comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
michi non esse carus :
maxime cum ex inarti¬
Ni sit disciplina. Neq
grauabor : quam libet con¬
serte uobiscum ut poscitis
fabulari. Quippe. cum
propter hoc uenerim : ut
me huius sulpicii mei. me
autẽ utraq manu comple¬
ctebatur. desiderio etiã
uerbosus impenderem.
Enim uero inquam satis
probasti. quantum pius
amor possĩt : qui nr̃i cau¬
sa tot maria tantumq
terrarum emensus : a sum¬
mo ut ita dicam solis egres¬
su usq in eius occidua ue¬
nisti. Age ergo. quia &
secreti internos nec occu¬
pati sumus. & sermoni tuo
uacare debemus: edisse¬
ras nobis uelim omnem
tuȩ peregrinationis ysto¬
riam: qualiter in oriente
fides xp̃i floreat: quae sit
scõrum quies: quae insti¬
tuta monachorum: quan¬
tisq signis ac uirtutibus
in seruis suis xp̃s operetur.
Nam certe quia in his re¬
gionibus inter ista quae
uiuimus ipsa nobis uita
fastidio est̃: libenter ex
te audiemus. siuel inhere¬
mo uiuere xp̃ianis licet
d haec postumianus. fa¬

Expanded text:
mihi non esse carus, mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim omnem tuae peregrinationis historiam, qualiter in Oriente fides Christi floreat , quae sit sanctorum quies, quae instituta monachorum, quantisque signis ac uirtutibus in semis suis Christus operetur. nam certe, quia in his regionibus inter ista quae uiuimus ipsa nobis uita fastidio est, libenter ex te audiemus, si uel in eremo uiuere Christianis licet. Ad haec Postumianus, fa
Abbreviated transcription (Latin):
sus. inde huc decimo per¬
uenerim: ad eo prospe¬
ra nauigatio piȩ affuit
uoluntati. Tu modo pro¬
pter quem tot maria
trans nauigauimus : tan¬
tum terrae transcurrimꝰ :
complectendũ perfruen¬
dumq: te remotis om̃ib
trade. Ego uero in quã
etiam cũ tũ in aegypto
morareris. totus tecum
semper animo & cogitati¬
one uersabar : meq de
te dies ac noctes cogitan¬
tem totũ tua caritas pos¬
sidebat : nedum modo me
tibi estimes puncto tem¬
poris defuturum. quo¬
minus amore tuo pendens
te in tuear : te audiam:
tecum loquar: nullo pe¬
nitus insecretum nr̃m
quod nobis haec remoti¬
or cellula praestat ad¬
misso Nam huius nr̃iut
arbitror galli prȩsentiã
non moleste feres : qui
hoc aduentu tuo. ut uides.
per inde atq ego ipse tri¬
umphat gaudio
Recte plane. inquit
postumianus. in societa¬
te nr̃a gallus iste reti¬
nebitur : quia & si michi
parum cognitus . ẽ. pro
eo tamen quod tibi est
carissimus. non potest

Expanded text:
sus, inde huc decimo persus, inde huc decimo perueni: adeo prospera nauigatio piae adfuit uoluntati. tu modo, propter quem tot maria transnauigauimus, tantum terrae transcucurrimus, conplectendum fruendumque te remotis omnibus trade. Ego uero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione uersabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua caritas possidebat, nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus ab ore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso. nam huius nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc aduentu tuo, ut uides, perinde adque ego triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus, in societate nostra Gallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
UM INUNUM LoCV
ego & gallus noster con¬
uenissemus : uir michi
& propter martini memo¬
riam. ex illius enim disci¬
pulis erat . & propter sua
merita carissimus : in ter¬
uenit nobis postumianus
meus : nr̃i causa aboriente.
quo se ante trienniũ pa¬
triam relinquens contu¬
lerat regressus. Comple¬
xi hominem amantissimũ.
ex osculatiq genua et
pedes eius : cum unoatq
altero spacio quasi obstu¬
pefacti inuicem. flentes
gaudio deambulassemus:
ictis in terram ciliciis
consedimus. Tumprior
postumianus. me intuens
cũ essem inquit in remotis
aegrpti : libuit ut ad
mare usq procederem:
Nauem illic onerariam
offendi : quae cum mer¬
cibus narbonam petens
soluere parabat. Eadẽ
nocte michi in somnis
me manu trabere ut na¬
uem illam conscenderem
Mox tenebras rumpen¬
te diluculo. cũ eloco
in quo quieueram sur¬
rexissem : somniũ meũ
tanto tui desiderio subito
correptus sum. ut nichil
cunctatus nauem con¬
scenderem: trigesimo
die massiliam appul¬

Expanded text:
um in unum locum ego et Gallus noster convenissemus, vir mihi et propter Martini memoriam ex illius enim discipulis erat et propter sua merita charissimus; intervenit nobis Postumianos meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. Complexi hominem amantissimum, exosculatique genua et pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstupefacti, invicem flentes gaudio deambulassemus, jactis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Postumianus me intuens, Cum essem, inquit, in remotis Aegypti, libuit ut ad mare usque procederem. Navim illic onerariam offendi, quae cum mercibus Narbonem petens solvere parabat. Eadem nocte astare in somnis me manu trauem illam conscenderem. mox tenebras rumpente diluculo, cum eo loco, in quo quieueram, surrexissem, somnium meum tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus nauem conscenderem. tricensimo die Massiliam adpul
Abbreviated transcription (Latin):
clinauerit. Mec mori
timuit: nec uiuere re¬
cusauit. Itaq cum iã
per aliquot dies ui febri¬
um teneretur: non
tamen adĩ opere cessa¬
bat. Pernox in orationi¬
bus & uigiliis fatiscentes
artus spiritui seruire
cogebat: nobili illo stra¬
tu suo. in cinere & cilicio
recubans. Et cum adis¬
cpulis rogaretur. ut
altim uilia sibi sineret
stramenta supponi : non
lecet inquit filui xp̃ianũ
nisi incinere mori EEgo si
iliud uobis exemplum re¬
linquo: ipse peccaui. Ocu¬
lis ac manibus in caelum
semper intentis : inuictũ
ab oratione sp̃m non rela¬
xabat Et cum a prbis qui
tum ad eũ confluxerant
rogaretur. ut corpusculũ
lateris mutatione releua¬
ret : sinite inquit. sinite
me fr̃s caelum potius res¬
picere quam terrã : &
suo lam itinere iturus ad
dñm sp̃s dirigatur Flȩe
locutus : diabolum uidet
propter assistere. Quid
hic inquit astas cruenta
bestia : Nichil in me fu¬
neste reperies. Abrahȩ
me sinus recipiet. Cum
hac ergo uoce flagitatũ¬

Expanded text:
clinauerit, nec mori clinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
susq: ad dñm: hac tan¬
tum flentibus uoce res¬
pondit. Dñe si adhuc po¬
pulo tuo sum necessarius:
non recuso laborem
Fiat uoluntas tua¬
Nimirum inter spem
Amoremq positus. dubi¬
tauit paene quid mal¬
let : quia nec hos desere¬
re. nec axp̃o uolebat
diutius separari. Michil
tamen in uoto suoponens.
aut uoluntati relinqͥens.:
totum se dñi arbitrio
potestatiq: committens.¬
corporeae pugna mili¬
tiae. & iam satis est
quod huc usq certaui.:
sed si ad huc in eodem la¬
bore pro castris tuorum
stare me praecipis. non
recuso. nec fatiscentem
causabor aetatẽ : munia
tua deuotus implebo
subsignis tuis quo ad ipse
tu iusseris militabo : &
quamuis optata sit seni
missio post laborem. est
tamen animus uictor
annorum. & cedere nesci¬
us senectuti : ac si iam
parcis aetatibonũ michi
est dñe uoluntas tua : hos
uero quibus timeo ipse
custodies : Ouirum in¬
effabilem: nec labore
uictum. nec morte uin¬
cendum : qui innullã
se partem pronior iN¬

Expanded text:
susque ad Dominum hac tansusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens,corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior in
Abbreviated transcription (Latin):
nes fugare consueuerat
ita grege facto om̃s in
unum illae uolucres con¬
gregatae: relicto flu¬
mine. montes siluasq pe¬
tierunt : non sine ad mi¬
ratione multorum : qui
tantam in martino uir¬
tutem uiderent. ut etiã
auibus imperaret. Ali¬
quandiu ergo in uico illo
uel in ecclesia adquam
ierat commoratus : pace
inter clericos restituta. cũ
iam regredi ad monaste¬
rium cogitaret : uirib
corporis coepit repente
destitui. Conuocatisq
discipulis : indicat se iã
resolui Ium uero meror
& luctus : om̃ium uox
una plangentium. Cur
nos pater deseris: aut
cui nos desolatos relin¬
quis : In uadent gregẽ
tuum lupi rapaces. Et¬
quis eos a mortib nr̃is
percussõ pastore prohi¬
bebit : Scimus quidem
desiderare te xp̃m. sed
salua tibi sunt tua prae¬
mia: nec dilata minu¬
entur. Nr̃ipotius mi¬
serere : quos deseris
Tunc ille motus hisfleci¬
bus. ut totus semper in
dño miscđiae uisceribus
affluebat: lacrimasse
perhibetur. Conuer¬

Expanded text:
nes fugare consueuerat. nes fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuer
Abbreviated transcription (Latin):
igitur obitum
suum longe ante prae¬
sciuit: dixitq fratribus
dissolutionem sui corpo¬
ris imminere. Inter ea
causa extitit : qua con¬
datensem diocesim uisi¬
taret. Nam clericis
inter se ecclesiae illius
discordantib pacem cu¬
piens reformare : licet
finem dierum suorũ non
ignoraret. proficisci
camen obistiusmodi cau¬
sam non recusauit: bonã
hanc uirtutum suarũ con¬
summationem existimans:⁊
si pacem ecclesiae redditã
reliquisset Ita profectus
cum suo illo ut semper fre¬
quentissimo discipulorũ
sc̃ĩssimoq comitatu: mer¬
gos influmine conspicat᷑.
piscium praedam sequi.
& rapãcem ingluuiem
assiduis urgere capturis
forma inquit haec : dae¬
monum. ẽ Insidiantur
incautis : capiunt nescien¬
tes: Captos deuorant:
exaturariq: non queunt
deuoratis . Imperat de¬
inde potenti uirtute uer¬
borum: ut eum cui inna¬
tabant gurgitem relin¬
quentes. aridas peterent
desertasq regiones : eo
mirum circa aues illas
usus imperio. quo dȩ mo¬

Expanded text:
igitur obitum igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci amen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemo
Abbreviated transcription (Latin):
rogo quem ad modũ tam
cito ad te epistola illa
potuit peruenire : quã
nuper ad aurelium dia¬
conem scripseramus : Ego
enim tolosae positus: tũ
treueris const̃ituta. & tã
longe a patria filio in qui¬
etante diuulsa: qua tan¬
dem familiarem illam
epłam occasione furata es :
Namq accepi litteras
tuas : quib scribis. in eadẽ
epła qua de obitu domni
martini fecerim menti¬
onem. ipsum beati uiri
transitum exponere de¬
buissem. Quasi uero ego
illam epłam aut legendã
alii praeter quã ipsi ad
quem missa uidetur edi¬
derim : aut ego tanto
sim operi destinatus: ut
om̃ia quae de martino
cognosci oportet. me potis¬
simum scribente notescant
Itaq siqua de obitu scĩ ep̃i
audire desideras : ab illis
potius qui inter fuere co¬
mosce Ego tibi st̃atui ni¬
chil scribere : ne ubique
me publices: Tamen si
das fidem nulli te esse
lecturam : paucis tuae
satis faciam uoluntati
Itaq praestabo his quae
michi sunt comperta
participem¬
ARTINUS

Expanded text:
rogo quemadmodum tam rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
i parentes uocari in ius
liceret : te plane expila¬
tionis furtiq ream. ad
praetoris tribunal iusto
loro traheremus. Quid
enim non conquerar. quã
ate patior iniuriam:
Nullam michi domi car¬
tulam. nullum libellũ.
nullam epłam reliquisti.
ita furaris om̃ia : ita uni¬
uersa diuulgas. Siquid
ad amicum familiariter
scripsi : siquid forte dũ
ludimus. quod uelim ta¬
men occultum esse. di¬
ctaui : omnia adte pri¬
us paene quam fuerint
scripta aut dictata per¬
ueniunt. Nimirũ ob¬
aeratos habes notarios
meos: per quos tibi nr̃ȩ
ineptiae publicantur.
Nec tamen aduersum
eos possum mouerisi tibi
parent: qui inius nr̃m
ex tua potissimum libe¬
ralitade uenerunt.
seq ad huc tuos quam
meos essẽ meminerunt
Tu sola es rea: tusola
culpabilis : quae & mi¬
chi insidiaris. & illos¬
fraude circum uenis:
ut sine dilectu ullo fami¬
liariter scripta. aut ne¬
gligenter emissa. illucu¬
brata tibi penitus atq
impolita tradantur
Nam ut de reliquis taceã

Expanded text:
i parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illosfraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quis istum unquã cilicio
tectum : quis cineribus
crederet in uolutum: Ita
turae resurrectionis gloria
& natura demutatȩ carnis
ostensus est Nlam uero in
obsequium funeris: credi
non potest. quanta homi¬
num multitudo conuene¬
rit. Tota obuiam corpori
ciuitas ruit. Cuncti ex
agris atq uicis : multiq
ex uicinis etiam urbibus
affuerunt. O quantus
luctus omnium: quanta
praecipue merentium la¬
menta monachorum: qui
eo die fere ad duo milia
conuenisse dicuntur. Spe¬
cialis martini gloria: bius
exemplo : in dñi seruitutem
stirps tanta frutifica uerit
Agebat nimirum ante se
scãe illius multitudinis
pallidas turmas : agmina
palliata : & aut emeritor̃
laborum senes: aut iuratos
xp̃i in sacramenta tirones
Tum uirginum chorus fle¬
tu abstinens praepudore :

Expanded text:
quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? iam turae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore,
Abbreviated transcription (Latin):
aduiuam semper & sãpiã aegrpa
monachos praedicabo laudabo
anachoretas. mirabor heremitas
martinum semper excipiam
non illi ego audebo monachorũ
certe non ep̃orum quẽpiã cõpara
ut desidero residua martiniꝗa
rectius istud agallo essẽ poscen¬
Gallus respondet. licet impar sin
tanto oneri. tamen praelatis a
postumiano oboedientiae cogor
exemplis. ut munus istud quod
imponitis non recusem

Expanded text:
uiuam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas: Martinum semper excipiam: non illi ego audeo monachorum, certe non episcoporum quempiam conparaum desidero, residua Martini rectius istud a Gallo esse poscenGallus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem
Abbreviated transcription (Latin):
reddidit. Uestatiq nobis
sunt qui affuerant : iam
exanimi corpore glorifi¬
cati hominis uidisse se glo¬
riam. Vultus luce clari¬
or renitebat: cũ membra¬

Expanded text:
inum. Testatique nobis sunt qui affuerunt, iam exanimi corpore, glorificati hominis vidisse se gloriam. Vultus eius luce clarior renitebat: &
Abbreviated transcription (Latin):
quam sco dissimulabat
gaudio quod dolebat. Si¬
quidem fides flere prohi¬
beret: gemitum extorque¬
ret affectus It enĩ tam
erat sca de illius gloria
exultatio: quã pia de
morte confusio. Ignosce
dentibus : quia & pium¬
dum unusquisq & sibi prae¬
stat ut doleat: & illi de¬
bet ut gaudeat. Haee
igitur beatiuiri corpus
usq ad locum sepulchri
rimnis canora caelestibus
turba prosequitur.
Comparetur si placet sae¬
cularis illa pompa : non
dicam funeris sed trium¬
phi. Quid simile in arti¬
ni exequiis conferetur:
Ducant illi praecurrib:
suis uinctos post terga
captiuos MartiN
corpus : hi qui mundũ
ductu illius incerant pro¬
sequuntur Illos confu¬
sis plausibus populorum
honoret insania Mar¬
tiNo. diuinis plauditur
psalmis : martinius ym¬
nis caelestibus honoratꝰ᷑
Illi post triumphos suos
in tartara saeua truden¬
tur Aartinus abra¬
hae sinu laetus excipi¬
tur : martinus hic pau¬
per & modicus caelum
dues ingreditur : Illinc
nos ut spero custodiens :¬

Expanded text:
quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exultatio quam morte confusio. Ignoscerdentibus. Quia. Rdum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens
Abbreviated transcription (Latin):
grauissime insectatus. ẽ.
multisq affectum in¬
iurus deciuitate extur¬
bauit. Cedendum itaq
tempori arbitratus. ⁊¬
ad insulam cui gallina¬
ria nomen est secessit :¬
comite quodam presbite¬
ro magnarum uirtutũ
iuiro. Hlic aliquandiu
radicibus uixit herbarũ
Quo tempore. elleborũ
uenenatum ut ferunt
gramen incibum sumpsit
Sed cum uim ueneni in
se grassantis uicina iam
morte sensisset : immineas
periculum oratione repii¬
lit: statimq: omnis dolor
fugatus ẽ. Nec multo
post. cum scõ hilario com¬
perisset regis pęnitentia
potestatem indultam fu¬
issẽ redeundi: romae ei
temptauit occurrere.

Expanded text:
grauissime insectatus est, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta. sẽ ei obuium tu¬
lit: quo tenderet quae¬
rens. Cumq id amarti¬
no responsi accepisset:
sẽ quo dñs uocaret inten¬
dere : ait ad eum. Quo¬
cumq ieris. uel quaecunq
temptaueris: diabolus
tibi aduersabitur. Tunc
ei prophetica uoce res
Statimq e conspectu
eius inimicus euanuit
Itaq ut animo ac men¬
te conceperat. matrem
gentilitatis absoluit
errore : patre in malis
perseuerante. Plures
tamen. suo saluauit exem¬
plo. Deinde cum here¬
sĩs arriana pertotum
orbem & maxime intra
illrricum pullulasset:
cum aduersus perfidiã
sacerdotum solusꝑ ene
a cerrime pugnaret.
multisq suppliciis esset
affectus : nam & publi¬
ce uirgis cęsus est. & ad
extremum de ciuitate
exire compulsus : italiã
repetens cum intra
gallias quoq: discessu
sc̃ĩ hilarii quem ad exi¬
lium hereticorum uis
coegerat. turbatam ec¬
clesiam comperisset.
mediolani sibi monaste¬
rium statuit. Ib quoq
eum auxencius. auctor
& princeps arrianorũ.

Expanded text:
sumpta, se ei obuiam tusumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respstatimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum,
Abbreviated transcription (Latin):
uatam in caput eius li¬
brasset: ic tum ferientis.
dextera sustinuit alter
Vinctis tamen post̃ ter¬
gum manibus: uni ser¬
uandus & custodiendus
traditur. Qui cum eũ
ad remotiora duxisset:
percontari ab eo cȩpit
quisnam esset. Respon¬
dit xp̃ianum se esse
Quaerebat etiã ab eo.
an timeret. Tunc uero
const̃antissime profite¬
tur. nunquam setam
fuisse securum : quia
sciret misericordiam
dñi maxime in tempta¬
tionibus affuturam
Se magis illi dolere:
qui xp̃i misericordia
ut pote latrocinia
exercens. esset in dignꝰ
Ingressusq euangeli¬
cam disputationẽ: uerbũ
dĩ latroni praedicabat
Quid longius morer : La¬
tro credidit : prosecutusq
martinum uiae reddidit:
orans ut prosẽ d̃m preca¬
retur. Idemq postea reli¬
giosam agens uitam uisus
est : ad eo. ut haec quae
supra retulimus. ab ipso
audita dicantur. Igitur
martinus inde progres.¬
sus. cum mediolanum
praeterisset : diabolus in
itinere humana specie as¬

Expanded text:
uata in caput eius liuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie ad
Abbreviated transcription (Latin):
quandiu apud eũ com¬
moratus eit̃ Temptauit
autem idem hilarius. im¬
posito diaconii officio sibi
eum arctius implicare :¬
& ministerio uincire di¬
uino. Sed cum sepissime
restitisset. indignũ se essẽ
uociferans: intellexit
uir altioris ingenii. hoc
eum modo possẽ conserin¬
n: si id ei officii impone¬
ret. in quo quidam locus
iniuriae inderetur Itaq
exorcistam eum esse prȩ¬
cepit. Quam ille ordi¬
nationem ne despexisse
tanquã humiliorẽ uideret:
non repudiauit. Nec
multum post. ad moni¬
tus per soporem ut pa¬
triam parentesq quos
adhuc gentilitas detine¬
bat. religiosa sollicitudi¬
ne uisitaret : ex uolun¬
tate scĩ hilarii profe¬
ctus est Multisque
ab eo obstrictus precib
& lacrimis ut rediret :
mestus ut ferunt pere¬
rinationẽ illã aggres¬
sus est: contestatus fr̃s
multa se aduersa passurũ
Quod postea probauit
euentus. Acprimum
inter alpes deuia secutꝰ
incidit in latrones
Cumq unus securim ele¬

Expanded text:
quamdiu apud eum comquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi ele
Abbreviated transcription (Latin):
militiam &t marti¬
nus intrepidus. immo
illato sibi terrore con¬
stantior : si hoc inquit
ignauiae ascribitur non
fidei: crastina die ante
Daciem mmermis astabo:
& in nomine dñ inĩusigno
crucis non clipeo pr̃o:¬
tectus aut galea. hosti¬
um cuneos penitrabo
securus Retrudi ergo
in custodiam iubetur:
facturus fidem dictis:
ut in ermis barbaris
obiceretur. Postero die
hostes legatos de pace
miserunt : sua omnia
seq dedentes. Vnde
quis dubitet hanc uere
beati uiri fuisse uictori¬
am: cui praestitum sit.
ne inermis ad proeliũ
mitteretur : Et quam¬
uis pius dñs seruare
militem suum licet in ter
hostium gladios & tela
potuisset : tamen ne uel
aliorum morte scĩ uiola¬
rentur obtutus : exemit
pugnae necessitatem
Neque enim aliam pro
milite suo xp̃s debuit
praestare uictoriam :
quam ut sũb actis sine
singuine hostib: nemo
moreretur iiII
& IUDE ReliCTA Mi¬
litia. scm̃ hilarium picta
ta. & cognita fides habe¬
batur expetiuit: & ali¬

Expanded text:
militiam. at Martimilitiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictautata et cognita fides habebatur, expetiit et ali
Abbreviated transcription (Latin):
tribuni sui precib euictus.
cui contubernium fami¬
liare praestabat. Et enĩ
transacto tribunatus sui
tempore. renunciaturũ
se saeculo pollicebatur.
Qua martinus expecta¬
tione suspensus : per bi¬
ennium fere postea quã
est baptisma consecutus.
solo scilicet nomine mi¬
litauit. Iiii¬
NXEREA NRUEN¬
tibus intra gallias bar¬
baris : iulianus caesar
coacto in unum exercitu.
apud uangionum ciuita¬
tem. donatiuum coepit
erogare militibus: Vt
est consuetudinis. singu¬
li citabantur: donec
ad martinum uentũ
est. Tum uero oportu¬
num tempus existimans
quo peteret miss̃onẽ :
neq: enim integrum sibi
fore arbitrabatur. si do¬
natiuum non militatu¬
rus acciperit: hactenus
inquit ad caesarem mili¬
taui tibi : patere. ut nunc
militem dõ. Dondtiuũ
tuum pughaturus acci¬
piat. Mp̃i egomilessum.
pugnare michi non licet
Tum uero aduersus hanc
uocem tiranines infre¬
muit: dicens elim metu
pugnae quae postera
gionis gratia detrectare

Expanded text:
tribuni sui precibus euictus, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — e enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero gionis gratia detractare
Abbreviated transcription (Latin):
altius gemere. quod ni¬
chil sĩmile fecissent : cũ
utiq plus habentes.
uestire pauperem sine
sua nuditate potuissent
Nocte igitur insecuta
cum se sõpori dedisset : ui¬
dit xp̃m clamidissiuae qua
pauperem texerat parte
uestitum. Intueri diligen¬
tissĩme dñm: uestem quã
dederat iubetur agnoscere
Mox ad angelorũ circũ¬
stantium multitudinem :¬
audit it̃m clara uoce di¬
centem. Martinus ad¬
huc catecuminus: hac
me ueste contexit. Vere
memor dñs dictorũ suorũ:
qui ante praedixerat.
quam diufecistis haec¬
uni exminimis istis. michi
fecistis : se in paupere
professus est fuisse uesti¬
tum: Et ad confirman¬
dum tam boni operis te¬
stimonium : in eodem se
habitu quem pauper
acceperat est dignatus
ostendere. Quo uiso uir
beatissimus non ingłam
est elatus humanam:
sed bonitatem dĩ in suo
opere cognoscens : cum
esset annorũ duo de uigin¬
ti. ad baptisma conuola¬
uit. Nec tamen statim
militiae renuntiauit.

Expanded text:
altius gemere, quod nialtius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil sibi exmilitiae st̃i¬
pendiis : praeter quoti¬
dianum uictum reser¬
gelii non surdus auditor.
de crastino non cogita¬
bat¬
uodam iraQue t em¬
pore. cum iam nichil
praeter arma & simpli¬
cem militiae uestem ha¬
beret : media hieme
quae solito asperior in¬
horruerat. ad eo ut plerosq
uis algoris extingueret:
obuium habet inporta am¬
bianensium ciuitatis paupe¬
rem nudum. Qui cũ prae¬
tereuntes ut sui misereren¬
tur oraret : omnesq mi¬
serum prȩterirent : in¬
tellexit uir dõ plenus si¬
bi illum. aliis miscđia
non praestantibus. re¬
seruari. Quid tamen
ageret: Nichil praeter
clamidem qua indutus
erat habebat. Iam enim
reliqua in opus simile con¬
sumpserat. Arrepto
itaq ferro quo accinctis
erat. mediam diuidit:
partemq: eius pauperi
tribuit: reliquam rursus
induitur. Interea de cir¬
cum stantibiis ridere non¬
nulli : quia deformis esse¬
& truncatus habitu uide¬
retur: Multi quidem
quibus erat mens sanior

Expanded text:
nihil sibi ex militiae stinihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum resergelii non surdus auditor de crastino non cogitabatQuodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret obvium habet in porta Ambianensium civitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit vir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reservari. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: jam enim reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior,
Abbreviated transcription (Latin):
patre qui felicibus eius
actibus inuidebat : cum
esset annorum quindecĩ.
raptus & catenatus sacra¬
mentis militarib: impli¬
catus. ẽ: uno tantum
serco comite contentus
Tui tamen uersa uice. do¬
minus seruiebat : adeo.
ut plerunq ei & calciamen¬
ta ipse detraheret. et
ipse de tergeret : cibũ
una caperent: hic sae¬
pius ministraret. Irien¬
nium fere ante baptisina
inarmis fuit : integer
tamen ab his uitiis quib:
illud hominum genus
implicari solet. Multa
illi circa commilitones
benignitas : mira caritas
Patientia uero atq hu¬
militas: ultra humanũ
modum. Nam frugali
tatem in eo laudari non
est necesse : qua ita usus
est ut iam illo tẽpore
non miles sed monachus
putaretur. Quibus rebis
ita sibi omnes commilito¬
nes suos deuinxerat: ut
eum miro affectu uene¬
rarentur. Necdum
tamen regeneratus in
bonis operibus baptisia¬
tis candidatũ : assistere
scilicet laborantibus:
opem ferre miseris : alere
egentes: uestire nudos:

Expanded text:
patre, qui felicibus eius patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos:
Abbreviated transcription (Latin):
GITUR MACTINUS
sabariae pannoniarum
opido. oriundus fuit : sed
intra italiam ticini altus
est. Parentibus secundũ
saeculi dignitatem non
infimis: gentilib: tam̃
Pat̃ eius miles primũ : post
tribunus militũ fuit. Ipse
armatam militiã inado¬
lescentia secutus : int̾sco¬
lares alas sub rege constan¬
tio. de in sub iulianio cae¬
sare militauit
tamen sponte : quia a pri¬
mis fere annis. diuinam
potius seruitutem sacra
illustris pueri spirauit in¬
fantia. Nam cum esset
annorum decẽ : inuitis
parentib ad ecclesiam
confugit: seq: catecumi¬
num fieri postulauit.
Mox mirum in modũ.
totus in dĩ opere conuer¬
sus: cum esset annorum
duo decĩ heremũ concupi¬
uit. Fecissetq uotissatis.
si aetatis infirmitas non
obstitisset : Animus tam̃
aut circa monasteria.
aut circa ecclesiã semper
intentus: meditabatur
adhuc in aetate puerili.
quod postea deuotus im¬
pleuit. Sed cum edictũ
esset a regibus ut uetera¬
norum filii admilitiã
scriberentur: prodente

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Quae adbeati mar¬
tini pedes deposita : no¬
cte tota cereum manu
puoto detinuit: nobis in
basilica uigilantibus
Mane autẽ facto. moto
matutinis signo : super
pedem debilem constitit:
ita ut omni debilitate
sedata. ad metatũ suũ
ꝓpriis gressibus nullo
sustentante libera reme¬
UODAM UEROTEM¬
GERMANUS parisiacȩ
urbis pontifex. ad festiui
tatem antistitis gloriosi
accederet : ragnimodus
tunc diaconus. nunc ep̃s.
in seruitium eius accessit :
grauiter a dissnteria la¬
borans. Sed beatus ger¬
manus : prius aduillam
eccłae suae quae in hoc ter¬
ritorio sita. ẽ. uenit
Igitur cum ante noctem
uigiliarum solemnitatis
eius. turonus aduenire
cȩpisset : diaconem in
uilla residere iubet. di¬
cens Ne forte fatigeris
eundo : & aliquid dete¬
rius tibi contingat
Atille : potestas inquit
dĩ est. quae nos iubeat
iuxta meritum pati
Nam ego non exeo alit̃
nis ad basilicam beati
antistitis eam Confido
enim : quod si tumulum
eius attigero. saluusero

Expanded text:
ra. Quae ad beati Marra. Quae ad beati Martini pedes deposita, nocte tota cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto, moto matutinis signo, super pedem debilem constetit, ita ut, omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, libera remeQuodam vero temGermanus Parisiacae urbis pontifex ad festivitatem Antistitis gloriosi accederet, Ragnimodus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium ejus accessit, graviter a dysenteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam ecclesiae suae, quae in hoc territorio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis ejus Turonis advenire coepisset, diacouem in villa residere jubet, dicens: Ne forte fatigeris eundo, et aliquid tibi deterius contingat. At ille: Potestas, inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pati: nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Antistitis eam; confido enim quod si tumulum ejus attigero, salvus ero.
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier quaedam ex aruerno
ueniens cũ uiro suo. de pago
transaliensi : aꝓfluuio
sanguinis ȩgrotabat.
Secus atrium autẽ basili¬
cae : mansionem habebat
Quae dieb singulis ad scĩ
confessoris limina iacens
ꝓstrata : opem sanitatis
poscebat. Factum .ẽ. autẽ.
ut quadam die accedens
ad sc̃m sepulchrũ. orans
& osculans : de palla quae
super est posita. aures sibi¬
& oculos tangeret. Protinꝰ
siccato riuo sanguinis. ita
sanata .ẽ: ut putaret se
redemptoris fimbriam
contigisse. Cuius uir in
ualitudinem irruens: ad
ostium basilicae manib: de¬
positus aliorum : fidelit̃
exorans. restincta febre
conualuit. Et sic pariter¬
hic ab incõmodo. haec a
ꝓfluuio. sanati: magnifi¬
cantes dm̃. ad ꝓpriam
domũ regress̃ sunt XI
ONIUNX A NIAMI
TRIBUNI NOMINE
mummola. nocte conter¬
rita a pauore : usum uni¬
us pedis perdiderat. Et
ita in debilitatem corru¬
erat : ut aliorũ manib:
sustenta retur euecta.
sicubi disponeret ꝓcessu¬

Expanded text:
Mulier quaedam ex Arverno Mulier quaedam ex Arverno veniens cum viro suo, de pago Transaliensi, profluvio sanguinis aegrotabat, secus autem atrium basilicae mansionem habebat. Quae diebus singulis ad sancti Confessoris limina jacens, prostrata opem sanitatis poscebat. Factum est autem ut quadam die accedens ad sanctum sepulcrum, orans, et osculans, de palla quae super est posita, aures et oculos sibi tangeret. Protinus siccato rivo sanguinis, ita sanata est, ut putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. Cujus vir in valetudinem irruens, ad ostium basilicae manibus depositus aliorum, fideliter exorans, restincta febre, conhic ab incomodo, haec a profluvio sanati, magnificantes Deum ad propriam domum regressi sunt. 11. Coniux Animi tribuni nomine Mummola nocte conterrita a pavore, usum unius pedis perdiderat et ita in debilitate corruerat, ut aliorum manibus sustentaretur evecta, sic ubi disponeret processu
Abbreviated transcription (Latin):
ctoriam. I UIII.
O NAMQUE TEMPORE
COECUS QUIDAMSTI¬
pem ab elemosinariis po¬
stulans : cui non erat aliud
inuictu. nisi qui manum
porrexisset pietatis intu¬
itu. nec erat doni prȩsi¬
dium. nisi miseratio deuo¬
torum : die una dum
ante sepulchrum fixis sta¬
ret uestigus : subito cor¬
ripit eum dolor in oculis
Et cum grauit̾ ab hoc do¬
lore consumeret᷑ : cȩperuNt
oculi eius spumã emittere.
Et sie erumpente a pal¬
pebris eius sanguine. in
rediuiuam lucẽm renas¬
cens: lumen quod olim
perdiderat uidere pro¬
UNT HETRUDIS
QUAEDA DE UER¬
mandense territorio : ocu¬
lorum lumen ꝑdiderat
Quae relinquens domũ &
patriã : fide cõmonente uenit ad
sc̃ãm basilicam. Ibiq dieb
multis deseruiens : unius
oculi meruit recipere
uisum. Quae mox oblita
uirum & filios: uesteq
mutata : ad religionem
ecclesi asticã dño in sp̃i¬
rante transiuit. X
IEd NEC Hoc SILGRO
Qualat uelut Ex
ueste redemptoris nr̃i. ad
beatum sepulchrum flu¬
xus sanguinis sit siccatus.

Expanded text:
ctoriam. 8. Eo namque tempore caecus quidam stipem ab elymosinariis postulans, cui non erat aliud in victu, nisi qui manum porrexisset pietatis intuitu, nec erat domi praesidium nisi miseratio devotorum; die una, dum ante sanctum sepulchrum fixis staret vestigiis, subito corripit eum dolor in oculis, et, cum graviter ab hoc dolore consumeretur, coeperunt oculi eius spumam emittere. Et sic erumpente a palpebris eius sanguine, in rediviva luce renascens, lumen, quod olim perdiderat, videre proGunthedrudis quaedam de Virmandense terreturio oculorum lumen perdiderat; quae relinquens domum et patriam, fide commonente, venit ad sanctam basilicam, ibique diebus multis deserviens, unius oculi meruit recipere visum. Qui mox oblita virum et filios, vesteque mutata, ad relegionem eclesiasticam, Domino inspirante, transivit. 10. Sed nec hoc silebo, qualiter velut ex veste Redemptoris nostri ad beatum sepulchrum fluxus sa
Abbreviated transcription (Latin):
loco leuatae sunt : & sic
simul cũ ipsis pignoribus
galliciae portum ingres¬
sus sit. Quae pignora
cũ summa ueneratione
suscipientes : fidem mi¬
raculis firmant Nam
filius regis : amissa omni
aegritudine sanus ꝓperat
ad occursum. Beatus au¬
tem martinus : sacerdo¬
talis gratiae accepit prin¬
cipatum. Rex unitatem
fessus : cum om̃i domosua
crismatus . ẽ. Squalor
leprae a populo pellitur.:
& om̃s infirmi saluant᷑
Nec unquã ibi postea usq
nunc. super aliquẽ leprȩ
morbus apparuit. Talẽq¬
ibi gratiam in aduentu
pignorum beati patroni
dñs tribuit: ut uirtutes
quae ibidem illa die
factae sunt enarrare per¬
longum sit. Nam tantũ
ille promptus. ẽ : ut om̃s
martyrium libentissime
susciperent : si tempus

Expanded text:
loco levatae sunt, et sic loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem miraculis firmant. Nam filius regis, amiaegritudine, sanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex unitatem fessus, cum omni domo sua chrismatus est. Squalor leprae a populo pellitur, et omnes infirmi salvantur, nec unquam ibi postea usque nunc super aliquem leprae morbus apparuit. Talemque gratiam ibi in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrare perlongum sit. Nam tantum ille promptus est, ut omnes martyrium libentissime susciperent, si tempus