comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionẽ hȩc fraus non ꝑaccessit. Eo anno
signũ apparuit in caelo globigneus deciders
interra cũ scinlillis & rugitu. Ipso quoque an no
leupildus rex spaniȩ moritur : & obtinuit regnũ
domni guntramni: alius filius childebertinon
theodericus Natus nunciatur: NII
Guntramnus se cum childeberto pacẽ firmat.¬
dum andelao coniungunt: inibi mat̃ isoror
a conuix childeberti regis pariterque fuert̃:
lbiq sp& iale conuenentia interdom nogu&¬
tramnõ & childeberto fuit conuentũ: ut reg¬
nũ guntramni post eius discessũ childeb̾tꝰ ad
sumeret: Ipsoq tẽpore pauchingus. & boso.
guntramnus. ursio et bert fredus optimates
childeberti regis: eum tractauerunt interfi¬
cere. Ipso rege ordinante interfecti sunt:
Sed& leudefridus a lamannorũ dux. in of
fensa ante dictiregis incidit.: & iã & latebrã
dedit. ordinatus locoipsius uncilinus dux:
Eio anno richaredus rexgothor diuino am¬

Expanded text:
perfectione haec fraos non peraccessit. Eo anno perfectione haec fraos non peraccessit. Eo anno signum apparuit in caelum, globus igneos decedens terram cum scintellis et rugeto. 6. IpsoquLeupildus rex Hispaniae moritur. Et obtinuit regnum domni Guntranni, alius filius Childeberti, nomine Teudericus natus nunciatur. 7. Gunthramnus se cum Childeberto pacem firmandum Andelao coniuncxit. Inibi mater et soror et coniux Childeberti regis pariterque fuerunt; ibique speciale convenencia inter domno Guntramno et Childeberto fuit conventum, ut regnum Guntsumeret. VIII. Ipsoque tempore Rauchingus, et Boso Guntchramnus, Ursio, et Bertefridus optimates Childeberti regis, eo quod eum tractaverint interficere, ipso rege ordinante interfecti sunt. Sed et Leudefridus Alamannorum fensam ante dicti regis incidit, etiam et latebram dedit. Ordenatus est loco ipsius Uncelenus dux. Eo anno Richarid rex Gotorum divino am
Abbreviated transcription (Latin):
aomitems tabuli. ⁊ ȩgilantẽ patriciõ cũ exer¬
atu.: contra ipsosdirexit: Eiundo alduS
tergauertens: combanem ciuitatem latebrã
dedit: Ex inde de rupe abosone duce precipi¬
tatus. interiit: III.
CUMQUEOUNTRACMNo ꝑlatũ fuisset
eoqđ fr̃ suus chilpericꝰ eẽt interfectus. festinans
ꝑrexit parisius. ibique fredegunde cũ filio¬
suo chilperici chlotario ad se uenire precepit:
Quẽ riolo uilla baptizare iubet et eũ descõ
domnolus domesticus ⁊ uuandalmarus
camerarius guntramno prȩsentaNt :
tramni spanias ingreditur. sed loci infir
mitate grauatus : ꝓtinꝰ ad ꝓpria reuertitur:
Anno xxuii. eiusdẽ regni. leudis clusguni¬
Eoanno nimia inundatio fluminũ inbur¬
gundias fuit : ut eoꝵ t̃minos pumiũ transeen¬
derent: Ipsoq anno si agrius comes constan¬
tinopolĩ iussu guntr̃ani in legationẽ ꝑgit. ibiq
fraude patricius ordinat᷑: Coeptũ qͥdẽ sed ad

Expanded text:
comitem stabuli, et Aegilanem patricium cum exercomitem stabuli, et Aegilanem patricium cum exercitu contra ipsos direxit. Gundoaldus terga vertens, Conbanem civitatem latebras dedit, et inde de rupe a Bosone duce praecipitatus interiit. III. Cumque Guntchramno perlatum fuisset, eo quod frater suus Chilpericus esset interfectus, festinans perrexit Parisius, ibique Fredegundem cum filio Chilperici Chlothario ad se venire praecepit; quem in Rioilo villa baptizari jubet, et eum de sancto Domnolus domesticus et Wandalmarus camerarius Guntchramno praesentant. ANtchramni Spanias ingrmitatis gravatus, protenus ad propria revertur. Anno 27. eiusdem regno Leudisclus a GunEo anno nimia inundatio fluminum in Burgundias fuit, ut eorum terminus nimium transcenderint. Ipsoque anno Syagrius comex Constantinopole iusso Gunthramni in legatione pergit; ibique fraude patricius ordenatur. Ceptum quidem, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ofrancoꝵ cumiam anno xxiii. burgun¬
sc regnũ. bonitate plenus feliciter regebat
susacerdocib utique sacerdos instarse osten
ibat. & cum leudis erat aptissimus. elemo¬
us pauꝑib large tribuens: Tante prosperitatis
gnũ tenuit : ut om̃s &iã uicinas gentes ad pleni¬
dinẽ de ipso laudes canerent. Anno xx IIIͭͦ.
gni sui. diuino amore eccłsi ã beati marcelli ubi
se p̃cios reqͥescit incorpore suburbano cauillonen
sed quidẽ tantũ sequanũ est territoriũ mirifice
sollerter aedificare iussit: Ibiq monacos con¬
rrgatos monasteriũ coredidit: Ipsamq eccłsiã
niũ scõꝵ agaunensiũ qui temporib sigismun
lregis. ab auiteꝰ uceteris ep̃is ipso principe iu¬
uente fuerat firmatum: Idemque in huius
mnodi coniunctionem. monasteriũ scĩ mar¬
elli guntramnus institutionẽ firmandũ cu
ũsolaao mũ moli et desiderii mense nouẽbrẽ :¬
partem regni guntramni proce sumpsit inua¬
aere & ciuitates euertere Guntrãnꝰ leudisclũ

Expanded text:
Francorum cum iam anno 23. Burgundiae regnum bonitate plenus feliciter regebat, cum sacerdotibus utique sacerdus ad instar se ostenet cum leudis erat aptissimus, eleemosynam pauperibus large tribuens, tantae prosperitatis regnum tenuit, ut omnes etiam vicinae gentes amplissimas de ipso laudes canerent. AN. DLXXXIV. Anno 24 regni sui divino amore ecclesiam beati Marcelli, ubi ipse pretiosus requiescit in corpore, suburbano Cabillonensi, sed quidem tamen Sequanum est territorium, mirifice et 596 solerter aedificari jussit, ibique monachis congregatis monasterium condidit, ipsamque ecclesiaterii sanctorum Agaunensium, quod temporibus Sigismundi regis ab Avito et caeteris episcopis, ipso principe jubente, fuerat confirmatum, hujus synodi conjunctione monasterii sancti Marcelli Guntchramnus institutionem formandum cursolatio Mummoli et Desiderii mense Novembri partem regni Guntchramni praesumpsit invadere, et civitates evertere. 597 Guntchramnus Leudegiselum
Abbreviated transcription (Latin):
Beppelinus dux francor. factione ebretha¬
ris ideq ducis abrictanus int̾ficitur. Unor
post ebrecharius ad plenitudine pauptatu
de rebus suis expolitꝰ ꝑuenit:
fridus dux ultra ioranus inaritur: cui suc¬
cessit uuand almarus in honone ducat: Ipso¬
amane usq amediõ die sol minoratꝰ es÷.
pultꝰq ÷ in ecełsia sci marcelli: inmonas¬
terio quẽ ipse construxerat. Regnũ
eiusdẽ: childebertus ad sũpsit: Eodẽ an¬
no. quintrio dux campanensis. cuexer¬
citu in regnũ chlocarii ingreditur. Chlo¬
tarius cũ suis obuã ꝑgens hostiliter. quin¬
trionẽ infugã uertit : sed utriusq exerci¬
tus rumiũ trucidatus est:¬
Anno .ii. cũ childebtꝰ regnũ accepisso¬
burgindue lexerxtus francus
ã bitetanorsiince proeliantes.
Nq Nmiu gladio trucidantur
multa signa incelo ostensa sunt:. ippiruit
stella comxes. Eo anno exercit childeb

Expanded text:
Beppelenus dux Francorum factione Hebracharii idemque ducis a Brittanis interficetur. Unde post Hebracharius ad plenitudinem paupertatis de rebus suis expoliatus pervenit. efredus dux Ultraioranus cessit Wandalmarus in honore ducatus. Ipsoa mane usque ad mediam diem sol minoratus est, pultus est in ecclesia sancti Marcelli, in monasterio quod ipse construxerat. Regnum ejusdem Childebertus assumpsit. Eodem anno Quintrio dux Campanensis cum exercitu in regnum Chlotharii ingreditur. Chlotharius cum suis obviam pergens hostiliter Quintrionem in fugam vertit, sed utrinque exercitus nimium trucidatus est regnum accepissBurgundiae, exercitus Francorum et Britannorum invicem praeliantes, uterque nimium gladio trucidantur.multa signa in coelo ostensa sunt, apparuit stella cometes. Eo anno exercitus Childeb
Abbreviated transcription (Latin):
biliret ut uniuersa persida baptis mi gramn ad¬
inberent. Qđ mauricius. libenti animo pres
ttit Sũmaq celeritate: om̃is psida ad xpͥi
cultũ baptitatur:
in spania ciuedem iussu dirigitur. Sed negle
entia bosone quicapu de exercitũ fuit
gauit̃ agohis exercitꝰ ille trucidatur
sublata est. et amilitibus qui eu custodiebañ
est sortita: dequa dauit ꝓpheta dixit. & suꝑ
tibus affectus. tandẽ ꝓficet᷑ ipsai cunicam
iñciuitate taphad ꝓouil abhierusale in archa¬

Expanded text:
belirit, ut universa Perseda baptismi gratiam adhiberint. Quod Mauricius libenti prestetit animo, summaque celeritate omnes Perseda ad Christi cultum baptizantur. in Spaniam eiusdem ientia Bosonis, qui caput exercitus fuit, graviter a Gotthis exercitus ille trucidatur.sublata est, et a militibus qui eum custodiebant, est sortita, de qua David propheta dicit: Et super atibus affectus, tandem profitetur ipsam tunicam in civitate Zafad
Abbreviated transcription (Latin):
Iasa cadent qͣnto ꝑc sũpondẽ signent
Etledant si licẽ possis lanauus habori
Et subiti casus inꝓuidus ad cenasi alicu
Intes tatus eas: adeo totficta quot illa

Expanded text:
asa cadant, quanto percussum pondere signent et laedant silicem, possis ignavus haberi et subiti casus inprovidus, ad cenam si intestatus eas: adeo tot fata, quot illa
Abbreviated transcription (Latin):
Ad nos iam ueniet minor altilis. indepa¬
Intactoque omsa stricto pane tacetis¬
Si potes & debes pulsandũ uerticȩ raso R¬
Praebebis quandoque caput: nec durat¬
mebis
Flagra pati: his epulis & tali dignus amico¬
Interris. uisamque diucum frigida paruas¬
Praeberet spelunc adomosignem que larẽq Cogitat hereden

Expanded text:
ad nos iam veniet minor altilis.’ indeintactoque omnes et stricto pane tacetissi potes, et debes, pulsandum vertice raso praebebis quandoque caput, nec dura timebis flagra pati, his epulis et tali dignus amicoterris visamque diu, cum frigida parvapraeberet spelunca domos ignemque Laremque et pe
Abbreviated transcription (Latin):
bercus reuertitur: Acceperat prius a mauricio
imꝑatore quinquaginta milia auri. ut lango¬
bardos de italia expugnaret. sed nonsolũ eis
non nocuit. sed amicitus cum ipsos mi it
Leupildus ut supra fecimus mentionẽ filiũ
suũ ermengildũ interfecit: XCII
Chilpericus ⁊i fredegundis. filia eorũ cũ mul
pit uxorem: Nec post mora ex tante. chil¬
pericus calamuillã nec procul aparisius ab
homine Nom̃ falcone qui missus abruni¬
childe fuerat est interfectus: crudelissimã
uitã digna morte finiuit. am̃ dõ GRAS¬
IDe bonitate guntramni et ecłsia scĩ marcelli
regnum arripere uoluit.
III Qualit̃ guntrãnus chlotariũ in regio sublimauit AYI Debonitate daudii maiorem domus¬

Expanded text:
bertus 584 revertitur. Acceperat prius a Mauricio bertus 584 revertitur. Acceperat prius a Mauricio imperatore quinquaginta millia auri, ut Langobardos de Italia expugnaret. Sed non solum eis non nocuit, sed etiam amicitias cum ipsis inivit. Leubildus rex, ut supra fecimus mentionem, filium suum Ermenchildum interfecit. XCIII. Chilpericus, et Fredegundis filiam eorum cum magnbildi accipit uxorem . Nec post mora exstante Chilpericus Calam villam nec procul a Parisius ab homine nomen Falcone, qui missus a Brunechilde fuerat, est interfectus: crudelissimam vitam digna morte finivit. INCPT. CAPDe bonitate Guntchramni et ecclesia sancti Marcelli. regnum arripere voluit. III. Qualiter Guntchramnus Chlotharium in regno sublimavit. IV. De interfectione Mu
Abbreviated transcription (Latin):
flauii epis. ut guntrãnũ degradarent ad regnũ.
& sublimarent gundo aldo. Obhoc causa mũmolꝰ
int̃fectꝰest: Gundo aldus abosone duce factione
cumbenensem urbem decacumine rupis inpin¬
geret᷑. ibiq disruptꝰ morit᷑: Cariatto spatarius
guntrãni qͥhanc rẽꝓdidit. huiꝰ uicissitudinem
llo tẽpore chilpericꝰ parisius contra pactũ quẽ
cũ francis inhierat ingredit᷑: Obquã rẽ. portio¬
nem suã exinde iuste amisit Guntrãno partẽ
childeb̾ti de massilia reddidit: Mũ molus fac¬
tione fredegunde cui reputabant filiũ suũ
ꝑ incantatione int̃fecisse iussit suggillare:
multasq mulieres ꝓ ipso mendatio a fredegun¬
de sunt interfectas:
hilpericus timens guntramnũ & childebtũ:
incamaracensem cũ thesauris om̃eq praesidiũ
est ad gressus: Pro ipsa timore sepe exercitũ mo¬
uebat. et resedere faciebat:
suae ditioni cõmendant. Głosae exinde childe¬

Expanded text:
Flavii episcoporum, ut Guntramnum degradarent a regno, Flavii episcoporum, ut Guntramnum degradarent a regno, et sublimarent Gundoaldum . Ob hanc causam Mummolus interfectus est. Gundoaldus a Bosone duce factione Conbennensis urbis de cacumine rupis impingitur; ibique disruptus moritur . Cariatto, spatarius Guntramni, qui hanc rem prodidit, hujus vicissitudine 83 XC. Illo tempore Chilpericus Parisius, contra pactum quod cum Francis inierat, ingreditur, ob quam rem portionem suam exinde juste amisit . Guntramnus partem Childeberti de Massilia reddidit . Mummolum factione Fredegundae, cui reputabant filium suum per incantationem interfecisse, jussit rex suggillare, multaeque mulieres pro ipso mendacio a Fredegunde sunt interfectae . XCI. Chilpericus timens Guntramnum et Childebertum in Camaracensem cum thesauris omnique praesidio est aggressus . Per ipsum timorem saepe exercitum movebat, et resedere faciebat. suae ditioni commendant . Gloriose exinde Childe
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis. piissimꝰ in pauꝑibus: Quidũ quadã
uicẽ ut c̃sueuerat mortuũ sepeliret: p̃ceꝑat ut
id quadã monum̃tũ cũ cultris pueri fossã
sicerent. leuatalapide: inuenit mire mag¬
nitudinis thesaurũ i solidoꝵ multitudinẽ:
hoc sibi ꝓpͥũ uerũ censuit: quẽ sine int̃mis¬
ione fidelit̃ pauꝑibus erogauit: Equani¬
mit̃ eũ fide reddidit hoc thesaurũ adquẽ
acceꝑat. Multa signa ⁊ prodigia eo anno.
incȩlo s̃ uisa : Chilperico filius denuo nascitur:
ub& om̃s carcerantes laxare. Gundo aldus
qui se filiũ chlotarii eẽ dicebat. de constanti¬
nopolĩ reuertit᷑: ⁊ abchlotario achildeberto
piruo directus est: Quẽ chlotarius uideas
comã capitis tondere iussit: quẽ sigibertus
Ircersitũ misit eũ in agripennense mciuita¬
temquae nunc colonia dicitur : Ex inde laps.
ad narsidẽ dirigit: Narsis eum mauricio
imꝑatore direxit: Cũ exinde fuissae reuersꝰ amũl¬
mulo patricio fuit susceptꝰ: factione siagrii et

Expanded text:
n pauperibus: qui dum quadam vice, ut consueverat, mortuum sepelire praecepisset, et ad quoddam monumentum cum cultris pueri fossam facerent, levato lapide invenit mirae magnitudinis thesaurum, et solidorum multitudinem . Hunc sibi proprium verum censuit, quem sine intermissione fideliter pauperibus erogavit. Aequanimiter ea fide reddidit hunc ei thesaurum, a quo acceperat. Multa signa et prodigia eo anno in coelo sunt visa . Chilperico filius denuo nascitur, jubet omnes carceratos laxare . LXXXIX. Gundoaldus, qui se filium Chlotarii esse dicebat, de Constantinopoli revertitur, et Chlotario a Childeberto patruo directus est . Quem Chlotarius videns, comam capitis tondere jussit. Quem Sigibertus arcessitum misit in Agrippinensem civitatem, quae nunc Colonia dicitur. Exinde lapsus ad Narsidem dirigit, et Narsis eum Mauricio imperatori direxit . Cum exinde fuisset reversus, a Mummolo patricio fuit susceptus factione Syagrii et
Abbreviated transcription (Latin):
guis de nuo ẜ luxitẽ suꝑ uestim̃ta multori
hominũ cecidit Ualitudines uarię. ⁊ mora¬
litas magna: eo anno inpopulo fuit:
gtur legati chilperici. anso aldus et domi¬
ghislus qui ad conspiciendã dotẽ inspania
craherm̃gildũ filiũ suũ. in exercitu rese¬
debat: Iunc filiũ int̾fecit: eiꝰq mulierẽ agre¬

Expanded text:
guis denuo fluxit, et super vestimenta multorum hominum 582 cecidit. Valitudines variae, et mortalitas magna eo anno in populo fuit . Igitur legati Chilperici, Ansoaldus et Domegiselus, qui ad conspiciendam dotem in Spaniacontra Ermenchildum filium suum in exercitu resedebat: tunc filium suum interfecit, e
Abbreviated transcription (Latin):
UI De morte leupildo ⁊ richaredo sublimato ĩ regno
UIIDe pacẽ int̾guntrãno & childeberto firmata
UIII Deducib: iussu childeberti interfectis¬
UIIII. De uxorẽ arnulsi regis ꝑsarũ nom̃ cesara.
X De exercitu guntramni inspania ad gressu
UIIII de obitu guntram Ni.
XU De regnũ childeberti inburgundia.
De brunichilde qualit̃ de austra eiecta est
XX De pugnaquã theudebertꝰ ⁊ theudericꝰ coni
chlocario fecer̃ ipsumque uicerunt hnt ftan¬
XXI De filiũ theudericinatũ. et egila patricus
XXIIIDe focato qualit̾ mauriciũ imꝑatorẽ inter¬
fecit et imperiũ adsumpsit
XXIIIIDe exiliũ scĩ Desiderii ep̃i
XXX De bertoaldo maiorem domus
XXXI De uictoria theuderici contrachlocarium
XXXII De protadiũ maiorẽ domꝰ eiusq interitum¬
limauit UIIIDebonitate cdaudii maiorem domus¬
XXXU De ermenberga qđ de spania cheodericiiuad¬
gnoxxxui Delegatis b& terici ad regibus transmist¬

Expanded text:
o, morte Leupildi, et Richario sublimato in regno. VII. De pace inter Guntchramnum et Childebertum firmata. VIII. De ducibus jussu Childeberti interfectis. IX. De uxore Aunulfi regis Persarum, nomine Caessara. X. De exercitu Guntchramni in Spaniam aggresso. obitu Guntchramni. XV. De regno Childeberti in Burgundia. De Brunichilde, qualiter de Auster ejecta est. XX. De pugna quam Theudebertus et Theudericus contra Chlotharium fecerunt, ipsumque vicerunt. XXI. De filio TheuderXXIII. De Foca qualiter Mauricium imperatorem interfecit, et imperium assumpsit. XXIV. De exsilio sancti Desiderii episcopi. XXV. De Bertoaldo majore domus. XXVI. De victoria Theuderici contra Chlotharium. XXVII. De Prothadio majore domus ejusqm. 28. De bonetatem Claudiae maiorem domu30. De Ermenberga, quod de Spania Teuderico adducit. 31. De legatis Betterici ad regebus transmis
Abbreviated transcription (Latin):
debat. In quadra gesima radices erbarũ: ui
pecrogorgũ & agennũ. cũ exercitu dirige
Qui fugato regno aldo duce. has ciuitatesper¬
uasit: eiusq uxorẽ cunctis reb ex poliauit
Baudastis dux in uuasconia obiic. max¬
mã partẽ exercitus sui amisit: In noigi᷑
UIIͦ. childeberti regis qͥerat chilperici e

Expanded text:
debat, in Quadragesima radices herbarum . Qui debat, in Quadragesima radices herbarum . Qui Petrocoregum et Agennum cum exercitu dirigit; qui fugato Ragnoaldo duce, has civitates pervasit, ejusque uxorem cunctis rebus exspolia vit. Baudastis dux in Wasconia obiit, maximamque partem exercitus sui amisit . Anno igitur septimo Childeberti regis, qui erat Chilperici et
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ eĩ inecutionem filius eius interfectus ꝑquẽ
da ta est occasio post mortem mirionis regis
galliciae. filium eius eurico & genere nonien
audegane de regnocertantibus. aleupildo sua¬
firmitate bisinterie uno anno ꝑdidit: quos cde
fredegunde habebat. Restauebat adhuc chlo¬
doueus filius eius: quẽ postea instigante frede¬
gunde. uinctũ custodia retrusit. Ibique facti
de labitur: auennionẽ castrũ suae defensionem
exp& it. Legati chilperici qͥ adtrberiũ imꝑato¬
cilperico ut regnũ eius parit̃ auferrentio
iuncxit promittens chilpericus dũ sine
erect. ut childebertũ regnisui relinqueret
beredem: Sed more solito. mendax appar
Eupus dux campanensis abursionẽ & bero¬
frido ab exercitu internitionẽ persequit
sed brunichilde intercedente liberatur. pris
Nicensemurbem: qui constrictus catens
ad purũ corpus ferreis. de suꝑ cilicio. Nichl
aliud quã puro pane & paucis dac tilos coms¬

Expanded text:
dem ejus insecutione filius est interfectus, per quem dem ejus insecutione filius est interfectus, per quem data est occasio. Post mortem Mirionis regis Galliciae, filio ejus Eurico et genero, nomine Audegane, de regno certantibus, a Leubildo Suefirmitate dysenteriae uno anno perdidit, quos de Fredegunde habebat . Restiterat adhuc Chlodoveus filius ejus, quem postea, instigante Fredegunde, vinctum in custodiam retrusit, ibique factiodilabitur: Avennionem castrum suae defensioni expetiit . Legati Chilperici, qui ad Tiberium imperatoChilperico, ut regnum ejus pariter auferrent, conjunxit, promittens Chilpericus, dum sine filiis erat, ut Childebertum regni sui relinqueret haeredem . Sed more solito mendax apparuit. Lupus dux Campanensis ab Ursione et Bertefredo ab exercitu internecione persequitur; sed Brunechilde intercedente liberatur, praesNicensem urbem, qui constrictus catenis ad purum corpus ferreis, desuper cilicio, nihil aliud quam purum panem et paucos dactylos come
Abbreviated transcription (Latin):
montib in mense lapides sunt euulsȩ : quae
peccora ⁊ homines prostrauerunt: Uic usbur¬
digalensis incendiõ diuinitꝰ ordo: multos ex¬
ussit. Subito conp̃hendens domos et areis
cũ annonis incendio concremant᷑: Nullũ in¬
citam̃tũ habens ignis. forsitaniussione diuina:
Aureliana ciuitas: ab hoc incendio uasta ta est:
fluxit: Sed haec ꝓdigia. grauissima lues
ẽsubsecuta. ⁊ discordia regis: Iterũbellũ ciuile
parentib bisinteri cꝰ morbus : tocas gallias p̃oc¬
cupauit: His dieb: austrechildis guntramni
principis regina. ab hoc morbo consũmataẽ:
Medicꝰ ad guntramno accusans: iussugun¬
tramni medici diuersis poenis afflicti
mnigrant ad cȩlũ Eo anno magna ĩnspani
est directa: & ab auia geresinda benignit᷑ recep̃ta
quae postea agoesinda afficitur: Sedcũ nullatenꝰ
aiua iniquo consilio sentiss&: inunã ciuitatẽ cũ iuro
habitandũ consticuitur : Protinus maritũ p̃dicans
put̃ leupildus in sequens. et uellens occidere : car¬

Expanded text:
montibus immensi lapides sunt evulsi, qui pecora et homines prostraverunt. Vicus Burdegalensis, incendio divinitus exorto, multos exussit, subito comprehendens, domus et areae cum annonis incendio concremantur, nulla incitamenta habens ignis; sed forsitan jussio divina fuit. Auriliana civitas ab hoc incendio vastata est . fluxit. Sed haec prodigia gravissima lues est subsecuta, et discordia regum. Iterum bellum civile parantibus, dysentericus morbus totas Gallias praeoccupavit. His diebus Austrechildis Guntramni principis regina ab hoc morbo consumpta est, medicos ad Guntramnum accusans, jussu Guntramni medici diversis poenis affecti migrant a saeculo . Eo anno magna in Spaniiest directa, et ab avia Goaesinda benigniter recepta, quae postea a Goaesinda afficitur . Sed cum nullatenus aviae iniquo consilio consensisset, in una civitatum cum viro habitandum constituitur. Protinus maritum praedicanpater Leubildus insequens, et vellens occidere, tan
Abbreviated transcription (Latin):
uerbohuius nomus greco. qđ latine inter¬
p̃tat᷑ gesta tẽpor seueris simũ dictantes
condiderunt uelut purissimꝰ foris largitꝰ
fluenta manantes Obtauerã ego ut michi
subcũber& taliu dicendi facundia: ut uel
paululũ ec̃ instar. sed carius auritur uh
iã senescit ideoq pͥdentiȩ acunĩ in nob te pescr
nec qͥsquã potest huiꝰ tẽpore nec p̃sũmit. orao¬
rib p̃cedentib eẽ simul Ego tam̃ ut rustiti
tas et strenuitas sens mei ualuit. studio sissi¬
me dehis demlibris uite quantũ potui optan
libri Nom̃ redeat ad auctorẽ cuncta repedus¬
subsis tere ueritatẽ: Trinsacta namque gre¬
gorii libri uolumine temporũ gesta. quae
undique scripta potui repperire. ⁊ michi
postea fuerunt agnita acta regũ ubella gex¬
tiũ quȩ gesser̃ : legendo simul ⁊ audiendo &i
et uidendo cunctaque certificatꝰ cognoui.
huiꝰ libelli uoluminis scribere non silui: sed cu¬

Expanded text:
verbo huius nomenis Grego, quod Latini interverbo huius nomenis Grego, quod Latini interpretatur 'Gesta temporum', – sevirissimi dictantes condiderunt, velut purissimus fons largiter fluenta manantes. Optaveram et ego, ut mihi subcumberit talia dicendi fagundia, ut vel paululum esset ad instar; sed carius auritur , jam senescit, ideoque prudentiae acumen in nobis tepescit, nec quisquam potest hujus temporis, nec praesumit oratoribus praecedenttas et extremitas sensus mei valuit, studiosissime de hisdem libris, brevitate quantum plus potui, aptare libri nomsubsistere viretatem. Trasactis namque Gregorii libri volumine, temporum gesta, que undique scripta potui repperire, et mihi postea fuerunt cognita, acta regum et bella gentium quae gesserunt, legendo simul et audiendo, etiam et videndo cuncta que certeficatus cognovi huius libelli volumine scribere non solvi, sed cu
Abbreviated transcription (Latin):
proprietataem non habeo qđ ꝓferã.
Nisi prestitũ ab altissimo fuerit.
Ꝙdũ quero implere sententia longo abitu
Vix breuis iae spaciũ consummo uernacu¬
lũ linguae. huius uerbi. inter pretatur ab sur¬
de resonat. Si ob nec essitate aliquid in or¬
dinc̃ sermonẽ mutauero: ab interp̃tis uide¬
or officio recessisse: Itaq beatihicrom mi.
ydacii. & cuiꝰdã sapientis seu isidori immoq
et gregorii chronicis: amundi originẽ dili¬
gentissime ꝑcurrens. usq d:cidentis regni
guntramni. his quinq chronicis huiꝰ libel¬
li nec plurima p̃cermissa singillatĩ congru¬
que rep̃hensionẽ condiderunt: Cũ hȩc ita
se habebant. Necessarium duxi ueritatẽ dili¬
gentius in sequi. & oboediendũ inprioris
his chronicis quasi quandã future opere
om̃iũ michi rerũ et tempora prenotaui
inp̃sente aut̃ stilo eatempora ponens. et
singularũ gentiũ curiosissimo ordine quie
gesserant coaptaui. quod prudentis simi
uiri quos supra memini cuius chronicis

Expanded text:
proprietate non habeo quod proferam, nisi prestitum ab Altissimo fuerit, et dum quero implere sentenciam, longo avix brevis viae spatium consummo, vernaculum linguae hujus verbi interpretator absurde resonat; si ob necessitatem aliquid in ordine sermonum mutavero, ab interpretis videor officio recessisse. Itaque beati Hieronymi, Ydacii, et cujusdam Sapientis, seu et Isidori, imoque et Gregorii chronicas a mundi origine diligentissime percurrens, usque decedente regno Guntramni, his quinque chronicis hujus libelli, nec plurima praetermissa singillatim congruque reprehensione condiderunt. Cum haec ita se habeant, necessarium duxi veritatem diligentius insequi, et ob id in prioribus his chronicis, quasi quodam futuro opere, omnium mihi regna et tempora praenotavi. In praesenti autem stylo ea tempora ponens, et singularum gentium curiosissimo ordine quae gesserant coaptavi, quo prudentissime viri, quos supra memeni, cuius chronicis –
Abbreviated transcription (Latin):
ut fortassẽ minoris Piscacor quam piscis emi: prouintia tanti Vendit agros: sedmaiores
ulia uendit: Quale tunc epulas ipsum glutisse putamus induperatorem. cum tot sestertia
amn Exiguam & modice sumptam de margine cornae Purpureus magni ructaret scurra pala

Expanded text:
t fortasse minoris piscator quam piscis emi; provincia tanti vendit agros, sed maiores Apulia vendit, qualis tunc epulas ipsum gluttisse putamus induperatorem, cum tot sestertia, partem exiguam et modicae sumptam de margine cenae, purpureus magni ructarit scurra Pala
Abbreviated transcription (Latin):
erim̃ huet ad notauimus. Utrũ aut̃ cuiusdã musicae canti¬
e ant rithini immutationẽ qui interp̃tatisunt diapsabna
enie. aliud uelquid intellexerint. tuo iudicio derelinqͦu
sqe origenis cuius nos maluimus in hac disputatione
pee ingeritiã sequi. quã stultam habere sententian
aper cum Reticii augustidunensis ep̃i. qui quon¬
dam aconstantino imperatore sub siluestro ep̃o
ciusim montensium missus est romam. commentarios
cinticorã canticũ perlegissem. quod hebrȩi syrasirim
ocant: ueliementer mratussum uirũ eloquenaẽ preter
pent as sensuum ceterorũ. tharsis urbem putosse tharsum

Expanded text:
emus, haec annotavimus. Utrum autem cujusdam musicae cantilenae atque rythmi immutationem, qui interpretati sunt diapsalma senserint aliudve intellexerint tuo judicio derelinquo. Hucusque Origenes, cujus nos maluimus in hac disputatione dumtaxat imperitiam sequi, quam stultam habere scientiam per, cum Reticii Augustodunensis episcopi, qui quondam a Constantino imperatore sub Siluestro episcopo ob causam Montensium missus est Romam, commentarios in Canticorum Canticum perlegissem, quod Hebraei uocant sir asirim, uehementer miratus sum uirum eloquentem praeter ineptias sensuum ceterorum Tharsis urbem putasse Tarsum,
Abbreviated transcription (Latin):
Augustinꝰ. Sunt multa quae apellant᷑ sophismata. false
ciusiones rationũ & plerũq: ita uera mucantes: ut non solum
des si ingeniosos & iamminus diligent̃ attencos decipiant
posut in quidã dic̃s ci cũquo loquebat᷑ Quod egosũ. tunon
es. At ille consensit. Uorũ erat ex parte. uel co ipso
quod iste insidiosus ille simplex erat. Cum iste addidi
Ego aut̃ bomo sũ. hoo quoque cũ ab illo accepiss&:
conclusit dicens. Tu igitur non es homo. Qđ genꝰ
capicosarũ conclusionũ. scriptura quantũ existino
decestat᷑ illo loco ubidictũ. Qui sophistice loquit᷑

Expanded text:
unt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
semine esan. Ocustos ist ł qui ppłm tuũ tueris custodia sempit̃na
et quasi in nocste illis dormientibus uigilas ne hostis in rumpit:

Expanded text:
it: o custos Israel, qui populum tuum tueris custodia sempiterna, et quasi in nocte, illis dormientibus, vigilas, ne hostis irrumpat
Abbreviated transcription (Latin):
quod sac ro sc̃ĩ baptismatis fons ubi descendunt
qͥ erant deputati asinistris ante tribunal iudicis
iet̃no igni tradendi ia ascendunt agni inmacu¬
lati qui ad extris udicis congregent᷑ et̃no regno
cedrorũ arborũ semꝑ crescere fertur. nec aliquando
sentire senectã. scđm illud psalmo graphi. Iust ut palma
florebit. sicut cedrus libani multiplicabit. Qudrũ arboꝵ

Expanded text:
qui est sacrosancti baptismatis fons, ubi haedi descendunt qui erant deputandi a sinistris ante tribunal judicis, aeterno igni tradendi, et ascendunt agni immaculati, qui a dextris judicis congregentur aeterno regno cedrorum semper crescere fertur, nec aliquando sinitur ire in senectam, secundum illud Psalmographi: « Justus ut palma florebit, et sicut cedrus Libani mu
Abbreviated transcription (Latin):
Alt̃ athic lignũ capta incutt illemetͣre
Pinguia er uralito planta mex un diq ms
Calcor ⁊ indigito clauꝰmꝰ militis hȩret
Non neudes quanto celebretur sp̃batu

Expanded text:
at hic tignum capiti incutit, ille metretam. pinguia crura luto, planta mox undique magna calcor, et in digito clavus mihi militis haeret. Nonne vides quanto celebretur sportu
Abbreviated transcription (Latin):
lustitu. uenit & crispi iucunda senectus Cuius erant mores qualis facundia: mite Ingenium: maria ac t̾ras
plosque regenti. Quis comes utilior siclade& peste sub illa Seuiciam damnare & bonestum ferre liceret
pislium : sed quiduiolentius aure trranni Cum quo depluuiis aut aestibus aut nimboso Vere locu
satim pendebat amici : Ille igitur numquam direxit brachia contra Torrentem: nec ciuis erat qui libera
i lerba animi proferre & uitam impendere uero. Sic multas hyemes atque octogesima uidit Solsti
sis armis illa quoque tutus in aula: Proximus eiusdem properabat mutius xui Cum iuuene indigno

Expanded text:
ustitia, venit et Crispi iucunda senectus, cuius erant mores qualis facundia, mite ingenium, maria ac terras populosque regenti quis comes utilior, si clade et peste sub illa saevitiam damnare et honestum adferre liceret consilium? sed quid violentius aure tyranni, cum quo de pluviis aut aestibus aut nimboso vere locuturi fatum pendebat amici? illa igitur numquam derexit bracchia contra torrentem, nec civis erat qui libera posset verba animi proferre et vitam inpendere vero. sic multas hiemes atque octogensima vidit solstitia, his armis illa quoque tutus in aula. Proximus eiusdem properabat Acilius aevi cum iuvene indigno
Abbreviated transcription (Latin):
ebroino huiꝰ honoris cura ac dignitate statu¬
unt: His dieb chlotarius rex. aualida febre
correptꝰ obut in iuuentute: regnauitq annis
deric enĩ fr̃. in aust̃ a francis in regno eleuatꝰ
est: apud uulfoaldũ ducẽ: Eo tempore franci
aduer sꝰ ebidinũ insidias p̃parant : contra
theudericũq c̃surgunt eũq. aregno deiciunt.
crines capitis eius abscidentes totonderuN:
Ebromũq & ipsũ totondunt: & inburgundia
luxouio monasterio inuitũ dirigunt: ꝓpt̃ childe¬
btũ inaust̃ legationẽ mitunt una cũ uulfo aldo

Expanded text:
Ebroino huius honoris cura ac dignitate statuEbroino huius honoris cura ac dignitate statuunt. His diebus Chlotharius rex a valida febre correptus, obiit in iuventute regnavitque annis dericus enim frater in Auster a Francis in regno elevatus est aput Vulfoaldum ducem. Eo tempore Franci adversus Ebroinum insidias praeparant, contra Theudericum consurgunt eumque a regno deiciunt. Crines capitis eius abscidentes tutunderunt Ebroinumque et ipsum tutundent et in Burgundia Luxovio monasterio invitum dirigunt. Propter Childericum in Auster legacionem mittunt. Una cum Vulfoaldo
Abbreviated transcription (Latin):
rimis hĩi duo flaocad & uillibadꝰ. eoqđ multa
in inuicẽ ꝑ loca sc̃oꝵ de amicitias obligandũ sacra¬
m̃ta dederant. ⁊ ut̃q inppłis sibi subnectis cupidi¬
tatis instinctu iniq opp̃sser̃. simulletarib nuda¬
uer̃. qđ iudicius dĩ de etꝵ. opp̃ssione plurima
mulcitudine liberass&e. et coꝵ ꝑfidia & m̃dacra
eos ut̃q interire feciss&:
genarũ reginã accipiens nom̃ baldigilde pru¬
dentẽ atq. elegantẽ : genuitq ex ea filios tres.
chlotariũ. childericũ. & cheudericũ: Habebatt
maiorẽ domo palacii uir strenuũ atq sapien¬
tẽ. nom̃ herchinoaldo: chlodoueus itaq in regno
pacẽ habuit absc̃. bella In ex tremis uͦ uite annis
amens effectꝰ uitã caruit . regnauitq annis. xuii.
ranciqͦq chlotariũ filiũ eiꝰ maiorẽ in regno sta¬
tuunt: cũ p̃fata regina matre: Eodẽ qͦq. tẽpore
mortuus ÷ herchino aldus maior domꝰ palacii:
Eranci aut̃ in incerto uacillantes : accepto c̃silio

Expanded text:
is hi duo, Flaochatus et Willebadus, eo quod multa in invicem per loca Sanctorum de amicitia obliganda sacramenta dederant, et uterque populos sibi subjectos cupiditatis instinctu inique oppresserant, simul et a rebus nudaverant, quod judicio Dei de eorum oppressione plurima multetudine liberassit, et eorum perfedia et mendacia eos uterque interire fecissit.genarum reginam accipiens nomine Baldethilde prudentem atque eligantem, genuitque ex ea filios tres Chlothario, Childerico et Theuderico. Habebatque maiorum domo palatii virum strenuum atque sapientem nomine Erchonoaldo. Chlodoveus itaque in regno pacem habuit absque bell a. In extremis vero vitae annis amens effectus, vitam caruit regnavitque annis 18. Franci quoque Chlotharium, filium eius maiorem, in regno statuunt cum prefata regina matre. 2. Eodem quoque tempore mortuus est Erchonoaldus maiorum domus palatii. Franci in incerto vacellantes, accepto consilio,
Abbreviated transcription (Latin):
unũ in issent consiliũ. c̃sentientes ab inuicem
hunc gradus honorẽ alterutrũ solatiũ p̃bentes
disponent habere felicit̾: Elaocadus eunctis
ducib de regno burgundie. seu & pontifices ꝑ
noris dignitatẽ seu & amiciciã ꝑ p&uo c̃seruarent:
hanc dignitatẽ sublimatꝰ flaocadis: regnũ burgura¬
diȩ ꝑuagat᷑ c̃siliũ assidue inhiens priorẽ inimi¬
citiã qua cordis artana diu celauerat memorais.
uuillibadũ patriciũ int̾ficere disponebat
Uuillibadus cũ et̃t opib habundans. & plurimoꝵ

Expanded text:
unum inissint consilium, consencientes ab invicem, unum inissint consilium, consencientes ab invicem, hunc gradus honorem, alterutrum solatium prebentes, disponent habere feliceter. Flaochadus cumtis ducibus de regnum Burgundiae seo et pontefecis per o conservare. Hac dignitate sublimatus Flaochatus regnum Burgundiae pervagatur, consilium assidue iniens, priorem inimicitiam, qua cordis arcana diu celaverat, memorans, Willebadum patricium interficere disponebat. XC. Willebadus cum esset opibus abundans,
Abbreviated transcription (Latin):
grimoaldi aleutherio duce alamannoꝵ int̃ficit᷑:
Gradus honoris maiorẽ domi inpalatio sigobti
& om̃em regnũ austrasioꝵ in manu grimo aldi
confirmatum est uehe meNter:
gina cũ filio suo chlodoueo rege postdiscessum
aegani. aurelianis in burgundie regnũ uenis¬
s& : ibiq om̃s seniores pontifices & ducib & pri¬
mates de regnũ burgundie adse uenire p̃cepit:
ibiq cunc tos nantildis singillatĩ ad trahens: flao¬
cadũ genere franco maiorẽ domꝰ in regnũ bur¬
gundie electione pontificũ & cunctis ducibus
anantilde regina hoc gradu honoris stabilitur.
neptẽq suã nom̃ ragnobta flaocadũ disponsauit :¬
Sponsalias has. nescio qua factione fiunt᷑: Nã
aliũ consiliũ secrete flaocadus & nantildis regina
machinabant : quẽ credit᷑ non fuisse dm̃placabi¬
lẽ ideoq ñ mancipauit effectũ : Cũq erchino¬
aldus & flaocadus maiores domi int̃se quasi

Expanded text:
Grimoaldi, a Leuthario duce Alamannorum interficitur. Grimoaldi, a Leuthario duce Alamannorum interficitur. Gradus honoris majoris domus in palatio Sigiberti, et omni regno Austrasiorum in manu Grimoaldi confirmatus est vehementer. Agina cum filio suo Chlodoveo rege, post discessum Aeganae, Aurelianis in Burgundiae regnum venisset, ibique omnes seniores, pontifices, duces et primates de regno Burgundiae ad se venire praecepit: ibique cunctos Nantechildis singillatim attrahens, Flaogatum genere Franco maiorem domus in regnum Burgundiae aelectionem pontevecum et cumtis docebus a Nantilde regina hoc gradum honores stabilitur, neptemque suam nomini Ragnoberta Flaochadum disponsavit. Espunsalias has, nessio qua factione, fiuntur; nam alium consilium secrete Flaochatus et Nantildis regina macenavant, quem credetur non fuisse Deo placebelem, ideoque non mancepavit effectum. Cumque Erchynoaldus et Flaochadus maiores domi inter se quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dur. & enoualaus comis. & ceteri nobiliũ fotis¬
simi pugnatores. seu & plura manꝰ exercitus
sigobti regis qͥcũ ipsos inc̃gressione certam inis
s̃ ad gressi. conspiciente sigob̵ cohoc p̃lio fuerun
trucidati: Nã & fredulfus domesticꝰ qͥ amicus
radulso fuisse dicebant: hoc p̃lio ocrubuit:
Sigobtꝰ eadẽ nocte nec ꝓcul ab ipso castro inte¬
toriis cũ suo mansit exercitu: In crastino uider¬
tes qđ radulso nichil p̃ualuissent. missos disc us¬
rentib ut pacifice renũ iterũ transmearen
cũ radulsi conuenientia sigobtꝰ & eidẽ exer¬
citꝰ adꝓpriis sedib remeant᷑: Radulfus suꝑbi
elatꝰ: ad modũ regis intoringia se. eẽ. censebuc:
amicitias cũ uuimdis firmans. ceteras que¬
gentes quas uicinas habebat. cultu amicitiȩ
obligabat: Inuerb̾tam̃ : sigobti regim̃ ñ de¬
negabue Nc̃ infactis fortit̾ eiꝰdẽ resistebat
dominationem:
Anno .x. regni sigobti: otto qͥ aduersgrimo¬
aldo inimicicias ꝑ suꝑbia tumebat. factione

Expanded text:
dux, et Aenovallaus comes, et caeteri nobilium fortissimi pugnatores, seu et plurima manus exercitus Sigiberti regis, qui cum ipsis in congressione certaminis essent aggressi, conspiciente Sigiberto, hoc praelio fuerunt trucidati. Nam et Fredulfus domesticus, qui et amicus Radulfi fuisse dicebatur, hoc praelio occubuit. Sigibertus eadem nocte nec procul ab ipso castro in tentoriis cum suo remansit exercitu. In crastinum videntes quod Radulfo nihil praevaluissent, missis discurrentibus ut Rhenum pacifice 658 iterum transmearent, cum Radulfi convenientia Sigibertus et ejusdem exercitus ad proprias sedes remeant. aelatus admodum, regem se in Toringia esse cinsebat; amicicias cum Winidis firmans, ceterasqugentes, quas vicinas habebat, cultum amiciciae oblegabat. In verbis tamen Sigiberto regimini non denegans; nam in factis forteter eiusdem resistebat dominacionem. 88. Anno decimo regno Sigyberti Otto, qui ad versus Grimoaldo inimicicias per superbia
Abbreviated transcription (Latin):
& ad algisilus duces hȩc cernentes: sigoberti
periculũ zelantes. eũ undiq sine int̾missione
custodiunt: Sobo dux aruernus. cũ parte
exercitus ad algisili. & ȩnouallus comis sago tinss
cũ pagensib sius & ceteri exerc itꝰ manplunt
contra radulfũ ad portã castri ꝓtinꝰ pugnandũ
ꝑrexer̃: Radulfus cũ aliqͥb: ducib exercitus
sigob̾ti fiduciã haber& qđ suꝑ ipsũ ñ uoluisseñ
uirib irruere : decastrũ ꝑporta prũperis
suꝑ exercitũ sigob̾ti cũ sus irruens: tinta
strages a radulso cũ suis de exercitu sigobti fia
ut mirũ fuss& macancenses hoc p̃lio ñ fuerui
fideles: Fert̃ ibiq. plurima milia hominũ fuis¬
gladio trucidata Raduilfus patrata uictoria
in castrũ ingredit᷑: Sigob̾tꝰ cũ sius fidelib graus

Expanded text:
et Adalegiselus duces. haec cernentes, Sigiberti et Adalegiselus duces. haec cernentes, Sigiberti periculum zelantes, eum undique sine intermissione custodiunt. Bobo dux Arvernus cum parte exercitus Adalegiseli, et Aenovalaus comes Sogiontensis cum pagensibus suis, et caetera exercitus manus plurima, contra Radulfum ad portam castri protinus pugnandum perrexerunt. Radulfus cum aliquibus ducibus exercitus Sigiberti fiduciam haberet, quod super ipsum non voluissent viribus irruere, de castro per portam prorumpens, super exercitum Sigiberti cum suis irruens, tanta strages a Radulfo cum suis de exercitu Sigiberti fitur, ut mirum fuisset. Magancenses in hoc praelio non fuerunt fideles. Ferturque ibi plurima millia hominum fuisse trucidata gladio. Radulfus patrata victoria in castrum ingredi
Abbreviated transcription (Latin):
trucidans rignt ipsũq int̃fecit . om̃ẽ ppłm huius
farȩ qͥ gladiũ euasit captiuitati deputant: Om̃s
pͥmati & exercitꝰ dextras in in uicẽ dantes: ut
nullꝰ radiilst uitã conceder&e: Sed hec ꝓmissio:
ñ sortit᷑ effectũ : Sigo bertus deinde buchoniam
cũ exercitu transiens thoringiã ꝓperans: Racdulf
hec cernens: lignis munitũ in quodã montẽ suꝑ
unestrude fluuio inthoringia construens. exer¬
citũ undiq quantũ plus potuit colligens cũ uxo¬
rẽ & liberis in hunc castrũ ad se defensandũ sta¬
biliuit. Ibiq sigobertus cũ exercitũ regni sui
ueniens. castrũ undiq circũdat exercitus:
Radulfus uͦ intrinsetꝰ: ad pliũ fortit̃ p̃paratus
sedebat: Sed hoc p̃liũ. sine consilio in itũ est:
hec adulescentia sigoberti regis patrauit. cum
alii eodẽ die uellent ꝓcedere adbellũ & alii in
crastino. nec unitũ habentes c̃siliũ: Grimo aldus

Expanded text:
trucidans rupit, ipsumque interfecit: omnem populum hujus trucidans rupit, ipsumque interfecit: omnem populum hujus Fari qui gladium evasit, captivitati deputant. Omnesque primati et exercitus dextras invicem dantes, ut nullus Radulfo vitam concederet, sed haec promissio non sortitur effectum. Sigibertus deinde Buchoniam cum exercitu transiens, Thoringiam properans. Radulfus haec cernens castrum lignis munitum in quodam monte super Unestrude fluvio in Thoringia construens, exercitum undique, quantum plus potuit, colligens, cum uxore et liberis in hoc castro, ad se defensandum stabilivit: 657 ibique Sigibertus cum exercitu regni sui veniens, castrum undique circumdat exercitus; Radulfus vero intrinsecus ad praelium fortiter praeparatus sedebat. Sed hoc praelium sine consilio initum est. Hoc adolescentia Sigiberti regis patravit, cum alii eodem die vellent procedere ad bellum, et alii in crastino, nec unitum habentes consilium. Grimoaldus
Abbreviated transcription (Latin):
& pipin hoc thesaurũ qđ pars fuerat sigoberti:
ma&tis faciunt ꝑducere sigoberto p̃sentat᷑ & discri¬
intur: Postfertur anni circulus pipinmoritur.
nec parua dolore ẽiusdẽ transitꝰ cunctis genera¬
uit in aust̃: eo qđ ab ipsis ꝓ iustitie cultũ & boni¬
tatẽ eiusdẽ dilectꝰ fuiss&: Grimaldus filius eiꝰ
cũ e&̃ strenu us. ad instar patris diligeret᷑ apluri
sigoberto ab adulescentia fuerat: contra grimaldo
suꝑbiã tumens. & zelũ ducens eũq. dispicere
conaretur: Grimaldus cũ uniberto pontifice
se in amiciciã constringens : coeperat cogitare
quo ordine otto depalatio eiceret᷑. & gradũ pa¬
tris grimo aldus assumeret
dux toringie uehem̃t̃ contra sigob̾to rebellan¬
dũ disposuissc̃e niussu sigo berti om̃s leudes austra¬
sioꝵ in exercitũ gradiendi banniti s̃ : Sigobertꝰ
renũ cũ exercitu transiens. gentes undiq̃ de uni¬
uersis regni su pagis ultra renũ cũ ipso ad unatȩ
radulfo unitũ habebat consiliũ: exercitꝰ si gobci

Expanded text:
pinus hoc tinsaurum, quod pars fuit Sigyberti, Mettis facint perducere; Sigyberto praesentatur et discribetur. Post, fertur, anni circolo Pippinus moretur, nec parva dolore eiusdem transitus cumtis generavit in Auster, eo quod ab ipsis pro iusticiae cultum et bonetatem eiusdem cum esset strenuus, ad instar patris diligitur a plurimSigiberti ab adolescentia fuerat, contra Grimoaldum superbia tumens, et zelum ducens, eumque despicere conaretur. Grimoaldus cum Chuniberto pontifice se in amicitiam constringens, coeperat cogitare quo ordine Otto de palatio ejiceretur, et gradum patris Grimoaldus assumeret.dux Thoringiae vehementer Sigiberto rebellare disposuisset, jussu Sigiberti omnes leudes Austrasiorum in exercitu gradiendum banniti sunt Sigibertus Rhenum cum exercitu transiens, gentes undique de universis regni sui pagis ultra Rhenum cum ipso adunatae Radulfo unitum habebat consilium, exercitus Sigiberti
Abbreviated transcription (Latin):
erchino aldo idẽq maiorẽ domꝰ & aliqͥb: pͥmatib
neustrasi is de parisia coꝓmouens: ꝑsenonas &
autisiodero agtidunũ accesser̃ .: Ibiq chlodo ueus.
uuillibadũ patriciũ ad se uenire p̃cepit: uuillibadꝰ
cernens iniquũ consiliũ flaocado & germano suo
amalbto. amalgario. & chrãnelo ducib de suo interi¬
tu fuisse initd̃: colligens secũ plurimã multitudi¬
nẽ de patriciatꝰ sui t̃minũ. &iã & pontifices. seu nobi¬
les & fortes qͦs c̃gregare potuerat. agustidunũ gra¬
diendũ it̃ arripuit: Cui obuiã achlodoueo regi.
herchino aldus maior domꝰ. & flaocado .erm̃rigus¬

Expanded text:
Erchinoaldo, itidemque majore domus, et aliquibus primatibus Erchinoaldo, itidemque majore domus, et aliquibus primatibus Neustrasiis, de Parisiaco promovens per Senonas et Antissiodorum, Augustudunum accesserunt; ibique Chlodoveus Willebadum patricium ad se venire praecepit. Willebadus cernens iniquum consilium Flaochati, et germani sui Amalberti, Amalgarii et Chramneleni ducum, de suo interitu fuisse initum, colligens secum plurimam multitudinem de patriciatus sui termino, etiam et pontifices, seu nobiles, et fortes, quos congregare potuerat, Augustudunum gradiendum iter arripuit. Cui 660 obviam a Chlodoveo rege, Erchinoaldo majore dom
Abbreviated transcription (Latin):
& int̃ patriciat᷑ gradũ & nimiȩ facultate elationis
suꝑbiȩ eã dedit̾: aduers flaocadũ tumebat. cũq.
dispicere conaret᷑ faocadus collectis secũ ponti¬
fices &e ducib deregnũ burgundie: cauillon no
putilitati patrię tractandũ m̃se madio placitũ
insticuit: Ibiq & uiullibadus. multicudinem
secũ habens aduenit flaocadus ibidẽ : uuillibado
int̃ficere nitebat᷑: hec cernens uuillibadus. pa¬
latio noluit introire: flaocad foris c̃tra uuilli¬
hado p̃liandũ ad gredit᷑: Amalbertꝰ uͦ gerina nꝰ
flaocadi ad pagandũ int̾currens: ubi iã inõgres¬
sione certaminis c̃fligi debuerant. uuilliba dꝰ
amalb̾tũ secũ retinens. de hoc euasit ꝑiculo:
int̃currentes & cet̃is ꝑsonis: separant᷑ in lesi: Elao¬
cadus deinceps uehem̃t̃ eminabat c̃siliũ de in teritu
uiullibadi : Eo anno. nantildis regina morit᷑. Ipsoq
anno m̃se septbre: flaocad cũ chlodo ueorege &

Expanded text:
ultatum elationem superbiae esset deditus, adversus Flaochatum tumebat, eumque despicere conabatur. Flaochatus collectis secum pontificibus et ducibus de regno Burgundiae, Cabillono pro utilitate patriae tractandum mense Madio placitum instituit. Ibique et Willebadus multitudinem secum habens advenit. Flaochatus ibidem Willebadum interficere nitebatur. Haec cernens Willebadus palatium noluit introire. Flaochatus foris contra Willebadum praeliandum aggreditur. Amalbertus vero germanus Flaochati ad pacandum intercurrens, ubi jam in congressione certaminis confligere debuerant, Willebadus Amalbertum secum retinens de hoc evasit periculo. Intercurrentibus et caeteris personis separantur illaesi. Flaochatus deinceps vehementem inibat consilium de interitu Willehadi. Eo anno Nantechildis regina moritur. Ipso anno mense Septembri Flaochatus cum Chlodoveo rege, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut aberm̃ rici ꝓmissione p̃uentꝰ. usq ad grederet
agͥtidunũ: Quẽ ille credens: condignis munerib
honorauit: postergũ ei agustidunũ accessit : Ibiq
tentori& cũ suis Necꝓcul ab urbe posuit : Codem
dunũ direxerat: Qui a flaocado: inurbe tentis:
Incrastino flaocadius. amalgarius. & chrãne¬
lenꝰ qͥ c̃siliũ de interitu uiullibadi unanimiter

Expanded text:
rici promissionebus preventus, usque adgrederit Agustedunum; quem ille credens condigne munerebus honoravit. Postergum eius Agustedunum accessit; ibique tenturia cum suis nec procul ab urbe posuit. Eodemqustedunum dirixerat, qui a Flaochado in urbe retenti sunt. In crasteno Flaochadus, Amalgarius et Chramnelenus, qui consilium de interetum Vi