comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uta edco stpͥtumest. ut exuteoq latẽ
qiͣ actor heatur. ¶ est icaus quoqͥs
eiusdem adionis nomine. ⁊ derato
caueat iudicatum salui uͭ putapo¬
stulata est. cognitõ demintegrum
restitutione cum minor circunis qͥptꝰ
inuenditione drẽtur. alterius ꝓcura¬
tor existit. di cau̾e hic procurator
iratam rem dominum hĩturum.
ne forte dominuc reu̾sus uelit qͥd
pet̾e̾. Itam iudicatum solui ut siꝗͥ
ait ⁊ si suspectus tutor postulet᷑. defen¬
sorem eius oportere. ⁊̃ de rato cauere
ne reu̾sus ille uelit rectrastare. qd̾
actum est. s non facile ꝑ procurato¬
rem quis suspectus accus abitur. qm̃
fame cã est. nisi constet eia tutore
manda tum nominatim aut sieriã
absente tutore qiͣ non defenderetuz
p̾tor erat cogniturꝰ.
n̾ut iuil.ait. cã cognita .i. ⁊ sino
minatim eimandatum sit. ⁊ p̾ter
pater ualitudine uł alia iusta
cã impediatur. ¶ Sistipuetur
ꝓcurator dampniinfcĩ ur iega¬
torum debeb̾ de ratocau̾e. ¶ Sed

Expanded text:
ta edicto scriptum est, ut ex utroque latere quasi actor habeatur.Est et casus, quo quis eiusdem actionis nomine et de rato caueat et iudicatum solui. ut puta postulata est cognitio de in integrum restitutione, cum minor circumscriptus in uenditione diceretur: alterius procurator existit: debet cauere hic procurator et ratam rem dominum habiturum, ne forte dominus reuersus uelit quid petere, item iudicatum solui, ut si qait, si suspectus tutor postuletur, defensorem eius oportere etiam de rato cauere, ne reuersus ille uelit retractare quod actum est. sed non facile per procuratorem quis suspectus accusabitur, quoniam famae causa est, nisi constet ei a tutore mandatum nominatim, aut si etiam absente tutore, quasi non defenderetur, praetor erat cogniturus. nus ait, causa cognita, id est si et nominatim ei mandatum sit et pater valetudine vel alia iusta causa impediatur. Si stipuletur procurator damni infecti vel legatorum, debebit de rato cavere. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nullas pͥtoris ꝑtes eẽ. ad compellẽ¬
dum defendere. s exstipulatu obrem
non defensam agi posse aut suustã
cãm hãt cur iudicium acciꝑe nolit.
fideuusiores non tem̾. qr uir bonꝰ ar¬
bitraturus non fu̾it ut quii instam ex¬
cusationem afferret defendere cogͥct᷑.

Expanded text:
nullas praetoris partes esse ad compellendum defendere, sed ex stipulatu ob rem non defensam agi posse: at si iustas causas habeat, cur iudicium accipere nolit, fideiussores non teneri, quia vir bonus arbitraturus non fuerit, ut qui iustam excusationem adferret, defe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibitioneꝰ efficitur. quasi pͥuatẽ
actõnis dare posse ꝓcuratorem. mł¬
tomag̃ dabit ad sepulchri uiolati
adionem. is ad quem ea tes ꝑtinet.¬
¶ Ad actioneminiuriaꝵ exlegecor¬
nelia ꝓcurator daripot̾. Nam isi ꝓ
publicautuitate ex̾̃cet᷑. pͥuata tñ
curatorem consistere solz. manda¬
tiactionemparit. Aliqñ tst ñ cõtͣ¬
hitur obligo̾ mandan sicut euenit
cum inrem suam procuratorem pre¬
stamus. eoq nomine iutlicatisol¬
ui ꝓuiiitimus. Nlamsiexͤa pꝰromissi¬
one a liciuid p̾stit̾imꝰ. non mandati
s exuendito. si hr̃litatem uendidi
musul expͥstinacãmandati agere
debemus. ut fit cum fidenussor reũ
ꝓcuratorem decłit. ¶Is cui hr̃clitaᷤ
ex trebelliano senatus ꝯsulto restitu¬
taest: heredem uire dabit ꝓcurato¬
rem. ¶ S dominum pignoris cre¬
dicor recte dabit. ꝓcuratorem adpͣ¬
iuanam. Pbrro si uniexrers creden
drostitutum sit. usq alium incon¬
stitutam pecuntai det. non nega¬

Expanded text:
hibitione adficitur, quasi privatae actionis dare posse procuratorem. multo magis dabit ad sepulchri violati actionem is ad quem ea res pertinet. Ad actionem iniuriarum ex lege Cornelia procurator dari potest: nam etsi pro publica utilitate exercetur, privata tamen  et procuratorem consistere solet, mandati actionem parit. aliquando tamen non contrahitur obligatio mandati: sicut evenit, cum in rem suam procuratorem praestamus eoque nomine iudicatum solvi promittimus: nam si ex ea promissione aliquid praestiterimus, non mandati, smus, uel ex pristina causa mandati agere debemus: ut fit cum fideiussor reum procuratorem dedit.Is cui hereditas ex Trebelliano senatus consulto restituta est heredem iure dabit procuratorem. Sed et dominum pignoris creditor recte dabit procuratorem ad Servianam. Porro si uni ex reis credendi constitutum sit isque alium in constitutam pecuniam det, non nega
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ idefendere debet eam u̾ marcellus
scribit. ¶Sy pr̃ fuii nomiine inuriaꝵ
agat. cum due actiones suit. unapa¬
pr̃is alterafilii. cessat cautioderato.¬
¶ Sistatus contro u̾siam cui faciat
ꝓcurator sine ex serintute inuberatẽ
aduer susenm. quic litiget s me ip̃e

Expanded text:
 debet, ut et Marcellus scribit. Si pater filii nomine iniuriarum agat, cum duae sint actiones una patris altera filii, cessat de rato cautio. Si status controversiam cui faciat procurator, sive ex servitute in libertatem adversus eum quis litiget sive ipse
Abbreviated transcription (Latin):
est. ¶ In popularib actionib uͥquis
quasi mius ex populoagit defenstouẽ
ut ꝓcurator prãre aigendꝰ non est.
¶Is quicinatorem aliciui p̾senti pe¬
lat non aliter audietur. nisi ad ulto
consentiente. Ꝙ si absentiratanirtin
¶ꝑpenanõ defendentis ꝓcuratoris
hec est. ut denegetur ei actio. ¶ Siꝓ¬
curator agat ⁊ p̾sens sit ab sentis seruꝰ
dttillicinus ait seruocauendiun ẽẽ
non ꝓcuratori. ¶Quĩnon cogitur
defendere absentem tamen si uidicatũ
soluisatis decl̾it. defendendi absentis
giã. cogendum ꝓcuratorem iudiciũ
acciꝑe. ne detipiatur is qui satis acce¬
ꝑit. Nam ⁊ eos qui non coguntur
reũ cefend̾e̾ post satisdationem cogi
tio actoris sit pp̃ temꝑis tractuniu
clicium eum acciꝑe cogend̾. Quod si
aut affinitas direpta sit aut inimi
citie intercesserũt. aut bona absẽ¬
tic possidere ceꝑuit.¬

Expanded text:
est. In popularibus actionibus, ubi quis quasi unus ex populo agit, defensionem ut procurator praestare cogendus non est. Is, qui curatorem alicui praesenti petat, non aliter audietur nisi adulto consentiente: quod si absenti, ratam rem Poena non defendentis procuratoris haec est, ut denegetur ei actio. Si procurator agat et praesens sit absentis seruus, Atilicinus ait seruo cauendum, non procuratori. Qui non cogitur defendere absentem, tamen si iudicatum solui satisdedit degratia, cogendum procuratorem iudicium accipere, ne decipiatur is qui satis accepit: nam eos, qui non coguntur rem defendere, post satisdationem cogi. tio actoris sit propter temporis tractum, iudicium eum accipere cogendum: quod si aut adfinitas direcitiae intercesserint aut bona absentis possideri c
Abbreviated transcription (Latin):
ceu.t.ii. ¶ontrouersia interle¬
gritimum iscͥpͥtum heredem orta ẽ.
eaq tuͣsactione fr̃a certa lege finita
est. quero creclitores quem conueni¬
re passunt .R̾. si idem creditores es¬
sent qui tnͣs actionem fecissẽt. idob¬
seruandum de ere alienoꝙ int̾ eos
conueniss si alii creclitores eẽnti ꝓp̃

Expanded text:
um Controversia inter legitimum et scriptum heredem orta est eaque transactione facta certa lege finita est: quaero creditores quem convenire possunt? respondit, si idem creditores essent, qui transactionem fecissent, id observandum de aere alieno, quod inter eos convenisset: si a
Abbreviated transcription (Latin):
generaliter inhiis que testamento ei
lo secogitasse. ꝙ pͥma ꝑte testamenti
ac non ⁊̃ ꝙ posteriore legatum sit. si
tamen postea codicilli ꝓferuntur.
non mipde michi dicturus uidet᷑.
de eo dunitaxat se cogitasse. ꝙ illaꝵ
tabulax quas tunt nou̾at scpͥtura
continetur

Expanded text:
generaliter in his, quae testamento ei lo ‹se› cogitasse, quod prima parte testamenti ac non etiam quod posteriore legatum sit. si tamen postea codicilli proferuntur, non improbe mihi dicturus uidetur de eo d‹u›mtaxat se cogitasse, quo‹d› illarum tabularum, quas tunc nouerat, scriptura continer
Abbreviated transcription (Latin):
cep̃. ħ omnia hñt disceptatõem p̾to¬
ris. ⁊ putilitate alim̃tarii acipienda
sunt. ¶ Si adhĩtationem certa ꝙͣ¬
titas sit annua relicta uta siͥtnsa ct̃
sine p̾tore ut hĩtatio piẽtur. ualet
tnͣsactio. q fructus hĩtationis prãt᷑.
licet ruine ł incendio subiecta tnͣsac
que erat relicta placu̾it certam qnͣ¬
titatem pr̃ari. tnͣsactiorata ẽ. et cit᷑¬

Expanded text:
c omnia habent disceptationem praetoris et pro utilitate alimentarii recipienda sunt. Si ad habitationem certa quantitas sit annua relicta et ita sit transactum sine praetore, ut habitatio praestetur, ualet transactio, quia fructus habitationis praestatur, licet ruinae uel incendio subiecta transactabitatione, quae erat relicta, placuerit certam quantitatem praestari, transactio rata est et cit
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s extiterat. agens. p̾scͥptõe facte
tn᷑sactionis ñ submouetur. ¶Tnt¬
actio quetumq sit de hiis tm̃ de qͥb
inter conuenientes placuit: int̾põita
creditur. ¶Q ꝑ fallatiam cohr̃dis
ignorans uniu̾sa q̃ innumero erͣat᷑
iustrum̃tum tnͣsactionis. siue aqdlia¬
na stipłatõe int̾posuit. ñ tam pascisci
tur cundecipit᷑. ¶ Ei qͥ ñclum ctus
ad se querelamꝯͣ patris testam̃tum
ꝑtinere. de aliis cãĩs cum adu̾sariis
pacto tnͣsigit. tm̃ in hiis int̾poĩtum
pactum nocebit. de quib inter eos

Expanded text:
scriptione factae transactionis non summouetur. Transactio quaecumque fit, de his tantum, de quibus inter conuenientes placuit, interposita creditur. Qui per fall‹a›ciam coheredis ignora‹n›s un‹i›uersa, quae in uero erant, instrumentum transactionis sine Aquiliana stipulatione interposuit, non tam pacitur quam decipitur. Ei qui, nondum certus ad se querellam contra patris testamentum pertinere, de aliis causis cum adversariis pacto transegit, tantum in his interpositum pactum nocebit, de quibus inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
ce sit relictus. dico tnͣsactionemsine pͥ¬
tore stãm nullius eẽ momenti. ¶ Si
gere siue annua siue m̃strua ei relinꝙͣ¬
tur. d itm̃ ita sũ ptore tnͣseg̾it ut ĩuicẽ
eoꝵ nummũ qͦt annis ł quot m̃sibus

Expanded text:
ce sit relictu‹s›, dico transactionem citra prce sit relictu‹s›, dico transactionem citra praetorem factam nullius esse momenti.Si cuigere, siue annua siue menstrua ei relinquantur. si tamen ita sine praetore transegerit, ut in uicem eorum nummum quotannis uel quotmensibus
Abbreviated transcription (Latin):
uel p̾tor pot̾it. ¶Tnͣsactiones alĩtoꝵ
ĩ apud procuratorem cesaris: fieri poss.
cumlis quidem eẽt de alimitis. tnͣsactum ã
de lite fuiss tnͣsactio ualere inconsulto
p̾tore non pot̾ necutumueniat᷑ orõ fui¬
gienim lites poterunt ut tnͣsactio ⁊̃ ettra
pretoris fiat auctoritatem. ¶Sieidema¬
luñta ip̾terea legatum p̾sentidie datum
sit ⁊ tnͣsactumfu̾it citrap̾toris auctorita¬
legatum ꝙ p̾sentidie datum est. ⁊ super¬
tum datum ẽ. an minus. anplus. sam
tumẽ: in p̾t̾ita alim̃ta imputabit᷑. Sa¬
ne siis qui de alim̃tis tnͣsegit. locupleti¬
oe fc̃s sit ea solutõe in idꝙ fcñs sit locuple¬
tior equissimum erit ineum dari repe¬
trtõem. Nec eͥ d ex alieno dampno ẽẽ lo¬
cuplex. ¶Si in aunos ssgłos c̾ta qnͣti¬
tas alicui fu̾it relicta homini. honestioris¬
loci ueluti salariũ annuũ ł usꝰ fructus
tnͣsactio isũ p̾tore fieri poterit. Cetenĩ
siusus fructus modicus alim̃torum ui¬

Expanded text:
uel praetor poterit. Transactiones alimentorum etiam apud procuratorem Caesaris fieri possunt: cum lis quidem esset de alimentis, transactum autem de lite fuisset: transactio ualere inconsulto praetore non potest, ne circumueniatur oratio. fingi enim lites poterunt, ut transactio etiam citra praetoris fiat auctoritatem. Si eidem alimenta et praeterea legatum praesenti die datum sit, et transactum fuerit citra praetoris auctoritalegatum quod praesenti die datum est, superantum datum est, an minus, an plus: nam tum est in praeterita alimenta imputabitur. sane si is, qui de alimentis transegit, locupletior factus sit ea solutione: in quod factus sit locupletior aequissimum erit in eum dari repetitionem: nec enim debet ex alieno damno esse locuples. Si in annos singulos certa quantitas alicui fuloci ueluti salarium annuum uel usus fructus, transactio et sine praetore fieri poterit: ceterum si usu‹s› fructus modicus alimentorum ui
Abbreviated transcription (Latin):
gesserit. licet ignorantis. tñ quicqͥd
utuit̾ inrem eiꝰ inpenderit. uł ĩ ip̃e se
inrem absentis auaui obligau̾it. ht̃
eo nomine actionem. Itaq hoc cãu
ultro citro q nascitur. actio q̃ apel
um est ip̃m actus sui rõuenireddere
ieo nomine condempnariquicquid
uł nonut oportuit gessit uł exhiis
nego tus gessit. retinet. ita exdiu̾so
iustumẽ si utilit̾ gessit prãri ei quicꝙͣͥ
eone nine uł abest ei uł ab futurĩ
gatia alterius. siuie quis negotia q̃
cuiusq cum is moritur fu̾int gesse¬
rit. iudicium eo nomine dabo. ħ u̾ ba
siquis. sic surit accipienda. siueque.

Expanded text:
gesserit licet ignorantis, tamen quidquid utiliter i‹n› rem eius impenderit uel etiam ipse se in rem absentis alicui obligauerit, habe‹t› eo nomine actionem: itaque eo casu ultro citroque nascitur actio, quae appellum est ipsum actus sui rationem reddere et eo nomine condemnari, quidquid uel non ut oportuit gessit uel ex his negotiis retinet: ita ex diuerso iustum est, si utiliter gessit, praestari ei, quidquid eo nomine uel abest ei uel afuturum gotia alterius, siue quis negotia, quae cuiusque cum is moritur fuerint, gesserit: iudicium eo nomine dabo.' Haec uerba 'si quis' sic sunt accipienda 'siue quae':
Abbreviated transcription (Latin):
se iconuenin: non dubitatur. Nego¬
tia sic accipere debemus. sine unum
siue plura. alt̾iusinquit. iħ ad utr̃q
sexurefertur. ¶Pupitꝰ sane si ne¬
gotia gesserit. poit rescͥpͥtumr ĩ diui
pii ĩ conueniti potest. id ꝙ fr̃y est lo¬
cupletior. a gendo autem compensa¬
tionem eiꝰ ꝙ gessit patiͤtur. i si furiosi
negotia gesserim. competit mͥadiũ̾
sus eum negõꝵ gestorum actio. Cu¬
ratori autemfuriosi uł furiose ad¬
u̾sus eum eamue danclam negõꝵ¬
gõrum actionem labeo ait. ¶ bec
u̾ba siue quis negotia que cuiusq
cum is moritur. fu̾nt gesserit.
significant illudtempus ciuoqͥs pꝰ
mortem a licuius negotia gesserit
serui adquisieñt. Et si hiis u̾b̾ non ꝯti¬
autem actio cumex negõ gesto ori¬
atur ⁊ herecli unheredem competit¬
¶ Siexecutur ap̾tore in negõ meo
datus dolum mͥfec̾it. dabitur mͥadiu̾¬
sus eum actio. ¶Interdum in negãꝵ
u̾sari. Nam si affectione coactus ne
bona mea distrahantur negotiis te

Expanded text:
et conveniri non dubitatur. "Negotia" sic accipe, sive unum sive plura. "Alterius", inquit: et hoc ad utrumque sexum refertur. Pupillus sane si negotia gesserit, post rescriptum divi Pii etiam conveniri potest in id quod factus est locupletior: agendo autem compensationem eius quod gessit patitur. Et si furiosi negotia gesserim, competit mihi sus eum negotiorum gestorum actio: curatori autem furiosi uel furiosae aduersus eum eamue dandam actionem Labeo ait.Haec uerba: 'siue quis negotia, quae cuiusque cum is moritur fuerint, gesserit' significant illud tempus, quo quis post mortem alicuius negotia gessit: ui adquisierint: etsi his uerbis non contiautem actio cum ex negotio gesto oriatur, et heredi et in heredem competit.Si exsecutor a praetore in negotio meo datus dolum mihi fecerit, dabitur mihi aduersus eum actio.Interdum in negotiouersari: nam si affectione coactus, ne bona mea distrahantur, negotiis te
Abbreviated transcription (Latin):
aboli.ł.u.¶iuitates si ꝑ cos quires
earum administrant non defendum
b herelitas cõis erit. familie hciscũ¬
de iudicium inter uos reddit᷑ idq di¬
cend̾ est. uinfinium regundoꝵ laque
pluiie arcende iuditio.
Dauł .ł .ii.¶onstitui potest actor ⁊̃
adoperis noui nunti ationem ⁊ ad
stipłationis interponendas uelutile¬
gatorum dampni infcĩ iudicatũ sal¬
uiqͣmuis seruo potius ciuitatis cau̾i
debeat. S i si actori cautum fu̾it uti¬
lis actio administratori rr̃ ciuitatic
dabitur. de negotiis gestis.

Expanded text:
assio. ‹Ciuitates› si per eos qui res earum administrant non defenduntbus hereditas communis erit, familiae erciscundae iudicium inter uos redditur. idemque dicendum est ‹et› in finium regundorum et aquae pluuiae arcendae iudicio.manualium.Constitui potest actor etiam ad operis noui nuntiationem et ad stipulationes interponendas, ueluti legatorum, damni infecti, iudicatum solui, quamuis seruo potius ciuitatis caueri debeat: sed et si actori cautum fuerit, utilis actio administratori rerum ciuitatis dabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas enim femĩaꝵ non cals̾ditas au¬
xilium sumit. ¶Omnis ominino ob¬
ligõ senatus consulto uelleiano compre.¬
hendit᷑ siuie re. sũ u̾bis. sine quocumq
alio contractu intercesserit. S isimułr
defensor alicuiꝰ extit̾it: ꝓculdubio inter

Expanded text:
firmitas enim feminarum, non calliditas auxilium demeruit.Omnis omnino obligatio senatus consulto Uelleiano comprehenditur, siue uerbis siue re siue quocumque alio contractu intercesserint.Sed et si mulier defensor alicu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ.ł. li Simulieri souiero id quodtͥ
debelum et ab ca ratamrẽ tehabitur
stipulatꝰ fuero ⁊ forte teratũ nõ hnte:
agere exstipulatu instituero: excep
tio.S.c. q̃ de intercesiombꝰ ⁊ feminaꝵ
fictum est non ꝓderit mułri. non .n.
ind̾i pot̾ alienam obligõem recare
cum maneam debito obligatꝰ ⁊ ip̃a de
lucroagat. ac potius reddere cogatur
ꝙ non debitum acceperat qͣm ꝓ alio sal¬

Expanded text:
.Si mulieri soluero id quod tibi debebam et ab ea ratam rem te habiturum stipulatus fuero et forte te ratum non habente agere ex stipulatu instituero, excepde intercessionibus feminarum factum est, non proderit mulieri: non enim uideri potest alienam obligationem recusare, cum maneam debito obligatus, et ipsa de lucro agat ac potius reddere cogatur quod non debitum acceperat, quam pro alio sol
Abbreviated transcription (Latin):
añ condempnatõem ꝯdicere. utiq
ei a quo delegata est pot̾it uł quod
ei abest. uł sinondũ ab est lib̾ationẽ.¬
Inttlũ intercedenti młri i condictõ
competit. ut puta si contra senatꝰ.c.
obligata debitorem suũdelegau̾it
nam h ip̃i competit condictõ quẽ ad̃
si pecumã soluiss odicet᷑. Soluit .ii.
⁊ cuu reum delegat. S uͥsquia mułre
delegat᷑ est debitor eiꝰ ñ fuit exceptõe
senatus consultipot̾it uti. qͦmad̾m
mulieris fideiussor ꝓlane simulier
intercessura debitorem suũdelegaũ
nuit restitint᷑. S si eum delegau̾it
qui debitor eius nonfinit fraus sena

Expanded text:
ante condemnationem condicere utique ei a quo delegata est poterit uel quod ei abest uel, si nondum abest, liberationem.Interdum intercedenti mulieri et condictio competit, ut puta si contra senatus consultum obligata debitorem suum delegauerit: nam hic ipsi competit condictio, quemadmodum, si pecuniam solvisset, condiceret: solvit enim et qui reum delegat. Sed si is, qui a muliere delegatus est, debitor eius non fuit, exceptione senatus consulti poterit uti, quemadmodum mulieris fideiussor. Plane si mulier intercessura debitorem suum delegavenuit, restituitur. Sed si eum delegaverit qui debitor eius non fuit, fraus sena
Abbreviated transcription (Latin):
res hereclitarii solũmͦ saluendo nõ¬
locus sit. qiͣ quodam modo eorum
obligõnes uuilier susceꝑit. Mag̃
forte credutores indemprem heredẽ
pr̃aret. Demiq si ponanuus mulie¬
rem inemptõe hr̃ditatis eo noĩe dãp¬
num patiꝙ debitores hereclitarii
soluendo non suit. nulla puto du¬
bitatio erit. quin senatus consulto
locus nonsit. ĩsi maxime creditorib
aliqnͣtum p̾stit̾it. Quid gͦ si pp̃e a
de adeũda hĩtlitate dubitaret. ticiꝰ
ꝙ parumydonea nomina debitoꝵ
uid̾e̾ntur. mulier hoc ip̃m reꝓ¬
mi̾ssit. ut qnͣto minꝰ a quoquo eoꝵ
seruari possit ip̃a pparet. ꝓpe est.
ut sit intercesuo. ¶Cumhres tici¬
um debitorem ⁊ ꝓ comuliet inter¬
ced̾e uellet. ⁊ nec tu mułris nomen
ꝓp̃. si d. seq̃reris. petiit a me mułł
mutuam pecuniam saluturaintͥ.
stipłanti mͥ ꝓmisit. ignoranti inꝙͣ
rem mutuaretur atq itauumerare
me tibi iussit. dem̃ego qr ad manũ

Expanded text:
res hereditarii soluendo nores hereditarii soluendo nolocus sit, quasi quodammodo eorum obligationes mulier susceperit. magis forte creditores indemnem heredem praestaret.Denique si ponamus mulierem in emptionem hereditatis eo nomine damnum pati, quod debitores hereditarii soluendo non sint, nulla puto dubitatio erit, quin senatus consulto locus non sit, etiamsi maxime creditoribus aliquantum praestitde adeunda hereditate dubitaret Titius, quod parum idonea nomina debitorum uiderentur, mulier hoc ipsum repromisit, ut, quanto minus a quoquo eorum seruari posset, ipsa praestaret? prope est, ut sit intercessio.Cum haberes Titium debitorem et pro eo mulier intercedere uellet nec tu mulieris nomensultum sequereris, petit a me mulier mutuam pecuniam solutura tibi et stipulanti mihi promisit ignoranti, in quam rem mutuaretur atque ita numerare me tibi iussit: deinde ego, quia ad manum
Abbreviated transcription (Latin):
potius eẽt ut .s .d. locus non sit. at si
in augͣ emꝑtõem mutua pecũia sit
accepta. tunc ꝓ ꝑte intercessiõem ft̃ã
uideri. et idõ creitõem ꝑtem diuntax¬
at pecunie amuliere. petere posse. qi᷑
totum pecierit exceptõ e ꝑte submo¬
uetur.
ticius iniułr duo rei intercesserũt.
serat hr̃de instituto ticio cũ de adeũ¬
da hr̃clitate clubitaret. qm̃ male ge¬
sta tutela extimaret᷑. ꝑsuadente
mr̃e pupilli ut suoꝑiculo a diret adiit
stipulatq᷑ꝵ de ea cã est indempnem
int̾cessisse: intelligi posũit. Nec disũ¬
milem huic ꝓpõni ex fc̃o agitatã. Cũ
quiddam uir p̃torius decessisset duo¬
impubes eẽt ⁊ alter legritimꝰ tũfor
frieẽt. Et cum pr̃na hr̃ditate abstinĩe
uellet. mandato uxoris defunctique
mat̾ pupillo eẽt. abstentopupillo:
solum se hĩlitati in miscuiss uͥ simłr
causa agente pupulo dampnuineo
is qui mandato mulieris adierit. si
dampnum obid patiatur. ꝙ debito¬

Expanded text:
tus consulto locus non sit. at si in aliquam emptionem mutua pecunia sit accepta, tunc pro parte intercessionem factam uideri et ideo creditorem partem dumtaxat pecuniae a muliere petere posse: quod si totum petierit, exceptione pro parte summouetur.Titius et mulier duo rei intercesserint. serat herede instituto Titio: cum de adeunda hereditate dubitaret, quoniam male gesta tutela existimaretur, persuadente matre pupilli, ut suo periculo adiret, adiit stipulatusque de ea est indemnem intercessisse intellegi possit. Nec dissimilem huic propositioni ex facto agitatam. cum quidam vir praetorius decessisset duoimpubes esset et alter legitimus tutor fratri esset et eum paterna hereditate abstinere vellet, mandatu uxoris defuncti, quae mater pupillo esset, abstento pupillo solum se hereditati miscuisse: ubi similiter causa agente pupillo damnum eo is, qui mandato mulieris adierit, si damnum ob id patiatur, quod debito
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Ped siego cummłre ab initõ ꝯdẽ¬
rim cum ignorarem cui fcm̃ħ uellet ñ
pecuniam ⁊ eamtitio donauit senatus
creditori tuo nummos nuna uit non
interceclit. Seuatus enim obligate mu¬
lieri succurere uoluit. uondonanti. ħ
iõ q faelius semulier obligat ꝙͣ alicͥ¬
rem in solutum det. Nanrisiuendid̾it.
rem suam siie p̾cium acceptumꝓalio
soluit sũ emptorẽ delegauit creclitori
alieno ñ puxo senatꝰ ꝯsulto locum eẽ.¬
lp̃ .ł. Si fideuissores ꝓdefensore absente
filii ex mandato matris eius intcesserĩt
querit᷑ an ĩ hiis senatus consulto sub
mandasse ignorauit. exceptionẽ se¬
natus consulti replicatione dol repellẽ
catione oppõita defensionem exceptoĩs
dmittit nuliã tñ replicatiõẽ adu̾sus
imulierem hẽbit. q fcĩ nonpot̾ ĩgnora¬
tionͣem p̾tendere. S ñ erit iniquũ da

Expanded text:
 Sed si ego cum muliere ab initio contraxerim, cum ignorarem cui haec factum vellet, non pecuniam et eam Titio donavit, cessabit creditori tuo nummos numeraverit, non intercedit: senatus enim obligatae mulieri succurrere voluit, non donanti: hoc ideo, quia facilius se mulier obligat quam alicrem in solutum det: nam et si uendiderit rem suam, siue pretium acceptum pro alio soluit siue emptorem delegauit creditori alieno, non puto senatus consulto locum e.Si fideiussores pro defensore absentis filii ex mandato matris eius intercesserint, quaeritur, an etiam his senatus consulto subumandasse ignorauit, exceptionem senatus consulti replicatione doli repellencatione posita defensionem exceptionis amittit, nullam tamen replicationem aduersus mulierem habebit, quia facti non potest ignorationem p
Abbreviated transcription (Latin):
ei dare det̾e: in ang̃ eñiobligõem de¬
misit. Si mułr pꝰ intercesiionem sic sol¬
uit᷑ non repetere pꝰ sit iuste prior debi¬
tor actõem retusat. S cũ releuat᷑ reuꝰ
si mułr sic soluit ut repet̾e ñ posut.
icumei mułri q̃ repet̾e non pot̾at. Si
soluisset accepto tulit creclitor similit̾
releuat᷑ reus. ¶ Qmͣm .ii. in om̃s qͥ
lib̾ati sunt restitint᷑ actõ nontñ omãib
restituit᷑. ut prta duo reistipłandi fu¬
erunt ap̃ alt̾m mulier intertesserit. ei
sou restituit᷑ obligõ ap̃ quem intercessit.¬
¶ Simułri hr̃s extit̾it crecditor uidendũ
mrus usurum. non inm̾ito cum non
obiligate cum effcũ successit. Deniq
infalcidia hesalieñ ñ imputabit᷑.
plane si mͥ ꝓponas nulierem ueteri¬
debitori successisie. dicend̾ erit restitu¬
toria eam conuenir posse. s ⁊ directa
actione. nicħ em̃ ciꝰ int̾est qͣ actõe ꝯue¬

Expanded text:
dari debere: inanem enim obligationem dimisit.Si mulier post intercessionem sic soluerit, ne repetere possit, iuste prior debitor actionem recusat. sed cum releuatur reus, si mulier sic soluit, ut repetere non possit, et cum ei mulieri, quae repetere non poterat, si soluisset, accepto tulit creditor, similiter relevatur reus. Quamquam in omnes qui liberati sunt restituitur actio, non tamen omnibus restituitur. ut puta duo rei stipulandi fuerunt: apud alterum mulier intercessit: ei soli restituitur obligatio, apud quem intercessit. Si mulieri heres extiterit creditor, videndum, minus usurum, non immerito, cum non obligatae cum effectu successerit: denique in Falcidia hoc aes alienum non imputabitur. Plane si mihi proponas debito‹ri› successisse, dicendum erit restitutoria eam conueniri posse, sed et directa actione: nihil enim eius interest, qua actione conue
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃rib diui augusti mox de iũ claudii.
eclictis eorum erat int̾dictum ne femĩẽ
ꝓuiris suis interrederẽt. Postea frm est
senatus consultum quoplenissime fe¬
minis omnib subuentumest. cuiꝰ senatꝰ
consulti u̾ba ħ sunt. ꝙ marcellus sillanꝰ
⁊ uelliꝰ tutor ꝯsules u̾ba feterunt. de obliga¬
tionib feminaꝵ. que ꝓ alis ree ferent ꝗͥ
de ea re fier oportet de care itaꝯsulueit̃.¬
ꝙ ad frdeiussiões inuitui datões ꝓ aliis qͥ¬
b intercesserinit femine ꝑtinet tam ⁊ si
ante uidet᷑ it aius dictumeẽ. ne eonoĩe
ab hiis petitõ ne in eas actõ det᷑. cumeas̃
uirilib officiis fungi ⁊ eiis gñis obuigõi¬
b obstruigi non sit equum. arbitrari:
senatum recte atq ordine fc̃uros. ad qͦs
deca re iniure a ditum erit si decłint ope¬
dentia amplissimi ordinis laudata qͣ opẽ
tulit mulierib pp̃ sexꝰ mbecillitatẽ misl¬
tis hcemodi casib suppõitis atq obiectis.

Expanded text:
mporibus diui Augusti, mox deinde Claudii edictis eorum erat interdictum, ne feminae pro uiris suis intercederent.Postea factum est senatus consultum, quo plenissime feminis omnibus subuentum est. cuius senatus consulti uerba haec sunt: 'Quod Marcus Silanus et Uelleus Tutor consules uerba fecerunt de obligationibus feminarum, quae pro aliis reae fierent, qui‹d› de ea re fieri oportet, de ea re ita c‹e ad fideiussores et mutui dationes pro aliis, quibus intercesserint feminae, pertinet, tametsi ante videtur ita ius dictum esse, ne eo nomine ab his petitio neve in eas actio detur, cum eas virilibus officiis fungi et eius generis obligationibus obstringi non sit aequum, arbitrari senatum recte atque ordine facturos ad quos de ea re in iure aditum erit, si dederint opedentia amplissimi ordinis laudata, quia opem tulit mulieribus propter sexus inbecillitatem multis huiuscemodi casibus suppositis atque obiectis.
Abbreviated transcription (Latin):
agentem. Si ñ uoluntate eiꝰ pignus
datũ eẽt. replicatione inmulieri seua¬
tꝰ ꝯsulti ñ ꝓfuturã nͥ creditor sciss ĩ aliã
pecuniamei deberi. ¶Mulier iticins
cimi nirem cõem mutu arent᷑ eiusdẽ
pecĩe reiscĩ sunt. ñ omnmͦ mułtẽ pro
ꝑte socii uideri intercessisse dicebam.
Nam siobeam cãmmnutuati fuint
exqͣ si creditor pecumam non declisi:
maius clampnum mulier passura fu¬
erit. ueluti ꝙ cõis insula fulta noneẽt¬

Expanded text:
t 'si non uoluntate eius pignus datum esset', replicationem mulieri senatus consulti non profuturam, nisi creditor scisset etiam aliam pecuniam ei deberi.Mulier et Titius, cum in rem communem mutuarentur, eiusdem pecuniae rei facti sunt: non omnimodo mulierem pro parte socii uideri intercessisse dicebat. nam si ob eam causam mutuati fuerint, ex qua, si creditor pecuniam non dedisset, maius damnum mulier passura fuerat, ueluti quod communis insula fulta non e
Abbreviated transcription (Latin):
feminiꝰ contraħet. q ignorãe pot̾
cuud acture suit.
scit creditor eam interced̾e.
cie quid̃ alienamreu̾a aũ suã oblga¬
toẽm suscipiat. ut ecce antilla obpac¬
tionem lib̾tatis ex ꝓmissiore dato:
pꝰ manumissionem id ip̃m suscipiat:
quod exꝓmissor debeat. Aut si hrclita¬
tem em̾it. ⁊ es alieñ hr̃clitãium ĩ se
tnͣs c̾ribat aut si ꝓ fideuissore ñ tc̾edat¬
¶ De pignorib prioris debitoris nonꝰ a¬
est creditori noua actõe opꝰ. cuniqiͣser
lutam eẽ pecuniam. ¶Si sub con¬
tare pdictõnem uł diem c̃ in ea cã sit
pͥoriste debitor ut oĩmꝰ ip̃e debeat sus¬
cipere actõem.

Expanded text:
feminis contrahet, quia ignorari potest, quid acturae sint.scit creditor eam intercedere.cie quidem alienam, re uera autem suam obligationem suscipiat. ut ecce si ancilla ob pactionem libertatis expromissore dato post manumissionem id ipsum suscipiat quod expromissor debeat, aut si hereditatem emerit et aes alienum hereditarium in se transcribat, aut si pro fideiussore suo intercedat.De pignoribus prioris debitoris non est creditori noua actione opus, cum quasi Serulutam esse pecuniam.Si sub conctare condicionem uel diem, cum in ea causa sit prior iste debitor, ut omnimodo ipse debeat suscipere actionem?
Abbreviated transcription (Latin):
remisit. s ita demum si emptor rem reti¬
ueat. nec recldat uenditori. ⁊ ideo siuida¬
tio ciuo accepto uenditor ab solutussit.
łqr noͣntradebat inid ꝙ interest cõdẽp¬
natus. saluum fore ꝑignus creclitori di¬
cendumest. ħ eiuim accidere potuerant.
⁊ si uon uoluntate creditoris uendidisi.
Creditor quoq si pignus clistraxitriauẽ
ditõẽ recessum fu̾tt.ł hono redhibitus¬
fu̾it dominium a debitorem reu̾titur.
id̾q ẽ. un oͣmnib. sicin con cessum est re
alieuã uend̾e. non enĩ qr dominiũ tñs¬
feit. ideo ab emptore ius recipit. s in pͥ¬
stin ain cãm reclit resoluta uenditione.
dem.⁊. ¶utius ticius cum eẽt uxorisue
gaie seie debitor sub pignore siue ypo¬
thecha p̾dioꝵ eatlem p̾clia cum uxore su¬
a. seie. septitie. cõmunis filie. nomine sẽ¬
ꝓnio marito eiꝰ futuro in dotemded̾. pea

Expanded text:
remittit, sed ita demum, si emptor rem retineat nec reddat venditori. et ideo si iudicio quoque accepto venditor absolutus sit vel quia non tradebat in id quod interest condemnatus, salvum fore pignus creditori dicendum est: haec enim accidere potuissent, etiamsi non uoluntate creditoris uendidisset. Creditor quoque si pignus distraxit et ex uenditione recessum fuerit uel homo redhibitus, dominium ad debitorem reuertitur. idemque est in omnibus, quibus concessum est rem alienam uendere: non enim quia dominium transferunt, ideo ab emptore ius recipiunt: sed in pristinam causam res redit resoluta uenditione.m Lucius Titius cum esset uxori suae Gaiae Seiae debitor sub pignore sive hypotheca praediorum, eadem praedia cum uxore sua Seiae Septiciae communis filiae nomine Sempronio marito eius futuro in dotem dedit:
Abbreviated transcription (Latin):
teri moram ꝑ heredem frãm diuus pius
affu̾it. uel ex alia iusta causa impeditꝰ
ex qua restitutio incdulgetur. petere nõ
potuit. quid enini potest imputari ei qui
soluere etiam si uellet non potutt nec si¬
iule iuderi posse quod placuit. nunorso
etiam in hũs succurti. que non adquisient̃.
usure enim non pp̃lucrau petentium s
pp̃moram non soluentium infliguntur.
¶Exlacato qui conuenitur uisi con¬
uen̾it ut tardius petunie illate usuras
ex sins contractib usuramnondat.s ip̃e
accepit ut solet afocariis qui tardius
petuniam inferunt tei ex uectigalib
Cum autem i locum pͥuati successenit
etiamdare solet. ¶ Sidebitoree qui
minores semissib pr̃abant usuras. fisci.
eẽtepenint. pꝰcm ad fiscum tnͣsiexunt.
semifses cogeudi sunt prãre. ¶Cos qͥ
ex amministratõe rerum ciuitatum con¬
ueniuntur. usuris abnoxios ec̃ satis not᷑ ẽ.¬

Expanded text:
deri moram per heredem factam diuus Pius deri moram per heredem factam diuus Pius icae causa afuit uel ex alia causa iusta impeditus, ex qua restitutio indulgetur, petere non potuit: quid enim potest imputari ei, qui soluere, etiamsi uellet, non potuit? nec simile uideri posse, quod placuit minoribus etiam in his succurri quae non adquisierunt: usurae enim non propter lucrum petentium, sed propter moram soluen tium infliguntur. Ex locato qui conuenitur, nisi conuenerit ut tardius pecuniae illatae usuras ex suis contractibus usuras non dat, sed ipse accipit: ut solet a foricariis, qui tardius pecuniam inferunt, item ex vectigalibus. cum autem in loco privati successit, etiam dare solet. Si debitores, qui minores semissibus praestabant usuras, fisci esse coeperunt, postquam ad fiscum transierunt, semisses cogendi sunt praestare. Eos qui ex administratione rerum civitatium conveniuntur usuris obnoxios esse satis notum e
Abbreviated transcription (Latin):
iguntur ¶ Cumusure p̾ciifinidi ab
Leoqͥ aficoem̾at pͤterentur. ⁊ emptor ne¬
garet traclitam possessionem. imp̃r de¬
creuit iniquumẽẽ usuras ab edexigi. qui¬
qua mutuatus est semisses soluturum et
redditis ꝑ aliquot annos usuris mox sti¬
pulatio commissa eẽt. cluiꝰ martꝰ fortinia¬
lationem de cꝰ miqiuitate questus es: ad
modum iuste exactionis recliget. ħ consti¬
tutio ad infinitum modum excedit. quid
gͦ. Sic temperancla resest: ut infuturũ
climtaxat ex clie cessationis crescat usa.¬
¶Dume pius resꝙͥsit. ĩ. Parum iuste pͥ¬
fitas usuras petis. qiuas omisisse te longi
tp̃ris interuallum inlicat. qui eas a de bu¬
tore tuo ut gͣtior a pad eum uidebcet esses.
petencdas non pritasti. ¶ In tacito fidei¬
commisso onne emolumentumhr̃cliut.¬
ferendum. i frido prãndum cluius pius re¬
scpͥsit. gͦ iusurarum emolumentũ auffert᷑
heredi. ¶S ipupiuononhũtitutorem
fidei commissum solui non possit. non ui¬

Expanded text:
iguntur.Cum usurae pretii fundi ab eo qui a fisco emerat peterentur et emptor negaret traditam sibi possessionem, imperator decreuit iniquum esse usuras ab equa mutuatus est semisses soluturum, et redditis per aliquot annos usuris mox stipulatio commissa esset, divus Marcus Fortunalationem, de cuius iniquitate questus es, ad modum iustae exactionis rediget'. haec constitutio ad finitum modum excedit: quid ergo? sic temperanda res est, ut in futurum dumtaxat ex die cessationis crescat usura.Diuus Pius ita rescripsit: 'Parum iuste praeteritas usuras petis, quas omisisse te longi temporis interuallum indicat, qui eas a debitore tuo, ut gratior apud eum uidelicet esses, petendas non putasti'.In tacito fideicommisso omne emolumentum heredi auferendum et fisco praestandum diuus Pius rescripsit. ergo et usurarum emolumentum aufertur heredi.Si pupillo non habenti tutorem fideicommissum solui non potuit, non ui
Abbreviated transcription (Latin):
Scer .l. Qui semisses usuras ꝓmistrat ꝑ
muttos annos nuuores p̾stitit. heres crecli¬
toris semisies petit. cum ꝑ debitor em nonste¬
terit qunmimis minorem soluat. quero
auexeptio doliut pacti abstet. rdi. Si ex so¬
soluentlis ex more usuris ꝑ tantatempora
mora ꝑdebitorem nonfint posse sccłm ea
que ꝓponerentur obstare ext eptionem.
po̾itam habuisset. idꝙ ex consuetudine
manclantis fecisset. non debere qui cqm
do ficłi commisso fc̃a: partus quoq an¬
cillarumrestituendos. ¶ hr̃s rogat᷑e
rat post mortem suam sine xreditate
quesitum est anpartus ancillarum eti¬
am uiuoherede nati restituendieẽnt p̃p̃
u̾ba testamenti quib de ir̾clitu solo de¬
lucendo testator sensit. Paur .R. ante
rumetlito fidei cominisso non cen̾. ꝯtim̾.¬
mulierem restitueret. partũ. eius restitũe
cogendum noneẽ. nsitunc eclituseẽt. cũ
in fidei cominisso restituendo moram feciss.
l uiterẽe existimo. an ancilla sp̃alit̾ an he¬
reditas infidei comnussosit.

Expanded text:
sorum.Qui semisses usuras promissit, per multos annos minores praestitit: heres creditoris semisses petit. cum per debitorem non steterit, quo minus minore‹s› soluat, quaero an exceptio doli uel pacti obstet. respondi, si exsoluendis ex more usuris per tanta tempora mora per debitorem non fuit, posse secundum ea, quae proponerentur obstare exceptionem.Quecuniam positam habuisset idque ex consuetudine mandantis fecisset, non debere quicquamdo fideicommisso factam partus quoque ancillarum restituendos.Heres rogatus erat post mortem suam sine reditu quaesitum est, an partus ancillarum etiam uiuo herede nati restituendi essent propter uerba testamenti, quibus de reditu solo deducendo testator sensit.Paulus respondirum editos fideicommisso non contineri.Nrestitueret, partum eius restituere cogendum non esse, nisi tunc editus esset, cum in fideicommisso restituendo moram fecisset. neque interesse existimo, an ancilla specialiter an hereditas in fideicommisso sit.
Abbreviated transcription (Latin):
contrario cum creclitor debitori suo extite¬
rit hr̃s minus inherelitate hr̃e uidetur
tamqrm ip̃a herecditas: heredi solu̾it. Sc̃
gͦ is cunde euictõe satis acceꝑit emptori.
cui ip̃e uentliderat. siue emptor uenditori
suo heres extit̾it. fideiussores tenebunt᷑.
⁊ si adeundem uenclitoris i emptoris et¬
emꝑter hereditas reciderit. agi cum fide
et traclitasit euicto partu uenditor ñ
potest de eiuctione conueniri. quia ꝑtꝰ
uenditus non est.
emptionemnatus est euincatur: agere
ex cluple stipulatione non potest. quia uͦ
ip̃a net usus fructus euincitur. Nam qd̾
clicimus uitulum fructumeẽ uacce nõ
ius s corpus demonstramꝰ. sicuti p̾diorum
frumenta ⁊ uinum fructum recte clicimꝰ
cum constet eademħ non recte usum
fruttum aꝑpellari.
bere. Namscapham ip̃am ꝑse paruam
nauiculam eẽ. Omnia autem q̃ cõnĩt¬
ta naui ẽẽnt. uelutigub̃nacula. malus.
centum fines multo amplus emptori
demonstrau̾at. siquid ex hiis finib eiũ¬

Expanded text:
contrario cum creditor debitori suo exstitit heres, minus in hereditate habere videtur, tamquam ipsa hereditas heredi solverit. sive ergo is qui de evictione satis acceperat emptori cui ipse vendiderat, sive emptor venditori suo heres exstiterit, fideiussores tenebuntur. et si ad eundem hereditas recciderit, agi cum fideiet tradita sit, euicto partu uenditor non potest de euictione conueniri, quia partus uenditus non est. emptionem natus est euincatur, agere ex duplae stipulatione non potest, quia nec ipsa nec usus fructus euincitur. nam quod dicimus uitulum fructum esse uaccae, non ius, sed corpus demonstramus, sicuti praediorum frumenta et uinum fructum recte dicimus, cum constet eadem haec non recte usum fructum appellari.bere, nam scapham ipsam per se paruam nauiculam esse: omnia autem, quae coniuncta naui essent ueluti gubernacula malus centum, fines multo amplius emptori demonstraverat. si quid ex his finibus evin
Abbreviated transcription (Latin):
tio: qͣm euictionis nomine exsoluit. It
sipost bieunium liberum: forte clixi q̃uod
post annum libertatem acceperat: ⁊ post
bienuium inlibertate euincat᷑. ł .x. dare
tem ꝑuen̾it. magis est ut hiis quo casi¬
b nouteuear.
demR. Di cluos seruos quinusate emã
et eorum alter euincatur. nicħ lubii fo¬
re quin recte eo nomine exempto actu¬
russim. qͣus alt̾.x. dignuis sit nec re¬
ferre separatim singulos an simuluttrũq
maxinnisq est: emptus est. ⁊ alicuius s̃¬
uitutis euicte nomine. aliciuid emptor
auenditore consetutus est. dem̃ totus fũ¬
clus eurucitur. obeam euistionem id prã
re d quod ex cluplo reliqulme. Nam si
aliud obiem auim us ceruitutib aliquib
⁊ mox ꝓpͥetate euicta amplius cluplo ep̃
tor quanti emuit consequ̾etur.

Expanded text:
cio, quam euictionis nomine exsoluerit.Item cio, quam euictionis nomine exsoluerit.Item si post biennium liberum fore dixi, qui post annum libertatem acceperit, et post biennium in libertate euincatur, uel decem tem peruenerit, magis esse, ut his quoque casibus non tenear.m.Si duos seruos quinis a te emam et eorum alter euincatur, nihil dubii fore, quin recte eo nomine ex empto acturus sim, quamuis alter decem dignus sit, nec referre, separatim singulos an simul utrumquemaximusque est' emptus est et alicuius seruitutis euictae nomine aliquid emptor a uenditore consecutus est, deinde totus fundus euincitur, ob eam euictionem id praestari debet quod ex duplo reliquum est: nam si aliud obseruabimus, seruitutibus aliquibus et mox proprietate euicta amplius duplo emptor quam quanti emit consequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ticiierat michi uendidisti nec clixisti.
usumfructum ticiieẽ. hũc ego meuio de¬
tracto usu fructu tradidi titio capite mi¬
nuito non ad me s ad ꝓpͥetatem usum
fturtum reclire ait. Neq: enim potusse
constitui usum fructum eotempore quo
alienuseẽt. s posse me uenditorem tede
euistione conuenire. quia equum sit eã
¶ Si ꝑ alienum fundum nuchi uiam d¬
stitueris euictionis nomine te obligari
ait. etenim quo cãu si ppͣum constituentiᷤ
fundum concessa eẽt uia: recte constitũe¬
tur. eꝯ cãu siꝑalienum concederetur. euic¬
tionis obligationem contrahit. ¶Cũ
tͥ stichum uend̾em clixi eum ftatuliberum
eẽ. subhac conditione m anumissum. si
nauis ex asia uen̾it. is autem si ticius con¬
sul factus fu̾it manumissus erat. Que¬
rebatur siprius nauis exasia uen̾it. ac pꝰ
titius consul fiat. atq ita in libertateme¬
uistus sit. an euictionis nomine teneat᷑.
R̾. non ten̾i eum. ⁊ enim dolo maloemp¬
toremfacere. cum prius extit̾it ea condi¬

Expanded text:
mihi vendidisti nec dixisti usum fructum Attii esse: hunc ego Maevio detracto usu fructu tradidi. Attio capite minuto non ad me, sed ad proprietatem usum fructum redire ait, neque enim potuisse constitui usum fructum eo tempore, quo alienatus esset: sed posse me uenditorem te de euictione conuenire, quia aequum sit eand Si per alienum fundum mihi uiam constitueris, euictionis nomine te obligari ait: etenim quo casu, si per proprium constituentis fundum concessa esset uia, recte constitueretur, eo casu, si per alienum concederetur, euictionis obligationem contrahit.Cum tibi Stichum uenderem, dixi eum statuliberum esse sub hac condicione manumissum 'si nauis ex Asia uenerit', is autem 'si Titius consul factus fuerit' manumissus erat: quaerebatur, si prius nauis ex Asia uenerit ac post Titius consul fiat atque ita in libertatem euictus sit, an euictionis nomine teneatur. respondit non teneri eum: etenim dolo malo emptorem facere, cum prius exstiterit ea condi
Abbreviated transcription (Latin):
to agencłum erit. ¶Si is quifundum
em̾it i satis de eiuictioue acceꝑit. et eũ¬
de m fundum uenclid̾it: ⁊emptorisuo
heres eystit̾it. ł ex cͣcͣrio emptor uenclito¬
riberes extit̾it. an eiucto fundo cum fi¬
denisiorib agere possit: queritur. existi¬
mo auter utroq cãu fideuisioree te¬
neri. qm̃ ⁊ cum debitor creclitori suo he¬
res extit̾it. actio queclam interheredem
i hereditatem ꝓponitur. ⁊ intfłigr᷑ maior
hereditas ad debitorem ꝑuenire. quasi
soluta petuma qiue debebatur. herecdita
ticiꝑ hoc minuis in bonis eẽ heredis. ⁊ ex¬

Expanded text:
to agendum erit.Si is, qui fundum to agendum erit.Si is, qui fundum emerit et satis de euictione acceperit et eundem fundum uendiderit, emptori suo heres exstiterit, uel ex contrario emptor uenditori heres exstiterit: an euicto fundo cum fideiussoribus agere possit, quaeritur. existimo autedebitor creditori suo heres exstiterit, ratio quaedam inter heredem et hereditatem ponitur et intellegitur maior hereditas ad debitorem pervenire, quasi soluta pecunia quae debebatur hereditati, et per hoc minus in bonis heredis e
Abbreviated transcription (Latin):
netur. qrͣ etiam pr̃ qui flium suum tam¬
qͣm seruum uendid̾it euictionis noĩe ob¬
ligatur. ¶ Quistatu liberum traditłit¬
insiclixent eum statur liberum eẽ. euictio¬
nis nomine ꝑpetuo obligatur. ¶Qui
seruum uenclitum tradit. ⁊ clicit usum
fructum meo seii eẽ. cum ad sempninmn
ꝑtineat. semꝓnio usum fructum petente
ꝑlude tenetur. ac si intradendo ilixisset.
usus fructus nomine adusus seium non
tem̃. ⁊ si reuera seii usus fructus fu̾it. lega¬
tus aũt. ita ut cumad seium ꝑtinere de¬
sis semꝓnii eẽt sempnio usum fructũ
petente tenebitur. se io agente recte de
accepit. funclum a me hĩde legau̾it. cõ¬
festim fideuisiores liberabuntur quia s¬
si euitus fu̾it ab eo cui legatus fu̾it:
uulla aclũsus fideuissores actio est.
cauisset. heres extit̾im. euicto homine
derimeum. n ei cuime ꝓmissorem pr̃a
extit̾it emptor qm̃ eiũci ei non potest.
net ip̃es uidetur euintere. non committi
tur cduple stipulatio. Hiis gͥ casib exep̃¬

Expanded text:
netur: quare etiam pater, si filium suum tamquam servum vendiderit, evictionis nomine obligatur. Qui statuliberum tradit, nisi dixerit eum statuliberum esse, evictionis nomine perpetuo obligatur. Qui servum venditum tradit et dicit usum fructum in eo Seii esse, cum ad Sempronium pertineat, Sempronio usum fructum petente perinde tenetur, ac si in tradendo diusus fructus nomine aduersus Seium non teneri. et si re uera Seii usus fructus fuerit, legatus autem ita, ut, cum ad Seium pertinere desisset, Sempronii esset, Sempronio usum fructum petente tenebitur, Seio agente recte defaccepit fundum a me herede legaverit, confestim fideiussores liberabuntur, quia, etiamsi evictus fuerit ab eo cui legatus fuerat, nulla adversus fideiussores actio est. cavisset, heres exstiterim, evicto homine derim eum, neque ei cui me promissorem praesexstiterit emptor, quoniam evinci ei non potest nec ipse tur duplae stipulatio. his igitur casibus ex emp
Abbreviated transcription (Latin):
to neratius ait. quanto mie stipu¬
latus sit simodo omna facit emp¬
tor  que iustipulatione continent᷑
ꝙ si non fec̾it exempto id tantum cõ¬
secutis ut ei promittatur ꝙ minus
instipulationem superiorem de duc
euicta. ł ad hec teneatur exempto
torem quod siue dispendio credi¬

Expanded text:
to Neratius ait, quanto minus stipulatus sit, si modo omnia facit emptor, quae in stipulatione continentur: quod si non fecit, ex empto id tantum consecuturum, ut ei promittatur quod minus in stipulationem superiorem deductuevicta vel ad hoc teneatur ex emptotorem, quod sine dispendio credi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuidundo mecum actumeẽt. ⁊ adu̾sario
seruus adudicatus sit. q. ꝓbauit eum
comnumẽ ẽẽ. hẽbo ex cluple stipulatõ e
astionem. qr non interest quo gñe
¶Duplestipuło einctionemñ unam
continet. Siquis dominium rei pecierit.
et uit̾it. s isi seruiana actione exꝑiatur.
aurr. Euictus autem acreditore tr̃
uidetur. cum fere spes hñdi abscisa est.
itaq siseruiana actione euictus sit cõmit¬
titur qiuidem stipulatio. S qm̃ soluta

Expanded text:
dividundo mecum actum esset et adversario dividundo mecum actum esset et adversario servus adiudicatus sit, quia probavit eum communem esse, habebo ex duplae stipulatione actionem, quia non interest, quo genere Duplae stipulatio euictionem non unam continet, si quis dominium rei petierit et euicerit, sed et si Seruiana actione experiatur.um.Euictus autem a creditore tunc uidetur, cum fere spes habendi abscisa est: itaque si Seruiana actione euictus sit, committitur quidem stipulatio: sed quoniam soluta