comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onem ꝑm̃de.⁊ si qua sicertum fui̾t fili¬
um tetessisse. quisuꝑereat. item eĩt dicẽ¬
se. quem obisse crclebat. ¶Sipostumiᷤᷤ
declerit tutores. hiiquo uiuo eo nascat̃
andlatio ualeat ⁊ mag̃ est. ut ut ilis
datio fiat. enam siuiuo eonascantur.
de .l.estam̃to tatos tutores nẽẽ co¬
gentos. sansture remsaluam fore. certo¬
certius est. S nichominus. cumquis of¬
fert satisclationem. ut solus ãrmistri.¬
aucdliendus est. ut elicto cane s cẽ
te p̃tor ⁊̃ ceteris detulit hnc conitiõe¬
oblatione S mpleta uidelicet ab om̃ibi¬
satistatione om̃s gerent ut qui contẽptꝰ¬
est. magis satis accipete. quangẽe. secur̾
tẽt.¶ ñ om̃ino autem is quisatisdat p̃feren¬
dus est. quid enim si suspecta ꝑõa. sit. ł nuĩ¬
pis cui tutela cõmitti neᷤ cumsansdatio¬
ne debeat. uelquid suam multa flagi¬
tia intutela admisit. ñne magis repelli
⁊ reici atutela. quamsolus ãministrare

Expanded text:
si certus fuit filium decessisse, qui supererat, idem erit dicense, quem obisse credebat. Si postumis dederit tutores hique vivo nascantur, an datio valeat? et magis est, ut utilis datio fiat etiam si vivo eo nascantur..Testamento datos tutores non esse cogendos satisdare rem saluam fore certocertius est: sed nihilo minus cum quis offert satisdationem, ut solus adminiaudiendus est, ut edicto cauetur. sed te praetor etiam ceteris detulit hanc condicioneoblatione, sed impleta uidelicet ab omnibsatisdatione omnes gerent, ut qui conteest magis satis accipere quam gerere, securus esset.Non omnimodo autem is qui satisdet praeferendus est: quid enim si suspecta persona sit uel turpis, cui tutela committi nec cum satisdatione debeat? uel quid si iam multa flagitia in tutela admisit? nonne magis repelli et reici a tutela, quam solus administrare
Abbreviated transcription (Latin):
nerit᷑. cum ad eum exhereclitate pupilli
re tutores pupilli ut caueant legata¬
niQuedam legata diuisione ñ reci¬
ullum balneum. aut ullũ tectrum aut
stalium fecisse intelligitur ꝗ exppͥam for¬
oĩum legatorum noĩe. ⁊ siplures heredes
sint singuli insolidũ tenent᷑. Hec ntaq
legata q̃ diui uoitatẽ ñrecipiũt tota
succurri ut extim atc̃e facta legati renũ¬
tiet legatario. inpartẽ exstimatioĩs ĩfe¬
rat. ⁊ siñ inferat utat᷑ adu̾sus eũ excepti¬
one doli. mali.

Expanded text:
pupilli re tutores pupilli, ut caueant legatarii.Quaedam legata diuisionem non reciullum balineum aut ullum theatrum aut stadium fecisse intellegitur, qui ei propriam foromnium legatorum nomine, etsi plures heredes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque legata, quae diuiduitatem non recipiunt, tota succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, ut partem aestimationis inferat, si non inferat, utatur aduersus eum exception
Abbreviated transcription (Latin):
meret uł minuent si deiꝯ missumata rp̃e
quoq petunie. si adhũc c̾abentario .i. noĩ¬
b faciendis destinate eeñt. eidem fĩdeicõ¬
misso ceclere debent quin ⁊ illud quoq pu¬
rẽ defencliposse. ut nõmodo adebitoribus
ex acte pet̃e.S quatumq decã reclacte eidẽ
tam̃rationi fuerint destinate fideiꝯmisso
lasbeo scripsit eos legato exceptos uideriꝗ
ppoĩti eẽnt negotii exercendicã ueluti qui
adem̃dum. locandum ꝯdutendũ. p̃poĩti ec̃t.
cubitularios ant. ł obfuatores. leosꝗ pisia¬
torib p̃poitisunt. ñuideri negonatiõis appel¬
latione ꝯtineri. ⁊puto ueram ẽẽ labeonis
snãm. ¶ Si exoifmo quis atartificium
trasicrit. qui dam recte putant legatum ex¬
tingui quia offitium artificio mutatur
ñ itẽ excc̃rio cum lectitarius cocus pa fact᷑
ẽ¶Sumus suus pła artificia hãt. ⁊ atui co¬
cilegati fu̾i̾nt. alii textores alii. letticarii
ei cerlere funidicenchum ẽ. cilegati sũt

Expanded text:
meret uel minueret fideicommissum, ita ipsae quoque pecuniae, si adhuc kalendario, id est nominibus faciendis destinatae essent, eidem fideicommisso cedere debeant. quin etiam illud quoque putem defendi posse, ut non modo a debitoribus exactae pecuniae, sed quacumque de causa redactae, eidem tamen rationi fuerint destinatae fideicommisLabeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non uideri negotiationis appellatione contineri: et puto ueram esse Labeonis sententiam.Si ex officio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstingui, quia officium artificio mutatur: non idem e contrario cum lecticarius cocus postea factus est.Si unus seruus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere seruum dicendum est, cui legati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
arcellus.⁊estam̃ta eorumꝗ ignomi¬
nie causamissisunt. statim desinũt mili¬
tari uire uale quor annispatium testam¬
tis eoꝵ quihẽestam ł causariam missicem
meruerunt. tribuitur. ¶Ius testandid
custrensi petulio quod filus f militantib
concessum est. adeos qui ignominie cãnse
missisunt. non ꝑtu. quod hoc pͥmu lecome¬
rentib tributum est.
enturio sccło testam̃to postumos
heredes insrituit neꝙ substitutos teditqui¬
bus non additis adsuꝑius testam̃tum sere¬
dire testaitus est. ceteraquesecundo testam̃¬
to sccipsit ẽẽ irrita placint nisi nõiatim ea
confirm assezad pͥorem uoluntatem reũsus.
impube instituto. eiq substituisset mui
potestate manenti tutoresq dedisset p̃uu
fratres rescripserunt: substitunonemquidẽ
uase tutoris autem dationem ñnalere q
herelitati quid̾ fue miles quartem uell sub¬
sittionemfticere põt. uerumtam̃ alienuo
ius minuere nõn pot̃.

Expanded text:
arium.Testamenta eorum, qui ignominiae causa missi sunt, statim desin‹u›nt militari iure ualere, quod anni spatium testamentis eorum, qui honestam uel causariam missionem meruerunt, tribuitur. ius testandi de castrensi, quod filiis familias militantibus concessum est, ad eos, qui ignominiae causa missi sunt, non pertinet, quod hoc praemii loco merentibus tributum est.enturio secundo testamento postumos heredes instituit neque substitutos dedit: quibus non ‹e›ditis ad superius testamentum se redire testatus est. cetera, quae secundo testamento scripsit, esse irrita placuit, nisi nominatim ea confirmasset ad priorem uoluntatem reuersus.impubere herede instituto eique substituisset in aui potestate manenti tutoresque dedisset, diui fratres rescripserunt substitutionemnem non ualere, quia hereditati quidem suae miles qualem uellet substitutionem facere potest, uerum tamen alienum ius minuere non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
hominib utuoluntatem suam testaret̃
ita locutus est ut declararet q̃uellz sibibe¬
reclem ẽẽ. ⁊ cuilibtatem tribueret põt uidĩ
sinescpto hoc modo testatus eẽ. ⁊ uoluntas
eius rata habencla ẽ. ¶ceterum suit plerũq
ẜmonib fierisolr. dixit alitui egote heredẽ
facio. aut tibiboãmea relinquo. ñoportet.
hoc ꝓtestam̃to obẜuari ncuullorum mag̾̃
int᷑ est. quam ip̃orum quib iopͥuilegium
datum ẽ eiusmoi exemplum ñ admtitt. a¬
lioquin ñdifficult. postmortem alicuĩ mili¬
tis testes existerent. qͥ affirmarent seaudñ
se dicentxm aliquemr linquere selm cui uii¬
sumsit. et ꝑhoc iuidicia uera subueritantũ.
faitus eẽt testomtumfenit ⁊ postea cinctui
manente eo defunctus ẽ Quero anmilitis
testam̃tum uiteatur ẽẽ smarcelł ꝑi. adcõe

Expanded text:
hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis interest quam ipsorum quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existent, qui adfse dicentem aliquem relinquere se bona cui uisum sit, et per hoc iudicia uera subuertuntur'. factus esset, testamentum fecit et postea cinctus manente eodem defunctus est: quaero, an militis testamentum uideatur esse.Marcellus re
Abbreviated transcription (Latin):
Aegerit. tũc ip̃asibi q̃uolet eligat psitum
ẽ cũmater elegerit. aneaq̃exhis mancipus
añnuptias agnatasũt ad puellam sup̃nu
testator transtunt. idꝙ medio tempore
ancille enxesunt. adfiliam ñ ꝑtinere.¬
oꝵ fructus ⁊ usus. an adsempniam martẽ¬

Expanded text:
egerit, tunc ipsa sibi quae uolet eligat'. quaesitum est, cum mater elegerit, an ea, quae ex his mancipiis ante nuptias adgnata sunt, ad puellam supra ntestator transtulit, id quod medio tempore ancillae enixae sunt ad filiam non pertinere.orum fructus et usus an ad Semproniam mat
Abbreviated transcription (Latin):
aulus Cumcͥtumpondus olei nadicta
qualitate legatur ñsoletqri cuĩ gnĩs
oleo utisolitus fuerit testator aut c̃ge
ueris oleum istius regionis homines insu
uini legatus eẽt. ex eo ꝙ infundum semp¬
nianum natum cẽt. ⁊ minus natũ eẽt ñ
ampliuis deberiplacuitf. q̃i taxanoĩs uicẽ

Expanded text:
um Cum certum pondus olei non adiecta qualitate legatur, non solet quaeri, cuius generis oleo uti solitus fuerit testator aut cuius generis oleum istius regionis homines in usvini legatus esset ex eo, quod in fundo Semproniano natum esset, et minus natum esset, non amplius deberi placuit et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Sitũpnatus sit heres tare uinuo
accipiat. ꝑiculo sereredem facturũ si id
uinũ effunderet. S legatariũpetenteo
uinũ abherede toli mali exceptione pla¬
cuit sũmoueti sinpͣstet it qd̾ ꝓpt̃ moram¬

Expanded text:
na›tus sit dare uinum, accipiat, periculose heredem facturum, si id uinum effundet: sed legatarium petentem uinum ab herede doli mali exceptione placuit summoueri, si non praestet id, quod pr
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽp̃turum. ⁊ p̃stoturum. ñacetum
qd uini numero fui̾t. ¶ Siuinũ legatũ
sit uiduimus. ancumuase debeaturs et cels
inquit uino legato. ⁊ sinsit legatum cũ
uasii. Uisa quoq legata uiderim̃q pars
sint uini uasa quẽ ad mocdum emblema¬
ta argenti sciphorum forte cãuel spetuli
si qr cretlibile est. iñtem testantis eã eẽ.
rit. ẽẽ amphoras ⁊ sic inquit loquimut
pr̃e nos amphoras mille. aom̃surã uini
referentes. ¶Indolus ñputo uerumu
uino legato dolia debeantur.¶maxime si
dep̃ssa incella uinaria fuerint. aut sint
eaq̃ p̃magnitudine tueficile mouentũ.
Incupis aũt siue incupulis. puto admit¬
tendum ẽe. ⁊ ea deberi nisiparimodo ĩmo¬
biles mogio uelut instrum̃to agrierãt.
Uino legato ures ñtebebuntur. nec cul¬
leos quidem deberi dico.

Expanded text:
edem empturum et praestaturum, non acetum, quod uini numero fuit. Si uinum legatum sit, uideamus, an cum uasis debeatur. et Celsus inquit uino legato, etiamsi non sit legatum cum uasis, uasa quoque legata uideri, non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scyphorum forte uel speculi, sed quia credibile est mentem testantis eam esse, ino amphoras: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato utres non debebuntur: nec culleos quidem deberi dico.
Abbreviated transcription (Latin):
ilia legata eẽt. heres aliquẽ pͥusqũa opta¬
añ aclitam herechitatem optari s⁊ nichil
sit. reliquimeuio legatisint: cessante pͥme
t melectione reliquoꝵ appellatione õs ao
meurgm ꝑtinent

Expanded text:
ilia legata esset, heres aliquem priusquam optaante aditam hereditatem optari et nihil sit, reliqui Maeuio legati sint, cessante primo in electione 'reliquorum' appellatione omnes ad Maeuium pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
cumita leg̾atum ẽ. uestim̃ta q̃uole rricli¬
naria sucito sibiq hubeto. Suis dixisset
q̃uellet. dem̃ antequam easumeret. ahas
seuelle dixisset. mutare uoluntatem eũ
ñposse ut atia sumeret.¶q oẽ nis legani
pͥma testatione. quasumere se dixisset cõ¬
supsit. qm̃res continuo eiꝰ fit. simul acq
dixerit eam sumere.

Expanded text:
cum ita legatum est: "vestimenta quae volet triclinaria sumito sibique habeto", si is dixisset quae vellet, deinde, antequam ea sumeret, alia se velle dixisset, mutare voluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dixisset, consumpsit, quoniam res continuo eius fit, simul ac si dixerit eam sumere.
Abbreviated transcription (Latin):
Iinfamilia nuberet .c. ⁊ cum infamilianu¬
psenit bisũbis. insuꝑ arburatus sempnie
matris ei mancipia .x. q̃ confestim post adi¬
tam hereditatẽ meã: asempnia uxoreme¬
a eliguiolo q̃ mancipia cũmancipia cũ¬
infamilia nipserit dari uo ⁊ siañquã
nupserit. auquod exmancipiis decesserit.
tunc in locum eius arbitratu semꝑniema¬
tris cius dariuolo cham adeam plenus nu¬
merus ꝑueniat. ꝙ sisengonia mat̃ ci nõ¬

Expanded text:
um et, cum in familia nupserit, his uerbis: 'insuper arbitratu Semproniae matris eius mancipia decem, quae confestim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi uolo: quae mancipia, cum in familiam nupserit, ‹dari uolo. et si antequam nupserit›, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Semproniae matris eius dari uolo, dum ad eam plenus numerus perueniat. quod si Sempronia mater eius no
Abbreviated transcription (Latin):
De mõstratõ falsa uelutisintascͥptuo.
sit. Suumstichum ꝗ̃ detitio emi fundum
tuscul anũqmͥ ascio dc̃ãtus ẽ. namsiostat
de quo homine ł dequo fundo senserit testa
ad legataium ꝑtinebit. sideo sensisse testa¬
torem ꝯueniat: nã⁊ sii aꝑoã legatarii desi

Expanded text:
Demonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testatad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conueniat: nam et si in persona legatarii desig
Abbreviated transcription (Latin):
dem .ł. ⁊ Quid sinepotes sint anap¬
pellatione filionum. ⁊ ip̃is tutores tan
tati uideantur. simodo libos drxit ^ eete¬
rumsifilios. ñcontinebunt᷑. alit filiie.
aliter nepotes appellantur. Plane sipostu¬
mis declerit tamfilii postumi. quãcenĩ¬
nberi continehuntur.
statore ꝓtinus ꝓficisscuntur. simulat᷑
tor daripõt. ⁊ p̃mortem hr̃clis uitor recte
turi potest.

Expanded text:
. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceberi continebuntur. statore protinus proficiscuntur, simul atqtor dari potest et post mortem heredis tutor recte dari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
auius .ł. Cumplũra senatus ꝯsulta.
factasunt. ut ⁊ in locumfuriosi.⁊ mutiz
surcli tutoris alii tutores tertur.
iliorum tutelam sp̃aliter postulent.
ni sexus simo inpotestate sint tutores
intestam̃to dare itemscire debemus ⁊̃ po¬
stumis filus uł nepõtib ł ceteris liberis li¬
cere parentib testam̃to tutores ture ꝗm̃o
inpotestate enis finuri sint. neq testam̃tũ
rupturi. ¶ Item ingͦrantum ñẽ. en ꝗai
lium inpotestãte ⁊ exed nepotem eq̃ inpo¬
testate habebit. sinepoti tutorem dedit i¬
ta ricte tedisse uideri. sinepos p̾morteo
eius inpatris sui potestatem recasurus ñ
sit. ꝙ euenit siuiuo testatore filuis ẽẽ desi¬
lp̃ .ł.. Nec militem liberis recasuris ĩ
potestatem tutorem tare posse adiuis f¬
fratribus rescripium est.

Expanded text:
abinum Complura senatus consulta facta sunt, ut in locum furiosi et muti et surdi tutoris alii tutores dentur. filiorum tutelam specialiter postulent. ni sexus, si modo in potestate sint, tutores testamento dare. Item scire debemus etiam postumis filiis vel nepotibus vel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi.Item ignorandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore filiusSabinum.Nec militem liberis recasuris in potestatem tutorem dare posse a diuis fratribus rescriptum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Int sunserututempupinius recligat᷑¬
⁊ utiq finitur tutela astus quo modis de¬
ꝑ sinent eẽ tutores. Siforte quis a bostibus
sinit tutor. ¶ ꝓterea sisuspet̾tus fuĩt¬
remotus desinit ec tutor. ¶ S ⁊ siad certam
conlitionem datus sit. ẽque euenit. ut de¬
sinat eẽ tutor existente ꝯlitione.
tẽ .i. Siquis tutor ñsit captus abostib.
s missus adeos qͣsi letanus. ant. ⁊ recepͥtus

Expanded text:
in servitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela. Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibusfinito tutor remotus, desinit esse tutor.Sed et si ad certam condicionem datus sit, aeque euenit, ut desinat esse tutor exsistente condicione. Si quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus
Abbreviated transcription (Latin):
nominatimi declexit .x. lexͦ. ł senatus con¬
sultum ł prĩceps. ¶ Surdo in pubi. potit
tutordãti. ¶ei cuuis pater in hostiumpo¬
testate est. tutorem tari ñposse. palã ẽ S si dã¬
tus sit anmpendenti sit datio q̃ri põt: non
puto ualere dationem.¶ sic enim post parris:¬
s regressum retidit inpotestatem atq sinũ

Expanded text:
nominatim hoc dedit vel lex vel senatus consultum vel princeps. Surdo impuberi poterit tutor dari. Ei cuius pater in hostium potestate est tutorem dari non posse palam est: sed si dtus sit, an in pendenti sit datio, quaeri potest. et non puto dationem valere: sic enim post patrs regressum reccidit in pote
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ .r. Etiãm municeps tutor dari põt̃ dũ
telliguta tari. cumsuem̃tis cẽ cẽperit.
d .i. . Quesitum est anini qui miocum ab¬
sentis reipublicẽ causa tltõres datisunt.
mortuo illo tutores ꝑscuerent. an alii ꝑetẽ¬
rare usque adtempus pub̾tatis.

Expanded text:
.Etiam non municeps tutor dari potest, dutellegi ita dari, cum suae mentis esse coeperit..Quaesitum est, an hi, qui in locum absentis rei publicae causa tutores dati sunt, mortuo illo tutores perseuerent, an alii petenrare usque ad tempus pubertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑ siue agant. siue conueniantur turihe
curatorem possesS nonalias quam sup̃e pe¬
tat cuiatoͣe dari oportet ¶ temiq cassius .l
lanti p̃señti itarntanti nonpõt dar¶i dem
cassius ait. Sipupillus curatorem posgere
nomuilt. quominus cumeo agatur. cõgi eũ
aptore tebere ¶quolib loco. ⁊ tempore. hũc

Expanded text:
est, siue agant siue conueniantur, dari hunc est, siue agant siue conueniantur, dari hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. denique Cassilanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non vult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse. Quolibet loco et tempore hunc
Abbreviated transcription (Latin):
apupillo. ut sibi tutorem petat. adito¬
rem suum proficatur.
ut intutela nicħominus ourent q̃sñten¬
tia quinti quo iraitii fuit. ⁊ aiuliano ꝓ¬
batur. eoq uire utimur. ut cesset cura fi¬
tutele̾ etas inligeat.quare situres habẽt
qui ꝑfurorem incuram non religentur.
siue non habeant.⁊ furor eis accesserit. nieħ¬
ominus tutores. accipere poruerunt. qr lex
xii. tabularum ita accepta est. ut adpupil¬
los uł pupillas non ꝑtineat Quod autẽpͦ
inperscũ pupillorum adgnatos curatores
ei non ut furioso S utudoliscenti tare qͣsi
etatis eẽt. inpeclim̃tum¶ ⁊ uti desimemus ei
quem etas cure .ł.t. subicit. nonẽe necẽe qͣ
si tem̃ti queri curatorem. ⁊ ita imperator ñ¬
antoninus augustus rescripsit. cum magis
etati quam dementie tanͣtisꝑ. sit. ꝯsulendũ¬
¶Sipupillus pupillaue cumustõ tutore
turatoreue: cumquo eorum litem agere
uult. ⁊ curator in eam rem petitur: ip̃is po¬
scentib datur. amiero. ⁊ adũsario. et scien᷑

Expanded text:
a pupillo, ut sibi tutorem petat aut ut ad tutorem suum proficiscatuut in tutela nihilo minus durent: quae sententia quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoqututelae aestas indigeat. quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur, siue non habent et furor eis accesserit, nihilo minus tutores accipere poterunt: quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos uel pupillas non pertineat.Quia autem in pupillorum persona adgnatos curatores ei non ut furioso, sed ut adulescenti dari, quasi aetatis esset impedimentum. et ita definiemus ei, quem aetas curae vel asi dementi quaeri curatorem, et ita imperator Antoninus Augustus rescripsit, cum magis aetati quam dementiae tantisper sit consulendum.Si pupillus pupillaue cum iusto tutore tutorue cum eorum quo litem agere uult et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datur an uero et aduersario? et sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
tus eẽt. nonsolum eo nomine curator esset.
qd̾ ageret pupillus puppillaue. s muizem
quo quodcimibis ageretur ¶posfunt aũt.ł
plũres ĩnpluriũm iocum ł unus in pluri¬
mũ. ⁊ unus inimius loco. ł innuma lite
uel inplures curator peti.
tor quamdiu is curator maneat alius
ĩ eadem lite curator peti norꝑõt ꝑ siticius
ũb gr̃a aduersus semm. curator petitus
sit. idem titius aduersus alium tutõtem
dari poterit. ut exclu̾isis causis unus duo¬
ũsis temporibus idem petatur.¬

Expanded text:
tus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillaue, sed inuicem quoque quod cum his ageretur.Possunt autem uel plures in plurium locum uel unus in plurium uel unus unius loco uel in unam litem uel in plures curator peti. tor, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest.Etsi Titius uerbi gratia aduersus Seium curator petitus sit, idem Titius aduersus alium tutorem dari poterit, ut ex diuersis causis unus duouersis temporibus idem petatur
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit curator intotam litem datum urceri.
fortasse eo spectet. si familiehrcistunde. aut
ulus .utela est. ut seruius dif¬
finit. uis ac põtestãs. incapite libero ad
defendere. nequit iure cuulituta. ac ꝑmis
sastutores autem sunt quicam uĩ acpotesta¬
tem habent. exq̃u̾are ip̃i nom̃ ceperint. ita

Expanded text:
tus sit curator, in totam litem datum uideri, fortasse eo spectet, si familiae herciscundae autum.Tutela est, ut Seruius definit, uis ac potestas in capite libero ad defendesa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. ita
Abbreviated transcription (Latin):
a sbstituto ei̾t relicta cãc debrbit is cui sol¬
uatur. ⟦iam quͣuus repeticio sit horum que
fid̾i ꝯ missi noie nõ debita solu̾et᷑ tam̃ satis¬
dato cautũ d eẽ ei a quo pettũa ꝓficiscẽ̾tur
nc dãpnũ senciat d̾ficicte cõ cͥ solutũ eiͣt
etiamꝰ .l. P Erales acticẽs sui lime sũ lo¬
noraic excẽptis ppłanb in bonis attor is
nõ ĩo minꝰ ꝯputande sunt quia morte reo
macctoris qui dẽ boms defuncto co ĩuira¬
rum accio potĩt ꝯputaĩ quia ⁊ ip̃a simmul c̾¬

Expanded text:
a substituto erunt relicta, cauere debebit is cui soluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erites actiones siue legitimae siue honorariae exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorin actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul c
Abbreviated transcription (Latin):
solidũ solui legataĩo int̾põita stipuloẽ
qnͣto aupliꝰ quam ꝑlege falcidiam ce¬
pit reddisuluti si eã que pupillo lega¬
ta suit nõ excedãtmod̾legis falcidie ue¬
remur aut ne mpułt eo mortuo alia

Expanded text:
lvi legatario interposita stipulatione "quanto amplius, quam per legem Falcidiam ceperit, reddi": veluti si quae a pupillo legata sint non excedant modum legis Falcidiae, veremur autem, ne impubere eo mortuo alia
Abbreviated transcription (Latin):
efuit inpleta fritꝰ ẜrditatis post mõtẽ
upcepti pan pet̾uia debito tutele ꝯre¬
scbuntur. S quãtam hr̃s nepotis debanis
dutrcit q̃ morics auus reliquid ittiuebit¬
pre morie̾te debitũ filio pr hrditatẽ suã qñ¬

Expanded text:
erit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebitpatre moriente debitum, filio pater hereditate sua
Abbreviated transcription (Latin):
itti si pr̃i hrs extitiss ut eñĩ opes pris
⁊ ꝯtͥbuto legatoꝵ uide capuit ⁊ foriã
⁊ origunẽ ita płes sb̾stituti sb̾duta pͣ
pupilli reuocandi sũt ad intelłitum.
qui nõ ẽ houeratus si forte nõ dũlegi
pupillꝰ ase religa soluit ⁊ aliꝙͥ ultͣ do¬

Expanded text:
ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli reuocandi sunt ad intellectum qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta soluit et aliquid ultra do
Abbreviated transcription (Latin):
diato legato uł sticho qui legatus morͤ¬
tuo uichil repett̾ possit. ¶ Si ego et
suus nicus hrdes instituti sumꝰ cexdulsis
ptib nocasuo errogatꝰ dodrãs hiis quib
amc legatum ẽ ꝯͣ falcidiã ꝓdit ꝙ ex por

Expanded text:
diato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit. Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec a seruo erogatus dodrans, his quibus a me legatu
Abbreviated transcription (Latin):
nouime temĩs.¶Cum quidas pte di¬
nudia bonorũ ad epta fuiss relegatus
id̾uiq ꝓuocacione int̾posita test̾o pca
facto obiss atq pꝰmortẽ uo iuste applła
aliem loco ꝑs dimidia ab scede̾t ut it¬
sidua sola uid̾etur fuisse in boms san uͦ

Expanded text:
nomine teneri. Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque prouocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola uideretur fuisse in bonis, an uero
Abbreviated transcription (Latin):
cuñto dñs excesfit suꝑ fluũ dũ tixat fil¬
cidia minuctur.¶O.uare nec fid̾i ꝯuntti le¬
gatauͣ pocit ꝙ si dies aut ꝯdico̾ legatum
fec̾it uõ utilittis extimacõ s totum pe¬
tetur qd̾ datum e nec si iuuo testatore di¬
es uen̾it aut ꝯdico fuĩt impleta fiet ir

Expanded text:
tamento dominus excessit, superfluum dumtaxat Falcidia minuetur. quare nec fidei committi legatarii poterit. quod si dies aut condicio legatum fecerit, non utilitatis aestimatio, sed totum petetur quod datum est. nec si uiuo testatore dies uenerit aut condicio fuerit impleta, fiet irr
Abbreviated transcription (Latin):
do nõẽ leguũt ⁊hr̃s cum creditorib deci¬
dit ne solidum solu̾et ⁊ ob ea decisionem
debiturũ quia eam pectiũa nõ ex hrdica¬
singulos legatum sit cũ delege fal. q̃rat᷑.
marcellꝰ pucit tm̃ legatum uid̾i qnͣtum

Expanded text:
do non est legauerit et heres cum creditoribus deciderit, ne solidum solueret, et ob eam decisionem debiturum, quia eam pecuniam non ex hereditasingulos legatum sit, cum de lege Falcidia quaeratur, Marcellus putat ta
Abbreviated transcription (Latin):
eius ꝙ admod̾ si ip̃e sb eade ꝯdicõne pro¬
miss de fũcto eo minuẽtur ¶onorare qͦ
actiones que intͣ ctum tp̃t ap̾tore p̾mit¬
tuntur cũ bonis actoris defuu̾to eo augm̃¬
tũ rei decessione ue ei tiłs er̃. ut mnħrdem¬

Expanded text:
eius, quemadmodum, si ipse sub eadem condicione promisisset, defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemue, si tales erunt, ut in he
Abbreviated transcription (Latin):
dancur. Nam si lib̾ttitis dios cep̾ ced̾e. eid̾¬
bebuntur ⁊ ĩ ꝯtribulacõne ueniũt Ac nec
ca quid̾mi q̃d̾ quis suis suis inutiłr siñ
lib̾tate legauit fid̾i ue ꝯmisit in ꝯputa¬
cõne ciꝰ legis cedunt. ¶Res quas u ꝑ¬

Expanded text:
i libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt. ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt. Res, quas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidei ꝯmissum .c. cum infamilla nuberet.
legauit zadiecit ita fidenue filia cõmuto
ut cũ ifamisia nubes ⁊ quotiens cq nubes
patiaris exdote tua quamdabis partem di¬
micliam stiplari frem̃tuũ. ⁊ seiam marrem
tnam ꝓpartib climictus darisibi sun marri¬
monio eĩ cuinubes. siũclinorno facto pͥusꝙ̃
dos tua ieicutur. eoue noĩe sarisfactum eĩt.
morietis. nullo filio fili aue ex eo telicto.¬
¶ ꝑãt uitginem filiam nuptu colletauitei¬
q nomine dotemdetlit. ⁊ postcliuortiũ ean¬
demrecepit. ⁊ alii ĩ matrimõium cũdote d̾clit
⁊stipłatus est. eandem dotemsibi aut filie su¬

Expanded text:
in familia nuberet, legauit et adiecit ita: 'fidei tuae, filia, committo, ut, cum in familia nubas et quotienscumque nubes, patiaris ex dote tua, quam dabis, partem dimidiam stipulari fratrem tuum et Seiam matrem tuam pro partibus dimidiis dari sibi, si in matrimonio eius cui nubes siue diuortio facto, priusquam dos tua reddatur eoue nomine satisfactum erit, morieris nullo filio filiaue ex eo relicto'. pater uirginem filiam nuptum collocauit eiusque nomine dotem dedit et post diuortium eandem recepit et alii in matrimonium cum dote dedit et stipulatus est eam dotem sibi aut filiae su
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissum p̃stari sibiuelit posse patem
dimidiam eius agriquilegatus ẽ petere
legaiuit ⁊ oies qͥuos nõauit testõ eiꝰsq fidei.
misit. ut eatem mãcipia . filus cumobiret
restitueret s qͣium ẽ. ã. nata exhs. andesun¬
tri filiis abberetlib restituendasint. post
mortem legatarie. anremaneãt ap̃ heredẽ
sue extestam̃to mariti eius fit̾eiꝯmissi debi au¬
tor cũm eamulier. slii nulẽt. ñmandatomu¬
lieris dotem marito ei declit. ⁊ sibi ⁊cicli eam

Expanded text:
commissum praestari sibi velit, posse partem dimidiam eius agri qui legatus est petere, legavit homines quos nominavit testamento eiusque fidei commissit, ut eadem mancipia filiis suis cum obiret restitueret. quaesitum est, adgnata ex his an defuncti filii heredibus restituenda sint post mortem legatariae an remaneant apud heredessuae ex testamento mariti eius fideicommissi debitor, cum ea mulier alii nuberet, non mandatu mulieris dotem marito eius dedit et si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mancipus rusticis. ł urbanis. ⁊ actorib
exteptis manumissi. Esitum ẽ cum heroᷤ
⁊stichus sui indiem uite testatoris ĩum¬
bria impiceno actum ãministrau̾ãt. sĩt
aũt clame quẽtestator uius manumi¬
codicilli abhereddib p̃standisint. anuero
adseiam uxorem exũbis epłe ꝑtineant.¬
excodicillis adparrem eos naturalẽ pieta¬
tis inturtu ꝑtinere ¶ felicissimo.⁊ felicis¬
sime quib lib̾tatem declenit. fundum gar¬
gauanum iegauit. cũcasa zalio capite. ⁊i¬
tio filio quẽ expartequãta hetedem scͥpseãt
demeclio siͣto legatamea. q̃ mͥtampat̃ niũ
p̃sens quam clodius ustus frar̃patris reliq̃¬
runt qsitum ẽ. cumfundus gaganus testa¬
trici amarito eiꝰ .i. aparre titii l filii lega¬
nis sit. cuifunclus excaiusa fidei ꝯmissi debe¬
q̃nicil aluid felicissimo ⁊ felitisseime nisi
q̃ hec spãlit legauit. t̾filium cui beretita¬
tis sue partem reliquit iegatum generali
smone transferre uoluisse ¶ testam̃to

Expanded text:
 mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus exceptis manumissis. quaesitum est, cum Eros et Stichus serui in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumicodicilli ab heredibus praestandi sint, an uero ad Seiam uxorem ex uerbis epistex codicillis ad patrem eos naturalem pietatis intuitu pertinere. Felicissimo et Felicissimae, quibus libertatem dederat, fundum Gargilianum legavit cum casa, et alio capite Titio filio, quem ex parte quarta heredem scripserat, de medio sumito legata mea, quae mihi tam pater tuus Praesens quam Coelius Iustus frater patris reliquerunt'. quaesitum est, cum fundus Gargilianus testatrici a marito eius, id est a patre Titii filii legatu‹s› sit, cui fundus ex causa fideicommissi debequae nihil aliud Felicissimo et Felicissimae nisieditatis suae partem reliquit, legatum generali sermone transferre voluisse. Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
it siabeodem parruo fidei ꝯmissura alus
quoq declerit uirum insolidum. anueõ
p̃stari. ¶Seiam ex dotrante meuium
exquatrante instituit berecles. fideiseie
tem bereclitatis resiitueret. ortos ĩasẜanuẽ¬
sum uideri ut quactrantẽ. qu t̃ inhis ortis
cõmina uxor. ne exfundo tiiano pãtem
tibi uñdices cumscias me unnĩsam ep̃ti¬
onem eiusfundi fetisse. S. benefitio affec¬
tionis. ⁊ pietatis. quamtibi debui eandeo
emptionem cũnũmis meis cõꝑassem tecũ
cõicassem. Qsitum ẽ. aneumsunclum ĩsoli¬
dumfitii ẽẽ uoluĩt .R. eum dequcq̃ reret᷑¬
ꝑ iñtaiõem infunco haberi uoluisse . si
niũsus herecditarius ẽẽt. ut ꝓclimidia ꝑ
te uxor ⁊ filius agrum. uthereclitarium
nint. ¶Inteste m̃to uasciptũ fuit
domum meam cũ orto applicato lib̾tis me
tam inqua habitalati ¶t̃ cell.tiu uutũ
cidem dicte abberede meo ꝯcriliuolosqsitũ
ẽ. anteres testatoris honerãtus iudatur ĩ
Cocdicillis confirmatis itacauit om̃ibus

Expanded text:
missum aliis quoque dederit, utrum in solidum, an vero praestari. Seiam ex dodrante, Maevium ex quadrante instituit heredes, fidei Seiate‹m› hereditatis restituerit, hortos in assem uinfidei commissum uideri, ut quandrantem, quem in his hortisdomina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi vindices, cum scias me universam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis comparassem, tecum communicasse": quaesitum est, an eum fundum in solidum filii e rationem in fundo haberi uoluisse ac si uniuersus hereditarius esset, ut pro dimidia parte et uxor et filius agrum ut hereditarium habeant.In testamento ita scriptum fuit: 'domum meam cum horto applicito libertis metam, in qua habitabam, item cellarium iunctum eidem diest, an heres testatoris oneratus uideatur in .Codicillis confirmatis ita cauit: 'omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
optatus ñẽ. actio q̃dam ex fideio misso ꝯpetat
tet ratum ñeẽ. ¶ Agriplagamq̃est ĩe¬
gione illa meuio publio. ⁊ gaĩo irascriba
uolo p̃tio facio uiri boni arbrrati. ⁊ hr̃li¬
rosue eius ñꝑim̃tucum quaq̃ intione q̃¬
situmẽ. anlegatum ualeat. cũ publitmere

Expanded text:
optatus non est actio quaedam ex fideicommisso compettet, ratum non esse. "Agri plagam, quae est in regione illa, Maeviis Publio et Gaio transcribi volo, pretio facto viri boni arbitratu et hrosue eius non peruenturam quaqua ratione.' quaesitum est, an legatum ualeat, cum Publius e
Abbreviated transcription (Latin):
neq paratane que inusũ ei legatͣatẽt
legatum om̃imõ ualetqr certo corpore
legato demonstratio falsa poĩtalegatũ
emi aut exalia undutione emit. legatũ¬
au̾t nichilomĩnus ualz splane suta le¬
gatumsuit uasa aut uestim̃ta autq̃
uxõris cãparata sũt tẽ eq eiͣt uera ꝗnti

Expanded text:
neque parata neque in usum ei data sint, legatum omnimodo valet, quia certo corpore legato demonstratio falsa posita non peremit aut ex alia venditione emit, legatum nihilo minus valet. plane si ita legatum fuerit "vas aut vestimenta, aut quae uxoris causa parata su
Abbreviated transcription (Latin):
iauitius mulieri ita legauit ãs¬
quis michi heres erit. trtie uestem̃ meã
muntium hornam̃taꝙy muliebria dõp¬
nas esto dare.¶cassius ait siñopparereteo
sensisset onnem uestem smũba testam̃¬
am hornam̃toꝵ uniu̾sitati derogasse.
quib significationem muliebrium ac
cõmoclassetaccidere eo qt̾ illa demon¬
stratio muliebria. neq uesti n mũdo
applicari saiua ratione recti ẜmon̾ispͣ.
sit. ñ materia ⁊⁊ p̃tium p̃m̃tis tẽporis
prestari debr.¬

Expanded text:
r ita legauit: 'quisquis mihi heres erit, Titiae uestem meam mundum ornamentaque muliebria damnas esto dare'. Cassius ait, si non appareret quid sensisset, omnem uestem secundum uerba testamentantum ornamentorum uniuersitati derogasse, quibus significaticommodasset: accedere eo, quod illa demonstratio "muliebria" neque vesti neque mundo applicari salva ratione recti sermonis posit, non materia, sed pretium praesentis temporis praestari deb
Abbreviated transcription (Latin):
ulp̃. Set siconcłmdnidies sit adiect̃
ditioni substrautus possit atmitti filio
lege uellea instituri. non rumpunt testã¬
subonũ ꝯctitione instituipossũt. ⁊ sirecli¬
gantur adsilii conlinonem. ¶Solem
dicere metlia  ip̃i. ñ nocere. Urputa ciuis
romanus hr̃s scripius. uiuo testatore fac¬
tus ꝑegrinus. mox adcinitatẽ romanã
ꝑũenit mectia tempora ñnocent. ¶S¬
uus alienus subconchnone heres script̾.
rraditus est suo hr̃ditario mox usucap¬
tus ab extraneo. ñest uitiata insinuno.¬
¶Si duum cõem cumlibtãte dñs hr̃dẽ scͥp¬
serit.⁊ eum reclemerit. necessarius effici¬
etur S si substtutus sit impubi. ⁊ partẽ
reclemit inpubes. necessarius ñeffitietur
S sisit cumlibtate istitutus. aneilib̾ta¬
tis datio cocdiullis adimipossit. apuil q̃
sarius fieret. a demptionem ñualere nͣ
asemẽtipso adiimatur libitis. ¶ Suus
enim heres institutus asemetipso lib̾ta
⁊ lib̾tatis adire hereditatempõt. Item

Expanded text:
um.Sed si condicioni dies sit adiectusondicioni, substitutus possit admitti filio lege Uellea instituti non rumpunt testaione institui possunt, etsi redigantur ad filii condicionem.Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio.Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi et partem redemerit impubes, necessarius non efficieturSed si sit cum libertate institutus, an ei libertatis datio codicillis adimi possit, apud Iulsarius fieret, ademptionem non valere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: senim heres institutus a semet ipso libertntariae libertatis adire hereditatem potest.Item
Abbreviated transcription (Latin):
nterlũ marito defructibꝰ aumiliere
canct᷑. ⁊inch retinet si fructib amulie¬
re cauct᷑ stantib finidũ mnulier reci¬
piat. interdũ retinebit tm̃ mautus.

Expanded text:
nterdum marito de fructibus a muliere cauetur et nihil retinet, si fructibus stantibus fundum mulier recipiet: interdum retinebit tantu
Abbreviated transcription (Latin):
Nlecentinus. E ubpellectli legata
hec ꝯtinentur m̃se ⁊ trape. tophora del¬
fica supseltia. scanna lecti ⁊ inargenta¬
ti. culcitra. ⁊ oralia imꝑalia uasa aqͣtita
pelues. quiminaria candel abra. lucer¬
ne. ⁊ trulla. ⁊temuas a enea uulgaria
capfas. ⁊ armaria s. liberoꝵ. aut uesti

Expanded text:
inum. Suppellectili legata haec continentur: mensae, trapezophora, delficae, su‹b›sellia, scamna, lecti etiam inargentati, culcitae, toralia, imperia, uasa aquaria, pelues, aquiminalia, candelabra, lucernae, trulla, Item uasa aenea uulgaria,capsas et armaria, si librorum aut uesti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ thris. ⁊ cereos incdomisticum usũꝑatos
ꝯtinerulegato scruit. ¶ Serraus ap̃
melam. ⁊ unguentum. ⁊ cartas cpłares
penoris ẽẽ scribit. ⁊ est uerius hec oĩa
otores quoq contineri Set ⁊ cartas ad
ratumcuas. x ad legatarium patatas
antur. nullaclubitatio ẽ saristo autẽ

Expanded text:
cereos in domesticum usum paratos contineri legato scribit. Seruius apud Melam et unguentum et chartas epistulares penoris esse scribit et est uerius haec omnia, odores quoque contineri: sed et chartas ad ratiunculam uel ad logarium paratas antur, nulla dubitatio est. Aris
Abbreviated transcription (Latin):
ministrate ꝯ sueuerunt. Si autem oxt̃
toxurm rome tñ sit. S⁊ et simortis sit
uti uãctis. idemerit dicenctum. ¶Sl
cupenus legatasit. pͣt uinum om̃is
penus legatamtetur excepto uinos
surtascriptumut om̃e penum p̃tuinũ
qo rome erit. solapenus q̃rome ẽ lega¬
auluis. Non om̃e qd̾ bibitur inperar
habetur᷑. Alicquin necesse ẽ. ut om̃iame¬
uicam̃ta q̃biberentur ꝯtineanturfita¬
q eatemum penoris ẽẽ q̃ alenoi causa
biberentur. quo ĩnumero antitotum.
non est ⁊ saneuere cassius sensit ¶s ꝗdã
reum. ⁊ ciaser. ⁊ cetera huiscemodi ĩpe¬
nuõ eẽ in ꝓbatum est.

Expanded text:
ministrare consueuerunt. si autem extra urbem, Romae tamen sit, sed et si in hortis sit urbi iunctis, idem erit dicendum. Si cui penus legata sit praeter uinum, omnis penus legata uidetur excepto uino: sed si ita scriptum sit 'omnem penum praeter uinum quod Romae erit', sola penus quae Romae est legabibetur in penu habetur: alioqui necesse est, ut omnia medicamenta quae biberentur contineantur. itaque ea demum penoris esse, quae alendi causa biberentur, quo in numero antidotum non est. et sane uere Cassius sensit. Sed quodreum et laser et cetera huiusmodi in penu non esse, improbatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
illam distinctionem quĩa sup inuino fe¬
cunui snec frum̃ti nec leguimu̾m thece
asint. q̃ horreipenuarii. x celle penuꝰrie ĩ¬
siruende grã habentur. nõ ꝯ tinebuntur
S easola continebuntur. smequib ha
beripenus nõrecte potest. habexi.¬
aulus. amqt̾ liquide matie sit.ꝙ ꝑ¬
se eẽ nompot̃. rap̃ secum inaccessionis
locum id sinequo ẽẽ nonpõt Wnsa autẽ
accessio legate penus nonlegatasunt de¬
uiq penu ꝯsumptauasa ñdebent s̃ si
penus cumuasis sp̃aliter sit legata
uasa ñdebuntur. ł ꝯsumpta penu ład
empta. ¶Sicuique inp̾tuariosunt
legatafuerint. non om̃is penus legata
ẽ ftemsiquis solitus fructus suos undere
cã habu̾it legasse uiderur. Set easola q̃
impenu sibi preparabat ed siꝓmiscũe
utisolebat. tunc quantũ ad annuũ usũ¬
ͥ eisufficeret. familieq eiꝰ ceteroꝵq qui cͥca
eumsunt. legato ceclet Q d̾ sifere inquit
sabinus cuenit. inꝑsonis mercatorum¬
autquotiens cella ẽ. olei⁊ uii q̃uenire

Expanded text:
no fecimus. nec frumenti nec leguminum thecae a sunt, quae horrei penuarii vel cellae penuariae instruendae gratia habentur, non continebuntur, sed ea sola continentur, sine quibus penus haberi non recte potest. Paulus se non potest, rapit secum in accessionis locum id sine quo esse non potest: uasa autem accessio legatae penus, non legata sunt: denique penu consumpta uasa non debentur. sed et si penum cum uasis specialiter sit legatum, uasa non debebuntur uel consumpta penu uel adempta. Si cui quae in promptuario sint legata fuerint, non omnis penus legata est. Item si quis solitus fructus suos uendere mercii causa habuit, legasse uidetur, sed ea sola, quae in penum sibi separabat. quod si promiscue uti solebat, tunc quantum ad annuum usum ei sufficeret familiaeque eius ceterorumque, qui circa eum sunt, legato cedet: quod fere, inquit Sabinus, euenit inaut quotiens cella est olei et vini, quae venire
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ labeo. ac susus f. fimli similit eẽt
legatus qr hec mens fuisse testatoris
adusum hominis incluctum est. neq
eñ maturitas naturalis. hic spectã da
ẽ. S io tempusquo magis colono tñoue¬

Expanded text:
se Labeo, ac si usus fructus fundi similiter esset legatus, quia haec mens fuisse testatoris ad usum hominis inductum est: neque enim maturitas naturalis hic spectanda est, sed id tempus, quo magis colono do
Abbreviated transcription (Latin):
bitur Iat sicertaꝵ retum usus f. legatꝰ
erit. nidem obẜuabitur. dexu tutelegata.
dẽ siquit exsuꝑiori tab̾na iniferi orem
ineclificatum eẽt. num inferior honeri
ferento. insuꝑioris tabne loco ꝯtineret᷑.¬

Expanded text:
bitur. at si certarum rerum usus fructus legatus erit, non idem obseruabitur. DE SERUITUTE LEGATA est, si quid ex superiore taberna in inferiorem inaedificatum esset, num inferior oneri ferundo in superioris tabernae loco contineret
Abbreviated transcription (Latin):
ut eiui legatarii. qui nouissim decederet
fideiꝯ missum uidatur. tqͣsut defuntus
quib dum exlibtis quib habitatio relita
erat᷑. anportiones domuũ inquib habita¬
uerat. iã atremplicam ꝑtineant R quo

Expanded text:
ut eius legatarii, qui nouissimus decederet, fidei commissum uideatur. idem quaesiit defunctis quibusdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portiones domus, in quibus hi habitauerant, iam ad rem publicam pertineant. respo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmeiuam expirte detima. alupnũ exreli¬
quis partib instrtuerat heredes cumtorẽ
alupno dechĩt. cum uite facẽ putaret. ⁊ cu¬
ratoris fidciomisit nepateret̃ fundũuiem¬
re.s: cumsempnia. ⁊ meuia nutricib. suis.
ftueretur rectortu eius ⁊ ima parte restam¬
n ita. ⁊dietit oemuoluntaiem meã fideite¬
redumeoꝵ cõmito Questum ẽ anĩtias¬

Expanded text:
umnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, cum iure facere putaret: et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum uenire, sed cum Sempronia et Maeuia nutricibus suis frueretur reditu eius: et ima parte testamenti ita adiecit: 'omnem uoluntatem meam fidei heredum
Abbreviated transcription (Latin):
prius qũansu f. ẜstaret: necessario edi¬
ficauit. ñ alĩt cogendum restrtuete. quã ei
sumptus ratio habeatur. ¶ dũas fili¬
as. ⁊ falum iñte captum heredes seripsit
filie portionis m̃te capto tate nsu.f le¬
gaint. in hu̾bu roc ampluis publia clem¬
tiana p̃cipiet sibiusum f. quarteparis¬
mee rerecłitatis. ex qua uiliũ iustũ filiũ
neum hereclem institui petoq atepublia¬
na clem̃tiana uni fremtium uiliũ iustũ
in eodem furore ineliem mortis sue ꝑseue¬

Expanded text:
ructum praestaret, necessario aedificavit, non alias cogendum restituere, quam eius sumptus ratio habeatur. Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filii portionis mente capti datae usum gauit in haec uerba: 'hoc amplius Publia Clementiana praecipiet sibi quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum filium meum heredem institui: petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum in eodem furore in diem mortis suae perseue
Abbreviated transcription (Latin):
d. ¶ifuntum meiio ⁊ ad eũ uiã
ꝑ alium fundum ⁊ eumdẽ fundũ sine
uia titio legasset suit̃q fundum ur̃di¬
casset. sine uia legato fundũ cenfurũ
qr neq acquiri ꝑpartem ẜuitus possit
upus ineuius fundum ũndicaret. alto
delibante. posse cdubitari. ansip̾a trius e
funtlum legasset uiam pure lantppar¬
te funcdum pure ꝓparte subconditigẽ.
⁊uiam sineconditione. sipendente euli¬
gati dies cessit. interitum fore iue le

Expanded text:
Si fundum Maeuio et ad eum uiam per alium fundum et eundem fundum sine uia Titio legasset, si uterque fundum uindicasset, sine uia legato fundum cessurum, quia neque adquiri per partem seruitus possit. et si prius Maeuius fundum uindicaret altero deliberante, posse dubitari, an, si postea Tifundum legasset, uiam pure, aut pro parte fundum pure, pro parte sub condicione et uiam sine condicione, si pendente ea legati dies ce
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderunt. qsitum ẽ. ammepotes legata¬
rii ignortiuerunt ꝯcditionem funcli sup̃scͥp¬
ti pͥore testam̃to tatam. ⁊ plusquã tp̃r sta¬
tuto possecierunt. ancum funclum sibi ac¬
tarios si biatquaisuusse. Itquessit. si aliquo
cciũ legatariis auferripossit. anrepetino¬
nem ad hetelib stichicirs nepotestare pͥst̃¬

Expanded text:
potes legatarii ignoraverint condicionem fundi supra scripti priore testamento datam et plus quam tempore statuto possederint, an eum fundum sibi adtarios sibi adquisisse. Idem quaesiit, si aliquo casu legatariis auferri possit, an repetitionem ab heredibus Stichi eius nepotes habere pos
Abbreviated transcription (Latin):
b nonia arim nich reliqui q̃uiuus ꝑsta¬
lum daruolo q̃situm ẽ. anlib̾ris quicum
uirorc suo incliem mortis habittibant.
⁊ ubitatio relicta uid̾atur Rdi. uideri¬
⁊odicillis. itasccipsit. negiduum titiũ cio¬
nem libtas meos senes. ⁊infirmos peto inlo¬
cis in quib degunt senescere pati amini.
Quero a nei hoc capite lib̾ti sup̃scripii ex fi¬
deicanisso fructus lecoꝵ inquib morant᷑
recipere debeant cum alia q̃spalit eis lega¬
macdum paterentur retedes ibi adeosẽc ao
quem modum ip̃ patielatur.

Expanded text:
uiuus praestabam dari uolo' quaesitum est, an libertis, qui cum patrono suo in diem mortis habitabant, etiam habitatio relicta uideatur. respondit uideri.Codicillis ita scripsit: 'Negidium Titium Dionem libertos meos senes et infirmos peto in locis, in quibus nunc agunt, senescere patiamini': quaero, an ex hoc capite liberti supra scripti ex fideicommisso fructus locorum, quibus morantur, recipere debeant, cum alia, quae eis modum paterentur heredes ibi eos esse, ad quem modum ipsa patiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uiris cẽ. ⁊ inhis sp̃eb q̃postea inditunt᷑
ꝙ inuectigalib dependendis. R sumẽ.
alii restituere rogatus sit: eumq infũ¬
dum inluxerit fruendi cã lic uire
ciuili morte. ⁊ capitis diminutione ex

Expanded text:
uris esse et in his speciebus quae postea indicuntur, quod in uectigalibus dependendis responsum alii restituere rogatus sit eumque in fundum induxerit fruendi causa: licet iure ciuili morte et capitis deminutione ex