comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extincrit. Cernentes gepidi regis filium
ꝑ quẽ magna er parte bellũ constiterat inte¬
risse. mor dissolutis animis fugã mneunt. quos
langobardi insequentes. acriter sternunt
Cesis q iã plurimis. ad detrahenda occisorũ spolia reuertunt᷑. iu¬
Cũq ꝑacta langobardi uictoria ad sedes propias remeassent.
regi suo audoin suggerunt. ut eiꝰ albom cõuiua fieret.
Cuiꝰ uirtute inp̃lio inctoriã cepiss&: ut q̃ patri in pericło.
ita & in cõuniuo comes esset. Quib audoin respondit.
se hoc facere minime posse. ne ritũ gentis infringeret.
Scitis inquit ñ ẽe apud nos consuetudinẽ. ut regis cum
patre filius prandeat. nisi prius arege gentis extere
arma suscipiat. I xx iiii.¬
uiuenes tollens. ad turisendũ cũ quo dudũ bellum
gesserat. regẽ gepidorii profectus ẽ. causãq qua ue¬
nerat intimauit. Qui eũ benigne suscipiens. ad suũ
conuiuiũ inuitauit. atq ad suã dexterã. ubi turis mo¬

Expanded text:
extincxit. Cernentes Gepidi, regis filium, extincxit. Cernentes Gepidi, regis filium, per quem magna ex parte bellum constiterat, interisse, mox dissolutis animis fugam ineunt. Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisorum spolia revertuntur. Cumque peracta Langobardi victoria ad sedes proprias remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin conviva fieret, cuius virtute in proelio victoriam cepissent; ut, qui patri in periculo, ita et in convivio comes esset. Quibus Audoin respondit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. "Scitis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat". 24. Hiuvenes tollens, ad Turisindum, cum quo dudum bellum gesserat, regem Gepidorum, profectus est, causamque qua venerat intimavit. Qui eum benigne suscipiens, ad suum convivium invitavit atque ad suam dexteram, ubi Turismo
Abbreviated transcription (Latin):
alio regifrancorũ. quã ipse odio habens. uni ex fuisqui
di cebatur garibalt in coniugiũ tradidit Terciam
ne salingã. ex ipsa natus ẽ filius. quẽ uualtart appella¬
uit. quiq uuachone mortuo. suꝑ langobardos iã octa¬
uis rognauit. Hi om̃s litingifuerunt. sic & om̃ apud
cos q̃dã nobilis prosapia uocabatur. ¶ xxII¬
altari ergo cũ septẽ annos regnũ tenu̾sse̾t. ab hac
luce subtractus ẽ. Postquẽ nonus andan regnũ
adeptus ẽ qui ñ multo post tẽprẽ. langobardos
in pannonia addurit. xxiii¬
epidi igitur ac lango E iuuꝰ bardi conceptã iã du¬
dũ rirã. tandẽ parturuint bellũq ab utrisq
partib p̃paratur. Cõ misso itaq filio. dũ ãbe
aties fortit᷑ dimicarent. & neutra alteri ceder&
contigit ut in ipso certamine. aͥbom filius aldom¬
& turis modus turisindi filius fierent sibi obuiã.
quẽ albom spata ꝑcutiens. de equo p̃cipitatum

Expanded text:
alio regi Francorum, quam ipse odio habens, uni ex suis, qui alio regi Francorum, quam ipse odio habens, uni ex suis, qui dicebatur Garipald, in coniugium tradidit. Tertiam ne Salingam. Ex ipsa ei natus est filius, quem Waltari appellavit, quique, Wacchone mortuo, super Langobardos iam octavus regnavit. Hi omnes Lithingi fuerunt. Sic enim aput eos quaedam nobilis prosapia vocabatur. 22. Waltari ergo cum per septem annos regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est. Post quem nonus Audoin regnum adeptus est. Qui non multo post tempore Langobardos in Pannoniam adduxit. 23. Gepidi igitur ac Langobardi conceptam iam dudum rixam tandem parturiunt, bellumque ab utrisque partibus praeparatur. Commisso itaque proelio, dum ambae acies fortiter dimicarent et neutra alteri cederet, contigit, ut in ipso certamine Alboin, filius Audoet Turismodus, Turisindi filius, sibi obvii fierent. Quem Alboin spata percutiens, de equo praecipitatum
Abbreviated transcription (Latin):
lonis. & eũ ab hac luce priuauit. Conflirit quoq ad uer¬
sus uiiachonẽ hildechis filius tattonis seo suꝑante uua¬
chone. de uictus ad gepidos confugiit. ibi q̃ profu¬
gus ad uitȩ finẽ usq ꝑmansit. Quã ob causã gepidi
cũ langobardis ex tc̃ inimiticias contraterunt. Eodem
tẽpr̃ uuacho suꝑ sueuos irruit eosq suo dominio
subiugauit Hoc siquis mendatiũ & ñ rei existimat ue¬
ritatẽ. resegat ꝓlogũ ȩdicti quẽ rex rotharit de lan¬
gobardorũ legib cõposieit & pene in om̃ib hoc codi¬
eio sic̃ nos in hac epistola inseruimꝰ scriptũ inuer¬
met. Habuit autẽ uuacho utores tres. Hoc ẽ
primã ranicundã filiã regis thuringorũ. de inde
duxit austrigosa filiã regis gepidorũ. de qua ha¬
buit duas filias. Homen unius uiusegarda quã
tradidit in matrimoniũ. t heodeberto regifrancorũ.
Setunda ant̃ dictaẽ gualderata q̃ sociata ẽ chusual.

Expanded text:
lonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adverlonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wacchonem Hildechis, filius Tatonis; sed superante Wacchone devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae fine usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis extunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Waccho super Suavos inruit eosque suo dominio subiugavit. Hoc si quis mendacium et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rothari de Langobardorum legibus conposuit, et pene in omnibus hoc codicibus, sicut nos in hac historiola inseruimus, scriptum repperiet. Habuit autem Waccho uxores tres, hoc est primam Ranicundam, filiam regis Turingorum; deinde duxit Austrigusam, filiam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas: nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theudiperto regi Francorum; secunda autem dicta est Walderada, quae sociata est Cusupald,
Abbreviated transcription (Latin):
tu rer ipse dixisti. Tunc sic̃ intalib fieri assol&. rex ip
mentib iangobardis grauit̃ ceduntur Rex quoq ipse
nequicquã fortit̃ fatiens. ex tinctus ẽ. Herulorũ uero
exercitus dũ hac illacq diffuger&: tanta suꝑ cos çelit̾
chiã extenderent. crudelit̾ hostiũ feriebantur gladus.
c langobardi patrata uictoria ingentẽ quã in castris
repperierant intẽse p̃dã diudunt. Tatto ũ rodufi
uemim qdͣ bandũ appellant. eiꝰ ꝙ galcã quã in bello
gostare cõsueuerat abstulit. At q iã ex illo tẽpore ita
om̃is herułoꝵ iurtꝰ concidit. ut ultra suꝑ se regem
omi modo ñ haberent. Iã hinc langobardi audatioros
estecti aucto do diuersis gentib quas suꝑauerant eter¬
ttu. ultro ceperunt bella expetere & uirtutis głam
circũquaq protelare
tuero tatto posthec de belli triumpho ñ duiletat᷑ ẽ
Irruit nãq suꝑ eũ yacho filius germani sut. ⁊ uchi¬

Expanded text:
tu rex ipse dtu rex ipse dnientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinctus est Herolorum vero exercitus dum hac illacque diffugeret, tanta super eos caelitus chia extenderent, crudeliter hostium feriebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod bandum appellant, eiusque galeam, quam in bello gestare consueverat, abstulit. Atque iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere et virtutis gloriam circumquaque protelare. 21. At vero Tato post haec de belli triumpho non diu laetatus est. Inruit namque super eum Waccho, filius germani sui Zuchi
Abbreviated transcription (Latin):
in campis patentib aties. roduifus suos in pugnam
dir. groeie in castrii tesilus. de spe uictoriȩ nehil anbigens.
ad tabulã ludit. E rant si quidẽ heroli tc̃ bellorũ usib eier¬
citani. multorũq iã strage notissimi. qui siue ut expeditiis
bella agerent. siue ut inlatũ ab hoste uulnus cõtẽpnerent.
rib rex indubitant̃ fidens. dũ ipse securꝰ ad tabulã luder&.
unũ esuis in arborẽ q̃ forte aderat ascendere uib&. qua¬
abscisurũ. si herulorũ auies fugere nuntiarq. Is cũ heruloꝵ¬
atiẽ flecti & alangobardis eos opprimi cũspicer&̃. int̾rogatus
a rege sepius qͥd heroli facerent: eos optime pugnare respon¬
dit: Nec prius malũ qd cernebat loqui audens. aperuit. quã
dẽ in uoce erũpens. Ue t̾ inquid misera herolia. q̃ celes¬
tis dñi plecteris ira. Ad hȩc cõmotꝰ ũba ret ait. Niiquid
fuguint heroli mei At ille. Non in quid hoc ego: sed

Expanded text:
in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugnam in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugnam dirigit, ipse in castris residens, de spe victoriae nihil ambigens, ad tabulam ludit. Erant siquidem tunc Heruli bellorum usibus exercitati, multorum que jam strage notissimi. Qui sive ut expeditius bella gererent, sive ut illatum ab hoste vulnus contemnerent, viribus rex indubitanter fidens, dum ipse securus ad tabulam luderet, unum e suis in arborem, quae forte aderat, ascendere jubet, quaabscissurum, si Herulorum aciem fugere nuntiaret. His cum Herulorum flecti acies, et a Langobardis eos opprimi conspiceret, interrogatus a rege saepius quid Heruli gererent, eos optime pugnare respondit. Nec prius malum quod cernebat loqui audens aperuit, quam dem in vocem erumpens: 'Ve tibi', inquit, 'misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira'. Ad haec verba conmotus rex ait: 'Numquid fugiunt Heroli mei'? At ille: 'Non', inquit, 'hoc ego, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualens. scelus qd mente conceꝑat explere contendit
Simus at patientiã. uultũ exhilarat. eũq ubis iocun¬
diorib demulcens: ad sedendũ inuitat. Taliq m
ioco eũ sedere constituit. quo parietis fenestrã habe¬
r& ad scapulas. Quã fenestrã quasi ad hospitis hono¬
rẽ. re aut̃ uera ne eũ aliqua pulsaret suspicio uela¬
mine texerat p̃cioso. Precipiens atrocissima ũba pro¬
priqͥs pueris. ut cũ ipsa quasi ad pincernã loquens.
misce dixiss&. illi eũ a tergo lanceis ꝑforarent. Q d¬
& factũ ẽ. & ut mox crudelis femina signũ dedit.
iniqua mandata ꝑficiuntur Ip̃seq uulnerib trans¬
fixus. in terrã corruens exrspirauit. Ea rodulfo regi¬
cũ nunciata fuoissent. tã crudele germani funꝰ inge¬
muit. dolorisq in patiens. ad ulciscendã frĩs mortem
exarsit. fedusq qd cũ tatone pepigerat imrũpens.
cidẽ bellũ in dixit. Quid plura: conueniunt utrorũq

Expanded text:
non valens, scelus quod mente conceperat explere contendit. non valens, scelus quod mente conceperat explere contendit. Simulat patientiam, vultum exhilarat, eumque verbis iocundioribus demulcens, ad sedendum invitat, talique eum in loco sedere constituit, quo parietis fenestram ad scapulas haberet. Quam fenestram quasi ob hospitis honorem, re autem vera ne eum aliqua pulsaret suspicio, velamine texerat pretioso, praecipiens atrocissima belua propriis pueris, ut, cum ipsa quasi ad pincernam loquens "Misce" dixisset, illi eum a tergo lanceis perforarent. Factumque est; et, mox crudelis femina signum iniqua mandata perficiuntur. Ipseque vulneribus transfixus in terram corruens expiravit. Ea cum Rodulfo regi nuntiata fuissent, tam crudele germani funus ingemuit, dolorisque impatiens, ad ulciscendum fratris mortem exarsit, foedusque, quod cum Tatone pepigerat irrumpens, eidem bellum indixit. Quid plura? Convenerunt utrorumque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ primitꝰ federa necterent. causa discordię ista fuit. Ger¬
manus roduifi regis ad tatonẽ serende pacis gr̃a uenerat.
qui cũ explȩta legatione patriã repeter&: contigit ut an¬
te regis filiȩ domũ. q̃ remetrudis dicebatur transitũ haba¬
r&ꝵ Illa multitudinẽ uirorũ nobilẽq comitatũ aspiciens.
inter rogabat quis iste e̾e possit. qui tã sublime obsequiũ
haberet. Dictũ q ẽ illi roduifi regis germanũ legatio¬
ne ꝑfecta papatriã regredi. Mutit puella qui eum
muttaret. ut uini poculũ dignaretur accipere Ille
corde sinplici ut inuitatus fuerat uenit & quia erat
statura pusillus. eũ fastu suꝑbie puella desperit ũba¬
q ad uersus eũ inrisoria ꝓtulit. At ille uerecundia
parit indignatione ꝑfusus. talia rursus uerba res¬
pondit. q̃ ãpliorẽ puellȩ cõfusionẽ afferrent: Uime
uia furore femineo succensa. dolorẽ cordis cohibere

Expanded text:
cum prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Gercum prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Germanus Rodulfi regis ad Tatonem serendae pacis gratia venerat. Qui cum expleta legatione patriam repeteret, contigit, ut ante regis filiae domum, quae Rumetruda dicebatur, transitum haberet. Illa multitudinem virorum nobilemque comitatum aspiciens, interrogat, quis iste esse possit, qui tam sublime obsequium haberet. Dictumque illi est, Rodulfi regis germanum legatione perfuncta patriam regredi. Mittit puella, qui eum invitaret, ut vini poculum dignaretur accipere. Ille corde simplici, ut invitatus fuerat, venit; et quia erat statura pusillus, eum fastu superbiae puella despexit, verbaque adversus eum inrisoria protulit. At ille verecundia pariter et indignatione perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem puellae confusionem adferrent. Tunc illa furore femineo succensa, dolorem cordis cohibere
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd eis post modũ conugit. Longe ante futurũ p̃dixit.
Adunatis igitur odoachar gentib quȩ eiꝰ dicioni parebant.
possederat. nec non & tã italiȩ populis uenit in rugilandũ
pugnauitq cũ eis. Uitimaq cosclade eos conficiens. fele¬
theũ insuꝑ corũ regẽ extinsit. uastataq om̃i ꝓuincia italiã
repetens. copiosã secũ captiuorũ multitudinẽ adduxit. Tunc
longobardi de suis regionib egressi. uenert̃ in rugilanda.
quȩ latino eloquio rugorũ patria dr̃. atq in ea quia erat
solo fertilis aliquantis cõmoratisunt annis. .XA.
Nter hec monityr gudeoch. cui successit daffo filius suus.
Egressi quoq langobardide rugilanda. habitauerunt in
campis patentib. qui sermone barbarico felt appellantuꝵ
Quo in loco dũ ꝑ annorũ triũ spatia morarentur : bellum
ex ortũ ẽ int̾ tatonẽ. atq roduifũ herulorũ regẽ. Quos

Expanded text:
hoc quod eis postmodum contigit longe antea futurum praedixit. hoc quod eis postmodum contigit longe antea futurum praedixit. Adunatis igitur Odoacar gentibus quae cius dicioni parebant, possidebat, necnon etiam Italiae populis, venit in Rugiland pugnavitque cum Rugis, ultimaque eos clade conficiens, Feletheum insuper eorum regem extincxit; vastataque omni provincia, Italiam repetens, copiosam secum captivorum multitudinem abduxit. Tunc Langobardi de suis regionibus egressi, venerunt in Rugiland, quae latino eloquio Rugorum patria dicitur, atque in ea, quia erat solo fertilis, aliquantis commorati sunt annis. 20. Inter haec moritur Godehoc; cui successit Claffo, filius suus. ad regnum. Egressi quoque Langobardi de Rugiland, habitaverunt in campis patentibus, qui sermone barbarico “feld” appellantur. Quo in loco dum per trium annorum spatia morarentur, bellum exortum est inter Tatonem atque Rodulfum Herolorum regem. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
audatiores effecti sunt.
efunto posthec lamissione qui Hsecundus regnaue¬
rat. t̾cius ad regni guber nacula lethu ascendit. Quicũ
numero fuit regni successorẽ reliquit. Hoc quoq defuncto
quintus gudeoch regnũ suscepit:
is temporibus inter odoacharqui in ttalia ꝑ aliquot
iã annos regnabat & feletheũ. qui & feua dictus est.
rugorũ regẽ magnarũ inimititiarũ fomes exarsit. Qui
feletheus illis diebus ulteriore damibii ripã in colebat.
quã anorici finib idẽ danubius separat. In his noricorũ
finib beati tc̃ erat seuerim cenobiũ. qui omĩ abstinentię
scĩtate p̃ditꝰ. multis iã erat uirtutib clarꝰ. Qui cũ isdem
in locis ad uite usq mȩtas habitass&. nc̃ tamen eiꝰ corpusculii
ne apolim retinꝙꝵ. Hic sepius hunc de quo diximus felethe¬
ũ eiꝰ ꝙ conuigẽ cui uocabulũ gisa fuit. ut ab mĩquitate
qui escerae. ũbis celestib monuit. quib pia uba spernentib

Expanded text:
audaciores effecti sunt. 18. audaciores effecti sunt. 18. Defuncto post haec Lamissione, qui secundus regnaverat, tertius ad regni gubernacula Lethu ascendit. Qui cum numero fuit, regni successorem reliquit. Hoc quoque defuncto, quintus Gudeoc regnum suscepit. 19. His temporibus inter Odoacar, qui in Italia per aliquod iam annos regnabat, et Feletheum, qui et Feva dictus est, Rugorum regem, magnarum inimicitiarum fomes exarsit. Qui Feletheus illis diebus ulteriorem Danubii ripam incolebat, quam a Norici finibus idem Danubius separat. In his Noricorum finibus beati tunc erat Severini coenobium. Qui omni abstinentiae sanctitate praeditus, multis iam erat virtutibus clarus. Qui cum hisdem in locis ad vitae usque metas habitasset, nunc tamen eius corpusculum Neapolim retinet. Hic saepius hunc de quo diximus Feletheum eiusque coniugem, cui vocabulum Gisa fuit, ut ab iniquitate quiescerent, verbis coelestibus monuit. Quibus pia verba spernentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
damare cepit. ut obprohrioꝵ q̃ ꝑtulerunt reminisceren¬
tur. reuocarentq ante oculos dedecꝰ. quomͦ regẽ eorũ hos¬
tes uigulauerunt:. quã miserabilit̾ eiꝰ natã quã sibi reginã
optauerant captiuã abduxerint: postremo hortat᷑ ut se
suosq armis defenderent. Melius e̾ẽ dicens in bello
animã ponere. quã ut uilia mancipia hostiũ ludibriis
sub iacere. Hȩc ꝙ huiꝰ cemodi du uociferans dicerꝙ ꝙ nc̃
minis nc̃ ꝓmissionib ad toleranda coꝵ ammos belli cer¬
tamina roborar&: si quẽ anã serubs ceditonis ꝑug oxtẽ
uidiss&: libertate eũ simul cũ p̃mus dꝯnar& C andi hor¬
tu crẽplisq principis. qui pͥmis ad bellũ ꝓsilierat a pensi.
rios ꝓsternunt. Tandẽꝙ de uictorib iuctoriã capientes. tã su¬
regis funus quã ꝓpͥas iniurias ulciscuntur. Te magna de hostu
exuuus p̃da potiti. ex illo ia tẽpr ͣ ex potendas belli labor.

Expanded text:
clamare coepit, ut obprobriorum quae pertulerunt meminissenclamare coepit, ut obprobriorum quae pertulerunt meminissent revocarentque ante oculos dedecus, quomodo eorum regem hostes iugulaverint, quam miserabiliter eius natam, quam sibi reginam optaverant, captivam abduxerint. Postremo hortatur, ut se suosque armis defenderent, melius esse dicens, in bello animam ponere quam ut vilia mancipia hostium ludibriis subiacere. Haec et huiuscemodi dum vociferans diceret, et nunc minis nunc promissionibus ad toleranda eorum animos belli cetamina roboraret; si quem etiam servilis conditionis pugnantem vidisset, libertate eum simul cum praemiis donaret: tandem hortatu exemplisque principis, qui. primus ad bellum prosilierat, accensi,  clade prosternunt; tandemque de victoribus victoriam capientes, tam regis sui funus quam proprias iniurias ulciscuntur. Tunc magna de hostium exuviis praeda potiti, ex illo iam tempore ad expetendos belli labores
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dam audiui. usq hodie ingermanie intimis finib
gente harũ existere feminarũ. Optꝰ XUi¬
gitsi iuiriento lingob adi de quo diteramꝰ flumineias
ad usbrriore t ras ꝑuenissent: illic ꝑ tẽpꝰ aliquot cõmora¬
hantura Iut rea cũ nichil adũsi suspicarentur &e eent qui
Io ganimis securitas q̃ sẽꝑ de trimentoꝵ mat̃ ẽ eis nc
ies ex eis sauciant. multos prosternunt. & in tantũ ꝑ eoꝵ
castra dibachati sunt. ut ipsũ agel mundũ regẽ intersi¬
ceren: eiꝰq unica filiã sorte captiuitatis aufferrent. Ixuii¬
esumptis tamen post hec incõmoda langobardi uirib la
erat uiuenili ȩtare feruidus. & ad belli certamina satis
satis promptꝰ: aliũ nisi agel mundi necẽ ulcisci cupiens. in
yxtgares arma conuertit. P rimo q mox p̃lio cõmisso: lango¬
bardi hostib terga dantes. ad castra refugiant. bunc rei¬
lamissio ista conspiciens. eleuata altiuꝰ uoce omi exercitu

Expanded text:
quibusdam audivi, usque hodie in intimis Germaniae finibus quibusdam audivi, usque hodie in intimis Germaniae finibus gentem harum existere feminarum. 16. Igitur transmeato Langobardi de quo dixeramus flumine, cum ad ulteriores terras pervenissent, illic per tempus aliquod commorabantur. Interea cum nihil adversi suspicarentur, et essent quieti, longa nimis securitas, quae semper detrimentorum mater est, eis non res ex iis sauciant, multos prosternunt, et in tantum per castra dibachati sunt, ut ipsum Agelmundum regem interficerent eiusque unicam filiam sorte captivitatis auferrent. 17. Resumptis tamen post haec incommoda Langobardi viribus, Lerat iuvenili aetate fervidus et ad belli csatis promptus, non aliud nisi Agelmundi necem ulcisci cupiens, in Bulgares arma convertit. Primoque praelio mox commisso, Langobardi hostibLamissio ista conspiciens, elevata altius voce, omni exercitui
Abbreviated transcription (Latin):
bernacula rexit. Ferunt hunc dũ langobardi cũ suo rege
iter agentes. ad quendã fiuuiũ ꝑuenissent. & ab amaronibus
ẽent phibiti utra ꝑmeare. cũ earũ fortissima in fluuio
natatu pugnasse. eã q ꝑemisse. sibi q laudis głam lango¬
bardis quoq transitũ parauisse Hoc si quidẽ int̾ utrasq
aties constituisse. quatinus si amarona eundẽ lamissionẽ suꝑa¬
r&̧: langobardi a flumine recederent: sin uͦ alamissione
ut ꝙ factũ ẽ ipsa uinceretur. lango bardis eadẽ ꝑmeandi
fluenta copia p̃beretur. Constat sane quia huiꝰ assertio¬
nis series minus ueritate sub nixa ẽ. Om̃ib & enĩ quibus
deletam. nisi forte quia loca eadẽ. ubi hȩc gestaferunt᷑.
ñ satis historiographis nota fuerunt: & uir ab aliquo eoꝵ
uul gata sunt. fieri potuerit. ut usq ad id tẽpus huiꝰ ce¬
modi mibi mulierũ genꝰ haberetur Nã & ego referri a

Expanded text:
bernacula rexerit. Ferunt hunc, dum Langobardi cum rege suo bernacula rexerit. Ferunt hunc, dum Langobardi cum rege suo iter agentes ad quendam fluvium pervenissent et ab Amazonibus essent prohibiti ultra permeare, cum earum fortissima in fluvio natatu pugnasse eamque peremisse, sibique laudis gloriam, Langobardis quoque transitum paravisse. Hoc siquidem inter utrasque acies prius constitisse, quatenus, si Amazon eadem Lamissionem superaret, Langobardi a flumine recederent; sin vero a Lamissione, ut et factum est, ipsa vinceretur, Langobardis eadem permeandi fluenta copia praeberetur. Constat sane, quia huius assertionis series minus veritate subnixa est. Omnibus etenim quibus deletam; nisi forte, quia loca eadem, ubi haec gesta feruntur, non satis historiographis nota fuerunt et vix ab aliquo eorum vulgata sunt, fieri potuerit, ut usque ad id tempus huiuscemodi inibi mulierum genus haberetur. Nam et ego referri a
Abbreviated transcription (Latin):
is temporibus quedã meretrix uno partu septen par¬
uilos entra. beluis om̃ib mater crudelior. in piscinã pie¬
cit necandos. Hocsi cui inpossibile uidetur. relegat historias
ueterũ. & in ueniet ñ solũ septẽ infantulos. sed &iã unam
mulierũ semel peperisse. Et hoc certũ ẽ. apud egiptios¬
matime fieri. Contigit itaq ut rex agelmundus. dũ
iter carper&e. ad eandẽ piscinã deueniret. Qui cum
equo retento miserandos infantulos miraretur.
hastaq quã manu gerebat huc illucq inuerteret.
unus ex illis uiecta manu. hastã regiã conp̃ hendit. rex
miseri cordia motus. factũ q altius miratus. eũ magnũ futurũ
ee p̃mintiat. Morq eũ apiscina leuari p̃cepit. atq nittricrtra¬
ditũ om̃i cũ custodia mandat alendũ. Et quia de piscina¬
ui cũ ad oleuisset. eo strenuus iuuenis effectus ẽ. ut &
bellicosissimꝰ exuterit. & post agelmundi fumis regni gu¬

Expanded text:
His temporibus quaedam meretrix uno partu septem puerHis temporibus quaedam meretrix uno partu septem puerulos enixa, beluis omnibus mater crudelior in piscinam proiecit necandos. Hoc si cui impossibile videtur, relegat historias veterum, et inveniet, non solum septem infantulos, sed etiam novem unam mulierem semel peperisse. Et hoc certum est maxime apud Aegyptios fieri. Contigit itaque, ut rex Agelmund, dum iter carperet, ad eandem piscinam deveniret. Qui cum equo retento miserandos infantulos miraretur hastaque, quam manu gerebat, huc illucque eos inverteret, unus ex illis iniecta manu hastam regiam conprehendit. Rex misericordia motus factumque altius ammiratus, eum magnum futurum pronuntiat. Moxque eum a piscina levari praecepit, atque nutrici traditum omni cum studio mandat alendum; et quia eum de piscinaQui cum adolevisset, tam strenuus iuvenis effectus est, ut et bellicosissimus extiterit et post Agelmundi funus regni gu
Abbreviated transcription (Latin):
possent amplificare numerũ. plures aseruili uigo ereptos. ad
possit: sanciunt more solito ꝑ sagittã in murmurante
nchil ominus ob rei firmitatẽ quȩ dã patria uerba. E gres¬
si itaq langobardi de mauriga. applicuerunt in golanda
ubi aliquanto tẽpore cõmorati dicuntur. Posthȩc anta¬
bet banth cub pari modo xpirgundaib ꝑ annos aliquot
possedisse & nos arbitrari possunus. ẽe uocabula pagoꝵ
seu quorumq locorum. I XIIII.
ortuis interea ibor & aione u̾ ducibus. qui langobar¬
dos ascadina uia edurerant. & usq ad hȩc tẽpora rexe¬
rant nolentes iã ultra langobarai e̾e̾ sub ducibus
regẽ sibi ad ceterarũ instar gentiũ statuerunt.
R ognauit igitur suꝑ eos pͥmꝰ agelmundus filiũ aionis.
ex ꝓsapia ducens originẽ gungincoꝵ. q̃ apud eos gene¬
rosior habebatur. hic sicut amaiorib traditur. trib
& triguita annis langobardorũ tenuit regnũ. Ix U.

Expanded text:
possint ampliare numerum, plures a servili iugo ereptos ad lpossint ampliare numerum, plures a servili iugo ereptos ad lnuitas, sanciunt more solito per sagittam, inmurmurantes nihilominus ob rei firmitatem quaedam patria verba. Egressi itaque Lanubi aliquanto tempore commorati dicuntur. Post haec Anthabet, Bathaib, pari modo et Vurgundaib, per annos aliquot possedisse, quae nos arseu quorumcumque locorum. 14. Mortuis interea Ibor et Aione ducibus, qui Langobardos a Scadinavia eduxerant et usque ad haec tempora rexerant, nolentes iam ultra Langobardi esse sub ducibus, regem sibi ad ceterarum instar gentium statuerunt. Regnavit igitur super eos primus Agelmund, filius Agionis, ex prosapia ducens originem Gungingorum, quae apud eos generosior habebatur. Hic, sicut a maioribus traditur, tribus et triginta annis Langobardorum tenuit regnum. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
pugnaturũ obiciunt: mandãt langobardis unũ quẽ uellent
suoꝵ mitterent. qui cũ eo ad singłare certamen exirae. Ea
uidelice conditione. ut si suis bellator uctoriã caperde. lango¬
bardi itinere quo uenerant redirent. Sin uͦ suꝑaret᷑ ab iꝰ¬
tero. tc se tangobardis transitũ ꝑfines proprios r̃ ueti tu¬
ros. Cũq langobardi quẽ esuis potius ad ũsus uirũ beili¬
cosissimũ mitterent. anbigerent. quidã ex seruili conditio¬
ne sponte se obtulit. ꝓmittit se hosti ꝓ uocanti congressu¬
rũ. ea ratione ut si de hoste uictoriã caper&. ase sua ꝙ: ꝓ¬
Reme seruituris neuũ aufferrent. Quid plura. gratanter
que post ularae se ec̃ facturos pollicentur. Ad gressus hostẽ
n pͥug nauit & uicit. langobardis transeundi facultatẽ. suis q
ut optauerat. uira libertatis in aeptus ẽ.  XIII.
g itur langobardi tandẽ in maurigã ꝑ uementes. ut bellatoꝵ

Expanded text:
pugnaturum objiciunt. Mandantque Langobardis ut unum, quem vellent pugnaturum objiciunt. Mandantque Langobardis ut unum, quem vellent suorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlicet conditione, ut si suus bellator victoriam caperet, Langobardi itinere quo venerant abirent: sin vero superaretur ab altero, tunc se Langobardis transitum per fines proprios non vetituros. Cumque Langobardi quem e suis potius adversus virum bellicosissimum mitterent, ambigerent, quidam ex servili conditione sponte se obtulit, promittit se provocanti hosti congressurum, ea ratione ut, si de hoste victoriam caperet, a se suaque progenie servitutis naevum auferrent. Quid plura? Gratanter quae postulaverat esse facturos poll, pugnavit et vicit; Langobardis transeundi facultatem, sibi suisque, ut optaverat, iura libertatis indeptus est. 13 . Igitur Langobardi tandem in Mauringam pervenientes, ut bellatorum
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ scoringa ꝑpessi ualde animo consternatisunt.x
e qua progredientes dũ in maurigã transire   dispo¬
norent assi picti eorũ iter inpediunt. denegantes eis om̃i¬
modis ꝑ suos terminos transitũ Porro langobardi cũ mag¬
nas hostiũ copias cernerent. neq cũ eis ob paucitatẽ exer¬
citus congredi auderent. dũq quid agerent decernerent.
tandẽ necessitas consiliũ repperit. Simulant se in castris suis
habere cy nocepbalos idẽ canini capitis hominos. Diuulgani
apud hostes hos ꝑtinacit̾ bellũ gerere. humanũ sanguinẽ
bibere. & si hostẽ ad sequi ñ possint. propriũ portare cruorẽ
tꝙ huic assercioni fidẽ facerent. ampliant tentoria: plu¬
rimos q in castris ignes accenaunt. His hostes auditis. insis q¬
crudeses esfecti bellũ qd̃ minabantur tẽptare ñ audent
S abebant tamen uirũ fortisimũ. de cuiꝰ fidebant urib.
posse ꝓcul dubio obtinere qd uell&̧. Hunc solũ ꝓ om̃ibus

Expanded text:
a provincia perpessi, valde animo consternati sunt. 11. De qua egredientes, dum in Mauringam transire disponerent, Assipitti eorum iter impediunt, denegantes eis omnimodis per suos terminos transitum. Porro Langobardi cum magnas hostium copias cernerent neque cum eis ob paucitatem exercitus congredi auderent, dumque quid agere deberent decernerent, tandem necessitas consilium repperit. Simulant, se in castris suis habere cynocephalos, id est canini capitis homines. Divulgant apud hostes, hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem bibere et, si hostem adsequi non possint, proprium potare cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, ampliant tentoria plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes auditis visisqcreduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare non audentabebant tamen apud se virum fortissimum, de cujus fidebant viribus, posse se procul dubio obtinere quod vellent, hunc solum prae omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui non circa hȩc tempora sed longe anterius. nec ingerma¬
nia sed in grecia fuisse ꝑhibetur.
uinili igitur qui & langobardi cũ misso cũ uuandalis
prelio. acrit̃ ut pote ꝓ libertatis gła decertantes: uicto

Expanded text:
qui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germaqui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuisse perhibetur. 10. Winnili igitur, qui et Langobardi, commisso cum Wandalis proelio, acriter, utpote pro libertatis gloria, decertantes, vict
Abbreviated transcription (Latin):
fatiem. ad barbã similitudinẽ componerent. maneq pͥmo
cũ uiris cent: seq ad wodan uidendas. parit̾ eregione
qua ile ꝑfenestram orientẽ uersus erat solitus as picere.
colocarent. Atq ita factũ fuisse. Quas cũ wodan orien¬
te sole conspicer& dixisse. Quisunt illi lango bardi
tunc trean subiuasse. ut quib nomen tribuerat. uicto¬
riã cõdonarte. sic q eyinilis uuodan uictoriã concessisse
Hec risui dignasunt. & pro nichuo habenda. Uictoria enĩ
ñ potestati ẽ ad tributa hominũ: sed ecęlo potiuꝰ mministratur
ertũ tamen langobardos. ab intactȩ ferro bardȩ. ¶ UiIIi¬
longitudine cũ primis Wmili dicti fuerint.S ita
postmodũ appellatos. Nã uixta illorũ linguã lang lon¬
ga baro barbã. significat. Wota sane quẽ adiecta
littera godan dixerunt: ipse ẽ qui apud romanos mer¬
curius dr̃. & ab uniuersis germaniȩ gentib ut ds̃ adorat᷑

Expanded text:
faciem ad barbae similitudinem componerent maneque primo faciem ad barbae similitudinem componerent maneque primo cum viris adessent seseque a Godan videndas pariter e regione, qua ille per fenestram orientem versus erat solitus aspicere, conlocarent. Atque ita factum fuisse. Quas cum Godan oriente sole conspiceret, dixisse: "Qui sunt isti longibarbi?". Tunc Frea subiunxisse, ut quibus nomen tribuerat victoriam condonaret. Sicque Winnilis Godan victoriam concessisse. Haec risui digna sunt et pro nihilo habenda. Victoria enim non potestati est adtributa hominum, sed de caelo potius ministratur. 9. Certum tamen est, Langobardos ab intactae ferro barbae longitudine, cum primitus Winnili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam iuxta illorum linguam “lang” longam, “bart” barbam significat. Wotan sane, quem adiecta littera Godan dixerunt, ipse est qui apud Romanos Mercurius dicitur et ab universis Germaniae gentibus ut deus adoratur;
Abbreviated transcription (Latin):
& assi uuanclaiorũ duces. uicinas quasq ꝓunitias bello
p̃mebant. Hii iã multis eleuati uictoriis. nuntios ad
Winilos mittunt. ut aut tributa wandalis ꝑ soluerent.
aut se ad belli certamina p̃pararent. Tẽ ibor & aio
adnitente matre gambara deliberant. melius e̾ẽ armis
libertatẽ tueri. quã tributorũ eandẽ solutione fedare
seruituros. Erant si quidẽ tẽ ꝙ inili uniuersi uiuenili
ȩtate florentes. sed numero ꝑ exigui. Quippe qͥ unius ñ
nimiȩ amplitudinis insule. t̾ria solũ modo particła fuerint
efert hoc loco antiquitas ridiculã fabulã.
I. qd accedentes ad wodan uictoriã de exinilis ab postulauer̃
Illeq respondit. se illis uictoriã daturũ. quos primum
oriente sole conperiss&e. Tunc accessisse gambaram. ad
fream uxorẽ Modan. & &inilis uictoriã postulasse. freã ꝙ
consiliũ dedisse. ut winilorũ mulieres solutos crines erga

Expanded text:
et Assi, Wandalorum duces, vicinas quasque provincias bello et Assi, Wandalorum duces, vicinas quasque provincias bello premebant. Hi jam multis elati victoriis, nuntios ad Winilos mittunt, ut, aut tributa Wandalis persolverent, aut se ad belli certamina praepararent. Tunc Ibor, et Ayo, annitente matre Gambara, deliberant melius esse armis libertatem tueri, quam tributorum eamdem solutione foedare; servituros. Erant siquidem tunc Winnili universi iuvenili aetate florentes, sed numero perexigui, quippe qui unius non nimiae amplitudinis insulae tertia solummodo particula fuerint. 8. Refert hoc loco antiquitas ridiculam fabulam: quod accedentes Wandali ad Godan victoriam de Winnilis postulaverint, illeque responderit, se ioriente sole conspexisset. Tunc accessisse Gambaram ad Fream, uxorem Godan, et Winnilis victoriam postulasse, Freamque consilium dedisse, ut Winnilorum mulieres solutos crines erga
Abbreviated transcription (Latin):
metũ palpitans resideret. dilatã q ad modicũ mortem
nichilominus perir&e. conspicit ecce subito quasi magnos
aquarũ montes resilire. nauesq que absorte fuerant
primas emergere. Cumq una ex illis ei contigua fierae
ad cã se nisu quo potuit conp̃hendit. Nec mora celeri
uolatu prope littus ad uectus. metuende necis casus
euasit. proprii postmodũ periculi relator enstenc.
ostrũ quoq idẽ adriaticũ mare. qd̃ lic& minus simili¬
ter tamen uenetiarũ histriȩq littora ꝑuadit. credibi¬
le ẽ paruos huiꝰ modi occultosq haberẽ meatus. quibus
& recedentes aquȩ sorbeantur. & rursũ. in uasu re lit¬
tora renouantur:. his ita p̃libatis. ad ceptam nar¬
randi scriem redcamu. U i omito¬
gitur egressi de scadina uia insula cũ ibor & aione
ducibus. in regionẽ quȩ appellatur scoringa uenientes.
ꝑ annos hic aliquot consedere. Illo itaq tempore ambri¬

Expanded text:
metum palpitans resideret, dilatamque ad modicum mortem metum palpitans resideret, dilatamque ad modicum mortem nihilominus opperiret, conspicit ecce subito, quasi magnos aquarum montes de profundo resilire, navesque, quae absorptae fuerant, primas emergere. Cumque una ex illis ei contigua fieret, ad eam se nisu quo potuit apprehendit. Nec mora, celeri volatu prope littus advectus, metuendae necis casus evasit, proprii postmodum periculi relator existens. ostrum quoque, id est Adriaticum, mare, quod licet minus, similiter tamen Venetiarum Histriaeque litora pervadit, credibile est, parvos huiusmodi occultosque habere meatus, quibus et recedentes aquae sorbeantur et rursum invasurae litora revomantur. His ita praelibatis, ad coeptam narrandi seriem redeamus. 7. Igitur egressi de Scadinavia Winnili, cum Ibor et Aione ducibus, in regionem quae adpellatur Scoringa venientes, per annos
Abbreviated transcription (Latin):
niliũ spatia dulces fluminũ limphas in amaritudinẽ
uerti. Triginta ferme asequanico littore euodia insu
la distat. inqua sicut ab illius incolis asseueratur. uer¬
gentiũ in cadẽ caripdĩ aquarũ garulitas. auditut
udiui quẽdã nobilissmũ gallorũ referentẽ. quod
alinquante naues prius tẽpestate conuulse. post modũ¬
ab hac eadẽ caripdi uorate sunt. Unꝰ autẽ solũ mͦ ex om¬
nib uiris qui in nauib illis fuerant. morientib ceteris.
dũ adhuc spirans fluctib suꝑ natar&. aquarũ laben¬
tiũ adductus ad horã usq inmanissimi illius baratri
ꝑuenit. Qui cũ iã ꝓfundissimũ & sine finc patens
chaos aspicer&: ipsoq pauore premortuus se illic ru¬
iturũ expectar&. subito qd̃ sperare ñ poterat. saxo
quodã suꝑ iectus insedit. Decursis igitur iã om̃ibus
margines. Dũq ibi inter tot angustias anxius uix ob

Expanded text:
milium spatia dulces fluminum limphas in amaritudinem milium spatia dulces fluminum limphas in amaritudinem verti. Triginta ferme a Sequanico litore Evodia insula milibus distat. In qua, sicut ab illius incolis adseveratur, vergentium in candem Caribdin aquarum garrulitas auditur. Audivi quendam nobilissimum Gallorum referentem, quod aliquantae naves prius tempestate convulsab hac eadem Caribdi voratae sunt. Unus autem solummodo ex omnibus viris qui in navibus illis fuerant, morientibus ceteris, dum adhuc spirans fluctibus supernataret, vi aquarum labentium abductus, ad oram usque inmanissimi illius baratri pervenit. Qui cum iam profundissimum et sine fine patens chaos aspiceret, ipsoque pavore praemortuus se illuc ruiturum exspectaret, subito, quod sperare non poterat, saxo quodam superiectus insedit. Decursis siquidem iam omnibus  denudati; dumque ibi inter tot angustias anxius vix ob
Abbreviated transcription (Latin):
ta caripdis: Obsidet. atq imo baratri ter gͥ irgite
uastos. Sorb& in abruptũ fluctus. rursus & sui au¬
ras. Erigit alternos. & sidera uerbat unda. b hac
sane de qua dirimus uertigine. sepe naues rap am
cursimq adtra hi ad firmaatur tanta celeritate ut
sagittarũ ꝑ arra lapsus imitari uideantur. Etͥ noa¬
numquã in illo baratro. nimis horrendo exita pere¬
unt. Sepe cũ iã iãq mergende sint. subitis tndarũ
molib retro actȩ. tanta rursus aganate ex mae elon¬
gantur: quanta prius ad tracte sunt. Fofirmant &¬
aliã ẽe uoraginẽ. int̾ britãaam insulã. eilliaq pro¬
uinciã. cui & iã rei adstipulanturs quamce. aquitanę¬
q littora : q̃ bis in die tã subi is inumdationib opplent᷑.
ut qui fortasse aliquantulũ introrsus a littore reꝑtꝰ
fuerit: cuadere uix possit. Uideas carũ regionũ flumi¬
na. fontẽ uersus cursu uelocissimo relabi: ac ꝑ multoꝵ

Expanded text:
ta Caribdis Obsidet, atque imo baratri ter gurgite ta Caribdis Obsidet, atque imo baratri ter gurgite vastos Sorbet in abruptum fluctus,. rursusque sub auras Erigit alternos, et sidera verberat unda'. Ab hac sane de qua diximus vertigine saepe naves raptim cursimque adtrahi adfirmantur tanta celeritate, ut sagittarum per aera lapsus imitari videantur; et nonnumquam in illo baratro horrendo nimis exitu pereunt. Saepe cum iam iamque mergendae sint, subitis undarum molibus retroactae, tanta rursus agilitate exinde elongantur, quanta prius adtractae sunt. Adfirmanthuiusmodi voraginem inter Brittaniam insulam Galliciamque provinciam; cui etiam rei adstipulantur Sequanicae Aquitaniaeque litora; quae bis in die tam subitis inundationibus opplentur, ut, qui fortasse aliquantulum introrsus a litore repertus fuerit, evadere vix possit. Videas earum regionum flumina fontem versus cursu velocissimo relabi ac per multorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui totonis uilla dicinr constitutus. status mei ũbrã
ietiens. aece & nouẽ & semis pedes inueni. Sic quoq
contrario mͦ quanto ꝓpius uersus meridiẽ adsolem
acceditur. tatũ semꝑ ũbrę breuiores uidentur. in tan¬
tũ ut solsticio estiuali respiciente sole. Ae medio celo.
in egipto & hicrosolimis & ineoꝵ uicinitate locis consti¬
tutis nullȩ uideantur unibrȩ. In arabia uͦ hoc ipso
tẽpore. sol supra medium cęli. ad partẽ aquilonis cernit᷑
ũbrȩ q ũsa uice contͣ meridiẽ uicdentur Ui.
ec satis procul ab hoc.de quo p̃misimus littore. contra
occidentalẽ partẽ qua sine sine occeanũ pelagus pat&.
ꝓfundissima aquarũ illa uorago ẽ. quã usitato nomine
maris ũbilicũ uocamus. q̃ bis in die fluctus ab sorbere
dentibus ac recedentib fluctib celeritate nimia fieri
conpbatur.¬
Huius modi uorago siue uertigo a pocia inrgili dolꝑ¬

Expanded text:
qui Totonis villa dicitur, constitutus, status mei umbram qui Totonis villa dicitur, constitutus, status mei umbram metiens, decem et novem, et semis pedes inveni. Sic quoque contrario modo, quanto propinquius meridiem versus ad solem acceditur, tantum semper umbrae breviores videntur, in tantum, ut solstitio aestivali respiciente sole de medio coeli, in Aegypto, et Hierosolymis, et in eorum vicinitate constilocis nullae videantur umbrae. In Arabia vero hoc ipso tempore sol supra medium caeli ad partem aquilonis cernitur, umbraeque versa vice contra meridiem videntur. 6. Nec satis procul ab hoc de quo praemisimus litore, contra occidentalem partem, qua sine fine oceanum pelagus patet, profundissima aquarum illa vorago est, quam usitato nomine maris umbilicum vocamus. Quae bis in die fluctus absorbere etora accedentibus ac recedentibus fluctibus celeritate nimia fieri conprobatur.Huiusmodi vorago sive vertigo a poeta Virgilio Cari
Abbreviated transcription (Latin):
ducunt. Saltib enĩ utentes. arte quadã ligno in curuo
ad arcus similitudinẽ feras ad sequuntur. A pud hos
ẽ animal ceruo ñ satis adsimile. de cuiꝰ ego corio.
ut fuerat pilis hispidũ uestẽ in modũ tunicę ge¬
nutenus aptatã consperi. sicut iã fati. ut relatũ ẽ
scritobini utuntur. Quib in locis circa estiuale
solsticiũ. ꝑ aliquot dies oiã noctu clarissima lux
cernitur. diesq ibi multo maiores quã alibi habent᷑
contrario circa brumale solsticiũ quãiis diei lux
aditi: sol tamen ibi ñ uidetur. diesq minimi quã usquã¬
libi noctesq longiores existunt. Quia uidelicoꝵ
quantõ mãgis. asole longius disceditur. tanto sol ipse
t̃re uicinior appar&e. & umbre longiores exerescunt:
enis in italia sicut antiqui scripserunt. circa diem
natalis dnĩ nouẽ pedes in ũbra staturȩ humanę hora
sexta meciuntur. Ego autẽ in gallia belgica in loco

Expanded text:
ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo, ducunt. Saltibus enim utentes, arte quadam ligno incurvo, ad arcus similitudinem, feras assequuntur. Apud hos est animal, non satis assimile cervo, de cujus ego corio, ut fuerat pilis hispidum, vestem in modum tunicae, genu tenus aptatam conspexi, sicut jam fati, ut relatum est, Scritobini utuntur. Quibus in locis circa aestivale solstitium, per aliquot dies, etiam noctu clarissima lux cernitur, diesque ibi multo majores quam alibi habentur, sicut e contrario, circa brumale solstitium, quamvis diei lux adsit, sol tamen ibi non videtur, diesque minimi quam usquam alibi, noctes quoque longiores existunt. Quia scilicet, quanto magis a sole longius disceditur, tanto sol ipse terrae vicinior apparet, et umbrae longiores excrescunt. Denique in Italia, sicut et antiqui scripserunt, circa diem natalis Domini, novem pedes in umbra staturae humanae, hora sexta metiuntur. Ego autem in Gallia Belgica, in loco
Abbreviated transcription (Latin):
finib. in ipso occeani littore antrũ sub eminenti ru̾pi
conspicitur ubi septẽ uiri incertũ ex quo tẽpore
longo sopiti sopore quies cunt. Ita ilesis ñ solũ cor¬
porib. sed or iã uestimentis. ut ex hoc ipso qd sine
ulla ꝑ tot an norũ curticula corruptione ꝑdu¬
rant. apud in dociles eiusdẽ &e barbaras nati
nerationi habeantur. Hi deniq quantũ ad habitum
spectat. romani e̾e cernuntur. Ex quib dũ unum
quidã cupiditate stimulatus uellet eruere. mox eiꝰ
ut dr̃ brachia aruerunt. poena q sua ceteros ꝑter¬
ruit. nequis eos ulterius contingere auderet. Ui
sunt. qui oriã aestatis tẽpore nuib ñ carent. Nec
aliud ut pote feris ipsis ratione ñ dispares. quã cru¬
dis agrestiũ animantiũ carnib uescuntur. De
quorũ & tã hirtis pellib sibi indumenta coaptant.
i asaliendo uixta linguã barbarã. ethimologiam

Expanded text:
finibus, in ipso Oceani littore, antrum sub eminenti rupe finibus, in ipso Oceani littore, antrum sub eminenti rupe conspicitur, ubi septem viri incertum ex quo tempore longo sopiti sopore quiescunt, ita illaesis non solum corporibus, sed etiam vestimentis, ut ex hoc ipso, quod sine ulla per tot annorum curricula corruptione perdurant, apud indociles easdem et barbaras nationes, venerationi habeantur. Hi denique quantum ad habitum spectat, Romani esse cernuntur. E quibus dum unum quidam, cupiditate stimulatus, vellet exuere, mox ejus, ut dicitur, brachia aruerunt, poenaque sua caeteros proterruit, ne quis eos ulterius contingere auderet. Vidsunt, qui etiam aestatis tempore nivibus non carent, nec aliis, utpote feris ipsis ratione non dispares, quam crudis agrestium animantium carnibus vescuntur; de quorum etiam hirtis pellibus sibi indumenta coaptant. Hi a saliendo, juxta linguam barbaram etymologiam
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ planitiẽ mariũ terras ambientib arcũ fusa.
ntra hanc ergo constitułi populi. dũ in tantã multitu¬
ainẽ ptillulassent. ut iã simul habitare ñ ualerent.
ni tres ut fertur omẽm cateruã partes diuidentes.
qͥuȩ ea illis pars patriã relinquere nouasq deberet
gitur ea pars. cui sori dederat genitale solũ excedere
extera q arua sectari: ordinatis suꝑ se duob ducib.
ibor scilic& & aionem. qui &e germani erant. & ui¬
uenisi ȩtate floridi. & oeteris prestanciores ad exqͥ¬
rendas quas possit incolere terras sedes ꝙ statuere.
uale dicentes suis. simul & patriȩ iter arriptunt
sorũ erat ducũ mat̃ nomine gambara. mulier quãtũ
int suos & ingenio acris & consilus ꝓniãa decus in dua¬
aut ab re ee arbitror paulisꝑ narrandi or dinẽ post¬
ponere & quia adhuc stilus in germania ueratur. mi¬
racuiũ qd ulic apuo om̃s celebre habetur. sed & q̃dã
alia in timare. In extremis circiũ uersus germaniȩ

Expanded text:
propter planitiem marginum terras ambientibus circumfusa. Intra hanc ergo constituti populi dum in tantam multitudinem pullulassent, ut iam simul habitare non valerent, in tres, ut fertur, omnem catervam partes dividentes, quae ex illis pars patriam relinquere novasque deberet gitur ea pars, cui sors dederat genitale solum excedere exteraque arva sectari, ordinatis super se duobus ducibus, Ibor scilicet et Aionem, qui et germani erant et iuvenili aetate floridi et ceteris praestantiores, ad exquirendas quas possint incolere terras sedesque statuere, valedicentes suis simul et patriae, iter arripiunt. Horum erat ducum mater nomine Gambara, mulier quantum inter suos et ingenio acris et consiliis provida; de cuius in reHaud ab re esse arbitror, paulisper narrandi ordinem postponere, et quia adhuc stylus in Germania vertitur, miraculum quod illic apud omnes celebre habetur, sed et quaedam alia breviter intimare. In extremis Circium versus Germaniae
Abbreviated transcription (Latin):
gitur albom cũ ad fluuiũ ueniss&. ibi ei felix ep̃s
tariuisianȩ ȩccł̃ȩ occurrit. Cui rex ut erat largissimꝰ
om̃s suȩ eccłȩ facultates postulanti. concessit. & ꝑsuũ
pracmaticũ postulata firmauit. IXIII
nos de uenerabili & sapientissimo iuro fortunato te¬
terere. qui hc̃ felicr suii asseuerat sotiũ fuisse. Deniq
hic de quo loquim᷑ fortunatus quidẽ in loco qui du¬
pla uilis dr̃ fuit. Iui locꝰ haud̾ longe acrninensi castr.
uel tariusiana distat ciuitate. sed tam̃ rauenne nu¬
tritus & doctus. in arte gammatica siue rethorica.
seu &ia metrica darissimꝰ extitit. Hic cũ oculorum ue
hementissimũ dolorẽ pateretur. & nichil omimis felir
iste ipsius sotius pari mͦ ocłos doler& : utriq ad basi¬
licã beatorũ pauli atq ioħis quȩ intra eandẽ urbẽ¬

Expanded text:
gitur Alboin cum ad fluvium Alpem venisset, ibi ei Felix episcopus Tarvisianae ecclesiae occurrit. Cui rex, ut erat largissimus, omnes suae ecclesiae facultates postulanti concessit, et per suum pragmaticum postulata firmavit. CAPUT nos de venerabili et sapientissimo viro Fortunato retexere, qui hunc Felicem suum asseverat socium fuisse. Denique hic de quo loquimur Fortunatus, natus quidem in loco qui Duplavilis dicitur fuit, qui locus haud longe a Cenitense Castro, vel Tarvisiana distat civitate; sed tamen Ravennae nutritus, et doctus, in arte grammatica, sive rhetorica, seu etiam metrica, clarissimus exstitit. Hic cum oculorum dolorem vehementissimum pateretur, et nihilominus Felix iste ipsius socius pari modo oculos doleret, uterque ad basilicam beatorum Pauli atque Joannis, quae intra eamdem urbe