comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit : quid hoc quod rei est in quit tribuni appii herdonii ductu & auspiciorem p̃. euersuries tistam
felix uobis corrum pendis fuit quiser uitia non commouit auctor. cum hostes supra caput sint discedi
a barmis leges que ferri plac& indeadmultitudinem orationem uersa siuos urbis que siuñ nulla cura
tangit atuos ueremini deos ur̃os ab hostibus captos iuppiter optimus maximus iuno regina & minerua
aliidu deaeque obsidentur: castr seruorum : publicos uestros penates tenent: he uobis forma sanae
ciuitatis uidetur : tantum hostium non solum intra muros est sedinarce supne forum turiam que:
comptia Interim in foro sunt senatus incuriamest. uelut comotium superat senator sententiam dicit.
alii quirites suffracgium in eunt non quid quidpatrum plebis que est consules tribunos deos hominesq¬

Expanded text:
uenit. 'quid hoc rei est' inquit, 'tribuni? Appi Herdoni ductu et auspicio rem publicam euersuri estis? tam uenit. 'quid hoc rei est' inquit, 'tribuni? Appi Herdoni ductu et auspicio rem publicam euersuri estis? tam felix uobis corrumpendis fuit qui seruitia non commouit auctor? cum hostes supra caput sint, discedi ab armis legesque ferri placet?' inde ad multitudinem oratione uersa: 'si uos urbis, Quirites, si uestri nulla cura tangit, at uos ueremini deos uestros ab hostibus captos. Iuppiter optimus maximus, Iuno regina et Minerua, alii di deaeque obsidentur; castra seruorum publicos uestros penates tenent; haec uobis forma sanae ciuitatis uidetur? tantum hostium non scomitia interim in foro sunt, senatus in curia est; velut cum otium superat, senator sententiam dicit, alii Quirites suffra
Abbreviated transcription (Latin):
plebemtimebat : mansuetumidmalum & pealiorum qui etem malorum semper exoriens. tum que esse
peregrino terrore sopitum uidebatur: adidprope unum maxime inclinatus rebus incubuit : tantus
enim tribunos furortenuit : ut non bellum seduanam imaginem belli ad auertendos ab legis cunt ple¬
bis animos capitolium in sedisse contenderent: patriuorum hospites clientesque suꝑlata lege frustra
tumultuatos esse sesentiant maiore quam uenerint silentio habituros : conalium inde lege ꝑferendoe
habere aduocato populo ab armis. senatum interim consules habent : alio semaiore abtribunis metu osten¬
dente quamquem nocturnus hostis intulerat: postquam arma poni & discedere homines abstationib:
nuntiatum est p. ualerius collega senatum retinente seexcuria proripit. inde in templum ad tribunos

Expanded text:
plebem timebat; mansuetum id malum et per aliorum quietem malorum semper exoriens tum quiesse plebem timebat; mansuetum id malum et per aliorum quietem malorum semper exoriens tum quiesse peregrino terrore sopitum uidebatur. ad id prope unum maxime inclinatis rebus incubuit. tantus enim tribunos furor tenuit ut non bellum, sed uanam imaginem belli ad auertendos ab legis cura plebis animos Capitolium insedisse contenderent; patriciorum hospites clientesque si perlata lege frustra tumultuatos esse se sentiant, maiore quam uenerint silentio abituros. concilium inde legis perferendae habere, auocato populo ab armis. senatum interim consules habent, alio se maiore ab tribunis metu ostendente quam quem nocturnus hostis intulerat. postquam arma poni et discedere homines ab stationibus nuntiatum est, P. Ualerius , collega senatum retinente, se ex curia proripit, inde in templum ad tribunos
Abbreviated transcription (Latin):
utexsules imuria pulsos in patriam reducer&. & seruitus graueiugum demer& id male pr̃ auctore
fierifibi spesnonsit seuolscos & ae quos& omnia extrema temptaturum & concitaturum : dilucere¬
resmagis patribus atque consulibus p̃t̃ eatamen quȩ denuntia bantur. neueientium neus ab in orum
idonsulium &&timere : & cumtantũ in urbe hostium ess& mox sabinȩ &ruscȩque legiones ex conpo¬
sito adessent tumȩ terni hostes uulsci &equinon ad populandos ut ante fines seda durbem ut ex par¬
te captam uenirent : multi & uarii timores : interceteros eminebat terror seruilis : nosuus cuique domi
hostis ess& cune credere ne non credendo nec infestior fier& fidem abrogar&: satiserat tutum uix que
concordias istiuidebatur possetantum superantibus aliis ac mergentibus malis nemotribunos aut

Expanded text:
ut exsules iniuria pulsos in patriam reduceret et seruitiis graue iugum demeret; id malle populo Rout exsules iniuria pulsos in patriam reduceret et seruitiis graue iugum demeret; id malle populo Rotore fieri: si ibi spes non sit, se Uolscos et Aequos et omnia extrema temptaturum et concitaturum. dilucereres magis patribus atque consulibus. praeter ea tamen quae denuntiabantur, ne Ueientium neu Sabinorum id consilium esset timere et, cum tantum in urbe hostium esset, mox Sabinae Etruscaeque legiones ex composito adessent, tum aeterni hostes, Uolsci et Aequi, non ad populandos, ut ante, fines sed ad urbem ut ex parte captam uenirent. multi et uarii timores; inter ceteros eminebat terror seruilis ne suus cuique domi hostis esset, cui nec credere nec non credendo, ne infestior fieret, fidem abrogare satis erat tutum; uixque concordia sisti uidebatur posse. tantum superantibus aliis ac mergentibus malis nemo tribunos aut
Abbreviated transcription (Latin):
sabino nocte capitolium atquearcem ociupauerunt: confestim in arce facta caedes eorum : quȩ coniurare
&simul capere armanoluentnt : aliis intertumultum prȩcipites pauore inforum deuolant. alternȩ
uoces ad arma adhostes inurbesunt audiebantur consules & armare plebem : & in ermem patitimebant:
incerti quod malum repentinum externum an intestinum abodio plebis an abseruili frtude urbem in¬
uasiss& sed abant tumultus sed ando interdum mouebant : necenim poterat pauida & consternata
multitudo regiimperio : dant tamen arma non uulgotantum ut incerto hoste prȩsidium satis fidum ad
omnia ess& sollicti reliquum noctis incertque qui homines quantum numerus hostium ess& instatio¬
nibus disponendis ad opportuna omnis urbis locaegerȩ luxdeinde apperuit bellumducemque belli :
seruos adlibertatem appius herdonius ex capitolio uocabat. semi serm̃imi cuius que suscepisse causam

Expanded text:
Sabino nocte Capitolium atque arcem occupauere. confestim in arce facta caedes eorum qui coniurare et simul capere arma noluerant: alii inter tumultum praecipites pauore in forum deuolant: alternae uoces 'ad arma' et 'hostes in urbe sunt' audiebantur. consules et armare plebem et inermem pati timebant, incerti quod malum repentinum, externum an intestinum, ab odio plebis an ab seruili fraude, urbem inuasisset; sedabant tumultus, sedando interdum mouebant; nec enim poterat pauida et consternata multitudo regi imperio. dant tamen arma, non uolgo, tantum ut incerto hoste praesidium satis fidum ad omnia esset. solliciti reliquum noctis incertique qui homines, quantus numerus hostium esset, in stationibus disponendis ad opportuna omnis urbis loca egere. lux deinde aperuit bellum ducemque belli. seruos ad libertatem Appius Herdonius ex Capitolio uocabat: se miserrimi cuiusque suscepisse causam,
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam spreti honoris auctam inuidiamq qua ex continuato eo inpender & leuatam putẽ cõmunit̃¬
inde edicunt nequis .l. quintium consulem facer& siquis feciss& seid suffritgium non obseuaturos
consules creati q fabius uibulanus tertio&l. cornelius maluginensis census auctos eo anno. lustrum
propter capitolium captum cõs occisum condireligiosum fuit quinto fabio ł. cornelio cõs, principio
anni statim res turbu lentȩ instigabant plebem tribuni bellum ingens a uolscis & equis latini at que
hernic nuntiabant iamantii uolscorum legiones esse &ipsam coloniam ingens metus erat defectuitem
egre que in peturtum a tribunis ut bellum prȩuerti sinerent consules inde parti ꝓuincias fabio ut legi

Expanded text:
gloriam spreti honoris auctam, inuidiam quae ex continuato eo impenderet leuatam putem.' communitgloriam spreti honoris auctam, inuidiam quae ex continuato eo impenderet leuatam putem.' communitinde edicunt ne quis L. Quinctium consulem faceret; si quis fecisset, se id suffragium non obseruaturos. consules creati Q. Fabius Uibulanus tertium et L. Cornelius Maluginensis . census actus eo anno: lustrum propter Capitolium captum, consulem occisum condi religiosum fuit. Q. Fabio L. Cornelio consulibus principio anni statim res turbulentae. instigabant plebem tribuni: bellum ingens a Uolscis et Aequis Latini atque Hernici nuntiabant: iam Antii Uolscorum legiones esse. et ipsam coloniam ingens metus erat defecturam; aegreque impetratum a tribunis ut bellum praeuerti sinerent. consules inde partiti prouincias: Fabio ut legi
Abbreviated transcription (Latin):
plebi &ipsi lucium quinctium consulem reficiebant nulla toto anno uehementior actio consulis fuit
mirer in quit siuana uñt̃ patres conscripti auctoritas ad plebemest. uoseleuatis eam quippe quia
plebs sm̃ .c. in continuandis magis tratus soluit ipsi quoque solutum uultis. necemeritati multitudi¬
nis cedatis. tam quamidsit plus posseinciuitate . plus leuitatis aclicentiae habere leuiusenim uaniusq
ꝓfecto est sua decreta & consulta tollere quamaliorum imitamini p̃ .c. turbam in consultam & qui ex¬
emplo alii seẽ debecis aliorum exemplo peccatis potius quamalus ur̃o recte faciant dumego neim iter
tribunos nec mecontra. sc̃ consulem renuntiari patiar teuero .c. claudi adhortor ut ipsepopulum .r.
aclicentia arteas & deme hoctibi ꝑsuadeas. meita accepturum ut non honorem meum ate impeditum. sed

Expanded text:
plebi, et ipsi L. Quinctium consulem reficiebant. nulla toto anno uehementior actio consulis fuit. plebi, et ipsi L. Quinctium consulem reficiebant. nulla toto anno uehementior actio consulis fuit. 'mirer' inquit, 'si uana uestra, patres conscripti, auctoritas ad plebem est? uos eleuatis eam quippe qui, quia plebs senatus consultum continuandis magistratibus soluit, ipsi quoque solutum uoltis, ne temeritati multitudinis cedatis, tamquam id sit plus posse in ciuitate, plus leuitatis ac licentiae habere. leuius enim uaniusque profecto est sua decreta et consulta tollere quam aliorum. imitamini, patres conscripti, turbam inconsultam, et qui exemplo aliis esse debetis, aliorum exemplo peccate potius quam alii uestro recte faciant, dum ego ne imiter tribunos nec me contra senatus consultum consulem renuntiari patiar. te uero, C. Claudi , adhortor ut et ipse populum Romanum hac licentia arceas, et de me hoc tibi persuadeas me ita accepturum ut non honorem meum a te impeditum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
habiturum non ita cuitatem ȩgrameẽ ut tonsuetis remediissisti poss&. dictatore opuseẽ rei publicȩ :¬
ut quisemouerit ad sollicitandum statum ciuitatis. sentiat sine prouocatione dictatunam ẽẽsenatus
in capitolio erat eo tribuni cumper turbata plebeueniunt multitudo clamore ingentinunc consulũ
nunc patrum fidem inplonant nec ante mouerunt desententia consulem quam tribuni se in auc
toritate patrum futurosẽẽ polliciti sunt tunc referente consule de cribunorum & plebis postula
tis .sc. fiunt ne que tribuni legemeo anno ferrent neque consules aburbe exercitum educerent
in reliquum magistratus continuari & eos tribunos refici iudicare senatum contraxrem p̃. ẽeꝯsules
fuere in patrum potestate . tribuni reclamantibus consulibus refatipatres quoque ne quid cedereNt

Expanded text:
habiturum; non ita ciuitatem aegram esse ut consuetis remediis sisti possit; dictatore opus esse rei publicae, habiturum; non ita ciuitatem aegram esse ut consuetis remediis sisti possit; dictatore opus esse rei publicae, ut, qui se mouerit ad sollicitandum statum ciuitatis, sentiat sine prouocatione dictaturam esse. senatus in Capitolio erat; eo tribuni cum perturbata plebe ueniunt. multitudo clamore ingenti nunc consulum, nunc patrum fidem implorant; nec ante mouerunt de sententtoritate patrum futuros esse polliciti sunt. tunc tune referente consule de tribunorum et plebis postulatis senatus consulta fiunt ut neque tribuni legem eo anno ferrent neque consules ab urbe exercitum educerent; in reliquum magistratus continuari et eosdem tribunos refici iudicare senatum contra rem publicam esse. consules fuere in patrum potestate: tribuni reclamantibus consulibus refecti. patres quoque, ne quid cederent
Abbreviated transcription (Latin):
ad sitis cauilla ritum tribuni & popblum ex soluere religione uelle priuatum eotemporequintũ
fuisse cum sacnemento ad actisint : sed non dumhȩc que nuneten& sȩculum neglegentia deum ue¬
nenat nec interpreetando sibi quisque iusiunndum & leges aptas faciebat sed suos potius mores
adea accommodabat Igitur drbuni ut inpedientȩ ra nulla spes enit de proferendo exertituiagare:
eo magis quod & augures iusos adeẽ ad regillum lacum fama exierat. locumq in augurari ubiauspi-¬
cato cum populo agi poss& ut quid quid romȩ uitribunicia rogatumess& id comitiis ibi abrogaret᷑
omnesidius suros quod consules uellent neque enim prouocationem eẽ longius aburbemille passuũ
& tribunos sieoueniant in alia turba quiritium subiectos fore consulari imperio terrebant haec
sedillae maximus terror animos agitabat quod sȩpius quintius dictitabat seconsulum comitia non

Expanded text:
adsitis.' cauillari tum tribuni et populum exsoluere religione uelle: priuatum eo tempore Quinctium adsitis.' cauillari tum tribuni et populum exsoluere religione uelle: priuatum eo tempore Quinctium fuisse cum sacramento adacti sint. sed nondum haec quae nunc tenet saeculum neglegentia deum uenerat, nec interpretando sibi quisque ius iurandum et leges aptas faciebat, sed suos potius mores ad ea accommodabat. igitur tribuni, ut impediendae rei nulla spes erat, de proferendo exitu agere, eo magis quod et augures iussos adesse ad Regillum lacum fama exierat, locumque inaugurari ubi auspicato cum populo agi posset, ut quidquid Romae ui tribunicia rogatum esset id comitiis ibi abrogaretur: omnes id iussuros quod consules uelint; neque enim prouocationem esse longius ab urbe mille passuum, et tribunos, si eo ueniant, in alia turba Quiritium subiectos fore consulari imperio. terrebant haec; sed ille maximus terror animos agitabat, quod saepius Quinctius dictitabat se consulum comitia non
Abbreviated transcription (Latin):
populis fuerit sicapitolium abexulibus obsessum scissent. suspicari deprȩterito quam reipsa experiri:
melius mouerat plebemoratio consulis crati. patres restitutam credebant rempullicam consul alter
comes animosior quam auctor suscepisse collegam priorem actionem tamgnauis facile passus in pagendis
consularis consularem officui partem adse uindicabat tumtribuni eludentes uelut uana dicta persequi querendo¬
quo nam modo exercitum educturi consules essent quod dilectum habere nemopassurus sit:
nobis uero inquit quinctius nihildilectu opus est cum quo tempore p̃. ualerius ad reipiendũ
capitolium armaplebi dedit omnes in uerba iuntuerint conuenturosse iussucoñs ne in iussu
habituros edicimus ita queomnes qui in uerba iunestis crestinadie armati ad lacum regillum

Expanded text:
populis fuerit si Capitolium ab exsulibus obsessum scissent, suspicari de praeterito quam re ipsa experiri est populis fuerit si Capitolium ab exsulibus obsessum scissent, suspicari de praeterito quam re ipsa experiri est melius.' mouerat plebem oratio consulis; erecti patres restitutam credebant rem publicam. consul alter, comes animosior quam auctor, suscepisse collegam priorem actiones tam graues facile passus, in peragendis consularis officii partem ad se uindicabat. tum tribuni, eludentes uelut uana dicta, persequi quaerendoquonam modo exercitum educturi consules essent quos dilectum habere nemo passurus sit. 'nobis uero' inquit Quinctius, nihil dilectu opus est, cum, quo tempore P. Ualerius ad recipiundum Capitolium arma plebi dedit, omnes in uerba iurauerint conuenturos se iussu consulis nec iniussu abituros. edicimus itaque, omnes qui in uerba iurastis crastina die armati ad lacum Regillum
Abbreviated transcription (Latin):
plebe quam partem uelut aedruptam acetero populourõ patriam peculiarem que remp̃. fecis¬
tis siquis exhis domumsuam obsessam a familia armata nuntiar& ferendum auxilium putaretis
iuppiter optimus maximus exulum atque seruorum saeptis armis nulla humana ope dignuserat.¬
& hi postulant ut sacro sancti habeantur quibus ipsi diȩ neque sacri neque sc̃ sunt : at enim diui¬
nis humanisque obruti sceleribus legemuos hocanno perlaturos dictitatis tum hercule illo die
quo ego consulsum creatus male gesta rep̃ est. peius multo cump̃. ualerius consulperut situleritis.
iam primumomnium in quit quirites in uulscos & aequos mihi at que collegȩ legiones ducere in ani¬
moest nescioquo facto magis bellantes quam pacati propitios habemus deos quantum periculum ab illis

Expanded text:
plebe, quam partem uelut abruptam a cetero populo uestram patriam peculiaremque rem publicam fecisplebe, quam partem uelut abruptam a cetero populo uestram patriam peculiaremque rem publicam fecistis, si quis ex his domum suam obsessam a familia armata nuntiaret, ferendum auxilium putaretis: Iuppiter optimus maximus exsulum atque seruorum saeptus armis nulla humana ope dignus erat? et hi postulant, ut sacrosancti habeantur, quibus ipsi di neque sacri neque sancti sunt? at enim, diuinis humanisque obruti sceleribus, legem uos hoc anno perlaturos dictitatis. tum hercule illo die quo ego consul sum creatus, male gesta res publica est, peius multo quam cum P. Ualerius consul periit,—si tuleritis. iam primum omnium' inquit, 'Quirites, in Uolscos et Aequos mihi atque collegae legiones ducere in animo est. nescio quo fato magis bellantes quam pacati propitios habemus deos. quantum periculum ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
herdonius sinihilaliud hostem sefatendo ꝓpedenuntiauit ut arma caperetis: hinegando bella esse
armauolis ademit nudosque secuis ur̃is ex exsulibus obiecit : &uos .c.daudi pace & publi ualeri mortui
loquar prius incliuium capatolinum signa intulistis. quam hos hostis defore tolleretis p̃ut᷑e deorũ
hominumque cum hostes in arce in capitolio essent exulum & seruorum duxprofanatis omnib
incella iouis optmi maximihabitar& tusculi ante quam romȩ sumpta sunt armain dubio fuitutrum
l mamilius tusculanus digxa np̃ ualerius &c. claudius consules romanam artem liberarent¬
&quiante latinos neprose quidem ipsis cuminfinibus hostem haberent at tangere arma passi sumus
nuncnisi latini sua sponte arma sumpsissent. capiti & deleti eramus hoc est tribuni auxilium plebi
ferrei nermem eam hosti trucidandam obiecere scilic& siquis uobis humillimus homo deur̃a

Expanded text:
Herdonius, si nihil aliud, hostem se fatendo prope denuntiauit ut arma caperetis; hic negando bellum esse Herdonius, si nihil aliud, hostem se fatendo prope denuntiauit ut arma caperetis; hic negando bellum esse arma uobis ademit nudosque seruis uestris et exsulibus obiecit. et uos— C. Claudi pace et P. Ualeri mortui loquar—prius in cliuum Capitolinum signa intulistis quam hos hostes de foro tolleretis? pudet deorum hominumque. cum hostes in arce, in Capitolio essent, exsulum et seruorum dux profanatis omnibus in cella Iouis optimi maximi habitaret, Tusculi ante quam Romae sumpta sunt arma. in dubio fuit utrum L. Mamilius , Tusculanus dux, an P. Ualerius qui ante Latinos ne pro se quidem ipsis, cum in finibus hostem haberent, attingere arma passi sumus, nunc, nisi Latini sua sponte arma sumpsissent, capti et deleti eramus. hoc est, tribuni, auxilium plebi ferre, inermem eam hosti trucidandam obicere? scilicet si quis uobis humillimus homo de uestra
Abbreviated transcription (Latin):
quintius cincinnatus patercasonis consulcreatur quima gistratum statim acciper& : ꝑculsa erat
plebesconsulem habitunt iratum potentem fauore pattum uirtute sua tribus liberis quo rum nemoce soni
cedebat magnitudine animi consilium & modum adhibendo ubires poscer& priores auent Is ut magis tratũ
init acd siduis contionibus ꝓtribunali noninplebe coertenda quam senatu castigando uehementior fuit
minibus quer egnarent cumcaesone filiosuo uirtutem constantiam omnia iiuentitis bellidomi que
decont pulsa exurbe romana & fugata est̃. loquaces seditiosas semina discordiarum iterum actertium
ttibunos pessimis artibus regialicentia uiuere: aulus in quit ille uerginius quia incapitolio non fuit
minus supplicii quam appius herdonius meruit p̃lus hercule aliquanto quiuererem ȩstimare uelit:

Expanded text:
Quinctius Cincinnatus , pater Caesonis, consul creatur qui magistratum statim occiperet. perculsa erat Quinctius Cincinnatus , pater Caesonis, consul creatur qui magistratum statim occiperet. perculsa erat plebes consulem habitura iratum, potentem fauore patrum, uirtute sua, tribus liberis, quorum nemo Caesoni cedebat magnitudine animi, consilium et modum adhibendo ubi res posceret priores erant. is ut magistratum iniit, adsiduis contionibus pro tribunali non in plebe coercenda quam senatu castigando uehementior fuit, minibusque regnarent: cum Caesone filio suo uirtutem, constantiam, omnia iuuentutis belli domique decora pulsa ex urbe Romana et fugata esse; loquaces, seditiosos, semina discordiarum, iterum ac tertium tribunos, pessimis artibus, regia licentia uiuere. 'Aulus' inquit, 'ille Uerginius, quia in Capitolio non fuit, minus supplicii quam Appius Herdonius meruit? plus hercule aliquanto, qui uere rem aestimare uelit.
Abbreviated transcription (Latin):
pugnamcens interficitur p̃. uolumnius consularis uidit cadentem : isdato negotiosius ut corpus obtegerent
ipsein locum uicem que consulis ꝓuolat: prȩardore impetuque tantae reisensus non peruenit admilitem:
prius uicit quam sepugnare sineduce sentir& multiexulum cede sua foedauere templum. multi uiuicapti
herdonius interfectus : ita capitolium recuperatum: decaptiuis ut quis que liber aut seruus ess& suefor¬
tunȩ a quoque sumptum suppliuum est: tusculanis gnetiae act&e capitolium purgatum at que lustratũ
in consulis domum plebes quadrantes ut funere ampliore ferretur iactasse fertur: partẽpace instare
tum tribum patribus ut publiualeri fedem ex soluerent instare dadio ut collegȩ deos manes fraude libe¬
rar&. agidelege si ner& consulante quam collegam sibi subrogass& negare passurum agidelege: hȩtenu¬
ere contentiones usque ad copmitia consulis sub rogandi: decembrimense summo patum studio

Expanded text:
pugnam ciens interficitur. P. Uolumnius consularis uidit cadentem. is dato negotio suis ut corpus obtegerent, ipse in locum uicemque consulis prouolat. prae ardore impetuque tantae rei sensus non peruenit ad militem; prius uicit quam se pugnare sine duce sentiret. multi exsulum caede sua foedauere templum, multi uiui capti, Herdonius interfectus. ita Capitolium reciperatum. de captiuis, ut quisque liber aut seruus esset, suae fortunae a quoque sumptum supplicium est. Tusculanis gratiae actae, Capitolium purgatum atque lustratum. in consulis domum plebes quadrantes ut funere ampliore efferretur iactasse fertur. pace parta, instare tum tribuni patribus, ut P. Ualeri fidem exsoluerent, instare <C.> Claudio, ut collegae deos manes fraude liberaret, agi de lege sineret. consul antequam collegam sibi subrogasset negare passurum agi de lege. hae tenuere contentiones usque ad comitia consulis subrogandi. Decembri mense summo patrum studio
Abbreviated transcription (Latin):
precerquam arcem cetenat capta : in artem munitam natunt globus armatorum concessit in frt arcem caesari
captique multimortales arx deinde obsidebatur. necaut ui capi poterat quia prospatio lici satis prȩsidii
dioque reessum indefor& niseruus artem romanis prodidiss& ab eomilites perlocum arduum accepti cepere :
a quibus cumcustodes trucidarentur : cȩtent multitudo repentino pauore obpressa indeditionem uenit diruta
&arte &urbe artena reductae legiones ex uolsus omnis que uis romana ueios conuersa est : ꝓditori p̃ter libertatem
duarum familiarum bona in prȩmium data seruius romanus uocitatus sunt quiartenam ueientium non uuls¬
corum fuisse credant: preb& errorem quod eiusdem nominis urbs intercere at que uaos fuit sed eam reges romani
deleuere caenrtumque nonueientium fuerat. altert hȩ nomine eodẽ in uolsco agro fuit cuius excidiũ est dictum:¬

Expanded text:
praeterque arcem cetera capta; in arcem munitam natura globus armatorum concessit; infra arcem caesi praeterque arcem cetera capta; in arcem munitam natura globus armatorum concessit; infra arcem caesi captique multi mortales. arx deinde obsidebatur; nec aut ui capi poterat, quia pro spatio loci satis praesidiidioque recessum inde foret ni seruus arcem Romanis prodidisset. ab eo milites per locum arduum accepti cepere; a quibus cum custodes trucidarentur, cetera multitudo repentino pauore oppressa in deditionem uenit. diruta et arce et urbe Artena, reductae legiones ex Uolscis, omnisque uis Romana Ueios conuersa est. proditori praeter libertatem duarum familiarum bona in praemium data; Seruius Romanus uocitatus. sunt qui Artenam Ueientium, non Uolscorum fuisse credant. praebet errorem quod eiusdem nominis urbs inter Caere atque Ueios fuit; sed eam reges Romani deleuere, Caeretumque, non Ueientium fuerat; altera haec nomine eodem in Uolsco agro fuit, cuius excidium est dictum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ iulius tullus iterum .a. mamlius ł furius medullinus tetium am̃ aemilius mamertus abiis primum
cutum fesi ueisunt : sub cuius initium obsidionis cum etruscorum concilium adfanum uoltum nae frequenter¬
habitum ess&: parum constitiiit bello nepublico gentis uniue sae tuendi ueientes essent : e aoppugnatio segnior
insequentianno fuit parte tribunorum exercitusque aduolscũ auocata bellum : tribunos militum consulã potes¬
tate isannus habut c. ualerium potitũ tertio m̃ sergium fidenatem .p̃. cornelium maluginensem cñ corneliũ¬
cossũst fabium ambustium : sp̃ nautium rutilium : Iterum cum uolscis interferentinum at que ecetentm sig¬
nis conlatis dimicatum romanis secunda fortuna pugnae fuit artena in de uolscorum oppidum abtribunis ob¬
sideri coepta inde inter eruptionem temptatam conpulso murbem hoste occasiodata est romanis in rumpendi

Expanded text:
C. Iulius Iulus iterum A. Manlius L. Furius Medullinus tertium M'. Aemilius Mamercus . ab iis primum C. Iulius Iulus iterum A. Manlius L. Furius Medullinus tertium M'. Aemilius Mamercus . ab iis primum circumsessi Ueii sunt; sub cuius initium obsidionis cum Etruscorum concilium ad fanum Uoltumnae frequenterhabitum esset, parum constitit bellone publico gentis uniuersae tuendi Ueientes essent. ea oppugnatio segnior insequenti anno fuit, parte tribunorum exercitusque ad Uolscum auocata bellum. tribunos militum consulari potestate is annus habuit C. Ualerium Potitum tertium M'. Sergium Fidenatem P. Cornelium Maluginensem Cn. CorneliuCossum C. Fabium Ambustum Sp. Nautium Rutulum iterum. cum Uolscis inter Ferentinum atque Ecetram signis conlatis dimicatum; Romanis secunda fortuna pugnae fuit. Artena inde, Uolscorum oppidum, ab tribunis obsideri coepta. inde inter eruptionem temptatam compulso in urbem hoste, occasio data est Romanis inrumpendi,
Abbreviated transcription (Latin):
&inaliorum facerȩ his uocibus mouerunt partem plebis postremo indicto iam tributo edixerunt &iam tribuni au¬
xilio sefuturos si quis inmilitare stipendium tributum non contuliss& patres bene coeptã rem ꝑseueranter tueri
conferre ipsi primi & qui a nondum argentum signatum erat aes gnaue plaustris quidam ad aentrium conue¬
hentes speciosam &iam conlationem faciebant: cumsenatus summa fide excensu contuliss& primores plebis
nobilium amici ex conposito conferre incipiunt : quoscum & a patribus conlaudari & amilitari aetate tã quam
bonos ciues cõspici uulgus hominum uidit : repentes preco tribunicio auxiliocertamen conferendiest ortum
& lege postlata dandicendo ueientibus bello exertitum magna exparte uoluntarium noui tribuni militam con¬
sulari potestate uaos duxere : fuere autem trbunititus quintius capitolinus quintus quintius cincinnatus

Expanded text:
et in aliorum facere. his uocibus mouerunt partem plebis; postremo, indicto iam tributo, edixerunt etiam tribuni auet in aliorum facere. his uocibus mouerunt partem plebis; postremo, indicto iam tributo, edixerunt etiam tribuni auxilio se futuros si quis in militare stipendium tributum non contulisset. patres bene coeptam rem perseueranter tueri; conferre ipsi primi; et quia nondum argentum signatum erat, aes graue plaustris quidam ad aerarium conuehentes speciosam etiam conlationem faciebant. cum senatus summa fide ex censu contulisset, primores plebis, nobilium amici, ex composito conferre incipiunt. quos cum et a patribus conlaudari et a militari aetate tamquam bonos ciues conspici uolgus hominum uidit, repente, spreto tribunicio auxilio, certamen conferendi est ortum. et lege perlata de indicendo Ueientibus bello, exercitum magna ex parte uoluntarium noui tribuni militum consulari potestate Ueios duxere. fuere autem tribuni T. Quinctius Capitolinus Q. Quinctius Cincinnatus
Abbreviated transcription (Latin):
quam aplebe tanto gaudio trrditur: Concursum
itaq: ad curiã eẽ. prensatasq exeuntium manus & pa¬
tres uere appellatos effatumẽẽ fatentibus ut ne mo
ꝓtãmunifica patria donec quic quã uirium
super ess& corpori aut sanguinisuo parter& cõmoditas iuuar& remfamiliarem saltem ad qui escere eotẽ pore
non suis sermonibus efflagitatum id efficiebat multiplex gaudium cumulatiorũm que gnatiam tr̃ p̃l cõmunis
ordinum laetitiae concordiaȩ quesoli exꝑtes negare tam id lȩtum patribus uniuersis nec prosperum fore. quã psi
crederent consilium speie prima melius fuisse quam usu appariturum : unde enim eam pecuniam conficiposse.
nisi tributopopulo indicto exalieno lgitur aliis largitos nequȩid &iam siceteri ferant passuros eos quibus iam emerita
stipendia essent : meliore condicione alios militare quam i psimi litassent : & eos deminsua stipendia in pensas fecisse

Expanded text:
quam a plebe tanto gaudio traditur. concursum quam a plebe tanto gaudio traditur. concursum itaque ad curiam esse prensatasque exeuntium manus et patres uere appellatos, effectum esse fatentibus ut nemo pro tam munifica patria, donec quicquam uirium superesset, corpori aut sanguini suo parceret. cum commoditas iuuaret rem familiarem saltem adquiescere eo tempore non suis sermonibus efflagitatum, id efficiebat multiplex gaudium cumulatioremque gratiam rei. tribuni plebis, communis ordinum laetitiae concordiaeque soli expertes, negare tam id laetum patribus civibus universis nec prosperum fore quam ipsi crederent. consilium spenisi tributo populo indicto? ex alieno igitur aliis largitos; neque id etiamsi ceteri ferant passuros eos, quibus iam emerita stipendia essent, meliore condicione alios militare quam ipsi militassent, et eosdem in sua stipendia impensas fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
fugientium a cresistentium armatorum atque inermium fuit : Cogebantur itaq uicti quiacedentibus speinihil
enit pugnam inire : cum ꝓnuntiatum repente nequis prȩter armatus uiolaretur. reliquam omnem multitu¬
dinem uoluntariam exuit armis quorum ad duomilia & quingenti uiui capiuntur: acetent p̃da fabius militẽ
abstinuit: done collegȩ uenirent ab illis quoq exercitibus captum anxir dictitans eẽ quiceteros uolscos a pre¬
sidio eius loci auertissent: quiubiuenerunt oppidum uetere fortuna opulentum tres exercitus diripuere ea que
primum benignitas impenatorum plebem patribus conciliauit : additum deinde omnium maxime tempesti¬
uo principum in multitudine munere : ut antementionem ullam plebis tribunorum ue decerner& senatus ut sti¬
pendium miles depublico acciper& cum ante id tempus desuoquis que functos eo munere ess& nihilacceptum um¬

Expanded text:
fugientium ac resistentium, armatorum atque inermium fuit. cogebantur itaque uicti, quia cedentibus spei nihil fugientium ac resistentium, armatorum atque inermium fuit. cogebantur itaque uicti, quia cedentibus spei nihil erat, pugnam inire, cum pronuntiatum repente ne quis praeter armatos uiolaretur, reliquam omnem multitudinem uoluntariam exuit armis, quorum ad duo milia et quingenti uiui capiuntur. a cetera praeda Fabius militem abstinuit, donec collegae uenirent, ab illis quoque exercitibus captum Anxur dictitans esse, qui ceteros Uolscos a praesidio eius loci auertissent. qui ubi uenerunt, oppidum uetere fortuna opulentum tres exercitus diripuere; eaque primum benignitas imperatorum plebem patribus conciliauit. additum deinde omnium maxime tempestiuo principum in multitudinem munere, ut ante mentionem ullam plebis tribunorumue decerneret senatus, ut stipendium miles de publico acciperet, cum ante id tempus de suo quisque functus eo munere esset. nihil acceptum un
Abbreviated transcription (Latin):
euitum placuit : cñ cornelius unus romae relictus trestribuni post quam nullo loco castnt uolscorum eẽ
ne commisuros sepro elio apparuit : tripertito ad deuas tandos fines discessere: ualerius antium petit cor¬
nelius egitraes quacumque incessere latepopulati sunt tecta agrosque ut destirnerent uulscos fabius
quod maxime petebatur adanxi oppugnandum sineulla populatione accessit: Anxirfuit quȩ nũc
tarneanae sunt. urbs prona in paludes ab ea parte fabius oppugna tionemostendit curtum missȩ quattu or¬
co hortes cum c̃ seruilio abala : cuminminentem urbi collem cxepissent ex loco altiore quanullum erat p̃sidiũ
ingenticlamore actumultu moenia in uasere: ad quemtu multum obstupefacti qui aduersus fabium urbem
infimam tuebantur . locum dederescalas ad mouendi plenaq hostium cuncta erant & inmitis diucedes pariter

Expanded text:
ercitum placuit; Cn. Cornelius unus Romae relictus. tres tribuni, postquam nullo loco castra Volscorum esse ercitum placuit; Cn. Cornelius unus Romae relictus. tres tribuni, postquam nullo loco castra Volscorum esse nec commissuros se proelio apparuit, tripertito ad devastandos fines discessere. Valerius Antium petit, Cornelius Ecetras; quacumque incessere, late populati sunt tecta agrosque, ut distinerent Uolscos; Fabius, quod maxime petebatur, ad Anxur oppugnandum sine ulla populatione accessit. Anxur fuit, quae nunc Tarracinae sunt, urbs prona in paludes. ab ea parte Fabius oppugnationem ostendit; circummissae quattuocohortes cum C. Seruilio Ahala cum imminentem urbi collem cepissent, ex loco altiore, qua nullum erat praesidium, ingenti clamore ac tumultu moenia inuasere. ad quem tumultum obstupefacti qui aduersus Fabium urbem infimam tuebantur locum dedere scalas admouendi, plenaque hostium cuncta erant, et immitis diu caedes pariter
Abbreviated transcription (Latin):
finitimo populo & potentissimo panari quiomirẽ etruriam sit concitaturus hȩc sua sponte agitata in sui
tribunum plebis accendunt maximum bellum patribus cũplebeeẽ dictitant ea dendustria uexandam¬
militia trucidandamq hostibus obicieam proculurbe haberi atque ablegari nedomiperotium me mor
libertatis coloniarumq aut agripublici autsuffragii libere ferendi consilia agit& prensantesq uetera¬
nos stipendia cuiusque & uolnenae accicatrices numenrbant quidiam in tegriesse in corpore loci ad no¬
uauulnent accipienda quid super sanguinis qui dari prorẽp poss& rogitantes hȩ cumin sermonibus
contionibusque interdum agitantes auertissent plebem absuscipiendo bello ꝓfetur tempus ferunde le¬
gis quamsi subieta in uidiae ess& anti quari apparebat : interim tr̃ mł in uulscum agrum ducere ex¬

Expanded text:
finitimo populo et potentissimo parari qui omnem Etruriam sit concitaturus. haec sua sponte agitata insuper finitimo populo et potentissimo parari qui omnem Etruriam sit concitaturus. haec sua sponte agitata insuper tribunmilitia trucidandamque hostibus obici; eam earn procul urbe haberi atque ablegari, ne domi per otium memor libertatis coloniarumque aut agri publici public aut suffragii libere ferendi consilia agitet. prensantesque veteranos stipendia cuiusque et volnera ac cicatrices numerabant, quid iam integri esset in corpore loci ad nova volnera accipienda, quid super sanguinis, quod dari pro re publica posset rogitantes. haec cum in sermonibus contionibusque interdum agitantes avertissent plebem ab suscipiendo bello, profertur tempus ferundae legis quam si subiecta invidiae esset antiquari apparebat. interim tribunos militum in Volscum agrum ducere ex
Abbreviated transcription (Latin):
parum cogitauerunt nulla uirtute supeneri humanarum uirium modum fortis simi milites nontame
necuiui ne postmortem inulti fuere : insequenti anno p̃. & cñ cornelius conss is cñ. fabio ambusto l.ua¬
lerio potito tribunis militi consulari potestate
ueiens bellum motum. obsuperbum res ponsum
ueientibus senatus quilegatis repetentibus
resnifacesserent propere urbe finibusque datu¬
ros quos .l. ars tolumnius de diss& responderi
iussit id patres a egre passi decreuere ut tr̃ mili¬
tum debello indicendo ueientibus primo quoque die ad populum ferrent: quo dubi primo promulgatũ ÷
fremere iuuentus nondum debellatum cum uolscis eẽ modo duo prȩsidia occidione occisa cumpericulo
retineri. nulla mannum eẽ quonon acie dimiceretur. & tam quam peniteat laboris nouumbellum cum

Expanded text:
parum cogitauerunt nulla uirtute superari humanarum uirium modum. fortissimi milites non tamen parum cogitauerunt nulla uirtute superari humanarum uirium modum. fortissimi milites non tamen nec uiui nec post mortem inulti fuere. insequenti anno, P. et Cn. Corneliis Cossis Num. Fabio Ambusto L. Ualerio Potito tribunis militum consulari potestate, Ueiens bellum motum ob superbum responsum Ueientis senatus, qui legatis repetentibus res, ni facesserent propere urbe finibusque, daturos quod Lars Tolumnius dedisset responderi iussit. id patres aegre passi decreuere ut tribuni militum de bello indicendo Ueientibus primo quoque die ad populum ferrent. quod ubi primo promulgatum est, fremere iuuentus nondum debellatum cum Uolscis esse; modo duo praesidia occidione occisa, <cetera> cum periculo retineri; nullum annum esse quo non acie dimicetur; et tamquam paeniteat laboris, nouum bellum cum
Abbreviated transcription (Latin):
continuato honore cumobalias uirtutes tum o brecentem fauorem unica modenatione partũ eo anno quia tẽpus
inditiarum cumueenti populo exienit perlegatos fecialesque resrepea coepta quibus uenientibus ad finem le¬
tatio ueentium obuiam fuit petiere neprius quam ipsi senatum romanum adissent ueios iretur absenatu impe¬
tnitum quia dis cordia intestina labontrent uerentes neres abiis repeterentur : tantum a fuit ut exin commodo
alieno sua occasio peteretur & in uulscis auepta clades amisso uerrugine presidio ubitantum intem peresuit
momenti ut cum precantibus opemmilitibus quubi a uolscis obsidebantur succurri simatunx tumes s&
potuiss& adiduenerit exercitus subsidio missus ut a bretenti caede palati ad prȩdandum hostes oppri¬
merentur tarditatis causa insenatu magis fuit : quam tribunis qui quia summa ui restare nuntiabantur

Expanded text:
continuato honore cum ab alias uirtutes, tum ob recentem fauorem unica moderatione partum. eo anno quia tempus continuato honore cum ab alias uirtutes, tum ob recentem fauorem unica moderatione partum. eo anno quia tempus indutiarum cum Ueiente populo exierat, per legatos fetialesque res repeti coeptae. quibus uenientibus ad finem legatio Ueientium obuia fuit. petiere ne priusquam ipsi senatum Romanum adissent, Ueios iretur. ab senatu impetratum, quia discordia intestina laborarent Ueientes, ne res ab iis repeterentur; tantum afuit ut ex incommodo alieno sua occasio peteretur. et in Uolscis accepta clades amisso Uerrugine praesidio; ubi tantum in tempore fuit momenti ut cum precantibus opem militibus, qui ibi a Uolscis obsidebantur, succurri si maturatum esset potuisset, ad id uenerit exercitus subsidio missus ut ab recenti caede palati ad praedandum hostes opprimerentur. tarditatis causa <non> in senatu magis fuit quam tribunis qui, quia summa ui restari nuntiabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
hominum capta cȩteris uulscs in tr moenia conpulsis nedefendentibus a gros dictator bello ita gesto ut tantũ non de¬
fuisse fortunȩ uideretur feliutate quamgloria maior inurben redit magistntuque seabdicauit : tribunimilitum
mentione nulla comitiorum consularium habita credo obintmdictatoris creati tribuni militũ comitiaȩ dixerunt
tum uerognauior cunt patribus incessit quippecumꝓdi causam absuis cerner& : Itaq sicit priore anno ꝑ indignissi mos
explebas candidattis omnium &iam dignorum taedium feerant: sictum primoribus patrum splendore gratia que
ad petendum prceparitis omnia loca obtinuere. necui plebeio aditus es s& quat tuor cretti sunt omnesiam functi eo¬
honore .l furius medullinus consul ualerius potitus cñ fabius uibulanus c seruilius ab ala hicrefatus

Expanded text:
hominum capta, ceteris Uolscis intra moenia compulsis nec defendentibus agros. dictator bello ita gesto ut tantum non dehominum capta, ceteris Uolscis intra moenia compulsis nec defendentibus agros. dictator bello ita gesto ut tantum non defuisse fortunae uideretur, felicitate quam gloria maior in urbem redit magistratuque se abdicauit. tribuni militum, mentione nulla comitiorum consularium habita, credo, ob iram dictatoris creati, tribunorum militum comitia edixerunt. tum uero grauior cura patribus incessit, quippe cum prodi causam ab suis cernerent. itaque sicut priore anno per indignissimos ex plebeiis candidatos omnium, etiam dignorum, taedium fecerant, sic tum primoribus patrum splendore gratiaque ad petendum praeparatis omnia loca obtinuere, ne cui plebeio aditus esset. quattuor creati sunt, omnes iam functi eohonore, L. Furius Medullinus C. Ualerius Potitus Num. Fabius Uibulanus C. Seruilius Ahala , hic refectus
Abbreviated transcription (Latin):
rentur tum quoque siressiner& libete sedaturum tempus his fuisse adreeptum nimis ꝑtinacis seitentiae
sedcumbelli necessitates non ex spatent humana consilia potiorem sibi collegarum gnatiarem publicam forȩ &s
maneat insententia senatus dictatorem noctepxima dictaturum: acsiquis intercedat sc̃ auctoritate sefore
contentum: quo facto cum haud in meritam laudem gratiamque apitdomnis tuliss& dictato rẽp̃ cornelio dicto
ipse abeo magister equitum creatus est exemplo fuit collegis eumq intuentibus quam gratia atque honos oppor¬
tuni ont interdum noncupientibus essent bellum haud memontbilefut uno attr eo facilip̃lio caesi adantiũ hostes
uictor exerutus depopulatus. uuls cuma grum castellum ad lacum fucinum ui expugnatum at quemeo triamilia

Expanded text:
rentur. tum quoque si res sineret, libenter se daturum tempus iis fuisse ad receptum nimis pertinacis sententiae; rentur. tum quoque si res sineret, libenter se daturum tempus iis fuisse ad receptum nimis pertinacis sententiae; sed cum belli necessitates non exspectent humana consilia, potiorem sibi collegarum gratia rem publicam fore, et si maneat in sententia senatus, dictatorem nocte proxima dicturum; ac si quis intercedat senatus consulto, auctoritate se fore contentum. quo facto cum haud immeritam laudem gratiamque apud omnes tulisset, dictatore P. Cornelio dicto ipse ab eo magister equitum creatus exemplo fuit collegas eumque intuentibus, quam gratia atque honos opportuniora interdum non cupientibus essent. bellum haud memorabile fuit. uno atque eo facili proelio caesi ad Antium hostes; uictor exercitus depopulatus Uolscum agrum. castellum ad lacum Fucinum ui expugnatum, atque in eo tria milia
Abbreviated transcription (Latin):
tribuni plebi laetdiscordia patrum nihilesse iniis auxilii dicerent quibus nonciuium nondenique hominum
numero essent si quando ꝓmis cithonores communicata resp̃es& tums eanimaduer suros nequa superbia magis¬
testatem agerent. hȩ contentio minime idoneo tempore cumtantum belli inmanibus ess& occupauerat cogita¬
tiones hominum : donec ubi diualternis iulius cornelius quȩcum a didbellum ipsi satis i donei d&cesessent non eẽ
aequum mandatum sibi a populo eripi honorem disseruere : tumahala seruilius tribunis militi tausse setam
diu ait non qua incertus sententiae fuerit quem enim bonum ciuẽ secernere sua apublics consilia sed quia ma¬
luerit collega sua spante cedere auctoritate senatus quam tribuniciam potestatem aduer susse in ploraripate¬

Expanded text:
tribuni plebi, laeti discordia patrum, nihil esse in <se> iis auxilii dicerent, quibus non ciuium, non denique hominum tribuni plebi, laeti discordia patrum, nihil esse in <se> iis auxilii dicerent, quibus non ciuium, non denique hominum numero essent: si quando promiscui honores, communicata res publica esset, tum se animaduersuros ne qua superbia magisoque tribuniciam potestatem agerent. haec contentio minime idoneo tempore, cum tantum belli in manibus esset, occupauerat cogitationes hominum, donec ubi diu alternis Iulius Corneliusque cum ad id bellum ipsi satis idonei duces essent, non esse aequum mandatum sibi a populo eripi honorem disseruere, tum Ahala Seruilius , tribunus militum, tacuisse se tam diu ait, non quia incertus sententiae fuerit—quem enim bonum ciuem secernere sua a publicis consilia?—, sed quia maluerit collegas sua sponte cedere auctoritati senatus quam tribuniciam potestatem aduersus se implorari pate
Abbreviated transcription (Latin):
abditi intramuros populabundas in agrisuagari romanos priore anno
& opprimi uerruginis
presidium passiessent . Iam non exercitus modo armatos sed colonias &tã insuos
fines mitti nec ipsos modo romanos sua diuisa habere sed ferentinum &iam desecaptum hernicis donasse : ad
hec uimin flam marentur animiut ad quosq uentum erat : numerus iuniorum canscribebatur : ita omnium
populorum iuuentus antium contnata ubi castris positis hostem operiebantur: quae ubitumultum aiore
&iamquam reserat nuntiantur romam in senatus ex templo quod in rebus trepidis ultimum consiliũ erat
dictatorem diciussit : quamren aegre passos iulium cornolium que ferunt. magnopere cetamine animorũ
renactam cumprimores patrum nequi quam conquesti nonesse in auetoritate senatus tribunos mil postre¬
mo &iam tribuni plebi appellarent & consules quoque ab ea potestate uimsuꝑalire in hibitam referrent

Expanded text:
abditi intra muros populabundos in agris uagari Romanos priore anno abditi intra muros populabundos in agris uagari Romanos priore anno et opprimi Uerruginis praesidium passi essent. iam non exercitus modo armatos sed colonias etiam in suos fines mitti; nec ipsos modo Romanos sua diuisa habere, sed Ferentinum etiam de se captum Hernicis donasse. ad haec cum inflammarentur animi, ut ad quosque uentum erat, numerus iuniorum conscribebatur. ita omnium populorum iuuentus Antium contracta castris positis hostem opperiebantur. quae ubi tumultu maiore etiam quam res erat nuntiantur Romam, senatus extemplo, quod in rebus trepidis ultimum consilium erat, dictatorem dici iussit. quam rem aegre passos Iulium Corneliumque ferunt, magnoque certamine animorum rem actam, cum primores patrum, nequiquam conquesti non esse in auctoritate senatus tribunos militum, postremo etiam tribunos plebi appellarent et consulibus quoque ab ea potestate uim super tali re inhibitam referrent,
Abbreviated transcription (Latin):
taess& recenꝰsum uerruginm in uolscis eodem exeritum receptam populationesq & prȩda s& ina equis &
in uolsco a gro ingentes factas romae sicut plebis uictoria fuit in eo ut quemallent comitia haberent ita euen¬
tu comitiorum patres uicere : namque tribuni militum consulari potestate contrit spem omnium trespatri¬
ui creatisunt c̃ iulius tullus p̃ cornelius cossus c̃ seruilius ahala : artem adhibitam ferunt a patriciis
cuius eo icilii utum quoque insimulabant . quod turbam in dignorum candidatorum in termiscendo dignis
tedio sordium in quibus dam in signium. populum aplebeis auertissent: uolcos deinde & aequos seu carueta¬
na arxretenta in spem seu uerruginea missum prȩsidium adinam cuminpuliss& fama adfertur summa ui
adbellum coortos caput rerum antiates esse eorum legatos utrius que gentis populos cirtumisse castigantesq¬
ignauiam quod

Expanded text:
ta esset, recessum, Uerruginem in Uolscis eodem exercitu receptam, populationesque et praedas et in Aequis et ta esset, recessum, Uerruginem in Uolscis eodem exercitu receptam, populationesque et praedas et in Aequis et in Uolsco agro ingentes factas. Romae sicut plebis uictoria fuit in eo ut quae mallent comitia haberent, ita euentu comitiorum patres uicere; namque tribuni militum consulari potestate contra spem omnium tres patricii creati sunt, C. Iulius Iulus P. Cornelius Cossus C. Seruilius Ahala . artem adhibitam ferunt a patriciis, cuius eos Icilii tum quoque insimulabant, quod turbam indignorum candidatorum intermiscendo dignis taedio sordium in quibusdam insignium populum a plebeiis auertissent. Uolscos deinde et Aequos, seu Caruentana arx retenta in spem seu Uerrugine amissum praesidium ad iram cum impulisset, fama adfertur summa ui ad bellum coortos; caput rerum Antiates esse; eorum legatos utriusque gentis populos circumisse, castigantesignauiam quod