comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cusatio de qua dixi et excusa¬
cio cõsecuta ẽ glorie illi fuit
et accusacoꝵ et fauẽtiũ eis ob¬
crectator aculeos cã ĩmobili
tãq aduerso assensu doloris
animo ꝑtulisse quasi nõ is ip̃e
sed aliꝰ cangetur ea sibi ꝯscã¬
ciam id cõsciam robur dabat
ꝙͣuis illud contoq̃re aut dissi¬
mulare neqͥu̾it dur̃a bictors
ẽẽ cõditionẽ qui ab his quo ui¬
cerint accusentuu et quoro mo
uictores ĩ illoꝵ pr̃ia fu̾int eoꝵ
sua mox ĩ pacͥa rei si deq hoc
Senacũ libera uoce nocauerit
¶ Dum legatos accusatõe ꝑacta
Ce/ cõsilio egdi iuissos ut mos
Ie stare uissit ut eis pñtib Res¬
pondet / Et pp̃e post accusatre
sui ip̃ius illico sponte discessit
ne sua forte pñcia muuieret cõ¬
silii libtate neq hor a liquid
sine scomaco fecit aut dixit
Et est famne difficile iuscum am¬
mi dolorẽ sic cõp̾mẽ ut nulla
ex ꝑte in uulcu aut uerbis ap¬
pareat ¶ Omibus de limne auris

Expanded text:
cusatio de qua dixi et excusacusatio de qua dixi et excusatio consecuta est. 69 Glorie illi fuit et accusatorum et faventium eis obtrectatorum aculeos tam immobili tamque averso a sensu doloris animo pertulisse, quasi non his ipse sed alius tangeretur, – eam sibi constantiam, id conscientia robur dabat, quamvis illud concoquere aut dissimulare nequiverit, duram victorum esse conditionem, qui ab his quos vicerint accusentur, et quorum modo victores in illorum patria fuerint eorum sua mox in patria rei sint, deque hoc senatum libera voce notaverit – dum legatos accusatione peracta e consilio egredi iussos, ut mos est, stare iussit ut eis presentibus responderet, et ipse post excusationem sui ipsius illico sponte discessit, ne sua forte presentia minueret consilii libertatem. Neque horum aliquid sine stomacho fecit aut dixit; et est sane difficile iustum animi dolorem sic comprimere, ut nulla ex parte in vultu aut verbis appareat. 70 Omnibus dehinc curis
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ dum marcello in sortẽ ¶Bici¬
lia icer eueisset et le gati flen¬
ces mecuq acconiti Denatus mi¬
ẜicordiam ĩplorarent neuriti
hoscis in maib cradarent᷑ qui si
nulla Re offensus cã se illis as¬
ꝑum p̃buisset quis futurꝰ eet
ubi eos ad se accusandi uenisse co¬
gnoscẽt his uoabus et lacͥmis
miẜicordiaꝙ illoꝵ moci quida
ex pribus alii sola cõ sulis ĩruidia
censuerũt ut inter eum ⁊ collega
Marcellus ꝙͣuis in se ĩuistũ et
ignonuimosu sibi nosse se dic̾¬
et Neq alitꝰ consensurũ ut
sua ad aliũ sors transiret ne il¬
li tam̃ qui ad accusandũ se ue¬
nissent metu retrahentur il¬
lius qͥ se mox poss ulasci ꝑatũ
se se obtulit atq ita factum
est ut ualerius leuinꝰ alter
consul Siciliã ꝓuiciam mar¬
cellus Icalĩa bellũq cũ ham¬
bale heret facis illũ suis urgẽ¬
tibus ut in t̾ra Italica calidis
siculis pauore tũ demñ et ac¬

Expanded text:
lorum, dum Marcello in sortem Sicilorum, dum Marcello in sortem Sicilia iterum evenisset et legati flentes metuque attoniti senatus misericordiam implorarent, ne irati hostis in manibus traderentur – qui, si nulla re offensus tam se illis asperum prebuisset, quis futurus esset ubi eos ad se accusandum venisse cognosceret? – his vocibus et lacrimis misericordiaque illorum moti quidam ex patribus, alii sola consulis invidia, censuerunt ut inter eum et collegam Marcellus quamvis in se iniustum et ignominiosum sibi nosse se diceret neque aliter consensurum ut sua ad alium sors transiret, ne illi tamen qui ad accusandum se venissent metu retraherentur illius qui se mox posset ulcisci, paratum se se obtulit. 68 Atque ita factum est ut Valerius Leviniciliam provinciam, Marcellus Italiam bellumque cum Hanibale haberet, fatis illum suis urgentibus ut in terra italica callidisSiculis pavore, tum demum et ac
Abbreviated transcription (Latin):
aut Imꝑator mĩto honore p̾ua¬
cus excitus u̾õ eciã ignonimia
nõtꝰ appareret sub suo duce sa¬
licet Rom̃a redire ꝓhibitꝰ Reli¬
quis cam quoꝵ fideli oꝑa/Mar¬
cellus in Bicilia usus eẽt et hono¬
re digni et larga ꝑ soluta sũt
p̃miã inde aut marcellus post Re¬
dicũ cõsul quarto Siracusanoꝵ
legatoibus accusatus obiecta si¬
ẜĩ cͥmina tã gͣui orõne discussit
ut ꝙͣuis accusatio quoꝵdam ex
patrib ĩuidiosis oratioibus Iu¬
uaretiu ¶Ip̃e cam̃ senatus sen¬
tentiis absolutus fuit Racũq hi¬
tum qd ab eo belli tpribus gescũ
ẽẽt legatiq ex accusatoͣib sup¬
plices ad marcelli pedes strati
oratiõis quã dolor et epcrema
calamitas excorsisset ueiam
postularent orantes ut seq et
brbe suã quã armis domuisset
in sua recipet clientellã quos il¬
le alto anmo placacus acq Im¬
memor. Iurgioꝵ serena fronte
suscepit ubi illud mirable qd añ
eam quã diximꝰ accusationẽ sicu¬

Expanded text:
autem imperator merito honore privatus, exercitus vero etiam ignominia notatus appareret, sub suo duce scilicet Romam redire prohibitus, reliquis tamen, quorum fideli opera Marcellus in Sicilia usus esset, et honores digni et larga persoluta sunt premia. 66 Inde autem Marcellus post reditum consul quarto et Siracusanorum legationibus accusatus, obiecta sibi crimina tam gravi oratione discussit ut, quamvis accusatio quorundam ex patribus invidiosis orationibus iuvaretur, ipse tamen senatus sententiis absolutus sit, ratumque habitum quod ab eo belli temporibus gestum esset, legatique, ex accusatoribus supplices ad Marcelli pedes strati, orationis quam dolor et extrema calamitas extorsisset veniam postularent, orantes ut seque et urbem suam, quam armis domuisset, in suam reciperet clientelam. Quos ille alto animo placatus atque immemor iurgiorum serena fronte suscepit. Ubi illud mirabile: quod ante eam quam diximus accusationem Sicu
Abbreviated transcription (Latin):
adimiẜant nec ui capti erant
nec suppliciũ ꝑtinatia sedmi
ẜicordiam deditione meruerãt
uictor idem Carthaginem.
Reu̾sus uota diis soluit et fecit
et funebres ludos et gladiato¬
rum spͨtaculũ insigne ĩ memo¬
mam patris et patrui illis in
regionib pro Republica ꝑem¬

Expanded text:
ant, nec vi capti erant, nec supplicium pertinacia sed veniam deditione meruerant. Victor inde Carthaginem reversus, vota diis solvit; fecit et funebres ludos et gladiatorum spectaculum insigne in memoriam patris et patrui, illis in regionibus pro republica pe
Abbreviated transcription (Latin):
Bapionis eoꝵ insolencie satis ẽẽ
aqͥbus bicti ambo et ꝑsuos po¬
pulares quibz alit̾ spes uenie
non dabatur Captus mando¬
mus cradicusq Romanis ad su¬
pplicium fuit ¶ Sed reu̾tor ad
ordinem/ Mago itaq frater ha¬
nibalis qui pͥma hoꝵ ex Rebelli
one ac sedicione Casciensi plu¬
rimũ uane spei cupida mente
cõceꝑat cncta uirtuti Romani
ducis ĩa cessisse Gidens Rebus
desꝑatis candem gadibus ubi
aliꝙͣdiu muti animi mãẜat tota¬
ꝙ simul hispama discessit quo
digresso Gaditam auariciam
atq seuitiam punicã non ferẽ¬
tes quod ne quiꝙͣ ãte tentau̾ãt¬

Expanded text:
onis eorum insolentie satis esse. A quibus victi ambo et per suos populares, quibus aliter spes venie non dabatur, captus Mandonius traditusque Romanis ad supplicium fuit. Sed revertor ad ordinem. Mago itaque frater Hanibalis, qui primus ex rebellione horum ac seditione illa castrensi plurimum vane spei cupida mente conceperat, cunta virtuti romani ducis iam cessisse videns, rebus desperatis, tandem Gadibus, ubi aliquandiu nutanti animo manserat, totaque simul Hispania discessit. Quo digresso Gaditani, avaritiam ac sevitiam punicam non ferentes, quod nequicquam ante temptarant
Abbreviated transcription (Latin):
rialis aut ullus ommo roma¬
in ducis nũcius ¶ Ded ꝯscencia
sceleꝵ et uenie desꝑatio bellũ
eis indixant una uox cuuũ
ꝑ muros summa uirtute ꝑa¬
gnãdum esse pugnani emm
non pro groria sod prouica
Req no aliam belli causam esse
ꝙͣ odiũ nõ exse uictoriam non.
ulel predam sed suppliciũ solũ.
peti una erat ad milites Bapi

Expanded text:
o romani ducis nuntius sed conscientia scelerum et venie desperatio bellum eis indixerant. Una vox civium per muros: summa virtute pugnandum esse; pugnari enim non pro gloria sed pro vita, neque vero aliam belli causam esse quam odium; non ex se victoriam non vel predam, sed supplicium solum peti. 3 Una erat ad milites Sci
Abbreviated transcription (Latin):
ram sed cotidie hu. pinorꝭ atq
Samintũ ꝑuastatis finib eo ca¬
lamitatũ duos p̃potẽtes ppłos
redegit ut et memĩsse illos ue¬
cerum coget eruminaꝵ et lega¬
tis ad hambalem se deẜtos q̃ri
et serum auxiliũ ꝓpe ⁊ lebillitꝭ
nͦ sine Iurgiis implorare / a qͦ
cũ q̃rellis ꝑcere iussi ꝓmissao¬
pe rediissent cõ secutits ham¬
bal nolam uenit simił cũ sup¬
plemeto ex̾citus tũc forte Car¬
t hagie de scinato ibi cast ance
muos urlis posuit ¶marcel¬
sus cadem qua pͥus Racione
rem gessit intra urbẽ se cõti¬
nuit nuroꝵ custodiam pͥna¬
pibus nolanis credidit qui¬
bus nõ ut plebi sedusq adeo
fidebat ut eis cum hoste col¬
loquni ꝑmitt̾et quib collo¬
quiis effectũ est ut hanibal
cognita ad romanũ ¶Impiũ
illoꝵ fide acq ideo spe ꝓdĩco¬
nis amissa aꝑta urbem Gi
muade̾t ¶Quõd marcellus
incelligẽs portis subito pa¬
te factis erupit et nisi ĩber

Expanded text:
ram, sed quotidie Hirpinorum atque ram, sed quotidie Hirpinorum atque Samnitium pervastatis finibus, eo calamitatum duos prepotentes populos redegit, ut et meminisse illos veterum cogeret erumnarum, et legatis ad Hanibalem se desertos queri et serum auxilium prope flebiliter nec sine iurgiis implorare. 28 A quo cum querelis parcere iussi promissa ope rediissent, consecutus Hanibal Nolam venit simul cum supplemento exercitus tunc forte Carthagine destinato. Ibi castra ante muros urbis posuit. 29 Marcellus eadem qua prius ratione rem gessit: intra urbem se continuit, murorum custodiam principibus nolanis credidit, quibus non ut plebi sed usque adeo fidebat ut eis cum hoste colloqui permitteret. Quibus colloquiis effectum est ut Hanibal, cognita ad romanum imperium illorum fide atque ideo spe proditionis amissa, aperta urbem vi invaderet. 30 Quod Marcellus intelligens, portis subito patefactis erupit et, nisi imber
Abbreviated transcription (Latin):
lia hambale ꝓrsus ueri faciẽ
nõ habet ¶ Egõ igit᷑ hoc i
medio Relinqueñs illud affe¬
ro quod et c̾cum et auctorũ
ꝓbatissimis uisũ ẽ qͣm scilicet
hec quatu cumq uictorili ma¬
nam hambalem semꝑ uince
solitũ nõ uicsse tm̃ sedecia
ptulisse et abeo uinci de frisse
quid insi uictoria ingens eẽt
el hanibale inde digresso/ma¬
reellus portis clausis et cu¬
stodib nequis egͥdi posset ad¬
hibitis mox ĩ fors de ꝓdicoͣib
q̃stione hica septuaginta et eo
amplius clandestim cũ hoste
colloquii cõmietos dammnatos ꝙ
ꝓdicõis securi ꝑcuti iussit etͣ
bona om̃ium p̾ublicari ¶ Inde
cu hambal Casilmũ durabr¬
get obsidione optabat mar¬
cellus egentibus atq oratib
opem ferre sed hinc uultur¬
mis amnis supͣ solitũ medio
cumẽs recardabat hinc nolani
et acerrami ne digressu suo Ca¬
panor s⁊ illos in cuusib expo¬
nẽt młtis eu p̃cibus decinebãt
¶ Nole aũt nõ ocio sam egit mo¬

Expanded text:
lia Hanibale prorsus veri faciem lia Hanibale prorsus veri faciem non habet. Ego igitur hoc in medio relinquens, illud assero quod et certum et auctorum probatissimis visum est, quoniam scilicet hec quantacunque victoria maNam Hanibalem semper vincere solitum non vicisse tantum, sed etiam pertulisse et ab eo vinci desiisse, quid nisi victoria ingens esset? 25 Hanibale inde digresso Marcellus, portis clausis et custodibus nequis egredi posset adhibitis, mox in foro de proditoribus questione habita, septuaginta et eo amplius clandestini cum hoste colloquii convictos damnatosque proditionis securi percuti iussit, et bona omnium publicari. 26 Inde cum Hanibal Casilinum dura urgeret obsidione, optabat Marcellus egentibus atque orantibus opem ferre, sed hinc Vulturnus amnis supra solitum medio tumens retardabat, hinc Nolani et Acerrani, ne digressu suo Campanorum illos incursibus exponeret, multis eum precibus detinebant. 27 Nole autem non otiosam egit mo
Abbreviated transcription (Latin):
portas muros ue urbis actig̾et¬
¶ Ipe t̾bus portis que ĩ castͣ
hostiũ u̾se erant cres ĩstru¬
uit acies mediam que direc¬
tius obuersa erat hambali
ip̃e cum om̃n Robore et roma¬
no oberiunt equitatu ad ali¬
as duas sub̾ duob legatis
tirones sobiosq eqͥtes et leuẽ
disc̾biit armaturã lixis et
calonib sequi iussis ut ĩuti¬
lis turba puln̾e et ela more
magni sp̃em p̃beret ex̾citus
ip̃e equitu pedicumꝙ acie
magno impetu et clamore ĩ
aciem hostis muehit᷑ curba¬
uitꝙ eã subitus cumłtus sed
ubi dextra leuaq porcas am¬
bas apiri pariq impeti lega¬
cos instructis acrebus inferuẽ
seꝙ undiq peti uidit ham¬
Sal nõ diu passus ĩp̃ssionem
uictus in castra se recllit duo¬
bus milib ⁊ crecentis suot̾ hoc
cõgssu amissis ¶Quidam scͥp¬
toꝵ uec̾um affirmãt nõ nisi unu
ex Romanis puisse quod ꝓugͣn¬
te in asia alexandio forsitã cre¬
di posset pugnãte aut ĩ ita¬

Expanded text:
portas murosve urbis attingeretportas murosve urbis attingeret; ipse tribus portis que in castra hostium verse erant tres instruxit acies: mediam, que directius obversa erat Hanibali, ipse cum omni robore et romano obtinuit equitatu, ad alias duas sub duobus legatis tirones sotiosque equites et levem distribuit armaturam, lixis et calonibus sequi iussis, ut inutilis turba pulvere et clamore magni speciem preberet exercitus,ipse equitum peditumque acie magno impetu et clamore in aciem hostis invehitur. Turbavitque eam subitus tumultus; sed ubi dextra levaque portas ambas aperiri parique impetu legatos instructis aciebus in se ruere seque undique peti vidit Hanibal, non diu passus impressionem, victus in castra se retulit, duobus milibus ac trecentis suorum hoc congressu amissis. 24 Quidam scriptorum veterum affirmant nonnisi unum ex Romanis periisse; quod pugnante in Asia Alexandro forsitan credi posset, pugnante autem in Ita
Abbreviated transcription (Latin):
is nobilibus interfectis et dur¬
reptis Romanoꝵ sarciins mu¬
ros urbis ĩuadent/ et clausas
marrello portas hambali aꝑi¬
ret ¶Que ubi marcello a pͥn¬
çipib ñciata sunt laudanͭ.
qͥdem eoꝵ diligentiam Ip̃e
uero iustam in ꝓditores iram
Sistulit ueritus ne qui motus
orietur in eo Reꝵ statu tamad¬
uersa plebe tam ꝓpiquo hoste
ꝑiculosa demũ omna circũspͣ¬
cans ad id ammũ intendit qd
nͣalit̾ appetebat decreuit q mo¬
dis om̃ibus fortunã prrrliitẽ¬
tare ¶ Itaq cum cotidie ham¬
balsuos in aciem sb signis e¬
duce̾t nec quisꝙͣ se aut ĩ por¬
cis aut in muris oscendẽt sus¬
picatus colloquia cum nolanis
habita erupisse et oꝑe p̃cium
Ratus urbem aggredi ut quit¬
quid hic ẽẽt ꝙ eum lacebat
emgeret ferri scalas et ma¬
chinas ⁊ apta oppugnandis
urbib ĩstrumẽta applicariq
muris imꝑat ./ marcellus ad¬
ad om̃ĩa initentus illud pro¬
uidit ĩpͥmis ne quis nolanus

Expanded text:
is nobilibus interfectis et diis nobilibus interfectis et direptis Romanorum sarcinis muros urbis invaderent et clausas Marcello portas Hanibali aperirent. 20 Que ubi Marcello a principibus nuntiata sunt, laudavit quidem eorum diligentiam; ipse vero iustam in proditores iram distulit, veritus nequi motus orirentur in eo rerum statu, tam adversa plebe tam propinquo hoste, periculosi; demum omnia circumspectans, ad id animum intendit quod naturaliter appetebat, decrevitque modis omnibus fortunam prelii tentare. 21 Itaque, cum quotidie Hanibal suos in aciem sub signis educeret nec quisquam se aut in portis aut in muris ostenderet, suspicatus colloquia cum Nolanis habita erupisse et opereprecium ratus urbem aggredi ut quicquid id esset quod eum latebat emergeret, ferri scalas et machinas et apta oppugnandis urbibus instrumenta applicarique muris imperat. 22 Marcellus ad omnia intentus illud providit in primis, nequis nolanus
Abbreviated transcription (Latin):
beris eo michi eris acceptior
his tam suauios u̾bis ac ꝓrius¬
sis dona addidit equũ de suis
electissimu ⁊ bigatos m̃mos
aureos qͥngẽtos quos illi iussy
ꝯstor num̾auit deinde ad lito¬
res u̾ sus uidete inqͥt ut quociẽs
Hic eggregis uir ad me uenire
uoluerit sibi aditus liber sit
hac tanta Reꝵ et uerboꝵ leui¬
cate letissimũ dimisit ¶ Ex hac
nona mansuetudĩe sit uete¬
rem illam hambalis benigni¬
tatẽ obruit ¶ Bic durũ acer¬
nimi Iuuẽis amimũ delimuit
ut ex eo die socioꝵ nullus Ro¬
manis ducib fidelior milita¬
uerit / nemo magis ad iuxus
sit Romanũ nome attolere ne
licet capite qͥeuit qͥn hamba¬
le nolain post eu̾sam mic̾ĩa
pedeunte plebs ad defectionẽ
pur sus ĩtende̾t int̾q eos atꝙ
Carthagmẽses nocturna collo¬
quia sererẽtur et quentũ esset
ut Marcello qui suos magis
mecuens ꝙͣ hostes sub aduẽ¬
tu hambalis intra urbem se
receꝑat in aciem egsso ip̃i su¬

Expanded text:
beris eo michi eris acceptior’. beris eo michi eris acceptior’. 17 His tam suavibus verbis ac promissis dona addidit: equum de suis electissimum et bigatos nummos aureos quingentos, quos illi iussus questor numeravit. Deinde ad lictores versus: ‘videte’ inquit ‘ut quotiens hic egregius vir ad me venire voluerit sibi aditus liber sit’. 18 Hac tanta rerum et verborum lenitate letissimum dimisit, et hac nova mansuetudine sic veterem illam Hanibalis benignitatem obruit, sic durum acerrimi iuvenis animum delinivit, ut ex eo die sotiorum nullus romanis ducibus fidelior militarit, nemo magis adnisus sit romanum nomen attollere. licet capite, quievit quin, Hanibale Nolam post eversam Nuceriam redeunte, plebs ad defectionem rursus intenderet, interque eos atque Carthaginenses nocturna colloquia sererentur et conventum esset ut, Marcello qui suos magis metuens quam hostes sub adventum Hanibalis intra urbem se receperat in aciem egresso, ipsi su
Abbreviated transcription (Latin):
eleggit utilius ratus adepnicũ
hosti uirum sibi tã strenium
q̃ siuisse ꝙͣ hosti dum caxat ab¬
stulisse Itaq se uocatũ allõqͥ¬
rui. ¶ Suspicor te amice młtos
ut mos est tua in pria ĩuidos
here ꝙ nemo tuoꝵ me detius
uir tutib cerciorem fec̾it ¶ Sed
qm qui Romanis in cast̾s mili¬
tasti/ ignotus eẽ nõ potes didi¬
ci etgo ex comilitonib tius quod
et quãta ꝓ Romam nõĩs hono¬
re sepe gesẜis nõĩatun canẽsi
acie nec sabore uictũ nec terro¬
re pͥus p̃lio illo cruentissimo
et eius accis in signib astitisse
ꝙͣ te nõ unus alter ue hdsciũ
cunens sed hommiũ atq equoꝵ
et totius nri exͣcieus fuma sub¬
rueret digne igitur anmeicia
bonoꝵ et ĩpͥmis Romanoro ꝑ
quib hoc egeris ¶ Ego te ĩnim¬
cis uelim quod tuo fiet cũ ho¬
nore tuoq cũ comodo neq tua
uirtus apud me aut gloria ca¬
rebit aut p̃mio quoq familia¬
rius mecum crebrius q cõu̾sa¬

Expanded text:
elegit, utilius ratus ademptum elegit, utilius ratus ademptum hosti virum sibi tam strenuum quesivisse quam hosti duntaxat abstulisse. 15 Itaque sevocatum sic alloquitur: ‘Suspicor te, amice, multos ut mos est tua in patria invidos habere, quod nemo tuorum me de tuis virtutibus certiorem fecerit; sed quoniam, qui romanis in castris militasti, ignotus esse non potes, didici ego ex commilitonibus tuis quot et quanta pro romani nominis honore sepe gesseris, nominatim cannensi acie nec labore victum nec terrore prius prelio illo cruentissimo et tuis actis insignibus abstitisse, quam te non unus alter ve hostium cuneus sed hominum atque equorum et totius nostri exercitus ruina subrueret. 16 Digne igitur amicitia bonorum et in primis Romanorum pro quibus hec egeris, ego te in amicis velim. Quod tuo fiet cum honore tuoque cum commodo, neque tua virtus apud me aut gloria carebit aut premio; quoque familiarius mecum crebriusque versa
Abbreviated transcription (Latin):
Q pͥncipum urbis illius bna¬
mir ad Romanũ nome plebs
aut contͣ ad hambalem prona
et suspͤta pomais et ĩuisa erat¬
¶ Nemo tam in tota plebe suspͤ¬
cior ꝙͣ .l. bantius quidam egre¬
equitatu sc̃is ammo ꝙ clarissi¬
mus/ Sed hambali beneficiis
ob̾strictus ingentib quẽ .s̃ ad
samnias ꝓ Romano militate
uulm̾bus młtis afrectũ e ce¬
sor cumiło sennammẽ eduetu
hambil et curari begnonissĩe
fecͤat et curatũ ornatumꝙ mu¬
neribus insueta pietate Remi
Beralitatem hostis opeabat sqn
a litꝰ nõ posset prie dedicionẽ
sũa q ꝓpriam lib̾tatem ac pͥna¬
pesare.¶ Id nequiꝙͣ sepe exꝑto
famulus alter accesẜat. Roma¬
in meritus ducis pauor. ¶hĩs
ꝑplexus agustiis festinabat ul
imple quod opeabat uł enade̾
quod horrebat ¶Itaqͣ coto aĩo
tabat ¶ Bic affeetum contempla¬
tus p̃cor ⁊ intelligens calis bi¬
ri pp̃oitum nõ sꝑuendũ sed ꝙͣ¬
pͥmid illũ uel supplicio ꝑdendũ

Expanded text:
fide principum urbis illius unafide principum urbis illius unanimi ad romanum nomen. 12 Plebs autem contra ad Hanibalem prona et suspecta Romanis et invisa erat; nemo tamen in tota plebe suspectior quam L. Bantius quidam, egreequitatu factis animoque clarissimus, sed Hanibali beneficiis obstrictus ingentibus; quem scilicet ad Cannas pro Romanis militantem, vulneribus multis affectum, e cesorum cumulo semianimem eductum Hanibal et curari benignissime fecerat et curatum ornatumque muneribus insueta pietate remisberalitatem hostis optabat, quando aliter non posset, patrie deditione suamque propriam libertatem ac privapensare. Id nequicquam sepe experto stimulus alter accesserat: romani meritus ducis pavor. His perplexus angustiis, festinabat vel implere quod optabat vel evadere quod horrebat; itaque toto animo tabat. 14 Sic affectum contemplatus pretor, et intelligens positum non spernendum sed quamprimum illum vel supplicio perdendum
Abbreviated transcription (Latin):
No lanam plebem tetam ẽr̃ ha¬
mbalis se aute romanorum
num̾o Impares ¶ E qui sunła¬
eo consensu Remin eum diem
ingenio distulissent sub obten¬
tũ explorandi quas cum peno
cõdicones amicicie ħĩturi sine
tiam rrolanũ agrum hostis
eẽ mox futura urbem nisi cele¬
ri Remedio succurratur./ Cõmẽ¬
data fide̾ nobilium cu certa spe
ꝓpinqui auxilii Remissa legacio
precib addicis ut quil artib
rem craxissent ad huc paulie¬
lum exerahent ¶Ipe paucs
post dieb cõsecutus nolam
lanis smnib digressus neapo¬
su peciit uana spe illectus no¬
bilem urbem litoream capien¬
di qua cum ⁊ cuiium cõsensit
et Romano presidio de fensam ede¬
gie Reꝑiisset ¶ Nuc̾iam se con¬
uertit quam fame expugnatã
curib qui salutẽ pacti erat dĩs¬
sis i hermib diripunt et in¬
cedit ħec inter marcellus nolã
obtinebat nõ magis suaꝵ uiri¬
um respͨtu q sane illi ĩ pñtia
haus quaꝙͣ magne erant ꝙͣfi

Expanded text:
nolanam plebem totam esse Hanolanam plebem totam esse Hanibalis, se autem Romanorum, numero impares sed qui simulato consensu rem in eum diem ingenio distulissent sub obtentu explorandi quas cum Peno conditiones amicitie habituri sint: iam nolanum agrum hostis esse, mox futuram urbem nisi celeri remedio succurratur. 9 Commendata fide nobilium, cum certa spe propinqui auxilii remissa legatio, precibus additis ut quibus artibus rem traxissent adhuc paululum extraherent; ipse paucis post diebus consecutus Nolam lanis finibus digressus Neapolim petiit, vana spe illectus nobilem urbem litoream capiendi, quam cum et civium consensu et romano presidio defensam egregie repperisset, Nuceriam se convertit, quam fame expugnatam, civibus qui salutem pacti erant dimissis inermibus, diripuit et incendit. 11 Hec inter Marcellus Nolam obtinebat non magis suarum virium respectu, que sane illi in presentia haudquaquam magne erant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aminis transg̃ssus padum mus¬
ta in subriũ opida atq int̾ cec̾a
mediolanu urbem iam tue flo¬
rentissima expugnauit his pa¬
ctis merito Romam rediens eu¬
umpho peliqua mid tẽpus ex¬
cedant quo belli puimci tempe¬
stas ꝑ iealiam semebat ¶Igi
post Canuesem cladem p̃tor
Marcellus cum apud hostiam
esset nauigaturus in Biciliam
que illi ꝓuincia obuenat confesti
infelici rumore accepto militel
quos in elassem scͥpserat̃ spomar
ad urbis p̃sidium destinauit᷑ ⁊ter¬
ciam legionem classi deputatas
sub tͥbimo militũ cum cheañ
pmisisset̃ / ipe cũ expedicis clas¬
se college credica Camisiũ quo
infausti ex̾citus Reliquie quo¬
ue eciam consul p̃ceps et tocius
mali cã cõ fuchat festinauit eo sẽ¬
per ubi piculi plurimũ ẽẽt fes¬
tinare solitus Inde eum cũ ex¬
aitu Casilim custodie intentum
quod uariis ꝑ id cẽpus modis
ab hambale Rtentatũ est lega¬
cio Nolami senatus adiit nũtias

Expanded text:
animis, transgressus Padum mulanimis, transgressus Padum multa Insubrium oppida atque inter cetera Mediolanum, urbem iam tunc florentissimam, expugnavit, his peractis merito Romam rediens triumpho. 7 Reliqua in id tempus excedunt quo belli punici tempestas per Italiam seviebat. Igitur post cannensem cladem pretor Marcellus, cum apud Hostiam esset, navigaturus in Siciliam, que illi provincia obvenerat, confestim infelici rumore accepto milites, quos in classem scripserat, Romam ad urbis presidium destinavit; et tertiam legionem classi deputatam sub tribuno militum cum Theanum premisisset, ipse cum expeditis, classe college credita, Canusium, quo infausti exercitus reliquie quove etiam consul preceps et totius mali causa confugerat, festinavit, eo semper ubi periculi plurimum esset festinare solitus. 8 Inde eum cum exercitu Casilini custodie intentum, quod variis per id tempus modis ab Hanibale retentatum est, legatio nolani senatus adiit nuntians
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑt̾ritus amini rem est ausus cui
nescio an simile aliquid usꝙͣ scͥp¬
tum sit ¶ Multi em̃ in cõsulto se
se morti ac temarie obiecerut
hinc u̾o ⁊ cõsiliũ subitũ Repen¬
ciia necessitas ⁊ constancia agen¬
di q fiduciam pncissima uirtus
dedit cũ nõ esset a lia spes salu¬
cis ¶ Itaq Regem ip̃m ex ħĩtit
cogͥtum suspĩcatus cogitans q
ꝙͣ accidit quia si illum st̾neret
onnum uictor enadet ¶Inopmo
raptim ⁊ horrendo impetu hosti¬
lem aciem ĩuectus ĩ eum mime
de trectantẽ fulmineũ ruit in
morem equoq de tractatu dicto
acius obtruncat ¶ Qua tã incͤ¬
dibili audatia successu cõꝓbata
tam ꝑsꝑa et erecti Romam equi¬
ces neulerũt signa et exter¬
riti hostes terga uerterunt ipe
eueo prelio unde nec salus spa¬
retur nõ modo uictorium insignẽ
Ses opima eciam spolia cesi re¬
gis tercius. a Romulo ioui fere¬
creio reportauit hac uictoria cõ¬
firmatis et mliam metuentib

Expanded text:
erterritus animi, rem est ausus cui erterritus animi, rem est ausus cui nescio an simile aliquid usquam scriptum sit. 4 Multi enim inconsulto se se morti ac temerarie obiecerunt; huic vero et consilium subitum repentina necessitas, et constantiam agendique fiduciam presentissima virtus dedit, cum non esset alia spes salutis. 5 Itaque regem ipsum, ex habitu cognitum, conspicatus cogitansque quod accidit, quia si illum sterneret omnium victor evaderet, inopino raptim et horrendo impetu hostilem aciem invectus, in eum minime detrectantem fulmineum ruit in morem, equoque detractum dicto citius obtruncat. Qua tam incredibili audacia successu comprobata tam prospero, et erecti romani equites intulerunt signa et exterriti hostes terga verterunt. 6 Ipse ex eo prelio, unde nec salus speraretur, non modo victoriam insignem sed opima etiam spolia cesi regis tertius a Romulo Iovi Feretrio reportavit. Hac victoria confirmatis et nil iam metuentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tis q amñm uir fuit be¬
. acermimiꝰ. et ab eo quẽ
p̾misimꝰ du̾̾sus, Ille em cau¬
cior hic ꝓmptior deniq unꝰ
ex paucs inq om̃i clarus his¬
coria sed in pͥmis uirgiliano
carie nobłis ¶ Bic em̃ de hoc
loq̃ns ait aspice ut ĩ signis spo¬
liis marcellus opmis Ingre¬
ditur uictorq uiros suꝑemi¬
net omes plura qͥdem uiri huiꝰ
in laudem dici potant plus
seqͥtui marcelłũ¶Iste em mł¬
tos ses om̃es haud dubie nõ
excellit ¶ H̾ic igit᷑ marcellꝰ
ut᷑ fine belli punici pͥmi ⁊
pͥncipiũ scdi cõsul ad usus
Rebellantes gallos / cũ ad padi
Rippam ꝓpe clascidiũ opidũ
uiridomaꝵ Regem gẽtis illius
ex̾citus maxĩo subixũ exĩ¬
spato obuiũ hũisset eet ꝙ sue
pancitati iure ceuribilis hosti¬
um in ltitudo atq ĩꝓuisus oc¬
cursus cõst̾natis aeq actomi¬
tis om̃ibus ꝙ nulla se cuiꝙͣ
uel defenfionis ul fuge saltem.¬
facultas ostenderet ¶Ip̃e ut erat mi¬

Expanded text:
tisque animi vir fuit, betisque animi vir fuit, bellator acerrimus et ab eo quem premisimus diversus ille enim cautior hic promptior, denique unus ex paucis inque omni clarus historia sed in primis virgiliano carmine nobilis. Sic enim, de hoc loquens, ait: Aspice ut insignis spoliis Marcellus opimis Ingreditur, victorque viros supereminet omnes. 2 Plura quidem viri huius in laudem dici poterat, plussequitur, Marcellum; iste enim multos sed omnes hauddubie non excellit. 3 Hic igitur Marcellus, inter finem belli punici primi et principium secundi consul adversus rebellpidum, Viridomarum regem gentis illius exercitu maximo subnixum ex insperato obvium habuisset, essetque sue paucitati iure terribilis hostium multitudo atque improvisus occursus, consternatis atque attonitis omnibus quod nulla se cuiquam vel defensionis vel fuge saltemfacultas ostenderet, ipse, ut erat imp
Abbreviated transcription (Latin):
rabili et qͥnq clarus cõsulacib
demq nchil in hoc uiro quodcar¬
pi possit inuemo insi ꝙ Scipio¬
ins affricam illiꝯ mãgiia con¬
siliis semꝑ adu̾sus Roꝵq eius
ex cenuator et obcrectator lau¬
dum fuit ¶ Et pͥmũ quidẽ cõsili¬
sa sencienti in re pubᵃᵃciil ad¬
u̾sarii de Reliquis quid opiner
nescio ¶ Quale em̃ est illud euis
de ip̃o ¶ Scipione palam pub ͭ ͤ
uedcm in cõsilio natũ eũ ad cor¬
rupendam disciplinã milica¬
rem extno et Regio more et in¬
dulg̾e licencie milicũ et senire
in eos qualis ẽ curiosa illa depͤs¬
sio uictoriar in hispama que¬
sitaꝵ et prudencissimo dua in
faciem obiecta temeritas ./ Si hec
et his similia eo animo dicebã¬
tur ue iuuenilẽ frenaret auda¬
tiam qua tãtis p̾ncipiis mimi¬
me suffectura cardẽt hẽo quid
excusem ¶Tm ideo qr fortissimi
adolescẽtis Rara indolez sue se¬
inli głie succrescẽte egre feuret
cellus ingentis arden¬

Expanded text:
rabili et quinque clarus consulatibus. rabili et quinque clarus consulatibus. Denique nichil in hoc viro quod carpi possit invenit, nisi quod Scipionis Africani illius magni consiliis semper adversus rerumque eius extenuator et obtrectator laudum fuit. 73 Et primum quidem consiliersa sentientem in republica cunescio. Quale enim est illud eius de ipso Scipione palam publico ve dictum in consilio: natum eum ad corrumpendam disciplinam militarem externo et regio more, et indulgere licentie militum, et sevire in eos; qualis est curiosa illa depressio victoriarum in Hispania quesitarum et prudentissimo duci in faciem obiecta temeritas. 74 Si hec et his similia eo animo dicebantur ut iuvenilem frenaret audaciam, quam tantis principiis minime suffecturam crederet, habeo quid excusem; sin ideo quia fortissimi adolescentis raram indolem sue senili glorie succrescentem egre ferret, cellus ingentis arden
Abbreviated transcription (Latin):
Quince fabii carentũ recepisti
Ille arridens ⁊ purridens certe
inquit nam insi tu amisisses
nũꝙͣ ego recepissem hec in falor
gestoro fabii suma ẽ Nam
sapient doctoꝵ ꝯsilioꝵ q salu¬
brium nlłus ẽmmius obiit
sub finẽ belli puniei scdi ꝓuec¬
te admodũ etatis ¶Si quide
duob ut liuiꝰ ait ut uel płi¬
mus cͥbus et saxagita amis
Augui fuit quad sac̾docium
nisi iam uir plena etate obei¬
musset neq̃uerat ¶ In ꝯͦ qͥdem
cũ cec̾i om̃es amlib ocapparẽtur
Inepcris uirilem illam sentẽ¬
ciam et errori pubᵈͦ adusam
proferre nõ cimuit Cuius ĩ libro
de seneccuce qui Cato maioi mist̃¬
bicur Cicero ip̃e cõmemut ¶Op¬
tuis auspiciis ea geri que pit Rei¬
pub ͤ salute gerũtiu que cõtra rẽ¬
publicã ferutur cõcra auspicia
perri ¶ Bapientis et maturi se
et senatus p̾ͥnceps mñitis p̾latus
cũ alii eum ueteri Romano more
p̾cederent ad hec dcatura memo¬

Expanded text:
Quinte Fabi, Tarentum recepisti’, Quinte Fabi, Tarentum recepisti’, ille arridens et irridens ‘certe,’ inquit ‘nam nisi tu amisisses nunquam ego recepissem’. 70 Hec ni fallor gestorum Fabii summa est; nam sapienter dictorum consiliorumque salubrium nullus est numerus. Obiit sub finem belli punici secundi provecte admodum etatis, siquidem duobus ut Livius ait, vel ut Plinius tribus et sexaginta annis augur fuit, quod sacerdotium nisi iam vir plena etate obtinuisse nequiverat. 71 In quo quidem cum ceteri omnes anilibus occuparentur ineptiis, virilem illam sententiam et errori publico adversam proferre non timuit, cuius in libro de senectute, qui Cato Maior inscribitur, Cicero ipse commeminit: ‘optimis auspiciis ea geri que pro reipublice salute gererentur; que contra rempublicam ferrentur contra auspicia ferri’. Sapientis et maturi senet senatus princeps, meritis prelatus, cum alii eum veteri romano more precederent, ad hec dictatura memo
Abbreviated transcription (Latin):
sulis habebat ⁊ femmeis blã¬
diciis expugnatus spem ꝓdico¬
ms atculerat᷑ / qua ĩpigre ar¬
repea fabius frem ip̃m de hoc
sororis lris ĩ formatum sub
pocie cranffuge urbem ingredi
et inclinacum ad oñña animũ
amantis in suã sencenciam
trahẽ ac firmare ĩꝑat quad cũ
factu esset om̃ib rite compoĩtis
noctu urbem ingressus multo
cepit ingenio nõ sine cede mul¬
coꝵ ¶Illud incer cũcta memo¬
rabile ꝙ p̃ter auri ⁊ argenti et
aliaꝵ mulciplicẽ Reꝵ predam
Trignita ibi ẜuor acq ãcilla¬
rum milia capea Referũtur
accurreret urbem capeam audi¬
ons exe lamauit. et suu ĩquit
hambalem Romain hñt et eis¬
dem artibus qͥb tarentũ q̃siera¬
mus amisimꝰ ¶ ħẽc in mirim
Recuꝑacio cance urbis fabio gło¬
rie magne fuit quod nec ĩpedi¬
salmator qui marcem amissa
urbe confugat eamq ẜuaulerat
ut dc̃m est latone censorio au¬
diente ut ẽapud Ciceronem
gloriabundus dice̾t mea oꝑa

Expanded text:
sulis habebat, et femineis blansulis habebat, et femineis blanditiis expugnatus, spem proditionis attulerat. 67 Qua impigre arrepta Fabius fratrem ipsum, de hoc sororis literis informatum, sub specie transfuge urbem ingredi et inclinatum ad omnia animum amantis in suam sententiam trahere ac firmare imperat. Quod cum factum esset, omnibus rite compositis, noctu urbem aggressus multo cepit ingenio, non sine cede multorum; illud inter cunta memorabile quod, preter auri et argenti et aliarum multiplicem rerum predam, triginta ibi servorum atque ancillarum milia capta referuntur.accurreret, urbem captam audiens, exclamavit: ‘et suum’ inquit ‘Hanibalem Romani habent, et eisdem artibus quibus Tarentum quesieramus amisimus’. Hec nimirum recuperatio tante urbis Fabio glorie magne fuit, quod nec ipse diSalinator, qui in arcem amissa urbe confugerat eamque servaverat, ut dictum est, Catone Censorio audiente, ut est apud Ciceronem, gloriabundus diceret: ‘mea opera,
Abbreviated transcription (Latin):
dio defensam nõ solum ap̃nti
cũc hanbalis Impetu sed ꝑĩ
cegrum deinde quiquenũ sepe
ne quiꝙͣ hoc medio tempore Re¬
centatam donec tande fabius
quito cõsul cũ ei carentũ ĩ sortẽ
eueisset. hortatus collegam a¬
lios qs qui cuc in armis erat
duces ut ꝙͣ acerrimo bello ha¬
mbalem decinẽt ne uacuũ ille
esset in longinqua respicere
ip̃e Recto cale Tarentu adiit ob¬
sedicq manduria opido in itinẽ
expugnato ¶Quod c̃ hambali
miciatũ esset trmes quod euẽit
ut qui de fabio int̾ om̃es Roma¬
nos duces ingentẽ haberet opi¬
monem ꝙͣuis int̾pellãtib qui
uissi erãt et tergo abeuritis ĩ¬
stantib ita ut eũ uie medio pu¬
gnare compellerẽt dieb ac noc¬
tibus Irrequieto agĩe taren¬
tum pecebat ¶ Cecerũ om̃is ea
festinatio sera fuit ¶ Ei qͥdem
cp̃re medio p̃fectus presidii
Grutioꝵ que hambal in urbe
Dun ẜat amore ardens mere¬
tricule que frẽm inex̾citu con¬

Expanded text:
dio defensam non solum a presenti dio defensam non solum a presenti tunc Hanibalis impetu, sed per integrum deinde quinquennium, sepe nequicquam hoc medio tempore retentatam; donec tandem Fabius quinto consul, cum ei Tarentum in sortem evenisset, hortatus collegam aliosque qui tunc in armis erant duces, ut quam acerrimo bello Hanibalem detinerent, ne vacuum illi esset in longinqua respicere, ipse recto calle Tarentum adiit obseditque, Manduria oppido in itinere expugnato. 65 Quod cum Hanibali nuntiatum esset, timens quod evenit, ut qui de Fabio inter omnes romanos duces ingentem haberet opinionem, quamvis interpellantibus qui iussi erant et tergo abeuntis instantibus, ita ut eum vie medio pugnare compellerent, diebus ac noctibus irrequieto agmine Tarentum petebat. 66 Ceterum omnis ea festinatio sera fuit, siquidem tempore medio prefectus presidii Brutiorum, quod Hanibal in urbe dimiserat, amore ardens meretricule, que fratrem in exercitu con
Abbreviated transcription (Latin):
undiq uascauit om̃is gñis p̃das
egit uubes plurimas atq opida
expugnauit in quib quĩq et ui¬
gnici hostui milia cesa siml et
capta sunt capti et trãfuge tre¬
centi septuagnica que omes pit
Roma missi cesi uirgis et tarp¬
era de rupe p̃cipitati pierunt
hec tam multa pancor dierũ
spacio acta erãt ¶ Pei hoc tempꝰ
hambali ad Aunum lacu obte¬
tu Religionis et sacrorp castra
huci Re aut u̾a puteolis in hia¬
ci aqͥbusdam noblib carecmis
Iuueibus spes affertur Tarẽ¬
cum ꝑ ꝓdicõnem capiendi quã
secutus eo castra ꝑmou̾ãt mag¬
nũi bello quod gerebat momne¬
tum racus si urbem ea tempes¬
tate clarissima ⁊ insignem por¬
cum oportue in affricam u sum
sue potatis effecisset Inde aut
tuc irrita spe delusus abscessit
seu uerus dilata et ⁊ in ãm̃
terciui post reiecta ¶Tum demũ
sibi ꝓmissam urbem ꝓdentibus
carentua adeptus arcem urbis
obtine nõ uoluit a Romano p̾ẜi¬

Expanded text:
undique vastavit, omnis generis predas undique vastavit, omnis generis predas egit, urbes plurimas atque oppida expugnavit, in quibus quinque et viginti hostium milia cesa simul et capta sunt; capti et transfuge trecenti septuaginta, qui omnes pariter Romam missi cesi virgis et tarpeia de rupe precipitati perierunt. Hec tam multa paucorum dierum spatio acta erant. 63 Per hoc tempus Hanibali ad Avernum lacum sub obtentu religionis ac sacrorum castra habenti, re autem vera Puteolis inhianti, a quibusdam nobilibus tarentinis iuvenibus spes affertur Tarentum per proditionem capiendi; quam secutus eo castra promoverat, magnum bello quod gerebat momentum ratus si urbem ea tempestate clarissimam et insignem portum, oportune in Africam versum, sue potestatis effecisset. 64 Inde autem tunc irrita spe delusus abscessit, seu verius dilata et in annum tertium post reiecta; tum demum sibi promissam urbem prodentibus Tarentinis adeptus, arcem urbis obtinere non valuit, a romano presi
Abbreviated transcription (Latin):
insitatũ ualde se conmnitia hñte
fabiuis ipe quatum ꝯsal fieret
sen cõcimiarecur cõ sulatus ut
ei erat obiectũ neq id ãbitiõi
t̾buitm. sed pietati ꝙͣ ꝙͣiuis cer¬
neret sibi uulgo forsan infanne
dati rei cogitans tam eo Rerm
statu sumo duce imꝑiũ indig̾e
se q illum ẽẽ nõ ex insolentia
sed ex cõscientia uirtutis intel¬
ligens et ĩuidiam uulgiq uoces
ẽt sua ut erac solitus famã spie¬
uit necessitatem solam patrie
respiciens addicus est fabio col¬
lega Marcus Clandius marcel¬
lus qui subeo paulo ante pro preto¬
re militau̾at Comu̾sa Cuntas a
diuturno metu ac merore spes¬
q omium erecte ad hoc cõsilium
tam pelarum par quale alt̾um
etas illa nõ uiderat ¶ Bub hoc
consulatu fabius audico ꝙ ham¬
bal ex apulia in Campania pe¬
mearet Raptim die notuq ad exꝰ¬
citum pperauit casilimũ mox ob¬
sedit et accito collega ip̃m cepit
Inde in Saminũ ꝓgresso agros

Expanded text:
inusitatum valde se comitia habente inusitatum valde se comitia habente Fabius ipse quartum consul fieret, seu continuaretur consulatus, ut ei erat obiectum. 60 Neque id ambitioni tribuitur sed pietati, quod, quamvis cerneret sibi vulgo forsan infamie datum iri, cogitans tamen eo rerum in statu summo duce imperium indigere, seque illum esse non ex insolentia sed ex conscientia virtutis intelligens, et invidiam vulgique voces et suam, ut erat solitus, famam sprevit, necessitatem solam patrie respiciens. 61 Additus est Fabio collega Marcus Claudius Marcellus, qui sub eo paulo ante pro pretore militaverat; conversa civitas a diuturno metu ac merore, spesque omnium erecte ad hoc consulum tam preclarum par, quale alterum etas illa non viderat. Sub hoc consulatu Fabius, audito quod Hanibal ex Apulia in Campaniam remearet, raptim die noctuque ad exercitum properavit. 62 Casilinum mox obsedit accitoque collega ipsum cepit; inde in Samnium progressus agros
Abbreviated transcription (Latin):
esset ¶ Ron igicue eligẽdo cõsu¬
les ut mos pac̾us fuerit ꝙͣiis
bones acq incegros uiros sede¬
ligi oportere ꝓhacissimos belli du¬
ces et quib in Cuntate pares alii
nõ sint qui si eis ip̃e non creandꝰ
sed crratus consul foret eocame
in statu dictatore Rei pub ͭ ͤ neces¬
sariũ futurũ neq ẽẽ curiĩdigna¬
ri debeat ꝙse aliguẽ bello cla¬
nec cuꝙͣ magis consũli ꝙͣ sibi im¬
portabilem et fragiles humeros
oppssuam sartinam detrahendo
no camꝙͣ iusticia uiri boni cuu¬
tas ĩ pace gubnanda sed caqua
arcibus et consilio sumi ducis
srello q̃renda uietoria eaq ipa
hora de summa Rer. deq imꝑio
et salute signis collatis cu ha¬
nibalẽ decertand̾ sit hec et his
similia ꝑorando ꝙͣ qͣm illo in quẽ
dicebantur uociferante idc̃codi
ut cõsulatus ei ꝯtinuaret obti¬
nuit ut ĩconsultus fauor. ꝑpli
suffragia uariaret et ad monti
aues utiliora respice̾nt ut q

Expanded text:
esset. 57 Non igitur eligendos consuesset. 57 Non igitur eligendos consules, ut mos patrius fuerit, quamvis bonos atque integros viros, sed eligi oportere probatissimos bello duces et quibus in civitate pares alii non sint; quin si is ipse non creandus sed creatus consul foret, eo tamen in statu dictatorem reipublice necessarium futurum, neque esse cur indignari debeat quod se aliquem claneque cuiquam magis consuli quam sibi, importabilem et fragiles humeros oppressuram sarcinam detrahendo; non tanquam iustitia viri boni civitas in pace gubernanda, sed tanquam artibus et consilio summi ducis bello querenda victoria, eaque ipsa hora de summa rerum deque imperio ac salute signis collatis cum Hanibale decertandum sit. 59 Hec et his similia perorando, quanquam illo in quem dicebantur vociferante idcirco dici ut consulatus ei continuaretur, obtinuit ut inconsultus favor populi suffragia variaret et admoniti cives utiliora respicerent, utque
Abbreviated transcription (Latin):
ferre tempestina op̃e firmatis
et cõgesto undiq frumeto conui¬
nitis cast̾s et marco maixello bi¬
ro inpigerrimo acq fortissio aĩ
pͤsidio inera urbem misso quo cõ¬
silio et plebis meẽtionem suul
et hambalis spem fefellit, Ipe
rebus ita dispositis capũã uerso
que ĩa erat hambalis ꝓ motis
castris hoste in apuliam ꝑfecto
campannu agrum lace igni ferro
cioꝵ die plebs Romana ad crean¬
dos duos consules uocis ꝯcordib
prona eet processit ad dissuaden¬
dum fabuis orone magnifica p̾fa¬
cus alcum cõsulu qui noĩati es¬
sent sacroꝵ cure de bitu belli si¬
inł curis incende̾ nõ posse uero
sibi quidam carũ et sangnie quic¬
cum nullo cñ pͥuato affectit ca¬
ritati Rei pub ͭ ͤ ꝯpandum ¶ Ita¬
ꝙ ex p̾ceriti cemporis argumẽtis
sciri posse nõ eẽ illi humeros qͥ¬
bus cancu onis cuto poss impo¬
amias aut gratificandi ciuiꝙ ã
bitiomi sicut si pax . Italia aut
cu quocumq hoste alio bellum

Expanded text:
ferre tempestivam opem. 55 Firmatis ferre tempestivam opem. 55 Firmatis et congesto undique frumento communitis castris, et Marco Marcello viro impigerrimo atque fortissimo cum presidio intra urbem misso, quo consilio et plebis intentionem simul et Hanibalis spem fefellit, ipse rebus ita dispositis, Capuam versus que iam erat Hanibalis promotis castris, hoste in Apuliam profecto, campanum agrum late igni ferroqtiorum die plebs romana ad creandos duos consules votis concordibus prona esset, processit ad dissuadendum Fabius oratione magnifica, prefatus alterum consulum qui nominati essent, sacrorum cure deditum, belli simul curis intendere non posse, alterum sibi quidem carum et sanguine coniunctum, nullo tamen privato affectu caritati reipublice comparandum; itaque ex preteriti temporis argumentis sciri posse non esse illi humeros quibus tantum onus tuto posset impoamicis aut gratificandi cuiusquam ambitioni, sicut si pax in Italia aut cum quocunque hoste alio bellum
Abbreviated transcription (Latin):
lum urbe egredi sin̾ent, docent ꝙ
nullã ꝓrsus nisi salua in prĩa
spe salucis his actis ĩ silentio
de urbis custodia cõsultandum
qͣn cõsulẽcium sentencie ex audiri
possent et incelligi ¶ Quo cõsilio
cunc senatus cupidissime in Re¬
bus cam dubiis usus ẽ post h
fabius ꝯsul c̾cio bis enĩ ante pre¬
missam dc̃aturam cõsul fuerat
tres urbes Campanie que ad ho¬
stes instabli fide defec̾ant expit¬
gnauit ĩ quib ⁊ campanos plu¬
rimos ⁊ presidia hostis cepit In
de aucem senciens nolane plebis
aios a Romanis adu̾sos de occide¬
do senacu suo cradenda ꝙ hani¬
bali urbe cõsilii agitare ne Res
heret effectum ꝓxiniũ nole mõ¬
cem castris insedit ut more
sue tutis ex locis illos acq illũ
a tali ꝓpoito de t̾reret paratus ꝙ eẽt
qua docũq res posceret uł hamba¬
li insultare ad capiendam nolã
ꝓperanti uel in fide plebi ꝑnicie
ac fidis urbis illuis pͥncipib

Expanded text:
lum urbe digredi sinerent docerentque lum urbe digredi sinerent docerentque nullam prorsus nisi salva in patria spem salutis; his actis in silentio de urbis custodia consultandum, quando consulentium sententie exaudiri possent et intelligi. 52 Quo consilio tunc senatus cupidissime in rebus tam dubiis usus est. 53 Post hec Fabius consul tertio, bis enim ante premissam dictaturam consul fuerat, tres urbes Campanie que ad hostes instabili fide defecerant expugnavit, in quibus et Campanos plurimos et presidia hostis cepit. 54 Inde autem, sentiens nolane plebis animos a Romanis aversos de occidendo senatu suo tradendaque Hanibali urbe consilium agitare, ne res haberet effectum, proximum Nole montem castris insedit, ut more suo tutis ex locis illos atque illum a tali proposito deterreret paratusque esset, quandocunque res posceret, vel Hanibali insultare ad capiendam Nolam properanti, vel infide plebi perniciem ac fidis urbis illius principibus
Abbreviated transcription (Latin):
secundo et differendo sit uin¬
cendus qui pugnãdo facile uic¬
cor enasur ꝯ sit ¶Mulea p̾caͬ¬
quib si optemꝑacũ eẽt neq
Terentius uarociuꝰ tractatu
suꝑiore memiminꝰ et fabii
consilui et college modestia
cõtempnẽs p̃cipitare ac ꝑdere
om̃ia maluisset uitari forsaz
et e manu factoꝵ eripi Ca¬
imiasse illud excidii potuisẜ
¶ Quo demiũ accepto cũ iam
pauor ingens corporq calamica¬
cis mole deiectos aiõs occupasses
neq cõsiliu adesset neq comodi¬
cas cõsulendi clamore pub ͨ ͦ et u¬
lulacu et maiore fenneo cucta cõ¬
plentib. fabius maximꝰ cõ siliũ
illud dedit ex tpre ut Appia ac
latina uia expediti equites mitt̾en¬
cur qui obios suscitando statĩ cõ¬
siliũ acq infeliciũ legionu siml
hostis iter ac ꝓpoĩtum explorarẽt
cumltus int̾im uubam oppͥmerẽt᷑
et fragor ⁊ cõploratio matrone
urbanos ducencur custodes onn¬
bus portis adhiberent᷑ qui nul¬

Expanded text:
sedendo et differendo sit vinsedendo et differendo sit vincendus, qui pugnando facile victor evasurus sit. 49 Multa pquibus si obtemperatum esset neque Terrentius Varro, cuius tractatu superiore meminimus, et Fabii consilium et college modestiam contemnens precipitare ac perdere omnia maluisset, vitari forsan et e manu fatorum eripi cannense illud excidium potuisset. 50 Quo demum accepto, cum iam pavor ingens torporque calamitatis mole deiectos animos occupasset, neque consilium adesset neque commoditas consulendi, clamore publico et ululatu ac merore femineo cunta complentibus, Fabius Maximus consilium illud dedit ex tempore: ut Appia ac Latina via expediti equites mitterentur, qui obvios sciscitando statum consulum atque infelicium legionum, simul hostis iter ac propositum explorarent; tumultus interim urbani comprimerentur et fragor et comploratio; matroneurbanos ducerentur; custodes omnibus portis adhiberentur, qui nul