comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuit: qui quadra gesimo ę̧tatis suȩ anno ꝓpria
manu se int̾emit. De quo girgiliꝰ in bucolicis
meminit. Quo tẽpore censu romȩ agitato:
inuenta sunt crnũ romanoꝵ quadraginta
milia centena. & seaaginta tria milia. Marcꝰ
enĩ terrentiꝰ uarro philosophus: prope nonage¬
nariꝰ morit᷑. Tunc ncopoł iuaxta acciũ c̃dita :¬
& agon acciꝰ constitutꝰ ẽ. Arctoriꝰ medicꝰ au¬
gusti: post acciacã ictoriã naufragio ꝑiit.
Is nãq octarnanũ monuit : ut e castris in cam¬
pũ quãius eger c̃tra atomanos milites ꝓperaret.
Hoc ei ꝓfuturũ fore in somnis didicisse diait
Quod ut augustꝰ fecit: discrimen mortis euasit.
Confestim quippe eiꝰ castra ab antoninis capta
sunt. Larisseus enĩ magꝰ & pitagoricꝰ ab augu¬
sto eurbe & italia depulsus ẽ. Augustꝰ enim
gallos &e calabriã uectigales fecit. Marcꝰ enĩ¬
gnaciꝰ plauciꝰ ciceronis discipłs orator habet᷑ in¬
signis: qui cũ gallã comatã gereret: higdu¬

Expanded text:
nuit; qui quadragesimo tertio aetatis suae anno propria manu se interemit, de quo Virgilius in Bucolicis meminit. Quo tempore, censu Romae agitato, inventa sunt civium Romanorum quadraginta millia centena, et quadraginta tria millia. Marcus enim Terentius Varro philosophus, prope nonagenarius moritur. Tunc Nicopolis juxta Actium condita, et Agonactus constitutus est, Arctoricus medicus Augusti, post Actiacam victoriam naufragio periit. Is namque Octavianum monuit ut e castris in campum, quamvis aeger, contra Antonianos milites properaret, hoc ei profuturum fore in somnis didicisse dixit. Quod ut Augustus fecit, discrimen mortis evasit. Confestim quippe ejus castra ab Antonianis capta sunt. Larissaeus enim magus et Pythagoricus ab Augusto urbe et Italia depulsus est. Augustus etiam Gallos et Calabriam vectigales fecit. M. Gnatius Plautius Ciceronis discipulus, orator habetur insignis. Qui cum Galliam Comatam regeret, Lugdu
Abbreviated transcription (Latin):
iam ꝓpt̾ nimiũ estũ ferre tantã sit
nequiuissent: qm̃ nullatenꝰ ibi fons ad illos
reficiendos inueiuri poterat: uoluert̾ ad

Expanded text:
am propter nimium aestum ferre tantam sitim nequivissent, quia nullus ibi fons ad illos reficiendos inveniri poterat, voluerunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut equalitatẽ &e illisireferebant q:¬
om̃ias que uidebant foris facta
silintꝰ. Postquã uͦ t᷑ci fuert̃ edocti
de nr̃a noticia satq facto ceꝑunt
paulatĩ exctra ciuitatẽ eacire nr̃os¬
q ꝑegrinos undiq coangustari.
ñ solũ ex una parte s undiq erant
latentes obuiã nob̾ ad mare ⁊ ad
llicꝰ c̃gregati erant multi for̾tissi¬
t̃ c̃turbabant nr̃os homines. Re¬
ꝑto it᷑aq loco ubi illi latebant.
nr̃i milites qui fubtilit querebant
paulatĩ redeuntibꝰ rero udisciebant
boamundũ reconditũ cũ suo exer

Expanded text:
t qualitatem, et illis referebant omnia quae videbant foris facta, s. Postquam vero Turci fuerunt edocti de nostra notitia atque facto, coeperunt paulatim extra civitatem exire, nostrosque peregrinos undique coangustare, non solum ex una parte, sed undique erant latentes obviam nobis ad mare et ad ubi congregati erant multi fortissiter conturbabant <nostros> homines. perto itaque loco ubi illi latebant, nostri milites qui subtiliter quaerebant paulatim redeuntibus retro, ubi sciebant Boamundum reconditum cum suo exer
Abbreviated transcription (Latin):
innotiit: iamiam marito molesta eristere.
cotidieq despectum sui improperari cepit.
Ille quoq quam plurimis uerbisse se excusa¬
re gestiens. post quam aduertit femineam
leintatem sedare non uerbotenꝰ posse: que¬
rimonas eiꝰ statint furda aure post ponere.
Paucis certe hinc euolutis dieb: dum illa
ꝑ eamꝑ estria thalomonensis terre iter fa¬
ceret: offendit eam quam uirum suum cre¬
debat stuprasse. Irruensergo toto impetu
in eam. de equo quam turpit̾ p̃cipitat: ac
multiplicib contumeliis affectam. comitan¬
tes se quatinus libidinose noc te que immi¬
nebat tota ea abuterent᷑ concitat. Quod
mane facto pedes illam effugant. His ita

Expanded text:
innotuit, jamjam marito molesta existere, quotidieque despectum sui improperare coepit. Ille quoque quamplurimis verbis sese excusare gestiens, postquam advertit feminam levitatem sedare non verbo tenus posse, querimonias ejus statuit surda aure postponere. Paucis vero hinc evolutis diebus, dum illa per campestria Thalamonensis terraceret, offendit eam, quam virum suum credebat stuprasse. Irruens ergo toto impetu in eam, de equo quam turpiter praecipitat, ac multiplicibus contumeliis affectam, comitantes se quatenus libidinose nocte quae imminebat, tota ea abuterentur, concitat. Quod mane facto pedibus illam effugant. Iis ita
Abbreviated transcription (Latin):
tuis contigisse. quin potius ꝑ hec comector
te ad maiora quedam añm ꝓuocare. At ille.
fateor inquid hec mei est cogitatio: uerũ
.quo nam modo id exequi debeat mente ad¬
huc ꝑtracto. Tuaut̃ siquid suꝑ his habes
dacito: quo utrũ conueniat rei cõmuni de¬
liberetur consulto. Restauret᷑ intulit illa
ad dĩ si placet famulatũ locus: dic tenturq
expense quib satis sit edificatorib. Et
quia cõmuniis regni utilitas ⁊ bellicus
labor tui eget: meũ si iubes erit operi in cũ¬
bere. tuum quoq necessitatib mortalium

Expanded text:
tuis contigisse, quin potius per haec conjecto tuis contigisse, quin potius per haec conjecto te ad majora quaedam Dominum provocare. At ille: Fateor, inquit, haec mea est cogitatio. Verum quonam modo id exsequi debeat, mente adhuc pertracto. Tu autem si quid super his habes, dicito quo utrum conveniat rei communi deliberetur, consulto. Restauretur, intulit illa, ad Domini, si placet, famulatum locus, dictenturque expensae quibus satis sit aedificatoribus. Et quia communis regni utilitas, et bellicus labor tui eget, meum, si jubes, erit operi incumbere; tum quoque necessitatibus mortalium
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ femine prudentis candelas eger faciens.
ad locum quo illa ut credebat infortuma
sibi acciderant sociorũ manib defertur.
eoq tandui luminarib accensis excubando
perstitit. donec difficultate somnii oppressꝰ
licet nolens quieti daret defessos artus.
Tandem tenebris exuacitate crepusculi de¬
pulsis: custos isrt dormire nescius clemen¬
tiam ȩgro impendit suȩ pietatis. Iam uero
titan aduentu ortus sii orbem letificare
ceperat: cum is unde agimus baiulorũ uo¬
ce excitus. ⁊ amissum lumen& om̃ino ualitu¬
dinem sese recepisse benedicens din cunctis
ꝓpalat. Quȩ ubi comitisse indicata sunt:
quid suꝑ his tractauerit sequentia dõ ꝓpicio
ꝑdocebunt. Princeps interea coniugem
adit: ordinem rei ab ea accipit. Et pͥmũ
dux quidem his attonitus : deinde uocem
exaltat map̃i laudib. Mulier uero quodã¬
modo presagans mariti ammos a dõ inspira¬
tos: non abre ait.mi dñe opinor talia dieb

Expanded text:
onem feminae prudentis candelas aeger faciens, onem feminae prudentis candelas aeger faciens, ad illum quo illa, ut credebat, infortunia sibi acciderant, sociorum manibus defertur; eoque tandiu luminaribus accensis excubando perstitit, donec difficultate somni oppressus, licet nollens, quieti daret defessos artus. Tandem tenebris vivacitate crepusculi depulsis, custos interea dormire nescius, clementiam aegro impendit suae pietatis. Jam vero Titan adventu ortus sui orbem laetificare coeperat, cum is, unde agimus, bajulorum voce excitus, et amissum lumen, et omnino valetudinem sese recepisse benedicens Dominum cunctis propalat. Quae ubi comitissae indicata sunt, quid super iis tractaverit, sequentia, Deo propitio, perdocebunt. Princeps interea conjugem adiit, ordinem rei ab ea accepit. Et primum quidem dux his attonitus, deinde vocem exaltat in Christi laudibus. Mulier vero quodammodo praesagans mariti animos a Domino inspiratos: Non abs re, ait, domine mi, opinor, talia diebus
Abbreviated transcription (Latin):
lumen amisit: atq om̃i pene corpore obri¬
guit. Proposse tam̃ sociis quorum clamor
circum cirea cuncta implebat asscitis.
certissime inquit funeste morti sum desti¬
natus: qm̃ in specie animalis istius. hostis la¬
tet antiquus. cuiꝰ uisione quib cernere faci¬
le est opprimor dolorib. Cernentes equidẽ
socii qui aduenerant nouitatem rei. ⁊ qͥd
facto opuseẽt inscii: in manib tollentes
corpus egroti. defert̃ comitisse uultu ualde
lugubri. Sapientissima uero mulier euen¬
tu rei accepto. quam celerrime locũ adiit:
atq tam ex aceruis altariorũ : quã etiam
ex parietib criptarũ quondã extitisse eccłam¬
colligens. ad egrum rediit: utq binas face¬
ret candelas. quarũ longitudo ⁊ altitu¬
dinem corporis. ⁊ complerionẽ ꝓprii
retineret capitis ammonuit: ipsas aut̃
in loco illo ardendas. ut ꝑingil serua¬
ret edocint. Quod is ubi egit: tacendũ
ñ est quid sibi euenerit. Nam ad suggesti¬

Expanded text:
lumen amisit, atque omni pene corpore obrilumen amisit, atque omni pene corpore obriguit. Pro posse tamen sociis, quorum clamor circumcirca cuncta implebat, ascitis: Certissime, inquit, funestae morti sum destinatus, quoniam in specie animalis istius hostis latet antiquus, cujus visione, quibus cernere facile est, opprimor doloribus. Cernentes equidem socii, qui advenerant, novitatem rei, et quid facto opus esset inscii, in manibus tollentes corpus aegroti, deferunt comitissae vultu valde lugubri. Sapientissima vero mulier, eventu rei accepto, quam celerrime locum adiit, atque tam ex acervis altariorum quam etiam ex parietibus cryptarum quondam exstitisse ecccolligens, ad aegrum rediit; utque binas faceret candelas, quarum longitudo et altitudinem corporis, et complexionem proprii retineret capitis admonuit. Ipsas autem in loco illo ardendas, ut pervigil servaret, edocuit. Quod is ubi egit, tacendum non est quid sibi evenerit. Nam ad suggesti
Abbreviated transcription (Latin):
simo om̃s pͣueniens: int̾ densissima inburna
dep̃hendit quo sese aper substraxerat. Ue¬
rum qr multiplicitas spinarum callem con¬
cluserat: euaginato gladio queq nociua
uaccina extirpat. sicq ad bestiam ferox ap¬
ꝓpiat. Is aut̃ erat locis: quo est monaste¬
rium qđ dicit᷑ uetus. Illic ⁊ eñi sicuti anti¬
quissima ñ multo post docuert̃ fundami¬
na: antiquit fuit ȩccła. cinꝰ euersionis
a nob̃ ignorat᷑ causa. Remanserant enim
tunc ip̃sa t̾na quȩ in criptis habent᷑ altaria.
licet fuissent tam imbre quam pruina ual¬
de deruta: int̾ que illa de qua agimꝰ iace¬
bat bestiola. Quam ut sepe fatus gautcelmꝰ
cernere ualuit. erat enĩ mire magnitudinᷤᷤ
ne sese inuaderet timinit: ⁊ casu ut pote
treme factus sacrum titulum illa de ara que
nunc uenerationẽ beati continet Petri ad
eam aggrediendam comp̃hendit. Sed pꝰquã
illud attigit: mirũ dictu. occuloꝵ mox

Expanded text:
simo omnes praeveniens, inter densissima viburna simo omnes praeveniens, inter densissima viburna deprehendit quo sese aper substraxerat. Verum quia multiplicitas spinarum callem concluserat, evaginato gladio, quaeque nociva vicina exstirpat, sicque ad bestiam ferox appropiat. Is autem erat locus quo est monasterium quod dicitur Vetus. Illic etenim, sicut antiquissima post docuerunt fundamina, antiquitus fuit ecclesia, cujus eversionis a nobis ignoratur causa. Remanserant enim tunc ipsa terna quae in cryptis habentur altaria, licet fuissent tam imbre quam pruina valde detrita, inter quae illa, de qua agimus, jacebat bestia. Quam ut saepe fatus Gautcelinus cernere valuit, erat enim mirae magnitudinis, ne sese invaderet, timuit, et casu, utpote tremefactus, sacrum titulum illa de ara, quae nunc venerationem beati continet Petri, ad eam aggrediendam comprehendit; sed postquam illud attigit mirum dictu! oculorum mox
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis erigi oppidũ. uallis. machinis. ꝓ¬
pugnaculisq decentissime decoratum.
Interea dum inbi aliquantisꝑ moraret᷑. quo
resceleriꝰ ad effectũ ꝑduceret᷑: autim pͣfo¬
rib aule de qua suꝑius dicebamꝰ. mire mag¬
nn tudinis aduentabat siluestris porcus. morq
excitatiseanb ⁊ hominib. ac si delusor qͥdã
ad cauernȩ repedabat tutelam toto impe¬
tu: qua ꝑ noctare erat solitus.
IE ITA QUE quadã dum huiꝰ bestiȩ ere ii¬
berrimã inpune ꝓuocationẽ uiri
uenandi gnari in obpbrium sui conqueren¬
do aserberent : ad est sus. iterat quȩ diriꝰ
Uerum cum duce ea tempestate morabat᷑
quidam miles. nomine Gaut celmꝰ ⁊ genere
⁊ corporis robore clarus: qui aliorũ ad
feram insequendĩ instigatꝰ clamoribus¬
accinctus gladio iam fuga lapsam ante reli-¬
quos ꝑsequit᷑ totis nisib. Tandem ipsa multo
cursu fessa: stratum repetit leta. quo cubitũ
ire consueuerat. At Gautcelmꝰ cursu rapidis¬

Expanded text:
tudinis erigi oppidum vallis, machinis propugnaculisque decentissime decoratum. Interea dum inibi aliquantisper moraretur, quo res celerius ad effectum perduceretur, diatim pro foribus aulae, de qua superius dicebamus, mirae magnitudinis adventabat silvestris porcus, moxque excitatis canibus et hominibus, ac si delusor quidam ad cavernae repedabat tutelam toto impetu qua pernoctare solitus erat. Die itaque quadam, dum hujus bestiae creberrimam impune provocationem viri venandi gnari in opprobrium sui conquerendo ascriberent, adest sus, iterat quae diximus. Verum cum duce ea tempestate morabatur quidam miles, nomine Gautcelinus, et genere et corporis robore clarus, qui aliorum ad feram insequendam instigatus clamoribusaccinctus gladio, jam fuga lapsam ante reliquos persequitur totis nisibus. Tandem ipsa multo cursu fessa, stratum repetit laeta, quo cubitum ire consueverat. At Gautcelinus, cursu rapidis
Abbreviated transcription (Latin):
sese hinc subtrahentes metu correpti.
conclam abant priori debere restitui loco
sca pignera. alioqum nequaquam eua¬
suros huiꝰcemodi discrimina. Que ideireo
ut credimꝰ diuina egit potentia: quitinꝰ is
qui transferri conabat᷑ solidiori uenera¬
retur ⁊ coleret᷑ diligentia. E nimuero
paulo post reddito sereno. uolente. rp̃o
congrue om̃ib que res flagitabat dispo¬
sitis. uiri eccłam egrediuntur.: arreptoq
itinere eadem die ad usq andegauense op¬
pidum mira celeritate ꝓficiscunt᷑. Et qm̃
ipsa eadem die anniuersarie solempnita¬
tis beati albim ep̃i urbis andegaue plebs

Expanded text:
sese hinc subtrahentes, metu correpti, sese hinc subtrahentes, metu correpti, conclamabant priori debere restitui loco sancta pignera, alioquin nequaquam evasuros hujusmodi discrimina. Quae idcirco, ut credimus, divina egit potentia, quatenus is qui transferri conabatur, solidiori veneraretur et coleretur diligentia. Enimvero paulo post reddito sereno, volente Christo, congrue omnibus quae res flagitabat dispositis, viri ecclesiam egrediuntur acceptoque itinere eadem die ad usque Andegavense oppidum mira celeritate proficiscuntur. Et, quoniam ipsa eadem die anniversariae solemnitatis beati Albini episcopi urbis Andegavae plebs
Abbreviated transcription (Latin):
officialib sub eiꝰdem noctis articulo impe¬
ritat. E inito autem die dum om̃s sui moni¬
tis eiꝰ parando oportuna ꝑstreperent. urbs
uero om̃is peregrinari eũ uelle opinaret᷑.
rem nimirum subsequuturam nec ullus
quidem leuissime saltim suspicaret᷑: clam
idem comes accersito scđ̾m significatum
fedus fratre de qud superiꝰ dicebamꝰ. una
cum eo eccłam Rigomeri głosi penitrat.
custodes quatinꝰ rem occulant iure iuran¬
do obligat. deinde supplicit᷑ p̾misso ora¬
tu. ad glebam quȩ sc̃issimũ prelibati pa¬
tris retinebat corpus appropiat: postre¬
mo pate factis eiꝰdem glebe hostus. sacro¬
scõs artus inde cum indicibili abstrahens
reuerentia: in scrinis ad hoc oportune¬
preparatis transfert. om̃iq diligentia
signat. Cumq hec agerentur: subito in¬
opina concrepant thonitrua. densissimaq
choruscant fulgura. licet paulo ante
temperies ad eet quam serena: max quoq
rei ꝓcuratores preter comitẽ ac monachũ

Expanded text:
officialibus sub ejusdem noctis articulo imperitat. Finito autem die, cum omnes sui monitis ejus parando opportuna perstreperent, urbs vero omnis peregrinari eum velle opinaretur, rem nimirum subsecuturam nec ullus quidem levissime saltem suspicaretur, clam idem comes accersito secundum significatum foedus fratre de quo superius dicebamus, una cum eo ecclesiam Rigomeri gloriosi penetrat, custodes quatenus rem occulant, jurejurando obligat; deinde, suppliciter praemisso oratu, ad glebam quae sanctissimum praelibati Patris retinebat corpus appropiat; postremo, patefactis ejusdem glebae ostiis, sacrosanctos artus inde cum indicibili abstrahens reverentia in scriniis ad hoc opportune paratis transfert, omnique diligentia signat. Cumque haec agerentur, subito inopina concrepant tonitrua, densissimaque coruscant fulgura, licet paulo ante temperies adesset quam serena. Mox quoque rei procuratores, praeter comitem ac monachum,
Abbreviated transcription (Latin):
propbam constituisset: stans in mecdia molt¬
titudine suidebat ei simul & regi ut iuisti¬
facerent: & qui magna supplicia susciꝑent: si
nollent dei pͣceptis obedire. Qui tam̃ cũ mo¬
reret᷑ suarũ passionũ testẽ dm̃ & iudicẽ pro¬
clamauit. qr ꝓ bono consilio ⁊ ꝓ his que pater
eiꝰ p̃stiterat regi ioas: ille amare & uiolenter
occumberet. Heliseus propha morit᷑ etiã eo
tempore. Cartaginẽ quidẽ hoc tẽpore condi¬
tã fuisse dicunt. Siluiꝰ aremulꝰ siue remulꝰ

Expanded text:
prophetam constituisset, stans in media mulprophetam constituisset, stans in media multitudine, suadebat ei simul et regi ut justifacerent, et quia magna supplicia susciperent, si nollent Dei praeceptionibus obedire. Qui tamen cum moreretur, suarum passionum testem Deum proclamavit, quia pro bono consilio et pro his quae pater ejus praestiterat regi Joas ille amare et violenter occumberet. Helisaeus propheta etiam eo tempore moritur; Carthaginem quidam hoc tempore conditam fuisse dicunt. Sylvi
Abbreviated transcription (Latin):
duob̾ A tẽpli autẽ constructione: annꝰ cente¬
simꝰ quadragesimꝰ quartꝰ erat. Ioas parti iude
regnabat qui successorẽ habͣeͣns amasiã. Isrłi uͦ
post mortẽ iheu: ioacab & ioas unꝰ post alium
regnant. Atheniensiũ rex diognetꝰ. Chorinti¬
oꝵ eudemꝰ. Latinoꝵ: aremulꝰ siluiꝰ. His existen
inter templũ & altare interficit᷑. Qm̃ mortuo
ioiada sacerdote qui de morte ioas lib̃auerat
& eundẽ in tẽplo nutrierat: atq regẽ fecerat.
dẽ rex curã ꝑdidit diunȩ religionis: cum qͦ
etiã primatꝰ pleb̾ parit̃ uiciati sunt : circa le¬
gitima iura legis. Unde & dñs misit ad eos
ꝓpł̃as: qui contestarent᷑ ut ab huiꝰmodi gestoꝵ
malignitate reced̾ent. Ille uͦ ñ solũ ut peni¬
tentiã ageret. & conuerteret᷑ ab iniquitate
sua: uerũ etiã zachariã filiũ pontificis ioiae¬
de lapidib in tẽplo rex iussit occidi bene¬
ficioꝵ patris ei oblitꝰ. Quẽ zachariã cũ d̃s

Expanded text:
 a templi autem constructione centesimus sexagesimus quartus annus erat. Joas parti Judaeae regnabat, qui successorem habuit Amasiam. Israeli vero post mortem Jeu, Joachab et Joas unus post alium regnabant. Atheniensium rex Diognetus, Corinthiorum Eudaemus, Latinorum Aremulus Sylvius. His existentinter templum et altare interficitur, qui, mortuo Joiada sacerdote, Joas de morte liberaverat, et eum clam in templo nutrierat, atque regem fecerat. Idem rex curam perdidit divinae religionis cum quo etiam primatus plebis pariter vitiati sunt circa legitima jura legis. Unde et Dominus misit ad eos prophetas, qui contestarentur ut ab hujusmodi gestorum malignitate recederent. Ille vero non solum ut poenitentiam ageret et c verum etiam Zachariam filium pontificis Joiadae lapidibus in templo rex jussit occidi, beneficiorum patris ejus oblitus. Quem Zachariam cum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
iectis: te abbas etiam inquit fili. horum fu¬
ga ⁊ suã inidiam : & tuam quoq innocen¬
tiam aꝑte deterit. Hec quoq dicens surre¬
xit: priorq satis faciens ueniam suppler er
postulauit. Quod theodelinꝰ cernens:
humo & ipse acclinis noram patri benigne
remisit. Peracta itaq reconeiliatione. ut ili¬
tatib quas in cõmisso sibi officio theodelinꝰ
fecerat abbas delectatus. ⁊ ut quotidie in
meliꝰ ꝓficeret neq adulantium linguas
ampliꝰ metueret. paterne ẽ. exortatus.
Ad monasteriũ igitur post tridie sepedictꝰ
abba reuertit᷑. t heodelino fr̃i multo plura

Expanded text:
jectis: « Te, abbas etiam inquit, fili, horum fujectis: « Te, abbas etiam inquit, fili, horum fuga et suam invidiam et tuam quoque innocentiam aperte detexit. » Haec quoque dicens surrexit, priorque satisfaciens veniam supplex ei postulavit. Quod Theodelinus cernens humo et ipse acclinis noxam Patri benigne remisit. Peracta itaque reconciliatione, utilitatibus quas in commisso sibi officio Theodelinus fecerat abbas delectatus, et ut quotidie in melius proficeret, neque adulantium linguas amplius metueret paterne est exhortatus. Ad monasterium igitur post triduum saepedictus abbas revertitur: Theodelino fratri multo plura
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdem patris ualde sapient̾ declinans.
parcitate cibi potusq etiam immicos ad
miscđiam ꝓtrarit. Delatores fane iniurias
eum sat modeste ꝑferre. itemq rei diseus¬
sionẽ om̃i auiditate pͣstolari cernentes.
simulq pudore cõm̃tate a se falsitatis me¬
tuentes. noc tu effugiunt: sanũ uero sapi
relinqunt. Porro subsequenti die ad negoti¬
um dirimendum locus expetit᷑. accusatores
una cum diffamato citantur.: isalacer ut¬
pote nitida conscientia fisus ad est. nugaces
abeẽ. renunciant᷑. Quo abbas accepto. dũ
p̃ confusione aperire sibi os non eẽt. qmqui¬
dem nichil iuste quȩrimoniȩ erga maletrac¬
tatum frẽm reuera inueniret: priꝰ quidẽ le¬
uitatem animi in credendo falsa apud se repͣ¬
hendens. postea uero queq a ꝑsonis talib au¬
dierat uerecunde tam̃ his qui se circũ stabant
referenscur indignatus sit exponit. Cumq
pͣfatus fr̃ rationem redderet. honeste de ob¬

Expanded text:
ejusdem Patris valde sapienter declinans, ejusdem Patris valde sapienter declinans, parvitate cibi potusque etiam inimicos ad misericordiam protraxit. Delatores sane injurias eum sat modeste perferre, itemque rei discussionem omni aviditate praestolari cernentes, simulque pudore commentatae a se falsitatis metuentes noctu effugiunt; sacrum vero hoc  relinquunt. Porro subsequenti die ad negotium dirimendum locus expetitur, accusatores una cum diffamato citaverunt. Is alacer corpore nitida conscientia fisus adest, nugaces abesse renuntiantur. Quo abbas accepto, dum prae confusione aperire sibi os non esset, quoniam quidem nihil justae querimoniae erga male tractatum fratrem revera inveniret, prius quidem levitatem animi in credendo falsa apud se reprehendens, postea vero quaeque a personis talibus audierat, verecunde tamen, his qui se circumstabant referens, cur indignatus sit exponit. Cumque praefatus frater rationem redderet honeste de ob
Abbreviated transcription (Latin):
a cunabulis si dici fas sit concreta. uictori¬
am adipiscar facilius. Nam nisi hinc me
assurgere nisseris: definitum in xp̃o op¬
perior. qđ hic me inuemat finis. Interea
abbas talia ñ curans longniscule a loco
secesserat: cũ ab audientib accipit quȩ
humilit̾ ꝓstratus uir iam dictꝰ edixerat.
Uerum hi qui secũ aderant fr̃s ualde misera¬
ti hominem. ante rei examinationẽ pre¬
sertim publice id abbatẽ facere ñ debuis¬
se lacrimabilit̾ allegant: atq huiꝰ modi
factum monachis quidem mauditum.
scłarib uero detestandũ enũciant. Quoꝵ
suggestionib paululum abbas melinatꝰ.
retrogradum ait iter unus ur̃m arripi-¬
ens uirũ conueniat. eumq surgere mei
uice cogat : ⁊ nos subsequi ammoneat.
ut si obȩdierit quia uere humilis sit cunc¬
tis clarescat. Ubi autem ad irum dĩ abba.¬
tis delata sunt edicta. ac si cȩlitus ammo¬
neret᷑ surrexit: totaq die illa aspectus

Expanded text:
a cunabulis, si dici fas sit, concreta victoria cunabulis, si dici fas sit, concreta victoriam adipiscar facilius. Nam, nisi hinc me assurgere jusseris, definitum in Christo opperior quod hic me inveniat finis. Interea abbas talia non curans longiuscule a loco secesserat, cum ab audientibus accipit quae humiliter prostratus vir jam dictus ei dixerat. Verum hi qui secum aderant fratres, valde miserati hominem, ante rei exanimationem, praesertim publice, id abbatem facere non debuisse lacrymabiliter allegant; atque hujusmodi factum monachis quidem inauditum, saecularibus vero detestandum enuntiant. Quorum suggestionibus paululum abbas inclinatus: « Retrogradum, inquit, iter unus vestrum arripiens virum conveniat, eumque surgere mei vice cogat, et nos subsequi admoneat, ut, si obedierit, quia vere humilis sit cunctis clarescat. » Ubi autem ad virum Dei abbatis delata sunt edicta, ac si coelitus admoneretur, surrexit, totaque illa die aspectus
Abbreviated transcription (Latin):
mirum die in quadam burguliensisceno¬
bii cella diuertens. que malliacensis eccłȩ
habet᷑ affinis: industria quorũdam se
amantium. noc te eadem uiro dĩ theode¬
lino patefuint minȩ ⁊ odia proprii ab¬
batis. Mane itaq facto. fortissimo rerũ
dño inuocato. simulq puritate conseientie
confisus. apparatum uenturi patris neces¬
sarium famulis commisso: conscenso equo
obinare ei studuit corde constantissimo.
Cumq ñ longe ꝓcessisset a monasterio. pa¬
tre obino equo cin insederat neglecto
toto corpore in palude quȩ magna eo ad
erat prostrato: benedictionẽ ab eodem
more implorat solito. Is autem in eo neq
insum deflectens: neq uerbum aliquod
ꝓferens. citato gressu ꝑtransiit: eum ue
ceu hostem obduratis inscerib sprȩuit.
Tum mirabilis theodelinꝰ: ꝓuerbium me¬
moratu dignissimum: uoce est libera ꝓse¬
quutus. Certe inquit re ipsa ꝓbabit᷑ : utrũ
tu duricia inꝓisa. anego p̾atientia mecũ

Expanded text:
mirum die in quadam Burguliensis coenomirum die in quadam Burguliensis coenobii cella divertens, quae Malliacensis ecclesiae habetur affinis, industria quorumdam se amantium nocte eadem viro Dei Theodelino patefiunt minae et odia proprii abbatis. Mane itaque facto, fortissimo rerum Domino invocato, simulque puritate conscientiae confisus, apparatu venturi Patris necessario famulis commisso, conscenso equo obviare ei studuit corde constantissimo. Cumque non longe processisset a monasterio Patre obvio, equo cui insederat, neglecto, toto corpore in palude, quae magna eo loco erat, prostrate, benedictionem ab eodem more implorat solito. Is autem in eo neque visum deflectens, neque verbum aliquod proferens citato gressu pertransiit, eumve, ceu hostem, obduratis visceribus sprevit. Tum mirabilis Theodelinus proverbium memoratu dignissimum, voce est libera prosecutus. « Certe, inquit, reipsa probabitur utrum tu duritia improvisa, an ego patientia mecum
Abbreviated transcription (Latin):
atq hylarem ostentabat: ut singulus eoꝵ
amplius ceteris ab eo se dili corde crederet.
Cumq his ⁊ huiꝰ modi domi forisq flore¬
ret. famaq probitatis eiꝰ longe lateq ꝑcur¬
rens nec ipsum t̾re ducẽ lateret. sed etiam
alloquiis eiꝰ sepissime priuatim ⁊ publice
uteret᷑: post aliquantũ temporis apd̃ ab¬
batem suum inindia delatorum ac siti-¬
rannus accusatur. liberalitasq eiꝰ manibi¬
tionis partem ascribit᷑: quodq eam ñ cau¬
sa dĩ quinpotius ad quirendi honoris gr̃a
exerceat: diuulgatum habet᷑. His igitur
cõmentis elusus abbas. quã facile nugacib
pͣlatorum more credidit: ꝓpediemq sese
id experiri ꝑ semet ipsum necessariis amcis
intimauit. Accelerato siquidẽ itinere clam
burguliensi ecenobio cui ⁊ preerat se ex¬
cutiens. pictauoꝵ fines ingredit᷑: frẽm
quoq accusatum nimiis ꝓfligari contu¬
meliis iam patulo minitatur. Postera ni¬

Expanded text:
atque hilarem ostentabat, ut singulus eorum atque hilarem ostentabat, ut singulus eorum amplius caeteris ab eo se diligi corde crederet. Cumque his et hujusmodi domi forisque floreret, famaque probitatis ejus longe lateque percurrens nec ipsum terrae ducem lateret, sed etiam alloquiis ejus saepissime privatim et publice uteretur; post aliquantum temporis apud abbatem suum invidia delatorum ac si tyrannus accusatur, liberalitasque ejus in ambitionis partem ascribitur, quodque eam non causa Domini, quin potius acquirendi honoris gratia exerceat, divulgatum habetur. His igitur commonitis elusus abbas quam facile nugacibus praelatorum more credidit, propediemque sese id experiri per semetipsum necessariis amicis intimavit. Accelerato siquidem itinere clam Burguliensi coenobio, cui et praeerat, se excutiens, Pictavorum fines ingreditur, fratrem quoque accusatum nimiis proffigari contumeliis, jam patulo minitatur. Postera ni
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc sane ⁊ pͣpositure laborem: ⁊ totius
monasterii delibationem abbas suus im
mo ꝑ eum cõmisit d̃s. Qui prima ad uen¬
tus sui fronte quippe ꝓuidentissimꝰ. ex-¬
plorare horũ incolarum ad quos accede-¬
bat animos uolens. quedam famulis extra-¬
neis ue quasi uecordis pͣtendebat indicia:
quo faciliꝰ ex eorundẽ uerbis ⁊ gestis uirtu¬
tis an inbecillitatis uiri essent. dũ se ac si
insanũ attenderent: aliqua colligeret
argumenta. A tubi paulo post leuitatis
eos uentoseq iactanciȩ malo laborare anĩ-¬
aduertit : tum quo pacto eoꝵ pompam
tolerando quemlibet amicitiȩ suȩ adiun¬
geret ꝑtractare cepit. Et quidẽ potenti¬
um fastus munerib int̾dum placabat.
mediocrium uero tum leni moderamine.
tum exortatorio sermone complanabat:
p̃cipue aut̃ subiectissibi fr̃ib queq neces¬
saria sufficient᷑ admodum ⁊ humane im¬
pendebat. Et ita unicinq sese liberalem

Expanded text:
Huic sane et praepositurae laborem et totius Huic sane et praepositurae laborem et totius monasterii deliberationem abbas suus, imo per eum commisit Dominus. Qui prima adventus sui fronte, quippe prudentissimus, explorare eorum incolarum, ad quos accedebat, animos volens, quaedam famulis extraneisve, quasi vecordis, praetendebat indicia; quo facilius ex eorumdem verbis et gestis, virtutis an imbecillitatis viri essent, dum se ac si insanum attenderent, aliqua colligeret argumenta. At ubi paulo post levitatis eos ventosaeque jactantiae malo laborare animadvertit, tum quo pacto eorum pompam tolerando quamlibet amicitiae suae adjungeret pertractare coepit. Et quidem potentium fastus muneribus interdum placabat; mediocrium vero tum leni moderatione, tum exhortatorio sermone complanabat; praecipue autem subjectis sibi fratribus quaeque necessaria sufficienter admodum et humane impendebat, et ita unicuique sese liberalem
Abbreviated transcription (Latin):
a te expeto. quatinus ob mei ꝑpetuã memori¬
am eccłeq mallia censis augmentationem
tintionemq ultimo ac si ualedicentes iunga¬
mur osculo: demũ aut̃ leta emigro. Cumq
illius uocẽ ad hanc peticionẽ matris ubertas
lacrimarum int̾cluderet ac singultuũ. nuti¬
bus tam̃ quib poterat ipsius desideriis cor-¬
detenus annuere se indicabat : ⁊ quia his me-¬
minerit post eiꝰ obitum operib declarauit.
sib monachis quidam aduenit fr̾. uocabulo
theodelinꝰ: de quo qm̃ grandis nob̃ ẽ. sermo
habendus. eiꝰ ⁊ patria significanda est ⁊ genꝰ.
Fuit quippe ut fertur genere hebreus. nati¬
one gallus. iamq ad olescens monachicis dis¬
ciplinis instructus. atq procedente tempo¬
re uita ⁊ conuersatione simulq ac tuis erer¬
citiis sollertissime p̾ditus: itemq ingenio.
modestia. consilio. constantia. prudentia.
p̾cipue uero lenitate decentissime ornatus.

Expanded text:
a te expeto, quatenus, ob mei perpetuam memoria te expeto, quatenus, ob mei perpetuam memoriam Ecclesiaeque Malliacensensis augmentationem tuitionemque, ultimo ac si valedicentes jungamur osculo, demum autem laeta emigro. Cumque illius vocem ad hanc petitionem matris ubertas lacrymarum intercluderet ac singultum, nutibus tamen, quibus poterat, ipsius desideriis corde tenus annuere se indicabat, et quia de his meminerit, post ejus obitum operibus declaravit.sibus monachis quidam advenit frater, vocabulo Theodelinus; de quo quoniam grandis nobis est sermo habendus, ejus et patria significanda est et genus. Fuit quippe, ut fertur, genere Hebraeus, natione Gallus; jamque adolescens monachicis disciplinis instructus, atque procedente tempore vita et conversatione simulque activis exercitiis solertissime praeditus, itemque ingenio, modestia, consilio, constantia, prudentia, praecipue vero lenitate decentissime ornatus.
Abbreviated transcription (Latin):
dum coniugem sic̃ supra retulim ꝓpulit:
totũ insulȩ corpus obsiluam in ea conere
tam pret̾ particulam quandã ad aquilo¬
nẽ mariscũ a ina uocata uetere uergentẽ
sibi uenandi causa retinuit. Tum itaq
dur uotis piȩ matris alludens. turonen¬
ses fr̃s quos genitor a p̃dicto cenobio cau¬
sis pͣlibatis int̃cedentib fugarat clem̃ter
reuocait : queq prius habuerant restitu¬
it. atq eos honorifice se tractaturos spo¬
pondit. Credunt illi ⁊ ueniunt: ⁊ ꝓͥmis¬
sa om̃ia adepti sunt. Nec multo post ue¬
nerabilis hemina ducis genitrix. post
multiplicia sc̃oꝵ actuũ exercitia. quadrage¬
simo primo etatis sue anno. regni uero filii ut
aiunt scd̾o: e carnis ꝓgressa est ergastulo.
Uerũ priusquam decederet filium ad se accer¬
siens. mi inquid nate ego iam cinꝰ te baritas
ultra humanos si dici fas sit educauit affectꝰ
ut cernis defungor. hoc unum uero ante

Expanded text:
dum conjugem suam, sicut supra retulimus, perpulit, dum conjugem suam, sicut supra retulimus, perpulit, totum insutam, praeter particulam quamdam ad Aquilonem Mariscum a via vocata vetere vergentem, sibi venandi causa retinuit. Tum itaque dux votis piae matris alludens, Turonenses fratres, quos genitor a praedicto coenobio, causis praelibatis intercedentibus, fugarat, clementer revocavit, quaeque prius habuerant restituit, atque eos honorifice se tractaturum respondit. Credunt illi et veniunt, et promissa omnia adepti sunt. Nec multo post venerabilis Emma ducis genitrix, post multiplicia sanctorum actuum exercitia, quadragesimo primo aetatis suae anno, regni vero filii, ut aiunt, secundo, e carnis progressa est ergastulo. Verum priusquam decederet, filium ad se accersens: Mi, inquit, nate, ego jam, cujus te charitas ultra humanos, si dici fas sit, educavit affectus, ut cernis, defungor. Hoc unum vero ante
Abbreviated transcription (Latin):
ne miseratus. atq electis sufficient̃ mili¬
tib. ad matrẽ que candida dicebat᷑ eam
honorifice direxit. Pro euiꝰ humanitatis
gra. ꝓmisit mat̾ candida ad usq flumen
rodanũ. regni enisdẽ principis ꝑ se dila¬
tare iura. Nec est m̃tita. Porro aut̃ boso
paucis emensis dieb graui in cõmodo cor-¬
reptus. turpiter decessit: factionũ quoq
in dño cõmissarũ penasluit. Cuiꝰ henma
principis pic tauiensis gemtrir fine agn-¬
to: clam legatos ad candidam mittit. eaq
consulta. ad almodem eiꝰdem candide filiam
filii sin conugio sociauit. At candida haud
in memor sponsionis sue : eo usq pͣdixerat a quo¬
pict auiensem ducatũ augm̃tauit. His de¬
niq ⁊ huice modi prosperitatib princeps
confirmatꝰ in regnũ: matre suggerente
ad malliacense cenobium ertollendum
conuertit studium. Nam quo primũ tẽ¬
pore pat̾ eiꝰ ad eundẽ cenobium edifican¬

Expanded text:
nae miseratus, atque electis sufficienter milinae miseratus, atque electis sufficienter militibus ad matrem, quae Candida dicebatur, eam honorifice direxit. Pro cujus humanitatis gratia promisit mater Candida usque fluvium Rhodanum regni ejusdem principis per se dilatare jura. Nec est mentita. Porro autem Boso paucis emensis diebus gravi incommodo correptus turpiter decessit, factionum quoque in dominum commissarum poenas luit. Cujus Emma principis Pictaviensis genitrix fine agnito, clam legatos ad Candidam mittit, eaque consulta, Adalmodem ejusdem Candidae filiam filii sui conjugio sociavit. At Candida haud immemor sponsionis suae eo usque quo praedixerat, Pictaviensem ducatum augmentavit. His denique et hujusmodi prosperitatibus principis confirmatus in regnum, matre suggerente, ad Malliacense coenobium extollendum convertit studium. Nam quo primum tempore pater ejus ad idem coenobium aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
hostilis exercitus expetisset. nobiles quosq
ac belli ꝓcurandi gnaros. ordinandi in¬
formandiq eausa ꝑ om̃s acies dirigit .¬
⁊ ut ad huiꝰmodi negotiũ partim uerbo
partim maiorum exemplo. sufficient᷑ in¬
struerent uiua uoce imꝑauit. Nec dissi¬
milia his. dabat boso precepta suis. Ue¬
rũ ubi ad conflictũ uentũ est. post mul.¬
torũ uulnera ⁊ neces. tandem boso cunc¬
to pene amisso milite ad dictus. turpit̾q
fugatus est. Qua patrata pictauorũ
dux dõ ꝑmittente iuuamenq ferente uic¬
toria. oppidum quod rupis medeldis uoci-¬
tatur eoqđ ditiomi bosonis pͣfati subia ce-¬
bat obsedit. ⁊ oppugnando cepit: in quo
ad almodem eiusdem bosonis comugem
reꝑtam. fidelib suis seruandam contra¬
didit. Quam cum lasciuia iuuentutis
que latera obseruabat principis ad mari¬
ti iniuriam decerneret ludibrio tradi.
seuere dux resistit: nobilitatemq femi¬

Expanded text:
hostilis exercitus experisset, nobiles quosque hostilis exercitus experisset, nobiles quosque ac belli procurandi gnaros ordinandi informandique causa per omnes acies dirigit; et ut ad hujusmodi negotium, partim verbo partim majorum exemplo, sufficienter instruerent viva voce imperavit. Nec dissimilia his dabat Boso praecepta suis. Verum ubi ad conflictum ventum est, post multorum vulnera et neces tandem Boso, cuncto pene amisso milite, addictus turpiterque fugatus est. Qua patrata Pictavorum dux, Domino permittente, juvamenque ferente, victoria, oppidum quod Rupes Medeldis vocitatur, eo quod ditioni Bosonis praefati subjacebat, obsedit, et oppugnando cepit: in quo Adalmodem ejusdem Bosonis conjugem repertam fidelibus suis servandam contradidit. Quam cum lascivia juventutis quae latera observabat principis ad mariti injuriam decerneret ludibrio tradi, severe dux restitit, nobilitatemque femi
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse: in breui pictauiensem se comi¬
tissam fore. Maritus autem qm̃ ñnulla
dal modis quidem uxor eiꝰ obserua¬
trix ad modum caraiorũ atq maleficioꝵ.
quodam responso diabolico iactitabat
uera enus p̾sagio audiuerat letus effectꝰ:
quippe uxorem absque se conscendere ñ
posse ad comectati honoris credens fastuꝰ :¬
iam iam patulo ⁊ dictis ⁊ factis pictauoꝵ
detec tus ẽ aduersarius. Obsedit quippe
ubi dñm suum obisse ueraci nuncio ad¬
uertere potuit castellũ qđ gentiacum
dicit᷑. eo quod ⁊ ciuitati ꝓximum ⁊ mul¬
ti copia boni completum ⁊ selecta iuuen¬
tute munitũ illo tempore habebatur.
Comciebat ⁊ enim dubio ꝓcul qđ conse¬
quens udebat᷑ eẽ: indelicet si illud cap¬
tu iri posset quod nullum sibi ulterius.
municipiũ obsisteret. Quam factionẽ ubi
modernus princeps ꝑsensit: liberare suos
collecto erercitu obsessos. armis ul tricib
quam celerrime ꝓperauit. Cumq uicina

Expanded text:
accepisse in brevi Pictavensem se comitissam fore. Maritus autem qui nonnullaAdalmodis quidem uxor ejus observatrix admodum carajorum atque maleficiorum quodam responso diabolico jactabatera ejus praesagio audiverat, laetus effectus, quippe uxorem absque se conscendere non posse ad conjectati honoris credens fastum jamjam patulo et dictis et factis Pictavorum detectus est adversarius. Obsedit quippe ubi dominum suum obiisse veloci nuntio advertere potuit, castellum quod Gentiacum dicitur, eo quod et civitati proximum et multi copia boni completum, et subita juventute munitum illo tempore habebatur. Conjiciebat etenim dubio procul quod consequens videbatur esse, videlicet a se illud captum iri posse, quod nullum sibi ulterius municipium obsisteret. Quam factionem ubi modernus princeps praesensit, liberare suos collecto exercitu obsessos armis ultricibus quam celerrime properavit. Cumque vicinia
Abbreviated transcription (Latin):
in senec tute bona uiuendi fine fecit.
Sepultus sane est post tridie in sinistro
eccłȩ scĩ maxentii latere: atq multoꝵ
pͣcibus ac lacrimis dõ cõmendatꝰ. xp̃ia¬
no conditusẽ more. Post cuiꝰ exequias
ad pͣceptum filii sui pictauis t̾re nobili¬
tas conuenit: deliberatura quo pacto
paternum dedecus in hoste ulcisci: ⁊ di¬
uisa ꝓuincia ualeret concordari. Breuit̾
cõpertum ẽ: ac sacram̃to firmatũ. Neq
adhuc bosonis audacia quiescebat. Quautꝰ
fuit fitmm bellũ uiter bosone comitẽ marchie
et guilłm ducẽ ꝑictauue. et qualz adalmodis̃

Expanded text:
in senectute bona vivendi finem fecit. in senectute bona vivendi finem fecit. Sepultus sane est post triduum in sinistro sancti Maxentii latere atque multorum precibus ac lacrymis Deo commendatus Christiano conditus est more. Post ejus exsequias ad praeceptum filii sui Pictavis terrae nobilitas convenit deliberatura quo pacto paternum dedecus in hoste ulcisci et divisa provincia valeret concordari. Breviter compertum est ac sacramento firmatum, neque adhuc Bosonis audacia quiescebat. § VI. Qualiter fuit bellum inter Bosonem comitem Marchiae et Guillermum ducem Pictaviae, et qualiter Adal
Abbreviated transcription (Latin):
filium. uerum etiam cunctosqui eo con¬
fluxerant ꝓceres. ad uindictam sub
iure iurando constrinxit. Is ⁊ em̃ boso
ubi aduerterat principem unde agimꝰ
cins dono. ope ⁊ auxilio. ad comitatũ
ꝓuectus erat. ciragrico morbo opp̾sum.
uariisq passionib obsitum : presagans
quoq quod pene imminebat eiꝰ uidelicet
obitum. fide quam ꝓmiserat oblita. priꝰ
calliditate occultã cepit sibi subiugare
eiꝰ oppida. rura ⁊ municipia. deinde ami¬
ciciis muneribq colligare nobilesquosq
ac sua castella: postremo crescente emu¬
latione pictauam ciuitatẽ noctu mul¬
to stipatus milite irrumpere aggressus ẽ.
reliquaq nichilominus regni possidere
iura : s auertit eũ redemptoris mun¬
di clementia. Post quam itaq ex disposi¬
tione regni itemq ꝓcuratione sui dux
uerbum conclusit: sacro scã misteria
nre reparationis obnire expetiit. quib
assumptis coram suisut scriptum est

Expanded text:
filium, verum etiam cunctos qui eo confilium, verum etiam cunctos qui eo confluxerant proceres ad vindictam sub jurejurando constrinxit. Is enim Boso ubi advertebat principem unde agimus, cujus dono, ope et auxilio ad comitatum provectus erat, chiragrico morbo oppressum, variisque passionibus obsitum, praesagiens quoque, quod pene imminebat ejus videlicet obitum, fide quam promiserat oblita, prius calliditate occulta coepit sibi subjugare ejus oppida rura et municipia; deinde amicitiis muneribusque colligare nobiles quosque ac sua castella: pos remo crescente aemulatione Pictavam civitatem noctu multo stipatus milite irrumpere aggressus est, reliquaque nihilominus regni possidere jura, sed avertit eum Redemptoris mundi clementia. Postquam itaque ex dispositione regni itemque procuratione sui dux verbum conclusit sacrosancta mysteria nostrae reparationis obnixe expetiit: quibus assumptis coram suis, ut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
nan̾dos ex asꝑate femine dirigit ani¬
mos. obsecrans ut se uĩsitet. prius quã
se amara opprimat mors. S: erum illa
pͥmũ uenire abnegat. post nichilo¬
minus dulcedine eloquencie nunci¬
orum multipliciter delintta. atq fle¬
tuum ⁊ precũ uarietate ĩstigata: una
cum filio ad uirũ properat. nobiliũ
multoꝵ agmine uallata. Enimue¬
ro cernens pͥnceps prudenciã cum
potencia mulieris ⁊ pulerttudinem
filu de se nati: ad referendas in nume¬
ras laudes xp̃o. se totũ conuertit. eo
quod ⁊ nobilissimam filu indolem
ad regni guberna cula aptã. ultra ꝙͣ.
credebat ⁊ coniugem dui male tra¬
ctam amori suo recõciliari paratam
senciebat. Paululũ igit̾ huice leticie
causa amorbo releuatꝰ. cõmuni con¬
sultu matri ac nato regnum tradidit.
queq eisagenda fuerant prudent᷑ ad mo¬
dum imperando disposuit. Ante onĩa
quoq dolum bosonis marchiensis contra
se actitatum comitis allegans ñ solum

Expanded text:
nandos exasperatae feminae dirigit aninandos exasperatae feminae dirigit animos, obsecrans ut se visitet priusquam se amara opprimat mors. Verum illa primum venire abnegat, post nihilominus dulcedine eloquentiae nuntiorum multipliciter delinita atque fletuum et precum varietate instigata una cum filio ad virum properat nobilium multorum agmine vallata. Enimvero cernens princeps prudentiam cum potentia mulieris et pulchritudinem filii de se nati ad referendas innumeras laudes Christo se totum convertit eo quod et nobilissimam filii indolem ad regni gubernacula aptam ultra quam credebat et conjugem diu male tractam amori suo reconciliari paratam sentiebat. Paululum igitur hujusce laetitiae causa a morbo relevatus communi consultu matri ac nato regnum tradit, quaeque eis agenda fuerant prudenter admodum imperando disposuit. Ante omnia quoque dolum Bosonis Marchiensis comitis contra se actitatum allegans non solum
Abbreviated transcription (Latin):
mul tiplices pene minant᷑. Quid ampliꝰ
morer : iterum fugatur. Que io suos
ueniens. filium quem ex principe fuscepe¬
rat ipsi furari fecit: est imans namq đ¬
rorem uiri sui implacabilem. suum ue re¬
ditum desperans: higuliense cen obium
edificare ceꝑit. qd auctore din breui
cõmpletum. consecrare fecit: beatiq
Petri rome ditioni summisit. Interea ma¬
ritus multo iam senio confractus. mun¬
dialem pompam sꝑnens : apd̃ beatum
ciprianum pictauis sce religionis habi¬
tum susceꝑit. ac malliacensem ecclesi¬
am proiectis turonensibus monachis
ob coptẽptũ uxoris beato cipriano
subiecit. Nec multo post abbati eiꝰ¬
dem monast̾u irat᷑. eum deseruit. ⁊¬
beati maxencu cenobiũ in grediens
usq ad mortem illuc se ꝑseuerat᷑u
spopondit. Post quinquennium
quoq graue incomodũ incurrit.
quod sibi accidisse non nulli asserebãt᷑.
obfacinus amisse uxoris. Credidit
homo accusatorib: ac honorabiles
regni sui deligens legatos ad cõpla¬

Expanded text:
multiplices poenae minantur. Quid amplius morer? Iterum fugatur. Quae ad suos veniens filium, quem ex principe susceperat, ipsi furari fecit: aestimans namque furorem viri sui implacabilem, suumve reditum desperans, Burguliense coenobium aedificare coepit quod, auctore Domino, in brevi completum consecrare fecit, beatique Petri Romae ditioni submisit. Interea maritus multo jam senio confractus mundialem pompam spernens apud beatum Cyprianum Pictavis sanctae religionis habitum suscepit, ac Malliacensem ecclesiam projectis Turonensibus monachis ob contemptum uxoris beato Cypriano subjecit. Nec multo post abbati ejusdem monasterii iratus eum deseruit, et beati Maxentii coenobium ingrediens usque ad mortem illuc se perseveraturum spopondit. Post quinquennium quoque grave incommodum incurrit, quod sibi accidisse nonnulli asserebant ob facinus amissae uxoris. Credidit homo accusatoribus ac honorabiles regni sui deligens legatos ad compla
Abbreviated transcription (Latin):
irretiret᷑. Intea cũ ep̃i centũ ⁊ quinqͣ¬
ginta fuissent c̃stantinopolim congre¬
gati p̃cepit imꝑator ut nullus ꝓderet
quis eẽt maximꝰ ille miletiꝰ. Uolebat
enĩ ex memoria sui somnii uirũ illam
sibimet indicari. Cũ gͦ cognouisset eũ¬
osculatꝰ ẽ. eiꝰ oculos labia pectꝰ caput
dexteram que eũ in somnio corona
lutasset: rogauit tanquã patres ut
de reb p̾sentib cogitarent. ⁊ ut in ur¬

Expanded text:
ianos. Interea cum episcopi centum et quinquaginta fuissent apud Constantinopolim congregati, 335 praecepit imperator ut nullus proderet quis esset maximus ille Meletius. Volebat enim ex memoria sui somnii virum illum sibimet indicari; cum ergo omnis osculabatur eum, oculos, labia, pectus, caput, dexteram, quae eum in somnio coronavlutasset, rogavit tanquam patres, ut de rebus praesentibus cogitarent. Cumqu
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ẽ. nectariꝰ ep̃s. Firmauert̃ incenã
fidẽ et patriarchas c̃stituert̃ distri¬
huentes ꝓuintias ut ep̃i uniꝰcuiꝰq dio¬
cesi ad ełias ñ irent extraneas. Hoc
enĩ primitꝰ ꝓpt̃ ꝑ sequutionis tẽpus
indifferent agebat᷑. Distribuert̃ itaq
nectareo quidẽ maximã ciuitatẽ et
traciã. Ponticã uero diocesim hella¬
dio qui post basiliũ fuit. Cesareã cap¬
padotie gregorio niseno basiliiq ger¬
amphilochiꝰ ẽ. sortitꝰ. Obtimꝰ autẽ anti¬
ochie p̾sidie. Egiptũ quoq timotheo
alexandrino distribuert̃. Porro ori
runt. Pelagio laodiceno ⁊ diodoro
tharsi. antiochene ȩccłȩ pͥuilegia ser¬
uantesque tunc miletio p̃senti dede¬
Irunt

Expanded text:
enam fidem, et patriarchas constituerunt, distribuentes provincias, ut episcopi uniuscujusque dioecesis ad Ecclesias non irent extraneas. Hoc enim primitus propter persecutionis tempus indifferenter agebatur. Distribuerunt itaque Nectario quidem maximam civitatem et Thraciam; Ponticam vero dioecesim Helladio, qui post Basilium fuit; Caesaraeam Cappadociae Gregorio Nysseno, Basilii gerAmphilochius est sortitus; Optimus autem Antiochiae Pisidiae; Aegyptum quoque Timotheo Alexandrino distribuerunt. Porro Eccrunt Pelagio Laodiceno et Diodoro Tarsi, Antiochenae Ecclesiae privilegia reservantes, quae tunc Meletio praesenti dederunt