comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stituerat milites disponit. non certis spatiis intermissis
ut erat supiorum dierum consuetudo sed perpetuis
uigiliis stationibusq ut contingant inter se atq omne
etiam singulorum hominum occultos exitus asserue
Neq eo tam remisso ac langnuido animo quisꝗͣ omni¬
um fuit qui ea nocte conquieuerit. Tanta erat sumn
rerum expectatio ut nullus in aliam partem mente
atq animo traheretur: quid ipsis corfiniensibus. quid d¬
mitio. quid lentulo. quid reliquis accider&. qui quols
euentus acciꝑent. Quarta uigilia circiter lentulus spu¬
ter de muro cum uigiliis custodibusq nostris collequiũ
uelle sibi fiat potestas Cacsarem conuenire. Facta poteli¬
te ex oppido mutitur. neꝗ ab eo prius domitian mle
discedunt ꝗͣ in conspectum Caesaris deducatur. Cum eo de
salute sua orat atq obsecrat ut sibi parcat: ueteremq
amicitiam commemorat. Caesarisq in se beneficia expo¬

Expanded text:
stituerat, milites disponit, non certis spatiis intermissis, stituerat, milites disponit, non certis spatiis intermissis, ut erat superiorum dierum consuetudo, sed perpetuis vigiliis stationibusque, ut contingant inter se atque omnem etiam singulorum hominum occultos exitus adservent. neque vero tam remisso ac languido animo quisquam omnium fuit, qui ea nocte conquieverit. tanta erat summae rerum exspectatio, ut alius in aliam partem mente atque animo traheretur, quid ipsis Corfiniensibus, quid Domitio, quid Lentulo, quid reliquis accideret, qui quosque eventus exciperent. Quarta vigilia circiter Lentulus Spinther de muro cum vigiliis custodibusque nostris colloquitur: velle, si sibi fiat potestas, Caesarem convenire. facta potestate ex oppido mittitur, neque ab eo prius Domitiani milites discedunt, quam in conspectum Caesaris deducatur. cum eo de salute sua orat atque obsecrat ut sibi parcat veteremque amicitiam commemorat Caesarisque in se beneficia expo
Abbreviated transcription (Latin):
incipiunt: eamq oppidi partem quae munitissima uideret᷑
occupant: tantaq inter cos dissensio existit ut manum con¬
serere atq armis dimicare conarentur. Post paulo tamen
nteruntus ultro cutroq missis quae ignorabant de .i. domi¬
tu fuga cognoscunt. Itaq omnes uno consilio domitiu
productum in publico circunsistunt & custodiunt. leg
quaeq iꝑauerit facere: & domitium uiuũ in eius pore¬
statem tradere. Quibus rebus cognitis Caesar & si ma¬
gni interesse arbitrabatur ꝗͣ primum oppido potiri co¬
hortesq ad se in in castra traducere. nequa aut largito¬
nibus aut animi confirmatione aut falsis nuntus commuto¬
tio fier& uoluntatis quod saepe in bello paruis momentis
magni casus intercederent. tam̃ ueritus ne militum unta¬
itu & nocturni temporis licentia oppidum diriꝑetur as
qui uenerant collaudat: atq in oppidum dimitit. porti
murosq asseruari uib&. Ipse his oꝑibus quae facere in¬

Expanded text:
incipiunt eamque oppidi partem quae munitissima videretur incipiunt eamque oppidi partem quae munitissima videretur occupant, tantaque inter eos dissensio exsistit, ut manum conserere atque armis dimicare conentur; post paulo tamen internuntiis ultro citroque missis, quae ignorabant, de L. Domiti fuga cognoscunt. itaque omnes uno consilio Domitium productum in publicum circumsistunt et custodiunt, legatquaeque imperaverit facere, et L. Domitium vivum in eius potestatem tradere. Quibus rebus cognitis Caesar, etsi magni interesse arbitrabatur quam primum oppido potiri cohortesque ad se in castra traducere, nequa aut largitionibus aut animi confirmatione aut falsis nuntiis commutatio fieret voluntatis, quod saepe in bello parvis momentis magni casus intercederent, tamen veritus ne militum introitu et nocturni temporis licentia oppidum diriperetur, eos qui venerant collaudat atque in oppidum dimittit, portas murosque adservari iubet. ipse iis operibus, quae facere in
Abbreviated transcription (Latin):
consentir& atq omnia trepidantius timidiusq ager& qͣ
supioribus diebus consuess& multumq cum suis consilia¬
di causa secreto preter consuetudinem colloqueretur cõ¬
ailia conuentusq hominum fuger& res diutius tegi dissi¬
mulariq non potuit. Pompeius enim rescripserat se rem in
summum periculum deducturum non esse. neq suo consilio
aut uoluntate. domitium se in oppidum corfinium contu¬
lisse. proinde si qua facultas fuissoe ad se cum omnibus co¬
puis uenir&. Id ne ficri poss& obsidione atq oppidi circum¬
nunitione fiebat. Diuulgato domitii consilio milites qui¬
ierant corfini prima uespi secessionem faciunt. atq ita inter
loquuntur: obsideri se a Cacsare opa munitionesq prope eẽ
pfectas. ducem suum domitium cuius spe atq fiducia per¬
manserint proiectis omnibus fuge consilium cape. debere
suae salutis rationem habere. Abhis primo marsi dissentire

Expanded text:
consentiret, atque omnia trepidantius timidiusque ageret, quam consentiret, atque omnia trepidantius timidiusque ageret, quam superioribus diebus consuesset, multumque cum suis consiliandi causa secreto praeter consuetudinem colloqueretur, concilia conventusque hominum fugeret, res diutius tegi dissimularique non potuit. Pompeius enim rescripserat sese rem in summum periculum deducturum non esse, neque suo consilio aut voluntate Domitium se in oppidum Corfinium contulisse: proinde, siqua fuisset facultas, ad se cum omnibus copiis veniret. id ne fieri posset, obsidione atque oppidi circummunitione fiebat. Divulgato Domiti consilio milites, qui erant Corfinii, primo vesperi secessionem faciunt atque ita inter loquuntur: obsideri se a Caesare; opera munitionesque prope esse perfectas; ducem suum Domitium, cuius spe atque fiducia permanserint, proiectis omnibus fugae consilium capere; debere se suae salutis rationem habere. ab his primo Marsi dissentire
Abbreviated transcription (Latin):
tes cum exercitu suo coniunxit: actiumq in columen dimi¬
sit. Cacsar primis diebus castra magnis opibus munire. &
ex finitimis municipus frumentum comportare reliquals
copias expectare instituit. Eo triduo legio.uiii. ad eum ue¬
nit: cohortesq ex nouis galliae delectibus. xxii. equitesq u
rege norico circiter.cec. quorum aduentu altera castra ad
alteram oppidi partem ponit. His castris curionem pfect.
diquis diebus oppidum uallo castellisq circunuenire insti¬
nuit. cuius operis maxima parte effecta. eodem fere tempo¬
re missi ad pompeium reuertuntur. litteris perlectis domi¬
nus simulans in consilio pronuntiat pompeium celeriter
subsidio uenturum. hortaturq eos ne animo deficiant. qua¬
qusui ad defendendum oppidum sint parent. ipse arcane
cum paucis familiaribus sius colloquitur. consiliumq fugae
capere constituit. Cum uultus domitii cum oratione non

Expanded text:
tes cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimites cum exercitu suo coniunxit Attiumque incolumem dimisit. Caesar primis diebus castra magnis operibus munire et ex finitimis municipiis frumentum comportare reliquasque copias exspectare instituit. eo triduo legio viii ad eum venit cohortesque ex novis Galliae dilectibus xxii equitesque ab rege Norico circiter ccc. quorum adventu altera castra ad alteram oppidi partem ponit; his castris Curionem praefecit. reliquis diebus oppidum vallo castellisque circumvenire instituit. cuius operis maxima parte effecta eodem fere tempore missi ad Pompeium revertuntur. Litteris perlectis Domitius dissimulans in consilio pronuntiat Pompeium celeriter subsidio venturum hortaturque eos ne animo deficiant, quaeque usui ad defendendum oppidum sint parent. ipse arcano cum paucis familiaribus suis colloquitur consiliumque fugae capere constituit. cum vultus Domiti cum oratione non
Abbreviated transcription (Latin):
orent ut sibi subueniat. Caesarem duobus exercitibus &
locorum angustiis facile intercludi posse frumento pros¬
beri. quod nisi fecerit se cohortesq amplius. Xxxx. magnuis
rum. Interim suos cohortatus tormenta in muris dispont
certasq cuiq partes ad custodiam urbis attribut. militib
in contione agros ex sius possessionibus pollicetur.xl.i
Interim Cacsati nuntiatur sulmonenses quod oppidum a
corfinio.uii. milium interuallo. abest cupe ea facere quae udls
sed a.q. luctetio senatore & actio peligno prohiberi. qui idop¬
pidum.Uii. cohortium presidio tenebant. Mittit eo.M. anton¬
um cum legionis. uiii. cohortibus.u. Sulmonenses si mul at
signa nostra uiderunt portas aperuerunt. uniuersiq oppida
us de muro se deiccerunt. Actius ad antonium deductus pe¬
tit ut ad Cacsarem miteretur. Antonius cum cohortibus & ac¬
tio eodem dic quo profectus erat reuertitur. Caesar eas cohor¬

Expanded text:
orent, ut sibi subveniat; Caesarem duobus exercitibus et orent, ut sibi subveniat; Caesarem duobus exercitibus et locorum angustiis facile intercludi posse frumentoque prohiberi. quod nisi fecerit, se cohortesque amplius xxx magnumque esse venturum. interim suos cohortatus tormenta in muris disponit certasque cuique partes ad custodiam urbis attribuit; militibus in contione agros ex suis possessionibus pollicetur, quatInterim Caesari nuntiatur Sulmonenses, quod oppidum a Corfinio vii milium intervallo abest, cupere ea facere quae vellet, sed a Q. Lucretio senatore et Attio Paeligno prohiberi, qui id oppidum vii cohortium praesidio tenebant. mittit eo M. Antonium cum legionis xiii cohortibus v. Sulmonenses simulatque signa nostra viderunt, portas aperuerunt universique, et opus de muro se deiecerunt. Attius ad Antonium deductus petit ut ad Caesarem mitteretur. Antonius cum cohortibus et Attio eodem die quo profectus erat revertitur. Caesar eas cohor
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus coactis. xiii. effĩc. Cum his ad domitium enobar¬
bum corfinium magnis itineribus ꝑuenit. Caesaremq
adesse cum legionibus duabus nuntiat. Domitius per
se circiter. Xxx. cohortes alba ex marsis ex pelignis fini¬
timis ab regionibus coegerat. Recepto firmo expulsoq
lentulo Cacsar conquiri milites ꝗ ab eo discesserant. de¬
lestumq institui iub&. ipse unum diem ibi rei frum̃¬
tarie causa moratus corfinium contendit. Eo cum
ueniss& cohortes.u. premisse a domitio ex oppido pon¬
tem fluminis interrumpebant: qui erat ab oppido mi¬
lia passuum circiter.iii.Ibi cum antecursoribus Caesa¬
ris prelio commisso celeriter domitiani a ponte repulsi
se in oppidum recepunt. Caesar legionibus traductis ad
oppidum constitit: uxtaꝗ murum castra posuit. Re agi¬
ta domitius ad pompeium in apuliam peritos regionuti
magno proposito premio cum litteris mittit qui petant an

Expanded text:
quibus coactis xiii efficit. cum his ad Domitium Ahenobarquibus coactis xiii efficit. cum his ad Domitium Ahenobarbum Corfinium magnis itineribus pervenit Caesaremque adesse cum legionibus duabus nuntiat. Domitius per se circiter xx cohortes Alba, ex Marsis et Paelignis, finitimis ab regionibus coegerat. Recepto Firmo expulsoque Lentulo Caesar conquiri milites, qui ab eo discesserant, dilectumque institui iubet. ipse unum diem ibi rei frumentariae causa moratus Corfinium contendit.moratus Corfinium contendit. eo cum venisset, cohortes v praemissae a Domitio ex oppido pontem fluminis interrumpebant, qui erat ab oppido milia passuum circiter iii. ibi cum antecursoribus Caesaris proelio commisso celeriter Domitiani a ponte repulsi se in oppidum receperunt. Caesar legionibus transductis ad oppidum constitit iuxtaque murum castra posuit. Re cognita Domitius ad Pompeium in Apuliam peritos regionum magno proposito praemio cum litteris mittit, qui petant atque
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus rebus uiuant. etiam exx cingulo quod oppidus
libienus constituerat. suaꝗ pecunia ex edificauerat ad
am legiti ueniunt. quaeꝗ umnꝑauerit se cupidissime factu¬
pos pollicentur. milites imꝑat: mittuntq interea legio.
xi. caesarem consequitur: Cum his duabus asculum pi¬
cenum proficiscitur. id oppidum lentulus spinter .x.co¬
hortibus tenebat. Qui Caesaris aduentu cognito profugit
ex oppido: cohortesq secum abducere conatus magna par¬
re militum deseritur. Relictus in itinere cum paucis in¬
adit in uibullium rufum misum a pompeio in agrum
picenum confirmandorum hominum causa. a quo fac¬
nis uibullius certior quae res in piceno gererentur. mi¬
lites ab eo accoepit: ipsum dimittit. Item ex finitimis
regionibus quas potest contrahit cohortes ex delectibus
pompeianis. in his camerino fugientem ulcillem hirum
cum sex cohortibus quas ibi presidio habuerat excipit.

Expanded text:
omnibus rebus iuvant. etiam Cingulo, quod oppidum omnibus rebus iuvant. etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia exaedificaverat, ad eum legati veniunt, quaeque imperaverit, se cupidissime facturos pollicentur. milites imperat; mittunt. interea legio xii Caesarem consequitur. cum his duabus Asculum Picenum proficiscitur. id oppidum Lentulus Spinther x cohortibus tenebat; qui Caesaris adventu cognito profugit ex oppido cohortesque secum abducere conatus magna parte militum deseritur. relictus in itinere cum paucis incidit in Vibullium Rufum missum a Pompeio in agrum Picenum confirmandorum hominum causa. a quo factus Vibullius certior, quae res in Piceno gererentur, milites ab eo accipit, ipsum dimittit. item ex finitimis regionibus quas potest contrahit cohortes ex dilectibus Pompeianis; in his Camerino fugientem Lucilium Hirrum cum sex cohortibus, quas ibi in praesidio habuerat, excipit;
Abbreviated transcription (Latin):
iam iamq adesse eius equites falso nuntiabantur. Hui
marcellus collega & pleriq magistratus consecuti sunt
CN. pompeius pridie eius die exx urbe profectus iter ad
legiones habebat quas a Caesare acceptas in apulia hibt¬
norum causa disposuerat. Delectus intra urbem inter¬
mutuntur. nihil citra capuam tutum esse omnibus uidt¬
tur. capuae pͥmum esse confirmant & colligunt. deletti¬
q colonorum qui lege iulia capuam deducti erant hab̃
instituunt. gladiatoresq quos sibi Caesar in ludo habe¬
bat ad forum productos lentulus libertati confirmat.
atq his equos aitribuit. & se sequi uissit. Quos postea mo¬
nitus a siuis quod ea res omnium iudicio reprehendebat᷑
circum familiares conuentus campaniae custodiae cauli
distribuit. Auximo Caesar progressus omnen agrum
picenum percurrit. Cuncta earum regionum prefedtu¬
rae libentissimis animis cum recipiunt: exercitumꝗ el

Expanded text:
iam iamque et adesse eius equites falso nuntiabantur. hunc iam iamque et adesse eius equites falso nuntiabantur. hunc Marcellus collega et plerique magistratus consecuti sunt. Cn. Pompeius pridie eius diei ex urbe profectus iter ad legiones habebat, quas a Caesare acceptas in Apulia hibernorum causa disposuerat. dilectus circa urbem intermittuntur; nihil citra Capuam tutum esse omnibus videtur. Capuae primum sese confirmant et colligunt dilectumque colonorum, qui lege Iulia Capuam deducti erant, habere instituunt; gladiatoresque quos ibi Caesar in ludo habebat, ad forum productos Lentulus libertatis spe confirmat atque iis equos attribuit et se sequi iussit; quos postea monitus ab suis, quod ea res omnium iudicio reprehendebatur, circum familias conventus Campaniae custodiae causa distribuit. Auximo Caesar progressus omnem agrum Picenum percurrit. cunctae earum regionum praefecturae libentissimis animis eum recipiunt exercitumque eius
Abbreviated transcription (Latin):
unt. docent sui udicii rem non esse. neq se neꝗ reliquos
municipes pati posse. c. Caesarem imꝑatorem bene de.r.p.
meritum tantis rebus gestis oppido menibusq prohiberi.
prounde habeat rationem posteritatis & periculi sui. Quo¬
rum oratione permotus.M. uarus presidium quod intro¬
duxerat ex oppido educit. & profugit. Hunc ex primo
orline pauci Caesaris consecuti milites consistere coege¬
runt. commissoq proelio deseritur a suis uarus. Non nill
pars militum domum discedit: reliqui ad Caesarem puci¬
unt. Atq una cum his deprehensis .l. pupius primi pilie¬
turio adducitur: qui hunc eundem ordinem in exerau
.CN. pompeii antea duxcerat. At Caesar milites attianos eo¬
laudat. pupium dimittit. auxcimatibus agit gratias su
eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebusn
mam nuntiatis. tantus repente terror inuasit ut cum
ore erario ex urbe profuger&. Caesar enim aduentare

Expanded text:
unt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos unt; docent sui iudicii rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. quorum oratione permotus Varus praesidium, quod introduxerat, ex oppido educit ac profugit. hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. commisso proelio deseritur a suis Varus; nonnulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum iis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur, qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. at Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur. Quibus rebus Romam nuntiatis tantus repente terror invasit, ut cum ore aerario ex urbe profugeret. Caesar enim adventare
Abbreviated transcription (Latin):
cum cohortibus.u. aritium mittit. ipse arimini cum duabo¬
legionibus substitit. ibiq delectum habere instituit. pisau¬
rum fanum anconam singulis cohortibus occupat. Interca
certior factus tiguii termũ. pr. cohortibus.u. tenere oppi¬
dum munire omniumq esse tiguinorum optimam erga se
uoluntatem curionem cum tribus cohortibus quas pisau¬
n & arimini habebat mittit. Cuius aduentu cognito dif¬
fusus municipii uoluntate termus cohortes ex urbe redu
ct & profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domũ
reuertuntur. curio omnium summa uoluntate tiguiũ
recipit. Quibus rebus cognitis confisus municipiorum uo¬
luntatibus Caesar cobortes legionis. xiii. ex presidus de¬
ducit. auximumq proficiscitur. quod oppidum actius
cohortibus introductis tenebat: delectumꝗ toto piceno cir¬
cumissis senatoribus habebat. Aduentu Caesaris cognito
decuriones aximi ad actium uarum frequentes conueni¬

Expanded text:
cum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duacum cohortibus v Arretium mittit, ipse Arimini cum duabus subsistit ibique dilectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat. Interea certior factus Iguium Thermum praetorem cohortibus v tenere, oppidum munire, omniumque esse Iguinorum optimam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus, quas Pisauri et Arimini habebat, mittit. cuius adventu cognito diffisus municipii voluntati Thermus cohortes ex urbe reducit et profugit. milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguium recipit. quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortes legionis xiii ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circummissis senatoribus habebat. Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveni
Abbreviated transcription (Latin):
caesare capuam puenit. ibiq consules pompeiumq inuenit.
postulata Cacsaris renuntiant. Illi deliberata respondent. sa¬
ptaq ad eum mandata per eos remittunt. quorum hac eras
summa. Caesar in gallia reuerteretur. arimino exceder&.
exercitus dimitter&. quae si feciss&r pompeium in hispanid
iturum. Interea quoad fides ess& data Caesarem facturus
quae polliceretur & non intermissuros consules pompeius
delectus erat iniqua conditio postulare ut Caesare arim¬
no exceder& atq in prouintiam reuerteretur ipsum &
prouincias & legiones alienas tenere: exercitum Cacsan
uelle dimuti. delectus habere. pollceri se in prouincias
intum. neqante quem diem iturus sit diffinire. ut si per¬
li ram mendaci religione obstrictus uideretur. tempus uͦ
collo quio non dare neq accessurum polliceri magnam pa¬
as desperationem afferebat. Itaꝗ ab arimino.M.antonium

Expanded text:
Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; Caesare Capuam pervenit ibique consules Pompeiumque invenit; postulata Caesaris renuntiat. illi deliberata re respondent scriptaque ad eum mandata per eosdem remittunt, quorum haec erat summa: Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, exercitus dimitteret; quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum. interea quoad fides esset data Caesarem facturum, quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus. Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, dilectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si perla tamen mendaci religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem adferebat. itaque ab Arimino M. Antonium
Abbreviated transcription (Latin):
tu liberare possent. Sibi semper rp̃. pͥma fuisse dignitat¬
retraheretur.Cuius absentis rationem haberi proximis com¬
tus populus iussiss&: tam̃ hanc iacturam honoris sui.rꝓci
aequo animo tulisse cum literas ad senatum miserit ut om¬
nes ab exercitibus discederent. ne id quid impetrauisse. let
italia delectus haberi: retineri legiones .ii.quae ab se simila¬
tione parthici belli sint abducte. ciuitatem esse in armis. Qu¬
niam haec omnia nisi ad suam pernitiem pertinere: Sed
tam ad omnia se descendere paratum atq omnia pati.r.p.
causa. proficiscatur pompeius in suas prouincias. ipsi exei¬
citus dimittant. discedant in italia omnes ab armis. metus
q.r. pmittatur. Haec quo facilius certisq conditionibus fi¬
ant & ureiurando sanciatur. aut ipse propius accedat a¬
ut se patiatur accedere: fore uti per colloquia omnes con¬
trouersiae componantur.Nacceptis mandatis roscius cum.

Expanded text:
tu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitattu liberare possint. sibi semper primam fuisse dignitatretraheretur, cuius absentis rationem haberi proximis comitiis populus iussisset. tamen hanc iacturam honoris sui rei publicae causa aequo animo tulisse; cum litteras ad senatum miserit, ut omnes ab exercitibus discederent, ne id quidem impetravisse. tota Italia dilectus haberi, retineri legiones ii, quae ab se simulatione Parthici belli sint abductae, civitatem esse in armis. quonam haec omnia nisi ad suam perniciem pertinere? sed tamen ad omnia se descendere paratum atque omnia pati rei publicae causa. proficiscatur Pompeius in suas provincias, ipsi exercitus dimittant, discedant in Italia omnes ab armis, metus atui populoque Romano permittatur. haec quo facilius certisque condicionibus fiant et iureiurando sanciantur, aut ipse propius accedat aut se patiatur accedere; fore uti per colloquia omnes controversiae componantur. Acceptis mandatis Roscius cum
Abbreviated transcription (Latin):
mone. Eo .l. Caesar adololescens uenit cuius pater Caesa¬
ns erat legatus. Is reliquo sermone confecto cuius rei causa
uenerat. habere se a pompeio ad eum priuati officii man¬
data demonstrat. Uelle pompeium se Caesari purgatum.
ne ea quae .r.p. causa egerit in suam contumeliam uertat.
semperse.rp. commoda priuatis necessitatibus habuisse
potiora. Caesarem quoq pro sua dignitate debere & stu¬
ceat. Pauca eiusdem generis addit cum excusatione p̃o¬
pei coniuncta. Fadem fere atq eiusdem rebus pretor ro¬
scus agit cum caesare. sibiq pompeium commemorasse
demonstrat. Quae res & si nihil ad leuandas iniurias ꝑ¬
tnere uidebantur tam idoneos nactus homines per quos
ea quae uell& ad eum perferrentur petit ab utroq quo¬
niam pompeun mandata ad se detulerint. ne grauẽtur
sua quoq ad cum postulata deferre. si paruo labore
magnas controuersias tollere. atq omnem italiam me¬

Expanded text:
L. Caesar adulescens venit, cuius pater CaesaL. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari purgatum, ne ea, quae rei publicae causa egerit, in suam contumeliam vertat. semper se rei publicae commoda privatis necessitudinibus habuisse potiora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et stuceat. pauca eiusdem generis addit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias tollere atque omnem Italiam me
Abbreviated transcription (Latin):
tiusse uidebatur dona ctiam quae ante habuerat ade¬
sis legibus in ui tribunitia in secessione populi templis
locisq editioribus occupatis: atq haec suꝑioris etats exen¬
pla expiata saturnini. atq gracorum casibus doc&.
Quarum rerum illo tempore nihil factum nec cogitall
quidem. nulla lex promulgata: non cum populo agi
ceptum: nulla secessione facta. Hortatur cuius inperi¬
nas proclia secunda fecerint. omnem gilliam germa¬
namq pacauerint. ut eius existimationem dignitatẽ¬
q ib inimicis defendant. Conclamant legionis. xiii.qua
aderat milites. Hanc enim initio tumultus euocauerat.
reliquae nondum conuenerant sese paratos esse imꝑa¬
toris suitr.q pl. iniurias defendere. Cognita militum
uoluntate ariminũ cum ea legione proficiscitur. ibiq
et pl. qui ad eum confugerant conuenit. Reliquas legio¬
nes ex hibernis euocat: & subsequi iub&. Is reliquo ser¬

Expanded text:
tuisse videatur bona, etiam, quae ante habuerint, adetuisse videatur bona, etiam, quae ante habuerint, adesis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Saturnini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperaimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere. Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione proficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet. eo
Abbreviated transcription (Latin):
annis acciderat. ut de eorum imperio ad populum feratir.
paludatiq uotis nuncupatis exeunt consules: quod ante
id tempus acciderat nunꝗͣ. ex urbe proficis cuntur listot¬
ꝗ habent in urbe ex captolio priuatum contra omnia
uetustatis exempla. tota italia delectus habentur. arma
impanitur. pecuniae a municipus exiguntur & a fanis
tolluntur. omnia diuina humanaq iura ꝑmisentur.
Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur.
Omnium temporum iniurias inimicorum in se comme¬
morat:a quibus deductum ac deprauatum pompeium
queritur inuidia atq obtrectatione laudis suae cuius
ipse honori & dignitati semꝑ fauerit adiutorq fuerit
Nouum in re .p. introductum exemplum queritur. ut
tribunitia intercessio armis notaretur atq opprimeretut
quae suꝑioribus annis armis ess& restituta. Syllam nu¬
data omnibus rebus tribunitia potestate tamen inter¬
cessione liberam reliquisse. pompeium qui amissa reli¬

Expanded text:
annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nuncupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus rebus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit. novum in re publica introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis votaretur atque opprimeretur, quae superioribus annis armis esset restituta. Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; Pompeium, qui amissa resti
Abbreviated transcription (Latin):
poss&. sroximis diebus habetur senatus extra urbem. Pom¬
peuis erdem illa quae per scipionem ostenderat agait. se¬
natus uirtutem constantiamq collaudat. copias suas expo¬
nit. legiones habere sese paratas.x.preterea cognitum com¬
pectumnq̃ sibi alieno esse animo in Caesarem milites: neꝗ his
posse persuaderi uti eum defendant aut sequantur. De re¬
liquis rebus ad senatum refertur. tota ut in italia delectus
nbeantur. faustus sylla prope in mauritaniam mittitur
pecunia uti ex eratio pompeio detur. refertur etiam de re¬
oe iuba ut socius sit atqamicus. Marcellus uͦ passurum in
presentia sc negat: de fausto impedit philippus.tr.pl. de reli
due consulares. reliquae pretoriae. Scipioni obuenit sẏria .l.
comitio gallia. philippus & Marcellus priuato consilio pre¬
tereuntur: neq eorum sortes deiciuntur. in reliquas prouin¬
cus pretores mutuntur. neq expectant quod superioribus

Expanded text:
posset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pomposset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae per Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiamque collaudat, copias suas exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur. de reliquis rebus ad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulla pro praetore in Mauretaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur. refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus. Marcellus non passurum in praesentia negat; de Fausto impedit Philippus tribunus plebisduae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
finitatis tempore adiunxerat. Caesar simul infamia dia¬
rum legionum permotus. quas ab itinere asiae syrieq ad
suam potentiam dominatumq conuerterat: rem ad ar¬
ma deduci studebat his de causis aguntur omnia rapti
atq turbate. neq docendi Caesaris propinquisq eius spati¬
um datur. nec tr.pl. sui piculi deprecandi. neq etiam ex¬
tremi uiris intercessione retinenendi quod .l. sylla reli¬
querat facultas tribuitur. sed de sua salute die .uii. co¬
tare coguntur. quod illi turbulentissimi supioribus ten
socere ac timere consuerant. Decurritur ad illud extremum
peraitione omnium salutis latorum audacia nunqͣ ante dis¬
enatus potuit. qua ex dic consulatum inut lentulus biduo
stitim ex urbe :tr .pl. se seq ad caesarem conferunt. Is eo te¬
pre erat rauennae. expectabatq sius leuissimis postulatis
responsa. si qua hominum equitate res ad occium deduci

Expanded text:
finitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duafinitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur, nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi turbulentissimi superioribus teiarum actionum respicere ac timere consuerant. decurritur ad illud extremum desperatione omnium salutis latorum audacia numquam ante deshaberi senatus potuit, qua ex die consulatum iniit Lentulus, biduo statim ex urbe tribuni plebis seseque ad Caesarem conferunt. is eo tempore erat Ravennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, siqua hominum aequitate res ad otium deduci
Abbreviated transcription (Latin):
rebus eum doceant. Sex dies ad cam rem conficiendam sp¬
tu postulant. dicuntur etiam a non nullis sententia utlg¬
ti ad Caesarem mittantur qui uoluntatem senatus ei pros¬
nant. Omnibus his resistitur. omnibusq oratio cons. scip¬
nis catonis apponitur. Catonem ueteres inimiciti.e caesanis
incitant & dolor repulse. lentulus eris alieni magnitid¬
ne & spe exercitus ac prouinciarum & regnum appellando¬
rum largitionibus mouetur. seq alterum fore syllam in¬
ter suos gloriatur ad quem sum ma imperii redeat. Sa¬
pionem eadem spes prouincie atq exercituum impelit
quos se pro necessitudine partiturum cum pompeio arbi¬
tratur. simul iudiciorum metus adulatio atq ostentatio
bant Ilpse pompeius ab inimicis Caesaris incitatus & qud
neminem dignitate secum exequari uolebat totumse ab
eius amicitia auerterat. & cum communibus inimicis in
gratiam redierat. quorum ipse madcimam partem illo af¬

Expanded text:
rebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam sprebus eum doceant; sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant. dicuntur etiam ab nonnullis sententiae, ut legati ad Caesarem mittantur, qui voluntatem senatus ei proponant. Omnibus his resistitur omnibusque oratio consulis, Scipionis, Catonis opponitur. Catonem veteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio bant. ipse Pompeius ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo ad
Abbreviated transcription (Latin):
uersus.r .p. facturum uideri. Intercedit.M.antonius
Q cassius. tr.pl. refertur confestim de intercessione tr.
dicuntur sententiae graues: ut quisqa cerbissime cru¬
delissimeq dixxit. ita ꝗͣ maxime ab inimicis caesaris col¬
laudatur. Misso ad uesperum senatu omnes qui sunt
tius ordinis a pompeio euocantur. Laudat pompeius
atq in posterum confirmat. segniores castigat atꝗ in¬
uitat. multi undiq ex ueteribus pompei exercitibus
spe praemiorum atꝗ ordinum euocantur. multi ex
duabus legionibus quae sunt traditae a Caesare accer¬
suntur. Completur urbs: ad uis comitium . tr.pl.c. cu
atq eorum qui ueteres inimicitias cum Caesare gere¬
bint in senatum coguntur. Quorum uocibus & concũ¬
su terrentur infirmiores dubii confirmantur. pleris
quͣ libere decernẽdi potestas eripitur. Pollicetur .l. piso¬
censor sese iturum ad caesarem: item .l. roscuis p̃tor quides

Expanded text:
versus rem publicam facturum videri. intercedit M. Antonius versus rem publicam facturum videri. intercedit M. Antonius Q. Cassius tribuni plebis. refertur confestim de intercessione tribunorum. dicuntur sententiae graves; ut quisque acerbissime crudelissimeque dixit, ita quam maxime ab inimicis Caesaris collaudatur. Misso ad vesperum senatu omnes, qui sunt eius ordinis, a Pompeio evocantur. laudat promptos atque in posterum confirmat, segniores castigat atque incitat. multi undique ex veteribus Pompei exercitibus spe praemiorum atque ordinum evocantur, multi ex duabus legionibus, quae sunt traditae a Caesare arcessuntur. completur urbs et ipsum comitium tribunis, centatque ii, qui veteres inimicitias cum Caesare gerebant, in senatum coguntur. quorum vocibus et concursu terrentur infirmiores, dubii confirmantur, plerisque vero libere decernendi potestas eripitur. pollicetur L. Pisocensor sese iturum ad Caesarem, item L. Roscius praetor, qui de his
Abbreviated transcription (Latin):
gressus in eam orationem non oportere ante de ea re ad
senatum referri ꝗͣ delectus tota italia habiti & exera¬
tus conscripsti essent: quo presidio tuto & libere senatꝰ
qua uell& decernere auder&. ut.Mi.calidius ꝗ censcda¬
ut pompeius in suas prouincias proficisceretur. neq ess& ar¬
morum causa timere Caesarem correptis ab eo duabus le¬
niomibus ne ad eius piculum reseruare & retinere eas
id urbem pompeius uideretur. Ut.M. rufus qui senten¬
uam calidii paucis fere mutatis rebus sequebatur. Hi om¬
nes conuitio .l. lentuli cons. correcti exagitabantur. len¬
tulus sententiam calidii pronuntiaturum se omnino
negauit. Marcellus ꝑterritus conuitus a sua sententia
dicessit. Sic uocibus consulis terrore presentis exercitus
minis amicorum pompeii: pleriq compulsi in uiti &
coacti. Scipionis sententiam secuntur uti ante certam
diem caesar exercitum dimittat. si non faciat eum ad¬

Expanded text:
gressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad gressus in eam orationem, non oportere ante de ea re ad senatum referri, quam dilectus tota Italia habiti et exercitus conscripti essent, quo praesidio tuto et libere senatus quae vellet decernere auderet; ut M. Calidius, qui censebaut Pompeius in suas provincias proficisceretur, ne qua esset armorum causa; timere Caesarem ereptis ab eo duabus legionibus, ne ad eius periculum reservare et retinere eas ad urbem Pompeius videretur; ut M. Rufus, qui sententiam Calidi paucis fere mutatis verbis sequebatur. hi omnes convicio L. Lentuli consulis correpti exagitabantur. Lentulus sententiam Calidi pronuntiaturum se omnino negavit, Marcellus perterritus conviciis a sua sententia discessit. sic vocibus consulis, terrore praesentis exercitus, minis amicorum Pompei plerique compulsi inviti et coacti Scipionis sententiam sequuntur: uti ante certam diem Caesar exercitum dimittat; si non faciat, eum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ITTERIS a fabio .c. Caesaris consulibus red¬
ditis e ab his imperatum est summa ti¬
bunorum plebis contentione ut in senatu
recitarentur. Ut uͦ ex litteris ad senatum
referretur impetrari non potuit. Referunt consule de
.r.p. in ciuitate.L. lentulus consul senatui.r.q.p. se non
defuturum pollicetur. si audacter ac fortiter sententi¬
as dicere uelint. Sin Caesarem respiciant atq eiuis grati¬
am sequantur ut suꝑioribus fecerunt temporibus se
sibi consilium capturum: neq senatus austoritati obten¬
ꝑaturum. habere se quoq ad Caesaris gratiam atꝗ ami¬
citiam receptum. In eandem sententiam loquitur scipio
pompeio esse in animo.r.p. non deesse si senatus sequa¬
tur: si cuntetur aut agat lenius nequaꝗͣ eius auxiliũ
si postea uelit senatum imploraturum. Haec scipionis
oratio quod senatus in urbe habebatur pompeiusq ade¬
rat. ex ipsius ore pompei mitti uidebatur. Dixerat
aliquis leniorem sententiam ut primo.M. marcellus in¬

Expanded text:
itteris a Fabio C. Caesaris consulibus redditis aegre ab his impetratum est summa tribunorum plebis contentione ut in senatu recitarentur; ut vero ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit. referunt consules de re publica infinite. L. Lentulus consul senatu rei publicae se non defuturum pollicetur, si audacter ac fortiter sententias dicere velint; sin Caesarem respiciant atque eius gratiam sequantur, ut superioribus fecerint temporibus, se sibi consilium capturum neque senatus auctoritati obtemperaturum; habere se quoque ad Caesaris gratiam atque amicitiam receptum. in eandem sententiam loquitur Scipio: Pompeio esse in animo rei publicae non deesse, si senatus sequatur; si cunctetur atque agat lenius, nequiquam eius auxilium, si postea velit, senatum imploraturum. Haec Scipionis oratio, quod senatus in urbe habebatur Pompeiusque aberat, ex ipsius ore Pompei mitti videbatur. dixerat aliquis leniorem sententiam, ut primo M. Marcellus, in
Abbreviated transcription (Latin):
no usui tormenta. fabium discessu eorum duabus reli¬
eis portis obstruere caeteras pluteosq uallo addere. & se
in posterum diem similemq casum apparare. His rebus
cognitis Cresar summo studio militum ante ortum solis

Expanded text:
gno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus religno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis
Abbreviated transcription (Latin):
q omnibus ne quenqͣ interficiant. eporidorigem & uirido¬
marum quos illi interfectos existimabant inter equites uersũ
suosq appellare iub&. His cognitis & latiuicci fraude perspe¬
cta hedui manus tendere deditionem significare & proidi
armis mortem deprecari incipiunt. Litauiccus cum suis di
fortuna desere patronos gergouiam profugit. Caesar nun¬
tus ad ciuitatem heduorum missus qui suo beneficio con¬
seruatos docerent quos ure belli interficere potiuss&. ini¬
busq horis noctis exercitiu ad quietem datis castra ad get¬
gouiam mouit. Medio fere itinere equites a fabio milli
quanto res in piculo fueit exponunt. summis copus calba
oppugnata demonstrant: cum crebro integri defessis suc¬
cederent. nostrosq assiduo labore defatigarent. quibus p
magnitudinem castrorum perpetuo ess& hisdem in uallo
pmanendum: multitudinem sagictarum atq omnis ge¬
neris telorum multos uulneratos. ad haec sustinenda ma¬

Expanded text:
que omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridoque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clifortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda ma
Abbreviated transcription (Latin):
de rem ad Caesarem defert. orat ne patiatur ciuitate
prauis adolescentium consilius ab amicitia populi.r.
deficere. quid futurum prouideat ne tot hominum milia
secum hostibus coniunxerunt. quorum salutem neq pro¬
pinqui negligere neq ciuitas leui momento extimare pos¬
s&. Magna affectus solicitudine hoc nuntio Cresar quod
semp heduorum ciuitati precipue indulserat nulla interpo¬
sita dubitatione legiones expeditas. iiii. equitatumq om¬
nem ex castris educit. ne fuit spatium tali tempore ad con¬
trahenda castra. quod res in celeritate posita uidebatur. fab¬
um legatum cum legionibus duabus castris presidio reliquit
fratres litauici cum comprehendi ussiss&x. paulo ante repit
ad hostes fugisse. Adhortatus milites ne necessario tempon
itineris labore ꝑmoueantur cupidissimis omnibus progres¬
sus milia passuum.xxu. agmeti heduorum conspicatus in¬
misso equitatu iter eorum moratur atq umpedit. interdicit¬

Expanded text:
cte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem cte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicit
Abbreviated transcription (Latin):
proind si quid nobis animi est persequamur eorum
mortem qui indignissime interierunt: atꝗ hos latro¬
nes interficiamus. Ostendit aues romanos qui eius
presidii fiducia una erant. Magnum numerum fru¬
menti commeatusq diripit. ipsos crudeliter excruci¬
atos interficit. Nuntios tota ciuitate heduorum di¬
nitit. eodem mendacio de Cade equitum & prin¬
cipum permon&. Hortatur ut simili ratione atq
ipse fecerit suas iniurias persequantur. Epo redoriae
hedinuis summo loco natus adolescens & summa do¬
mi potentiae & una uiridomarus parietate & gratia
sed genere dispari quem Exsar ab diuitiaco traditum
ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat
in equitum numero conuenerant nominatim ab eo
euocati. His erat inter se de pͥncipatu contentio: & in
illa magistratuũ controuersia alter pro conuictolita¬
ue alter pro octo summis opibus pugnauerant. Ex his
eporeredorix cognito li tauicci consilio media fere no¬

Expanded text:
Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere no
Abbreviated transcription (Latin):
inquit milites: Omnis noster equitatus nobilitas om̃is¬
interut. Principes ciuitatis eporedorix & uiridomaris
insimulati proditionis ab romanis indicta re interfedti
sunt. Haec ab ipsis cognoscite qui ab ipsa caede fugerũ
Nam ego fratribus atq omnibus propinquis meis i¬
terfectis dolore prohibeor quae gesta sunt pronutiar.
Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici uella. an
eadem que litauiceus pronuntiauerat multitudins
caeponunt. multos equites heduorum interfectos quod
collocuti cum aruernis dicerentur: ipsos se inter multi¬
nidinem militum occultasse. atq ex media cede fugisse.
conclamant hedui & litauiccum obsetrant ut sibi cõ¬
sulat. Quasi uͦ inquit ille consilu sit res ac non necesse
sit nobis gergouiam contendere: & cum aruernis nos¬
m& coniungere. An dubitamus quin nefario facnore
admisso romani una ad nos interficiendos concurrat:

Expanded text:
inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant?