comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diligenter ab his ad diem facta sunt ip̃e diuitiacum he¬
duum magnopere cohortatus docet. quanto opere rei p
communisq salutis intersit manus hostium detineri. ne
cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit id
fieri posse si suas copias hedui in fines bello uagorum in¬
troduxerint. et eorum agros populaĩ coeperint. his man
datis a se dimittit. Postꝗͣ omnes belgarum copias in unũ
Locum coactas ad se uidit uenire. neq iam Longe abesse
abhis quos miserat exploratoribus et ab rhenis cognouit¬
ad flumen axonam quod est in extremis rhemorum fi¬
ibꝰ exercitum traducere maturauit. atq ibi castra posu¬
it. quae res et latus unum castrorum ripis fluminis mu¬
niebat. et post eum quae essent tuta ab hostibus redde
bat. et commeatus ab rhemis reliquisq ciuitatibus ut siñ
ꝑiculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine
pons erat. et ibi prȩsidium ponit et in altera parte flius¬

Expanded text:
diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haediligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostbat, et commeatus ab Remis, reliquisque civitatibus, ut sine periculo ad eum portari possent, efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit, et in altera parte flu
Abbreviated transcription (Latin):
inter eos bello uagos. et uirtute et auctoritate et hominus
numero ualere hos posse conficere armata milia centuz
pollicitos ex eo numero electa milia. lx totiusq belli im¬
perium sibi postulare suesiones suos ẽẽ finitimos fines la¬
tissimos feracissimosq agros possidere apud eos fuisse re¬
gem. nostra etiam memoria Diuitiacum totius galli&e po¬
tentissimum. qui cum magn&e partis harum regionum tus
etiam britanni&e imperium obtinuerit. nunc eẽ galbam
regem ad hunc propter iusticiam prudentiamq suam to¬
tius belli summam omnium uoluntatem deferri. oppida
hr̃i numero xii. polliceri milia armata L totidem neruis
qui maxime feri inter ip̃os habeant᷑. Longissimeq absint¬
caeresos pemanos qui uno nomine germani appellantur¬
arbitrati ad xl.m. caesar rhemos cohortatus. liberaliterq
oratione persecutus omnem senatum ad se conuenire pͥn¬
cipumq liberos obsides ad se adduci iussit. quae omnia

Expanded text:
inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absintCaeresi, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his
Abbreviated transcription (Latin):
cessiones quidem fratres consanguineosq suos qui eodem
iure et iisdem Legibus utantur. et unum imperium uñq
magistratum cum ip̃is habeant. deterrere potuerint. ꝗn
cum his consentirent. cum ab his quaereret quae ciuita¬
tes. quantaeq in armis essent. et quid in bello possent. sic
repiebat plerosq belgas ortos e̾e̾ a germanis. rhenum c:
antiquitus traductos propter Loci fertilitatem ibi con¬
sedisse gallosq qui ea loca incolerent expulisse: solosq
ẽẽ. qui patrum nostroꝵ memoi̾a omĩ gallia uexata
theutonos cymbrosq intra suos fines ingredi prohibueĩt
qua ex re fieri uti earum rerum memoriam magnam¬
sibi auctoritatem magnosq spiritus in re militari sumerẽt
de numero eorum omnia habere se explorata rhemi dice¬
bant ppea quod propinquitatibus affinitatibusq coniunc¬
ti quantam quisq multitudinem in communi belgarus
concilio ad id bellum pollicitus sit cognouerint plurimõ

Expanded text:
essiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem essiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnamsibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
primum pabuli copia ẽẽ inciperet ad exexcitum uenit. Dat
negocium senonibus reliquisq gallis qui finitimi belgis erãt
uti ea quae apud eos gerant᷑ etiam agnoscant seq de iis¬
rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nunciauerũt.
manus cogi exexcitusq in unum locum conduci tum uero¬
non dubitandum existimauit. quin ad eos duodecimo die¬
proficisceretur. re frumentaria comparata castra mouet. die¬
busq circiter .xu. ad fines belgarum peruenit. eo cum de
improuiso cel eriusq omni opinione uenisset. Rheni qui
proximi galliae ex belgis sunt. ad eum Legatos iocium
neq contra populum .Ro. coniurasse. paratosq e̾e et obsi¬
des dare. et imꝑata facere. et oppidis recipere. et frumen¬
to caeterisq rebus iuuare. reliquos omnes belgas in armis
ẽ germanosq qui cis rhenum incolunt sese cum his cõ¬
unxisse. tantumq ẽe eorum omnium furorem ut ne su¬

Expanded text:
primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de hisrebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium neque contra populum Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imto caeterisque rebus juvare. Reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque, qui ripas Rheni incolunt sese cum his conjunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem, ut ne Su
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrauimus craebri ad eum ru¬
mores afferebantur. Litterisq item La¬
bieni certior fiebat. omnes belgas. qras
tertiam ẽẽ partem galli&e dixeramus.
se dare. coniurandi has ẽẽ causas primum quod uereren¬
tur ne omni pacata gallia ad eos exexcitus noster addu¬
ceretur. Deniq quod ante nullis gallis solicitarentur par¬
tim qui ut germanos dutius in gallia uersari noluerant.
ita .p.r. exercitum hiemare. atq inueterascere in gallia mo¬
Leste ferebant partim qui mobilitate et Leuitate animi no¬
uis imperiis studebant ante nullis etiam quod in gallia a
potentoribus atq us qui ad conducendos homines faculta¬
tes habebant. uulgo regna occupabant᷑ qui minus facile ĩ¬
perio eam rem non consequi poterant His nunciis Litte¬
risq commotus caesar duas legiones in citeriore gallia no¬
uas conscripsit et in eunte aestate in interiorem galliam
qui deduceret quintum pedium Legatum misit. ipse cum

Expanded text:
demonstravimus, crebri ad eum rudemonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
attulit. quod hominem honestissimum prouinciae galliȩ
suum familiarem et hospitem ereptum e manibus hostiu
sibi restitutum uidebat. Neq eius calamitate de tanta
uoluptate et gratulatione quicꝗͣ fortuna diminuerat. lp̃e
se praesente de se ter sortibus consultum dicebat. utrum
igni statim necaret᷑ an in aliud tempus seruaretur. sortiu
beneficio se e̾e incolumem. Item Marius titius repertus
et ad eum deductus est. Hoc praelio trans rhenum nun¬
ciato sueui qui ad ripam rheni uenerant domum reuẽti
coeperunt. quos ubii qui proximi rhenum incolunt ꝑter¬
ritos senserunt insecuti magnũ nuͣ occidẽ. cęsar una aestate
duobꝰ maxĩs bellis cõfectis maturiꝰ paulo ꝗͣ tp̃s anni postula¬
bat ĩ hiberna ĩ seq̃nos exẽcitu deduxit hibẽnis labienu p̃po¬
suit. ip̃e in citeriorez gallias ad agẽdos cõuentꝰ profectus est
UM ESSET CAESAR. IN
citeriore gallia in hibernis ita uti supͣ

Expanded text:
attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus estum esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra
Abbreviated transcription (Latin):
nostris subsidio misit. Ita praelium restitutum ẽ atq omes
hostes terga uerterunt. neq pͥus fugere destiterũt. ꝗͣ ad
flumen rhenum milia passuum ex eo loco circiter quinq¬
peruenerint ibi. perpauci aut uiribus confisi tranare con¬
tendere. aut lintribus inuentis sibi salutem reꝑerunt. In his
fuit Ariouistus qui nauiculam deligatam ad ripam nactꝰ
ea profugit. reliquos omnes equitatu consecuti nostri inter¬
fecerunt. Duae fuerunt Ariouisti ucores una sueua natioñ
quam a domo secum adduxerat. Altera norica Regis bocto¬
nis soror quam in galliam adduxerat. a fratre missam . utrȩ¬
quȩ in ea fuga perierunt. Dua filiae harum altera occi¬
sa. altera capta est. Caius ualerius procillus cum a cus¬
dibus in fuga trinis catenis uinctum traheretur. in ip̃m
caesarẽ hostium equitatum persequentem incidit. quae
quidem res caesari non minorem ꝗͣ ipsa uictoia uoluptatẽ

Expanded text:
nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem
Abbreviated transcription (Latin):
singulos legatos et quaestorem praefecit. uti eos testes suȩ
quisq uirtutis haberet. ipse a dextro cornu quod eam par¬
tem minime firmam hostium ẽẽ animaduerterat. praeliũ
commisit. ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fe¬
cerunt. Itaq hostes repente celeriterq ꝓcurrerunt ut spati¬
um pila in hostes coniiciendi non daretur. relictis pilis co¬
minus gladus pugnatum est. At germani celeriter ex cõ¬
suetudine sua falange facta impetus gladiorum exceꝑunt
reperti sunt complures nostri milites ꝗ in falangem insile¬
rent et scuta manibus euellerent. et desuꝑ uulnexarent. cũ
hostium acies a sinistro cornu pulsa atq in fugam conuersa
esset. a dextro cornu uehementer multitudine suorum no¬
stram aciem premebant. Id cum aĩaduertisset. p. crassus
adolescens qui equitatui praeerat quod expeditor erat ꝗͣ ii
qui contra aciem uexsabant᷑ tertiam partem laborantibus

Expanded text:
singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus
Abbreviated transcription (Latin):
praelium committere dum ẽẽt nec ne eas itaq dicere nõ
ẽe fas germanos suꝑare. si ante nonam lunam praelio cõ¬
tendissent. Postridie eius diei caesar praesidio utrisq castͥs
quod satis ẽẽ uisum est. reliquit omnes alarios in conspec¬
tu hostium pro castris minoribꝰ constituit. quominus mł¬
titudine militum Legionariorum pro hostium numero ua¬
Lebat. ut ad spẽm alariis uteretur. ip̃e triplici instrueta
acie usq ad castra hostium accessit. tum demum uõ necessa¬
rio germani suas copias castris eduxerunt. generatimq in¬
stituerunt paribusq interuallis hirudes. Marcomannos ha¬
ribocos uangiones ne meres sed usios sucuos omnemq aciem
suam redis et carris circundederunt ne qua spes in fuga re¬
Linqueret᷑ eo mulieris imposuerunt. quae in praelium profici¬
scentes milites passis manibus flentes implorabant. ne se
in seruitutem romanis traderent. Caesar singulis Legionibꝰ

Expanded text:
proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Segnius caesar ut ante constituerat duas acies. hostem pro¬
pulsare. tertiam opus ꝑficere iussit. Munitis castris duas
ibi legiones reliquit. et partem auxiliorum. quatuor ibi¬
reliquas Legiones in castra maiora reduxit. Proximo die
stituto suo. Caesar e castris utrisq copias suas eduxit.
paululumq a maioribus castris progressus aciem instru¬
xit. hostibusq pugnandi potestatem fecit. ubi ne tum ꝗ¬
dem eos prodire intellexit. circiter meridiem exercitum
in castra reduxit. Tum demum ariouistus partem sua¬
rum copiarum quae castra minora oppugnaret misit. Acri¬
ter utrinq usq ad uesperum pugnatum est. solis occasu
suas copias. Ariouistus multis et acceptis et illatis uulne¬
ribus in castra reduxit. cum ex captiuis quaereret caesar quã
obrem ariouistus praelio non decertaret hanc reperiebat cãs
quod apud gexmanos ea consuetudo erat ut matre familiae
earum sortibus et uaticinatoribus declararent uerum

Expanded text:
setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem prosetius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum
Abbreviated transcription (Latin):
milia erant sex totidem numero peditum uelocissimi
ac fortissimi quos ex omni copia singuli singulos suae sa¬
lutis causa delegerant cum hi in praelus uersabantur
ad eos se equites recipiebant. hi si quid exat durius con¬
currebant si qui grauiore uulnere accepto equo decederãt
circumsistebant. si quo exat Longius prodeundum aut ce¬
Lerius recipiendum. Tanta erat horum exercitatione. ut
castris sese tenere caesar intellexit. ne diutius commea¬
tu prohiberetur. ultra eum Locum quo in Loco germani
consederant circiter passus sex centos abhis castris idone¬
um locum elegit. acieq triplici instructa ad eum locum
elegit. et primam et secundam aciem in armis ẽẽ tertiã
castra munire iussit. Hic Locus ab hoste circiter passus
sex centos ut dictum est aberat. Eo circiter hominum nr̃o
xui. M. expedita cum omni equitatu ariouistus misit. quȩ
copiae nostros pexterrerent. et munitione prohiberent. Niħ

Expanded text:
milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celecastris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
batur. his mandauit ut quae diceret ariouistus cognosce¬
rent. et ad se referrent quos cum apud se in castris Arioui¬
stus conspexisset. exerciti suo praesente conclamauit qd¬
ad se uenirent. an speculandi cã: conantes dicere prohibuit
et in catenas coniecit. Fodem die castra ꝑmouit et milibꝰ
passuum sex a coeteris castris sub monte consedit. Postridie
eius diei praeter castras cȩsaris suas copias traduxit. et mi¬
us passum duobus ultra eum castra fecit. et consilio ut
frumento commeatuq qui ex sequanis et heduis supporta¬
retur caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos qni
caesar ꝓ castris suas copias produxit et aciem instructam
habuit ut si uellet. ariouistus praelio contendere. ei potestas
non deesser. Ariouistus his omnibus diebus exercitum ca¬
stris continuit equestri praelio quotidie contendit. Genꝰ
hoc erat pugnae quo se germani exercuerant. Equitum

Expanded text:
batur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum
Abbreviated transcription (Latin):
umq pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo posi
Ariouistus Legatos ad caesarem mittit. uelle se de iis rebꝰ
ae inter eos agi coept&e. neq perfectae ẽẽnt agere cum et
uti aut iterum colloquio diem constitueret. aut si id minꝰ
uellet e suis Legatis aliquem ad se mitteret. Colloquen¬
di caesar causa non est uisa. et eo magisq pridie eius diei
germani retineri non poterant. quin in nostros tela con¬
ucerent. Legatumq e suis magno cum periculo ad eum
missurum. et hominibus feris obiecturum existimabat
commodissimum uisum est caium ualerium procillum
C ualexii caburi filium summa uirtute et humanitate
adolescentem. cuius pater a C. ualerio flacco ciuitate
donatus erat. et ꝑꝑ fidem et propt̃ Linguae gallicae scĩas
quã multa iam ariouistus Longinqua consuetudine ute¬
batur. eo quod in eo pecccandi germanis causa non ẽẽt. ad
eum mittere. et Marium titium qui hospitio siriouisti ute¬

Expanded text:
umque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post umque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti ute
Abbreviated transcription (Latin):
in prouinciam redegisset. neq stipendium imposuisset
quod si antiquissimum quoq tempus spectari oporteret .p
seruari oporteret. liberam debere ẽẽ galliam. quam bello
uictam suis Legibus uti uoluisset. Dum haec in colloquio
gexuntur. Caesari nunciatum est equites ariouisti propiss
tumulum accedere et ad nostros adequitare. lapides te¬
laq in nostros coniicere. Caesar loquendi finem fecit.
seq ad suos recepit. suisq imꝑauit. ne quod omnis telus
in hostes reuicerent. Nam et si sine ullo periculo Legiois
delectae commissum cum equitatu praelium fore uidebat.
tamen non committendum putabat. ut pulsis hostibus di¬
ci posset. eos a se per fidem in colloquio circumuentos. Po¬
stea ꝗͣ in uulgus militum delatum est qua arrogantia in
colloquio ariouistus usus ẽẽt. omni gallia romanos inter¬
dixisset. impetumq in nostros eius equites fecissent. eaq
res colloquium diremisset. multo maior alacritas. studi¬

Expanded text:
visset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. visset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, poservari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studi
Abbreviated transcription (Latin):
barum neq tam imperitum ẽẽ rer. ut non sciret neque
bello allobrogum proximo heduos romanis auxilium
intulisse. neq ipsos in his contentionibus quas haedui se¬
cum et cum sequanis habuisset. auxilio populi ro. usos¬
se esse. debere se suspicari simulata caesarem amicicia
quod exercitum in gallia habeat. sui opprimendi causa
habere. qui nisi decedat. atq exercitum deducat ex iis re¬
gionibus sese illum non pro amicos sed ꝓ hoste habiturus
quod si eum interfecerit multis sese nobilibus principibꝰq
pertum habere. quorum omnium gratiam et amiciciam
as mortem redimere posset. quod si discessisset et liber̃i
possessionem galliae sibi tradidisset magno se illum prȩ¬
mio remuneraturum. et quaecunq bella gexi uellet siñ
ullo eius Labore et periculo confecturum. Multa a caesar̃
in eam sententiam dicta sunt quare a negocio desistere
time meritos socios desereret. Neq se iudicare galliam

Expanded text:
barum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque barum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusqupertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere time meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam
Abbreviated transcription (Latin):
at castra habuisse eas omnis copias a se uno praelio pul¬
sas ac seꝑatas eẽ. si iterum experiri uelint. se iterum pa¬
ratum ẽẽ decertare. si pace uti uelint. iniquum ẽẽ desti¬
pendio recus are quod si iam uoluntate ad id tempus pe¬
pederint. Amiciciam poͥ.r. sibi ornamento et praesidio nõ
detrimento ẽẽ oportere idq se ea spe petisse si ꝑ populũ
penerit. Q uod multitudinem germanorum in galliam tra¬
ducat. id se sui muniendi non galliae impugnandae cau¬
sa facere eius rei testimonio esse. quod nisi rogatus non
uenerit. et quod bellum non intulerit se defenderit se pͥus
cur in suas possessiones uenirer ꝓuinciam suam hanc ẽẽ
galliam sicut illam nostram et ip̃i concedi non oporteret
si in nostros fines impetum non faceret. sic item nos ẽẽ
iniquos quod ꝗͣ in suo uire se interpellare. quod fratres
a se et amicos haeduos appellatos diceret. non se tam bar¬

Expanded text:
se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulse castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum am quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se priuCur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam bar
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinem ut socios atq amicos. non modo nihil
sui deperdere. sed gratia dignitate honore auctores ue¬
lint esse. Quod uero ad amiciciã popłi .x. attulissent.
id is exipi quis pati possit. postulauit de inde eadem q̃
Legatis in mandatis dederat. ne aut heduis aut eorus
socus bellum inferret. obsides reddere si nullam partez
germanorum domum remittere posset: aut ne quos am¬
plius rhenum transire pateretur. Ariouistus ad postulata
Caesaris pauca respondit de suis uirtutibus multa prȩ¬
dicauit transisse rhenum sese non sua sponte sed rogaty
et accersitum a gallis non sine magna spe magnisq prȩ¬
miis domum ꝓpinquosq reliquisse. sedes habere in gallia
ab ip̃is concessas. obsides ipsorum uoluntate datos stipen¬
dium capere. iure belli quod uictores uictis imponere
consuerint. non sese gallis si gallos sibi bellum intulisse
omnes galliae ciuitates ad se oppugnandum uenisse ac se

Expanded text:
anc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui anc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra
Abbreviated transcription (Latin):
loquium uenere. Legionem caesar ꝗͣ equis deuexerat
passibus. cC. ab eo tumulo constituit. Item equites Ario¬
iusti pari interuallo constiterunt. Ariouistus ex equis
ut alloquerentur. et praeter se denos ad colloquium ad¬
ducerent postulauit. Ubi conuentum est caesar initio o¬
rationis sua senatusq beneficia in eum commemorauit
quod Rex appellatus ẽẽt a senatu quod amicus quod
munera amplissima missa quam rem et paucis contigisse
et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat
illum quando neq aditum neq causam postulandi iustã
haberet beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia
consecutum. docebat etiam quaereres quanq iusta causae
nec essitu dinis ip̃is cum heduis intercederent. quae senat
consulta quotiens ꝗͣq honorifica in eos facta ẽẽnt ut õi
tempore totius galliae principatum hedui tenuissent pͥ¬
us etiam ꝗͣ nostram amiciciam appetissent. p .r. hanc ẽe

Expanded text:
loquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, loquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani h
Abbreviated transcription (Latin):
postulauit. ne quem peditem ad colloquium caesar ad¬
duceret uereri se non ꝑ insidias ab eo circumueniretur.
uterq cum equitatu ueniret alia ratione se non ẽẽ uen¬
turum. Caesar quod neq colloꝗum interposita c̃ã tolli
uidebat. neq salutem suam gallorum equitatui com¬
mutere audebat. commodissimum ẽẽ statuit omnibus
equis gallis equitibus detractis in eos Legitimarios mili¬
tes legionis decimae cui quasi maximum confidebat im¬
ponere ut praesidium ꝗͣ amicissimum si quid opus facto
esset haberet. Quod cum fieret non irridicule quidam
ex militaribus decimae legionis dixit plusꝗͣ pollicitus
ẽẽt Caesarem facere pollicitum ẽẽ in cohortis praetoriae
Loco decimam legionem habitum pollicitus ad equum
rescribere. Planities erat magna. et in ea tumulus ter¬
renus. satis grauidis. hic Locus aequo fere spatio a castris
Ariouisti et Caesaris aberat. Eo ut erat dictum ad col¬

Expanded text:
postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adpostulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad con
Abbreviated transcription (Latin):
sansfatione accepta et itinere qđ exquisito per diuitiacus
quod ex aliis ei maximam fidem ut milium amplius ꝗn¬
quaginta circumitu Locis apertis exercitum duceret. De
quarta uigilia ut dixerat profectus est. septimo die cum
iter non intermitteret ab exploratoribus certior factus ẽ
Ariouisti copias a nostris milibꝰ passuum .iiii. et .xx. abẽẽ.
Cognito caesaris aduentu ariouistus. Legatos ad eum mit¬
tit. quod antea de colloquio postulasset. id per se fieri li¬
cere quoniam propius accessisset seq id sine periculo
facere posse existimaret non respuit conditionem caesar
iamq ad sanitatem eum reuerti arbitrabatur. cum id qdđ
antea petenti denegasset ultro polliceretur. magnamq in
spem ueniebat pro suis tantis populiq ro. in eum benefi¬
cuis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret
ies colloquio datus est. ex eo dies quintus. interim saepe

Expanded text:
satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe
Abbreviated transcription (Latin):
ta eius uigilia castra moturum ut qͣprimum intelligere pos¬
set utrum apud eos pudor atq officium an timor plus ua¬
Lexet. quod si praeterea nemo sequat᷑ tamen se cum sola
Legione iturum. de qua non dubitaret sibiq eam prȩ¬
toriam cohortem futuram. huic Legioni caesar et indul¬
xerat precipue et propter uirtutem confidebat maxĩe.
Hac oratione habita nuꝑ in modum conuersae sunt õĩus
mentes summaq alacritas et cupiditas belli gerendi in¬
nata est. princepsq decimae legionis ꝑ tribunos militỹ
ei gratias egit. quod de se optimum iudicium fecisset seq
esse ad bellum gerendum paratissimum confirmauit. de¬
nique reliquae Legiones ꝑ tribunos militum et primorum
ordinum centuriones egerunt. uti per eos caesari satisfa¬
cerent se neq unꝗͣ dubitasse neq timuisse neq de sũma
belli suum iudicium. sed imꝑatoris ẽẽ existimasse. Forus

Expanded text:
ta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum
Abbreviated transcription (Latin):
et consilio ꝗͣ uirtute uicisse. cui quidem rationi contr
homines barbaros atq imꝑitos Locus fuisset. ac ne ip̃m
quidem sꝑare nostros exercitus capi posse. Qui suum ti¬
morem in rei frumentari&e simulatione angustiasq iti¬
neꝵ conferrent facere arrogantẽ. tum aut de officio im¬
ꝑatoris desperare aut praescribere auderent. Hoc sibi
esse curae frumentum sequanos. Leucos. Lingones sum¬
ministrare iamq ẽe in agris frumenta matura. De iti¬
nere ipsos breui tempore udicaturos. Quod non fore dic¬
to audientes neq signa Laturi dicantͦ niħ se ea re com¬
moueri. Scire .n. quibuscunq exercitꝰ dicto audientes
non fuerit. aut male re gesta fortunam defuisse. aut ali¬
quo facinore comꝑto auariciam ẽe coniunctam suam
in nocentiam ꝑpetua uite felicitate eluetiorum bello es-¬
se perspectam Itaq se quod in Longiorem diem colloca¬
turus esset repraesentaturum ẽẽ et proxima nocte de quar¬

Expanded text:
et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quar
Abbreviated transcription (Latin):
et theutonis a .C. Mario pulsis. non minorem Laudem
exercitus ꝗͣ ip̃e imꝑator meritus ẽẽ uidebatur. Factum
etiam nuꝑ in italia seruili tumulty quos tñ aliquibus
usus ac disciplina quam a nobis accepissent subleuarent.
ex quo iudicari posset quantum haberet in se boni constan¬
na. propterea quod quos aliquandiu inermes sine causa ti¬
muissent. hos postea armatos ac uictores suꝑassent.Deniq
hos eẽ eosdem germanos cum quibus saepenumero eluetii
congressi non solum in suis sedibus. sed in suis finibus ple¬
runq suꝑassent. qui m̃ pares ẽẽ nr̃o exercitu non potuerint
si quos aduersum praelium et fuga gallorum cõmoueret
hos si quaererent reꝑire posse diuturnitatem belli defati¬
gatis gallis. ariouistum cum multos menses castris ac pa¬
Ludibus se tenuisset. neq sui potestatem fecisser. Desꝑan¬
tes iam de pugna er disꝑsos subito ad ortum magis ratiõe

Expanded text:
et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione
Abbreviated transcription (Latin):
intercederent. aut rem frumentariam ut satis commode
supportari posser. tmere dicebant. Nonnulli etiam cae¬
sari renunciabant cum castra moueri. ac signa ferri ius¬
sisset. non fore dicto audientes milites neq propter timo¬
rem signa laturos. Haec cum animaduertisset caesar con¬
uocato concilio omniumq ordinum ad id consilium adhi¬
itis. centurionibus uehementer eos recusauit. pͥmum q
aut quam in ꝑtem aut quo consilio ducerent᷑ sibi quȩ¬
rendum aut cogitandum putarent. Ariouistum se consy¬
temere quisꝗͣ ab officio discessurum iudicaretur. sibi ꝗ¬
dem ꝑsuaderi cognitis suis postulatis atq aequitate et¬
conditione ꝑspecta. eum neq suam neq poͥ ro gratiam
repudiaturum quod si furore atq amentia impulsus bel¬
Lum intulisset. quid tandem uererent᷑ aut cur de sua u̾¬
tute. aut de ipsius diligentia desꝑarent. factum est ho¬
stis ꝑiculum patrum nostrorum memoria cum cimbris

Expanded text:
atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum, quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consutemere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris
Abbreviated transcription (Latin):
animosq ꝑturbaret hic primum ortus est timor a tribuĩs
militum ac praefectis et reliꝗs qui ex urbe amicici&e causa
magnum in re militari usum habebant quorum alius
alia allata quae quam sibi ad proficiscendum necessariã
ẽẽ diceret. petebat ut eius uoluntate discedere liceret. Nõ
nulli timore adducti ut pudoris suspicionem inuitarent
remanebant. hi neq uultum fingere: neq interdum Lachry¬
mas tenere poterant abditi in tabernaculis. aut suum fa¬
tum quaerebantur. aut cum familiaribus suis cõmune pi¬
culum miserabantur uulgo totis castris obsignabant᷑. Ho¬
rum uocibus ac timore paulatim etiam hi qui magnum in
castris usum habebant. milites centurionesq quiq equitatui
praeerant ꝑturbantur. qui se ex his minus timidos existima¬
ri uolebant. non se hostem uereri. sed angustias itineris
et magnitudinem syluarum quae inter eos atq ariouistỹ

Expanded text:
animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune peculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
lum daret difficultatem propterea quod flumen aldu¬
asdubis ut circino circunductum pene totum oppidum cin¬
git. reliquum spatium qđ est non amplius pedum sexcẽ
torum q̃ flumen intermittit. mons continet magna alti¬
adine. et ut radices eius montis ex utraq ꝑte ripae flu¬
minis contingant. hunc murus circundatus arcem efficit
et cum oppido coniungit. Huc caesar magnus nocturnus
diunisq itineribus contendit. Occupatoq oppido ibi prę¬
sidia collocat. cum paucos dies ad uesentionem rei frumẽ¬
tariae commeatusq cã moratur. ex ꝑcontatione nostrorum
uocibusq gallorum ac mercatorum qui ingenti magnitu¬
dine corporum germanos incredibili uirtute atq exercita¬
tione in armis esse praelicabant et saepenumero sese cum his
congressos. ne uultum quidem eorundem atq aciem ocu¬
Lorum dicebant ferre potuisse. tantus subito timor omẽm
exercitum occupauit. ut non mediocriter omnium mẽtes

Expanded text:
lum daret facultatem, propterea quod flumen aldulum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes