comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diturus pecuniã stipulatus ẽ nec credidit. et
sicerta fuit causa stipulationis que tam̃ aut
non ẽ secuta: aut finita ẽ. dicendũ erit nocẽ
exceptionẽ ¶Itẽ quert̃. Siquis pure stipula¬
tus sit sicertã quantitatẽ ꝗa hoc actã sit. Sed
post stipulationẽ int̾positã: pactus sit nem
ttrim pecunia usq ad certũ dic̃ petat᷑. anno¬
ceat. exceptiodoli. Et quidẽ ⁊ depacto conũn¬
hac quis exceptione uti uelit. nichilominus
potũ. Dolo cñ i facẽ eũ qui contra pactũ pctat.
negari ñ pot̃ ⁊̃gn̾alit̾ sciendũ ẽ. ex om̃ib in
factũ exceptionib doli orimꝰ exceptionẽ. ꝗa
dolomalo facit quicũꝙ idꝙ qualib excep¬
tione elidi pot̃.: petu. nãsi int̃ initia nichil
dolomalo fac̃ attam̃ nc̃ petendo facit dolo¬
se nĩsi sitalis sit ignorantia ineo ut doloca¬
reat sñ maledictuẽ ¶Si creditoris usuras in
futuꝵ acceꝑit: dem̃ pecuniã nichilominꝰ
pctat. añquã id tp̃s p̃tereat. cunis tp̃is usu¬

Expanded text:
diturus pecuniam stipulatus est nec credidit et si certa fuit causa stipulationis, quae tamen aut non est secuta aut finita est, dicendum erit nocere exceptionem.Item quaerus sit certam quantitatem, quia hoc actum sit, sed post stipulationem interpositam pactus sit, ne interim pecunia usque ad certum diem petatur, an noceat exceptio doli. et quidem et de pacto conuenhac quis exceptione uti uelit, nihilo minus poterit: dolo enim facere eum, qui contra pactum petat, negari non potest.Et generaliter sciendum est ex omnibus in factum exceptionibus doli oriri exceptionem, quia dolo facit, quicumque id, quod quaqua exceptione elidi potest, petit: nam et si inter initia nihil dolo malo facit, attamen nunc petendo facit dolose, nisi si talis sit ignorantia in eo, ut dolo careat.Non male dictum est, si creditor usuras in futurum acceperit, deinde pecuniam nihilo minus petat, antequa
Abbreviated transcription (Latin):
ctũc̃ docẽ igit̃ deb hisqui obicit exceptio¬
nẽ dolomalo actoris factũ nec sufficniei o¬
stende inrẽ eẽ dolũ: aũt sialtĩus dicat dolo fa¬
ctũ coꝵ ꝑsonas spenalit̃ debebit cnumerare.
dũmodo hee sint. quai dolus noceat: plane
exꝑsona cius qui exceptionẽ obicit. inrẽ op¬
ponit̃ exceptione quc em̃ quertt̃. adũsusque
cõmissus sit dolus. sed anmea redolomalof.¬
actũ sit a parte actoĩs. Ic̃ircã pͥmã spetiẽ ꝗb
ex causis exceptio haec locũ habeat. hec sunt
que tratari possunt : Sis sine caũsa ab aliquo
fui̾t stipulãtus. dem̃ exea stipulatione exꝑi¬
at̃. exceptio utiq dolimali ei nocebit. liciem̃
eotpr̃. quostipulat᷑ bat̃. nichildolo malo am¬
mist̃. tam̃ dicendũ eũ culitẽ contestat᷑ dolo

Expanded text:
qui obicit exceptionem, dolo malo actoris factum, nec sufficiet ei ostendere in re esse dolum: aut si alterius dicat dolo factum, eorum personas specialiter debebit enumerare, dummodo hae sint, quarum dolus noceat.Plane ex persona eius, qui exceptionem obicit, in rem opponitur exceptio: neque enim quaeritur, aduersus quem commissus sit dolus, sed an in ea re dolo malo factum sit a parte actoris.Circa primam speciem, quibus ex causis exceptio haec locum habeat, haec sunt, quae tractari possunt. si quis sine causa ab aliquo fuerit stipulatus, deinde ex ea stipulatione experiatur, exceptio utique doli mali ei nocebit: licet enim eo tempore, quo stipulabatur, nihil dolo malo admiserit, tamen dicendum est eum, cum litem contestatur, dol
Abbreviated transcription (Latin):
Ouoͣlutidius intellegi possit.
haec exceptio. prius de causa uđ¬
amus. quare ꝓposita sit dem̃ quẽ¬
admodũdolfiat ꝑquẽ intellegemus. quando
obstet exceptio: dẽm adũsus quas ꝑsonas lo¬
cũ habeat nouissime inspiciemus intͣꝙ tp̃s cõ
ciuilis. cͣc nat᷑ale equitatt̃. ꝓsit. Sed andolo
ꝗd factũ sit exfacto sit intellegit᷑. i ꝗdẽ dolo
fit tã inc̃tractib quã intestamtis. quã in lẽgi
de dolo malo actio¶Sequit̃ ut᷑ uideamus in
quib causis locũ habeat exceptio. ex quib
ꝑsonis obiciat᷑. ⁊ quidẽ illud ad notandũ ẽ
ꝙ spetialit̃ exprimendũe. decuius dolo ꝗs

Expanded text:
uo lucidius intellegi possit haec exceptio, prius de causa videamus, quare proposita sit, deinde, quemadmodum dolo fiat, per quae intellegemus, quando obstet exceptio: deinde adversus quas personas locum habeat. novissime inspiciemus, intra quae temcivilis contra naturalem aequitatem prosit. Sed an dolo quid factum sit, ex facto intellegitur. Et quidem dolo fit tam in contractibus quam in testamentis quam ide dolo malo actio.Sequitur, ut uideamus, in quibus causis locum habeat exceptio et quibus personis obiciatur. et quidem illud adnotandum est, quod specialiter exprimendum est, de cuius dolo quis
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt sub conditione. respondit purocucend¬
uͣment. eñ non obligari.¶Cu adicit aliquis e¬
ẽẽ obligationẽ nisistipulatõi diũsitas respõ¬
sionis ilicoplãcuĩt. tũciũ alia stipulatio. con¬
tracta eẽ uidetur.¶Si stipulanti michi decc̃. tu pond¬
.xx. respondeas. ñ cẽ contractã obligationẽ nͥ
gante: tu.x. respondeas. obligationisi in x. nõ
erit contracta. licienĩoport ⁊ congrucre sũmã.
michi paphilũ stipulanti. tupã philũ ⁊ stichũ
spoponđis. stichi adiectionẽ ꝓsuꝑuacua ha

Expanded text:
it sub condicione, responderit pure, dicendum erit eum non obligari. cum adicit aliquid vesse obligationem, nisi stipulatori diversitas responsionis ilico placuerit: tunc enim alia stipulatio contracta esse videtur. Si stipulanti mihi "decem" tu "viginti" respondeas, non esse contractam obligationem nisi gante tu "decem" respondeas, obligatio nisi in decem non erit contracta: licet enim oportet congruere summam, mihi Pamphilum stipulanti tu Pamphilum et Stichum spoponderis, Stichi adiectionem pro supervacuo ha
Abbreviated transcription (Latin):
abeo quisoluendo nõ erat pa̾su̾ẽ
sebonafide enptori tridi ex isti¬
mans immanumi sum ꝯstituẽdã
actionem exẽplo eiꝰ qui liberi h¬
ominis ep̃tõrem simulata serin¬
tute decepit ego qͦ adducor ut
putemrecte adnersus unditos
actionem ꝯpetere ⁊ mag̾i iudĩ¬
similem statulibero ꝗ pridie
quam extetam̃to ad lib̾tatem
sine tutois auctõitate pupil¬
lus non pot̃¬
cum firimus titiano tragedos
plicatibonis titiani rescrip¬
Sit debere eos publice manu¬
miti. S: legatarius ñ minus
quã hr̃s rogaripot̃ ẜuũ ma¬
numitere.⁊ siañ manumisio¬
nem deceserit successore eriĩ
deb manumitẽ. I diuus ãto¬
ninꝰ ⁊ ꝑtinax rescripser̃. hr̃di¬
tatefisco uenditata quã tacite
quis rogatirs erat ei qui caꝑe
ñ poterit retituere ħrditatẽ
⁊ directo ⁊ ꝑfidĩ ꝯmisũ datas
ubertates debẽi
ram non studiominii missois̃
s⁊ fortuito patiatur. nemanu̾¬
mitteret᷑. libei quidem ñ pa¬
ruit. s coget̃ ꝗ manu mittere.

Expanded text:
 erat passus est se bonae fidei emptori tradi: existimas in manumissum constituendam actionem exemplo eius, qui liberi hominis emptorem simulata servitute decepit? ego quoque adducor, ut putem recte adversus venditos actionem competere et magis similem videri statulibero, qui pridie, quam ex testamento ad libertatem sine tutoris auctoritate pupillus non potcum Firmus Titiano tragoedos blicatis bonis Titiani rescripsit debere eos publice manumitti.Et legatarius non minus quam heres rogari potest seruum manumittere et, si ante manumissionem decesserit, successores eius debent manumittere. Divus Antoninus et Pertinax rescripserunt hereditate fisco vindicata, quoniam tacite quis rogatus erat ei, qui capere non poterat, restituere hereditatem, et directo et per fideicommissum datas libertates deberi.ram non studio manumissoris, sed fortuito patiatur, ne manumitteretur, liberum quidem non pariet, sed cogetur qui manumittere
Abbreviated transcription (Latin):
gatasint .e. ita ut᷑ serinim alieũ
redimat ⁊ manumittit. ⁊ boĩs
hr̃dis uendius partem nõtotũ
ꝑsequat̃ ñ alias deb ꝯseq lega¬
gatarius repelli
mille nũmi legati fuiss si roga
s legatum ꝯstat ñ caꝑe
ꝯmisum sit ne seruus alienã ẜ ui¬
tntẽ patiat̃. experiripot̃ ꝯfestim ut
fuit alienatus. ⁊ petere lib̾tatẽ
set ubi alieãtio ñõẽ uolũtaria: s
necesitas alienandi ex causa teta¬
tonis pendead. ꝓpeest ut nõdũ
iideri defunctu nichil sensisse
os uenire nolo. si ideo eos nolu¬
it uenundã ut siueneant ad lib̃.¬
tatemꝑueniant prãnda eĩt lib̃¬
tas. nam ⁊ illi udet᷑ libt̃as delicta
dequo ita scriptum ẽ. nolo alii
poterit libertas. nec qͦminus prã¬
r libertatẽ ꝓdit hr̃di sicumre¬
demit̃ quia senrł extitit. ꝯditio:
Niscͥui libtas debebatur uenit si
udt abhr̃de manum̃ti. ñ erit ĩnt̾¬
ueniendũ ei cum heres p̃sen erit
enptor laritauit qm̃ poterat uti

Expanded text:
m alienum redimat et manumittat, et bonis heredis uenditis partem, non totum persequatur, non alias debet consequi legagatarius repelli.mille nummi legati fuissent, si rosi legatum non capes commisit, ne seruus alienam seruitutem patiatur experiri, potest confestim, ut fuerit alienatus, petere libertatem. sed ubi alienatio non est uoluntaria, sed necessitas alienandi ex causa testatoris pendeat, prope est, ut nondum videri defunctus nihil sensisse os venire nolo". si ideo eos noluit venumdari, ut, si veneant, ad libertatem perveniant, praestanda erit libertas: nam et illi videtur libertas relicta, de quo ita scriptum est: "nolo alii poterit libertas nec, quominus praestet libertatem, proderit heredi, si eum redemerit, quia semel exstitit condicio. Is cui libertas duult ab herede manumitti, non erit interueniendum ei, cum heres praesens erit, emptor latitabit: quoniam poterat uti
Abbreviated transcription (Latin):
iabeo s cribit sisic libtas relicta
sit.sticꝰ intra ãnũ pꝰquã mortu¬
us ero liber e̾to statim eũ libe¬
ꝵ ẽẽ. nam ⁊ si itasit. si intra auũ
x. mũ. decẽ hreli meo dedit̃ lib
etostatim soluende eũ liber
rẽ uolo ⁊ s erris libertatẽ petẽ
pot̃. ⁊ ille ut habeat lib̃tũ¬

Expanded text:
libertas relicta sit: 'Stichus intra annum, postquam mortuus ero, liber esto', statim eum liberum esse: nam et si ita sit: 'si intra annum decimum heredi meo dederit, liber esto', statim soluendo eo liberum esse uolo', et seruus libertatem petere potest et ille, ut habeat libertu
Abbreviated transcription (Latin):
afficere uolentes ne seriu ũquã
ad lib̃tatem ꝑueniant actenus
scribere solitos. Stichus cũ mori¬
retur liber eto. s nulian ait l¬
btatem q̃ inultimum utte tp̃s
ꝯfertur nullius mom̃ti eẽ. cũt̾etato¬

Expanded text:
efficere ‹u›olentes, ne serui sui umquam ad libertatem perueniant, hactenus scribere solitos: 'Stichus cum moreretur, liber esto'. sed et Iulianus ait libertatem, quae in ultimum uitae tempus conferatur, nullius momenti e
Abbreviated transcription (Latin):
fraudandorum creditorum nec
fidei ꝯmisse pr̃abunt̃. si euentu
fraudandorum creditores. si boã
dicta s̃ libertatis ꝯseruande grã¬
magis est nepossit. Plane siñ
certiorato prefecti errarii bona fu¬
ere. libertatis ꝯseruande caus a
addicta uidemdumẽ an ꝯstituti¬
oni loci sit. ⁊ si ꝗdẽ talia fuert̃
ut ãgnosci deberent adito ees
siuero nõ fuerint admołocus e

Expanded text:
fuerit fraudandorum creditorum: nec fuerit fraudandorum creditorum: nec fideicommissae praestabuntur, si eventu fraudentur creditores. Si bona dicta libertatis conservandae grmagis est, ne possit. plane si non certioratis praefectis aerario bona fuerunt libertatis conseruandae causa addicta, uidendum est, an constitutioni locus sit. et si quidem talia fuerunt, ut adgnosci deberent, addictio cessat: si uero no
Abbreviated transcription (Latin):
magisq ẽ ut idem fauor sit õĩb
ta fuiss. eadem ꝯstitutio ꝓspex̃
ut sifiscus bona admiserit eq̃ li¬
bt̃ates ꝯpetant. ergo siue uicent
dona fisco spernente. siue ãgͦ¬
uerit ꝯstitutio locum hat. Ce¬
terum si aliard̃e angnoscat ap¬
pareat ces sare debere ꝯstituti¬
onẽ quare ⁊ sidu̾ci legionis bona
delata funt ide̾m erit ꝓ bandum¬
tem siminor annis .xx. dederit li¬
bertatem dicem̾ ñ competere uͥ fi
dei commisã. hec enĩ ꝯpeteret si
data sit ab eo qui mortis tꝑr soluẽ¬
donõẽ. an competat ⁊ siquidem
fiscus ñ angnouerit forte ꝯpet
libertas qura solidum creditõi
offertur. atqum fihr̃ditas adita
fuiss non ꝯpeteret. Gerte sifis cꝰ
angnouit hrditatem facilius ꝓ¬
babttrur cessare libertatem nͥꝗs
rit eum sibi imputare debere ꝗ
adici s bona hac ꝯcditione uolu¬
it ut libertates ꝯpetant. Siꝗs
aũt exemplum adite hrditatis
futt̃ ꝯsecutus directe libertates
non ꝯpetunt. si ꝯsiliũ ⁊ euentus

Expanded text:
magisque est, ut idem fauor sit: omnibuta fuisset.Eadem constitutio prospexit, ut, si fiscus bona admiserit, aeque libertates competant: ergo siue iacent bona fisco spernente siue adgnouerit, constitutio locum habet. ceterum si alia ratione adgnoscat, apparet cessare debere constitutionem: quare et si caducis legionis bona delata sint, idem erit probandum.Item si minor uiginti annis dedit libertatem, dicemus non competere, nisi si fideicommissam: haec enim competeret, sidata sit ab eo, qui mortis tempore soluendo non est, an competat? et si quidem fiscus bona non adgnouerit, forte competet libertas, quia solidum creditoribus offertur: atquin si adita hereditas fuisset, non competeret. certe si fiscus adgnouit hereditatem, facilius probabitur cessare libertatem, nisi rit ipsum sibi imputare debere, qui addici sibi hac condicione bona voluit, ut libertates competant. si quis autem exemplum aditae hereditatis fuerit secutus, directae libertates non competent, si consilium et eventus
Abbreviated transcription (Latin):
tionem lib̾tati nõ inacere ⁊tm oꝑ
magni fcta uoluntas uratotis
exprimeritur cogendũeẽ ãdrõ¬
nes tedlendas. ¶ post annum
indistincte libereẽ iussus p̾bi
ennium liber ert. iõq ⁊ fuor
libtatis exigit. ⁊ ũbaꝰ patent nͥ¬

Expanded text:
em libertati non inicere: tamen quia manifesta voluntas testantis exprimeretur, cogendum eum ad rationes reddendas. Post annos indistincte liber esse iussus post biennium liber erit: idque et favor libertatis exigit, et verba patiun
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾m. namutilit̃ libertatem
⁊ legatum quantum ad hanc
cãm nichil. distat. Igitur nec
sic directo dabitur libertas si hr̃¬
dis num eẽ desieit̃ lib̃ esto ꝗa
nullũ casum utilem ht̃
misum detur alicui. ⁊ libeꝵ eẽ
uidebatur. hrdem lib̃tatem de¬

Expanded text:
am inter libertatem et legatum, quantum ad hanc causam, nihil distat. igitur nec si‹c› rect‹e› dabitur libertas 'si heredis mei esse desierit, liber esto', quia nullum casum utilem habemissum detur alicui et liber esse iubeatur, heredem libertatem pr
Abbreviated transcription (Latin):
d̃. ł Ergo quandui inẽtũ
sit utrum ex istat successor ã
non cessabit ꝯstirutio cum
certum eẽ ceperit tunc ent ꝯ¬
stitutioni locus. ¶siis qui in
integrum rentiu pot̃ abstinu¬
erit se hr̃ditate. an quã diu
poterit in integrum restitui
extimamus ꝯstitutionẽ cẽsaẽ
ꝗa nõ ẽ certum ab int̾etato ne¬
minem succes sorem extare
ẽ tm̃ uerius ad mutendama
nem libtatum ꝯ seruanidai
causa factam in integrũ sit re̾¬
titutus utiq ñ ent dicendum
reuocarilibrates q̃ semel ẽpe¬
tierunt. Illu̾t uilieamus u
libratatem adici utiꝙ etiam
absentib Ꝙd ergo siqdam
presentessint quidam ab sm̃t
uideam an etiam absentib
ꝯpetat libtas ⁊ pot̃ dici exẽ¬
plo adite hr̃ditatis ꝯpetere li¬

Expanded text:
um sit, utrum existat successor an non, cessabit constitutio: cum certum esse coeperit, tunc erit constitutioni locus.Si is qui in integrum restitui potest abstinuerit se hereditate, an, quamdiu potest in integrum restitui, existimamus constitutionem cessare, quia non est certum ab intestato neminem successorem exstare? est tamen uerius admittendam nem libertatium conservandarum causa factam in integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates, quae semel competierunt. Illud videamus, ulibertatem addici, utique etiam absentibus. Quid ergo, si quidam praesentes sint, quidam absentes? videamus, an etiam absentibus competat libertas. et potest dici exemplo aditae hereditatis competere li
Abbreviated transcription (Latin):
iurasepulcrorum potĩt hãe. Ite
uideamus ã ꝯueniri acreditõib
possit hrditariis actonib ã uͦ
nõ nisi excͣautione quam int̃¬
posuit. magisq ẽ. ut nõ aliter
ꝯuentatur quam ex ea cautioẽ
quam int̃posurt. Is ͤ duohus
plurib ue adita fuerint boã

Expanded text:
iura sepulchrorum poterit habere.Item uideamus, an conueniri a creditoribus possit hereditariis actionibus an uero non nisi ex cautione quam interposuit? magisque est, ut non aliter conueniatur quam ex ea cautione quam interposuit.Si duobus pluribusue addicta fu
Abbreviated transcription (Latin):
ipture. neq m̃tem te̾tatrici eã ẽẽ
ut libertas sub hac c̃ditione pene
sit. cum liberos eos monum̃to adeẽ
uolueit. offiuo tm̃ uiditis eo̾ ẽẽ ꝯ¬
plendos t̾etatricis iusioni eospa¬

Expanded text:
ipturae neque mentem testatricis eam esse, ut libertas sub condicione suspensa sit, cum liberos eos monumento adesse uoluit: officio tamen iudicis eos esse compellendos testatricis iussioni pa
Abbreviated transcription (Latin):
missariis libertatit siabsente hr¬
de pretor ꝓmintiass libertatẽ
deberi. eẽt liber et defuncti libt
si et seruus cius frãt auti ħrelis si
seruus hrdis sit. ĩmo ⁊ sisine succe¬
sore ht̃s silcces serit ꝯseruandaoi

Expanded text:
missariis libertatibus si absente herede praetor pronuntiasset libertatem deberi, est et liber et defuncti libertus, si et seruus eius fuit, aut heredis, si seruus heredis sit. immo et si sine successore heres
Abbreviated transcription (Latin):
iti mamiimissam familiã in lib¬
tatib ꝯseruandis placint. locũ
ht̃ irtito teͥtam̃to facto sibona uẽ¬
tura sint. alio quĩ uacantib fi¬
couendicaius nõ ħe ꝯstitutionẽ
locum aꝑte cauet᷑. Seruo aũt¬
suscipiantur iure cautionem
idoneam offerre ñminus quam
ctõs defiacti filios libt̃os aut
extraneos declarauit. Qđ bene¬
fitũ mmõib ãnis hr̃dib scripti
auxlium bonis prestitũturum
more solito desiderãtib ñ aufert̃
libtates utiliter datas ꝑrdi. cũ
dui milibertatem ꝑueniut̃¬
cũm ita inretam̃to ascriptũ eet̃
ẜuiquisine offensa fiunt̃ liberi
sũpto ꝯditionem scriptã uii deĩ
placuit. cuius int̃pretationem
talem faciendam ut deis mnlib̃ta¬
te danda cogitasĩe ñ uid eat᷑. quo
pena coercuit. ⁊ ab honere admi¬
nistrandi uł administrande
rei negotrum remouit

Expanded text:
ita manumissam 'Samiam in libertatibus conseruandis placuit, locum habet irrito testamento facto, si bona uenitura sint: alioquin uacantibus fisco uindicatis non habere constitutionem locum aperte cauetur.Seruos autsuscipiant, iure cautionem idoneam offerre, non minus quam ceteros defuncti libertos aut extrarios declarauit: quod beneficium, minoribus annis heredibus scriptis auxilium bonis praestitutum more solito desiderantibus, non auferlibertates utiliter datas respondit,dui in libertatem perueniunt.Cum ita testamento adscriptum esset: 'serui, qui sine offensa fuerunt, liberi sunto', condicionem adscriptam uideri placuit, cuius interpretationem talem faciendam, ut de his in libertate danda cogitasse non uideatur, quos poena coercuit aut ab honore ministrandi uel administrandae rei negotio remoui
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad modũ deb. urã sĩgłis
ãuero om̃ium noĩe uni abipsis
quẽꝙ creare cuicaneatur õiũ
noĩe. Illut uidendũ ẽ ancaueri
debeat ereditorib. ⁊ sic adiciboã
anuerosi sub ꝯditione hec s̃ ad¬
dicienda sifint̃ cautũ ⁊ sputo
sic ꝯpreendendum decreto si oũ.
ex ꝯstistutione diuimarci fac¬
ta s̃. desolido utiꝙ sic acerpie¬
mͦ desorte ⁊ usuris debitis. Ybł
tifiant ꝯstititio hostendit rt
ꝑ directam libt̃atem orcini er̃
lbt̃i nisi forte is qui adici sibi
bona desiderat itauelit adici
ut ⁊ hii qui directam libertatẽ
acceperunt ip̃ius fiant libti¬
qui aut̃ noluit̃ ipsuis lib̾ti
fieri utrum manumittendi st̃
abeo anuero ipsa adiectione
sibi adici bona ut᷑ hii etiã ꝗ di¬
rectam libtatem acceperunt ipĩ¬
us fiant lib̃n.⁊ putohoc eẽ ꝓbã¬
dum ut ipsa adiectione hoc

Expanded text:
quemadmodum debet, utrum singulis an uero omnium nomine uni ab ipsis unumque creare, cui caueatur omnium nomine.Illud uidendum: ante caueri debet creditoribus et sic addici bona, an vero sub condicione haec sunt addicenda, si fuerit cautum? et puto sic comprehendendum decreto "si omnia ex constitutione divi Marci facta sint". "De solido" utique sic accipiemus "de sorte et usuris debitis". Hi, rti fiant, constitutio ostendit, ut qui directam libliberti, nisi forte is qui addici sibi bona desiderat ita uelit addici, ut etiam hi, qui directam libertatem acceperunt, ipsius liberti fiant.Qui autem uolunt ipsius liberti fieri, utrum manumittendi sint ab eo an uero ipsa addictione sibi addici bona, ut hi etiam, qui directam libertatem acceperunt, ipsius fiant liberti? et puto hoc esse probandum, ut ipsa addictione hoc
Abbreviated transcription (Latin):
libertas. sue hrdi dare nissus
sit. quilibtatem accepit. siue
nõsit dictum: andando ei cui
bona adiciendas unt perueni¬
ad adlibt̃atem queripot̃. et ma¬
gis ẽ ut erdari debeat. cuibo¬
na addicta s̃. quĩ transiataꝰ
ditio uideat᷑. certe si alii quam
hĩdi dare uisu̾sit ipsicui isus

Expanded text:
sit, siue heredi dare iussus sit qui libertatem accepit siue non sit dictum cui, an dando ei cui bona addicenda sunt perueniat ad libertatem, quaeri potest: et magis est, ut ei dare debeat, cui bona addicta sint, quasi translata condicio uideatur. certe si alii quam heredi dare iussus sit, ipsi, cui ‹i›us
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ã adici statimposunt:S
om̃s sub ꝯditione quit ꝯseque
erit dicere. utrum expectandã
ut ꝯditio ex istat anuero statĩ
ꝯpetituram lib̾ratem siextite¬
eit̃ ꝓbandũ. Addictis itac
bonis directe lib̃tate pure da¬
te statim ꝯp etunt. exdie cũ
dies uenĩt. ꝯditionales cũ cõ¬
ditio extiterit. Necerit abre
extimate ⁊̃pendente ꝯditio¬
ne libtatum licet õs sub ꝯditi¬

Expanded text:
utique addici statim possunt: si omnes sub condicione, quid consequens erit dicere? utrum exspectandum, ut condicio existat, an uero statim mpetitura libertate, si exstiteerit probandum. addictis itaque bonis directae libertates pure datae statim competunt, ex die, cum dies uenerit, condicionales, cum condicio extiterit: nec erit ab re existimare etiam pendente condicione libertatium, licet omnes sub condici
Abbreviated transcription (Latin):
aũt lib̃tatem nactus ẽ utiq
eius tutelam habebit ciubona
addicta s̃. Si alienos seruos
rogauerat br̃demmanumitte¬
re. utrum dicimus ꝯstitutionẽ
locum hãe ãuero cessabit ꝯ¬
stitutio. magisꝙ ẽ ut locu̾sit
ꝯstitutioni addictis e̾i bonis enĩ¬
redimere : praẽ lib̾tatẽ cogͥ
apretore. p s̾i nonhr̃s s⁊ le

Expanded text:
ruus libertatem nactus est, utique etiam tutelam eius habebit is cui bona addicta sunt.Si alienos seruos rogauerat heredem manumittere, utrum dicimus constitutionem locum habere an uero cessabit constitutio? magisque est, ut locus sit constitution‹i›: addictis enim bonis redimere et praestare libertatem cogitur a praetore.Si
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͣuidam ex his qui
fidei ꝯmissam lib̃¬
tatem debeant sint
presentes alii exiꝰta
causa absint. alii
dei ꝯmissaiã libtas relicta est
liber ertt atq sisoli qui ad es¬
sent ⁊ qui iusta ex causa abe¬
sent rogatieent̃ pars gͦ lati¬
tantium is proficit.

Expanded text:
Si quidam ex his, qui fideicommissam libertatem debeant, praesentes sint, alii ex iusta causa absint, alii deicommissaria libertas relicta est liber erit, atque si soli, qui adessent et qui ex iusta causa abessent, rogati essent: pars ergo latitantis his proficit.
Abbreviated transcription (Latin):
set quarũ facultatũ testator de¬
cesserit. qũasententiam iulumiᷤ
adeo persequitur ut existum
nec eum quidem. libertatem ꝯse¬
cuturum. quem is qu̾soluendoñ
eẽ italiberum ẽẽ iussiset cũ he
alienum solitum erit stichu̾ lib̃
esto s hoc nõ ẽ ꝯsequens sabin
⁊ cassii sententie quã ⁊ipse seq
uidetur ꝗ existimat ꝯsiliũ qͦ¬
manu mittentis spectare deb̾e
liberum ẽe uib ut aꝑtissime̾ cu¬
rire uideatur necieditore sui fra¬
udarentur
qui libm eẽ uissus eẽt aliẽatum
atetatore si añ aditam hrditatẽ
enis rursus hr̃ditarius fiẽt mox¬
cum a diretur br̃ditas ad lib̾tatẽ
itia serius quibusdam. ⁊ ãcilli
noĩatim directas lib̃tates dedit
deinde itascripsit ⁊ pediseqãs
õs quarum nomina in rõib mei
scriptas̃. liberas eẽ uolo q̃ sitũ ẽ
an eutychia q̃ t̾etam̃ti facti tꝑr
inter pedisequas lib̾tatẽ acceꝑat
moriis aut̃ tꝑr imueniatur acto¬
ri in ꝯtub̃nio tradita ex geneã¬

Expanded text:
sed quarum facultatium testator decesserit. quam sententiam Iulianus adeo sequitur, ut existimet ne eum quidem libertatem consecuturum, quem is, qui soluendo non esset, ita liberum esse iussisset: 'cum aes alienum solutum erit, Stichus liber esto'. sed non hoc est consequens Sabini et Cassii sententiae, quam et ipse sequi uidetur, qui existima‹n›t consilium quemque manumittentis spectare debereliberum esse iubet, ut apertissime curare uideatur, ne creditores sui fraudarenturqui liber esse iussus esset, alienatum a testatore, s‹i› ante aditam eius hereditatem rursus hereditarius fieret, mox adiretur hereditas, ad libertatem itia seruis quibusdam et ancillis nominatim directas libertates dedit, deinde ita scripsit: 'et pedisequas omnes, quarum nomina in rationibus meis scripta sunt, liberas esse uolo'. quaesitum est, an Eutychi‹a›, quae testamenti facti tempore inter pedisequas libertatem acceperat, mortis autem tempore inueniatur actori in contubernio tradita, ex genera
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ hr̃dem instituit sichum ratione
arg̃eti quod subcura eiꝰ eit̃ reddita
liberum tẽ iusserat. Is seruus par¬
tem argenti subtractam cũtutore
diisit atq ita tutõr eiꝰ tõnẽ parẽ¬

Expanded text:
rem heredem instituit, Stichum ratione argenti, quod sub cura eius esset, reddita liberum esse iusserat: is servus parte argenti subtracta cum tutore divisit atque ita tutor ei pare
Abbreviated transcription (Latin):
do prdi oportere etiã si per fidĩ¬
ꝯmisum utiq hr̃ditatis setiui
libras data fint̃ ñ absurde ⁊ de
hr̃dis seruis idem dicet᷑. de hi
aut̃ quorecdim̃dos habebit. ñ¬
ĩ iuste dubitamꝰ siquidẽ eoca¬
su iniquũerit hr̃dem ꝑ mn ẽpł¬
li debere reclimere cos atq si
ꝯditio impleta eẽt. qd forte do¬
minus ꝓiberet ꝯditioni parere
ĩ potetireserui ẽ. utnim uelit ex
directo anex fidei ꝯmiso ad lib̃¬
tatẽ ꝑuenire. ⁊ ita marẽ. ĩpera¬
tor rescripsit.
genti heres extiterit uideamus
ã eas res t̾etam̃todatis lib̃tatib
ꝓfitiat. ut creditores fraudari
heres locuplex extaret tale eẽ
credider. quale. su pse tetator¬

Expanded text:
i oportere et si per fideicommissum utique hereditariis seruis libertas data fuerit.Non absurde et de heredis seruis idem dicetur.De his autem, quos redimendos habebit, non iuste dubitamus, siquidem eo casu iniquum erit heredem perinde compelli debere redimere eos, atque si condicio impleta esset, quod forte dominus prohiberet condicioni parere,in potestate serui est, utrum uelit ex directo an ex fideicommisso ad libertatem peruenire: et ita Marcus imperator rescripsit.genti heres exstiterit, videamus, an ea res testamento datis libertatibus proficiat, ut creditores fraudari heres locuples existeret, tale esse crediderunt, quale
Abbreviated transcription (Latin):
millius mom̃ti hoc ẽẽ. si apar
inultimum uite tp̃s ꝯferri lib̃¬
tatemt̾e̾tatorem uoluisse nec in¬
utiane cautioni locum ẽẽ. ⁊ si i¬
ta int̾e̾tam̃to itascriptum fuit̃
stichus siincapitoliũ ierit libe̾to¬
ñ aliter liberum eẽ quã si caprto¬
liũ hierit hoc amplius octa¬
uenus agebat. Siquis intestam̃to
subqualib ꝯditione libertate
seruo data trascripsiss ante ꝯ¬
ditionem nolo eum abhr̃de li¬
berum fieri. nic ualere hane
adiectionem defidi c̃mis¬
sarus libtatib¬

Expanded text:
ius momenti hoc esse, si apparet in ultimum uitae tempus conferri libertatem testatorem uoluisse, nec Mucianae cautioni locum esse. Et si ita in testamento scriptum fuerit 'Stichus, si Capuam ierit, liber esto', aliter liberum non esse, quam si Capuam ierit. Hoc amplius Octauenus aiebat, si quis in testamento sub qualibet condicione libertate seruo data ita scripsisset 'ante condicionem nolo eum ab here‹de› liberum fieri', nihil ualere hanc adiectionem. DE FIDEICOMMISSARIIS LIBERTATIB
Abbreviated transcription (Latin):
legauit et cauit ita rogo site ꝓ¬
me usi fuerint dignos libertate
existimies. pretoris h partes s̃
dignisint quo libtatem ꝯsecpãt᷑
non ctiam ut talia offitia ab his
exigantut. ꝓ quib libertatem
mereri debent. arbitium tm̃ eiꝰ
etit qui rogatus erit quirogat᷑ sit̃
quotp̃r queq uelit manunit.¬
tere. ut ita siuihs ñmanumisis: ÷
heres eius statim libertatem

Expanded text:
legauit et cauit ita: 'rogo, si te promeruerunt, dignos eos libertate existimes'. praetoris hae partes sunt, digni sint, quo libertatem consequantur, non etiam ut talia officia ab his exigantur, pro quibus libertatem mereri debent. arbitrium tamen eius erit qui rogatus sit, quo tempore quemque uelit manumittere, ita ut, si uiuus non manumississet, heres eius statim libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
diui froͥtom t̾eram̃to militis is
u̾bis ascripte. libertates Stefa¬
ut cum ħrde meo sit quo usq
iiuenissit. quod si noliĩt aut
ꝯtenpserit iure ẜuitus teneat̃
ad reuocada lib̾tatẽ q̃ ꝯperit

Expanded text:
io Frontoni: 'Testamento militis his uerbis adscripta libertate: "Stephaut cum herede meo sit qu‹o› usque iuuenis sit: quod si noluerit aut contempserit, iure seruitutis teneatur" ad reuocandam libertatem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
E uͣtius titius suolib̃¬
tatem dedit sirõnẽ actu sui ex
fide reddidiss gaio seid filio
suo cumannos pubertatis egre¬
su fuisset gauis seiꝰ. acuratõib
cem om̃ib satsfecit: exacta c̾al¬
utione acuratõib. ꝓnuntiatũ ẽ
liberum eum eẽ: Nunc gaiꝰ.s.
filius t̾etatoris negat curatõib
suis recte petuniã illatam eẽ q̃¬
ro. anͦ uire soluta sit quãtitas
paulnͥ. ꝑdit. curatorib ꝗdẽ¬
s s presente adolescente pecũi¬
a illata ẽ: uł in rõnib ei relata
impletam ꝯditionem uideri
acsi ipsi soluta fuis:
uũ cretiũ testam̃to itacauit ẜ¬
uus meus crenus liberẽto q̃ro
an seruus creatimis ad libt̃atẽ
ꝑuenire pos sit. cum tetator
Seruium cretinum ñhabebat
s⁊ hunc solũ .i. cratistum. pr
nichil obeẽ cum in sillaba er¬
rass ¶ Scripti t̾ectam̃to hr̃de
añ aditam hr̃ditatem pacti s̃
tum creditorib ut parte dimi¬
dia ꝯterpti eent̃. ⁊ ita detͣ¬
to apretore interpoĩto hr̃di¬

Expanded text:
Lucius Titius servo libertatem dedit, si rationem actus sui ex fide dedisset Gaio Seio filio suo: cum annos pubertatis egressus fuisset Gaius Seius, a curatoribus cem omnibus satisfecit: exacta condicione a curatoribus pronuntiatum est liberum eum esse: nunc Gaius Seius filius testatoris negat curatoribus suis recte pecuniam inlatam: quaero, an iure soluta sit quantitas. Paulus respondit curatoribsed si praesente adulescente pecunia illata est uel in rationibus eius relata, impletam condicionem uideri, ac si ipsi soluta fuisseuum Cratistum, testamento ita cauit: 'servus meus Cratinus liber esto": quaero, an servus Cratistus ad libertatem pervenire possit, cum testator servum Cratinum non habebat, sed hunc solum Cratistum. respondit nihil obesse, quod in syllaba errasset. Scripti testamento heredes ante aditam hereditatem pacti sunt cum creditoribus, ut parte dimidia contenti essent, et ita decreto a praetore interposito heredi
Abbreviated transcription (Latin):
u. ⁊ Stichus ẜ uuo meus
si eum heres alienauit̃ lib̃ esto
tem ꝯsequitur. certe utilit̃ li¬
libtas data facto hr̃elis ñperimit̃
aut quod in legato eomodo ditodi

Expanded text:
. 'Stichus seruus meus, si eum heres alienauerit, liber esto'tem consequitur: ‹qui›ppe utiliter libertas data facto heredis non peremitur. aut quid i
Abbreviated transcription (Latin):
ditecte ⁊ tt̾tam̃to ⁊ codicillis tes¬
tam̃to ꝯfirmatis recte dantur
fidei ꝯmissẽ. ⁊ ab intetato ⁊ co¬
dicillis ñ ꝯfirmatis relĩꝗ poss̃
suis noĩe sacce. ⁊ eutichie. ⁊ ther¬
me. sub ẽcditione lib̃tatẽ reliꝗd¬

Expanded text:
to et codicillis testamento confirmatis recte dantur, fideicommissae et ab intestato et codicillis non confirmatis relinqui posssuis nomine Sacc‹o› et Eutychiae et Irenae sub condicione libertatem reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ scłm ea q̃ proponerent̃ eũ
de quo queritur libm̃ eẽ. claudi
uidetur ab soluisse. et id deq q̃¬
ritur. Namhr̃dib satis ꝯsultũ ẽ
edicto defuitis. Nuitui titius
t̾ctam̃to suo ita cauit hone.sy¬
thore nͣdiligent̃ rationẽ excꝰseĩs

Expanded text:
m ea, quae proponerentur, eum de quo quaereretur liberum esse.Claudius: uidetur absoluisse et id de quo quaeritur: nam heredibus satis consultum est edicto de furtis.Lucius Titius testamento suo ita cauit: 'Onesiphore, nisi diligenter rationem excus‹s
Abbreviated transcription (Latin):
prelegatum ẽ ⁊ uncanus lib̃
cẽ iussus sit. liberum eũ ẽẽ cõ¬
stat. Multum enĩ int̾est inter
genus et spẽs. Speries enĩ eximi
degenere placz. qđ est impecu¬
liõ legato ⁊ uicariomanumisso¬
¶ Siseruus legatus libereẽ ius cꝰ
ẽ. liberẽ. set siprius libereẽ iussꝰ
p̾tea legatus sit. siquidem eui¬
dens uoluntas sit tetatoris ꝗ ade¬
mit libertatem. cumplae hodie
etram lib̾tates adimiposse lega
to eum cedere puto. Qđ si in ob¬
seuro sit. tunc fauorabilius pdet̃
liberum fore

Expanded text:
praelegatum est et vicarius liber esse iussus sit, liberum eum esse constat. multum enim interest inter genus et speciem: speciem enim eximi de genere placet: quod est in peculio legato et vicario manumisso. Si servus legatus liber esse iussus est, liber est. sed si prius liber esse iussus, postea legatus sit, si quidem evidens voluntas sit testatoris, quod ademit libertatem, cum placeat hodie etiam libertatem ato eum cedere puto: quod si in obscuro sit, tunc fauorabilius respondetur liberum fore
Abbreviated transcription (Latin):
us ait Nerua filius cͣcsensit ꝙͥ
uerius ẽ.Namq ꝑ absurdũ ẽ¬
meligendo tutore firmũ ẽẽ ui¬
ruditumpupilli cuius ĩ oĩbꝰ
reb ut infirtium iudirium¬
tutore aucrore regitur.

Expanded text:
us ait.Nerua filius contra sentit, quod uerius est: namque perabsurdum eeligendo tutore firmum uiiudicium pupilli, cuius in omnibus rebus ut infirmum iudiciumtutore auctore regitur.
Abbreviated transcription (Latin):
õ.⁊.Libe̾itas q̃ inultimũ uite
tp̃s ꝯfertur ueluti stichi cũmõĩ¬
etur libet esto millius mom̃ti ẽẽ¬
stichus sicapitolium ñ ascendeit̃
ubercto ita acupienda ẽ. sicum
primũ potuit̃ capitolium ñ ascẽ¬
derit. ist̾o em̃ modo ꝑuenr stich̾
adlibertatem si facultate dita
iscendendi capitoliũ ñ ascẽdit̃¬
¶ ħ scripturit̾etam̃ti paphilus
liber eto ut filus meis ratienem
reddit: an sub ꝯditione libertas¬

Expanded text:
orum.Libertas, quae in ultimum uitae tempus confertur, ueluti 'Stichus cum morietur, liber esto', nullius momenti ex'Stichus si Capitolium non ascenderit, liber esto' ita accipienda est 'si cum primum potuerit, Capitolium non ascenderit': isto enim modo perueniet Stichus ad libertatem, si facultate data ascendendi Capitolium abstinuerit.H‹a›c scriptura testamenti 'Pamphilus liber esto, ita ut filiis meis rationem reddat' an sub
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. s ⁊ si c̃ditionas implende grã
seruũs institutus manumiserit
ac pꝰtea filium de in offõso agendo
tenuerit uł tetam̃tum falsum fuit᷑
ꝓmintiatum ꝯsequẽs erit idem
in hac specie fieri quod infalsis
codicillis cõstitutum ẽ¬

Expanded text:
tuit.Sed et si condicionis implendae gratia seruum institutus manumiserit ac postea filius de inofficioso agendo tenuerit uel testamentum falsum fuerit pronuntiatum, consequens erit idem in hac specie fieri, quod in falsis codicillis constitutum e
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ ẽ. Illut ꝯftat silibrate
da̾ta sic fuit legitum eiq sicum
undicta liberauero heres ms̃ .x.
dato licz ex nimia subtilitate se¬
paratumẽ tetam̃to aitm̃ huma¬
nitas intimi ualebit legatum

Expanded text:
dicendum est.Illud constabit, si libertate data sic fuerit legatum 'eique, si eum uindicta liberauero, heres meus decem dato', licet ex nimia suptilitate separatum est a testamento, attamen humanitatis intuitu ualebit legatu
Abbreviated transcription (Latin):
udentur liberi cẽ uissi qui uł ex
artifitio uel ex offitio uł quolib ali
omͦ eiudent̃ den̾otati eent̃ ueluti
dispensator meus celerarius m̃s so¬
tius meus pamifili serui mei fili̾us.
hĩditas qualib exparte. Simͦ ab
eo gradu quoliber ẽẽ uissus ẽ adi¬
ta fuerit et pure qu̾i manumis sit:

Expanded text:
dentur liberi esse iussi, qui uel ex artificio uel officio uel quolibet alio modo euidenter denotati essent, ueluti 'dispensator meus' 'cellarius meus' 'cocus meus' 'Pamphili serui mei filius'. hereditas qualibet ex parte, si modo ab eo gradu, quo liber esse iussus est, adita fuerit et pure quis manumissus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire eum ad lib̾tatẽ ita accipiẽ¬
dũ ut bona fide ⁊ citra fidẽ statuli¬
beri. tutoris idfiat. sicut malienati¬
onibus rerumpupillarũ seruant̃
Itaq ⁊ si ferente statu libero peciũ¬
ãtutori. infraudem pupilli acci¬
pere uoluit ñ aliter lib̃ratẽ ꝯt̃ĩ¬
guere qua si seruus fraude careat
eademq ⁊ ineuratore dicẽda. Iteo
q̃ situmẽ rationem argentir edde¬
reiussus in quemmodum intelli¬
gen dumsit nisi ꝯditioni parius¬
s. idem est ansi quedamuasa siue
culpi eius perierint atq ita reliqͣ
turum . Nam sufficeret sicxẽquo
⁊ bono rationem reddat deniq ꝗa
rationem bonus pat̃ .F. reciperit.
ea hr̃edi recdelita in pletã ꝯditionẽ
uideri.

Expanded text:
rvenire eum ad libertatem, ita accipiendum, ut bona fide et citra fraudem statuliberi et tutoris id fiat, sicut et in alienationibus rerum pupillarium servatur. itaque et si offerente statulibero pecuniam tutor in fraudem pupilli accipere nolit, non aliter libertatem contingere, quam si servus fraude careat. eademque et de curatore dicenda. item quaesitum est, rationem argenti reddere iussus in quem modum intellegendus sit condicioni paruisse, id est an, si quaedam vasa sine culpa eius perierint atque ita reliquturum: nam sufficere, si ex aequo et bono rationem reddat: denique quam rationem bonus pater familias reciperet, ea heredi reddita impletam condicionem videri.
Abbreviated transcription (Latin):
oł Seruius ex istimabit his
seruis posse dari tetam̃to direc¬
tam libertatem qui utroq tꝑs
⁊ quo tetam̃tum sit quo moritur
tetatons fuerint q̃ sẽtentia uẽaẽ¬
õ. ł Seruͥum testam̃to ita ma¬
mimisum siiurauerit se corne
rando seruum ꝯditionem ĩplere
s⁊ ñ tenẽĩ oꝑaꝵ noĩe. quia nisi pꝰ
manumisionem iure ñ obligit᷑.¬

Expanded text:
Seruius existimabat iis posse seruis dari testamento directam libertatem, qui utroque tempore, et quo testamentum fit et quo moritur, testatoris fuerunt: quae sententia uera.Seruum testamento ita manumisi: 'si iurauerit se Cornelrando seruum condicionem implere, sed non teneri operarum nomine, quia nisi post manumissionem iuret, non obligat
Abbreviated transcription (Latin):
siquis libtatem dedit̃ ẜuis duob
si rationes reddidiñt. Inliami tra¬
ctat sialt̃ reddere sit ꝑatus alter
nõsit. analter ꝑ alteꝵ impediat᷑
⁊ rectisime ait siquidem seꝑatim
rationes geserunt. sufficere adli¬
bertatem adipiscendam ei qui suꝰ¬
as rationes reddidit. Siuerosim ł
non alias uideri alterum parus¬
 se nisi utriusq reliqua ex solue¬
rint. Inreliquis accipere debemꝰ
ut ipsa uolumina sationũ red¬
dantur. S⁊ ⁊si ancilla cũ filiis
libera eẽ nissa sit ⁊ sinullus hat̃¬
tm̃erit libera. uł sihat̃ quidem
filii aũt̃ eius ad libtatem ꝑueni¬
entinere nõ p̾ofint.Idemerit di¬
cendum et siipsa libera ee ñp̃sit
non facit ꝯditionem nisimͥ propo¬
nas aliam sententiam tetatoris su¬
isse Tunc enĩ proꝯditione er̃t
hecũba accipienda. Conditio ẽm
aut̃ non facere argum̃to ẽ edic¬
to pretoris quoita cauetur. Uen¬
trem cum liberis imp̾ses ionem

Expanded text:
si quis libertatem dederit servis duobus, si quis libertatem dederit servis duobus, si rationes reddiderint. Iulianus enim tractat, si alter reddere sit paratus, alter non sit, an alter per alterum impediatur: et rectissime ait, si quidem separatim rationes gesserunt, sufficere ad libertatem adipiscendam ei qui suas rationes reddit: si vero simul, non alias videri alterum paruisse, nisi utriusqrit. in reliquis accipere debemus, ut et ipsa uolumina rationum reddantur.Sed et si ancilla cum filiis libera esse iussa sit, etsi nullos habeat, erit libera: uel si habeat quidem, filii autem eius ad libertatem pertinere non possint, idem erit dicendum: et si ipsa libera esse non ponon facit condicionem, nisi nas aliam sententiam testatoris fuisse: tunc enim pro condicione erunt haec uerba accipienda. condicionem autem non facere argumento est et edictum praetoris, quo ita cauetur 'uentrem cum liberis in possessionem
Abbreviated transcription (Latin):
edificauerint uel statuam posu¬
ennt diuidi hec conditio ñ pote¬
rit. Solũmodo illam habebit du¬
bitationem an altero faciente
satis factũ uoluntati uideatur
Ideoq ad libertatem ꝑueniat qͦ
magis ẽ nisi aliut expr̾eserit t̾e¬
tator faciendo tm̃ sibi ꝯditionẽ
impleuit alteri nõ quin ĩmo ex¬
tingititur eiꝰ cõditio. ñ enĩ apli¬
us parere ꝯditionipot̃. cũ semł
expletasit. Idem queri pot̃. ⁊ si
fabris duob. uel pictõib mbrũ
depinx̾isẽt. uł si fabricass na¬
uem qu̾tł ascriptum sit: Nã uo¬
luntatis erit quetio numalteri
alterius fati ꝯditionem uĩxerit
Queres efficit ut quodalt̃ces Sat:
alteri qͦ qui facere paratus ẽ cõ¬
ditio defitiat. at si exͥs q̃ scripsit
ł dixit hostendatur contenptus
ẽe te̾tator ił alterum facere res
ent expedita. nam alter faciẽdo
⁊ sibi ⁊ sotio ꝓderit hoc aut̃ sibi
tantum ꝓuit uoluise teatorem apa¬
ruerit. Qnestio et ineo tractatur

Expanded text:
aedificauerint uel si statuam posuerint, diuidi haec condicio non poterit. solummodo illud habebit dubitationem, an altero faciente satisfactum uoluntati uideatur ideoque ad libertatem perueniat: quod magis est, nisi aliud expressit testator. faciendo tamen sibi condicionem impleuit, alteri non: quin immo extinguitur ei condicio: nec enim amplius parere condicioni potest, cum semel expleta sit.Idem quaeri potest et si fabris duobus uel pictoribus, si membrum depi‹n›xissent uel si fabricassent nauem, quid adscriptum sit: nam uoluntatis erit quaestio, num alteri alterius facti condi‹c›ionem iunxerit: quae res efficit, ut, quod alter cessat, alteri quoque, qui facere paratus est, condicio deficiat. quod si ex his, quae scripsit uel dixit, ostenditur contentuesse testator vel alterum facere, res erit expedita: nam alter faciendo aut et sibi et socio proderit aut sibi tantum, prout voluisse testatorem apparuerit. Haec quaestio et in eo tractatur,
Abbreviated transcription (Latin):
erint aput ꝯciliũ manumittẽdo
sarium hr̃dem facere ut hec ip¬
sa necesitas ꝓ babilem faciat m̾a
eum nõuetuero liberum eẽ lib̾
esto sicẽ atꝙsidicer. stichus si ĩ
capitoliũ ñ ascendero liber cto
nam ⁊ ħrs sic institui pot̃
duxerat pͥor enixa filiũ exposu¬
patris tam abeo quam am atre
mortuo patre tetam̃toꝙ eĩ quo
filius neq ex hr̃datus neq̃ here.i
institutus sit recitato ⁊ filius
⁊ amatre.⁊ ab auia paterna ag
tus hr̃ditatem patris ab intes¬
tato quaĩ legitimus pꝰsidet q̃¬
situmẽ hi qui testam̃to lib̾tatẽ
accepert̃. utrũ libeĩ ã ẜui sint

Expanded text:
erint apud consilium manumittendo sarium heredem facere, ut haec ipsa necessitas probabilem faciat manueum non vetuero liberum esse, liber esto": sic est atque si diceret: "Stichus, si in Capitolium non ascendero, liber esto": nam et heres sic institui potesduxerat: prior enixa filium exposupatris tam ab eo quam a matre, mortuo patre testamentoque eius, quo filius neque exheredatus neque heres institutus sit, recitato filius et a matre nitus hereditatem patris ab intestato quasi legitimus possidet. quaesitum est, hi qui testamento libertatem acceperunt utrum liberi an serui sint
Abbreviated transcription (Latin):
Rdi filiũ quidẽ nichil p̃uiditiũ
passum fuisse sipat̃ eum ĩgnoraũ
⁊ iõ cum impotetate ingnorant̾i
patris cẽt̃ testam̃tum nonualere
Serui aut̃ manuimissi siꝑ qͦuĩquẽ¬
naĩ in lib̃tate moratis. semel
datam libertatem infirmaĩ cc̃rtũ.
standumẽ fauori lib̃tatis.¬

Expanded text:
dit filium quidem nihil praeiudicii passum fuisse, si pater eum ignorauit, et ideo, cum in potestate et ignorantis patris esset, testamentum non ualere. serui autem manumissi si per quinquennium in libertate morati sunt, semel datam libertatem infirmari contrarium studium fauore libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
niris iurandi ꝯditione reliq̃nt edi¬
cto pretoris locus nõerit ut iuri¬
iur̃a di ꝯditio remitratur ⁊ me¬
rito namsi quis remiserit. ꝯditi¬
onẽ libtatis ipsam libertateo
impedit dum ꝯpetere alit̃ ñ
p̾fit quã si paritum fint̃ ꝯditiõi
ꝓinde ⁊ siquis legatune cũ lib̃ta¬
te acceꝑit ñ aliter legatũ habe¬
bit nisi ꝯditione uiris uirandi
paruerit. S sipure libertatem ⁊ ac
legatum sub iuris iurandi. puta¬

Expanded text:
iurisiurandi condicione reliquerit, edicto praetoris locus non erit, ut iurisiurandi condicio remittatur, et merito: nam si quis remiserit condicionem libertatis, ipsam libertatem impedit, dum competere aliter non potest, quam si paritum fuerit condicioniinde et si legatum quis cum libertate acceperit, non aliter legatum habebit, nisi condicioni iurisiurandi paruerit.Sed si pure libertatem acceperit, legatum sub iurisiurandi
Abbreviated transcription (Latin):
terius manumisionem alt̾re¬
pudiauĩt. nam ⁊ hic retro lib̃
⁊ interim decesserit intestato.
dem de. filius ingnorans pat̃r¬
em suum mortuum lib̃tatẽ
imposueit. libertas ꝓuo fa¬
uore libertatis ꝯtingnit. cũ
ñ appareat mutata ẽe dnĩ uo¬
liritas. sin aũt ingnorãte Fi¬
lio uetuiss pat̃. ꝑmintium
⁊añquam filius certior fier:
ẜuũ manumisis uber ñfit.
Nam ut filio manumit tẽte
rare oportet patris uolũtatem
Namsimitata fuit ñ ertr uũ¬

Expanded text:
terius manumissionem alter repudiauerit: nam et hic retro liberet interim decesserit intestato, deinde filius ignorans patrem suum mortuum libertatem imposuerit, libertas seruo fauore libertatis contingit, cum non appareat mutata esse domini uoluntas. sin autem ignorante filio uetuisset pater per nuntium et antequam filius certior fieret, seruum manumississet, liber non fit. nam ut filio manumittente rare oportet patris uoluntatem: nam si mutata fuerit, non erit u
Abbreviated transcription (Latin):
mittit huiu̾modisolent cause
manumissionis recipi nt̃alis. Si
filius. filiaue fr̃. soror. ue ntał sit
sipedagogus ipsnis. sinutrix. uł
filui filiaue cuius eorũ uł alupnꝰ
uł cãpsaĩus .i. qui portat libro ł

Expanded text:
mittit, huiusmodi solent causae manumissionis recipi: si filius filiaue frater sororue natsi paedagogus ipsius, si nutrix, uel filius filiaue cuius eorum, uel alumnus, uel capsarius id est qui portat libros,
Abbreviated transcription (Latin):
iuntia ad filium sciens rome
agentem epłam fecit qua ꝑ¬
misit ei que uellet ex seruis siu
quos ĩmi nisteĩo secum habebit
um dicta liberare. pꝰqͣuani filiũ
ftichum manunsit ap̃pretorẽ
q̃ro anfecit libenĩ.ꝑ Quare
non ħ enĩ ꝯcessum credam pat̃
ut remntere possit filios exis
tere. solamenĩ electionẽ filio
ꝯcesit etm̃ ipse manuimituit.

Expanded text:
incia ad filium sciens Romae agentem epistulam fecit, quae permisit ei, quem vellet ex servis, quos in ministerio secum hic habebat, vindicta liberare: post quam filius Stichum manumisit apud praetorem: quaero, an fecerit liberum. renon hoc concessum credamus patri, ut permittere possit filio ex his, tere? solam enim electionem filio concessit, ceterum ipse manumittit.
Abbreviated transcription (Latin):
õ.x. Nelattus seribsit ei cuili¬
bertas sicdataẽ. sim nullũ filr¬
us erit cummoriar stichii lb
eto impediri libtatẽ postumo
nato .s: dum speratur nasci utr̃
inẜuitute remanere dicemus ã
uero ex p̾facto Redemꝰ retro libe
fiusse iillo filionito quͥod
magis arbitror ꝓbandũ¬

Expanded text:
.Neratius scribit eius, cui libertas sic data est 'si mihi nullus filius erit cum moriar, Stichus liber esto', impediri libertatem postumo nato. sed dum speratur nasci, utrum in seruitute remanere dicimus an uero ex postfacto respondemus retro liberum fuisse nullo filio nato? quod magis arbitror probandu
Abbreviated transcription (Latin):
ẜnũ tñhat̃ qui manumittit. si¬
tem simatrimonii causa uirgo ł
mulier manumittat̃ ex acto pͥus
iure uirandout intra .ui. m̃sesu¬
xorẽ eãdnci oporteat. Ita enĩse
natus cersuit.
ris receptuẽ. satisq ẽ ꝑmatti eum
manumiti in quoraitriẽdo ꝓpẽsi¬
orẽ ammũ fecĩt. s su̾nt ꝗ pritant

Expanded text:
um habeat, qui manumittit. item si matrimonii causa uirgo uel mulier manumittatur, exacto prius iureiurando, ut intra sex menses uxorem eam duci oporteat: ita enim senatus censuit. ris receptum est satisque est permitti eum manumitti, in quo nutriendo propensiorem animum fecerint.Sunt qui putant