comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um herbarum exigua m ensura. uel po¬
moꝵ paruuloꝵ que heremus illa fere¬
bat. que etiam bullucas uulgo appellãt.
potus aqua erat. ut qui semꝑ in aliorũ
curis occupatus. hec eque agere nequi¬
ret. saltum ꝑ interualla tempoꝵ ꝓ par¬
te mentis uota patraret. Eratq eius
in ministerio puerulus quidã nomine
euenissent solus patri renuntiaret. ac
fratrib obseruanda referret. Positus er¬
go in prefato sinu eminentis saxi qui
aliunde pene aditum denegabat. mul¬
tis cum iam inibi dieb resedisset. cepit
supradictus puerulus sub silenti uoce cõ¬
queri cur in promptu aquam non ha¬
beret sub grandi labore ꝑ montis ardu
fessis poplitib deferret. Cui columba¬
nus. fili inquit paulisꝑ saxi terga sciscita¬
re memento popłi isrł dnm̃ decaute lati¬
es pduxisse. At ille patri obediens. ru¬
uen cedere aggressus est. Sc̃s itaq uir
sdtatim genib ꝓuolutus orationib dnm̃

Expanded text:
um herbarum exigua mensura vel poum herbarum exigua mensura vel pomorum parvulorum, quae heremus ille ferebat, quae etiam bullugas vulgo appellant; potus aqua erat: ut qui semper in aliorum curis occupatus, haec aequae agere nequiret, saltim per intervalla temporum pro parte mentis vota patraret. Eratque eius in ministerio puerolus quidam nomine  monasterii evenissent, solus patri renuntiaret ac fratribus observanda referret. Positus ergo in praefatu sinu eminentis saxi, qui aliunde pene aditum denegabat, multis cum iam inibi diebus resedisset, coepit supradictus puerolus sub silenti voce conquerere, cur in promptu aquam non haberet, sed grandi labore per montis ardua, fessis poplitibus, deferre. Cui Columbanus: 'Fili', inquit, 'paulisper saxi terga sciscitare; memento, populo Israhel Dominum de caute latices produxisse'. At ille patri oboediens rupem cedere adgressus. Sanctus itaque vir statim genibus provolutus, orationibus Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
se cessit a cellula longioreq uia ual
heremi penetrans. repperit saxum in¬
mane. p̃rupteq rupis latera. aspera
scopulis terga. auia hominib ibiq &
spicit concauũ. incaute sinum aggil¬
susq abdita ꝑscrutari. repperit in iil¬
riore sinu ursi habitaculũ ip̃mq isd̃¬
rius residentem. Mitis ergo feram al¬
re iubet. nec deinceps hos inquis ss¬
tas calles. Abiit fera mitis nec prorsus est
ausa repedare. distabatq ab anagrate
iocus plus minus ue milib septem. Quo
u solitariam uitam duceret. sicut eius
erat consuetudinis. ut cum dñicis festis
uel quoꝵlibet scõꝵ sacre sollempnitatis
appropinquaret aduentus ab alioꝵ so¬
cietate segregatus. et abditis locis recep¬
tus: uel longioris spacii heremi secreta
tutebatur. ut solida mente et absq cura¬
rum inquietudine. soli orationi uaca¬
ret et religioni om̃i conatu intenderet.
erat cĩbo ita attenuatus. ut uix uiuere
crederes: nec aliud penitus quam agresti¬

Expanded text:
secessit a cellula, longiorique via vasta secessit a cellula, longiorique via vasta heremi penetrans, repperit saxum inmane preruptaque rupis latera, aspera scopulis terga, avia hominibus, ibique conspicit concavum in caute sinum. Adgressusque abdita perscrutare, repperit in interiore sinus ursi habitaculum ipsumque interius residentem. Mitis ergo feram abire iubet: 'Nec deinceps hos', inquid, 'repetes calles'. Abiit fera mitis nec prorsus est ausa repetare, distabatque ab Anagrate locus plus minusve milibus septem. 9. Dli solitariam vitam duceret, sicut eius erat consuetudinis, ut cum dominicis festis vel quorumlibet sanctorum sacratae sollemnitatis adpropinquaret adventus, ab aliorum societate segregatus et abditis locis receptus, vel longioris spatii heremi secreta tutabatur, ut solida mentae et absque curarum inquietudine solius orationis vacaret et religioni omni conatu intenderet, erat cibis ita adtenuatus, ut vix vivere crederes, nec aliud penitus quam agresti
Abbreviated transcription (Latin):
gitationum illata seueritas. trebro fron¬
tem signo crucis armans atq orans in¬
tra se ait. Melius eẽ ferocitatẽ bestiatũ
absq alieno peccato. quã hominũ rabiem
sustinere cum dampno animarũ. Dum¬
q hec animo uolueret. conspicit duode¬
cim lupos aduenire et dextera leuaq¬
medios astare. Manebatq immobi¬
lis atq dicens. Ds̃ in adiutoriũ meũ
intende: dñe ad adiuuandum me festi¬
na. ꝓpius illi accedunt atq ora uesti¬
mentis eius iungunt. Cũq ille constãs
astaret integrum relinquunt: saltũq
ꝑuagantur. H ac temptatione inse¬
curitatem traiecta. iter ꝑ saltum car¬
pit. Cũq haud ꝓcul abisset. audit uo¬
cem multoꝵ sueuoꝵ ꝑ auia ob erranti¬
um qui eo in tempore hisdem in locis
latrocinia exercebant. Sicq domum
traiecta ꝑ constantiam tẽptatione pe¬
pulit aduersitatẽ. S hoc utrũ diab¬
li fallatia finxerit. an rei ueritas
uit patule non agnouit. Rursuns

Expanded text:
gitationum illata severitas, crebro frongitationum illata severitas, crebro frontem signo crucis armans atque orans intra se aiebat melius esse ferocitatem bestiarum absque alieno peccato, quam hominum rabiem sustinere cum damno animarum. Dumque haec animo volveret, conspicit duodecim lupos admedius adstare, manebatque immobilis atque dicens: 'Deus, in adiutorium meum intende; Domine, ad adiuvandum me festina!' Propius illi accedunt atque ora vestimentis eius  iungunt; cumque ille constans adstaret, interritum relinquunt saltumque pervagantur. Hac temptatione in securitate traiecta, iter per saltum carpit. Cumque haud procul abisset, audit vocem multorum Suevorum per avia oberrantium, qui eo in tempore hisdem in locis latrocinia exercebant; sicque demum, traiecta per constantiam temptatione, pepulit adversitatem. Sed hoc utrum diaboli fallacia finxerit, an rei veritas gestivit, patule non agnovit. Rursumque
Abbreviated transcription (Latin):
re ante fores beati columbani ad anagra¬
tes ꝑueniunt. Mirans marculfus equo¬
rum uestigia subsecutus. ad uirũ dei ꝑue¬
nit. et que detulerat p̾sentat. Ille grates
conditori rependit: qui sic suis famulis
in deserto parare mensam non distulit.
Accepta ergo ab eo benedictione. marcul¬
fus calle quo uenerat repedauit. Om̃ib
rei geste causam patefecit. Cepit exinde
frequentia populi et infirmantiũ cohor¬
tes ob sanitatem redintegrandã ad eũ fre¬
quentare. et omniũ infirmitatũ suffra¬
gium querere. Quoꝵ uota cũ reuocare
ase nequiret. om̃ium peticionib parẽs
orationũ medicamine cunctoꝵ ad se ue¬
nientium infirmitatib diuino fultus
auxilio curando subueniebat. Eisdem
deuia isdem uir dei deambularet. eI.¬
brum humero ferens. de scripturis sactis
secum disputaret. Subito q cogitatio
inmentem ruit. quid eligeret melius in
hominũ iniurias incidere. an ferarum
seuitiam sustinere. Cumq urgeret o¬

Expanded text:
re ante fores beati Columbani ad Anagrare ante fores beati Columbani ad Anagrates perveniunt. Mirans Marculfus, aequorum vestigia subsecutus, ad virum Dei pervenit et quae detulerat presentat. Ille grates coin deserto parare mensam non distulit. Accepta ergo ab eo benedictione, Marculfus calle quo venerat repedavit, omnibusque rei gestae causam patefecit. Coepit exinde frequentia populi et infirmantium cohortes ob sanitatem redintegrandam ad eum frequentare, et omnium infirmitatum suffragium quaerere; quorum vota cum revocare a se nequiret, omnium petitionibus parens, orationum medicamine cunctorum ad se venientium infirmitatibus divino fultus auxilio curando subveniebat. 15. Hisdum isdem vir sanctus deambularet, et librum humero ferens de Scripturis sacris secum disputaret; subitoque cogitatio in mentem ruit quid eligeret melius in hominum injurias incidere, an ferarum saevitiam sustinere. Cumque urgeret co
Abbreviated transcription (Latin):
erant dies. quo dei uir cum suis non ali¬
as dapes caperet. quam arborum cortices
herbasq saltus. S temꝑauit esce aridita¬
tem pietas uirtutis eterne. Monuitq
ꝑ uisum abbatem quendam nomine ca¬
rantocum qui monasterio cui salicis no¬
men est p̃erat. ut famulo suo columbe in¬
tra heremi uastitatẽ consistenti necessaria
deferret. Exꝑgefactus igitur carantocus.
cellerariũ suum marculfum nomine uo¬
cat. rei que ammonite causam narrat.
At ille. fac inquit ut imꝑatũ est tibi.
Iubet ergo carantocus marculfum ire. et
omĩa que posset ꝑare beato columbano
deferre. Oneratis ergo marculfus uehicu¬
lis iter arripit. S cum solitudinis ora
attigit: uiam sibi pandi itineris nequa¬
quam repperit. fuit tandem consilium.
ut si in hoc dei eẽt imꝑium p̃missis equis
imꝑantis potentia uiam aperiret. Mi¬
ra uirtus. Ante cedentes equi ignotum
irer. ungula callem terunt. rectoq itine¬

Expanded text:
erant dies, quo Dei vir cum suis non alierant dies, quo Dei vir cum suis non alias dapes caperet quam arborum cortices herbasque saltus; sed temperavit escae ariditatem pietas virtutis aeternae monuitque per visum abbatem quendam nomine Carantocum, qui monasterio cui Salicis nomen est preerat, ut famulo suo Columbae intra heremi vastitate consistente necessaria deferret. Expergefactus igitur Carantocus, cellerarium suum Marculfum nomine vocat reique ammonitae causam narrat. At ille: 'Fac', inquid, 'ut imperatum est tibi'. lubet ergo Carantocus Marculfum ire et omnia quae posset parare beato Columbano deferre. Oneratis ergo Marculfus vehiculis iter arripit, sed, cum solitudinis ora adtegit, viam sibi pandi iteneris nequaquam repperit. Fuit tandem consilii, ut si in hoc Dei esset imperium, praemissis aequitibus, imperantis potentia viam aperiret. Mira virtus! antecedentes aequi ignotum iter ungula calle terent rectoque itene
Abbreviated transcription (Latin):
non crederetur superis reddi. Humili
et anxio corde poscenti. uoluit uir sc̃s de¬
negare solamen. Adhibitis simul fra¬
trib: ꝓ ea dm̃i misccłiam deprecatur.
Cumq ille cum suis orationẽ compless
statim ea que ꝑiculum mortis in ꝓpatulo
habebat sanitati reddita. At uero cum
iur eius largita sibi a uiro dei benedicti¬
one domũ remeasset: inuenit coniugẽ
suam domi sedentem. Sciscitatus q q̃
qua hora eam uis febriũ reliquisset. rep¬
perit ea hora eam sanatam fuisse. qua
ur dei ꝓ ea dñm dep̃catus esset. Trans¬
acto itaq deinceps paruo tempore in ter¬
uallo quo pia capiti xp̃o placamenta
ac piamina mentis. ꝑ contricionem car¬
nis iniurias que famis mortificata dõ
menbra offerrent. ac inuiolatũ religio¬
nis statum seruare studerent. duris a¬
cerbitatib om̃is frangebatur uoluptas.
ut uidelicet p̃do uirtutum: omniũ expo¬
liator criminũ foret. Nouem iam transi¬

Expanded text:
non crederetur superis reddi. Humili non crederetur superis reddi. Humili et anxio corde poscenti noluit vir sanctus denegare solamen; adhibitis simul fratribus, pro ea Domini misericordiam deprecatur. Cumque ille cum suis orationem conplesset, statim ea quae periculum mortis in propatulo habebat sanitati est reddita. At vero cum vir eius, largita sibi a viro Dei benedictione, domum remeasset, invenit coniugem suam domi sedentem, sciscitatusque, qua hora eam febrium vis reliquisset, repperit ea hora sanatam fuisse, qua vir Dei pro ea Dominum deprecasset. Transactis itaque deinceps parvo temporis intervallo, quo pia capite Christo placamenta ac piamina mentis, per contritionem carnis iniuriasque famis mortificata Deo membra, offerrent ac inviolatum religionis statum servare studerent, duris acerbitatibus omnis frangebatur voluptas, ut videlicet predo virtutum omnium expoliator criminum foret. Novem iam transi
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta esuriem nesciat in euum. Eo
ingo in loco uiro dei cum suis commo¬
rante subito unum e fratrib uel ob ꝓba¬
tionem uel quãlibet culpam attrahentẽ
uis febrium cepit flagellare. S cũ nul¬
la alimentoꝵ solamina adessent nisi cor¬
ticum et herbarum pabula p̾berentur
tantummodo cepit om̃ium animos as¬
pirare. ut ꝓ egri fratris sospitate ieiunio
om̃s et orationi uacarent. Tercia iam die
ꝑacto ieiunio nichil habentib unde fes¬
sa corpora reficerentur subito conspiciĩt.
uirum quendam cũ panũ supplemento
uel pulmentoꝵ equos honeratos ante
fores astare. qui se referebat subita cordis
ammonitione actum. ut eis ex sua sub¬
stantia subueniret. qui tantã egestatẽ
ꝓ xp̃o in heremo sustinerent. Oblatis ita¬
q uiro dei que detulerat cepit cũ cordis
humilitate deposcere. ut uir sc̃s ꝓ conui¬
ge dñm dep̃caretur. Quam ꝑ anni cir¬
culum tantus ignis febriũ urebat. ut iã

Expanded text:
sumpta esuriem nesciat in aevum. 13. Eo sumpta esuriem nesciat in aevum. 13. Eo vero in loco viro Dei cum suis commorante, subito unus e fratribus, vel ob probationem, vel quamlibet culpam attrahentem vi febrium coepit flagellari. Sed cum nulla alimentorum solamina adessent, nisi corticum et herbarum pabula praeberentur; tantummodo coepit omnium animus aspirare, ut pro aegri fratris sospitate jejunio omnes et orationi vacarent. Tertia jam die peracto jejunio nihil habentes unde fessa corpora reficerentur, subito conspiciunt virum quemdam cum panum supplemento vel pulmentorum equis oneratis ante fores astare, qui se referebat subita cordis admonitione actum, ut eis ex sua substantia subveniret, qui tantam egestatem pro Christo in eremo sustinerent. Oblatis itaque viro Dei quae detulerat, coepit cum cordis humilitate deposcere ut vir sanctus pro conjunum deprecaretur, quam per anni circulum tanta ignis febrium urebat, ut iam
Abbreviated transcription (Latin):
dum. S euuangelici p̃conii. in quantũ
carnis fragilitas non obstabat sectatu¬
rum exemplum. Qui uult inquit post
me uenire. abneget semetip̃m. et tollat
trucem suam et sequatur me. Cui tali¬
a obicienti: rex p̃bet responsa. Si xp̃i
trucem tollere et ip̃m sequi desideras. po¬
tioris heremi sectare quietem. Tantũ
ne nr̃e ditionis solo relicto ad uicinas
ꝑtranseas nationes. ut tui p̃mii augm̃¬
tum et nr̃e saluti ꝓuideas oportuna.
Data itaq obtione obtemꝑauit regis
ꝑsuasionib heremũ peciit. Erat enĩ
tunc uasta heremus uosagus nomine¬
in qua castrum dirutũ olim qd̃ anti¬
quorũ traditio anagrates nuncupabãt.
said qd̾ uir sc̃s cum uenisset licet aspera
uastitate solitudinis et scopuloꝵ inter¬
positione loca. ibi cum suis resedit. Par¬
uo alimentoꝵ solamine contentus. me¬
mor illius uerbi nron in solo pane ho¬
minẽ uiuere. s uerbo uite saciatus af¬
luenti dape habundare. Qua quisqͥs

Expanded text:
urum, sed euangelici praeconii, in quantum urum, sed euangelici praeconii, in quantum carnis fragilitas non obstabat, sectaturum exemplum: Qui vult, inquid, post me venire, abneget semet ipsum sibi, tollat crucem suam et sequatur me. Cui talia obicienti rex praebet responsa: 'Si Christi crucem tollere et ipsum sequi desideras, potioris heremi sectare quietem, tantum ne, nostrae ditionis solo relicto, ad vicinas pertranseas nationes, ut tui praemii augmentum et nostrae salutis provideas oportuna'. Data itaque obtione, obtemperavit regis persuasionibus, heremum petiit. Erat enim tunc vasta heremus in qua castrum erat dirutum olim, quod antiquorum traditio Anagrates nuncupabant. Ad quem vir sanctus cum venisset, licet aspera vastitate solitudinis et scopulorum interpositione loca aspera essent, ibi cum suis resedit parvo alimentorum solamine contentus, memor illius verbi, Non in solo pane hominem vivere , sed verbo vitae satiari, et affluenti dape abundare, qua quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
munia om̃ib omnia erant. Si quiss¬
am ꝓprium aliquid usurpare temptas
ceteroꝵ consortio segregatus penitentls
ultione uindicabatur. Nullus ꝓxiil
contrarietatẽ rependere. nullus asperi
sermonẽ ꝓferre audebat. ita ut in hll¬
na conu̾satione angłicam agi uta s̃¬
neres. Tanta inbeato uiro grã ralll¬
dabat. ut in quoꝵ cũ ꝙ domib qule¬
ominoraretur. omniũ animos ad religi¬
fama columbani sigiberti regis ad aulã.
Qui eo temꝑe duob regnis austrasioꝵ
burgundionum q inclitus regnabat
francis. quoꝵ eximium nom̃ p̃ ceteris
gentib. que gallias incolunt habebat᷑.
Ad quem cum uir sc̃s cum suis acces¬
sisset gratus regi. et aulicis ob egregie doc¬
tine copiam reoditus. cepit tandem ab
co rex querere ut intra terminos gallia¬
rum resideret. nec ad alias gentes transi¬
ens serelinqueret. O m̃ia que eius uolũ¬
tas poposcisset se pariturũ. Tunc ille
regi ait. non se aliarum opum fore ditan¬

Expanded text:
munia omnibus omnia erant; si quispmunia omnibus omnia erant; si quispiam proprium aliquid usurpare temptasset, ceterorum consortio segregatus penitentiae ultione vindicabatur. Nullus proximo contrarietatem rependere, nullus asperum sermonem proferre audebat, ita ut in humana conversatione angelicam agi vitam cerneres. Tanta in beatum virum gratia redundabat, ut in quorumcumque domus quancommoraret, omnium animos ad religifama Columbani Sigiberti regis ad aulam, qui eo tempore duobus regnis Austrasiorum Burgundionorumque inclitus regnabat Francis; quorum eximium nomen prae ceteris gentibus quae Gallias incolunt habetur. Ad quem cum vir sanctus cum suis accessisset, gratus regis et aulicis ob egregiae doctrinae copiam redditus. Coepit tandem ab eo r ex querere, ut intra terminos Galliarum reseder et, nec eos ad alias gentes transiens se relinqueret; omnia quae eius voluntas poposcisset se paraturum. Tunc ille regi ait, non se aliorum opum fore ditat
Abbreviated transcription (Latin):
firmabant. Tanta humilitatis ubertas
uersa uice sicut de honoribz homines se¬
culi conantes querere dignitates. sic iste
cũ sodalib suis de humilitatis cultu. alter
alterum nitebatur p̾uenire. memores pre¬
cepti illius. qui se exaltat humiliabitur.
et illd̾ ysaie. ad quem respiciam nisi ad
humilem et quietum et trementẽ sermo¬
nes meos: Tanta pietas. tanta caritaf
om̃ib. ut unim uelle unum nolle. Alo¬
destia atq sobrietas. mansuetudo et lem¬
tas eque in om̃ib redolebat. Execrabis
ab his desidie atq discordie uitium arro¬
gantie ac elationis suꝑ cilium duris as¬
tigationum ictib feriebatur. Ire ac liuo¬
ris noxa sagaci intentione pellebatur.
Tanta patientie uirtus. caritatis affictus
lenitatis cultus aderat ut mitem mnie¬
dio eoꝵ dñm patule non ambigeres ha¬
bitare. Si quempiam his labi inuitus
reꝑissent. simul om̃s equo iure negligel¬
tem correptionib cedere studebant. Con¬

Expanded text:
firmabant. Tanta erat humilitatis ubertas, firmabant. Tanta erat humilitatis ubertas, ut versa vice, sicut de honoribus homines saeculi conantur quaerere dignitates, ita iste cum sodalibus suis de humilitaalterum nitebantur praevenire, memores praecepti illius: Qui se humiliat exaltabitur; et illud Esaiae: Ad quem respiciam, nisi ad humilem et quietum et trementem sermones meos ? Tanta pietas, tanta caritas omnibus, ut unum velle, unum nolle, modestia atque sobrietas, mansuetudo et lenitas aeque in omnibus redolebat. Execrabatur ab his desidiae atque discordiae vitium, arrogantiae ac elationis supercilium duris castigationum ictibus feriebatur, irae ac livoris noxa sagaci intentione pellebatur. Tanta pacientiae virtus, caritatis affectus, lenitatis cultus aderat, ut mitem in medio eorum Dominum patule non ambigeres habitare. Si quempiam his labere in vitiis repperissent, simul omnes aequo iure neglegentem correptionibus cedere studebant. Com
Abbreviated transcription (Latin):
gressi dubia ꝑfreta ingrediuntur uias. nu¬
nici cursu ad brritannicos ꝑueniunt sinus.
Paulisꝑ ibidem morantes. uires resumunt.
ancipitiq animo anxia cordis consilia
trutinantur. Placet tandem arua galli¬
ca planta terere. et mores hominũ feruen¬
ti estu sciscitari. ut si salus ibi serenda sit
quantisꝑ commorari. si obauratas caligi¬
ne mentes reperiant arrogantie ad uicinaᷤᷤ
nationes ꝑtransire. Abritannicis sinib
ergo ꝓgressi ad gallias tendunt. ubi tunc
uel ob frequentiam hostium externoꝵ. uel
negligentiam p̃sulum religionis uirtus
pene abolita habebatur. fides tantum ma¬
nebat xp̃iana. Nlam penitentie melica¬
menta et mortificationis amor. uix pau¬
cis in illis reperiebatur locis. Agebat ue¬
nerandus uir. et quecũq loca ꝓgrederitir
uerbum euuangłicum adnuntiaret. Ers
enim gratum hominib. ut qd̃ facunhie
cultus adornabat. elubrate p̾dicationis
doctrina simul et exempla uirtutũ con¬

Expanded text:
gressi, dubias per freta ingrediuntur vias migressi, dubias per freta ingrediuntur vias miernici cursu ad Brittanicos perveniunt sinus. Paulisper ibidem morantes, vires resumunt ancipitique animo anxia cordis consilia trutinantur. Placet tandem arva Gallica planta terere et mores hominum ferventi aestu sciscitare, ut, si salus ibi serenda sit, quantise arrogantiae mentes reperiant, ad vicinas nationes pertransire. 11. A Britannicis ergo finibus progressi, ad Gallias, ubi tunc vel ob frequentiam hostium externorum, vel ob negligentiam praesulum, religionis virtus pene abolita habebatur, tendunt. Fides tantum manebat Christiana, nam poenitentiae medicamenta, et mortificationis amor vix vel paucis in illis reperiebantur locis. Agebat venerandus vir ut per quaecunque loca progrederetur, verbum evangelicum annuntiaret. Erat enim gratum hominibus, ut quod facundiae cultus adornabat, elucubratae praedicationis doctrina, simul et exempla virtutum con
Abbreviated transcription (Latin):
re cepit. et cordi ante ponere. ut non plus
sue necessitati studeret. quam alioꝵ utili¬
tati oportuna parere. Nec sine om̃ipoten¬
tis arbitrio fiebat. qui tironem suum ad
bella futura erudierat. ut de eius uictori¬
a głosos referret triumphos: lautaq sup¬
pellectili de cesoꝵ hostium reportaret fa¬
langas. Uocatoq eo tristem licet sibi. ta¬
men aliis utilem sententiam depromit.
s et uinculum pacis et solamini supple¬
mentum. comites itineris quos religio cla¬
ros reddebat largiturum. Collecto sane
fratrũ cetu om̃ium orationum suffragi¬
um postulat. ut uenturo itineri solamen
largitor pietatis tribuat. Uicesimũ er¬
go etatis annum agens. arrepto itinere
cum duodetim comitib. xp̃o duce ad litꝰ
maris accedunt. Ibi om̃ipotentis dĩ mi¬
sericordiam p̃stolantur. ut si sue uolun¬
tati inhereat. concepti consilii effectus
ꝑficiatur. Agnoscuntq secum clementis
ducis uoluntatem adẽẽ carinam quam ĩ¬

Expanded text:
re coepit et corde anteponere, ut non plus re coepit et corde anteponere, ut non plus suae necessitati studeret quam aliorum utilitati oportuna parere. Nec sine omnipotentis arbitrio fiebat, qui tyronem suum ad bella futura erudierat, ut de eius victoria gloriosus referret triumphos lautaque suppellectile de cesorum hostium reportaret falangas. Vocatumque eum, tristem licet sibi, tamen aliis utilem sententiam depromit, se et pacis vinculum et solaminis supplimentum comitesque itineris, quos religio claros reddebat, largiturum. Collecto sane fratrum coetu, omnium orationum suffragium postulat, ut venturo itinere solamen largitor pietates tribuat. Vicensimum ergo aetatis annum agens, arrepto itinere, cum duodecim comitibus Christo duce ad litus maris accedent. Ibi omnipotentis misericordiam prestolantur, ut, si suae voluntatis inhereat, concoepti consilii effectus perficiatur, agnoscuntque secum clementis iudicis voluntatem adesse, carinamque in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i qd̃ deferentib leue est suꝑse ferre. se¬
metip̃m ꝙ sibi ab negando ac crucem su¬
am tollendo xp̃m sequi. ut qui aliorum
doctor futurus erat. ip̃e qd̾ doctrina cli¬
dicerat in suo corpore mortificationem
ferendo uberius exemplo monstraret.
quid aliis implenda fore docuisset. Pac¬
tis itaq annoꝵ multoꝵ in monasterio
circulis. cepit ꝑegrinationem desiderare.
memor illius dñi imperii ad abraham.
Exi de terra tua et de cognatione tua et
de domo patris tui. et uade in terram quã
monstrauero tibi. Confessus igitur uene¬
rabili patri cõmogello cordis ardorem. et
ignitum igne dñi desideriũ de quo igne
dñs in eũngłio loquitur. ignem ueni mit¬
tere in terram quem uolo ut ardeat. ar¬
dentem patri patefaciebat affectum: s
non ita in patris reperiebat responso. ut su¬
a peticio anhelabat. Erat enim uenerabi¬
li commogello arduum. tanti solaminis
pati dispendium. Tandem tamen aspira¬

Expanded text:
Christi, quod ferentibus leve est, super se ferre seChristi, quod ferentibus leve est, super se ferre semetipsumque sibi abnegando ac crucem suam tollendo Christum sequere, ut qui aliorum doctor futurus erat, ipse quod doctrina didicerat in suo corpore mortificationem ferendo uberius exemplo monstraret, quid aliis implenda fore docuisset. Peractis itaque annorum multorum in monasterio circulis, coepit peregrinationem desiderare memor illius Domini imperii ad Abraham: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tut et vade in terram, quam monstrabo tibi. Confessus igitur venerabili patri Commogello cordis ardorem et ignitum igne Domini desiderium, de quo igne Dominus in euangelio loquitur: Ignem veni mittere in terram; quam volo, ut ardeat, ardentem patri patefaciebat affectum, sed non ita in patris repperiebat responsum, ut sua petitio anhelabat. Erat enim venerabili Commogello arduum tanti solaminis patere dispendium. Tandem tamen adspira
Abbreviated transcription (Latin):
in ubeitat sensum uel negligentie som¬
no torpentem. cepit ab eo ex difficiliũ ques¬
tionum materia sensus querere. At ille
pauido quãquam tamen sagaci pectore
ne inobediens magistro appareret. non
cenodoxie actus uicio. s magistro paren¬
do uice uersa obiecta sibi elucubrabat:
memor illius psalmigraphi preconii. aꝑi
os tuũ. et ego adimplebo illud. Tantum
eius in pectore diuinarum thesauri scrip¬
turarũ conditi tenebantur. ut intra ado¬
lescentie etatem decentus psalmoꝵ librũ
elimato sermone exponeret. Multaq a¬
lia que uel ad cantum digna. uel ad docen¬
dum utilia condidit dicta: dedit dem
ti. ad monasterium cuius uocabulum ẽ
benechor peciit. In quo p̾sul uirtutũ uber¬
tate eluebat beatus commogellus egregi¬
us inter suos monachoꝵ pater. quiq et
religionis studio. et regularis discipline
cultu p̃cipuus habebatur. Ibi solis ora¬
tionib et ieuniis uacare cepit. et iugũ

Expanded text:
tem ubertate sensum vel neglegentiae somtem ubertate sensum vel neglegentiae somno torpentem, coepit ab eo ex dificilium quaestionum materia sensus querere. At ille pavido quamquam, tamen sagaci e pectore, ne inoboediens magistro appareret, non cenodoxiae actus vitio, sed magistro parendo vice versa obiecta sibi elucubrabat memor illius psalmigraphi praeconii: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud. Tantum eius in pectore divinarum thesauri scripturarum conditi tenebantur, ut intra aduliscentiae aetate detentus, psalmorum librum elimato sermone exponeret, multaque alia, quae vel ad cantum digna vel ad docendum utilia, condidit dicta. 4. De advete, ad monasterium cuius vocabulum est Benechor petiit, in quo presul virtutum ubertate cluebat beatus Commogellus, egregius inter suus monachorum pater, quique et religiones studio et regularis disciplinae cultu praecipuus habebatur. Ibi solis orationibus et ieiuniis vacare coepit et iugum
Abbreviated transcription (Latin):
ualedicens. iter arripuit: materq eius
dolore stimulata. precatur ut se non re¬
linquat. t ille. non inquit audisti.
qui amat patrem et matrẽ plus quã
me non est me dignus: Obstantẽ ma¬
trem et limiti ostii inherentẽ postu¬
lat. ut seire sinat. Illa heuilans et pa¬
umento ꝓstrata: denegat se ꝑmissurã.
le limitem matremq transilit. poscit¬
ꝙ matrem se letam habeat. illam nun¬
quam deinceps in hac uita uisurum.
S quocũq salutis uia iter pandat se
pgressurum. Relicto ergo natali solo
QS lagenoꝵ terram incole nuncupant.
ad uirum uenerabilem noĩe senilem ꝑ¬
eit: qui eo temꝑe singulari religione
sserpturarũ sacrarum scientie flore ĩ¬
tesues pollebat. Quem cũ uir sc̃s in¬
um sagacis eẽ uideret. om̃ium diuma¬
dum scrpturarũ studiis imbuit. ita
desen ut fieri assolet cum sudendo ma¬
distr liscipulos sciscitari conantur.
lrde suo ingenio cognoseant. uel flagran¬

Expanded text:
vale dicens, iter arripit; materque eius vale dicens, iter arripit; materque eius dolore stimulata, precatur, ut se non relinquat. At ille: 'Non', inquid, 'audisti: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus?' Obstanti matri et limitem ostii inherenti postulat, ut se ire sinat. Illa eiulans et pavimento prostrata, denegat se permissuram; ille limitem matremque transilit poscitque matri, se laetam habeat: illum numquam deinceps in hac vita visurum, sed, quocumque salutis via iter pandat, se progressurum. Relicto ergo natali solo, quem Lagenorum terram incolae nuncupant, ad virum venerabilem nomine Sinilem perrexit, qui eo tempore singulare religione et scripturarum sacrarum scientiae flore inter suos pollebat. Quem cum vir sanctus ingenii sagacis esse videret, omnium divinarum scripturarum studiis inbuit, ita tamen, ut fieri adsolet, cum ludendo magistri discipulos sciscitare conantur, ut de suo ingenio cognoscant vel flagran
Abbreviated transcription (Latin):
tigare iuuenili ut poterat hortams
aggressus est. Que uidens gliscent
adolescente uigorem. ego ait ut cũq pl¬
i ad bella ꝓgressa exiui. En quindal
tempora uoluuntur. quo et domo cal̃
et hunc ꝑegrinationis locum exptil
et nunquam deinceps xp̃o p̾sule Ml¬
nu stiuam tenens retro respcxi. ⁊t all
fragilis sexus obtitisset. mari tranlẽ¬
to potioris ꝑegrinationis locum pl¬
sem. Tu uero adolescentie flammis exestu¬
ans. dum natale solum incolis. ad fragi¬
ies uoces uelis nolis. fragilitate attrahen¬
te aurem accommodas. et uisitare te fe¬
mincum sexum libere credis. Non re¬
minisceris suasu eue. adam delapsum:
Samson a dalida seductum. dauid a
pristina iusticia. pulchritudine bersa¬
bee corruptum. sapientissimũ salomo¬
nem mulierũ amore deceptum. Pge o
uiam que inferi ducit ad ualuas. Hu¬
ius ergo dictis stimulatus adolescens. et
ultra quam adolescentem terreri crede¬
res. grates increpanti refert. Sodalib

Expanded text:
tigare iuvenili, ut poterat, hortamine tigare iuvenili, ut poterat, hortamine adgressus. Quae videns gliscentem in aduliscente vigorem: 'Ego', ait, ' utcumque potui, ad bellum progressa exivi. En quindecim tempora volvuntur, quo et domum carui et hunc peregrinationis locum expetii, et numquam deinceps Christo praesule, manu stipham tenens, retro respexi, et nisi fragilis sexus obstasset, mare transacto, potioris peregrinationis locum petissem. Tu vero aduliscentiae flammis exaestuans, natalem solum incoles; ad fragiles voces, velis nolis, fragilitate adtrahente, aurem accommodas et visitare te femineum sexum libere credis? Non reminisceris suasu Evae Adam dilapsum, Samsonem a Dalida seductum, David a pristina iustitia pulchritudine Bersabeae corruptum, sapientissimum Salamonem mulierum amore deceptum?' 'Pergviam, quae inferi ducit ad valvas'. Huius ergo dictis stimulatus aduliscens, et ultra quam aduliscentem terreri crederes, grates taliter increpanti refert, sodalibus
Abbreviated transcription (Latin):
est itaq lasciuarum puellarũ in eum
suscitare amores. precipue quas forma
corporis horrendo desiderio. in miseroꝵ
animos solet immergere. S cum egn¬
gius miles se tantis telis undiq urger
conspiceret. et micantem sicam callidi
hostis contra se erigi conspexisset exꝑtis¬
naturam fragilitatis humane cito ad
procliua labendo demergi. ut liuius an
nichil ẽẽ tam scm̃ religione. tamq cus¬
todia clausum qd̃ penetrare libido ne¬
queat. euuangelicum clipeum leua te¬
nens. ensemq ancipitem dextra ferens.
contra inmanes cuneos hostium pug¬
naturus paratur ꝑgere. Ne frustrato
labore quem potissimo ingenio desuda¬
uerat. in gramatica rethorica geometra
uel diuinarũ scripturarũ serie. in scłiis¬
lecebris deduceret. Daturq adhuc sti¬
mulus urgendi. Cum hec iam penes
se uolueret. uenit ad cuiufdam religos
ac deo dicate femine cellulam. quã cua
prius humili uoce salutasset. postas¬

Expanded text:
s lascivarum puellarum in eum s lascivarum puellarum in eum suscitare amores, precipue quas forma corporis perfuncturio decore horrendo desiderio in miserorum animos solet inmergere. Sed cum se egregius milis tantis pilis undique urgueri conspiceret et micantem sicam callidi hostis se contra erigi conspexisset, expertus fragilitatis humanae, cito ad procliva labendo dimergi, ut Livius ait, nihil esse tam sanctum religione tamque custodia clausum, quo penetrari libido nequeat, euangelicum clipeum leva tenens ensemque ancipitem dextra ferens, contra inmanes cuneos hostium pugnaturus paratur pergere, ne frustrato labore, quem potissimo ingenio desudaverat in grammaticam, rethoricam, geometricam vel divinarum scripturarum seriem, in saeculi inlecebris ocmulus urguendi. Cum haec iam poenes se volverit, venit ad cuiusdam religiosae ac Deo dicatae feminae cellulam. Quam cum prius humili voce salutasset, postea cas
Abbreviated transcription (Latin):
uescens. de frequentia celebre lucis speciosi¬
or est. Sic diei lux phebi aucta splendo¬
re. mundo amena refulget. Ita corpus ec¬
clesie cũ conditoris ditata opib sc̃oꝵ aug¬
mentata numero et scientie religione ni¬
tescit. ut ex frequentia doctoꝵ pullulent¬
luera subsequentiũ. Et ut sol uel luna
astraq om̃ia noctem diemq suo nitore
nobilitant. ita scõꝵ merita sacerdotum
ecclesie monumenta roborant. Pactis
puericie etate pubescens. liberalium lit¬
terarum doctrinis. et graminaticoꝵ stu¬
diis iugenio capaci dare cepit laborem.¬
Quem ꝑ omne puericie uel adolescenti¬
e tempus exercens. usq ad uirilem etatẽ
uberi intentione defixit. S cum eum
forme elegantia p̃sertim corporis cando¬
re et pubertas nobilis om̃ium gratun
redderet. cepit tandeni contra eum anti¬
quus hostis letifera tela laxare. ut quẽ
tanto ingenio crescere cerneret. suis ha¬
benis si ualuisset irretiret. Aggressus¬

Expanded text:
vescens, de frequentia celebrae lucis speciosivescens, de frequentia celebrae lucis speciosior est; sicut diei lux, Phoebi aucta splendore, mundo amoena refulget, ita corpus ecclesiae, cum conditoris ditata opibus, sanctorum augmentata numero, et scientiae religione nitescit, ut ex frequentia doctolucra subsequentium. Et ut sol vel luna astraque omnia noctem diemque suo nitore nobilitant, ita sanctorum merita sacerdotum Ecclesiae monimenta roborant. 7. Peractis pueritiae aetate pubescens, liberalium litterarum doctrinis et grammaticorum studiis, ingenio capaci dare operam coepit: laboremque per omne pueritiae vel adolescentiae tempus exercens, usque ad virilem aetatem uberi intentiformae elegantia praesertim corporis candore et pubertas nobilis omnium gratum redderet, coepit tandem contra eum antiquus hostis loetifera tela laxare, ut quem tanto ingenio crescere cerneret, suis abenis, si valuisset, inretiret, adgressu
Abbreviated transcription (Latin):
uim sagati animo trutinare. uicinoꝵq
solaminis supplementũ petit. quoᷤ doctri¬
na sollertes reddebat. querens ut tante ui¬
sionis uim sapientium corda rimarent᷑.
Tandem ꝑitoꝵ libramine responsa recepit.
se egregie indolis utero tenere uirã. qui
et sue saluti utilia. et ꝓximoꝵ ꝓuideret
utilitati oportuna. Quem mater post¬
quam edidit. tanta eustodia seruauit. ut
uix eum uel cognitis parentum reliquoꝵ
morib crederet. quo adusq uita puberis
ad boni cultus oꝑis. xp̃o duce sine quo ni¬
chil boni agitur aspirasset. Nec immeri¬
to solem fulgentem suo esinu mater con¬
spexit. qui in matris uniuersoꝵ eccłie m̃¬
bra instar phebi fulgore micant: dño di¬
cente. Tunc iusti fulgebunt sicut sol: in
regno patris eoꝵ. Sic debora p̾cantis uo¬
ce ad dm̃. spũ scõ monente olim loqueba¬
tur dicens. Qui autem diligunt te. sicut
sol in sinu tuo resplendet. sic rutilent. Ethe¬
ria etenim axis siderum distinctione fla¬

Expanded text:
im sagaci animo trutinare vicinorumque solaminis supplimentum petit, quos doctrina sollertes reddebat, quaerens, ut tantae visionis vim sapientum corda rimarent. Tandem peritorum libramine responsa recepit, se egregiae indolis utero tenere virum, qui et suae saluti utilia et proximorum provideret utilitati oportuna. Quem mater postquam edidit, tanta custodia servavit, ut vix eum vel cognitis parentum reliquorum moribus crederet, quoadusque vita puberis ad boni cultus operis Christo duce, sine quo nihil boni agitur, adspiraret. Nec inmerito solem fulgentem suo e sinu mater conspexit, quin matris universorum ecclesiae membra instar Foebi fulgore micant, Domino dicente: Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris eorum. Sic Debbora precantis voce ad Deum, Spiritu sancto monente, olim loquebatur, dicens: Qui autem diligunt te, sicut sol in ortu suo splendet, sic rutilent. Aetherea etenim axis siderum distinctione fla
Abbreviated transcription (Latin):
sa tempestas. qua fortiter ꝓhibente.
nullus hane et inde naui cella uectes
transfretare poterat. Et post consuma¬
tam beati sepultionẽ uiri. continuo
q: lector quanti et qualis apd̃ dm̃ p̃¬
dicabilis patronus honoris habeatut
cui aliquando in carne mortali con¬
uersanti. dõ dignante oranti tempe¬
states sedate sunt. et maria tranquilla¬
ta. Et quando rursus necesse habuit
supra memorata occasione orta flami¬
na uentoꝵ et uentosa cũ uoluit conci¬
tata sunt equora. que subsequent ut
suꝑius dictum est. expletis eius se¬
puiture ministeriis in magnã conu̾¬
sa sunt tranquillitatẽ. Hic itaq
nr̃o p̃dicabili patrono uite termin
fuit. ista meritoꝵ exordia. qui scđm
sententias scripturarũ. eternis comes
triũphis patrib additus apłis et ꝓ¬
phetis consertus. numero aggregatus
albatoꝵ milium agnino in sangui¬
ne suas scõꝵ qui lauerunt stolas ag¬
num ductorem comitatur uirgo im¬

Expanded text:
sa tempestas, qua fortiter prohibente sa tempestas, qua fortiter prohibente nullus hinc et inde navicella vectus transfretare poterat. Et post consummatam sepultionem viri continuo que lector, quanti et qualis apud Deum praedicabilis patronus honoris habeatur, cui aliquando in carne mortali conversante, Deo dignante, oranti tempestates sedatae sunt, et maria tranquillata, et rursus quando necesse habuit supra memorata occasione, orto flamine ventorum, et ventosa, cum voluit, concitata sunt aequora; quae subsequenter, ut superius dictum est, expletis ejus sepulturae ministeriis, in magnam conversa sunt tranquillitatem. Hic itaque praedicabili nostro patrono vitae terminus fuit, ista meritorum exordia, qui secundum sententias Scripturarum aeternis comes triumphis Patribus additus, apostolis et prophetis consertus, numero aggregatus albatorum millium, agnino in sanguine suas sanctorum qui laverunt stolas, Agnum ductorem comitatur, virgo im
Abbreviated transcription (Latin):
posituui mrata busta debita humct
cirm ueneratione illuminosa et ett¬
iali resurrecturum claritudine. D
supra memoratis ergo trib illis cos¬
arum dieb more ꝑactis eccliastica qe
nobis ad erꝑtis traditum est. huius
pe finem enarrabitur libri. Quid at
namq aliquando unus defratrib e¬
ram uenerabili uiro simpliciter leqts
ad celebrandas ait ad scm̃ tuas postt¬
um obitum exequias ut putatur tr
harum ꝓuintiarũ popłs hanc iouar
remigans replebit insulam. Qd̃ utt¬
bum audiens sc̃s consequenter ait ¶
mi filiole non ut loqueris sic res ꝑti¬
bit. Nam ꝓmiscuũ popłi uulgia
nullo modo ad meas poterit exequias
uenire. Mei soli familiares monacdi
mea supulebralia complebunt creqͥa
honestabunt officia. Qd̃ uerbũ tius
ꝓphi cum statim post transitũ ip̃ius
om̃i potentia dei ad impleri fecit. Nã
ꝑ tres illas exequiales dies et noctes
grandis sine pluuia facta est uento¬

Expanded text:
positum intra busta debita humatur positum intra busta debita humatur cum veneratione in luminosa et aeternali resurrecturum claritudine. De supra memoratis ergo tribus illis exsequiarum diebus, more peractis ecclesiastico, quod nobis ab expertis traditum est, hujus prope finem enarrabitur libri. XXXIV. Quidam namque aliquando unus de fratribus coram venerabili viro simpliciter loquens: Ad celebrandas, ait ad Sanctum, tuas post tuum obitum exsequias, ut putatur, totus harum provinciarum populus hanc Jovam remigans replebit insulam. Quod verbum audiens Sanctus consequenter ait: O mi filiole, non ut loqueris, sic res probabitur, nam promiscuum populi vulgus nullo modo ad meas poterit exsequias venire. Mei soli familiares monachi mea sepulcralia complebunt, et exsequialia honestabunt officia. Quod verbum ejus propheticum statim post transitum ipsius omnipotentia Dei adimpleri fecit. Nam per tres illas exsequiales dies et noctes grandis sine pluvia facta est vento
Abbreviated transcription (Latin):
celum quasi post occasum solis tene¬
bre succedunt. Huius itaq claritu¬
diuem luminose et p̃dicabilis colum¬
ne. non tantum nos qui simul in codẽ
loco ineramus. cum ingenti adinirati¬
one uidimus. s et alii multi piscato¬
res qui sparsim ꝑ diuersas flumina¬
les piscinas eiusdem fluminis pisca¬
bantur. sicut nobis post retulerant si¬
mili apparitione uisa magno pauore
sunt ꝑculsi. Karum igitur triũ mi¬
racula uisionũ eadem transitus hora
uenerandi apparentiũ patroni eteruos
ei a d̾o collatos ꝓtestantur honorẽ. Ad
ꝓpositum reuercamur. In terea
post sc̃e egressum anime ym nis
matutinalib terminatis. sacrũ corpꝰ
de ecclia ad hospitium unde pauloan¬
te uniens uenerat cum canora frattũ
m portatur ꝑsalmodia. honesteq te¬
nis dicbs ut totidem noctib hondbies
rit enplentur exequie. Quib ialdo
sapienduis laulib terminatis It
beaiti pationi uenerabilt corpus nen¬
rios enuolutum sindonib et poabate

Expanded text:
coelum, quasi post occasum solis tenecoelum, quasi post occasum solis tenebrae succedunt. Hujus itaque claritudinem luminosae et praedicabilis columnae non tantum nos, qui simul in eodem loco ineramus, cum ingenti admiratione vidimus, sed et alii multi piscatores, qui sparsim per diversas fluminales piscinas ejusdem fluminis piscabantur, sicut nobis postea retulerant, simili apparitione visa, magno pavore sunt perculsi. Harum igitur trium miracula visionum eadem transitus hora venerandi apparentium patroni aeternos ei a Deo collatos protestantur honores. Ad propositum revertamur. XXXIII. Interea post sanctae egressum animae hymnis matutinalibus terminatis, sacrum corpus de ecclesia ad hospitium, unde paulo ante vivens venerat, cum canora fratrum reportatur psalmodia, honesteque ternis diebus et totidem noctibus honorabiles rite explentur exsequiae. Quibus in Dei sapientis laudibus terminatis, sancti et beati patroni venerabile corpus mundis involutum sindonibus, et praeparata
Abbreviated transcription (Latin):
tulerat. sine ullo didicimꝰ cunc¬
tamine. Eadem quoq horam aliã ui¬
sionẽ aliter reuelatam unus ex eis qͥ
uidera xp̃i miles ualde senex cui no¬
mine etiam post diei ferreolus scottice
alioꝵ sci columbe monachoꝵ reliqui¬
as. et ip̃e sc̃s monachus in dorso cõme
sepultus cum scĩs resurrectionẽ expec¬
tat mͥ a damnano illo iuueni in tem¬
pore cum grandi retulerat testificati¬
one dicens. illa in nocte qua sc̃s co¬
lumba de terris ad celos felici et beato
fine tranfut. ego et  alii metũ ui¬
ri laborantes in captura pisciũ in ual¬
le piscosi fiuminis bonne. subito totũ
erei illustratum celi spatiũ uidimus.
Cuius miraculi subitatione ꝑmoti:
oculos ad orientem eleuatos conutimꝰ.
Et ecce quasi quedam post grandis
ignea apparuit columna que in noc¬
te illa media sursum ascendens ita no¬
bis uidebatur mundũ illustrare totũ
sicuti estiuus et meridianus sol. Et
post quam illa penetrauit columna

Expanded text:
tulerat, sine ullo didicimus cunctulerat, sine ullo didicimus cunctamine. Eadem quoque hora aliam visionem aliter revelatam unus ex eis qui viderant, Christi miles valde senex, cui nomen etiam potest dici Ferreolus, S. Columbae monachorum reliquias, et ipse S. Monachus in Dorso Thomae sepultus cum sanctis resurrectionem exspectat, mihi Adomnano illo juvene in tempore cum grandi retulerat testificatione dicens: Illa in nocte, qua S. Columba de terris ad coelos felici et beato fine transiit, ego et alii mecum viri laborantes in captura piscium in valle piscosi fluminis Fende, subito totum aeri illustratum coeli spatium vidimus, cujus miraculi subitatione permoti, oculos ad Orientem elevatos convertimus; et ecce quasi quaedam pergrandis ignea apparuit columna, quae in illa nocte media sursum ascendens, ita nobis videbatur mundum illustrare totum, sicuti dies aestivus et meridianus sol. Et postquam illa penetravit columna
Abbreviated transcription (Latin):
ris usq ad echera celoꝵ eorũdem angło¬
rum claritate illustrata. qui ad scãm
ipsius animã preferendã de celis missi
descenderant innumeri. Altisona quo¬
q audiui carminalia et ualde suauia
angłicoꝵ cetum cantica. eodem mom̃¬
to egressionis inter angłicos sc̃e ip̃ius a¬
nime ascendentes choros. Kanc angłi¬
cam manifestationẽ fergnaus ut p̃dic-¬
tum est qui ab ore sc̃i illius senis cui
reuelata erat indubitanter didicerat.
hisdem dieb descottia remigans hym¬
ba in insula reliquis dieb uite sue ꝑ¬
manens. scĩ columbe monachis sepuis
enarrabat. Qui uidelicet fergnaus
post multos insubiectione inter fratres
irreprehensibiliter expletos annos. ali¬
os duodecim in loco anachoritarũ hi
mi urbulcinar uitam ducens anacho¬
riticã xp̃i uictor miles expleuit. Hãc
p̃dictam uisionẽ non solum paginis in¬
scriptam repꝑimus s et aliquibꝰ exꝑtis
senioM rib quib ip̃e fergnaus re¬

Expanded text:
ris usque ad aethera coelorum, eorumdem angeloris usque ad aethera coelorum, eorumdem angelorum claritate illustrata; quia ad sanctam ipsius animam perferendam de coelis missi descenderant innumeri, altisona quoque carminalia, et valde suavia audivi angelicorum cantica, eodem momento egressionis, inter angelicos sanctae ipsius animae ascendentes choros. Hanc angelicam manifestationem Virgnous, ut praedictum est, qui ab ore illius sancti senis, cui revelata erat, indubitanter didicerat. Iisdem diebus de Scotica remigans Hymba in insula reliquis diebus vitae suae permanens sancti Columbae monachis saepius enarrabat, qui videlicet Virgnous post multos in subjectatione inter fratres irreprehensibiliter expletos annos, alios duodecim in loco Anachoretarum in Miurbulcmar vitam deducens anachoreticam Christi victor miles explevit. Hanc praedictam visionem non solum paginis inscriptam reperimus, sed et aliquibus expertis senioribus, quibus ipse Virgnous re
Abbreviated transcription (Latin):
s et ip̃e uenerabilis pater in quantum
poterat. suã simul mouebat manũ. ut
uidelicet qd̃ uoce ingressu non ualebat
anime. etiam motu manus fratres uide¬
retur benedicere. Et post scãm benedic¬
tionem taliter significatam. continuo.
spm̃ exalauit. Qͥ uo tabernaculum cor¬
poris egresso. facies rubens et mixũ im
modum angłica uisione exhilaritate
in tantum remansit. ut non quasi mor¬
tui s dormientis uideretur uiuentis.
Tota interim ꝑsonabat mestis plango¬
rib eccłia. S non p̃tereuncdum uidet᷑.
qd̃ eadem hora beate pransitus anime
cuidam hiberniensi scõ reuelatum est.¬
et sapiens. Hic itaq primo mane cu¬
mine suam enarrauit uisionem. cum
ingenti gemitu dicens. Hac p̃terita
nocte media sc̃s columba multarũ co¬
lumpna eccłiarũ ad dñm transit. et
in hora beati exitus eius iouam
insulam ad quam corpore nunquam
ꝑueni. totam angłoꝵ claritudine in spi¬
ritu uidi irradiatam totaq spacia ae-¬

Expanded text:
sed et ipse venerabilis Pater in quantum sed et ipse venerabilis Pater in quantum poterat, simul suam movebat manum, ut videlicet quod voce in egressu non valebat animae, vel motu manus fratres videretur benedicere. Et post sanctam benedictionem taliter significatam continuo spiritum exhalavit. Quo tabernaculum corporis egresso, facies rubens, et mirum in modum angelica visione exhilarata in tantum remansit, ut non quasi mortui, sed dormientis videretur viventis. Tota interim personabat moestis plangoribus ecclesia. Sed non praetereundem videtur quod eadem hora beatae transitus animae cuidam Eberniensi set sapiens. Hic itaque primo mane cusuam enarravit visionem cum ingenti gemitu dicens: Hac praeterita nocte media sanctus Columba multarum columna Ecclesiarum ad Dominum transiit, et in hora beati exitus ejus Jovam insulam, ad quam corpore nunquam perveni, totam angelorum claritudine in spiritu vidi irradiatam, totaque spatia ae