comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
messanã trãsiturus p̃fecerat/ uirgis cesum milicie
munere inter pedites fungi aregit. ꝙ eius culpa
agere incẽso pene castra erãt capta.
Quintus ẽt fuluus flactus censor fuluiu frẽm
cohortẽ legionis inqͣ tribunus militum erat inuis¬
lu ꝯsulis domum dimictere ausum se natu mouit
tam digna exẽpla ta breuit̾ nisi maioribus urgeret¬
nõ referrent᷑.¬
C Quid .n. tam difficile factũ ꝙͣ copulate societati gruis si
ymaginum deformẽ inprĩa reditum ĩdicere aut co¬
munioni noĩs ac familie ueteris propĩquitatis serie
coherẽti uirgarum ꝯ tumeliosa u̾bera adhibere aut
censoriu suꝑciliu / adusus fraternã caritatẽ distͥin¬
gere dent̾ hec singl̃a ꝙ̃ius claris ciuitatibus habũ¬
de tñ glerie discipline militaris instructa uidebũt
At nr̃a uebis q̃ eĩ gnͣe mirificorũ exemplorum
totũ terraꝵ orbe repleuit imꝑatoꝵ propo sangiuẽ

Expanded text:
Messanam transiturus praefecerat, uirgis caesum militiae Messanam transiturus praefecerat, uirgis caesum militiae munere inter pedites fungi coegit, quod eius culpa agger incensus, paene castra erant capta. Q. etiam Fuluius Flaccus censor Fuluium fratrem consortem legionem, in qua tribunus militum erat, iniussu consulis domum dimittere ausum senatu mouit. † non digna exempla tam breuiter, nisi maioribus urguerer, referrentur: quid enim tam difficile factu quam copulatae societati generis et imaginum deformem in patriam reditum indicere aut communioni nominis ac familiae ueteris propinquitatis serie cohaerenti uirgarum contumeliosa uerbera adhibere aut censorium supercilium aduersus fraternam caritatem destringere? Dentur haec singula quamuis claris ciuitatibus, abunde tamen gloria disciplinae militaris instructae uidebunts, quae omni genere mirificorum exemplorum totum terrarum orbem repleuit, imperatorum proprio sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sius sectã metellus sicutus cũ ex̾citum ĩ affricam
iugurtino bello nimia spurii albini indulgẽtia cor¬
ruptũ ꝯsul accepiss omnibus imperii nerius ad
redegit. protinus namq lixas ecastris submouit
cibũq oocctũ uenałe proponi uetuit inagmine nemi¬
Inide locu mutauit / eadẽ tarnꝙ̃ iugurta sernꝑ ades¬
set uallo fosseq aptissime cirixit. quid gͦ restituta
ꝯtineritia quid repetita induxtria profecit crebras .s.
uictorias ⁊ mlta trophea peꝑit ex eo hoste cuiꝰ tergũ
sub ambicioso imꝑatore romano militi uidere nõ
ꝯtĩgerat.
¶ Nñ igͥ illi discipłie militari affuerũt neccessitudinũ
suare exigere nõ dubitauerũt. nã .p. rutilius ꝯsul
eo bello q̃d hisicilia cũ fugituus gessit. q fabius geneꝵ
suum quia negligentia tauro menitanam artem ã al merituũ¬
miserat prouintia iussit decedere.
uinctum quẽ obsidioni liparitane adauspitia repetẽdi

Expanded text:
 Eius sectam Metellus secutus, cum exercitum in Africa  Eius sectam Metellus secutus, cum exercitum in Africa Iugurthino bello nimia Spuri Albini indulgentia corruptum consul accepisset, omnibus imperii neruis ad redegit: protinus namque lixas e castris submouit cibumque coctum uenalem proponi uetuit: in agmine nemiinde locum mutauit: eadem, tamquam Iugurtha semper adesset, uallo fossaque aptissime cinxit. quid ergo restituta continentia, quid repetita industria profecit? crebras scilicet uictorias et multa tropaea peperit ex eo hoste, cuius tergum sub ambitioso imperatore Romano militi uidere non contigerat. Bene etiam illi disciplinae militari adfuerunt, qui necessitudinum suarum exigere non dubitauerunt: nam P. Rupilius consul eo bello, quod in Sicilia cum fugitiuis gessit, Q. Fabium generum suum, quia neglegentia Tauromenitanam arcem amiserat, prouincia iussit decedere. iunctum, quem obsidioni Liparitanae ad auspicia repetenda
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuatũ militaris discipline tenacissimũ uinculu
incuius simu ac tutela sererius tranqullusq beate
pacis status aquiesct.
C. cornelius sapio/ cu deleta carthago auitum
cognom̃ dedit ꝯsul inprospaniã missus ut inso¬
lentissimos numãtine urbis spũs suꝑioꝵ ducã culpa
nutritos ꝯtunderet / ecde tp̃oris mom̃to quo castra
Intrauit edixit ut omia ex hiis que uoluptatis
cã ꝯꝑata erãt aufferrent᷑/ ac sũmouerentur.
Nam ꝯstat tum maxiũ inde insatorũ et lixarũ¬
numerum cu duob milibus scortorũ abiisse. hac turpi
et erubescenda srña uacuefactus excitus nẽ qui paulo ante
metu mortis deformi se federis ictu maculauerat erecta
et recreata uirtute acrẽ illam et aiõsam numãtiam
Inoendiis exustam ruinisq prostratã solo equauit. Itaq
neglecte discapline militaris inditiu manaini riẜa¬
bilis deditio suante merces spetiosissimꝰ scipiois tei¬
umphus extitit.¬

Expanded text:
seruatum, militaris disciplinae tenacissimum uinculum, seruatum, militaris disciplinae tenacissimum uinculum, in cuius sinu ac tutela serenus tranquillusque beatae pacis status adquiescit. P. Cornelius Scipio, cui deleta Karthago auitum cognomen dedit, consul in Hispaniam missus, ut insolentissimos Numantinae urbis spiritus superiorum ducum culpa nutritos contunderet, eodem momento temporis, quo castra intrauit, edixit ut omnia ex his, quae uoluptatis causa conparata erant, auferrentur ac summouerentur: nam constat tum maximum inde institorum et lixarunumerum cum duobus milibus scortorum abisse. hac turpi atque erubescenda sentina uacuefactus exercitus noster, qui paulo ante metu mortis deformi se foederis ictu maculauerat, erecta et recreata uirtute acrem illam et animosam Numantiam incendiis exustam ruinisque prostratam solo aequauit. itaque neglectae disciplinae militaris indicium Mancini miserabilis deditio, seruatae merces speciosissimus Scipionis triumphus extitit.
Abbreviated transcription (Latin):
rogo nil eorũ p̃feres quẽ uxoris pietas ĩmodũ geni¬
alis thori propĩque mortis secura ꝯscendit.¬
¶ Qui glorie punicarũ feminaꝵ / ut exꝯꝑatione
turpius aꝑꝑeat dedecus subnectã. Sicte .n. fanũ
est ueneris in quod se matrone ꝯferebãt atq inde
procedentes/ questum dotis corporis insuria ꝯhebãt
honesta ni mirũ tã in honesto uinculo ꝯiugia iun¬
cture.
Cam ꝑsarũ admodum probabile institutũ fuit ꝙ
liberos suos nõ prius aspiciebãt ꝙ̃ septenũ annu
inplessent/ quo ꝑuulor amissionẽ eqͦ aĩo sb̾stine¬
rent.
¶Ne numidie quide reges uituꝑandi qui more gẽtis
sue nulli mortaliũ oscalum ferebãt. quicquidn.
mexaelso fastigio positũ e humili et teita ꝯsue¬
tũdie/ quo sit uenerabilĩ uacuũ esse ꝯuenit.
de disaplina militari.
ENI O nũe ad p̃̾cipuũ decus ⁊ adstabili¬
mẽtum romani imꝑii salutari ꝑ seue¬
rantia ad hoc tp̃s sincerũ et incolume

Expanded text:
rogo nihil eorum praeferes, quem uxoria pietas in modum genialis tori propinquae mortis secura conscendit. Cui gloriae Punicarum feminarum, ut ex conparatione turpius appareat, dedecus subnectam: Siccae enim fanum est Veneris, in quod se matronae conferebant atque inde procedentes ad quaestum, dotis corporis iniuria contrahebant, honesta nimirum tam inhonesto uinculo coniugia iuncturae. Nam Persarum admodum probabile institutum fuit, quod liberos suos non prius aspiciebant quam septimum annum inplessent, quo paruulorum amissionem aequiore animo sustinerent. Ne Numidiae quidem reges uituperandi, qui more gentis suae nulli mortalium osculum ferebant: quidquid enim in excelso fastigio positum est, humili et trita consuetudine, quo sit uenerabilius, uacuum esse conuenit. DE DISCIPLINA MILITARI Venio nunc ad praecipuum decus et ad stabilimentum Romani imperii, salutari perseuerantia ad hoc tempus sincerum et incolume
Abbreviated transcription (Latin):
petunia accepta reddidit Iuuenes numeꝵ duo miliu
ĩuriis ueniaz datã ip̃os legatos obstupiusse arbitror
ac secum dixisse o munificentiã gentis romane
deoꝵ benignitati e quãda. o ẽt̃ ntr̃a legatiõem
sup̃ uota felicẽ. nã quod benefitiũ nũꝙ̃ dedissemus
accepimus.
censuit efferendum ut uite dono honorẽ sepul
iactre ĩhonoratas pateret᷑. hostibus hoc et misis
et fato functis offitia regibus trogata. illa amias
et felicib et iuius tributa sunt

Expanded text:
pecunia accepta reddidit iuuenes numerum duum milipecunia accepta reddidit iuuenes numerum duum miliiniuriis ueniam datam: ipsos legatos obstipuisse arbitror ac secum dixisse 'o munificentiam gentis Romanae deorum benignitati aequandam! o etiam nostram legationem supra uota felicem! nam quod beneficium numquam dedissemus, accepimus.'censuit efferendum, ut uitae dono honorem sepultiacere inhonoratas pateretur. Hostibus haec et miseris et fato functis officia regibus erogata, illa amicis et felicibus et uiuis tributa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
lsessiones suas conpulsos aluit ac uestruit. Quid
mlta nõ mortalẽ aliquẽ. s propicie fortune be¬
mignum esse dictres sinũ. Ergo quod gillias pos¬
sidebat õium q̃i comune pat̾monium erat.
protinus salute et iaoem̃tis tum agrigentina
cuutas tũ ẽt uicine regiones uotis extubabãt
Collata econtraria parte archas mexorabilibus
claustris obseratas/ nõne p̃stantiorẽ aliquanto
existimes illã ĩpensam s̃ hanc custodiam
IBERALITATI qͦs aptiores
comites ꝙ̃ humanitatem et
dem̃tiam dederimus qm̃ ide
ꝑenus laudis expetunt. Quaꝵ pͥma inmopia¬
proxima ĩatupatiõe t̾tia in anapiti fortuna prestatur
cumq nescias. quã maxĩe probes eius nĩ com̃datio
p̃currere uidet᷑/ cui nom̃ ex ip̃o homine q̃situm est.
Ante omĩa aũt humanissima et clem̃tissima senatꝰ
acta referã qui cũ carthaginẽsium legati ad captiuos
redmĩdos ĩurbem uenissent protinus is nulla

Expanded text:
ssessiones suas conpulsos aluit ac uestiuit. quid ssessiones suas conpulsos aluit ac uestiuit. quid multa? non mortalem aliquem, sed propitiae Fortunae benignum esse diceres sinum. ergo quod Gillias possidebat omnium quasi commune patrimonium erat. pro cuius salute et incrementis cum Acragantina ciuitas tum etiam uicinae regiones uotis excubabant. conloca e contraria parte arcas inexorabilibus claustris obseratas, nonne praestantiorem aliquanto existimes illam inpensam quam hanc custodiam?ENTIA Liberalitati quas aptiores comites quam humanitatem et clementiam dederim, quoniam idem genus laudis expetunt? quarum pproxima occupatione, tertia ancipiti fortuna praestatur, cumque nescias quam maxime probes, eius tamen commendatio praecurrere uidetur, cui nomen ex ipso numine quaesitum est. Ante omnia autem humanissima et clementissima senatus acta referam. qui, cum Karthaginiensium legati ad captiuos redimendos in urbem uenissent, protinus his nulla
Abbreviated transcription (Latin):
flicti .ccc milia modiũ tritici. et . cc. ordei.
auriq. ccͦ. et .xl. põdo urbi nr̃e munere misit
nollent accipere inhabitũ id uictorie foremauit
Ut eos religiõe motos munificentia uti cageret.
uoluntate mietendi pͥus iterũ prouidentia
cauendi ne uemnicteretur liberalis.
Subnectã huic agrigenniũ Gilliã. quẽ prope
ꝙ̃ incontrahenda peauã occupatus adeo ut domus
tius q̃ĩ quedam inunificentie officina crrederetur
illinc puplicis usibus apta monimenta eptrue¬
bantur. Illĩc gxata populi ocłos spectacula edebant᷑.
illinc epularũ magnifici aꝑꝑatus libentiq aĩo
annone subsidia tribuebantirr. Et cũ uniuersis¬
atq priuatĩ alim̃ta inopia laborantibus dotes
uirginibus pauꝑtate opp̃ssis subsidia detrimĩtor
mairsu quassatis erogabantirr. hospites quoq
tum urbanis penatibus tum et̃ rusticis tectis
benignissime excepti uariis muneribus ornati
dimictebantur. Quodam uero tp̃ore quĩgentos
simul gellensium equites ui tempestatie inpo¬

Expanded text:
flicti, ccc milia modium tritici et cc hordei aurique ducenta et xl pondo urbi nostrae muneri misit. m, ne aurum nollent accipere, in habitum id Victoriae formauit, ut eos religione motos munificentia sua uti cogeret, uoluntate mittendi prius, iterum prouidentia cauendi ne remitteretur liberalis. Subnectam huic Acragantinum Gillian, quem propemquam in corripienda pecunia occupatus, adeo ut domus eius quasi quaedam munificentiae officina crederetur: illinc enim publicis usibus apta monumenta extruebantur, illinc grata populi oculis spectacula edebantur, illinc epularum magnifici apparatus labentique annonae subsidia oriebantur. et cum haec uniuersis, priuatim alimenta inopia laborantibus, dotes uirginibus paupertate pressis, subsidia detrimentorum incursu quassatis erogabantur. hospites quoque cum urbanis penatibus tum etiam rusticis tectis benignissime excepti, uariis muneribus ornati dimittebantur. quodam uero tempore d simul Gelensium equites ui tempestatis in po
Abbreviated transcription (Latin):
aĩoꝵ deposita pordes reuertebantur dea nom hoc
aplacandis uiris assecuta fertur. Uerierandi quidem
et nescio an p̃cipius et ex quisitis sacrificiis colenda ut¬
pote cotidiant/ ac domestios patis custos ĩ pari iugo
caritatis ip̃a sui appellatiõe uixor marestati debitũ
ac feminis reddens honorẽ.
¶Huiusmodi ĩt̾ ꝯiuges uerecundia. Quid int̾ oeteras
neccessitudines/ nõne apparet ꝯsentanea. Nam ut
minimo inditio maximam uim eius signifioe.
aliꝙ̃du nec p̃r cum filio pubere nec socer cũ geneco
lauabatur. Manifestum ig ẽ tãtu religionis sãguini

Expanded text:
animorum deposita concordes reuertebantur. dea nomen hoc animorum deposita concordes reuertebantur. dea nomen hoc a placandis uiris fertur adsecuta, ueneranda quidem et nescio an praecipuis et exquisitis sacrificiis colenda utpote cotidianae ac domesticae pacis custos, in pari iugo caritatis ipsa sui appellatione uirorum maiestati debitum a feminis reddens honorem. Huius modi inter coniuges uerecundia: quid, inter ceteras necessitudines nonne apparet consentanea? nam ut minimo indicio maximam uim eius significem, aliquandiu nec pater cum filio pubere nec socer cum genero lauabatur. manifestum igitur est tantum religionis sanguini
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundie munimento tutius ẽẽt inius uocandi ma¬
tronã corpus eius actingere nõ ꝑmiserũt. ut ĩuiolata
manus aliene. tactu soole relinqueretur.
Bini usus olimromanis feminis ignotus fuit. ne
s. maliquod dedecus prolaberentur. qr propimis
alibero pre intemperantie gradus ad iꝯcessam
uenerẽ esse consueuit.
¶Ceterum ut nõ tristis earũ et orrida pudicitia s
honesto comitatis grie temperata esset/ indulgentibꝰ
maritis et auro habundater et młta purpura
use sunt. quo formã suã contiorem efficerent.
sũma cumdiligentia capillos cinere rutilarunt.
nulli .n. tunc seiccessores alienorũ matrimoniorp
oculi metuebantur. s equałr ac iuidere sancte
et aspici mutuo pudore custodiebantur.
¶Quotiens uero inter uirũ et uxorẽ aliquid iurgii
int̾resserit. in sacellum dee uiriplace quad ẽ inpalatio
ueniebant et ubi ĩucẽ locuti que uoluerãt ꝯtẽcioẽ

Expanded text:
uerecundiae munimento tutius esset, in ius uocanti mauerecundiae munimento tutius esset, in ius uocanti matronam corpus eius adtingere non permiserunt, ut inuiolata manus alienae tactu stola relinqueretur. Vini usus olim Romanis feminis ignotus fuit, ne scilicet in aliquod dedecus prolaberentur, quia proximus a Libero patre intemperantiae gradus ad inconcessam uenerem esse consueuit. ceterum ut non tristis earum et horrida pudicitia, sed et honesto comitatis genere temperata esset,—indulgentibus namque maritis et auro abundanti et multa purpura usae sunt—quo formam suam concinniorem efficerent, summa cum diligentia capillos cinere rutilarunt: nulli enim tunc subsessorum alienorum matrimoniorum oculi metuebantur, sed pariter et uidere sancte et aspici mutuo pudore custodiebatur. Quotiens uero inter uirum et uxorem aliquid iurgi intercesserat, in sacellum deae Viriplacae, quod est in Palatio, ueniebant et ibi inuicem locuti quae uoluerant contentione
Abbreviated transcription (Latin):
exhõium ꝯuictu ad diuina penetrrauit. Nam iouis e pulo
ip̃s in lectulum iuno et minerua ĩsellas manã ĩuita¬
ibantur. Quod genus seueritatis etas nr̃a diligentius in
capitolio ꝙ̃ in suis domibus ꝯẜuat᷑. Uideliat qr magis
adre ꝑtinet dearũ ꝙ̃ mulierũ disciplina contineri.
¶Qus uno ꝯtente matrimonio fuerat corona pudicicie
honorabantur. Exisamabat .n. cu̾ p̃cipue matronie sin¬
cera fide incorruptum ẽẽ aĩu qui post deposite uirgini¬
tatis cubile ĩpublicum egredi nesaret ultor mat̾moioro
expiẽcis qi legitime cuiusdam intemperantie signum
esse credentes.
¶Repudium int̾ uxorẽ et uirum aꝯdita uebe usq adcen¬¬
tessimum et quĩquagessimũ annũ nullum intercepit.
primus aut spurius carbilius uxorẽ sterilitatis causa
dimisit. qui ꝙ̃ꝙ̃ tollerabłi rõe motus uidebat᷑/ rephensiõe
tñ nõ caruit. qr nec cupiditatem quidẽ liberoꝵ ꝯuigal¬
fidei preponi debuisse arbittatur. S quo matronale decus

Expanded text:
ex hominum conuictu ad diuina penetrauit: nam Iouis epulo ipse in lectulum, Iuno et Minerua in sellas abantur. quod genus seueritatis aetas nostra diligentius in Capitolio quam in suis domibus conseruat, uidelicet quia magis pertinet dearum quam mulierum disciplinam contineri. Quae uno contentae matrimonio fuerant corona pudicitiae honorabantur: existimabant enim eum praecipue matronae sincera fide incorruptum esse animum, qui depositae uirginitatis cubile in publicum egredi nesciret, multorum matrimoniorum experientiam quasi legitimae cuiusdam intemperantiae signum esse credentes. Repudium inter uxorem et uirum a condita urbe usque ad centesimum et quinquagesimum annum nullum intercessit. primus autem Sp. Caruilius uxorem sterilitatis causa dimisit. qui, quamquam tolerabili ratione motus uidebatur, reprehensione tamen non caruit, quia ne cupiditatem quidem liberorum coniugalfidei praeponi debuisse arbitrabantur. Sed quo matronale decus
Abbreviated transcription (Latin):
tulo .ai. bebio pamphilio ꝯsulibus. pp̃e dedicauerat cõpos
uoti factus rege anthiocho a pud tremopilas suꝑato.
CIus ciuile ꝑ mlta secła int̾ sacra cerimoniasq deor
inmortaliu abditũ solisq pontificibus notum. gn.fla¬
uius libertino pr̃e genitus ⁊ seba cũ ingenti nobilitatis
indignatiõe factus edilis curulis uulgauit ac fastos
pens toto foro exposuit. Qui cu aduisendum egrũ
collegã suum ueniret. n anobilibꝰ quor frequentia
cubiculũ erat ꝯpletum sedendi loco reciꝑet᷑. sellã curułe
afferri uissit. et inea honoris pariter atq ꝯtẽptus
sui uindex ꝯsedit.¬
¶ Ue ne ficii questio et moribus et legibus romanis
ignota. cum płriu matronar patefacto scelere orta
nata centum et septuaginta numerum ꝯpleueẽt.
¶Tibicinum quoq collegiũ solet inforo uulgi ocultos
inise conuertere cũ inter publicas priuatasq ferias/

Expanded text:
tulo M. Baebio Tamphilo consulibus ipse dedicauerat compos tulo M. Baebio Tamphilo consulibus ipse dedicauerat compos uoti factus rege Antiocho apud Thermopylas superato. Ius ciuile per multa saecula inter sacra caerimoniasque deorum inmortalium abditum solisque pontificibus notum Cn. Flauius libertino patre genitus et scriba, cum ingenti nobilitatis indignatione factus aedilis curulis, uulgauit ac fastos paene toto foro exposuit. qui, cum ad uisendum aegrum collegam suum ueniret neque a nobilibus, quorum frequentia cubiculum erat completum, sedendi loco reciperetur, sellam curulem adferri iussit et in ea honoris pariter atque contemptus sui uindex consedit. Veneficii quaestio et moribus et legibus Romanis ignota conplurium matronarum patefacto scelere orta natae C et septuaginta numerum expleuerunt. Tibicinum quoque collegium solet in foro uulgi oculos in se conuertere, cum inter publicas priuatasque serias
Abbreviated transcription (Latin):
Cobruit.
CReligronẽ licorum ccesantibus opipus secuta leticiaẽ.
eius instinctu. Q. catulus campariã ymitatus lu¬
xuriã prius spectantium ꝯessum uelorum umbra¬
culis texit. G. neuis põpexus ante omnes aque ꝑse
mitas discursu escuũ minuit feriorẽ.
EC. claudius pulcher senã uarietatẽ colorũ adumbrauit
uacuis ante picturã tabulis extentã quã totam ar¬
gento .C. antonius: auro .p. cethegus ebore ortacuh
pretexuit. uersatiłe fecerunt locũ. quẽ argentatis
coralliis .p. lenchulus spincher adornauit.¬
¶ Translatum au̾t apenias indutum tunias .m. staurus
ex quisito gne uestis cultũ induxit.
¶Nam gladiatorium muniis pͥmum rome datum ese
inforo boario. appio claudio . Q fuluio consulibus
cineres honorando ⁊ oletarum certamen ab . M.
scauri tractum est magnificencia.¬
¶ Statuã auratã nec murbe nͨ in ulla parte ytalie
quisꝙͣ prius aspexit. ꝙͣ a.M. catilio galobrone equestris
pr̃i ponetur mede pietatis eã añ edem .p. cornelio lẽ¬

Expanded text:
obruit. Religionem ludorum crescentibus opibus secuta lautitia est. eius instinctu Q. Catulus Campanam imitatus luxuriam primus spectantium consessum uelorum umbraculis texit. Cn. Pompeius ante omnes aquae per semitas decursu aestiuum minuit feruorem. Claudius Pulcher scaenam uarietate colorum adumbrauit uacuis ante pictura tabulis extentam. quam totam argento C. Antonius, auro Petreius, ebore Q. Catulus praetexuit. uersatilem fecerunt Luculli, argentatis choragiis P. Lentulus Spinther adornauit. translatum antea poenicis indutum tunicis M. Scaurus exquisito genere uestis cultum induxit. 7. nam gladiatorium munus primum Romae datum est in foro boario App. Claudio Q. Fuluio consulibus.cineres honorando. athletarum certamen a M. Scauri tractum est munificentia. Statuam auratam nec in urbe nec in ulla parte Italiae quisquam prius aspexit quam a. M'. Acilio Glabrione equestris patri poneretur in aede Pietatis. eam autem aedem P. Cornelio Len
Abbreviated transcription (Latin):
noluecit.
¶Uenenũ cicuta tẽꝑatu in ea ciuitate publiae custodit᷑
tiõe uixili beniuolẽcia temperata. que n egredi
uita temere patitur et sapiẽter excedere cupiẽti
celerẽ fati uiã prebet. ut uł aduersa uł prospera
nimis usi fortuna utraq fitiendi spẽ illa ne¬

Expanded text:
noluerit? Venenum cicuta temperatum in ea ciuitate publice custoditur, tione uirili beniuolentia temperata, quae neque egredi uita temere patitur et sapienter excedere cupienti celerem fati uiam praebet, ut uel aduersa uel prospera nimis usis fortuna—utraque enim finiendi spi
Abbreviated transcription (Latin):
Trachie uõ illa natio merito sibi sapiẽ laudẽ uẽdicaueĩt
que natales hoiu flebiłr exequias cũ ylaritate alebrãt
sine ullis doctorũ p̃ceptis uerũ ꝯdicionis nẽe habitu
p̃indit Remorieatur itaq nalis oĩu aĩalium dulado
uite que młta et facere et pati turrpit̾ cogit. si ea¬
¶Quo circha recte licii cã is luctus inadit muliebrẽ¬
uestem induũt ut deformitate cultus ꝯmoti ma¬
turius scultũ proicere merorẽ uelĩt.
¶uerum quid ego fortissimos hoc ingnͣe prudentie
uiros laudẽ Respiciantur indorũ femine que cũ
more patrio płres eidẽ nupts ẽẽ soleant mortuo
marito ĩ cortam̃ Iudiciũq ueniunt quã exhiis ma¬
xime dilexerit. uitrix gaudio exultans deductaq
suꝑiacit/ et cũ eo tamiꝙ̃ feliassima crernatur. suꝑate
cuz tristicis merore inuita remanẽt / protra he
inmediũ ambricã audaciã adioe celtibericã fidẽ.

Expanded text:
Thraciae uero illa natio merito sibi sapientiae laudem uindicauerit, Thraciae uero illa natio merito sibi sapientiae laudem uindicauerit, quae natales hominum flebiliter, exequias cum hilaritate celebrans sine ullis doctorum praeceptis uerum condicionis nostrae habitum peruidit. remoueatur itaque naturalis omnium animalium dulcedo uitae, quae multa et facere et pati turpiter cogit, si orQuocirca recte Lycii, cum his luctus incidit, muliebreuestem induunt, ut deformitate cultus commoti maturius stultum proicere maerorem uelint. Verum quid ego fortissimos hoc in genere prudentiae uiros laudem? respiciantur Indorum feminae, quae, cum more patrio conplures eidem nuptae esse soleant, mortuo marito in certamen iudiciumque ueniunt, quam ex his maxime dilexerit. uictrix gaudio exultans deductaquesuperiacit et cum eo tamquam felicissima crematur: superatae cum tristitia et maerore in uita remanent. protrahe in medium Cimbricam audaciam, adice Celtibericam fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
CS ut admassiliensium ciuitatẽ uñ in hoc diu̾¬
ticulum exoessi reuertar. intrare oppidum
eorũ nuilli cũ telo lioet. p̾stoq ẽ qui custodie
qt̃a acceptũ exituro reddat. ut hospitia sua
quẽ admodũ aduenientibus humana sunt ita
ip̃is qͦ tuta sint.
Quor menia egressis uetus ille mos gallor
occurrit / quos mernoria proditũ est pecumas
mutuas que his apud inferos redderentur dare.
quia ꝑsuasum habuerunt / aĩas hostium inmore¬
tales esse dicerẽ stultũ nisi id̾e brachati sensissẽt
quod ꝑaliatus pictagoras credidit.
¶Quara et fenexatoria gallorum philosopbia a lacris
et fortis cymbrorũ et celtiberorũ qui ĩ acie ga¬
udio exultant tamꝙ̃ gloriose et feliater uita
excessirri. la mentantur in morbo qi turpiter
et miserabiłr merituri.¬
¶ Celtiberi etiã nephas ẽẽ dicebãt plio suꝑesse cu
is occidisset prociuus salutem spũ deuouerant.
stanter p̃standa arbitrabantur.

Expanded text:
Sed ut ad Massiliensium ciuitatem, unde in hoc deueSed ut ad Massiliensium ciuitatem, unde in hoc deuerticulum excessi, reuertar, intrare oppidum eorum nulli cum telo licet, praestoque est qui id custodiae gratia acceptum exituro reddat, ut hospitia sua, quemadmodum aduenientibus humana sunt, ita ipsis quoque tuta sint. Horum moenia egressis uetus ille mos Gallorum occurrit, quos memoria proditum est pecunias mutuas, quae his apud inferos redderentur, dare, quia persuasum habuerint animas hominum inmortales esse. dicerem stultos, nisi idem bracati sensissent, quod palliatus Pythagoras credidit. Auara et feneratoria Gallorum philosophia, alacris et fortis Cimbrorum et Celtiberorum, qui in acie gaudio exultabant tamquam gloriose et feliciter uita excessuri, lamentabantur in morbo quasi turpiter et miserabiliter perituri. Celtiberi etiam nefas esse ducebant proelio superesse, cum is occidisset, pro cuius salute spiritum deuouerant. stanter praestandam arbitrabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
peto gr̃as referãt. ꝙ ñ orator uite mee nͣ mortis
spectator esse fastidisti / ce terum ip̃a ylare fortune
uultum semꝑ experta ne auiditate lucis triste
intueri cogar/ reliquias spũs mei prospero fine
ꝑrnicto. Cohortata dernde ad ꝯcordiã suos distͥbuto
eius patrimonio et culto suo sacrisq domestias
maiori filie traditis poculum in qͦ uenenum
temperatũ erat ꝯstanti dextera arripuit. tunc
defusis mercurio delibam̃tis et inuocato numĩe
eius ut se placido itinera in meliorem sedis ĩ¬
ferne deduoeret partẽ cupido haustu mortifera
traxit pociõe/ ac ẜmõẽ significãs quas nã sub¬
inde ꝑtes corporis sui rigor occuparet/ cũ iam
uisceribus eius et cordi ĩminere ẽẽt eloquuta.
filiarũ manus adsup̃mum opprimendorum
cołoꝵ offitiũ aduocauit. nr̃os ãt tã et si nouo
spectacło ostupefacti erãt. suffusos tñ lachrimis
dimisit.

Expanded text:
peto gratias referant, quod nec hortator uitae meae nec mortis peto gratias referant, quod nec hortator uitae meae nec mortis spectator esse fastidisti. ceterum ipsa hilarem fortunae uultum semper experta, ne auiditate lucis tristem intueri cogar, reliquias spiritus mei prospero fine, a permuto'. cohortata deinde ad concordiam suos distributo eis patrimonio et cultu suo sacrisque domesticis maiori filiae traditis poculum, in quo uenenum temperatum erat, constanti dextera arripuit. tum defusis Mercurio delibamentis et inuocato numine eius, ut se placido itinere in meliorem sedis infernae deduceret partem, cupido haustu mortiferam traxit potionem ac sermone significans quasnam subinde partes corporis sui rigor occuparet, cum iam uisceribus eum et cordi imminere esset elocuta, filiarum manus ad supremum opprimendorum oculorum officium aduocauit. nostros autem, tametsi nouo spectaculo obstupefacti erant, suffusos tamen lacrimis dimisit.
Abbreviated transcription (Latin):
s exgretia trãnslatã inde extimo. nõ ꝙ illã et
in ĩsula cea suari aĩadũti quo tp̃ore asia cũ sexto
põpeyo petens iulide oppidum intraui. forte enĩ
eueĩt ut tuc̃ sũme dignitatis ibi femina. s ultiẽ
iam sennetutis ⁊ eddita rõe ciuibus cur excederi
uita deberet/ ueneno ꝯsumere se destinaret
mortẽq suam põpeii p̃sentia clariorẽ fitri mag̃
extimaret. nec p̃ces eius uir ille/ ut omibus
uirtutibrs ita hinmanitatis qͦ laudibus ⁊̃ structi¬
ssimus asꝑnari substinuit. uenit itq ad eam
facundissimoq sinõe qui ore eius q̃i beato quođia
eloquentie fonte manabat abinapto ꝯsilio diu
nẽꝗꝙ̃ reuocare conatus adultimũ propositum
exequi passus d. quo nouagessimũ annũ trãsgeessa
cũ sũma et animi et corporis sinceritate lecculo
q̃tum dignoscere erat/ cotidiana cõsactudine
culcius stricto recubãs. et ĩnixa cubito tibi ĩ quit
quidẽ sexte popen dii mag̃ quos relinquo ꝙ̃ qͦs

Expanded text:
nslatam inde existimo, quod illam etiam in insula Cea seruari animaduerti, quo tempore Asiam cum Sex. Pompeio petens Iulidem oppidum intraui: forte enim euenit ut tunc summae dignitatis ibi femina, sed ultimae iam senectutis, reddita ratione ciuibus cur excedere uita deberet, ueneno consumere se destinarit mortemque suam Pompei praesentia clariorem fieri magni aestimaret. nec preces eius uir ille, ut omnibus uirtutibus, ita humanitatis quoque laude instructissimus, aspernari sustinuit. uenit itaque ad eam facundissimoque sermone, qui ore eius quasi e beato quodam eloquentiae fonte manabat, ab incepto consilio diu nequicquam reuocare conatus ad ultimum propositum exequi passus est. quae nonagesimum annum transgressa cum summa et animi et corporis sinceritate lectulo, quantum dinoscere erat, cotidiana consuetudine cultius strato recubans et innixa cubito 'tibi quidem' inquit, 'Sex. Pompei, dii magis quos relinquo quam quos
Abbreviated transcription (Latin):
nisterio. s m̾dex ĩminimis qͦ rebus õia antique
ꝯ suetudis monum̃ta ẜuandi.
¶Due ãt ante portes eor arce iacẽt altera qua
liberorũ altera q̃ suorũ corpora adsepulture locũ
plaustro deuehuntuͣ smne lam̃taciõe sine plantu
luctus. funeris dies domescico sacrificio aditoq nec¬
cessariorũ ꝯuiuio finit᷑. et .n. quid actinet aut
hirmano dolora indulgeri aut diuino numini.
iniudiã fitri ꝙ inmortalitatẽ suã nobiscũ ꝑtiri

Expanded text:
nisterio, sed index in minimis quoque rebus omnia antiquae nisterio, sed index in minimis quoque rebus omnia antiquae consuetudinis monumenta seruantium. Duae etiam ante portas eorum arcae iacent, altera qua liberorum, altera qua seruorum corpora ad sepulturae locum plaustro deuehuntur sine lamentatione, sine planctu. luctus funeris die domestico sacrificio adhibitoque necessariorum conuiuio finitur: etenim quid adtinet aut humano dolori indulgeri aut diuino numini inuidiam fieri, quod inmortalitatem suam nobiscum partiri
Abbreviated transcription (Latin):
tanti muneris ĩpiu extimatorẽ nec adduci possum
ut credã urbi utiłe quẽ domiscelestum cerno
abi igͥ et esto siuis qm̃ liber esse nescisti.
¶Inde massilienses quoq adhoc tempris usirepãt
discipline grauitatẽ prisci moris obẜuãcia caritate
populi romani p̃apue ꝯspicui qui tres in eodẽ
manumissiones rescindere pmictunt si ter
ab eoce deceptũ dñm ognouerĩt quarto errori
subuemendum nõ putant. ꝗa sua culpa ĩiuriã
accepit. qui ei se tociens obiecit.
EE adẽ auitas seueritatis custos accerrima est/
nullum aditũ ĩscena mininris dando quorũ
argum̃ta maiors exparte stuporum ꝯtinent
actus ne talia spectandi ꝯsuetudo et ymitandi
licentĩa sumat.¬
E Omnibus ãt qui ꝑaliquã regionis simulatiõe
alimẽta inhertie querũt clausas portas habet.
su ꝑsticiões submouenda esse existimans.¬
¶ Ceterũ acondita urbe gladius ibi ẽ quo noxii iugu¬
lantur rubrgine quĩdẽ excesus ⁊ uix sufficiẽs mi¬

Expanded text:
tanti muneris impium aestimatorem nec adduci possum ut credam urbi utilem quem domui scelestum cerno. abi igitur et esto seruus, quoniam liber esse nescisti'. Idem Massilienses quoque ad hoc tempus usurpant, disciplinae grauitate, prisci moris obseruantia, caritate populi Romani praecipue conspicui. qui tres in eodem manumissiones rescindere permittunt, si ter ab eodem deceptum dominum cognouerunt. quarto errori subueniendum non putant, quia sua iam culpa iniuriam accepit, qui ei se totiens obiecit. Eadem ciuitas seueritatis custos acerrima est, nullum aditum in scaenam mimis dando, quorum argumenta maiore ex parte stuprorum continent actus, ne talia spectandi consuetudo etiam imitandi licentiam sumat. omnibus autem, qui per aliquam religionis simulationem alimenta inertiae quaerunt, clausas portas habet, superstitionem submouendam esse existimans. ceterum a condita urbe gladius est ibi, quo noxii iugulantur, rubigine quidem exesus et uix sufficiens mi
Abbreviated transcription (Latin):
CTI NUAM nne q̃i cunabula q̃daz
et elem̃ta uirtutis animiq prooedente
tp̃õre ad sumum gloiͬe tumulum ꝑuenturi certo cum
indolis exꝑim̃to datos gestus referã.
De indole

Expanded text:
tingam quasi cunabula quaedam et elementa uirtutis, animique procedente tempore ad summum gloriae cumulum peruenturi certo cum indolis experimento datos gustus referam. DE INDOLE
Abbreviated transcription (Latin):
insuls celestes miecit manus ca quatuor ꝯmilitõib
rate tr̃asuectus tu sceuola ĩ scopulum uicinũ ĩ sule quã
hostium ingentes copie obtinebãt. postꝙ̃ exstus regressu

Expanded text:
insulae caelestis iniecit manus, cum quattuor conmilitonibus insulae caelestis iniecit manus, cum quattuor conmilitonibus rate transuectus in scopulum uicinum insulae, quam hostium ingentes copiae obtinebant, postquam aestus regressu
Abbreviated transcription (Latin):
factu paro iusta noticia patet.
Ac cinegirum atheniense simli ꝑtinatia. ĩ ꝯsecrandis hosals
lr̃aꝵ p̾oonio ĩ culcat.
¶Classica actilii gloriã terrestͥ laude .M. cesius sceuola. ciusdẽ
Imꝑatoris centurio subsecutus ẽ. Cu procastello.n. cui p̃¬
positus erat dimicaret. gneiq põpei profectus iussu a
micteretur. omnes qui propius accederãt int̾emit. ac
sine ullo regressu pede pugnãs suꝑ ingentẽ stragem qͦ
ip̃e fecerat corruit. ci capite humero ferore sautio.
oculo eruto. scutum .c. ⁊ .xx. ictibus ꝑfossum aꝑꝑuit.
Tates incastris diuii halii disaplina milites aluit. quorp
alter dextera. alter ocło ãmisso hostibus ĩ hesit. Ille post hãc
qua admiratiõe prosequar nescio. qm̃ excellenti uirtutf
dubiu reliquisti int̾ undas ne pugnã fortiorẽ edideris
an inteera uõẽ misis bello nãq gallico. quo . G. cestar
nõ ꝯtentus oꝑa sua li toribꝰ octani claudere britanie

Expanded text:
factum parum iusta notitia patet. factum parum iusta notitia patet. at Cynaegirum Atheniensem simili pertinacia in consectandis hostibus praeconio inculcauit. Classicam Acilii gloriam terrestri laude M. Caesius Scaeua eiusdem imperatoris centurio subsecutus est: cum pro castello enim, cui praepositus erat, dimicaret, Gnaeique Pompei praefectus Iustuleius m niteretur, omnes, qui propius accesserant, interemit ac sine ullo regressu pedis pugnans super ingentem stragem, quam ipse fecerat, conruit. cuius capite, umero, femine saucio, oculo eruto, scutum c et xx ictibus perfossum apparuit. talis in castris diui Iuli disciplina milites aluit, quorum alter dextera, alter oculo amisso hostibus inhaesit, ille post hanc rae admiratione prosequar nescio, quoniam excellenti uirtute dubium reliquisti inter undasne pugnam fortiorem edideris an in terra uocem miseris: bello namque, quo C. Caesar non contentus opera sua litoribus Oceani claudere Britannicae
Abbreviated transcription (Latin):
gr̾a posita mẽsa. ⁊elicta ea arma sua extra ualluz deferri
equũq duci clam iussit ne ametello ĩpediret᷑. et illũ celtibeꝵ
ĩ solẽtissime equitãte ꝯsecratus ĩt̾emut. detractasq corpori
eius exiuuas onas leticia incastra ⁊ etulit.¬
¶ Ide piresum noblitate ac utute om̃s celtiberos p̃stantem
cu ab eo incertam̃ pugne deuocatus e̾et succubere sibi ooegit.
nec exubuit flagrantissimi pectoris Iuuenis gladiti ei
suu ⁊ sagulũ utroq exatu spectãte tradere. Ille uero ẽt
petiit ut hospitis iure int̾ se iuĩcti eẽrit. qñ int̾ ⁊omanos ⁊
celtiberos pax foret restituta.¬
¶ Nec actiliu quidẽ p̃texire possumus. qui cui deame legiõĩs
miles pro Gay cesaris p̃cib maritima pugna p̾liaret᷑ abscissa
dext᷑ quã masilientiu naui ĩiecerat leua pupp̃i app̃hendit.
nec ante dimicare destitit. ꝙͣ capta profundo merge̾t. qd̃

Expanded text:
gratia posita mensa—, relicta ea arma sua extra uallum deferri gratia posita mensa—, relicta ea arma sua extra uallum deferri equumque educi clam iussit, ne a Metello inpediretur, et illum Celtiberum insolentissime obequitantem consectatus interemit detractasque corpori eius exuuias ouans laetitia in castra retulit. idem Pyrresum nobilitate ac uirtute omnes Celtiberos praestantem, cum ab eo in certamen pugnae deuocatus esset, succumbere sibi coegit. nec erubuit flagrantissimi pectoris iuuenis gladium ei suum et sagulum utroque exercitu spectante tradere. ille uero etiam petiit ut hospitii iure inter se iuncti essent, quando inter Romanos et Celtiberos pax foret restituta. Ne Acilium quidem praeterire possumus, qui, cum decumae legionis miles pro C. Caesaris partibus maritima pugna proeliaretur, abscisa dextra, quam Massiliensium naui iniecerat, laeua puppim adprehendit nec ante dimicare destitit quam captam profundo mergeret. quod
Abbreviated transcription (Latin):
bunus t̾cie legionis aspexit ꝯu̾sus ad suos spectatores
certe aut speciosam optaui mortem aut felicem
audatie exitũ. uł solus p̃currere ꝑatus sum. hiis auditis
padanius centurio ꝯuulsum signũ dextra retinens
Iamhac inquit int̾ hostile uallum mecĩ erit. promde
sequantur quid id capi nolũt et cũ eo incastra penor
ierupit totãq secum traxit legionẽ ita triũ hominu
fortis temeritas hanibale paulo ante spe sua caput
potitorẽ ne castrorũ quidẽ suorũ pociẽtem ee passa ẽ.¬
¶ Quoꝵ ututi nihil cedit. Q. ocius qui pp fortitudinẽ achil¬
les cognoĩatꝰ ẽ. na ut reliqͣ eius oꝑa nõ exequar habũde
tñ duob factis q̃ relaturus su ꝙ̃tus bellator fiu̾it cegnoscet᷑.
Q metello ꝯsule legatus ĩ hispania profectus celtiberiaiz
sub eo bellum gerens postꝙͣ aegnouit aquoda gentis huiꝰ
iuiuerie se addimicandu prouecari. Erat at illi forte pr̾adẽdi

Expanded text:
bunus tertiae legionis aspexit, conuersus ad suos 'spectatores' bunus tertiae legionis aspexit, conuersus ad suos 'spectatores' certe aut speciosam optans mortem aut felicem audaciae exitum uel solus procurrere paratus sum'. his auditis Pedanius centurio conuulsum signum dextra retinens 'iam hoc' inquit 'intra hostile uallum mecum erit: proinde sequantur qui id capi nolunt', et cum eo in castra Poenorum inrupit totamque secum traxit legionem. ita trium hominum fortis temeritas Hannibalem, paulo ante spe sua Capuae potitorem, ne castrorum quidem suorum potentem esse passa est. Quorum uirtuti nihil cedit Q. Occius, qui propter fortitudinem Achilles cognominatus est: nam ut reliqua eius opera non exequar, abunde tamen duobus factis, quae relaturus sum, quantus bellator fuerit cognoscetur. Q. Metello consuli legatus in Hispaniam profectus, Celtibericum sub eo bellum gerens, postquam cognouit a quodam gentis huius iuuene se ad dimicandum prouocari—erat autem illi forte prandendi
Abbreviated transcription (Latin):
detraxit. eoq tectus accerrime pliari cepit/ quo facto for¬
titudie ꝑtotũ extitu diffudit labentẽq belli fortunã diui¬
no aĩ ardors restituit.
¶Idem alio plio legionis marcie/ aquili feꝵ ineunde fuge
qr̃a iã conuersum faucibus ⁊phensum inꝯtrariã ꝑtẽ
detraxit dexterãq ad hostem tendẽs. quorsum tu inꝗt
abis. illic sunt cũ quibus dimicamus. et manibus
quide unum militem adortatiõe utro tam acri oiũ
legionũ trepidatiõe correpsit iũciq paratas/ uincere
docuit.¬
¶ Ceterum. ut humane uirtutis actum exequamur
cu anibal capuã inqͣ romanus exercitus erat obsidẽt
Iubius acens peligne cohortis p̃fectus uexillu tr̃aspuni¬¬
cũ uallum proiecit. se ip̃m suosq amilitonesi si eo hostes
potiti ẽent execratꝰ. et ad id petendũ subsequẽte cohõte
pͥmus impetum fecit. quod ut ualerius flaccus tri¬

Expanded text:
detraxit eoque tectus acerrime proeliari coepit. quo facto fordetraxit eoque tectus acerrime proeliari coepit. quo facto fortitudinem per totum exercitum diffudit labentemque belli fortunam diuino animi ardore restituit. idem alio proelio legionis Martiae aquiliferum ineundae fugae gratia iam conuersum faucibus conprehensum in contrariam partem † detraxit dexteramque ad hostem tendens 'corsum tu' inquit 'abis? illic sunt cum quibus dimicamus'. et manibus quidem unum militem, adhortatione uero tam acri omnium legionum trepidationem correxit uincique paratas uincere docuit. Ceterum ut humanae uirtutis actum exequamur, cum Hannibal Capuam, in qua Romanus exercitus erat, obsideret, Vibius Accaus Paelignae cohortis praefectus uexillum trans Punicum uallum proiecit, se ipsum suosque conmilitones, si signo hostes potiti essent, execratus, et ad id petendum subsequente cohorte primus impetum fecit. quod ut Valerius Flaccus tri
Abbreviated transcription (Latin):
¶Item. Te .pl. saturminus et p̃tor glautia et equitius de¬
signatus. te. pl. cũ maxirmos inciuitate nr̃a seditionu
motus excitass/ ne quisꝙ̃ se populo ꝯcitato opponeret pͥ¬
mũ.M. emilius scaurus.G. mariũ ꝯsulatã sextum
gerentem ortatus ẽ. ut libertatẽ legesq manu defende¬
ret. protinusq arma sibi afferri iussit quibus ab¬
latis ultima senectute cõfectiũet pene dilapsum corpꝰ
induit spiculoq ĩnixus añfores curis constitit ac
pariuilis extremi spũs reliquis ne res. p. expiraret
effecit. p̃stantia e ĩssui aĩ senatũ et equestrẽ ordine.
adiũdicta exigendã ĩpulit.
¶ b ut armorum et toge superius nc̃ et siderũ darũ
decus. diuum iuliu cextissimã uere uirtutis effigiem rep̃¬
sentemus cũ sruiabłi multitudiẽ et feroci impetu neruorꝓ
inclinati atiẽ suam uideret timidius pugnanti militi scutu

Expanded text:
Item, cum tr. pl. Saturninus et praetor Glaucia et Equitius deItem, cum tr. pl. Saturninus et praetor Glaucia et Equitius designatus tr. pl. maximos in ciuitate nostra seditionum motus excitauissent, nec quisquam se populo concitato opponeret, primum M. Aemilius Scaurus C. Marium consulatum sextum gerentem hortatus est ut libertatem legesque manu defenderet protinusque arma sibi adferri iussit. quibus allatis ultima senectute confectum et paene dilapsum corpus induit spiculoque innixus ante fores curiae constitit ac paruulis et extremis spiritus reliquiis ne res publica expiraret effecit: praesentia enim animi sui senatum et equestrem ordinem ad uindictam exigendam inpulit. Sed ut armorum togaeque prius, nunc etiam siderum clarum decus, diuum Iulium, certissimam uerae uirtutis effigiem, repraesentemus, cum innumerabili multitudine et feroci impetu Neruiorum inclinari aciem suam uideret, timidius pugnanti militi scutum
Abbreviated transcription (Latin):
¶ loge quoq fortitudo militaribus inserenda ẽ. quia cãdem
laude foro atq castris edita meret̃. ai.G. gractus ĩ tribu¬
natu profusis largitiõib fauore populi occupatorẽ puplicã
opp̃ssam teneret palãq dictaret ĩ t̾emptosenatu. oĩa ꝑplebẽ
agi debere mede fidei puplice ꝯuocati patres ꝯscripti aꝯ
sule mutio sceuiola qiuid nã ĩ talitempestate fatiẽdu
esset de liberabãt. cũctisq cẽsentibus: ut ꝯsul armis rẽ
puplicã tueret̃. sceuola negauit se quicꝙ̃ ui esse actuꝵ
tũc saipio nascica. qm̃ inquit ꝯsul duz iuris ordine
sequit᷑. id agit ut cu om̃ib legib iomanũ imꝑium
lataq dextã proclamauit. qui rẽ pᷝ saluã esse uolũt
me sequant᷑ / eaq uoa cũctacõne bonor ciuiu discussa.
gractũ cũ salerata factiõe quas merebat᷑ penas ꝑsol¬
uere coegit.

Expanded text:
ogae quoque fortitudo militaribus operibus inserenda est, quia eandem ogae quoque fortitudo militaribus operibus inserenda est, quia eandem laudem foro atque castris edita meretur. cum Ti. Gracchus in tribunatu profusissimis largitionibus fauore populi occupato rem publicam oppressam teneret palamque dictitaret interempto senatu omnia per plebem agi debere, in aedem Fidei Publicae conuocati patres conscripti a consule Mucio Scaeuola quidnam in tali tempestate faciendum esset deliberabant, cunctisque censentibus ut consul armis rem publicam tueretur, Scaeuola negauit se quicquam ui esse acturum. tum Scipio Nasica, 'quoniam' inquit 'consul, dum iuris ordinem sequitur, id agit, ut cum omnibus legibus Romanum imperium lataque dextra proclamauit: 'qui rem publicam saluam esse uolunt me sequantur', eaque uoce cunctatione bonorum ciuium discussa Gracchum cum scelerata factione quas merebatur poenas persoluere coegit.
Abbreviated transcription (Latin):
dies t̾mini facti sequutꝰ ẽ cognouiss egresso cubiculũ
bruto cultellum tonsorium qi unguiũ resecandor
causa poposcit. eoq uelut forte elapso se uulnerauit.
obiurgare eã ceperit ꝙ tonsoris p̃ripiuss offiñ cui
s intali statu nr̃o amoris mei erga te rtissimum
inditiu. Experiri eĩ uolui. si tibi propositum par
exsina cessisset ꝙ̃ equo aĩo me ferro ẽẽm int̾fectura.¬
¶ felitior progenit sua superior cato a quo portie fammilie
pr̃icipia manarunt qui cũ ab hoste rnatie uebem̾t
paruulo peteretur. uagina gladius elapsus decidit
quẽ subsectum p̃liancium globo. atq undiq. hoscilibꝰ
pedditibus circũdatu.postꝙ̃ ab ẽe sibi aĩaduextit adeo
constanti aĩo ĩ suam põtãte redegit. ut illũ nõ ꝑid̃o
oppressus rapere. s metu uacuus sumere iuderet.
quo spectacło actoniti hostes postero die adeum sup¬
plices paoem petentes uenerũt.¬

Expanded text:
dies taeterrimi facti secutus est, cognosset, egresso cubiculum dies taeterrimi facti secutus est, cognosset, egresso cubiculum Bruto cultellum tonsorium quasi unguium resecandorum causa poposcit eoque uelut forte elapso se uulnerauit. s obiurgare eam coepit, quod tonsoris praeripuisset officium. cui sed in tali statu nostro amoris mei erga te certissimum indicium: experiri enim uolui, si tibi propositum parum ex sententia cessisset, quam aequo animo me ferro essem interemptura'. Felicior progenie sua superior Cato, a quo Porciae familiae principia manarunt. qui cum ab hoste in acie uehementer † paruulo peteretur, uagina gladius eius elapsus decidit. quem subiectum proeliantium globo atque undique hostilibus pedibus circumdatum postquam abesse sibi animaduertit, adeo constanti animo in suam potestatem redegit, ut illum non periculo oppressus rapere, sed metu uacuus sumere uideretur. quo spectaculo adtoniti hostes postero die ad eum supplices pacem petentes uenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sue mi ẜabiles laqueos prudent᷑ parit̾ ac fortit̾ rupiͭ
donatũq se Iam aristonico dignitati sue reddidit¬
pei generi sui defensis ĩ affrica ꝑtibus classe yspana
petẽs ai aĩadutens nauẽ qua uehebat᷑ ab hostibus captã.
gladio p̃cordia sua trã suerberauit. ac deinde prostratꝰ¬
in puppi querẽtib cesarianis militib ubi nã esset ĩꝑator.
Respondit imꝑator se bñ ht̃. tatũq eloquii ualuit ꝙ̃tum
ad testand̃a aĩ magnitudĩẽ et̾ni laudi satis erat.
¶ ui quoq clarissim excessus cato utica monum̃tum est
inꝗͣ exfortissimis uulneribus tuis plus glorie ꝙ̃ sangiu̾s
manauit. si quidẽ ꝯstantissime ĩgladiu ĩ cubendo magnũ
hoĩbus docum̃tu dedisti ꝙ̃to potior eẽ debeat probis di
¶ Cuius filia minime muliebris aĩ que cũ bruti uiri sui
ꝯsiliu quod deĩt̾ficiendo cesare ceꝑat ea nocte qua

Expanded text:
suae miserabiles laqueos prudenter pariter ac fortiter rupit suae miserabiles laqueos prudenter pariter ac fortiter rupit donatumque se iam Aristonico dignitati suae reddiditciter Cn. Pompei generi sui defensis in Africa partibus classe Hispaniam petens, cum animaduertisset nauem, qua uehebatur, ab hostibus captam, gladio praecordia sua transuerberauit, ac deinde prostratuin puppi quaerentibus Caesarianis militibus ubinam esset imperator respondit 'imperator se bene habet', tantumque eloqui ualuit, quantum ad testandam animi fortitudinem aeternae laudi satis erat. Tui quoque clarissimi excessus, Cato, Vtica monumentum est, in qua ex fortissimis uulneribus tuis plus gloriae quam sanguinis manauit: si quidem constantissime in gladium incumbendo magnum hominibus documentum dedisti, quanto potior esse debeat probis dig Cuius filia minime muliebris animi. quae, cum Bruti uiri sui consilium, quod de interficiendo ceperat Caesare, ea nocte, quam