comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te texxestris prelii superuentus fuent ignorantibus nauticis
quu circa opportunas insolaru angustias collocantur insidie. idq agitur¬
ut imparati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostiu naute¬
i uento ugentur aduerfo si pro nostris est reuma si nihil suspicantes
doriniunt inimici si statio qua tenent exitu non habet si dimican¬
di optata euenit occasio fortune beneficiis iungendȩ sunt manues
et ex oportunitate preliu conserendus. Quod si caute
euitatie insidiis publico marte confligat tunc libuenarig instruen¬
de sunt acieo non directe uti in tampies sed incurue ad similitu¬
dine lunȩ ita ut productis cornibue aciees media sinue
si aduersarii per rumpere temptauerint ipsi ordinatione tucun¬
dati deprimantur. In cornibus aute precipuus robiit liburnaris
collocatur et militum.
Qud faciendu sit quu aperto marte bellu nauale comnuttit᷑¬
fintaco riet utile est ut alto et libero mari tua semper classis utatur

Expanded text:
tem terrestris prelii superventus fiunt ignorantibus nauticis, vel circa opportunas insularum angustias collocantur insidie; idqut imparati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium nautai vento urgentur adverso, si pro nostris est reuma, si nihil suspicantes dormiunt inimici, si statio quam tenent exitum non habet, si dimicandi optata evenit occasio, fortunae beneficiis iungendae sunt manus et ex oportunitate proelium conserendum. Quod si cautela hostium evitatis insidiis publico Marte confligat, tunc liburnarum instruendae sunt acies non directae ut in campis sed incurvae ad similitudinem lunae, ita ut productis cornibus acies media sinuetur, ut si adversarii perrumpere temptaverint ipsa ordinatione circumdati deprimantur. In cornibus autem praecipuum robur et liburnarum collocatur et militum. XLVI QVID FIAT CVM APERTO MARTE BELLVM NAVALE COMMITTITVR Praeterea utile est ut alto et libero mari tua semper classis utatur,
Abbreviated transcription (Latin):
presumunt liburnis miectis pontibue in aduersarioru transeunt naues¬
ibuꝑ gladiis manu ad manu ut dicitur cominus dimicant In maioribure
urnis propugnacula tuxxisq constitiunt ut tanꝗͣ de mui¬
ex celsioribue tabulatie facilius uulnerent uel perimant inimicos. oleo
incendurio stuppis sulphure et bitumine obuolutx et ardentes sagitte per
balistas in hosticaru nauiu alueos infiguntur uetasq cera et pice uel resina
tabulas tot fomentis igniu repente succendunt. Alii ferro interimunt
eo alii ardore coguntur in fluctibus. Intex tanta tame
ge nexa qui acerrimus casus est absumenda piscibus insepulta sũt corpora.
S uemadmodu nauali bello collo centur insidie.¬

Expanded text:
praesumunt admotis praesumunt admotis ibique gladiis manu ad manum ut dicitur, comminus dimicant. In maioribus etiam liburnis, propugnacula turresque constituunt, ut tamquam de muexcelsioribus tabulatis facilius vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario stuppa sulphure bitumine obvolutae et ardentes sagittae per ballistas in hosticarum navium alveos infiguntur unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomentis ignium, repente succendunt. Alii ferro interimuntur et saxo, alii ardere coguntur in fluctibus; inter tanta tamen mortium genera qui acerrimus casus est, absumenda piscibus insepulta sunt corpora. XLV QVEMADMODVM NAVALI BELLO COLLOCENTVR INSIDI
Abbreviated transcription (Latin):
Au tieteu gub en mnatoru ꝙ solextia est loca inquibis nauigatur portiusꝙ
cognoscoeno ut infesta pee mnentibues uel latentibus copulis uadosa ne sitta
ee sclligentili spbgo nat inquillo temmittitr mari. Liburnaris ꝙ moles
entoru Natibus fed remoru pulsu aduersarios percutit costria eotrd
rursues impetus uitat in quo opere lacexti remigu et aus clauus icegentis
magistri uictoria prestat. De telio tormentisq naualibucu
ulta quide arnoru genera preliu texrestre desiderat sed nauale
tamen non sblu pluxes axmoru species ueru etia machinas et tormenta
gressu naualiꝰ ubi et aquis homines perimuntiue et flammiq. Precapid
ergo esse debet tegminu cura ut catafracti uel loricati galeati etiam etu
oereis muniti sint militee. De onere naniq armoru nemo potest conque¬
loruz. Sagitis missilibus fundie fustibalie plumbatie onagris balistis scorpio¬
nibues iacula iniuce dixiguntur et saxa. Et quod est grauius qui de iurtut

Expanded text:
auticorum gubernatorumque sollertia est loca in quibus navigatur portusque cognoscere, ut infesta prominentibus vel latentibus scopulis, vadosa ac sicca erea quia navalis pugna tranquillo committitur mari liburnarumque moles non ventorum flatibus sed remorum pulsu adversarios percutit rostris eorumque rursum impetus vitat, in quo opere lacerti remigum et ars clavum regentis magistri victoriam praestat. XLIIII DE TELIS TORMENTISQVE MVRALIBVS Multa quidem armorum genera proelium terrestre desiderat, sed navale certamen non solum plures armorum species verum etiam machinas et tormenta lius congressione navali, ubi et aquis homines perimuntur et flammis? Praecipua ergo esse debet tegminum cura, ut catafracti vel loricati, galeati etiam et ocreis muniti sint milites; de onere namque armorum nemo potest conquelorum sagittis missibilibus fundis fustibalis plumbatis onagris ballistis scorpionibus iacula invicem diriguntur et saxa, et, quod est gravius, qui de virtute
Abbreviated transcription (Latin):
exercitati bellatores metuunt dimicare. Morutis tu et excitatione ducis exexcitu iurtus
imus precipue si futuri certaminis tale recipexint ratione
dubio aute infirmiores sunt quoru mentes ipse confundit aspectue. Sed hoc reme
udo lenitur si ante ꝗͣ dimices frequenter exercitu tuu locis tu
nt aut interimant inimicos. Mores aduersarioru arma eqi¬

Expanded text:
exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis talem acceperint rationem dubio autem infirmiores sunt quorum mentes ipse confundit aspectus; sed hoc remedio formido lenitur, si antequam dimices frequenter exercitum tuum locis tutfugent aut interimant inimicos; mores adversariorum, arma, eq
Abbreviated transcription (Latin):
in prelio homini qui gestabat aliquid semper in capite.
aute quibus utebatur pedestris exercitus pila uocabantur ferro subtili
trigone prefixa unciaru.uiiii. siue pedali quod in scuto fixu non potest
ab sci et loxica scienter ac fortiter dixectu facile prȩrumpit. Cuiue
generis apud nos ia rara sunt tela. Barbari aute scutati pedites his pre
portant. Sciendu est preterea quu missilibus agitur sinistros pedes in
lites habere debere .Ita eni iuibrandis spiculis uehemer
eoru subducantur ab hostibus ne possint uulnus accipere et proxi¬
mior dextra sit qua plaga possit inferre. Instruendos igitur ade prote¬
nes. Necesse est eni ut dimicandi acrione sumat audacia qui munito
capite uel pectore non timet uulnues.

Expanded text:
in proelio homini qui gestabat aliquid semper in capite. in proelio homini qui gestabat aliquid semper in capite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefixa unciarum novem sive pedali, quod in scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue portant. Sciendum praeterea, cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementeorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipere, et proximior dextra sit, quae plagam possit inferre. Instruendos igitur ac protenes. Necesse est enim ut dimicandi acriorem sumat audaciam qui munito capite vel pectore non timet vulnus.
Abbreviated transcription (Latin):
cuubis tegerentat iccipere. Sic exint munii du qui qi pima ged
pugnintes peencipeui lecunda hãtat in tertia triaro uos ientire dif¬
pugnantes ptis qoesirineca stut subider ne stante a tuulbeme entur
uenio itibustus poslt an necunitas postulisset tanq regeti uehemuentiae
inuadentienst uostes a quibusi constat irpe factaz esse iucforuz. Cis hastati¬
illi et qui priores steterant interiissent. Erant tamen apud ueteres
inter pedites qui dicebantur leuis armatura funditores et ferentarii qui
prȩcipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordiu
Seed hi et uelocissimi et exercitatissimi legebantur. nec erant admodu multi
ites si prelii necessitas compulisset inter principia legionu
solebant ita ut acies unmota consisteret usq ad presente prope aetate con¬
do permansit ut omnes milites pilleis quos panonicos
pellibus utexentur. quod propterea seruabatur ne grauis galea iude

Expanded text:
cruribus cogerentur accipere? Sic erant muniti illi qui in prima acie cruribus cogerentur accipere? Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnantes principeulnerarentur venientibus telis et cum necessitas postulasset tamquam requieti vehementius invaderent hostes; a quibus constat saepe factam esse victoriam, cum hastailli et qui priores steterant interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, nec erant admodum multi, qui cedentes, si proelii necessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut omnes milites pilleis, quos Pannonicos vocant, ex pellibus uterentur; quod propterea servabatur ne gravis galea videretur
Abbreviated transcription (Latin):
uel galeac pedestribus reddere. Ita fit ut non de pugna sed de fuspade
cogitent qui in acie nudi exponuntur ad uulnera. Qiuid enis pede
potest faciat Quid ipsi draconaru atq signiferi qui sinistxontarba
gubernahant in prelio faciant quoru et capita nu
et pectora Sed grauis pediti lorica udetur et galea fortasse xixo
meditanti fortasse caro arma tractanti. Ceteru quotidianus portar
non laborat etas si onerosa gustauerit. Sedilli qui labonees un perpon¬
ais ueteribus munimentis armoeu ferre nen ponsunt debretio corpo¬
tibues et uulnera sustinere coguntur et mortes etoued est egritiais
declinant cu maximo dedecore quotidie trucidantur ut pecisi piod¬
ndel umi apus antiquos murus dicebatur pedestris exeers fulg ꝓ ingosq¬
iut saguairus prnistea brahia manicis munirentue pedites autent
scuiati prete camatractis et gales etia ferreas ocreus in derimiaco

Expanded text:
l catafractas vel galeas pedestribus reddere. Ita fit ut non de pugna sed de fuga l catafractas vel galeas pedestribus reddere. Ita fit ut non de pugna sed de fuga cogitent qui in acie nudi exponuntur ad vulnera. Quid enim pedes tenere non potest, faciat? Quid ipsi draconarii atque signiferi, qui sinistra manu hastas gubernant, in proelio facient, quorum et capita nuda constat et pectora? Sed gravis pediti lorica videtur et galea fortasse raro meditanti, fortasse raro arma tractanti; ceterum cotidianus usus non laborat, etiam si onerosa gestaverit. Sed illi qui laborem in portandis veteribus munimentis armorum ferre non possunt detectis corporibus et vulnera sustinere coguntur et mortes et, quod est gravius, que declinant, cum maximo dedecore trucidantur ut pecudes. Vnde enim apud antiquos murus dicebatur pedestris exercitus niseo ut sagittarii sinistra brachia manicis munirentur, pedites autem scutati praeter catafractas et galeas etiam ferreas ocreas in dextris
Abbreviated transcription (Latin):
ipsteste cogno uimue quiait. Non secus ac patriis sacer Romanus in
armis Iniuisto sub fasce iua quu caxpit et hoste aut expectatum
positis stat in acie castrieo.
ꝑuo axmorum genere usi sunt antiqui .xx.¬
Scus exigit ut quo armoru genere uel instruenddi uel nuniendo
tyrones refrrre temptemus. Sed in hac parte antiqua consuetuedo pe¬
nitus deleta est. Na licet exemplo Gothoru et alanoru hunoruq egtu
arma profecerint pedites constat esse nudatos. Ab urbe enb conduedes
usq ad tempus diui gratimi et cathafeactis et galeis muniebatire pedes¬
tris exexcitus. Sed cus campestris exercittio interueniente nes heduebãt
dissidiaq cessarot graiua iuderi arma cepere quae rano milites induebãt
Itaq ab imperato re postulant primo cathafractas: deinde cassides seldobeeet¬
indere. Sic detectis pectoribus et capitibus congressi con
nostri multitudine sagittarioru sepe deleti sunt. Ne post tot clades quȩ

Expanded text:
samque pharetram; non secus ac patriis acer Romanus in armis iniusto sub fasce viam cum carpit et hosti ante expectatum positis stat in agmine castris.QVO ARMORVM GENERE VSI SINT ANTIQVI Locus exigit ut quo armorum genere vel instruendi vel muniendi sint tirones referre temptemus. Sed in hac parte antiqua penitus consuetudo deleta est; nam licet, exemplo Gothorum et Alanorum Hunnorumque, equitum arma profecerint, pedites constat esse nudatos. Ab urbe enim condita usque ad tempus divi Gratiani et catafractis et galeis muniebatur pedestris exercitus. Sed cum campestris exercitatio interveniente neglegentia desidiaque cessaret, gravia videri arma coeperunt quae raro milites induebant; itaque ab imperatore postulant primo catafractas, deinde cassides se refundere. Sic detectis pectoribus et capitibus congressi contra Gothos milites nostri multitudine sagittariorum saepe deleti sunt; nec post tot clades, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut manu aut uteoq quod firmius dicitur. Natura aut lotorum
editu uel abrupto uel circunfuso mari siue paludibus uel fluminib
Manu fossis ac muro. In illo naturali benefitio tutissimo eligenti
consiliu in plano queritur fundantis industria Uidemuc antiquis¬
simaes cuutatesita in campie patentibue constitutac ut deficiente
auxlio locorum artetamen et opere reddexentur inui
Non directoe sed angulo  murbes faciendonitur inuic¬

Expanded text:
aut manu aut utroque, quod firmius ducitur: natura aut locorum edito vel abrupto aut circumfuso mari sive paludibus vel fluminibus, manu fossis ac muro. In illo naturali beneficio tutissimo eligentis consilium, in plano quaeritur fundantis industria. Videmus antiquissimas civitates ita in campis patentibus constitutas ut deficiente auxilio locorum arte tamen et opere redderentur invictae. II NON DIRECTOS SED ANGVLOSOS MVROS FACIENDOS Ambi
Abbreviated transcription (Latin):
batur annonae Duplares. Se xquiplures. duplares duas sexquipuee
una semis consequebatur annona. Candidati duplares. Candidati simpla¬
res. hi sunt milites principales qui pruulegiis muniuntur. Reliqui muniti
appellantur quia munera facere coguntur.
Nomina corum qui antiquo ordinee duxexunt.¬

Expanded text:
batur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesquiplares batur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesquiplares unam semis consequebantur annonam.Candidati duplares, candidati simplares.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia munera facere coguntur. VIII NOMINA EORVM QVI ANTIQVOS ORDINES DVCEBANT
Abbreviated transcription (Latin):
cuuil. suaiti fliquales itetinꝗ secundi augustules a dicovesyasano sunt legi¬
onibus peditto a qunliferi qie aulas portant Imaginaru ilei siatagftunte res
qui uipexatexis enragines fexunt. Optiones ab optando apellati quod intoce
tunuipersa quitaene digi fexituu signa portant quos nunc draconarios uotat¬
Tesser irt qui tesseo pen contubernia militus nnciantn esse conatis duc tãt
preceptus ducis quod uel ad aliquod opiis uel ad bellu mouetur extes dicttr
Campigeni hoc est inlesignian ideo sic nominat quia corii opeatqiti¬
tute ex eratu genus erescit incampo Metatores qui prectedentu Iotu
eligunt castrcis. Benesi ciaruab eo appellati quod promouentur beneficio
tribunoru Libraru ab eo quod inubris referant rationes ad milites pertinen¬
tes. Tibicines cornicines et bueinatores qui tuba uel xexe curuo uri bricia
cantare preliu solertndu mature duplaxes quuabinas consequunturunno
ture lota inquib tentoria milites figant uel hospitia in cuutatibis paetatit

Expanded text:
iuncti sunt. Flaviales item, tamquam secundi Augustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginarii vel imaginiferi qui imperatoris imagines ferunt. Optiones ab adoptando appellati, quod anteceuniversa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentes locum eligunt castris. Beneficiarii ab eo appellati quod promoventur beneficio tribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere curvo vel bucina committere proelium solent.Armaturae duplares qui binas consequuntur annotur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestan
Abbreviated transcription (Latin):
Quo opidanis inferantur insidie
Quid faciant oblidentes ne ab opidanis paciantur insidias
Quo genere tormentoꝵ ciuitas detendatur.
Sue admodu mensura coligatur ad scalas uł machin
Uncle apelantur liburnee.¬

Expanded text:
o oppidanis inferantur insidiaeXXVIII Quid faciant obsidentes ne ab oppidanis patiantur insidiasXXVIIII Quo genere tormentorum civitas defendaturXXX Quemadmodum mensura colligatur ad scalas vel machinVnde appellentur liburnae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯQe s quanseo to si denãda sũt ut inteligatur utrũ suꝑ uenĩctih insidiis
an publico debeat marte confligi.
Quied eportea tifieri si quis desuetus apugna exercitũ habeat tyrones
Quetiꝑo die procuranda sint quo publita cõmirtimtue pigta¬
Hi uestigãdu quid senciãt milites pugnatur e
Quẽ ad modus idonetus logus eligatur ad pignã dug
Rauis adlmodũ acies debeat ordinari ut in conflicta reddatur ĩ uicta
Ncio podissimi quantũ pacius ĩ acie inter singulos homines in longis
ul inter singulos orlines in latu debeat custodiri
De cquitibus ordinis
De subsidiis que post acie colocantur
I quo loco primus dux stare debent ĩ coquo secũdus ĩ quo
Nunot remedtis generibi pugna pũ committatur &e quomodo etiã qui ĩferiori
Uiaꝵ ab stedend hostibus danlas ut delcant᷑ facilius fugientes
Euẽ aediodu ab hostibus reccdatur si consiliu pugne displicet

Expanded text:
sint ut intellegatur utrum superventibus et insidiis an publico debeat Marte confligiX Quid oporteat fieri si quis desuetum a pugna exercitum habeat vel tironemXI Quae ipso die procuranda sint quo publica committitur pugnaXII Investigandum quid sentiant milites pugnaturiXIII Quemadmodum idoneus locus eligatur ad pugnamXIIII Quemadmodum acies debeat ordinari ut in conflictu reddatur invictaXV Ratio podismi, quantum spatium in acie inter singulos homines in longum vel inter singulos ordines in latum debeat custodiriXVI De equitibus ordinandisXVII De subsidiis quae post aciem collocanturXVIII In quo loco primus dux stare debeat, in quo secundus, in quo XX Quot generibus pugna publica committatur et quomodo etiam qui inferior Viam abscedendi hostibus dandam ut deleantur facilius fugientesXXII Quemadmodum ab hostibus recedatur si consilium displicet
Abbreviated transcription (Latin):
iA De ariete talce & testitudine¬
IEDe uincis pluteis & aggere.¬
Ib De muschulis¬
I⁊ De turibus ambulatoriis¬
S Quẽ admodũ t amulatoria turris possit incendi¬
ꝯ Quẽ admodũ altitudo muris muris addatur
Quo pacto subfodiatur terra ut machina nocere niha possit.¬
De stalis sambuca exostra & tolenane.¬
⁊ De balistis onagris scorpionibꝰ arcabalistis fustibalis fundis ꝑ q̃ torm̃ta defẽdit᷑ mur
zAd uersus arictes possũt colticte laquei lupi columne grauiores
cuniculis ꝑ quos aut murus de ponitur aut ciuitas pe

Expanded text:
II De ariete falce testudineXV De vineis, de pluteis, de aggereXVI De musculisXVII De turribus ambulatoriisXVIII Quemadmodum ambulatoria turris possit incendiXVIIII Quemadmodum altitudo muris addaturXX Quo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitDe scalis sambuca exostra et tollenoneXXII De ballistis onagris scorpionibus arcuballistis fustibalis fundis, per quae tormenta defenditur murusXXIII Adversum arietes prosunt culcitae laquei lupi columnae gravioresXXIIII De cuniculis, per quos aut murus deponitur aut civitas pe
Abbreviated transcription (Latin):
IIn quot genera diuidatur res militaris.¬
⁊ Quid inter legiones & auxilia inter sit.¬
⁊ Que causa exauriri fecerit legiones¬
⁊ Quo̾tenas legione annqui adbellũ duxerint¬
S Quẽ ad modũ legio canstituatur¬
O Quot cohortes inuna sint legrone.¬
⁊ Itez quot milites in una cohorte sint.
Snlomina & graclus principioꝵ legionis.
ꝯhomina eoꝵ qui antiquos orclines cluxerũt.¬
o De officio prefecti legionis.¬
II De officio pretecti castroꝵ.¬
i⁊ se officio prefecti fabrorus¬
3 De officio tribuni militus
De tenturiis at uexilli peditu.¬
I Decturmis equitu legionarioꝵ¬
I o Quẽ ad modu legionus acies instruatur. instituatur.
Quẽ ad modu triarii uł ceturione armentur.¬
I S Comilla pugna grauez armataras stare pro muro.¬
I ꝗ Nomina militu &e gradus in scutis coꝵ ad ũsus seribenda¬
o freter corporis rubor notare iił computanda artes ĩ tror

Expanded text:
I In quot genera dividatur res militarisII Quid inter legiones et auxilia intersitIII Quae causa exhauriri fecerit legionesIIII Quotenas legiones antiqui ad bellum duxerintV Quemadmodum legio constituaturVI Quot cohortes in una sint legione, item quot milites in una cohorte sintVII Nomina et gradus principiorum legionisVIII Nomina eorum qui antiquos ordines duxeruntVIIII De officio praefecti legionisX De officio praefecti castrorumXI De officio praefecti fabrorumXII De officio tribuni militumXIII De centuriis atque uexillis peditumXIIII De turmis equitum legionariorumXV Quemadmodum legionum acies instruanturXVI Quemadmodum triarii vel centuriones armenturXVII Commissa pugna gravem armaturam stare pro muroXVIII Nomina militum et gradus in scutis eorum aversis scribendaXVIIII Praeter corporis robur notarum vel computandi artem in tir
Abbreviated transcription (Latin):
Tirones exercitandos ad Iacenda missibilia
OAd iactandos lapides fundis exercitandos tyrones¬
⁊ De exerticio plumbatoꝵ¬
S Que ad modu ascendendos equos tyrones exercitandi sint.¬
IꝯAd portandu pondus exercendos tyrones.¬
2 Quo armoru genere usi sint antiqui.¬
2 De municione castroru
In quibus locis constituenda sint castra
Quo genere munienda sint catira¬
24. Quẽ ad modu munienda sint castra

Expanded text:
Tirones exercendos ad missilia iaciendaXV Ad iactandos lapides fundis exercendos tironesXVII De exercitio plumbatarumXVIII Quemadmodum ad ascendendos equos tirones exercendi sintXVIIII Ad portandum pondus exercendos tironesXX Quo armorum genere usi sint antiquiXXI De munitione castrorumXXII In qualibus locis constituenda sint castraXntXXIIII Quo genere munienda sint castraXXV Quemadmodum munienda sint castra
Abbreviated transcription (Latin):
inçipiũt capla libri quarti
ICiuitates aut patura aut gpere debere muniri¬
Non directos sed angulos muros faciendos.¬
 Quẽ admodũ muros erecta e terra iungatur adgestus.¬
⁊ De cataractis & portis ne noceantur ab igne¬
⁊ De fossis fatienis
GNe sagittis hostiu hamineᷤ ledantur ĩ muro :

Expanded text:
INCIPIVNT CAPITVLA LIBRI QVARTI I Civitates aut natura aut opere debere muniriNon directos sed angulosos muros faciendosIII Quemadmodum muris e terra iungatur adgestusIIII De cataractis et portis, ne noceantur ab ignibusV De fossis faciendisVI Ne sagittis hostium homines l
Abbreviated transcription (Latin):
Incipiũt capitula Libri Tercii
Qui modus debet ẽẽ execituis.ibri lerc¬
⁊ Quẽ ad modus sanitas gubernetar exercitus
Quãta cura prouidenda sint atq seruanda pabula ũł furmẽta¬
T gaeno adinodus oporteat prouidere ne sediciones milites faciant
Signoit muitirus quanta sint genera

Expanded text:
INCIPIVNT CAPITVLA LIBRI TERTII I Qui modus esse debeat exercitusII Quemadmodum sanitas gubernetur exercitusIII Quanta cura providenda sint atque servanda pabula vel frumentaIIII Quemadmodum oporteat providere ne seditionem milites faciantV Signorum militarium quanta sint generaVI
Abbreviated transcription (Latin):
urd suorus fideret afie in omne parte ĩpectante ordinauit ut circumuenienti
undiq pugnare posseb.
Aulus aduersus perie macedonu rege cu is phalange suoru duplice media
collocasset teiplice acie cuneis instruxit: Inter quos uelites subinde misit qui
genene cus profligari aut propulsari nihil uderet cedere instituit ut hac
simulatione produceret hostes in conseagosa loca quȩ ex industria captaue¬
rat. Ca sic q suspecta calliditate redeuntiu sequeretur ordinata phalax
equitee ÷siisteo cornu pretet oraphtug isiquet etim corrdirate pbelamx

Expanded text:
 suorum fideret, aciem in omnem partem spectantem ordinavit, ut circumventi  suorum fideret, aciem in omnem partem spectantem ordinavit, ut circumventi undique pugnare possent. Paulus adversus Persen Macedonum regem, cum is phalangem suorum duplicem mediam conlocasset, triplicem aciem cuneis instruxit, inter quos velites subinde emisit. Quo genere cum profligari nihil videret, cedere instituit, ut hac simulatione perduceret hostes in confragosa loca, quae ex industria captaverat. Cum sic quoque, suspecta calliditate recedentium, ordinata sequeretur phalanx, equites a sinistro cornu praeter oram phalangis iussit tr
Abbreviated transcription (Latin):
nauit relictie interuallis ꝑ leue armatura et equite que in nouissimo colloca¬¬
uerat ultut uees exigisset emitteret eu tu postsignariis qui in secunda acie ex̃a
iperaut uł densosnumexososq palos fieme in terra defigerent interq cos
appropinquantibus quatrigis ante signa in nostra acie recepit᷑ tu deinde sublato
unuersoꝵs elimore uelites et leue armatura ingerere ussit tela : quibus factis
quatuige hostiu aut implicite palis aut exteriitx clamore telis in suos conuersȩ
tuuba ueraunt macedonis instructura qua cedente cu sylla staret et Archelau
equte opposuisset romani equites subito emissi auerterunt eos consumaueruntq
iictoriam
Aesar galloru falcatas quatrigas eade ratione palis defixis excepit inhibrutq.
soellexander ad Archelau missus cuhostiu multitudine ueren¬

Expanded text:
ordinavit relictis intervallis, per quae levem armaturam et equitem, quem in novissimo conlocaordinavit relictis intervallis, per quae levem armaturam et equitem, quem in novissimo conlocaverat, cum res exegisset, emitteret. Tum postsignanis qui in secunda acie erant imperavit, ut densos numerososque palos firme in terram defigerent, intraque eos appropinquantibus quadrigis antesignanorum aciem recepit. Tum demum sublato universorum clamore velites et levem armaturam ingerere tela iussit. Quibus factis quadrigae hostium aut implicitae palis aut exterritae clamore telisque in suos conversae sunt turbaveruntque Macedonum structuram. Qua cedente, cum Sulla instaret et Archelaus equitem opposuisset, Romani equites subito emissi averterunt eos consummaveruntque victoriam. C. Caesar Gallorum falcatas quadrigas eadem ratione palis defixis excepit inhibuitque. Alexander ad Arbela, cum hostium multitudinem vere
Abbreviated transcription (Latin):
sine ordinu perturbatione possent. ea ipsa interualla expeditis uelitibus impleuit
ne intexluceretur acies. dato eis precepto ut ad impetu ebephantoru uel retro¬
romanis equitibrs leliu sinistro numida Maximissa preposuit. Quȩ ta pruderis
ordmatio sine dubio causa iuctorie fuit.
Rchelaus aduersus Luciu Sylla in fronte ad perturbandu hoste factas quatrigas
nda acie phalinga macedonia. In tertia romanoru more ax¬
matos auxiliaxes mixtis fugitiuis italiq gentis quoru periutacitate plurimu¬
iebat. Leues axmatura in ultimo statuit. In utroq deinde late
itra hee Sylla foffas ample latitudinio in utroq latere duxit et
castella conimuniit qua ratione ne circumiretur ab hoste et peditu numero
me equitatu superante consecutus est. Triplice demu peditu ac

Expanded text:
sine perturbatione ordinum possent. Ea ipsa intervalla expeditis velitibus implevit, sine perturbatione ordinum possent. Ea ipsa intervalla expeditis velitibus implevit, ne interluceret acies, dato his praecepto, ut ad impetum elephantorum vel retroRomanis equitibus Laelium, sinistro Numidis Masinissam praeposuit. Quae tam prudens ordinatio non dubie causa victoriae fuit. Archelaus adversus L. Sullam in fronte ad perturbandum hostem falcatas quadrigas locavit, in secunda acie phalangem Macedonicam, in tertia Romanorum more armatos auxiliares, mixtis fugitivis Italicae gentis, quorum pervicaciae fidebat; levem armaturam in ultimo statuit; in utroque deinde laterontra haec Sulla fossas amplae latitudinis utroque latere duxit etcastella communiit. Qua ratione, ne circumiretur ab hoste et peditum numero et maxime equitatu superante, consecutus est. Triplicem deinde peditum aciem
Abbreviated transcription (Latin):
fortiore esse grecu milite magisq a persio timeri cominutatis amis grecosm
prã prima acie posuit. et cuzilli equo marte pugnarent subi
multitudine qua ut grecoru exꝑauerant cesserunt
mu impetu hostiu refugerent. et ut simul ad pedites uentu esset in latera di¬
derent. Quod ubi displicitu est patefacto loco subita peditu cor
eius obruebant subsidere suos et testudine facere iussit supra qua transmissis sa¬
gittis sine militu noxa exhaustus est hostior.
sittissiba mdutus noꝵs eplaustu esfeica cu haberet exexcitu ex penis et auxiliarib
u pars non solu aduersic partibus sed etia ex italicis constabat
et hosti oppositi si non infẽstarent uel certe fatigarent. tu sius
pio aduersus hanc forma robur legionis triplici acie ordinatu in
Ito principes et triaxios opposuit: nec continuas construxit cohortes: sed manipuli
inter se distantibus spatiu dedit per quod elephanti ab hostibus acti facile transmitti

Expanded text:
Graecum militem magisque a Persis timeri, commutatis armis Graecos in prima posuit acie et, cum illi aequo Marte pugnarent, submmultitudine, quam ut Graecorum expaverant, cesserunt. Cn. mum impetum hostium refugerent et, simul ad pedites ventum esset, in latera discederent. Quod ubi explicitum est, patefacto loco subita peditum consittarum exercitum eius obruebant, subsidere suos et testudinem facere iussit, supra quam transmissis sagittis sine militum noxa exhaustus est hostis. Hannibal adversus Scipionem in Africa, cum haberet exercitum ex Poenis et auxiliaribus, quorum pars non solum ex diversis gentibus, sed etiam ex Italicis constabat,et hostem oppositi, si non infestarent, at certe fatigarent. Tum suis . Scipio adversus hanc formam robur legionis triplici acie in fronte ordinatum per hastatos et principes et triarios opposuit; nec continuas construxit cohortes, sed manipulis inter se distantibus spatium dedit, per quod elephanti ab hostibus acti facile transmitti
Abbreviated transcription (Latin):
mete gnitia n ue rige partu aompbissu: cocidit ueferano et eru docto uus
monimentu respondens milee ix potest
iuis salinator et Clauduis Nexo cu hascbrubal bello punico seci
ronte ex utraq parte circumuenerunt eu atq ita aggressi superaue¬
ocauit. in subsidio aute xobur Exexectus precepitq alixilia ribus
ut excussis telis cederent hosti et cu se intra suoru ordines recepissent confesti in
latera discurrerent.

Expanded text:
 compressum cecidit. Veterano et diu edocto usus momentum respondens miles vix potest.o Livius Salinator et Claudius Nero, cum Hasdrubal bello Punico secunviribus vacua fronte ex utraque parte circumvenerunt eum atque ita adgressi superama acie conlocavit, in subsidio autem robur exercitus praecepitque auxiliaribus, ut emissis telis cederent hosti et, cum se intra suorum ordines recepissent, confestim in latera discurrerent
Abbreviated transcription (Latin):
ad ces subitis: Sex dextro litere conuersas in obliquu unde equaitatus hostur
tradiderunt.
trupedeitu Ciesar augustus germanicus cu subringati equestee peeliu in

Expanded text:
ad res subitas et dextro latere conversas in obliquum, unde equitatum hostium ad res subitas et dextro latere conversas in obliquum, unde equitatum hostium tradiderunt. Imperator Caesar Augustus Germanicus, cum subinde Chatti equestre
Abbreviated transcription (Latin):
tu et elephantos in subsidiis esse iussit.
Ontra consulees aptissime diuisies in cornua equitibus legronesq in prima
in subsidiies locauerunt et his imms cuerunt auxilir.
quadraginta triamilia constat fiusse. Pyrrhi dimidia par exercitus ãmi¬
sa apud romanos. U. desiderata sunt.
Neue Pompeius aduersuc Casare prelio pharsalie triplice instruxit ac
tute cuiuisq fortissimas in cornibrus et in medio collocauit. Spatia his inte¬
posita tyxonibus impleuit. Dextro latere sexcento equites propter flumen
enipea qui ex alueo suo et aluiue regione impedierat. xeliquu equitatu
insinistro cornu cu auxilii  omnibue locauit ut inde uilianu exercitu
cuecumuet.
duersus hanc ordinatione sompen Caesar et ipse trip
in fronte legionibis sinistru latus ne circiuri posset admouit paludibus
mdExtro eornii pasiut equite cui uelocissimos mistiut pedites ad modum
equestris pugnȩ exercitato. Sex deinde cohortes in subsidio retiniuit

Expanded text:
tum et elephantos in subsidiis esse iussit. Contra consules, aptissime divisis in cornua equitibus, legiones in prima acie et in subsidiis conlocaverunt et his immiscuerunt auxilia. XL milia utrimque fuisse constat. Pyrrhi dimidia pars exercitus amissa, apud Romanos V milia desiderata sunt. Cn. Pompeius adversus C. Caesarem Palaepharsali triplicem instruxit aciem, tutem cuiusque firmissimas in cornibus et in medio conlocavit, spatia his interposita tironibus supplevit. Dextro latere DC equites propter flumen Enipea, qui et alveo suo et alluvie regionem impedierat, reliquum equitatum in sinistro cornu cum auxiliis omnibus locavit, ut inde Iulianum exercitum circumiret. Adversus hanc ordinationem C. Caesar et ipse triplici acie dispositis in fronte legionibus sinistrum latus, ne circumiri posset, admovit paludibus. In dextro cornu equitem posuit, cui velocissimos miscuit peditum, ad morem equestris pugnae exercitatos. Sex deinde cohortes in subsidio retinuit
Abbreviated transcription (Latin):
xpectationeq eius certaminie pretendisset circunducto ab¬
te pectite ex qua decursus in aduersa hostiu acie ferebat inopinatu terga ddor-¬
tus cecidit.
mophilis occupaueriint quaru angustiȩ non amplius ꝗ pare numeris gomi¬
nuob pugnaturu poterant admittere. ea qͦr ratione ꝯuantus ad congrentut ta¬
nutabe equati numero barbanoxu iurtute aute prestantes magna eorum
cuidee untpirtennec uperati forent nisi per proditore Ephilates thrachi¬
recu aucunductus hostie atengo eos oppecssissẽtau¬

Expanded text:
pectationemque equestris certaminis praetendisset, circumducto pedite ab ea parte, ex qua decursus in aversam hostium aciem ferebat, inopinantium terga adortus cecidit. mopylas occupaverunt, quarum angustiae non amplius quam parem numerum comminus pugnaturum poterant admittere. Eaque ratione, quantum ad congressus facultatem, aequati numero barbarorum, virtute autem praestantes, magnam eorum partem ceciderunt nec superati forent, nisi per proditorem Ephialten Trachinium circumductus hostis a tergo eos oppressisset
Abbreviated transcription (Latin):
parte adeptueo in subiectoe hostes decurrit et equitatus eonu ib latere
muasit  auersuq et eorunde parte pedites pexturbante insecutus claris¬
sima uictoriam retulit.
entidius adueesus parthos non ante milite eduxit ꝗͣ illi quingentis non am¬
rl s. passibus adessent. Atꝙ ita procursione subita adeose admorut ut sagit¬
tas quibus ax longinquo usus est cominus applcitus cuderet Quo consilo
Annibal apud ministeone contra  ecellus pugnaturus cauas et prerupi
uas obiecit ablitere ipsaq locinatura pro moniimentis ususclarimmu duce uicit.
de ipud tanmae ee comperiss et uulturnuommer ultia telquotmdua¬
ru fiuminu ingentes duuis mane perrute quaeaultu rgligipeuut nati
uertirs agerent sic dranit acuut otaius ategosuis romanisin orã
et sselodepcidetet quibiis in commodis mire hosti u¬

Expanded text:
arum adeptus, in subiectos hostes decucurrit et equitatum eorum a latere invasit; aversumque et eorundem protinus pedites proturbantem insecutus clarissimam victoriam rettulit. Ventidius adversus Parthos non ante militem eduxit, quam illi quingentis non amplius passibus abessent, atque ita procursione subita adeo se admovit, ut sagittas, quibus ex longinquo usus est, comminus applicitus eluderet. Quo consiliHannibal apud Numistronem contra Marcellum pugnaturus cavas et praeruptas vias obiecit a latere, ipsaque loci natura pro munimentis usus clarissimum ducem vicit. Idem apud Cannas, cum comperisset Volturnum amnem ultra reliquorum naturam fluminum ingeertices agerent, sic direxit aciem, ut tota vis a tergo suis, Romanis in ora et oculos incideret. Quibus incommodis mire hosti
Abbreviated transcription (Latin):
rudutimibantide exexcitus hostug potius laipore itineris protuea
s lacedemoniue aduersus hispra atheniense qui equitat
lebat planicie in qua dimicatuieus⁊ erat arboribus prostratis impediit et
Iberi in atrica ingenti hostiu multitudine exceptitimentesq ne circum ue¬
nirentur implicuerunt se flumini quod altis in ea regio
bat qui ita ab tergo amne defensi et subinde cu iuirtute prestarent incur¬
sando proximos omne hostiu exercitu strauerunt.naa¬
Antipue lacedemonuis sola loci commutatione fortuna ⁊
tisset atros quide qui equitatu et elephantis peestabant sectari colles moma

Expanded text:
rimebantur, exercitus hostium potiuso labore itineris profligaretur. Cleomenes Lacedaemonius adversus Hippiam Atheniensem, qui equitatu praevalebat, planitiem, in qua dimicaturus erat, arboribus prostratis impediit et Hiberi in Africa ingenti hostium multitudine excepti timentesque, ne circumirentur, applicuerunt se flumini, quod altis in ea regione ripis praefluebat. Ita a tergo amne defensi et subinde, cum virtute praestarent, incursando in proximos omnem hostium exercitum straverunt. Xanthippus Lacedaemonius sola loci commutatione fortunam Putisset Afros quidem, qui equitatu et elephantis praestabant, colles sectari, a
Abbreviated transcription (Latin):
nũciato tot detrimẽtis acceptis. uastatis finib maxĩe ẽt
ꝑmotus de fectiõẽ ciuitatu legatos ꝑ atrebate comiũ de
deditiõe ad C&sares mittit. Cosar cũ cõstitiusiet hiemare ĩ
cõtinẽti ꝑꝑ repentinos gallie motui: neꝙ młtu estatis iuꝑ¬
ess&e: atꝙ id facile extrahi posie intelligeret. obsidas imꝑat

Expanded text:
nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat
Abbreviated transcription (Latin):
bibrocitassi. ligatĩida nussis scsẽ Cesari drdũt. Ab us cogno¬
sc̃it nõ iõge er eo ioto opiu casiiuellauni abesse filius.
paludib munitu:: quo satis hõũ: magnus pecorisq
numoras cr̃uenerit. Oppidu aũt brittãni uocãt cũ sil¬
uas impeditas uallo att fossa munier̃ : quo incursisĩs
duab ex pͣtib oppugnare tõtẽdit. Mostes paulis morati
eiecerũt. Magnus ili nũs pecoris reꝑti młtiꝙ ĩ fuga sũt cõ-¬
esi atꝙ int̾tecti. Cũ hec ĩ ui locis gerũt cassiuellai
cantũ quod ẽe ad mare iuĩi demõstrauiꝰ : ꝗb regiõib qͣtuor
reges porat cingentorir: Caruilius. Taximagulus: se gouax.
nũcios mitit, atepus imꝑatut coactu oĩb copus  castrã naualia
de imꝓiuso acoriãt᷑ atꝙ oppugñẽt. li cũ ad castra uenissent
i exuptibe facta. młtis eoꝵ ĩt̾fectis. capto ẽt no
Lugotorigessincolumes reduxerũt. Cassiuellaunus hoc p̃lio

Expanded text:
Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morateiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio
Abbreviated transcription (Latin):
ne inopie frum̃tarie sese mederi uosse exisim
pacacissiã et ꝗenssiã pͣte ducẽda dederat milib passuũ
cõtinebãtur cẽtu Ip̃e int̾ea quo ad legiões colloratas munitaq
hibera cognouisset i gallia morari cõstitiut Erat ĩ carnutib sum̃o
loco natꝰ łasgetius. huꝰ maio̾ẽs :̃ sua ciuitate regnu obtinuẽrat¬

Expanded text:
me inopiae frumentariae sese mederi posse existimpacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinue
Abbreviated transcription (Latin):
essẽ cõsiliu uelit ne pͥus ꝗͣ finitima sẽtiãt. eduetos ex hibernis
militas aut ad Cicerõe aut ad labienu deduce̾: qͦꝵ alt̾ milia pas¬
siui arcit̾ ꝗnquaginta: alt̾ paulo amplius ab us absit. illud ie
polliceri et uireuirãdo cõfirmãe. tutu iter ꝑ fines datuꝵ: quod cũ
facut & ciuitati sese cõsulere ꝙ hiberius leuet᷑ & celari ꝓ eiꝰ mẽitu
gr̃a reterre. Hac oroe habcta discedit Ambiorix. Carpineius et iu¬
nius quȩ audierũt ad legatos referũt. Iili repẽtina re pturbati
et si ab hoste ea dicebãt᷑ nõ tñ negliẽda existimabãt. maxieꝙ hat¬

Expanded text:
esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque ha
Abbreviated transcription (Latin):
ascẽdisset atꝙ una ex parte hispanis eꝗtib emissis eq̃stri p̃lio
suꝑiores fuiiẽt desꝑata rehostes suos ab oppugnatiõe reduxerũt.
Tu suo more cõclamauerut uti aliꝗ ex nr̃is ad colloqu ꝓdiret: hr̃e¬
iese q̃ de re cõmũi dice̾ uellẽt. ꝗb reb cõtrau̾sias miniu posse sꝑarẽ
Ambiorige uẽtitare cõsuerat. apud qͦs ambiorix ad hũc modũ locutꝰ
ẽ. Sese ꝓ casaris ĩ se bñtitus pluriu ei cõtidere debe̾ ꝙ eiꝰ oꝑa¬

Expanded text:
adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habesese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se b
Abbreviated transcription (Latin):
hũc arĩu regnãte ab inimicis pala młtisia ex cuuitate. et¬
us auctorib eũ int̾tecerũt. Cefert᷑ ea res ad Calare ille ue¬
ritus ꝙ ad plures ꝑtinebat/ ne ciuitas eoꝵ impulsui deficeret
.L. plancũ cũ legiõe ex belgio celerit̾ ĩ carmites ꝓficisci iub&
ibiꝙ hiemare. qͦriq oꝑa cognouerat Taigetiu ĩtfertu hos
cõ p̃hẽsos ad se mutere. Interi ab oĩb legatis q̃storib ꝙ ꝗb legi¬
oẽs tradiderat ⁊ certior factus ẽ. ĩ hiberna ꝑuẽtu locũꝙ hiber¬
nis esse munitũ. Dieb circit᷑.xu. ꝗb ĩ hiberna uẽtu ẽ: ini¬
tiũ repẽtini tumultus ac detectiois ortus ẽ ab ambiorige a
catuuulto. ꝗ cũ ad fines regni sui Sabino Cocteꝙ p̾sto fussẽt:
um̃tũꝙ ĩ hiberna cõportassẽt. Induciomari Treiri n
uilsi suos tõcitauerũt: subitoꝙ opp̃ssis lignatoͬib magna mãu
ad castra oppugnatũ uenerũt. Cu celerit᷑ nr̃i arma cepissẽt uallũq

Expanded text:
ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque
Abbreviated transcription (Latin):
ses coactu ciuitates. suaq ẽẽ eiusmocli imꝑia: ut nõ nienꝰ hr̃et
ĩ se uris młtitudo. ꝗͣ ip̃e ĩ młtitudĩẽ. ciuitati porro hãc tiusse belli
cã ꝙ repẽtine galloꝵ cõiuratiõi resiste nõ potueat. is se facile
legiõi subsidio ueniͬe poss&. nõ facile gallos gallis negare potiusse p̃se¬
rti cũ de recuꝑãda cõmũi libertate cõsiliu initu uideret᷑. ꝗb qm̃¬
orare liturue ꝓhospitio ut suꝵ ac militu saluti cõsulat. magnã
maũ germanoꝵ cõducta rhenu trãsuse. hãc affore biduo. ip̃oꝵ¬

Expanded text:
s, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Qorare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipso
Abbreviated transcription (Latin):
C& sar proseꝗ uetuit. & ꝙ loci nã ignorabat: et ꝙ magna
parte diei cõ sumpta munitiõi castroꝵ tp̃s relĩꝗ uolebat. Post¬
ridie eius diei mane tripartito milites eꝗtesꝙ ĩ expeditioe
misit ut eos ꝗ fugerãt ꝓsequerẽt. lis aliquãtu iti neris ꝓg̾¬
isus cu ia extremi ellent ĩ ꝓspectu eert eꝗtes a.ꝵ. atrio
ad Cesare uenerũt. ꝗ nũciarẽt suꝑiore nocte maxĩa co¬
horta tempestate proye uẽs naues afflctas atꝙ ĩ litore
ex eo cõcursu nauite magnu esse incõmudu acceptum
s reb cognitis cxsar legibẽs egtatuq reuocari ato¬

Expanded text:
Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legi