comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iministrauit.
imꝑii eius quinto. inter ther
ce therasiam insula de proful¬
do emicuit: triginta stadiorum spil
extenta. Anno eus septimo. sub procu¬
ratore uideȩ chumano iniherosolimis
canta seditio indieb arimorum exor.¬
ta ẽ: ut inportarum exitu populoco¬
artato. xxxx. milia udeorum cȩde pro¬
strata & compressione suffocata referã¬
tur. Anno eusdem nono expulsos ꝑ
claudium urbȩ uideos: iosephus refert.
S me magis suȩtonius mouet: qui
expulit. quod utrum contra xp̃m tu
multuantes uideos coherceri & com¬
pͥmi usserit. an etiam xp̾ianos simul
uelut cognatȩ religionis homines uo¬
iuerit expelli: nequaquam discern¬
tur. Ueruntamen sequenti anno tan¬
ta rome fames fuit: ut inmedio foro
imꝑator. correptus a popło conuitiis
& fragminib panis curpissime infe¬
status: egre ꝑpseudo tirum inpala¬
tium fugiens furorem excitatȩ ple¬
bis euaserit. Paruo autem interceden
centos simul equites romanos mini¬
mis causis interfecit: ipse autem ma¬

Expanded text:
ministrauit. imperii eius quinto inter Theram et Therasiam insula de profundo emicuit triginta stadiorum spatio extenta. Anno eius septimo sub procuratore Iudaeae Cumano in Hierosolymis tanta seditio in diebus azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo coartato triginta milia Iudaeorum caede prostrata et conpressione suffocata referantur. Anno eiusdem nono expulsos per Claudium Vrbe Iudaeos losephus refert. sed me magis Suetonius mouet, qui expulit; quod, utrum contra Christum tumultuantes Iudaeos coherceri et conprimi iusserit, an etiam Christianos simul uelut cognatae religionis homines uoluerit expelli, nequaquam discernitur. Verumtamen sequenti anno tanta fames Romae fuit, nt medio foro imperator correptus a populo conuiciis et fragminibus panis turpissime infestatus, aegre per pseudothyrum in Palatium refugiens furorem excitatae plebis euaserit. Paruo autem intercedentcentos simul equites Romanos minimis causis interfecit; ipse autem ma
Abbreviated transcription (Latin):
tocius t̾re occeani
limbo circũ septũ
triquadrũ statue¬
re. eiusq tresparteᷤᷤ
asiam. europam. &
affricam̃ uocauer̃t: quãuis aliqui
duas. hoc ẽ asiam. ac deuide asfricã
ineuropa accipiendam putarent. Asia
tribus partibus occeano circunducta:
ꝑ totam transuersi plagam orientis ex¬
tenditur. Hec occasum uersus a dext̾a
sub axe septemtrionis incipientẽ con¬
tingit europam. asinistra aut̃ affricã
dimitit. Sub egypto uero & syria
mare nr̃m qͦd magnũ generalit̾ dici¬
mus habet. Europa incipit ut dixi
sub plaga septemtrionis: a flumine
thanai. qua riphei montes sarmatico
auersi occeano thanaim fluuiũ fun¬
dunt. Qui preteriens aras act̾minoᷤ
alexandri magni in robascoꝵ finib
sitos. meotidas auget paludes. qͣrũ
immensa exundatio iurta theodosi¬
am urbem euxinũ pontũ late ingre¬
ditur. Inde iuxta constantino polun
longe emittunt᷑ angustie: donec

Expanded text:
totius terrae, oceani limbo circum saeptum, triquetrum statuere eiusque tres partes ASIAM EVROPAM ET AFRICAM uocauerunt, quamuis aliqui duas hoc est Asiam ac deinde Africam in Europam accipiendam putarint. ASIA tribus partibus oceano circumcincta per totam transuersi plagam orientis extenditur. haec occasum uersus a dextra sui sub axe septentrionis incipientem contingit Europam, a sinistra autem Africam dimittit, sub Aegypto uero et Syria mare nostrum quod Magnum generaliter dicimus habet. EVROPA incipit ut dixi sub plaga septentrionis, a flumine Tanai, qua Riphaei montes Sarmatico auersi oceano Tanaim fluuium fundunt, qui praeteriens aras ac terminos Alexandri Magni in Rhobascorum finibus sitos Maeotidas auget paludes, quarum inmensa exundatio iuxta Theodosiam urbem Euxinum Pontum late ingreditur. inde iuxta Constantinopolim longae mittuntur angustiae, donec
Abbreviated transcription (Latin):
cum se ipsam suspendio pinorituram
dimisisset: secum traxerit occidendos.
Inter hec multa ac miserabilia mor¬
tis genera: reguli quoq duo. strictis in
se gladiis concurrisse referuntur. Ulu¬
guis & boioria reges in acie ceciderũt.
claudius & euxorix capti sunt. Ita in
his duob p̃liis .ccc. & xl. milia galloꝵ
occisa. &.c.xl. milia capta sunt. abs¬
que se suosq paruuilos femineo furo¬
re ui autẽ uirili necauerunt. Igit᷑
talem marii triumphum romanãq
uictoriam incredibile facinus & nũ¬
quam antea romanis cognitum ro¬
me subito ꝑpetratum: uersa in hor¬
rorem ac merorem tota urbe fuscauit
Publicius siquidem quidam malleolꝰ
inatrem suam interfecit dampnatꝰ
parricidii. insutusq inculleo cum
iectus ẽ. impleueruntq romani &
facinus & penam: unde & solon ille
attheniensis decernere ñ ausus fuerat
dum fieri posse ñ credidit. & romani
qui se ortos a romulo scirent. etiam hoc

Expanded text:
cum se ipsam suspendio morituram cum se ipsam suspendio morituram dimisisset, secum traxerit occidendos. inter haec multa ac miserabilia mortis genera reguli quoque dus strictis in se gladiis concurrisse referuntur. Lugius. et Boiorix reges in acie ceciderunt; Claodicus et Caesoris capti sunt. ita in his duobus proeliis CCCXL milia Gallorum caesa et CXL milia capta sunt, absquae se suosque paruulos femineo furore, ui autem uirili necauerunt. igitur talem Marii triumphum Romanamque uictoriam incredibile facinus et numquam antea Romanis cognitum Romae subito perpetratum uersa. in horrorem ac maerorem tota Vrbe fuscauit. Publicius siquidem Malleolus matrem suam interfecit; damnatus parricidii insutusque in culleum iectus est; inpleueruntque Romani et facinus et poenamAtheniensis decernere non ausus fuerat, dum fieri posse non credidit: et Romani, qui se ortos a Romulo scirent, etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
clade rom anorum sua autem ulti¬
ma internitione cedẽtur. Centum qͣ¬
draginta milia tunc in eo bello cesa.
quadraginta milia capta dicuntur.
Mulieres grauiorem pene excitauere
pugnam: que plaustris in modum
castrorum constructis. ipse autem de¬
suꝑ propugnantes dui repulere ro¬
manos. S cum ab his nouo cedis ge¬
nere terrerentur. abscisis enim cum
crine uerticib in honesto uulnere sa¬
tis turpes relinquebantur: ferrum
quod in hostes sumpserant in se suoꝰq
ulerterunt. Nanq alie concursu
mutuo uigulate alie app̃hensis in¬
licem faucib strangulate. aliȩ ꝑ¬
funib ꝑ equorum crura consertis:
ipsis continuo equis exxtimulatis pꝰꝙͣ
suas hisdem funib quib equorum cru¬
ra nexuerunt indidere ceruices : pro¬
tracte atq exanimate sunt. aliȩ laqueo
de subrectis plaustrorum temonib pe¬
penderunt. Inuenta ẽ etiam quedam
que duos filios traiectis ꝑ colla eorum
laqueis ad suos pedes uinxerit: &¬

Expanded text:
clade, sua autem ulticlade, sua autem ultima internecione caederetur. Centum quadraginta millia eorum tunc in bello caesa, sexaginta millia capta dicuntur. Mulieres graviorem pene excitavere pugnam, quae plaustris in modum castrorum circumstructis, ipsae autem desuper propugnantes, diu repulere Romanos. Sed cum ab his novo caedis genere terrerentur abscissis enim cum crine verticibus, inhonesto satis vulnere turpes relinqquod in hostes sumpserant, in se suosque uerterunt. namque aliae concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis inuicem faucibus strangulatae, aliae funibus per equorum crura consertis ipsisque continuo equis exstimulatis, postquam suas isdem funibus, quibus equorum crura nexuerant, indidere coruices, protractae atque exanimatae sunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temonibus pependerunt. inuenta est etiam quaedam, quae duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad suos pedes uinxerit et,
Abbreviated transcription (Latin):
cris ac dñis seruiendum eẽt: uitamsi¬
bi reseruarent. Itaq cum petita ñ il¬
petrauissent. pariuilis suis adsaxa
colluxis: cuncte sese ferro ac suspendis
ꝑemerunt. Hȩc de tigurinis & ambre¬
nib gesta sunt. Theutones autẽ & eĩ¬
bri integris copiis alpium nues emensi
italie plana ꝑuaserant. ibiq tum rigi¬
dum genuiᷤ blandiorib auris populis. ci¬
bis aclauachris emolliretur: marius con¬
sul quinto & catulus aduersus eos missi.
dic ad pugnam & campo dato. hamni¬
balis secuti ingenium innebula dispo¬
suere puguam & insole pugnauerũt.
Prima quidem ꝑturbatio gallorum
fuit: quod romanam aciem pͥus offen¬
dere dispositam quam ad eẽ senserut
Cumq ilico uulnerati equites in suos
retro cogerentur totamq multitudi¬
nem indispositam & adhuc aduen¬
tantem conturbarent: & sol cum uen¬
eorum uentus oppleuit. & splendor
hebetauit. Ita factum ẽ: ut tanta ac
tam terribilis multitudo minima¬

Expanded text:
cris ac dis seruiendum esset, uitam sicris ac dis seruiendum esset, uitam sibi reseruarent. itaque cum petita non impetrauissent, paruulis suis ad saxa conlisis cunctae sese ferro ac suspendio peremerunt. haec de Tigurinis et Ambronibus gesta sunt. Teutones autem et Cimbri integris copiis Alpium niues emensi Italiae plana peruaserant, ibique cum rigidum genus diu blandioribus auris, poculis, cibis ac lauacris emolliretur, Marius v consul et Catulus aduDie ad pugnam, et campo dato, Annibalis secuti ingenium, in nebula disposuere pugnam, in sole pugnarunt. Prima siquidem perturbatio Gallorum fuit, quod Romanam aciem prius offendere dispositam, quam adesse senserint: cumque illico vulnerati equites retro in suos cogerentur, totamque multitudinem indisposite adhuc adventantem conturbarent, et sol cum veneorum pulvis opplevit, et splendor hebetavit. Ita factum est, ut tanta, ac tam terribilis multitudo, minim
Abbreviated transcription (Latin):
gressum hostium castra mouit. & col¬
lem occupauit. qui campo & fluiuio uͥ
hostes sese diffuderant imminebat.
Cumq exercitui eius aqua ad potan¬
dum deesset. querelisq omnium coar¬
gueretur: aquam quidam inconspee¬
tu eius ẽẽ respondit: s eam ferro uen¬
pugnam ruentib cum clamore secutꝰ
exercitus: mox iusto certamine compi¬
sitis ordinib bellum gestum ẽ: & uii¬
cere romani. Quarto die rursus pro¬
ducte utrimq incampum acies: usq
admeridiem pene pari pugnauere dis¬
crimine. Post iͥ incalescente sole flura
gallorum corpora in modum niuium
distabuerunt: usq in noctem cedes po¬
cius quam pugna protracta ẽ. Ducen¬
ta milia armatorum in eo bello inter¬
fecta sunt:.L.xxxx. milia capta. uia
tria milia fugisse referuntur: dua qͦq
eorum tentobodus nomine occisus ẽ.
Mulieres eorum constantiore animo
quam si uicissent consuluere consule.
ut si inuiolata castitate uirginib sa¬

Expanded text:
gressum hostium castra mouit et colgressum hostium castra mouit et collem occupauit, qui campo et fluuio, ubi hostes sese diffuderant, imminebat. cumque exercitui eius aqua ad potandum deesset, querellisque omnium coargueretur, aquam quidem in conspectu esse respondit, sed eam ferro uinpugnam ruentibus subsecutus exercitus, mox iusto certamine conpositis ordinibus bellum gestum et uicere Romani. quarto die rursus productae utrimque in campum acies usque ad meridiem paene pari pugnauere discrimine. post ubi incalescente sole fluxa Gallorum. corpora in modum niuium distabuerunt, usque in noctem caedes potius quam pugna. protracta est. ducenta milia armatorum in eo bello interfecta sunt, octoginta milia capta, uix tria milia fugisse referuntur; dux quoque eorum Teutobodus occisus est. mulieres eorum constantiore animo quam si uicissent consuluere consulem, ut, si inuiolata castitate uirginibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
gentumq influmen abiectum. lorice
uirorum concisse. falere equoꝵ disꝑti¬
te. equi ipsi gurgitib inmersi. homi¬
nes laqueiscollo inditis ex arborib sus¬
pensi sunt: ita ut nichil p̃de uictor.
nichil miscdiȩ uictus agnosceret. Ma¬
rum etiam tunc metus fuit: ne con¬
festim cimbri alpes transgrederentur
italiam delerent. Hisdem temporib¬
quintus. fabuis. maximus. filium su¬
um adolescentem rothe relegatum cũ
duob seruis parricidii ministris inter¬
fecit: ipsosq continuo seruos inp̃cium
sceleris manu misit. Die dicta. gneo p̃õ¬
peio accusante dampnatus ẽ. Igitur
marius quarto consul cum iuxta hi¬
sare rhodaniq flumina uͥ insese con¬
fluurit castra posuisset. theutones. cĩ¬
bri. thigurini & ambrones. postqͣm
continuo triduo circa romanorum¬
castra puguauerunt. si quo pacto eos
excuterent uallo. atq in equor refun¬
derent: trib agminib italiam pete¬
re destinauerunt. Maurius post di¬

Expanded text:
gentumque in flumen abjectum, loricae gentumque in flumen abjectum, loricae virorum concisae, phalerae equorum disperditae, equi ipsi gurgitibus immersi, homines laqueis collo inditis ex arboribus suspensi sunt ita, ut nihil praedae victor, nihil misericordiae victus agnosceret. Marumetiam metus fuit, ne confestim Cimbri Alpes transgrederentur Italiamque delerent. Iisdem temporibus Q. Fabius Maximus filium suum adolescentem, rus duobus seruis parricidii ministris interfecit ipsosque continuo seruos in pretium sceleris manumisit. die dicta Cn. Pompeio accusante damnatus est. Igitur Marius quarto consul cum iuxta Isarae Rhodanique flumina, ubi in sese confluunt, castra posuisset, Teutones Cimbri et Tigurini et Ambrones postquam continuo triduo circa Romanorumcastra pugnarunt, si quo pacto eos excuterent uallo atque in aequor effunderent, tribus agminibus Italiam petere destinarunt. Marius, post di
Abbreviated transcription (Latin):
manluus consul & quintus sccepio
proconsul aduersu cimbros & teu¬
tonas. & tugurinos. & ambronas. gal¬
lorum & germanorum gentes. quȩ
tunc ut imperium romanum extin¬
guerent conspirauerant missi: pro¬
uintias sibi rodano flumine medio
diuiserunt. Ubi dum inter se gra¬
uissima inuidia & contemptione dis¬
certant: cum magna ignominia cẽ
pericuio romanis nominis uicti sũt.
Si quidem in ea pugna marcuse¬
milius consularis captus atq interfec¬
tus ẽ: duo filii consulis cesi. octoginta
milia romanorum sociorumq ea tem¬
pestate trucidata: quadraginta mi¬
lia calonum atq lixarum: interfec¬
ta hantias scribit. Ita ex omni peni¬
tus execcitu decem tantum modo ho¬
mines quo miserum nuntium ad au¬
gendas miserias reportarent: superfuis¬
se referuntur. Hostesbiͥͥ nis castris.
atq ingenti preda poti  ti: noua qͣ¬
dam atq insolita execratione cunc
ta que ceperant pessumdederunt. ues¬
tis discissa atq proiecta ẽ: aurum ar¬

Expanded text:
Mallius consul et Cipio proconsul adversum Cimbros et Teutonas, et Tigurinos et Ambronas, Gallorum et Germanorum gentes qutunc, ut imperium Romanum exstinguerent, conspiraverant, missi, provincias sibi Rhodano flumine medio diviserunt. Ubi dum inter se gravissima invidia et contentione disceptant, cum magna ignominia et periculo Romani nominis victi sunt: siquidem in ea pugna M. Aurelius consularis captus atque interfectus est. Duo filii consulis caesi, octoginta millia Romanorum sociorumque ea tempestate trucidata, quadraginta millia calonum atque lixarum interfecta, Antias scribit. Ita ex omni penitus exercitu decem tantummodo homines, qui miserum nuntium ad augendas miserias reportarent, superfuisse referuntur. Hostes, binis castris atque ingenti praeda potiti, nova quadam atque insolita exsecratione, cuncta 328 quae ceperant, pessumdederunt. Vestis discissa et projecta est, aurum ar
Abbreviated transcription (Latin):
nno ante urbem conclitã
.xxxͦ.. peloponensium. athenien¬
siumq maximũ bellũ totis uirib
animisq cõmissum ẽ. Inquo mutiuᷤᷤ
cedibus ad hoc coacti sunt: ut uelu¬
ti uicti se abalterutro subtraherent
bellumq desererent. Tunc etiam
amazonũ gentis & cymerioꝵ in asi¬
am repentinus incursus: plurimã
diu late uastationẽ stragemq dedit.

Expanded text:
nno ante Vrbem conditam xxx Peloponnensium Atheniensiumque maximum bellum totis uiribus animisque commissum est: in quo mutuis caedibus ad hoc coacti sunt, ut uelut uicti se ab alterutro subtraherent bellumque desererent. tunc etiam Amazonum gentis et Cimmeriorum in Asiam repentinus incursus plurimam late diu uastationem stragemque edidit.
Abbreviated transcription (Latin):
censum e specła ostentaturus neces¬
sarium reor. ut pͥmum ipsum t̾raꝵ
orbem quem inhabitat humanum
genus sicut ẽ amaiorib trifariam
distributũ. deinde regionib ꝓuin¬
ciisq determinatũ expecliam: quo
facilius cum locales belloꝵ morboꝵq
clades ostentabunt᷑. studiosi quiq
ñ solum rerũ ac tempoꝵ. s etiamlo¬
coꝵ scientiã conseqͣntur Exelicit¬

Expanded text:
censum e specula ostentaturus necescensum e specula ostentaturus necessarium reor, ut primum ipsum terrarum orbem quem inhabitat humanum genus, sicut est a maioribus trifariam distributus deinde regionibus prouinciisque determinatus, expediam; quo facilius, cum locales bellorum morborumque clades ostentabuntur, studiosi quique non solum rerum ac temporum sed etiam locorum scientiam consequantur. Maior
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cum etiam isti de mediis tempo¬
ribus inchoantes. quãuis suꝑiorum
nusquã meminerint. nichilnisi bel¬
la cladesq descͥpserint: que bella qͥd
aliud dicenda. nisi uergentia in alte¬
rutrũ mala. mala autem huiꝰmodi
que tẽ erant sicut & nũc sunt inqͣn¬
tum st̃. sine dubio aut manifesta
peocata sunt. aut occulte punitiones
peccatoꝵ. quid impedimenti ẽ. nos eiꝰ
rei caput pandere cuiꝰ illi corpus exp̃s¬
serint. & priora illa secła que multo
numerosiora monstramus. uł tenuissi¬
mo testari relatu similes miserias ꝑtu¬
lisse: Dicturus gͥ ab orbe condito usq
adurbem conditam. de hinc usq ad ce¬
saris pͥncipatum. natiuitatemq xp̃i.
ex quo sub potestate urbis orbis man¬
sit imꝑium. uł etiamusq addies nr̃o ᷤᷤ
inqͣntum ad cognitionẽ reuocare suf¬
fecero. conflictationes generis huma¬
ni. & ueluci ꝑ diuersas partes arden¬
tem malis mundũ face cupidicatis in¬

Expanded text:
autem cum etiam isti de mediis tempoautem cum etiam isti de mediis temporibus inchoantes, quamuis superiorum nusquam meminerint, nihil nisi bella cladesque descripserint — quae bella quid aliud dicenda sunt, nisi uergentia in alterutrum mala; mala autem huiusmodi quae tunc erant, sicut et nunc sunt in quantum sunt, sine dubio aut manifesta peccata sunt aut occultae punitiones peccatorum —: quid impedimenti est nos eius rei caput pandere, cuius illi corpus expresserint, et priora illa saecula, quae multo numerosiora monstramus, uel tenuissimo testari relatu similes miserias pertulisse? Dicturus igitur ab orbe condito usque ad Vrbem conditam, dehinc usque ad Caesaris principatum natiuitatemque Christi ex quo sub potestate Vrbis orbis mansit imperium, uel etiam usque ad dies nostros, in quantum ad cognitionem uocare suffecero, conflictationes generis humani et ueluti per diuersas partes ardentem malis mundum face cupiditatis in
Abbreviated transcription (Latin):
bus se int̾ auctores scriptores q om̃ium
otia negotiaq triuerunt. Qua ꝓpt̾ res
ipsa exigit erhis libris quã breuissime
uł pauca contingere. qui originẽ mũ¬
di loquentes. preteritoꝵ fidem. annũ¬
tiationẽ futuroꝵ. & post subsequam
ꝓbationẽ fecer̃t: non quo auctoritatẽ
eoꝵ cuiquã uideamur ingerere. s quo
oꝑe preciũ est deopinione uulgata qͦ
nob̾eum om̃ib cõmunis ẽ cõmonere.
Primũ qͥa sidiuina ꝓuidentia que sic̃
bona ita & iustaẽ agitur mundus et
homo. aut hominem qui conuertibi¬
licate nat᷑e & lib̾tate licentiȩ. & in fir¬
mus &e contumax ẽ. sicut pie guber¬
nari egenũ opisoportet. ita iuste cor¬
ripi immod̾atũ libertatis necesse ẽ:
iure abinitio hominis ꝑ bona mala¬
q alt̾nantia exerceri hunc mundũ
sentit. quisquis ꝑse atq insehuma¬
nũ genus uidet. Deinde cum abip¬
so primo homine peccatũ punitionẽ¬
q peocati cepisse doceamur. porro

Expanded text:
ibus se inter actores scriptoresque omnium ibus se inter actores scriptoresque omnium otia negotiaque triverunt. Quapropter res ipsa exigit ex his libris quam breuissime uel pauca contingere, qui originem mundi loquentes praeteritorum fidem adnuntiatione futurorum et post subsequa probatione fecerunt: non quo auctoritatem eorum cuiquam uideamur ingerere, sed quo operae pretium sit de opinione uulgata quae nobis cum omnibus communis est commonere. primum quia si diuina prouidentia, quae sicut bona ita et iusta est, agitur mundus et homo, hominem autem, qui conuertibilitate naturae et libertate licentiae et infirmus et contumax est, sicut pie gubernari egenum opis oportet ita iuste corripi inmoderatum libertatis necesse est, iure ab initio hominis per bona malaque alternantia, exerceri hunc mundum sentit quisquis per se atque in se humanum genus uidet; deinde cum ab ipso primo homine peccatum punitionemque peccati coepisse doceamur; porro
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝓpemodũ tam apud grecos ꝙͣ
apud latinos stucdiosi adscribendum
turnam memoriam uerbis ꝓpagaue¬
runt: iniciũ scribendi aninobeli filio
rege assyrioꝵ fecere. Qui cũ opinione
ceca mundi originẽ creaturamq ho¬
minũ sine inicio credi uelint. cepisse
tam̃ abhoc regna bellaq diffiniunt:
quasi uͦ eatenus humanũ genus ri¬
tu pecudum uixerit. & tunc pͥmum
ueluti adnouã prudentiã concussũ
suscitatumq uigilaret. Ergo iniciũ
miserie hominũ abinitio peccati ho
minis ducere institui: paucis dum ta¬
rat. hisdemq breuiter delibatis. Sunt
autẽ abadam pͥmo homine usq ad ni¬
num magnũ ut dicunt regem qͣndo
uł abraham. usq ad crsarem augustũ
idest usq ad natiuitatẽ xp̃i que fuit
anno imꝑii cesaris quadragesimo scđ̃o.
cum facta pace cũ parchis iani porte clau¬
se sunt. & bella toto orbe cessarunt: col¬
ligunt᷑ anni duo milia qͥndecim. in qͥ¬

Expanded text:
omnes propemodum tam apud Graecos quam omnes propemodum tam apud Graecos quam apud Latinos studiosi ad scribendum turnam memoriam uerbis propagauerunt, initium scribendi a Nino Beli filio, rege Assyriorum, fecere — qui cum opinione caeca mundi originem creaturamque hominum sine initio credi uelint, coepisse tamen ab hoc regna bellaque definiunt, quasi uero eatenus humanum genus ritu pecudum uixerit et tunc primum ueluti ad nonam prouidentiam concussum suscitatumque uigilarit —: ego initium miseriae hominum ab initio peccati minis ducere institui, paucis 7 dumtaxat, iisdemque breviter delibatis. Sunt autem ab Adam, primo homine, usque ad Ninum, magnum ut dicunt regem, quando vel Abraham usque ad Caesarem Augustum, id est, usque ad Nativitatem Christi, quae fuit anno imperii Caesaris quadragesimo secundo, cum, facta pace cum Parthis, Jani portae clausae sunt, et bella toto orbe cessarunt, colliguntur anni duo millia quindecim, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
Deli oꝑam & meipsum inintimis
confusione pressi: cui plerumq re¬
putanti supra modũ exestuauisse cla¬
des p̃sentium tempoꝵ uidebant᷑. Hac¬
tussum enim preteritos dies non so¬
lumeque ut hos graues. uerũ etiam
tanco atrocius miseros. quanto lon¬
gius a remedio uere religionis alie¬
nos: ut merito hac scrutatione cla¬
ruerit regnasse mortẽ auidam san¬
guinus. dum ignoratur religio que
ꝓhiberet a sanguine. ista illucescen¬
te illam constupuisse: illam concludi ẽ
ista iam p̃ualet. illam penitus nullam
futuram cum hec sola regnabit: excep¬
tis uidelicet semotisq illis diebus nouiᷤ¬
simis subfine scł̃i & sub apparitione
antixp̃i. uł et̾iam sub conclusione iu¬
dicii. quib futuras angustias quales
cũ non scd̃m ipsum quidem qui ce nẽ
et semꝑ ẽ modũ. uerũ aꝑtiore ac gra¬
uore discrimine ꝑ incolerabiles tri¬
bulationes temporũ illoꝵ sc̃os ꝓbatio.
impios ꝑditio consequet᷑. Igitur qm̃

Expanded text:
dedi operam et me ipsum in primis dedi operam et me ipsum in primis confusione pressi. cui plerumque reputanti super modum exaestuauisse praesentium clades temporum uidebantur. nanctus sum enim praeteritos dies non solum aeque ut hos graues, uerum etiam tanto atrocius miseros quanto longius a. remedio uerae religionis alienos: ut merito hac scrutatione claruerit regnasse mortem auidam sanguinis, dum ignoratur religio quae prohiberet a sanguine; ista inlucescente, illam constupuisse; illam concludi, cum ista iam praeualet; illam penitus nullam futuram, cum haec sola regnabit: exceptis uidelicet semotisque illis diebus nouissimis sub fine saeculi et sub apparitione Antichristi uel etiam sub conclusione iudicii, quibus futuras angustias, quales cum secundum ipsum quidem qui et nunc et semper est modum uerum apertiore ac grauiore discrimine, per intolerabiles tribulationes temporum illorum sanctos probatio. impios perditio consequetur. et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
solum qͦd credit᷑. rp̃s & colitur ds̃. idola
autẽ minus colunt᷑ insaniant: prece¬
ꝑas gͦ ut ex om̃ib qui haberi ad p̃sens
possunt historiarum atq annalium¬
fastis. quecumq aut bellis grauia.
aut corrupta morbis. aut fame tristia.
aut terrarũ motib terribilia. aut in¬
undationib aquarũ insolita. aut erup¬
tionibus ignium metuenda. aut icti¬
bus fulminũ plagisq grandinũ seua.
uł etiam parricidiis flagiciisq mise¬
ra ꝑtransacta retro secła repperissem.
ordinato breuiter uoluminis textu
explicarẽ: maxime cum reuerentiã
tuam ꝑficiendo aduersus hosipsos
paganos undecimo libro insistentẽ.
quoꝵ iam decẽ orientes radii mox ut
despecula eccłiasticȩ claritatis elatist̃
toto orbe fulserunt. leui opusculo oc¬
cupari ñ oporteret: & sc̃s filius tiuis
iuilianus carthaginensis seruus dei
satisfieri suꝑ hac re peticioni sue ea¬
dem fiducia qua poposcit erigeret.

Expanded text:
solum quod creditur Christus, et colitur Deus, idola solum quod creditur Christus, et colitur Deus, idola autem minus coluntur, infamant: praeceperas ergo, ut ex omnibus, qui haberi ad praesens possunt, historiarum atqfastis, quaecumque aut bellis grauia aut corrupta morbis aut fame tristia aut terrarum motibus terribilia aut inundationibus aquarum insolita aut eruptionibus ignium metuenda aut ictibus fulminum plagisque grandinum saeua uel etiam parricidiis flagitiisque misera per transacta retro saecula repperissem, ordinato breuiter uoluminis textu explicarem. maxime cum reuerentiam tuam perficiendo aduersum hos ipsos paganos undecimo libro insistentem — quorum iam decem orientes radii mox ut de specula ecclesia- sticae claritatis elati sunt toto orbe fulserunt - leui opusculo occupari non oporteret et sanctus filius tuus, Iulianus Carthaginiensis, seruus Dei, satisfieri super hac re petitioni suae eadem fiducia qua poposcit exigeret:
Abbreviated transcription (Latin):
tur od̾unt. s ꝓhis quos amant zelant:
&e amantes dñm ac domũ. non quasi
ex natura apti corporisuigilant. sed
ex conscientia solliciti amoris inuigi¬
lant. Unde etiã mystico sacram̃to in
euangłiis qͦd edant micas catelli sub
mensa dñoꝵ. & chananea ñ erubuit
dicere: & dñs non fastidiunt audire.
Beatus etiam thobias ducem angłm
sequens: canẽ comitẽ habere ñ sp̃uit.
Igitur gen̾ali amori tuo spetiali amo¬
re conerus: uoluntati tue uolenspar¬
ui.Nam cũ subiectio mea p̃cepto pa¬
ternitatistuȩ factũ debeat. totũq
tuum sit qͦdexte adte redit opus me¬
um: hoc solo meo cumulatius reddidi.
qui alieni aciuitate dei ex locoꝵ agres¬
tium competis & pagis pagani uocan¬
tur. siue gentiles quia terrena sapi¬
unt. qui cum futura ñ querant pre¬
terita aut̃ aut obliuiscant᷑ aut nesci¬
ant: presentia tam̃ tempora ueluti
malis extra solitũ infestissima obhoc

Expanded text:
tur oderunt sed iis quos amant zelant, tur oderunt sed iis quos amant zelant, et amantes dominum ac domum noni quasi ex natura apti corporis uigilant, sed ex conscientia solliciti amoris inuigilant. unde etiam mystico sacramento in Euangeliis, quod edant micas catelli sub mensa dominorum, et Chananaea non erubuit dicere et Dominus non fastidiuit audire. beatus etiam Tobias, ducem angelum sequens, canem comitem habere non spreuit. igitur generali amori tuo speciali amore conexus uoluntati tuae uolens parui. nam cum subiectio mea pternitatis tuae factum 3 debeat, totumque tuum sit, quod ex te ad te redit, opus meum; hoc solo meo cumulatius reddidi, qui alieni a civitate Dei ex locorum agrestium compitis et pagis pagani vocantur, sive gentiles; qui terrena sapiunt: qui, cum futura non quaerant, praeterita autem aut obliviscantur aut nesciant, praesentia tantum tempora veluti malis extra solitum infestissima, 4 ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
receptistuis parui beatissime
pater augustine. atq utinam
tam efficacit̾ quã libenter: qͣm¬
quam ego in utrãuis partẽ parum
de explicito mouear. rectene an secus
egerim.Tuenĩ iam iusto iudicio labo¬
rasti. utrumne hoc qd̃ preciꝑes possem:
ego autẽ solus obedientie.sitam̃ eã
uoluntate conatuq decoraui. testimo¬
nio contentus sum. Nam & inmagna
magni patrisfamilias domo cum sint
multa diuersi generis animalia ad¬
ium̃to familiaris rei cõmoda. non ẽ¬
tamencanumcura postrema: quibus
solis natura in situm est uoluntarie ad
id quod p̃parant᷑ urgeri. & ꝑ ingenitã
quandam obedientie formulam. sola
disciplinati tresnoris expectatione sus¬
pendi. donec ad ꝑagendi licentiã nutu
signoue mutant᷑. Habent enim propͥo ᷤᷤ
appecitus. quantũ brutis animalibus¬
excellentiores tantũ rationabilib pro¬
pinquantes: hoc ẽ discernere. amare
seruire. Nam discernentes inter dños
atq extraneos. non eos quos insectan¬

Expanded text:
eceptis tuis parui, beatissime pater Augustine; atque utinam tam efficaciter quam libenter. quamquam ego in utramuis partem parum de explicito mouear, rectene an secus egerim. tu enim iam isto iudicio laborasti, utrumne hoc, quod praeciperes, possem: ego autem solius oboedientiae, si tamen sam uoluntate conatuque decoraui, testimonio contentus sum. am et in magna magni patrisfamilias domo cum sint multa diuersi generis animalia adiumento rei familiaris commoda, non estamen canum cura postrema; quibus solis natura insitum est, uoluntarie ad id quod praeparantur urgueri et per ingenitam quandam oboedientiae formulam sola disciplinati timoris exspectatione suspendi, donec ad peragendi licentiam nutu signoue mittantur. habent enim proprios appetitus, quantum brutis excellentiores tantum rationabilibus propinquantes, hoc est discernere amare seruire. nam discernentes inter dominos atque extraneos non eos quos insectan
Abbreviated transcription (Latin):
defossa est.
nno aburbe conoita quadrin¬
ri morte conꝑta. iterum noua
Caduersum romanos arma sollicitant.
carthaginensium auxilia ꝑlegatos pos¬
cunt atq accipiunt: conserto p̾lio ui¬
cere romani. Ubi lam tunc carthagi¬
nenses quamuis nondum hostes ee̾nt¬
adiudicati: uinci tam̃ a romanis se pos¬
se senserunt. Sequenti anno magnã
uiscerum suorum partem: seueritas
romana conscendit. Nam ad uentan¬
te pirro dudum. octaua legio diffideis
romane spei nouu m scelus ausa dimit¬
tere reginenses om̃s quib subsidio p̾e¬
erat. interfecit. predam sibi omnem
atq ipsum oppidum uendicauit. Hoc
facinus inter sceleratos defectores puni¬
endum: genutio consuli iussum ẽ. Qui

Expanded text:
defossa est. Anno ab Vrbe condita rhi morte conperta iterum noua aduersum Romanos arma sollicitant, Carthaginiensium auxilia per legatos poscunt atque accipiunt. conserto proelio uicere Romani: ubi iam tunc Carthaginienses, quamuis nondum hostes adiudicati, uinci tamen a Romanis se posse senserunt. Sequenti anno magnam uiacemm suorum partam seueritas Romana concidit. nam aduentante dudum Pyrrho octaua legio diffidens Romanae spei, nouum scelus ausa Reginenses omnes, quibus subsidio praeerat, interfecit, praedam sibi omnem atque ipsum oppidum uindicauit. hoc facinus in tam sceleratos defectores puniendum Genucio consuli iussum est qui
Abbreviated transcription (Latin):
uid ergo: Si illa .x.uii.¬
summa natura tot bona ẽ. erit¬
ne composita tam plurib bonis: an
potius ñ sunt plura bona s unum
bonu̾̃. tam plurib nominib signifi

Expanded text:
uid ergo, si illa summa natura tot bona est, eritne composita tam pluribus bonis; an potius non sunt plura bona, sed unum bonum tam pluribus nominibus signifi
Abbreviated transcription (Latin):
prȩmissus a theodosio arbogastis
delesse funditus fertur: quos utiq
ꝑ didisse lucrum. & uiici uicere

Expanded text:
praemissos a Theodosio, Arbogastes delesse funditus fertur, quos utique perdidisse lucrum et vinci vincere
Abbreviated transcription (Latin):
tiens ita domiti & emolliti. ut etiã
cultũ demonũ dimitere. & xp̃i a¬
ne religioni se subdere uelle ꝓmie¬
terent. Sed sicut adhec facienda
aliquetiens proni. sic ad eadem
ꝑuertenda semꝑ fuere precipites.
ñ si ut satis estimare adutrũ horĩt
faciliores uerius dici possit. quip¬
pe cũ pͦt inchoatũ cum eis bellũ.
uix ille annus exactus sit. quo ñ
ab eis huiꝰcemodi facta sit ꝑmuta¬
tio.S magnanimitas regis ac ꝑ¬
petua tamꝰ in adu̾sis qͣm in pros¬
peris ĩntis constantia. uulla eoꝵ
mutabilitate uł uinci poterat:
uł ab his que agere ceꝑat defati¬
gari.Nam nunqͣm eos huiꝰcemo¬
di aliquid ꝑpetrantes impune
ferre passus est: quin aut̃ ipse
ꝑ se ducto aut ꝑ comites suos mis¬
T̃o exertitu ꝑfidiam ulcisceretur.
& dignam ab eis penam exig̾et:
usq dum om̃ib qui resisterẽ so¬
lebant ꝓflgatis. & in suam po¬
testatem redactis: decem milia
hominũ ex his qui utrasq ripa

Expanded text:
oties ita domiti et emolliti, ut etiam oties ita domiti et emolliti, ut etiam cultum daemonum dimittere et Christianae religioni se subdere velle promitterent. Sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius diei possint; quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat vel ab his quae agere coeperat defatigari. Nam numquam eos huiuscemodi aliquid perpetrantes inpune ferre passus est, quin aut ipse per se ducto aut per comites suos misso exercitu perfidiam ulcisceretur et dignam ab eis poenam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas
Abbreviated transcription (Latin):
monũ dediti. nr̃eq religioni con¬
trarii:neq: diuma neq humana
iura ił polluere itł trans gredi in¬
honestum arbitrabantur Suberas
& causȩ. que cotidie pacem contur¬
quib uł siluȩ maiores. uł mon¬
tum iuga interiecta utrorumq
agros certo limite distermin aN.
in quib cedes & rapinȩ & incen¬
dla uicissim fieri ñ cessabant.
Quib adeo franci sunt irrita¬
di: ut ñ iam uicissitudinẽ rede
s aꝑtum contra eos bellũ susu¬
pet᷑ dignũ iudicarent. Susceptũ
est igitur ad u̾sus eos bellum quod
inagna utrinq animositate. tam̃
maiore saxonum qͣm francorum
dampno. ꝑ continuos .xxx. tres
annos gerebatur. Poterat siquide
citius finiri.si saxonũ hoc ꝑfidia
pateretur. Dif̃ ficile dictu est qͦ¬
tieus suꝑ ati acꝑ. supplices regi se
dediderunt. unꝑata facturos pol¬
liciti sunt: obsides qui imꝑabant᷑
absq dilatione dederunt. legatos
qui inutebant᷑ susceperunt: aliqͦ¬

Expanded text:
monum dediti nostraeque religioni conmonum dediti nostraeque religioni contrarii neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae, quae cotidie pacem conturquibus vel silvae maiores vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae et incendia vicissim fieri non cessabant. Quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod magna utrimque animositate, tamen maiore Saxonum quam Francorum damno, per continuos triginta tres annos gerebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est, quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
inclinate uidebantur: ñ solut
regno s etiam italia extedereons
ipsimeret. totamq italiam suȩ
mom subingaret: subacteq filiũ
hiam intranti qͣm difficilis al¬
sum transitus fuerit. quantoq
pncorũ labore inuia montium
nca. & eminentes in celũ siopuli
i asꝑe cautes su ꝑatẽ sint hoc
uo describerem: nisi uite illius
nodu potius qͣm bellorũ que ges¬
it euentus memorie mandare
pienti oꝑe animo ẽet ꝓpositum
frus tamen huiꝰ belli fuit subac¬
n italia. & rex desiderius ꝑ petuo
gesio deportatus: & filius eius a¬
aalgisus italia pulsus. & res alan
gobardorũ regib adriano romane
icłie rectori restitute Nost cuiꝰ finẽ
laxonicũ bellũ quod quasi int̾mis¬
sum uidebatur reyecitum ẽ: qͦ nul¬
lum neq ꝓlixius neq atrocius
bancorũq: popło laboriosius sus¬
eytum ẽ.qui a saxones sicut om̃s
fere germaniã incolentes natio¬
nes &e natura feroces. & tultui de¬

Expanded text:
inclinate videbantur, non solum inclinate videbantur, non solum regno, sed etiam Italia excedere compprimeret totamque Italiam sue dicioni subiugaret subacteque filium Italiam intranti quam difficilis Alpium transitus fuerit, quantoque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in caelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum potius quam bellorum, quae gessit, eventus memoriae mandare praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen huius belli fuit subacta Italia et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus et filius eius Adalgisus Italia pulsus et res a Langobardorum regibus ereptae Hadriano Romanae ecclesiae rectori restitutae. 7. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est. Quo nullum neque prolixius neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est; quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces et cultui dae
Abbreviated transcription (Latin):
preerat eiꝰ potestati ꝑmisit Cor¬
positis in aquitania reb eoq be
finito. regni qͦ socio iam rebiss
manis exempto: rogatu & precs
adriani romane urbis ep̃i exad
bellum contra langobardos sus¬
pit. Quod pͥus qͥdem & apatre qis
Stepħo papa supplicante cũ mast
difficultate susceptum ẽ: quia
dam eprimorib francorũ cumq
consultare solebat. ad eo uolunta
eius renisi sunt:ut se regein dͥes¬
turos domũq redituros. liberas
uoce ꝓclamarent. Susceptũ ẽ.ta
men tunc contra haistulfũ regi
& celerrime complecũ. Ripinꝰqri¬
dem haistulfum regem paucorã
dierũ obsidione apud ticinũ con¬
pulit & obsides dare: & ereptans¬
manis oppida atq: castella resti¬
ere.atq ut reddita ñ repecerent
sacram̃to fidem facere. Raroluss
pꝰt inchoatum ase bellũ non p̃le
destitit: qͣm & desiderium regti
quẽ longa obsidione fatigauett
indeditione susciꝑ et. filiumq:
adalgisum in quẽ spes ominuli

Expanded text:
praeerat eius potestati permisit. Conpraeerat eius potestati permisit. Conpositis in Aquitania rebus eoque bello finito, regni quoque socio iam rebus humanis exempto, rogatu et precibus Hadriani Romanae urbis episcopi exoratus bellum contra Langobardos suscepit. Quod prius quidem et a patre eius, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est, quia quidam e primoribus Francorum, cum quibus consultare solebat, adeo voluntati eius renisi sunt, ut se regem deserturos domumque redituros libera voce proclamarent; susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime conpletum. dem Haistulfum regem paucorum dierum obsidione apud Ticenum conpulit et obsides dare et erepta Romanis oppida atque castella restituere atque, ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere; Karolus vero post inchoatum a se bellum non prius destitit, quam et Desiderium regem, quem longa obsidione fatigaverat, in dedicionem susciperet, filium eius Adalgisum, in quem spes omnium
Abbreviated transcription (Latin):
narrando. nichil dehis que cogni¬
ta uł digna uł necessaria sunt pre¬
termittam. Om̃ium bellorũ que
gessit pͥmo aquitanicũ a patre in¬
choatum s ñdum finitũ quia uto
ꝑagi posse udebatur. frẽ adhuc in¬
uo cciam & auxilium ferre rogato
suscepit. Et licet eum frat̃ ꝓmisso
frustrasset anxilio. suscepͣtam ex¬
peditionẽ strenuissime exerutus.
ñ pͥus incepto desistere. aut semel
suscepto labore cedere uoluit:qͣm
hoc quod efficere moliebatur ꝑse¬
uerantia quad̾a ac iugitate petfe¬
cto fine concluderet. Nam & hu¬
noldum qui post uuaifarii mor¬
tem aquitaniam occupare belliꝙ
iam pene ꝑactum reparare tẽg¬
uerat. aquitaniam relinquerrs
uuasconiam ꝓ etere coegit. Au
tam̃ ibi consistere ñ susfinens.g
misso amne garomna lupo ue¬
conum duci ꝑ legatos mandat
ꝑ fugam reddat. qͦuod ni festina
faciat: bello se eum expostulata¬
rum. Sed lupus samori consile¬
iisus. ñ solum hunoldum reda
s etiam seipsum cũ ꝓuintia tus

Expanded text:
narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam et Hunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna Lupo Wasconum duci per legatos mandat ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se eum expostulaturum. Sed Lupus saniori usus consilio non solum Hunoldum reddidit, sed etiam se ipsum cum provincia cui
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ñ cogeretur.¶ Rex uttilitate
gentis magis qͣm animi eiꝰ obsti¬
natione considerata. & oblatos si¬
bi obsides suscepit. eiq: ut ad cons¬
pectum uenire ñ cogeretur ꝓ mag¬
no munere concessit: unoq: ex fi¬
liis qui minor erat obsidatus gr̃a
recento. maiorẽ patri remisit. Le¬
gansq ob sacram̃ta fidelitatis a
beneuentanis exigenda atq sus¬
cipienda cum aragiso dimissis.
roma redit. Consumptisq ibi in
scõrum ueneratione locorũ aliqͦt
dieb. in galliam reu̾̃titur. Baioa¬
ricum deinde bellum & repente
ortum. & celeri fine completum ẽ:
quod suꝑbia simul ac socordia tas¬
silonis ducis exeitauit. Qui hor¬
tatu uxoris que filia desiderii re¬
gis erat. ac patris exilium ꝑ ma¬
to federe cum hunis qui baioa¬
riis sunt ab oriente contermim.

Expanded text:
venire cogeretur. Rex, utilitate venire cogeretur. Rex, utilitate gentis magis quam animi eius obstinatione considerata, et oblatos sibi obsides suscepit, eique, ut ad conspectum venire non cogeretur, pro magno munere concessit; unoque ex filiis, qui minor erat, obsidatus gratia retento, maiorem patri remisit, legastisque ob sacramenta fidelitatis a Beneventanis exigenda atque suscipienda cum Aragiso dimissis, Romam redit; consumptisque ibi in sanctorum veneratione locorum aliquot diebus, in Galliam revertitur. 11. Baioaricum deinde bellum et repente ortum et celeri fine completum est. Quod superbia simul ac socordia Tassilonis ducis excitavit; qui hortatu uxoris, quae filia Desiderii regis erat ac patris exilium per mato foedere cum Hunis, qui Baioariis sunt ab oriente contermi
Abbreviated transcription (Latin):
pares. In quo prelio eggiharauss
gie mensȩ ꝓrepositus. anselmꝰ e¬
mes palatii. & ruodiandus  nie
hmitis prȩfectus. cum aliis com¬
surrib interficiuntur. Neq hoc
aeum ad presens uindicari po¬
eras. quia hostis re ꝑpetrata ita
aisꝑsus ẽ: ut ne fama quidem
mnaneret. ubinam gentiũ queri
sotuissec. Domuit & britones qͥ
ad occidentem in extrema quad̾a
parte gallie suꝑ lntus oceani resi¬
dentes edicto obaudientes ñ erant:
missa in eos expeditione. qua &
obsides dare: & que imꝑarentur
le facturos polliceri coacti sunt.
Ipse postea cum exertitu italiam
igressus. ac ꝑ rom̃a iteragens ca¬
piiam campanie urbem accessit:
am: ibi positis castris. bellũ bene¬
uentanis nidederentur cominatꝰ
est. Preuenit hoc dux gentis aragi¬
sus filios suos rumoldum & grimol¬
dum cũ magna pecunia obuiam
regi mittens. rogat ut filios obsi¬
aes accipiat. seq cum gente impe¬
rata facturum pollicetur: prȩter
hoc solum si ipse ad conspectum

Expanded text:
pares. In quo proelio Eggihardus regiae mensae praepositus, Anselmus comes palatii, et Hruodlandus Brittannici limitis praefectus, cum aliis compluribus interficiuntur. Neque hoc factum ad praesens vindicari poterat, quia hostis re perpetrata ita dispersus est, ut ne fama quidem remaneret, ubinam gentium quaeri potuisset. 10. Domuit et Brittones qui ad occidentem in extrema quadam parte Galliae super litus occeani residentes, dicto audientes non erant, missa in eos expeditione, qua et obsides dare, et quae imperarentur se facturos polliceri, coacti sunt. Ipse postea cum exercitu Italiam ingressus ac per Romam iter agens, Capuam, Campaniae urbem, accessit, atque ibi positis castris, bellum Beneventanis, ni dederentur, comminatus est. Praevenit hoc dux gentis Aragisus, filios suos, Rumoldum et Grimoldum, cum magna pecunia obviam regi mittens, rogat, ut obsides filios suscipiat, seque cum gente imperata facturum pollicetur, praeter hoc solum, si ipse ad conspectum
Abbreviated transcription (Latin):
t: pestis ipsa quieuit.
ex uͦ cunib̾tus dum post hec
cum stratore suo qui lingua
propria marphalis dictur consi¬
lum iniret inciuitate ticinensi
quomͦ aldonem & grausonẽ uita
priuare deberet: reꝑente in fenes¬
tra iuxta quã consistebant. una
de maiusculis musca consedit
Quã cunib̾tus cultello itt excr

Expanded text:
t, pestis ipsa quievit. 6. Rex vero Cunincpert dum post haec cum stratore suo, qui lingua propria 'marpahis' dicitur, consilium iniret in civitate Ticinensi, quomodo Aldonem et Grausonem vita privare deberet: repente in fenestra, iuxta quam consistebant, una de maiusculis musca consedit; quam Cunincpert cultello ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
dicte triumphos.
Uirtutũ cumulos ordiar unde tuos:
EUge beate pater merttũ qui nõie ꝓdis:
Puigida lux seculi cuge beate pateͣr.¬
Nursia plaude satis tanto sullimis alimo.
Astra ferens mundo pursia plaude satis
Opuerile decus transcendens morib annoᷤ:

Expanded text:
dicte, triumphos, dicte, triumphos, Virtutum cumulos ordiar unde tuos? Euge, beate pater, meritum qui nomine prodis, Fulgida lux secli, euge, beate pater!Nursia, plaude satis tanto sublimis alumno; Astra ferens mundo, Nursia, plaude satis! O puerile decus, transcendens moribus anno
Abbreviated transcription (Latin):
potentissime reserauit᷑. hic pͥmitus
consul. deinde salua. ad postremĩt
uͦ monachus extitit./ hoc etiam tẽꝑe
dionisius abba in urbe roma con¬
stitutus. paschalem calculum mi¬
randa argum̃tatione composuit.
Cunc qͦ apud constantinopolim
prisuanꝰ cesariensis gr̃amatice artͦ
ut ita dixerim ꝓfunda rimatus ẽ.
Tunc nicħominus arator Romane
eccłiȩ subdiaconus poeta mirabilis.
apłorum actus uersib exametris
exarauit.
is quoq dieb beatissimꝰ bene¬
dictus pater. & prius in loco qui sub¬
lacus dicitur. qui ab urbe roma .xl.
milib abest. & postea in castro cas¬
sino qui harum appellatur. & ma¬
gnę uite meritis: & apłicis uirtuti¬
b effulsit. Cuiꝰ uitam ut notum ẽ.
beatus papa gregoriꝰ in sus dialogi
suam sermone composuit. Ego qͣ
ꝓ paruitate ingenii mei adhonorẽ
tanti patris: singula eiꝰ miracula
ꝑ singula distica elegiacometro hoc
modo contexiii.
Rdiar unde tuos sacer o bene¬

Expanded text:
potentissime reseravit. Hic primitus potentissime reseravit. Hic primitus consul, deinde senator, ad postremum vero monachus extitit. Hoc etiam tempore Dionisius abba in urbe Roma constitutus pascale calculum miranda argumentatione conposuit. Tunc quoque aput Constantinopolim Priscianus Caesariensis grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda rimatus est. Tuncque nihilominus Arator, Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, Apostolorum actus versibus exametris exaravit. 26. His quoque diebus beatissimus Benedictus pater et prius in loco qui Sublacus dicitur, qui ab urbe Roma quadraginta milibus abest, et postea in castro Cassini, quod Arx appellatur, et magnae vitae meritis et apostolicis virtutibus effulsit. Cuius vitam, sicut notum est, beatus papa Gregorius in suis dialogis suavi sermone composuit. Ego quoque pro parvitate ingenii mei ad honorem tanti patris singula eius miracula per singula distica elegiaco metro hoc modo contexui: Ordiar unde tuos, sacer o Bene