comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regnoꝵ et uincendi cupiditas causa-
erat. mitẽ atq innoxiu ĩuadendi
regem quẽ sibi obuiũ p̃lio uicit: re¬
gnũq illiꝰ occupauit. et quasi mace-¬
donie lucris ⁊ talie si cilieq damna
compensans relictaꝵ a tergo rerũ
curis oĩbꝰ post positis. filiu quẽ custo¬
dez in tarentina arce reliquerat ad
se reuocauit. Rursus antigonꝰ ma¬
cedonũ rex in bellũ rediẽs ab altero
pirri regis filio ultima strage deuic¬
tus omni spe p̃repta cũ septẽ non ⁊¬
ampliꝰ comitibꝰ solitudinũ latebris
uitã tegens argis tandẽ sese abdidit.
Pyrrus epyro ac macedonia nõ con¬
tentꝰ. s gretie asieq inhians. et q̃rẽ¬
dis ut dixi ꝙͣ seruandis regnis fortu.¬
natior. actiorq lacedemonas ĩua¬¬
dit. bellicosissimã setũdũ romanos
gente. ubi ingenti nõ mulieꝵ minꝰ
ꝙͣ uiroꝵ impetu exceptꝰ nõ damno¬
sius ꝙͣ pudendiꝰ uincit᷑ uno filioꝵ

Expanded text:
regnorum et vincendi cupiditas causa regnorum et vincendi cupiditas causa erat mitem atque innoxium invadendi regem. Quem sibi obvium prelio vicit regnumque illius occupavit et, quasi Macedonie lucris Italie Sicilieque damna compensans, relictarum a tergo rerum curis omnibus postpositis, filium quem custodem in Tarentina arce reliquerat ad se revocavit. 28 Rursus Antigonus Macedum rex in bellum rediens, ab altero Pyrri regis filio ultima strage devictus, omni spe prerepta cum septem non amplius comitibus, solitudinum latebris vitam tegens, Argis tandem se se abdidit. 29 Pyrrus Epyro ac Macedonia non contentus, sed Grecie Asieque inhians et querendis, ut dixi, quam servandis regnis fortunatior aptiorque, Lacedemonas invadit, bellicosissimam secundum Romanos gentem. 30 Ubi ingenti non mulierum minus quam virorum impetu exceptus, non damnosius quam pudendius vincitur, uno filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Sed ipse reꝵ feliciũ ꝓcursu lega¬
tionibꝰ ex italia resisti romanis ãpliꝰ
nõ posse ni confestim redeat sibi eu
quibꝰ possit conditioĩbꝰ cõsultuꝵ utr¬
unq ꝑiculũ more simul atq abitꝰ
intelligens. ad postremũ statuit cu
carthaginẽsibꝰ fortunã ultimã expiri.
quos cũ p̃lio uiciss oĩ extremo metu
libera insula int̾na nõ ꝓuidens/. in ita¬
liam festinauit. S fortuna res hu¬
manas longe a consiliis hominũ ueͬ¬
sat. Siculi prelio uictorẽ discessuui¬
crũ rati defecere regnũq sicilie q̃si¬
tu facile. amissu faciliꝰ effetere. si bi
aũt inde digresso naufragiũ graue
et in italia res adu̾se. Quibꝰ coactus
in regnũ ꝓpͥu redire ceu nõdũ labo¬
re saciatus Rege macedonie ag¬
greditꝰ. ꝙ ille sibi cũ carthaginẽsibꝰ
bellanti petitũ auxiliũ nõ misisset.
hic bello p̃tendebat᷑ color. ueri autẽ

Expanded text:
sit. Sed in ipso rerum felicium procursu, legasit. Sed in ipso rerum felicium procursu, legationibus ex Italia resisti Romanis amplius non posse, ni confestim redeat quenque sibi quibus possit conditionibus consulturum, utrinque periculum more simul atque abitus intelligens, ad postremum statuit cum Carthaginensibus fortunam ultimam experiri. 25 Quos cum prelio vicisset, omni externo metu liberata insula, interna non providens, in Italiam festinavit. Sed fortuna res humanas longe a consiliis hominum versat. Siculi, prelio victorem discessu victum rati, defecere regnumque Sicilie, quesitu facile, amissu facilius effecere; sibi autem inde digresso naufragium grave et in Italia res adverse. 26 Quibus coactus in regnum proprium redire, ceu nondum labore satiatus, regem Macedonie aggreditur, quod ille sibi cum Carthaginensibus bellanti petitum auxilium non misisset. 27 Hic bello pretendebatur color; vera autem
Abbreviated transcription (Latin):
aĩo linceꝰ acerrime dissuasit obtinuit¬
q ut et id Regi negaretur. et legati
ex urbe suis cũ muneribꝰ pellerentur.
Reu̾sus ad regem Cineas interrogãti
quid sibi de romana urbe uideret᷑ ac
senatu urbem tẽplu sibi uisa. Se-¬
natum ex regibꝰ constare Respondit.
hac igit᷑ spe omissa in siciliam caͬtha¬
ginensiũ bello fessam ꝑ legatos euoca¬
tus abiit. Alexandro filio locris cũ p̃¬
sidio dimisso. In italia aũt Romanis
de quibꝰ uictoriã spenauerat de se tri¬
umphu speciosũ dedit. et nõ ampliꝰ
ꝙͣ quadriennii spatio ip̃iꝰ italie magn᷑
pars que cũ tarentinis senserat cum
eisdẽ uictis accessionẽ Romani fecit
impii. In siciliam cũ ueniss totiꝰ in¬
sule Rex creat̾ꝰ. et sicilie adquisite
miꝵ simul et italie amisse eque int̾
duos filios regna distribuit. Ipse qiͣ
rebꝰ ita dispositis. in alias uͥsus multa
cũ Carthaginensibꝰ bella feliciter ges¬

Expanded text:
nimo linceus, acerrime dissuasit obtinuitnimo linceus, acerrime dissuasit obtinuitque ut et id regi negaretur, et legati ex urbe suis cum muneribus pellerentur. 21 Reversus ad regem Cineas, interroganti quid sibi de romana urbe videretur ac senatu, “urbem templum sibi visam, senatum ex regibus constare” respondit. 22 Hac igitur spe omissa, in Siciliam Carthaginensium bello fessam per legatos evocatus abiit, Alexandro filio Locris cum presidio dimisso. In Italia autem Romanis, de quibus victoriam speraverat, de se triumphum speciosissimum dedit, et non amplius quam quadriennii spatio ipsius Italie magnam partem, que cum Tarentinis senserat, cum eisdem victis accessionem romani fecit imperii. 23 In Siciliam cum venisset, totius insule rex creatus; et Sicilie acquisite, mirum, simul et Italie amisse eque inter duos filios regna distribuit. 24 Ipse quasi rebus rite dispositis in alias curas versus, multa cum Carthaginensibus bella feliciter ges
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑemptos sepultura et captiuos cle¬
mentia reꝵq ac u̾boꝵ comitate in¬
suꝑ et gratuita missione ꝓsecutꝰ me-¬
riit ut romani pyrrũ minume odio¬
sum hostem unũ ex oĩbꝰ udicarent. ⁊
legatos deniq romã misit multis ma¬
gnisq cũ muneribus. si forte quos ar-¬
mis frangere nequiuiss donis ĩplec-¬
teret. ad ditꝰ legationi pͥnceps uir doc¬
tissimꝰ atq eloquẽtissimꝰ et famose ⁊¬
apud grecos memorie Cineas. s neq
legati facundia. neq Regis blanditie
ualuere. ut nõ dicã patritiꝰ. s neq
plebeius quidẽ rome ẽẽt qui manu
regiis muneribꝰ aꝑiret. o hac ĩ paͣte
felix euũ et multũ nr̃o dissimile nõ
tm̃ inuneribꝰ s rapinis paratissimo. sũ
ma quidẽ legatioĩs hec fuerat ut cõpo¬
nende pacis causa Regi ꝑmitteret᷑ ur¬
bem ingredi. In qd̾ quidẽ senatꝰ incli-¬
nante sententia Appiꝰ cetꝰ ille oculis ⁊¬

Expanded text:
et peremptos sepultura et captivos cleet peremptos sepultura et captivos clementia rerumque ac verborum comitate insuper et gratuita missione prosecutus, meruit ut Romani Pyrrum minime odiosum hostem unum ex omnibus iudicarent. 19 Legatos denique Romam misit multis magnisque cum muneribus si forte, quos armis frangere nequivisset, donis inflecteret; additus legationi princeps, vir doctissimus atque eloquentissimus et famose apud Grecos memorie, Cineas. Sed neque legati facundia neque regis blanditie valuere ut, non dicam patritius, sed ne plebeius quidem Rome esset, qui manum regiis muneribus aperiret. O hac in parte felix evum, et multum nostro dissimile non tantum muneribus sed rapinis paratissimo! 20 Summa quidem legationis hec fuerat ut componende pacis causa regi permitteretur urbem ingredi; in quod quidem senatus inclinante sententia, Appius, cecus ille oculis a
Abbreviated transcription (Latin):
diremit ambiguã ut fama fuit at ue¬
raciter regi aduersã futurãq ultima
nisi nox int̾ueniss quãdo quidem suis
in fugam u̾sis ipse ultimꝰ iuter brachia
satellitũ uulnerat̾ excessit. In arusi¬
nis tandẽ id est loco nomen campis
lucanie zisdẽ ducibꝰ quarto et ultimo
marte cõcursu est. ibi rex hostiũ uir¬
tute ac labore uincendꝰ suaꝵ qͦ tre¬
pidatione beluaꝵ turbatꝰ aliquãto fa¬
cilius uictus est. Inopinꝰ casus incidit.
elephantibꝰ in pͥmã aciem de more dis¬
positis unꝰ ex eo grege pullus icru lã¬
cer confixꝰ celu querulo stridore com¬
pleuerat mater uoce agnita linfati¬
co impetu quasi opem latura ꝓsiliens
rupit ordinem beluaꝵ. et altera alte¬
ram ĩpellente. turbatã rem romaĩs
urgentibus errore et cõst̾natione per¬
miscuit. Sic que pͥmã uictoriã regi de¬
derant ultimã abstulerunt. Itaq bel¬
lo diffusus pacificis artibus uti statuit.

Expanded text:
diremit, ambiguam, ut fama fuit, at vediremit, ambiguam, ut fama fuit, at veraciter regi adversam futuramque ultimam, nisi nox intervenisset, quandoquidem suis in fugam versis ipse ultimus inter brachia satellitum vulneratus excessit. 16 In Arusinis tandem, id est loco nomen, campis Lucanie, iisdem ducibus quarto et ultimo Marte concursum est. Ibi rex, hostium virtute ac labore vincendus, suarum quoque trepidatione beluarum turbatus aliquantoque facilius victus est. 17 Inopinus casus incidit: elephantibus in primam aciem de more dispositis, unus ex eo grege pullus, ictu lancee confixus, celum querulo stridore compleverat, mater voce agnita, limphatico impetu quasi opem latura prosiliens, rupit ordinem beluarum et, altera alteram impellente, ac turbatam rem Romanis urgentibus, errore omnia et consternatione permiscuit. Sic que primam victoriam regi dederant, ultimam abstulerunt. 18 Itaque bello diffisus, pacificis artibus uti statuit
Abbreviated transcription (Latin):
multa renascerent᷑. et ip̃e quoq paucoᷤᷤ
post dies suꝑuenientibꝰ auxiliis que pri¬
mo p̃lio defuerant. in aciem redit. pu¬
gnatũq iteꝵ et rex iteꝵ uictor fuit.
Itaq uulgata uictoriaꝵ fama Cartha¬
ginenses tanti mox futuri hostes. mago¬
nem ducem suũ cũ centũ uigiti naui-¬
u classe romanis ĩ auxiliũ misere ami¬
citie socialis obtentu. uere autẽ metu
regis quẽ bello italico detineri optabãt
ne forte uictor ut ferebat᷑ in siciliam
trniceret. Senatꝰ et carthaginẽsibus
gratias et remisit auxilia. Rursus ⁊¬
Curio fabricioq cõsulibꝰ apud asculu
apulie pugnatũ est. comp̃sso iam ter.¬
rore beluaꝵ / quas exꝑimẽto uulnera¬
ri et occidi posse didicerãt. uibrata iq̃
in illos tela/ et turribꝰ quas tergo ferũt
ligneis in iecte faces. quibꝰ in fugã ac¬
te totã regis aciem tumultu atq ĩcen¬
dio repleuere. nox supueniens pugnã

Expanded text:
multa renascerentur. 13 Et ipse quoque paucos multa renascerentur. 13 Et ipse quoque paucos post dies, supervenientibus auxiliis que primo prelio defuerant, in aciem rediit, pugnatumque iterum et rex iterum victor fuit. Itaque vulgata victoriarum fama, Carthaginenses, tanti mox futuri hostes, Magonem ducem suum cum centum viginti navium classe Romanis in auxilium misere, amicitie sotialis obtentu, vere autem metu regie, quem bello italico detineri optabant, ne forte victor, ut ferebatur, in Siciliam traiceret. Senatus et Carthaginensibus gratias egit et remisit auxilia. 14 Rursus Curio Fabritioque consulibus apud Asculum Apulie pugnatum est, compresso iam terrore beluarum, quas experimento vulnerari et occidi posse didicerant: vibrata igitur in illas tela et turribus quas tergo ferunt ligneis iniecte faces, quibus in fugam acte totam regis aciem tumultu atque incendio replevere. 15 Nox superveniens pugnam
Abbreviated transcription (Latin):
pare aut michi romanis militibus
aut me rege romanis. quo dicto du¬
biu. an plus hostibꝰ an sibi tribue̾i̾t.
quando nõ crederet eẽ romaĩs
ullos sibi pares duces. hinc quoq ⁊¬
cruenta uictoria aĩose usus rapto
agmine prenestinã usq ad arcem to¬
taz campaniam populando puenit.
atq ex illa prominenti spetula pulue¬
re ex̾citꝰ tumultuq et incendiis op¬
pletã urbem et spectauit iam uici¬¬
nus et terruit. ceteꝵ ad rei famã
aliquot urbes nominatĩ locri a Ro¬
manis ad pyrrũ defecere. Rex et
natura magnificꝰ et bellandi gnarus
ut cũ fortitudine militari liberalitate
regiam ostentaret ducentos hostiu in
acie captos romã sine p̃cio dimisit. hic
nimiꝵ incredibilis romanoꝵ et stupẽ¬
da celeritas in reparandis uiribꝰ fuit. us¬
q adeo ut rex ip̃e uelut attonit̾ excla¬
maret . prsus se fato genitũ herculeo ⁊¬
cui uno lernei monstri absciso capite

Expanded text:
pare, aut michi romanis militibus pare, aut michi romanis militibus aut me rege Romanis!’. Quo dicto dubium an plus hostibus an sibi tribuerit, quando non crederet esse Romanis ullos sibi pares duces. 10 Hinc cruenta quoque victoria animose usus, rapto agmine Prenestinam usque ad arcem totam Campaniam populando pervenit, atque ex illa prominenti specula pulvere exercitus tumultuque et incendiis oppletam Urbem et spectavit iam vicinus et terruit. 11 Ceterum ad rei famam aliquot urbes, nominatim Locri, a Romanis ad Pyrrum defecere. Rex et natura magnificus et bellandi gnarus, ut cum fortitudine militari liberalitatem regiam ostentaret, ducentos hostium in acie captos Romam sine precio dimisit. 12 Hic nimirum incredibilis Romanorum et stupenda celeritas in reparandis viribus fuit; usque adeo ut rex ipse velut attonitus exclamaret: prorsus se fato genitum herculeo cui, uno Lernei monstri abscisso capite,
Abbreviated transcription (Latin):
romanꝰ consul hosti obuius p̃occupa¬
uit regem ante ꝙͣ sotioꝵ eius auxi¬
lia conuenirent. fuissq pͥmo prelio
debellatu Pyrroiam regiis abiectis
insignibꝰ fugiente nisi ex transuerso
missi in aciem elephantes belue ad eũ
diem romanis incognite equos italos
specie informi et insolito stridore ac
odore turbassent. mutassentq for¬
tuna. en subito romanoꝵ consteͬna¬
tio. et frena sꝑnentiũ fuga equoru
abeuntẽ regem reduxit in p̃liu et
uictorẽ fecit. famosiore tamẽ ꝙͣ letio¬
re uictoria. nã et ip̃e rex sautius et
magna regii pars ex̾citꝰ cesa est. Ipse
quidẽ passim stratos contẽplatꝰ hosteᷤᷤ
quosdã suis uiuis incũbentes mortuoᷤᷤ
oĩa ĩpectoribꝰ nulla ĩ tergis uulnera
oĩu ĩ manibꝰ gladios. oĩu iras ĩ uul¬
tibus nec extinctã morte cũ uidisset
audaciam stupuit/ notoq suspirio o ꝙͣ
facile erat inquit orbis impiu occu¬

Expanded text:
romanus consul, hosti obvius, preoccuparomanus consul, hosti obvius, preoccupavit regem antequam sotiorum eius auxilia convenirent; fuissetque primo prelio debellatum, Pyrro iam regiis abiectis insignibus fugiente, nisi e transverso missi in aciem elephantes, belue ad eum diem Romanis incognite, equos italos specie informi et insolito stridore atque odore turbassent mutassentque fortunam. 8 Ea subita Romanorum consternatio et frena spernentium fuga equorum abeuntem regem reduxit in prelium et victorem fecit, famosiore tamen quam letiore victoria; nam et ipse rex saucius, et magna regii pars exercitus cesa est. 9 Ipse quidem, passim stratos contemplatus hostes, quosdam suis vivis incumbentes mortuos, omnia in pectoribus nulla in tergis vulnera, omnium in manibus gladios, omnium iras in vultibus nec extinctam morte cum vidisset audaciam, stupuit notoque suspirio ‘O quam facile erat’ inquit ‘orbis imperium occu
Abbreviated transcription (Latin):
originis in romanos arma moturis
solus hic dignꝰ atq idoneus uisus sit.
quiꝰ auxiliu uocaretur. Quibus ille
annuit. fretũq illud angustũ qd̾ epy¬
ru atq calabria interiacet transuec¬
tus alieni in partẽ belli uenit. nõ taz
uł respectu originis uł amore uocan¬
tiu ꝙͣ ut hoc p̃textu regnũ italie qd̾
opulentissimũ audiebat ĩuaderet. ⁊
inflãmabãt p̃terea ardentẽ animu
exempla domestica nõ uetustũ modo
achillis s retentia illa duo. Alexan¬
dri scil epyrensis patrui sui et cõso¬
brini sui Alexandri macedonis. qͦrũ
pͥmꝰ in italiã quoq transierat lic in
infausto exitu. alter ĩ asiam trãsgre¬
ssus felicit̾ in oriente res gesserat. ue
nit autẽ nõ suis mͦ hoc est epyri s the¬
salie. ac macedonie totiusq grecie ui¬
ribꝰ. pͥma illi cũ romanis cõgressio ad
heracleam urbem et campanie flu¬
uiu lirim fuit. ibi ualerius leuinus

Expanded text:
originis, in Romanos arma moturis originis, in Romanos arma moturis solus hic dignus atque ydoneus visus sit, qui in auxilium vocaretur. 4 Quibus ille annuit, fretumque illud angustum quod Epyrum atque Calabriam interiacet transvectus, alieni in partem belli venit, non tam vel respectu originis vel amore vocantium quam ut hoc pretextu regnum Italie, quod opulentissimum audiebat, invaderet. 5 Inflammabant preterea ardentem animum exempla domestica, non vetustum modo Achillis sed recentia illa duo: Alexandri scilicet Epyrensis patrui sui et consobrini sui Alexandri Macedonis, quorum primus in Italiam quoque transierat licet infausto exitu, alter in Asiam transgressus feliciter in Oriente res gesserat. 6 Venit autem non suis, hoc est Epyri, tantum sed Thesalie ac Macedonie totiusque Grecie viribus. 7 Prima illi cum Romanis congressio ad Heracleam urbem et Campanie fluvium Lirim fuit. Ibi Valerius Levinus
Abbreviated transcription (Latin):
irrus epyri Rex/ encidaꝵ ge¬
nus a pirro Achillis filio deri¬
uatũ nomen bellacissimꝰ regũ
fuit usq adeo ur cũ ceteri mortales ꝓ
gloria ꝓq imꝑio pro salute proq ĩiu-¬
riis pugnare soleant hic ꝓuoluptate
pugnaret. neq eĩ illi ut Iustinꝰ ait ⁊¬
maior ex imꝑio ꝙͣ ex bello uoluptas
enat. militaribꝰ artibꝰ instructissimus
ductandi ex̾citũ ordinandi acies eligẽ¬
di locũ castris. conciliandi hominũ aĩos/
rei pace belloq efficacissime. Ceteꝵ ad
Sbellandũ querendaq uictorias ꝙͣ uic¬
toriaꝵ p̃mia seruanda uir melior.⁊
Itaq cũ multa Regna bello parta pos¬
sederit breui oĩbus amissis iux patͥũ
reseruauit. hic puer pͥmũ uariis iac¬
tatus casibꝰ et regno pulsus nõ multo
post necdũ pueritia egressus ĩ regnũ
rediit. magis eu suoꝵ misericordia ad¬
iuuante ꝙͣ suis uiribꝰ. multa inde ado¬
lescens bella gessit eoq glorie ꝑuenit
ut tarentinis urbi situ itale s graie ⁊¬

Expanded text:
rrus Epyri rex, Eacidarum genus – a Pyrro Achillis filio derivatum nomen –, bellacissimus regum fuit usque adeo ut, cum ceteri mortales pro gloria proque imperio pro salute proque iniuriis pugnare soleant, hic pro voluptate pugnaret; «neque» enim «illi», ut Iustinus ait, «maior ex imperio quam ex bello voluptas erat»: militaribus artibus instructissimus, ductandi exercitum, ordinandi acies, eligendi locum castris, conciliandi hominum animos, rei pace belloque efficacissime; ceterum ad bellandum querendasque victorias quam victoriarum premia servanda vir melior. 2 Itaque, cum multa regna bello parta possederit, brevi omnibus amissis vix patrium reservavit. 3 Hic puer primum variis iactatus casibus et regno pulsus, non multo post, necdum pueritiam egressus, in regnum rediit, magis eum suorum misericordia adiuvante quam suis viribus. Multa inde adolescens bella gessit eoque glorie pervenit ut Tarentinis, urbi situ Italie sed graie
Abbreviated transcription (Latin):
llustres quosdã uiros quos excellẽ¬
ti gloria floruisse doctissimoꝵ ho¬
minũ ingenia memiorie tradide¬
runt ĩ diu̾sis uoluminibꝰ tãꝙͣ spã¬
sos ac disseminatos rogatu tuo
plaustrifer insignis qui modesti¬
ssimonutu inclite urbis pataui-¬
ne sceptra unice geris locũ ĩ unũ
colligere et quasi quodã modo stipa¬
re arbitratꝰ sũ. historiã narrare ꝓ¬
positũ est. quare scriptoꝵ clarissimo¬
ru uestigiis insistere opotet. nec tm̃
uerba trãscribere s res ip̃as. nõ me fu

Expanded text:
llustres quosdam viros quos excellenti gloria floruisse doctissimorum hominum ingenia memorie tradiderunt, in diversis voluminibus tanquam sparsos ac disseminatos, rogatu tuo, plaustrifer insignis qui modestissimo nutu inclite urbis Patavine sceptra unice geris, locum in unum colligere et quasi quodammodo stipare arbitratus sum. 2 Historiam narrare propositum est; quare scriptorum clarissimorum vestigiis insistere oportet, nec tamen verba transcribere sed res ipsas. Non me f
Abbreviated transcription (Latin):
niatũ a patribꝰ occasiõe tẽpestatis ab¬
repta. palustriq forsan limo ne qua
uestigia cedis extarẽt int̾ tenebras
abditũ opinãtur. ea ut liuiꝰ ait
ꝑ obscura fama. ut uͦ aliis hisq ⁊
clarissimis scͥptoribꝰ uidet᷑ utiq ⁊
credi qd̾ quidã suspicati sunt neq
ĩ celũ diuinitꝰ sublatũ neq ĩ terris
humanitꝰ laceratũ: s tẽpestate ip¬
sa atq ĩpetu fulminis absũptũ. cu-¬
uis ĩefabilis uis et oꝑatio latẽs est.
idq oĩbꝰ qui aderãt quo propiꝰ eo ɨ¬
magis atronitis atq ĩsciis accidisse.
et opinionũ quidẽ ĩ rebus ambigu¬
is iudicii libertas multiplex ueri¬
tas una nõ ampliꝰ. s hec ip̃a ĩ Ro¬
muli exitu ut ĩ plerisq aliis alte
later.

Expanded text:
niatum a patribus, occasione tempestatis arniatum a patribus, occasione tempestatis arrepta, palustrique forsan limo, nequa vestigia cedis extarent, inter tenebras abditum opinantur. 41 Ea, ut Livius ait «perobscura fama», ut vero aliis iisque clarissimis scriptoribus videtur utique credi, quod quiddam suspicati sunt, neque in celum divinitus sublatum neque in terris humanitus laceratum, sed tempestate ipsa atque impetu fulminis absumptum, cuius ineffabilis vis et operatio latens est, idque omnibus qui aderant quo propius eo magis attonitis atque insciis, accidisse. 43 Et opinionum quidem in rebus ambiguis iudiciique libertas multiplex, veritas una non amplius; sed hec ipsa in Romuli exitu, ut in plerisque aliis, alte latet.
Abbreviated transcription (Latin):
culus is fuit insigni quãtũ intelli¬
gi datur apd̾ suos sanctitatis fama.
et quod cõstat nobilitate generis p̃¬
clara. ut qui albanis ortus ex re¬
gibꝰ romãq cũ remulo comigrans
fundator zulie gentis fuit. Qui pro¬
dire ausus ĩpublicũ meste multitudi¬
ni letũ attulit rumorẽ: eo ip̃o die
Romulũ celo demissũ plusꝙͣ mo̾tali
habitu sibi affuisse testatꝰ. et tremo¬
re maximo faciem eiꝰ suspicere non
audẽti hoc fuisse. nũciaret ciuibus
sius artes bellicas excolere/ certi ⁊¬
oem humanã potentiã eoꝵ armis ⁊¬
ĩparem fore: suã urbẽ sic diis pla¬
citũ oĩu caput ac dñam futuram
eẽ terraꝵ. atq his dcĩs ablatũ ex ⁊¬
oculis ĩ celũ ascendisse. hec naͣrãti
iurantiq iulio fides habita. et di¬
uinitatis solatio mitigatis aĩs/ dolor
mortis et lenita ira quã ĩ patres ple¬
bs tã cari regis morte cõceꝑat. ita
facile qd̾ cupiunt credũt oẽs. alii la¬

Expanded text:
culus is fuit, insigni, quantum intelliculus is fuit, insigni, quantum intelligi datur, apud suos sanctitatis fama et, quod consta, nobilitate generis preclara, ut qui, albanis ortus ex regibus Romamque cum Romulo commigrans, fundator Iulie gentis fuit. 39 Qui prodire ausus in publicum, meste multitudini letum attulit rumorem, eo ipso die Romulum celo demissum plusquam mortali habitu sibi affuisse testatus, et tremore maximo faciem eius suspicere non audenti hoc iussisse: nuntiaret civibus suis artes bellicas excolerent, certi omnem humanam potentiam eorum armis imparem fore, suam urbem, sic diis placitum, omnium caput ac dominam futuram esse terrarum; atque his dictis ablatum ex oculis in celum ascendisse. 40 Hec narranti iurantique Iulio fides habita et divinitatis solatio mitigatus dolor mortis et lenita ira, quam in patres plebs tam cari regis morte conceperat: ita facile quod cupiunt credunt omnes. Alii la
Abbreviated transcription (Latin):
recenseret ex̾citũ. solis repẽtina de¬
fectio li teraꝵ nesciis ac uiris mili-¬
taribꝰ ĩꝓuisa simulq tẽpestas hoͣri¬
bilis que ingenti pluuia et fulmi¬
nũ stridore detonuit p̃ripuere un-¬
diq regis aspectũ. neq ip̃e usꝙͣ am¬
plius uisus est. Mirũ ac pene incre¬
dibile tãti regis exitũ populo spectã¬
te / cui dilectissimũ fuisse nullus ne¬
gat tã dubiũ tãq occultũ ẽẽ potu¬
isse. opiniões rei uarie. aliqui ad
celũ raptũ deoꝵq conciliis ascriptũ
uolũt : magnꝰ saltus homini arma.¬
to et petcatis p̾sso et sanguĩe lubri-
co ueri dei celestisq uie nescio. S
nichil est quod nõ sibi uehemens
et ĩmodic̾ amor fingat. Tempesta¬
te ig̃ sopita cũ a patribꝰ qui una ciͣ¬
cũ fusi steterãt populo uisendi aui-¬
do et regẽ suũ certatĩ requirẽti re¬
spõsũ eẽt abiisse illũ ad suꝑos. asti¬
pulãte uno teste creditũ. Iuliꝰ pro¬

Expanded text:
recenseret exercitum, et solis repentina derecenseret exercitum, et solis repentina defectio, literarum nesciis ac viris militaribus improvisa, simulque tempestas horribilis, que ingenti pluvia et fulminum stridore detonuit, preripuere undique regis aspectum, neque ipse usquam amplius visus est: mirum ac pene incredibile, tanti regis exitum, populo spectante cui dilectissimum fuisse nullus negat, tam dubium tamque occultum esse potuisse. 36 Opiniones rei varie. Aliqui ad celum raptum deorumque concilio adscriptum volunt: magnus saltus homini armato et peccatis presso et sanguine lubrico et veri Dei celestisque vie nescio, sed nichil est quod non sibi vehemens et immodicus amor fingat. 37 Tempestate igitur sopita, cum a patribus, qui una circumfusi steterant, populo visendi avido et regem suum certatim requirenti responsum esset abiisse illum ad superos, adstipulante uno teste creditum. 38 Iulius Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ta urbs. ¶Alteꝵ cũ ueientibꝰ bellum
fuit et fidenatiũ amore et romano¬
rum odio excitũ  et his acie uictis ꝑ¬
uastato agro. pace̾ postulantibꝰ paͣte
te cursus. hec series reꝵ fuit: ꝗbus
apud illud agreste genꝰ hominũ necdũ
satis eruditos aĩos. tã pat̾ne ꝙͣ ꝓprie
diuinitatis fidẽ meruit. uir nec aĩ
egens nec ĩgenii bello inlitꝰ domi
prudens. populi equitũq centurias
instituit. ut utrũq pacis ac belli tẽ¬
pus suis p̾sidiis niteret᷑. tretẽtis in¬
suꝑ expeditissimis armatis ad tute¬
lam sui corporis eque ĩ pace ac bello
usus ẽ : qui celeres dc̃i sunt a celeri¬
tate deriuatũ nomẽ. Quibꝰ artibus
et dũ uixit clarus et post mortez
clarior. populo tñ ꝙͣ senatui accep¬
tior fuit. hinc suspitio ĩ patres. nã
cũ annos seprẽ et trig̾ita regnass
rei militaris solitas curas agẽs ad
paludẽ capre contiõe ĩ cãpis habrta/

Expanded text:
ta urbs. Alterum cum Veientibus bellum ta urbs. Alterum cum Veientibus bellum fuit, et Fidenatium amore et Romanorum odio excitum: et his acie victis, pervastato agro, pacem postulantibus, partte cursus, hec series rerum fuit, quibus apud illud agreste genus hominum necdum satis eruditos vulgi animos tam paterne quam proprie divinitatis fidem meruit, vir nec animi egens nec ingenii, bello inclitus, domi prudens. 34 Populi equitumque centurias instituit; ut utrunque pacis ac belli tempus suis presidiis niteretur, trecentis insuper expeditissimis armatis ad tutelam sui corporis eque in pace ac bello usus est, qui celeres dicti sunt, a celeritate derivatum nomen. Quibus artibus et dum vixit clarus et post mortem clarior, populo tamen quam senatui acceptior fuit; hinc suspitio in patres. 35 Nam cum annos septem et triginta regnasset, reique militaris solitas curas agens ad paludem Capre, contione in campis habita,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ modo tã rabidas mentes stupor ĩces¬
serat. nec latere diu potuit muta¬
ti illicet affectꝰ erupere et pietatẽ
quies et silentiũ pax secuta est. Iũc¬
tis regũ dextris ictũ fedꝰ. et aucta mi¬
rũ ĩ modũ ciuitas sabinoꝵ trãsitu.
nec minꝰ utͥusq gentis erga optime ⁊¬
meritas matronas auctꝰ amor. ante
alios romuli. qui illaꝵ eximie pieta¬
ti magnos ac debitos honores tribuit.
Duo nũc etiam suꝑsũt bella. cũ fidena¬
tibꝰ alteꝵ. qui dũ surgẽtis ĩpii uires
timẽt. suspectasq habent ante illas
ꝙͣ oporteret exꝑti sũt. Ingressis ho¬
stiliter ĩ romanoꝵ fines Romolus
obuiã ꝓfectꝰ haud procul urbe hosti¬
u castra posuit: ingenioq metum
simulans credulũ in ĩsidias hostem
traxit. hinc terror ĩpuisus et repẽs
fuga usq adeo ut uictis uictoribusq
ꝑmixtis custodes portaꝵ uix ĩt̾ hostẽ
ciuẽq discernerẽt. Intromissi oẽs cap¬

Expanded text:
per modo tam rabidas mentes stupor incesper modo tam rabidas mentes stupor incesserat! Nec latere diu potuit; mutati ilicet affectus erupere et pietatem quies et silentium pax secuta est. 30 Iunctis regum dextris, ictum fedus et aucta mirum in modum civitas Sabinorum transitu; nec minus utriusque gentis erga optime meritas matronas auctus amor, ante alios Romuli, qui illarum eximie pietati magnos ac debitos honores tribuit. 31 Duo nunc etiam supersunt bella: cum Fidenatibus alterum, qui, dum surgentis imperii vires timent suspectasque habent, ante illas quam oporteret experti sunt. Ingressis hostiliter in romanos fines Romulus obviam profectus, haud procul urbe hostium castra posuit, ingenioque metum simulans credulum in insidias hostem traxit. Hinc terror improvisus et repens fuga, 32 usqueadeo ut, victis victoribusqe permixtis, custodes portarum vix inter hostem civemque discernerent: intromissi omnes, cap
Abbreviated transcription (Latin):
tu ĩ adu̾sã tandẽ ripã hortãtiũ uiãq
mostrãtiũ cõfirmatꝰ uocibꝰ eme̾sit. et
hinc quoq paludis ortũ nomẽ lacum
curtiũ dixere. hoc recepto aucti suis
animi. rursũq uariante uice iã for-¬
tuna inclinata ĩ sabinos belli mole
cõcũͣrit᷑. hoc ĩ statu ĩsperate uiã pacis
ĩuenit pietas.pugnãtibꝰ hinc uiric
hĩc patribꝰ sexus ĩ memor ꝑicli rap¬
taꝵ acies ĩterueĩt. lacrimosis p̾cibꝰ
miserãdo habitu. uł belli finẽ uł si ꝑ-¬
gerent ĩ se pͥus belli cãm u̾ti gladios
obsecrãtes : ꝙͣ sese ĩ p̃sens cede mutua
ĩ longũ uͦ sobolẽ ĩmeritã ex se ortam
hi filios. hi nepotes tristi paricidio ĩ ꝗ¬
narent necdũ culpe capacibꝰ et̾nam
ĩfamiã irrogarent. flectũt᷑ hinc ĩde
animi ireq frangũtur. mi dictu
ĩ utͦq ex̾citu fragor subito cõp̃ssus
armoꝵ et bellãtiũ strepitꝰ. tã mitis

Expanded text:
tu, in adversam tandem ripam hortantium viamque tu, in adversam tandem ripam hortantium viamque monstrantium confirmatus vocibus emersit; et hinc quoque paludis ortum nomen: lacum Curtium dixere. Hoc recepto aucti suis animi rursumque, variante licet iam fortuna inclinataque in Sabinos belli mole, concurritur. 28 Hoc in statu insperate viam pacis invenit pietas: pugnantibus hinc viris hinc patribus, sexus immemor ac periculi raptarum acies intervenit, lacrimosis precibus miserando habitu vel belli finem vel, si pergerent, in se prius belli causam verti gladios obsecrantes, quam se se in presens cede mutua, in longum vero sobolem immeritam ex se ortam, hi filios hi nepotes, tristi parricidio inquinarent, necdum culpe capacibus eternam infamiam irrogarent. 29 Flectuntur hinc inde animi ireque franguntur. Mirum dictu, in utroque exercitu fragor subito compressus armorum et bellantium strepitus; tam mitis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt cũ nich humane opis iam spera¬
ret armatas ad celũ manꝰ erige̾s io¬
uem ceu p̃sentẽ cõpellans obtestãsq
ut turpẽ fugã demeret. cõsternatos¬
q aĩos suoꝵ celesti ope firmaret ac
sisteret. statori ĩ oui tẽplũ ut scͥptoibꝰ
placet secũdũ rome uouit. et quasi
receptis celo uotis audentior i am pro¬
lapsam pugnã manu impigra redinte¬
grat ita iouẽ iubere clar suis uoce de¬
nũtians. hinc et Regis exemplũ et
Iouis ĩꝑiũ secuta acies ĩ hostẽ redit. qͦꝵ
ĩsperato reditu ante aciem pugnãtis
romuli acri cõcursu mutatꝰ pugne statꝰ.
et iam fugiũt qui fugabãt. inter quoᷤᷤ
ipse quoq metius curtiꝰ sabinoꝵ secũ¬
dũ regẽ uir clarissimꝰ et illo die ante
alios factis ac uirtute cõspicuus ĩpetũ
nõ tulit. Palus illi proxima et discri¬
mini fuit et saluti: in quã territisal¬
tu cormipedis ĩ uettꝰ magno suoꝵ me¬

Expanded text:
autem, cum nichil humane opis iam speraautem, cum nichil humane opis iam speraret, armatas ad celum manus erigens, Iovemque ceu presentem compellans, obtestansque ut turpis fuge pudorem demeret consternatosque animos suorum celesti ope firmaret ac sisteret, Statori Iovi templum, ut scriptoribus placet secundum Rome, vovit et, quasi receptis celo votis audentior, iam prolapsam pugnam manu impigra redintegrat, ita Iovem iubere clara suis voce denuntians. 26 Hinc, et regis exemplum et Iovis imperium secuta, acies in hostem redit; quorum insperato reditu et ante aciem pugnantis Romuli acri incursu mutatus pugne status; et iam fugiunt qui fugabant. Inter quos ipse quoque Metius Curtius, Sabinorum secundum regem vir clarissimus et illo die ante alios factis ac virtute conspicuus, impetum non tulit. 27 Palus illi proxima et discrimini fuit et saluti, in quam territi saltu cornipedis invectus magno suorum me
Abbreviated transcription (Latin):
s eximiũ posteroꝵ detꝰ. Proximi an¬
thẽnates in romanos agros facto ĩpe¬
tu uicti sũt amissũq oppiduĩ. S her¬
silie romulee cõiugis interuẽtu que
una raptaꝵ erat raptaꝵq oĩu p̾¬
ces ac uota regis auribꝰ inuehebat
misericordiã adepti iuctricẽ ĩ urbem
recepti sunt. De hinc crustumeni ar¬
ma mouẽtes facili marte frangũtur.
enitescẽte ĩ dies Romuli uirtute trã-¬
slatisq romã uictis crescẽte urbe ho¬
stiũ ruinis. Plus negotii cũ sabinis
fuit qui quo seriꝰ eo maturiꝰ agentes
capta ꝑ dolũ arce capitolii proditͥte
uirgine filia spurii tarpeii. qui custos
arcis erat a quo rupi nomen adhuc
tenere urbis in uisceribꝰ anceps p̾liu
ĩtulerũt e loco supiore pugnãtes. in
quo quidẽ corruẽte hostio hostilio qui
ꝓpartibus romaĩs ace̾rime dũ potuit
steterat romana acies oĩs au̾titur re¬
luctãtẽ quoq ip̃m romulũ ĩpellẽs. Ille

Expanded text:
sed eximium posterorum decus. 22 Proximi Ansed eximium posterorum decus. 22 Proximi Anthemnates, in Romanos agros facto impetu, victi sunt amissumque oppidum; sed Hersilie romulee coniugis interventu, que una raptarum erat raptarumque omnium preces ac vota regis auribus invehebat, misericordiam adepti victricemque in urbem recepti sunt. 23 Dehinc Crustumeni arma moventes facili Marte franguntur, enitescente in dies Romuli virtute, translatisque Romam victis crescente urbe hostium ruinis. Plus negotii cum Sabinis fuit qui, quo serius eo maturius agentes, capta per dolum aree Capitolii, proditrice virgine filia Spurii Tarpeii qui custos arcis erat – a quo rupi nomen –, adhuc tenere urbis in visceribus anceps prelium intulerunt e loco superiore pugnantes. 24 In quo quidem corruente Hostio Hostilio, qui pro partibus romanis acerrime dum potuit steterat, romana acies omnis avertitur, reluctantem quoque ipsum Romulum impellens. 25 Ille
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ regẽ. ꝙ illic et potẽtie plurimũ
eẽt et ĩiurie. ueꝵ qr p̃ceps ira moraᷤᷤ¬
cõsiliũq nõ recipit et ꝓ ardore aĩoꝵ
apparatꝰ belli segnis uidebat᷑ quiq
ꝑ se nõ expectãtes alteꝵ ĩ bellũ riuu̾ĩt.
priiq oĩu Cenine̾ses cũ excitu in
romanos fines irrũpũt: quibꝰ octur¬
rens Romulus hostes ĩ fugã uertit.
regẽq hostiũ Acronẽ singulari certa¬
mine cõgressus int̾fecit: Urbẽq illoꝵ
et fuga populi et moͬte regis attoni¬
tã facili capit ĩcursu. ⁊pse uictor
romã rediens uicti regis exuuias ⁊̃
Capitoliũ defert. tẽplũq rome pri¬
mũ extruit dedicatq sub noĩe fere¬
trii zoius. quo uictores romani duceᷤᷤ
nõ nͥ de singulari p̃lio cesis hostiũ du¬
cibꝰ opima que uocant ferrẽt spolia.
Illic ergo uenturi tẽporis ad exẽplu
cesi regis ip̃e spolia suffixit. raꝵ uald̾

Expanded text:
norum regem, quod illic et potentie plurimum norum regem, quod illic et potentie plurimum esset et iniurie. Verum, quia preceps ira moraconsiliumque non recipit et pro ardore animorum apparatus belli segnis videbatur, quisque per se, non expectantes alterutrum, in bellum ruunt, primique omnium Ceninenses cum exercitu in Romanos fines irrumpunt. 20 Quibus occurrens Romulus hostes in fugam vertit, regemque hostium Acronem singulari certamine congressus interficit, urbemque illorum et fuga populi et morte regis attonitam facili capit incursu. 21 Ipse victor Romam rediens victi regis exuvias in Capitolium defert, templumque Rome primum extruit dedicatque sub nomine Feretrii Iovis, quo victores romani duces nonnisi de singulari prelio cesis hostium ducibus opima que vocant ferrent spolia. Illic ergo venturi temporis ad exemplum cesi regis ipse spolia suffixit, rarum valde
Abbreviated transcription (Latin):
parat. ediciq diem ꝑ uicinos populoᷤᷤ
iubet. qui ubi affuit cõcursus ingẽs
utriusq sexꝰ ꝓximis ex urbibꝰ atq ⁊
oppidis rome fuit. et ludoꝵ studio ⁊¬
nec minꝰ uisende noue illiꝰ et ceu su¬
bito nate urbis desiderio. Medio ig̃
spectaculo u̾sis ĩ ludos oĩu oculis aĩs¬
q ex cõdicto rapte uirgines/. nõ ad
stuprũ s ad nuptias spemq ꝓgeniei.
Itaq int̾ indignatiõe et lacrimas de¬
lenite blandiciis raptoꝵ ante alios
Romuli singule singulis mat̾monio
iũgũt᷑. hinc multoꝵ cã radixq cer.¬
taminũ. Questi patres et affines uiͣ¬
ginũ uiolentiã ꝑfidiãq hospitũ a ꝗ¬
bus ĩuitati ad ludos grauissima oĩu
iniuria se affectos ubi dicerẽt mpti se
ex urbe ꝓripiũt. reu̾siq domũ mesti
querelas ingeminãt scelus exagge¬
rãt arma capiu̾t ultiõe parãt. fit ex
oĩbus populis cõuẽtꝰ ad titũ tatiũ sabi¬

Expanded text:
parat edicique diem per vicinos populos parat edicique diem per vicinos populos iubet. 17 Qui ubi affuit, concursus ingens utriusque sexus proximis ex urbibus atque oppidis Rome fuit et ludorum studio nec minus visende nove illius et ceu subito nate urbis desiderio. Medio igitur spectaculo, versis in ludos omnium oculis animisque, ex condicto rapte virgines, non ad stuprum sed ad nuptias spemque progeniei. 18 Itaque inter indignationem et lacrimas delinite blanditiis raptorum, ante alios Romuli, singule singulis matrimonio iunguntur. Hinc multorum causa radixque certaminum. Questi patres et affines virginum violentiam perfidiamque hospitum, a quibus invitati ad ludos gravissima omnium iniuria se affectos dicerent, raptim se ex urbe proripiunt reversique domum mesti querelas ingeminant, scelus exaggerant, arma capiunt, ultionem parant. 19 Fit ex omnibus populis conventus ad Titum Tatium Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
li glutinũ et pacis ac cõcordie fũdamẽ¬
tu. Tria hinc maxĩe prouidẽda uide¬
bãtur. cõsiliũ scil et augmetũ cepte
urbic et longeuitas. erat eĩ paruis ĩ
menibꝰ magna raritas accolaꝵ. eaq
ipsa breuissimi tẽporis spem dabat ꝓ¬
pagãde sobolis deficiẽte cõm̾cio. pri¬
mũ ig̃ cẽtũ ex patribus ĩ senatũ lectis
ab etate dco ordine. nã patrũ nomẽ
ab amore curaq rei publice ortum
erat. Secũdũ uͦ duos int̾ lucos ĩstitu¬
to asilo effectũ sanctũ tẽplũ gretiuo¬
cãt . quo aꝑto multa illico uicinis e
regioĩbꝰ turba cõfluxerat. Tertium
nuptiis fiendũ apparebat. uirilic⁊
eĩ tm̃ sexus nõ nͥ uniꝰ populũ spõdebaͬ
etatis. que quoniam supbe quin et
ignominiose a finitimis negabãtur
ui et ĩgenio parte sunt. Si quidẽ re¬
pulse ira et dolore dissimulato ĩterĩ
ac supp̾sso exꝗsitos rex neptuno ludoᷤᷤ

Expanded text:
li glutinum et pacis ac concordie fundamenli glutinum et pacis ac concordie fundamentum. 14 Tria hinc maxime providenda videbantur, et consilium scilicet et augmentum cepte urbis et longevitas; erat enim parvis in menibus magna raritas accolarum, eaque ipsa brevissimi temporis spem dabat propagande sobolis deficiente commercio. 15 Primum igitur centum ex patribus in senatum lectis – ab etate dicto ordine, nam patrum nomen ab amore curaque reipublice ortum erat –, secundum vero duos inter lucos instituto asilo effectum – sic sanctum templum Greci vocant –, quo aperto multa illico vicinis e regionibus turba confluxerat; tertium nuptiis fiendum apparebat, virilis enim tantum sexus nonnisi unius populum spondebat etatis. 16 Que quoniam superbe quin et ignominiose a finitimis negabantur, vi et ingenio parte sunt; siquidem, repulse ira et dolore dissimulato interim ac suppresso, exquisitos rex Neptuno ludos
Abbreviated transcription (Latin):
nichil tale opinãte̾. Ceso rege Numi¬
tor Amulii frater et ab illo pͥdẽ regnͦ
angustũ auitũ regnũ uideretur. Al¬
ba auo derelicta ipsi uł infantie cu¬
nabula uł ꝑiculi sui locũ amãtes ad
iacienda illic noue urbis fundamẽta
festinãt. Sic auspicato horrida et ut
ꝓpͥe dicã pastoralis regia mox futura
aurea ĩ palatino mõte cõstruitu. et
fratre quidẽ auspiciis uicto Romuli
soliꝰ ex nomine urbi nomẽ indictũ.
orbi postmodũ populisq et regibꝰ for¬
midandũ. Ceteꝵ seu hinc orto certa¬
mine seu cõtẽpto fratͥs edicto. Remꝰ
noua menia trãscẽdẽs int̾ficitur. et
siue ĩꝑii cupiditas. siue ille iustitie
rigor fuit . uariat eĩ ĩ multis uetu¬
stissime rei fides. Unꝰ Romulus frena
regni sortitꝰ patͥos simul ext̾nosq sa¬
croꝵ ritꝰ instituit. regiũq habitum
et insignia ac lictores duodeci sibi assũ¬
psit et nouas leges dedit. unicũ popu¬

Expanded text:
nichil opinantem. Ceso rege, Numinichil opinantem. Ceso rege, Numitor, Amulii frater et ab illo pridem regno angustum avitum regnum videretur, Alba avo derelicta ipsi, vel infantie cunabula vel periculi sui locum amantes, ad iacienda illic nove urbis fundamenta festinant. 12 Sic auspicato horrida et ut proprie dicam pastoralis regia, mox futura aurea, in Palatino monte construitur et, fratre quidem auspiciis victo, Romuli solius ex nomine urbi nomen inditum, orbi postmodum populisque et regibus formidandum. 13 Ceterum seu hinc orto certamine, seu contempto fratris edicto Remus nova menia transcendens interficitur et, sive imperii cupiditas sive ille iustitie rigor fuit, variat enim in multis vetustissime rei fides, unus Romulus regni frena sortitus patrios simul externosque sacrorum ritus instituit, regiumque habitum et insignia ac lictores duodecim sibi assumpsit, et novas leges edidit, unicum et popu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ memoriã aductꝰ. querẽdoq circũstã¬
tias pedetẽtĩ eo puenerat ut hũc pa¬
ulominꝰ ne potũ suoꝵ alteꝵ eẽ nõ du¬
bitaret. Itaq liberiꝰ illũ habere non
ut captiuũ s qd̾ uere erat ut suũ. hĩc
ĩꝑniciem regis ꝓnior uia si quidẽ pa¬
tefacta. Romulo nõ mͦ p̃senti cõditiõe
frate̾ni statꝰ s origine etiã utriusq in
id tp̃s occultata admonẽte putatiuo
eos patre nõ sua ut crediderant sed
regia stirpe progenitos/. expositaq ꝑ
ordinẽ et eoꝵ simul et aui ac matris
ĩiuria rebꝰ cognitis aĩosior romulus
et nõmͦ liberatur fratrẽ s illũ seq
et auũ et matrẽ undicaturꝰ accĩgit᷑.
nõ aꝑto quidẽ ĩpetu ĩpar uiribꝰ s lã¬
culũ iuuenibꝰ hinc atq hinc missis.
qui una hora ĩ regiã cõuenirẽt. sic di¬
spositis insidiis et ĩ tp̃s accurrẽte Re¬
mo ĩ amuliũ irruitur in cautũ et

Expanded text:
in memoriam adductus querendoque circumstanin memoriam adductus querendoque circumstantias, pedetentim eo pervenerat ut hunc paulominus nepotum suorum alterum esse minime dubitaret, itaque liberius illum habere non ut captivum sed, quod vere erat, ut suum. 9 Hinc in perniciem regis pronior via; siquidem, patefacta Romulo non modo presenti conditione fraterni status sed origine etiam utriusque in id tempus occultata, admonente putativo eos patre non sua, ut crediderant, sed regia stirpe progenitos, expositaque per ordinem et eorum simul et avi ac matris iniuria, rebus cognitis animosior Romulus et non modo liberaturus fratrem, sed illum seque et avum et matrem vindicaturus accingitur; non aperto quidem impetu, impar viribus, sed clanculum iuvenibus hinc atque hinc missis, qui una hora in regiam convenirent. 10 Sic dispositis insidiis et in tempus accurrente Remo, in Amulium irruitur incautum et tale
Abbreviated transcription (Latin):
alti ĩterĩ donet a pastore regio fau¬
stulus is erat quẽ supͣ nomĩ aui la¬
bellis fere ubera sugentes lupa illos
itidẽ relãbente repti. et usq ad pubeͣ¬
tatis annos caritate patria educati
sunt. Enĩuero tũc ĩ dies magis ac
magis indoles emgere factisq clare¬
scere. Iam cari undiq lateq terri¬
biles nil ĩausũ linquere. zamq al¬
tor ip̃e rebꝰ monitꝰ ĩ en quã ab initio
conceꝑat opinione firmari regios
adolescentes fore.zd aliꝙͣdiu cela¬
tũ tandẽ patuit. Remo capto a sa¬
tellitibꝰ regis et pene destinato atq
ad solatiũ ĩiurie mat̾no auo Nu¬
mitori tradito . cuiꝰ in agro fratres
ambo ĩpetũ fecisse ferebatur. quo cõ¬
specto nõ ĩ iram u̾sus ut mos ẽ ꝓ iniu¬
ria illata. s latẽti quadã aĩ dulcedine
erga illũ motꝰ et audito ꝙ gemini essẽt
extimataq hinc etate hinc effigie
generosa minimeq pastoria nepotũ

Expanded text:
alti interim, donec a pastore regio – Faualti interim, donec a pastore regio – Faustulus is erat quem supra nominavi – labellis fere ubera sugentes, lupa illos itidem relambente, reperti et usque ad pubertatis annos caritate patria educati sunt. 6 Enimvero tunc in dies magis ac magis indoles emergere factisque clarescere, iam cari undique lateque terribiles nil inausum linquere, iamque altor ipse rebus monitus in ea, quam ab initio conceperat, opinione firmari regios adolescentes fore. 7 Id aliquandiu celatum tandem patuit, Remo capto a satellitibus regis et pene destinato atque ad solatium iniurie materno avo Numitori tradito, cuius in agros fratres ambo impetum fecisse ferebantur; quo conspecto, 8 non in iram versus, ut mos est, pro iniuria illata, sed latenti quadam animi dulcedine erga illum motus et, audito quod gemini essent extimataque hinc etate hinc effigie generosa minimeque pastoria, nepotum
Abbreviated transcription (Latin):
atq ubi pͥus herbaꝵ iuix armẽto sa¬
tis herculeo uix capellis faustuli a¬
bunde frondiũ ẽẽ cõsueuerat illic ⁊¬
arcẽ oĩu terraꝵ struxit. ac sup̃mũ
mortalibꝰ pͥncipatũ. Is ergo cũ remo
fratre. Rea siluia que et ilia dicta
matre haud dubia. Marte autẽ seu
ficto patre seu credito genitꝰ ubi pri¬
mũ lucis limen attigit nõ ĩ matrẽ
solũ s in se ac etiã fiatre seuitiam
Amulii albanoꝵ regis exꝑtꝰ ẽ. a quo
ĩ tiberi mgi iussi casu quodã seu qd̃
de tanto futuro ĩꝑio credi licer diui¬
na ꝓuidẽtia liberati sunt ĩmẽsis re¬
bus ĩsperata pͥmordia p̃pam̃te. Suꝑ¬
gresso eĩ forte ripas anne ĩ acessibili¬
q alueo stagnãtibꝰ secus ripã uadis.
abiecti abeu̾tibꝰ regii sceleris ministͥs
ĩcolumes euasere. Eo rursus seu ue¬
rn seu ficta lupa utmaq eĩ fama est
infantũ uagitu excita et quasi hu¬
manitꝰ miserata diu̾terat. cuiꝰ lacte

Expanded text:
atque ubi prius herbarum vix armento saatque ubi prius herbarum vix armento satis herculeo, vix capellis Faustuli abunde frondium esse consueverat, illic arcem omnium terrarum struxit ac supremum mortalibus principatum. 3 Is ergo cum Remo fratre simul Rea Silvia, que et Ilia dicea, matre haud dubia, Marte autem seu ficto patre seu credito genitus, ubi primum lucis limen attigit, non in matre solum sed in se etiam ac fratre sevitiam Amulii Albanorum regis expertus est. 4 A quo in Tyberim mergi iussi casu quodam seu, quod de tanto futuro imperio credi licet, divina providentia liberati sunt immensis rebus insperata primordia preparante. Supergresso enim forte ripas amne inaccessibilique alveo stagnantibus secus ripam vadis, abiecti, abeuntibus regii sceleris ministris, incolumes evasere. 5 Eo rursus seu vera seu ficta lupa – utraque enim fama est – infantum vagitu excita et quasi humanitus miserata diverterat; cuius lacte
Abbreviated transcription (Latin):
me uigiliis adiutũ senserã nõ mͦ de¬
fũctos s diu ante cõsũptos post an¬
nũ millesimũ dilexi. sedne dũ mł¬
ta cõtestor equitati tue paꝵ fisus
uidear nõ te longiꝰ traham. ne de
bitũ utinã suffecturũ necessariis in
O p̃faciũculis tẽpꝰ expendã. ab illo igit᷑
ad quẽ rogatꝰ stilu uertere paro
urbis romane cõditore romulo nã
sic uolẽtis desideriũ ĩpellit ĩchoan¬
dũ iter assumo.¬
de Romulo primo Romanoꝵ rege.
omulus Romanoꝵ regũ pͥmus
romaneq rei publice pares fuit
ardẽtis anumi uir ĩ pͥmis atq
armis eximiꝰ. talẽ uẽturis nẽ¬
pe successibꝰ fata ꝓspexerãt: quo auto¬
re tot circũtonãtibꝰ uicinoꝵ minis e
dumosis collibꝰ in celũ usq uẽturi ĩpe¬
rii fundamẽta cõsurgerẽt. neq eni
tuto poterat molli arce tãta rer mo¬
les ĩponi solũ stabile uehemẽtisq du¬
cem spiritꝰ res tãta poscebat. affuit.

Expanded text:
me vigiliis adiutum senseram, non modo deme vigiliis adiutum senseram, non modo defunctos sed diu ante consumptos, post annum millesimum dilexi. 10 Sed ne, dum multa contestor, equitati tue parum fisus videar, non te longius traham, neque debitum atque utinam suffecturum necessariis in prefatiunculis tempus expendam. Ab illo igitur, ad quem rogatus stilum vertere paro, urbis romane conditore Romulo, nam sic volentis desiderium impellit, inchoandum iter assumo.DE ROMULO PRIMO ROMANORUM REGE. 1 Romulus Romanorum regum primus Romaneque reipublice parens fuit, ardentis animi vir in primis atque armis eximius; talem venturis nempe successibus fata prospexerant, quo auctore, tot circumtonantibus vicinorum minis e dumosis collibus in celum usque venturi imperii fundamenta consurgerent. 2 Neque enim tuto poterat molli aree tanta rerum moles imponi; solum stabile vehementisque ducem spiritus res tanta poscebat. Affuit,