasset.
sunt liberi nñ. quos ex iustis nup¬
tiis ꝓcreauimus. ꝙ ius ꝓpͥum ciui¬
um romanorum est.
alii filii: familias .in. quedam ma¬
tres familias in quel am filie fa¬
milias im. Patres familias in st̃
quisunt sue potestatis. sie pub̾es
uxore mea nascitur in potestate¬
mea est. Item qui ex filio uieo ⁊ ux¬
ore eius nascitur .i. nepos meus.⁊
neptis. eciue inmea sunt potestate.
dem .ł. xxxui. Lepotes ex filio.
mortuo auo ecedere soient infcuz
potestatem. hoc est pr̃is suisimilimͦ
⁊ pronepos ⁊ deinceps. uł infilii po¬
testate siuiuit. unfamiliamansit.
uel in eius parentiᷤ. qui ante eas in
potestate est. ⁊ hoc nontm in natu¬
ialio uerum ĩ in adopͣtiuis qiuoꝙ
iuris est.

Expanded text:
meae constitutioni fraudem fecerit, sciet me admissum seuetiam Hadrianus Umbriciam quandam matronam in quinquennium relegauit, quod ex leuissimis causis ancillas tractasset. sunt liberi nostri, quos ex iustis nuptiis procreaverimus: quod ius proprium civium Romanorum est. alii filii familiarum, quaedam matres familiarum, quaedam filiae familiarum. patres familiarum sunt, qui sunt suae potestatis sive puberes uxore mea nascitur, in mea potestate est: item qui ex filio meo et uxore eius nascitur, id est nepos meus et neptis, ad Sabinum. Nepotes ex filio mortuo auo reccidere solent in filii potestatem, hoc est patris sui: simili modo et pronepotes et deinceps uel in filii potestate, si uiuit et in familia mansit, uel in eius parentis, qui ante eos in potestate est. et hoc non tantum in naturalibus, uerum in adoptiuis quoque iuri
Abbreviated transcription (Latin):
plius qͣmpretium pr̃ãbit. Item si forte
ager funt qui pratusest petitus. ⁊ inili¬
tib assignatus est modico honorisgͣ¬
tia possessori dato anhoc restituere debe¬
at. ⁊ puto pr̃aturum. ¶Si seruus petitꝰ
uł animal aliud de mortuum sit sine
dolomalo iculpapossessoris pretium
non ẽẽ prandum pleriq aiunt. s est
uenus si forte cdlistracturus erat petitor
si accepisset. moram passo debere pr̃ari.
Naisi ei restitiusi: clistraxiss p̾tium
cẽt lucratus.

Expanded text:
plius quam pretium praestabit.Item si forte ager fuit qui petitus est et militibus adsignatus est modico honoris gratia possessori dato, an hoc restituere debeat? et puto praestaturum. Si servus petitus vel animal aliud demortuum sit sine dolo malo et culpa possessoris, pretium non esse praestandum plerique aiunt: sed est verius, si forte distracturus erat petitor si accepisset, moram passo debere praestari: nam si ei restituisset, distraxisset et pretium esset lucratus.
Abbreviated transcription (Latin):
testamentoliberum eẽ iusserit. ei q pecu¬
lium prelegau̾it. i uenditar m̃ces pet̾e.
a seruo ceperit. exceptio infẽm locumha¬
bebit. qm̃is tunc serinis fuisset cunicõ¬
traxisset. ¶ Siciuis remem̾it non ãu
fu̾it ei tradita. s possõnen sine uitio fu¬
erit nactus: ht̃ exceptionem contrauẽ¬
tlitorem. iisi forte iustam causamhẽat:
cur remuendicet. sam ⁊ si tracuderit pos¬
sessionem: fu̾it aũt ei iusta causa uendi¬
cancli: replicatione a du̾sus exceptionẽ

Expanded text:
tamento liberum esse iusserit eique peculium praelegauerit et uenditor a seruo merces petere coeperit: exceptio in factum locum habebit, quia is tunc seruus fuisset cum contraxisset. Si quis rem emerit, non autem fuerit ei tradita, sed possessionem sine uitio fuerit nactus, habet exceptionem contra uenditorem, nisi forte uenditor iustam causam habeat, cur rem uindicet: nam et si tradiderit possessionem, fuerit autem iusta causa uindicanti, replicatione
Abbreviated transcription (Latin):
tierit dicendum est posse ei subueni.
Suĩo postea cnͣndies uenit uoluntas
maioris uenditoris libertatem in¬
ponit. ¶ Ex fcõquesitum est adoles¬
centes quide᷑m acceperant curatorẽ
saluianuni quemdã nomine hic c̃
curam ad innustrasset. benefitio pͥn¬
cipisurbicam ꝓcuratõem erat a demp¬
tus. ⁊ ap̃ p̾toreni se acura a dolescenti¬
um excus au̾at absentib cis adolescẽtes
ceptam tu telain non alii soleant de
uł hii qui circa principem sunt oc¬
cupati. ut in conciliarii menandu
ꝑ sona ẽ inclultum. Meruisset᷑ aut̃¬
ad imp̃rm sell. retulit. adqmͣ consul¬
tatõem successorienis uindidio qͥeto
rescͥpsit. niuuias ꝑtes ẽẽ p̾toris. N .Ni.
contractũ ꝓponi cum minortamus
hunc ad admnustrationen. qui ꝑpe¬
rameẽt ap̾tore excusatus Eciendũ
est autem non passim nimoribus cb̾¬
ueniri. s cã cognita sicaptiẽẽ ꝓbant᷑.¬
¶Item non restituet᷑ quisobrie rem
suam administraus occõne dampni

Expanded text:
tit, erit dicendum posse ei subueniri: sin uero posteaquam dies uenit, uoluntas maioris uenditoris libertatem imponit. Ex facto quaesitum est: adulescentes quidam acceperant curatorem Saluianum quendam nomine: hic cum curam administrasset, beneficio principis urbicam procurationem erat adeptus et apud praetorem se a cura adulescentium excusauerat absentibus eis: adulescentes ceptam tutelam non alii soleant depcausa absunt uel hi qui circa principem sunt occupati, ut in consiliarii Menandri Arrii persona est indultum, meruisset autad imperatorem Seuerum rettulit: ad quam consultationem successor‹i› eius Uenidio Quieto rescripsit nullas partes esse praetoris: neque enim contractum proponi cum minore annihunc ad administrationem, qui perperam esset a praetore excusatus.Sciendum est autem non passim minoribus subueniri, sed causa cognita, si capti esse proponantur.Item non restituetur, qui sobrie rem suam administrans occasione damni
Abbreviated transcription (Latin):
i feccrunt ut epłam in eoᷤ exponat
situm est cum ad publium meuiũ
ex hr̃clitate lutiiticii nicħ ꝑuenit.
au ex scripnra ꝓpõita de constituta
pecunia conueniri possit. ⁊ anexcep
secund ea q̃ proponerentur. Id q̃ siuit
usurarum nomine ꝙ excãsb̾scpͥta

Expanded text:
 fecerunt, ut epistulam in eos exponat aesitum est, cum ad Publium Maeuium ex hereditate Lucii Titi nihil peruenerit, an ex scriptura proposita de constituta pecunia conueniri possit et an doli secundum ea quae proponerentur. idem quaesiit, usurarum nomine quod ex causa supra
Abbreviated transcription (Latin):
oasse dietur de eoiuditium da bohꝰ
eclicti interp̾tationõ ẽ difficilis.
tum concepit commodatifer menti¬
onem cum pacũrius utendifecit
mentionem. ¶Inter. commodatũ
autẽ iutendum clatumm: labeo quidẽ
ait tantum int̾eẽ qͣntum uit genus
⁊ spẽm. Commodãi. enim remmobilẽ
non etiam soli utendam dãi ⁊̃ soli. Sed
ut apparet ꝓprie commodata res dr̃ ⁊
que soli est. idq icassius existimat
uiuianus amplius etiam bãitationẽ
commnodãiposseait. ¶Inpube res
corrmodati actione nontenen tur. qm̃
sine tutoris auctoritate. usq adeo.
ut sietiam pubes fẽs dolum aut cui pã
admiserit actione hac nontenetur.
qr ab initio non constitit.
datiactio danda est. s ad exibendũ
adu̾sus eos clabitur. uͥres exhibita
uendicetur.

Expanded text:
dasse dicetur, de eo iudicium dabo". Huius edicti interpretatio non est difficilis. tum concepit commodati fecit mentionem, cum paconius utendi fecit mentionem. inter commodatum autem et utendum datum Labeo quidem ait tantum interesse, quantum inter genus et speciem: commodari enim rem mobilem, non etiam soli, utendam dari etiam soli. sed ut apparet, proprie commodata res dicitur et quae soli est, idque et Cassius existimat. Uiuianus amplius etiam habitationem commodari posse ait. Impuberes commodati actione non tenentur, quonsine tutoris auctoritate, usque adeo ut, etiamsi pubes factus dolum aut culpam admiserit, hac actione non tenetur, quia ab initio nondati actio danda est. sed ad exhibendum aduersus eos dabitur, ut res exhibita uindicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓhiberi tutoremadeẽ pupillo. ĩ
negõ in quo aduocatꝰ contra prẽm eiꝰ
fuisset. s ullud ꝑmissum ab eo est:
agere tutorem pupilli cãm adu̾sus
fis̃cum. inqua aduersus prẽm pupilli

Expanded text:
non prohiberi tutorem adesse pupillo in negotio, in quo aduocatus contra patrem eius fuisset. sed et illud permissum ab eo est agere tutorem pupilli caus‹am› aduersus fiscum, in qua aduersus patrem pupilli
Abbreviated transcription (Latin):
Daut .ł.u. Et qui negotiis suis aliqͦ ꝑpe¬
tuomorbo suꝑ ẽẽ non possunt.
te s nccĩo funguntur offõ posse pos¬
sme offensa edicti postulare. ⁊ si hiic̃¬
bitus. si quidem ap̃se ut solent facere
temꝑe magrãtus sui puto eum post
u̾sarius eos patiatur postulare.
quinqũnio interdictum eẽt post qͥn¬
qiraium ꝓ omnib postulare ñ ꝓ hibe¬
ri. Diuus quoq ad anus rescͥpserat.
de exilio reru̾ sum postulare posse.nͨ
adhibenir distinctio quo cͥmme si¬
lentium uł exilium sit irro gatum.
iõq ius ꝓ omnib postulandinon
aust̾. in eatantũ ꝓuintia ꝓ aliis nõ
recte pꝰtulet. in qua p̾ses fuit qui
sñiam suam dixit. in alia uero nõ
uł filiorum uł parentum suoꝵ uł pu¬
pilloꝵ quorum tutelas gerunt cãm ⁊
adu̾sus fiscum agere non ꝓhibent᷑.
suam cãm agere prohibentur. p̾t̾

Expanded text:
t, et qui negotiis suis aliquo perpetuo morbo superesse non possunt. te, sed necessario funguntur officio, sine offensa edicti postulare posbitus, si quidem apud se, ut solent facere, tempore magistratus sui, puto eum posteuersarius eos patiatur postulare. quinquennio interdictum esset, post quinquennium pro omnibus postulare non prohiberi. diuus quoque Hadrianus rescripserat de exilio reuersum postulare posse. nec adhibetur distinctio, quo crimine silentium uel exilium sit irrogatum, nideoque ius pro omnibus postulandi non aufert, in ea tantum prouincia pro aliis non recte postulat, in qua praeses fuit qui sententiam dixit, in alia uero non uel filiorum et parentium suorum uel pupillorum quorum tutelas gerunt causam et aduersus fiscum agere non prohibentur. suam causas agere prohibentu
Abbreviated transcription (Latin):
onem fu̾it absolutus. pomponiꝰ putat
hũc infaniaeximi. Dem̃ adicit p̾tor
patrono: prõna: lib̾is: parentib ꝙ
patroni: patrone: de qiuib ꝑsoms sb̃
tytulo de iniusuocando plenius dix¬
imus. Item adicit. libens ne suis.
fratre: sorore: uxore.: socero: socru:
gño: nuru: uitrico: nou̾ca. pͥiugno¬
pͥugno. pͥuigna. pupillo pupuia.
quoq ꝑsonis curator detur:
maioris ꝑtis tutorum sententia:
aut ab eo cuiꝰ de eare iurisdictio fu¬
it. eatutela curatis ue data erit.
¶Affuitates non eas acciperede¬
bemiꝰ qĩ qͦndam fuerunt. s p̾sentes.¬
acced̾e̾: otin̾i ait. Incurat oribus
debuisse eum adicere. cet̾aꝵ qͦ qͥb¬

Expanded text:
onem fuerit absolutus, Pomponius putat hunc infamia eximi.Deinde adicit praetor: patrono patrona, liberis parentibusque patroni patronae': de quibus personis sub titulo de in ius uocando plenius diximus.Item adicit: 'liberisue suis, fratre sorore, uxore, socero socru, genero nuru, uitrico nouerca, p‹r›iuigno priuigna, pupillo pupilla, quoque personis curator detur. maioris partis tutorum sententia, aut ab eo cuius de ea re iurisdictio fuit ea tutela curatioue data erit.' Adfinitates non eas accipere debemus, quae quondam fuerunt, sed praesentes.accedere, contineri ait. In curatoribus debuisse eum adicere: muti
Abbreviated transcription (Latin):
seruus cominuni m̃ci pͥpoitus sit.
Nam adu̾sus utrumq in solidum
actio dari debet: ⁊ quod quisq pre¬
stiterit eius partem so cietatis uł
comimui diuidundo uiditio con¬
sequetur. Certe ubicumq societatiꝰ
actio uł comiuni dundundo ces¬
sat quemq ꝓꝑte sua condempna¬
ri oportere constat. ueuiti siis cũ
scruo crechitum est cluob hr̃clib ĩ¬
stitutis ei seruo libertatem declit

Expanded text:
ni merci praepositus sit: nam aduersus utrumque in solidum actio dari debet et quod quisque praestiterit, eius partem societatis uel communi diuidundo iudicio consequetur. certe ubicumque actio societatis uel communi diuidundo cessat, quemque pro parte sua condemnari oportere constat, ueluti si is, cuius seruo creditum est, duobus heredibus institutis ei seruo
Abbreviated transcription (Latin):
aus ł .u. Qum debere columpniã
retituere que honus uicinarum
uiin ferebat cuius eẽtͥ edes que
serurent. non eum qui impon̾e
uelet. Nam cum inlege eliumi᷑
sptum eẽt paries hon eriferendou¬
ci nunc est. ita sit. satis aperte signi¬
ficati. inperpetuum parietem ẽẽ de¬
bere. Nonenim hoc u̾bis dicimꝑpe
tuumut idemꝑies eterͣnus eẽt qd̾
nec fieri quidem posset. S ut eiꝰdẽ
modi ꝑies inperpetuum eẽt qui
honus sustineret quemadm siqͥs
alicui cauiss ut seruitutem eiu̾et¬
p̾beret. q̃ lonus suum sustineret.
si ea res que seruit ut trumhonꝰ
ferret. ꝑisset: aliam locum eius

Expanded text:
um.Eum debere columnam restituere, quae onus uicinarum aedium ferebat, ‹cu›ius essent aedes quae seruirent, non eum, qui imponere uellet. nam cum in lege aedium ita scriptum esset: 'paries oneri ferundo uti nunc est, ita sit', satis aperte significari in perpetuum parietem esse debere: non enim hoc his uerbis, dici, tuum idem paries aeternus esset, quod ne fieri quidem posset, sed uti eiusdem modi paries in perpetuum esset qui onus sustineret: quemadmodum si quis alicui cavisset, ut servitutem praeberet, qui onus suum sustineret, si ea res quae servit et tuum onus ferret, perisset, alia in locum eius
Abbreviated transcription (Latin):
atierant. ¶Id quoddicitur nonso¬
lere filiis famił. post emantipationẽ
ad huc minorib succurri in huis que
omisissent manentes in potestate.
tunc recte dr̃ cum prĩ adquirere pos

Expanded text:
ati erant. Quod dicitur non solere filiis familias post emancipationem adhuc minoribus succurri in his, quae omississent manentes in potestate, tunc recte dicitur, cum patri adquirere pos
Abbreviated transcription (Latin):
pirat. licet ꝑ deum iurare uide̾tur. res¬
pectu enimdiuini numinis itaiura¬
uit at tñ sinonita spetialit̾ iusiuran¬
clumͤ delatumẽ. iurasse non uidetur.
uõ exĩtegͦ sollempnit̾ iurand̾ est.

Expanded text:
iurat, licet per deum iurare uidetur respectu enim diuini numinis ita iurat, attamen, si non ita specialiter iusiurandum ei delatum est, iurasse non uidetur: et ideo ex integro sollemniter iurandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Aiut.ł .i.  suarie rei spẽm is cuiꝰ ꝓpͥctaᷤᷤ
est nullomodo commutare potesti¬
Pauł deteriorem enimcãm usuarii
fac̾e non potest. facit autẽ det̾iorem
lp̃ .ł.xix. Sicuius reiusus ftuctus
legatus sit. equissimum pretori ui¬
sumest de utroq legatarium cau̾e.
iusurum Seboni uiri arbitrani. ⁊cũ
usus fructus ad cum ꝑtinere desinet
restitut᷑um ꝙ inde exstabit. ħ stipu¬
latio siue mabił res sit siue soluint̾¬
ponidebei ¶llud scienlum est ad fi¬
deicõmissa ⁊̃ aptari eam debere. pla¬
ne ⁊ si ex mortis cã donatõne usus
fructus constituatur. exemplo lega¬
torum debebit hec cautio pr̃ari. S
⁊ si exalia qiuacumq causa. cõstitutꝰ
fu̾it usus fructus idem dicendumẽ.¬
¶Lauere autem debet uiri boni arbi¬
tratu ꝑoeptum it usum fricdum h :
nõ det̾iorem

Expanded text:
ius: usuariae rei speciem is cuius proprietas est nullo modo commutare potest.Paulus: deteriorem enim causam usuarii facere non potest: facit autem deteriorem.Si cuius rei usu fructus legatus sit, aequissimum praetori uisum est de utroque legat‹a›rium cauere: et usurum se boni uiri arbitratu et, cum usus fructus ad eum pertinere desinet, restituturum quod inde exstabit.Haec stipulatio, siue mobilis res sit siue soli, interponi debet.Illud sciendum est ad fideicommissa etiam aptari eam debere. plane et si ex mortis causa donatione usus fructus constituatur, exemplo legatorum debebit haec cautio praestari: sed et si ex alia quacumque ‹c›ausa constitutus fuerit usus fructus, idem dicendum est.Cauere autem debet uiri boni arbitratu perceptu iri usum fructum, hoc est non deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
Ump̃.t .u. Piuus adrianus cumqͥ¬
b damusus saiue legatus eẽt. statuit
fructum quo eis legatum uideri. qr
nͥ liceret legatariis cedere siluam ⁊¬
licet nichil hĩturi eẽnt ex eolegato.¬
¶Licet tam anguitiis est legatariꝰ¬
cuidomus usus legatus est. ut non pꝰ¬
sit occupare tocuis domꝰ usum tam̃
eis que uacabunt: ꝓprietaruis nou
utetur qr licebit usuario aliis ceͣm
domini qͦ cclium ꝓut temporis con¬
ditio exigͥ quibdam utantur. qui¬
bdam non utautur. ¶Usulegata
si plus usus sit legatarius qͣm aport
affino iuditis qui iudicat quemad̾n.
utatur idcontinetur. ne alit̾ qͣm d
utatur. ĩ in melioremstatum cõmu

Expanded text:
um.Diuus Hadrianus, cum quibusdam usus siluae legatus esset, statuit fructum quoque eis legatum uideri, quia nisi liceret legatariis caedere siluam licet, nihil habituri essent ex eo legato.Licet tam angustus est legataricui domus usus legatus est, ut non possit occupare totius domus usum, tamen eis quae uacabunt proprietarius non utetur, quia licebit usuario aliis et aldomini quoque aedium, prout temporis condicio exigit, quibusdam utantur, quibusdam non utantur. Usu legato si plus usus sit legatarius quam oportet, officio iudicis, qui iudicat quemadmodum utatur, quid continetur? ne aliter quam debet utatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rem rursus ate pluris minoris ue
emero: ciscessimus a pͥore emptione
potest enimdum res integͣ est con¬
uentione nr̃a infecta fieri emptio
atq ita consistit post̾ior emptio. ꝙͣ
nulla p̾cesient. s non pot̾imus eadẽ
rõne uti. post p̾cium salutum emp¬
tione repetita. cumpost precium so¬
consensu contrahitur. iͣ crͣio consen¬
suresoluitur. anteqͣm fu̾it res secuta.
⁊ iõ quesitum est siemptor fidelussorẽ
acceꝑit. uł uenclitor stiptilatus fu̾it:
an nuda uoluntate resoluatur o bli
non posse. q bone fidei iuditio excep¬
tiones pacti insunt. An autem fidei¬
iussori utilis sit exceptio uidendum.
⁊ puto liberato reo ⁊ fideiuissorem libe¬
rari. Item uenditorem exstipula tu
agentem ex ceptione sub mou̾i oꝑ¬
sit: toge puta aut lancis. ⁊ pactus sit
uenditor ne alter uirius emptio ma¬
neat puto resolui obligõnem huiꝰ rei:
uoluntas utͥusq ostenditur id agen¬
tic ut a negõ discedatur. ⁊ ꝑ iñ hẽatur.

Expanded text:
em rursus a te pluris minorisue emero, discessimus a priore emptione potest enim, dum res integra est, conuentione nostra infecta fieri emptio atque ita consistit posterio‹r› emptio, quasi nulla praecesserit. sed non poterimus eadem ratione uti post pretium solutum emptione repetita, cum post pretium soconsensu contrahitur, ita contrario consensu resoluitur, antequam fuerit res secuta: ideoque quaesitum est, si emptor fideiussorem acceperit uel uenditor stipulatus fuerit, an nuda uoluntate resoluatur obliganon posse, quia bonae fidei iudicio exceptiones pacti insunt: an autem fideiussori utilis sit exceptio, uidendum: et puto liberato reo et fideiussorem liberari. item uenditorem ex stipulatu agentem exceptione summoueri opsit togae puta aut lancis, et pactus sit uenditor, ne alterutrius emptio maneat, puto resolui obligationem huius rei nuoluntas utriusque ostenditur id agentis, ut a negotio discedatur et perinde habeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hominemtibi locauerout hẽas intab̾na.
us furtumfec̾i̾t. clubitari poterit. utrũ ex o¬
ducto adio susfitiat. qͣ longe sit abonafi¬
de actum. ut quid patiaris detrim̃ti. ꝑxã
remqm conduxisti an ad huc dicendiuns.
extra cansam conductionis eẽ furticrim̃

Expanded text:
ocauero, ut habeas in taberna, et is furtum fecerit, dubitari potest, utrum ex conducto actio sufficiat, quasi longe sit a bona fide actum, ut quid patiaris detriment‹i› per eam rem quam conduxisti, an adhuc dicendum sit extra causam conductionis esse furti crimen
Abbreviated transcription (Latin):
ula cenãcula ita locauit. ut .xl. ex om̃i¬
b collig̾entur. dominus insuie quiae
clifitianitium facere drẽt demouerat eã
quesitum est quanti lis estimari debet.
si is qui totam conduxerat ex conducto

Expanded text:
 ex omnibus colligerentur: dominus insulae, quia aedificia uitium facere diceret, demolierat eam: quaesitum est, quanti lis aestimari deberet, si is qui totam conduxerat ex conducto
Abbreviated transcription (Latin):
num nomine tenea tur. nec ꝓsint ei con¬
stitutiones. quib cauetur. eos qui ꝓ a
liis petuniam ex soluunt. sorns solum¬
modo dampnum agnosdere: oportere.
exemplo coloni itardius illatarum ꝑ
moram coloni pensionum prãre debere.
usuras. U sure enim in bone fidĩ iditiis
isiñ tã ex obligõe ꝓficiscantur. ꝗͣ ex oftõ
iudicif applicentur. tñ cum fideuissor

Expanded text:
num nomine teneatur nec prosint ei connum nomine teneatur nec prosint ei constitutiones, quibus cauetur eos, qui pro aliis pecuniam exsoluunt, sortis solummodo damnum agnoscere oportere. exemplo coloni tardius illatarum per moram coloni pensionum praestare debere usuras: usurae enim in bonae fidei iudiciis etsi non tam ex obligatione proficiscantur quam ex officio iudicis applicen
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃are debeam. R̾. in huius modiobli¬
gationib id maxime ex spͨtare debm̃s.
quod inter utramq partem conuenit
uidetur autem inhac sꝑẽ id silentio ꝯue¬
nisie. neciiid prãretur si ampliore pe¬
caui opus faciendum ita ut ꝓ opere re¬
demptori certam mercedem in clies sin¬
gulos darem. opusuitiosum fc̃mest. an
ex locato agere possim. R li ita opus
locastint bonitas eius tibi aconducto¬
re aꝓpbaretur. tam ⁊ si conuenit. ut in sĩ¬
consummationis ad conductorem ꝑti¬
nuit. poterit itaq ex locato cum eo agi.
qui uitio sum opus fec̾it. nisi ideoin operas
singulas merces constituta erat. ut arbitͥo
domini apus ꝑficeretur. tunc enim nicħ
conductor prare domino de bon̾itate oꝑis¬
existimes quinq te ꝯduc̾e. nicħ agituR
S si ego minoris me locare sensero tu pluris
te conducere utiq non pluris erit condit̃o¬
cipem ꝓ colono publicorum precliorum q̃
minceps ei colono locauit. rei .p. nontene¬
onis. ĩ musuras non illatarum pensio¬

Expanded text:
are debeam. respondit: in huiusmodi obligationibus id maxime spectare debemus, quod inter utramque partem conuenit: uidetur autem in hac specie id silentio conuenisse, ne quid praestaretur, si ampliore peterponeretur. Locaui opus faciendum ita, ut pro opere redemptori certam mercedem in dies singulos darem: opus uitiosum factum est: an ex locato agere possim? respondit: si ita opus locasti, ut bonitas eius tibi a conductore adprobaretur, tametsi conuenit, ut in sinconsummationis ad conductorem pertinuit. poterit itaque ex locato cum eo agi, qui uitiosum opus fecerit. nisi si ideo in operas singulas merces constituta erit, ut arbitrio domini opus efficeretur: tum enim nihil conductor praeexistimes quinque te conducere, nihil agitur: sed et si ego minoris me locare sensero, tu pluris te conducere, utiqcipem pro colono publicorum praediorum, quae m‹an›ceps ei colono locauit, rei publicae non teneonis etiam in usuras non illatarum pensio
Abbreviated transcription (Latin):
ut incorruptas uederet. p̾ter uim iuetꝰ¬
tatem. coloni seruus uillam incendit.
non fortuto casu. non uideri eamuim ex¬
ceptam. R̾ nec id padum eẽ. ut si aliquis
winesticus eas incendisset. ne prãret s ex᷑
neamuim utrosq exripere uoluisse.
tum confunderant saufelus uni exhiisfru¬
inentum recididerat de commum eaua¬
ius ꝑierat que sinimest an ceter ꝓ su a¬
ꝑte frumenti cum uauta agere possũt
cuti cumuestimenta fullonii. randa loca¬
rentur. aut eius deingn̾is redd̾etur. łuti cũ
argeirtum pussillatum fabro daretur.
ut uasa fierent. aut aurum. ut amuliex
supiori causa rem dominimanere ex p̾tio

Expanded text:
ut incorruptam redderet praeter uim et uetuut incorruptam redderet praeter uim et uetustatem: coloni seruus uillam incendit non fortuito casu. non uideri eam uim ‹e›xceptam respondit nec id pactum esse, ut, si aliquis domesticus eam incendisset, ne praestaret, se‹d› extrariam uim utrosque excipere uoluisse.tum confuderant, Saufeius uni ex his frumentum reddiderat de communi et nauis perierat: quaesitum est, an ceteri pro sua parte frumenti cum nauta agere possunt  redderetur sicuti cum uestimenta fulloni curanda locarentur aut eiusdem generis redderetur ueluti cum argentum pusulatum fabro daretur, ut uasa fierent, aut aurum, ut anuli: ex superiore causa rem domini manere, ex po
Abbreviated transcription (Latin):
molitus eẽt ꝓportione qͣnti dominus p̾dioꝵ
locasset. quod eius temporis hĩtatores hĩtare
non potuissent. rõnem decluciitanti litem
estimari. Sin autem non fuisset necc̃e demol¬
liri. d q melius eclificare uellet. ul fecisset
qnͣti conductoris intereẽt hĩtatores ne migͣ¬
rent tanti condempnari oportet. ¶Edilis
in munitipio baluea conduxerat ut eo an¬
no municipes gratis lauarent᷑. post tres
menses incendio facto combusta sunt .R̾.¬
Posse cum balneatore ex condusto nt ꝓpor¬
tione temporis quo lauationem non pͥre¬
stitisset pecuni e contributio fieret. ¶ Qͥ
mulas ad certum pondus locaret hoñis. cũ
maiore degnere conductor eas runisset cõ¬
sulebat de actione. R̾. uel lege aquilia uel
ex locato recte eumagere.S legeaquilia
faciendam locauerat inlege dixerat. quod
mopus lapidis opus erit prolapide. ima¬
nu pretio dommus redemptori inpedessin¬
gulos .uii. dabit. quesitum est utrum fc̃m
fectum. ¶Colonus ĩ hac lege  acceperat.

Expanded text:
molitus esset, pro portione, quanti dominus praediorum locasset quod eius temporis habitatores habitare non potuissent, rationem duci et tanti litem aestimari: sin autem non fuisset necesse demoliri, sed quia melius aedificare uellet, id fecisset, quanti conductoris interesse‹t›, habitatores ne migrarent, tanti condemnari oportere. Aedilis in municipio balneas conduxerat, ut eo anno municipes gratis lauarentur: post tres menses incendio facto respondit posse agi cum balneatore ex conducto, ut pro portione temporis, quo lauationem non praestitisset, pecuniae contributio fieret. Qui mulas ad certum pondus oneris locaret, cum maiore onere conductor eas rupisset, consulebat de actione. respondit uel lege Aquilia uel ex locato recte eum agere, sed lege Aquilia faciendam locauerat, in lege dixerat: 'quoad in opus lapidis opus erit, pro lapide et manupretio dominus redemptori in pedes singulos septem dabit': quaesitum est, utrum factum fectum. Colonus uillam hac lege acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
teret. aliqͣm ꝑtem ꝑuulam incommodi
sustineret. nonita tamenut eamꝑtem
cenaculi dominus apperuisset. inqũa
magnam partemusus hĩtatorhr̃et.
¶Iterum interrogatus est siquis ti¬
moris causa nugrasset. deb̾et merredem
timeret. qͣmius ꝑiculum uere ñ fuisiet
tamen non debere mercedes. S si cãtimo¬
nus debere.

Expanded text:
teret, aliquam partem paruulam incommodi sustineret: non ita tamen, ut eam partem caenaculi dominus aperuisset, in quam magnam partem usus habitator haberet. Iterum interrogatus est, si quis timoris causa emigrasset, deberet mercedem timeret, quamuis periculum uere non fuisset, tamen non debere mercedem: sed si causa timonus debere.
Abbreviated transcription (Latin):
agere debet ut cas incortiptas hẽat. ¶ cl̃¬
peautem ip̃ius ullud. anumeratur si
ip̃inimititias eius. uitinus arbores exci¬
uerit. Ip̃e quo si exciderit. Non solum ex
locata tenetur. s ĩ lege aquilia iex le¬
ge .xii. tabularum. arborum furtim
cesarum: ⁊ interlicto quod ui aut clam.
S utiq iudicis qui ex locato iudicat of¬
fitio continetur. ut ceteras actiones lo¬
cator omuitat. ¶Uismaior qm̃ greci
hibian apellant non debet conductori
dampno eẽ. si plus qͣmtollerabile est le¬
si fu̾int fu̾int fructꝰ. alio quin modic̃
dampnum equo animo ferre deb colo¬
nus. cui in modicum lucrum non auf̃¬
tur. Apparet autem nos de eocolono di¬
cere. qui ad pecuniamuum̾a r tam cõ¬
duxit. dlicquin partiarius colonus qͣi
societatis iure campnum aut lucrum
cum domino fund̾ partiatur. ¶ Qui
columpnam transportandam condux
si ea clum tollitur aut portatur aut re¬
põitur fracta sit ita ad ꝑiculum pr̃at
siqua ip̃ius eorumq quorum opera

Expanded text:
agere debet, ut eas incorruptas habeat. Culpae autem ipsius et illud adnumeratur, si propter inimicitias eius uicinus arbores exciderit. Ipse quoque si exciderit, non solum ex locato tenetur, sed etiam lege Aquilia et ex lege duodecim tabularum arborum furtim caesarum et interdicto quod ui aut clam: sed utique iudicis, qui ex locato iudicat, officio continetur, ut ceteras actiones locator omittat. Uis maior, quam Graeci θεοῦ βίαν appellant, non debet conductori damnosa esse, si plus, quam tolerabile est, laesi fuerint fructus: alioquin modicum damnum aequo animo ferre debet colonus, cui immodicum lucrum non aufertur. apparet autem de eo nos colono dicere, qui ad pecuniam numeratam conduxit: alioquin partiarius colonus quasi societatis iure et damnum et lucrum cum domino fundi partitur. Qui columnam transportandam conduxit, si ea, dum tollitur aut portatur aut reponitur, fracta sit, ita id periculum praestat, si qua ipsius eorumque, quorum opera
Abbreviated transcription (Latin):
uł utiliter auxit. ł edificau̾it. uł iusti¬
tu̾it cum id non conuenisset. ad recipi¬
enda ea q̃ impendit ex conducto cum
domino fundi ex ꝑiri potest. ¶ Quisꝰ
legem conductõnis fundum ante tp̃s si¬
ne uista ac probabili causadeslent. ad
soluendas totius tempus pensiones ex con-
ducto conueniripͭ. qͣtenus locat ori inid
ꝙ de siderant cdui non apparentib nec eiꝰꝰ
Ltemporis pensiones ex soluentib condue¬
torib aperire.iea que ibi sunt describere

Expanded text:
uel utiliter auxerit uel aedificauerit uel instiuel utiliter auxerit uel aedificauerit uel instituerit, cum id non conuenisset, ad recipienda ea quae impendit ex conducto cum domino fundi experiri potest. Qui contra legem conductionis fundum ante tempus sine iusta ac probabili causa deseruerit, ad soluendas totius temporis peducto conueniri potest, quatenus locatori in id umque desiderant diu non apparentibus nec eius temporis pensiones exsoluentibus conductoribus aperire et ea quae ibi sunt describere