comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quicumq scelerib ac debitis pęnis ob¬
sa mancipauit: quorum numerus ad
sex milia uiroꝵ fuit. Campania uͦ ac
pocius omnis italia ad hamnibalem
desperata penitꝰ romani status repara¬
tione defecit. P ost hȩc lucius postumiꝰ
pretor. aduersum gallos pugnare mis¬
sus: cum exercitu cesus ẽ. Deinde sim¬
pronio gracco. quinto fabio maxi¬
mo consulib claudius marcellus ex
pretore proconsul designatus. hamni¬
balis exercitum preliofudit: primꝰq
post tantas rei publice reuinas spem
fecit hamnibalem posse suꝑari. Sci¬
piones autem in hispania hasdrubalẽ
penorum imperatorem aditaliam ex¬
excitum coparantem grauissimo p̾¬
lio oppresserunt. Nam triginta quin¬
que milia militum de exercitu eius
uł cede uł captione minuerunt. Ce¬
ltiberos mlites quam priuram exter¬
nam manum romani incastris habe¬
re ceperunt: precio sollicitatos ab hosti¬
um societate insua castra duxerunt.

Expanded text:
quicumque sceleribus ac debitis obquicumque sceleribus ac debitis obiae mancipavit, quorum numerus ad sex millia virorum fuit. Campania vero, vel potius omnis Italia, ad Annibalem, desperata penitus Romani status reparatione, defecit. Post hoc Lucius Postumius praetor adversum Gallos pugnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Spronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius Marcellus ex praetore proconsul designatus, Hannibalis exercitum praelio fudit primusque post tantas reipublicae ruinas spem fecit Hannibalem posse superari. Scipiones autem in Hispania Hasdrubalem Poenorum imperatorem, ad Italiam exercitum comparantem, gravissimo bello oppresserunt. Nam triginta quinque millia militum de exercitu ejus vel caede vel captione minuerunt. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium soci
Abbreviated transcription (Latin):
rendis consilium in eundum puta¬
rent: quod tunc fauctore cecilio metel¬
lo confirmatum fuisset. nͥ cornelius
scipio tribunus tunc militum. qui pꝰ¬
idem affricanus districto gladio deter¬
ruisset. ac pocius ꝓ patrie defensione
in sua uerba iurare coegisset.
omani ad spem uite quasi ab
inferis respirare ausi. dictatorem
Aecimum uinium creant. qͥ de¬
lectu habito ab annis .x. & septem in¬
mature in ordinateq milicie. quatuor.
legiones umdecumq contraxit. Tunc
etiam seruos spectati roboris ac uolun¬
tatis. uł oblatos uł si ita opus fuit. pub¬
lico pretio emptos. sub titulo libertatis
sacramento milicie adegit: arma que
dederant templis detraxerunt: egenti
erario priuatȩ opes refuse sunt. Ita eqͦs¬
ter ordo. ita plebs trepida. oblita studioꝵ
incõmune consuluit. Iunius quoq dic¬
tator antiquum romanȩ miseriȩ factũ
recolens. pro supplemento exercitus e¬
dicto uelut a silo patefacto: homines

Expanded text:
rendis consilium ineundum putarendis consilium ineundum putarent. Quod etiam auctore Cecilio Marcello confiScipio tribunus tunc militum, idem qui postea Africanus, districto gladio deterruisset, ac potius pro patriae defensione in sua verba jurare coegisset. Romani ad spem vitae, quasi ab inferis respirare ausi, dictatorem Decimum Junium creant: qui, delectu habito ab annis decem et septem, immaturae inordinataeque militiae quatuor legiones undecunque contraxit. Tunc etiam servos spectati roboris ac voluntatis, vel oblatos, vel, si ita opus fuit, publico pretio emptos sub titulo libertatis, sacramento militiae adegit. Arma, quae deerant, templis detraxerunt, egenti aerario privatae opes refusae sunt. Ita equester ordo, ita plebs trepida oblita studiorum in commune consuluit. Junius quoque dictator antiquum Romanae miseriae factum recolens, pro supplemento exercitus, edicto, velut asylo patefacto, homines
Abbreviated transcription (Latin):
spei uires ꝑdiderunt. Nam in ea pug¬
na quadraginta milia romanorum in¬
terfecta sunt: quamquam & de exercitu
hamnibalis magna pars cesa sit. nullo
tamen punico bello romani ad extrema¬
adeo internitionis adducti sunt. Peri
enim ineo bello consul emilius paulꝰ.
consulares aut pretorii uiri uiginti ĩ¬
terfecti sunt. Senatores uł capti uł occi¬
si sunt.xxx. nobiles uero uiri trecenti:
pedestrium militum .iiii. milia. equi¬
tum tria milia quingenti. Uarro con¬
sul cum quinquaginta equitib uenu¬
sium fugit. Nec dubium ẽ ultimum
illum diem romani status futurum
fuisse: si hamnibal pꝰ uictoriam mox
adꝑdendam urbem contendisset. Ham¬
nibal in testimonium uictorie sue. tres
modios anulorum aureorum carthagi¬
nem misit: quos ex manib interfec¬
detraxerat. Usq adeo autẽ ultima
desperatio rei publice apud romanos
residuos fuit. ut senatores derelin¬
quenda uictoria uł italia. sedibq que

Expanded text:
spei vires perdiderunt. Nam in ea pugspei vires perdiderunt. Nam in ea pugna quadraginta quatuor millia Romanorum interfecta sunt, quamquam et de exercitu Annibalis magna pars caesa est: nullo tamen Punico bello Romani adeo ad extrema internecionis adducti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus, consulares aut praetorii uiri uiginti interfecti sunt, senatores uel capti uel occisi sunt triginta, nobiles uiri trecenti, pedestrium militum XL milia, equitum tria milia quingenti. Varro consul cum quinquaginta equitibus Venusium fugit. nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum fuisse, si Hannibal mox post uictoriam ad peruadendam Vrbem contendisset. Hannibal in testimonium uictoriae suae tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus interfecdetraxerat. usque adeo autem ultima desperatio reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia
Abbreviated transcription (Latin):
Hex pugna adtrasimẽnum lacum fac¬
ta ẽ: ubi exercitus romanus infelicis¬
sima arte circumuentus. hamnibalis
funditus trucidatus ẽ: ipse quoq con¬
sul occisusẽ.xxx.u. milia romanoꝵ
in eo prelio cesa: sex milia capta refe¬
runtur. De exercitu uͦ hamnibalis:
duo milia ceciderunt. Famosum hoca¬
pud transimẽunũ lacum certam̃ fuit
tanta clade romana. maxime cũ ita
intentus pugnantium ardor extiterit.
ut grauissimum terremotum qui tẽ
forte tam uehemens factus ẽ. ut ur¬
bes diruisse. montes transtulisse. dis¬
cidisse rupes. & flumina retrorsum
coegisse. referatur. pugnantes omni¬
no ñ senserint. Factã ad transimẽni¬
sequitur ruinã pugna cannensis.
quamuis fabii maximi dictatoris d̃¬
pus medium fuerit. qui impetum
hamnibalis cunctando tardauit.
nno ab urbe condita. quinge
utius. uarro consules. contra hamil¬
baiem missi. impacientia uarronis
consulis. infelicissime apud camnai
apusiȩ uicum. om̃s pene romane

Expanded text:
haec pugna ad Trasumennum lacum fachaec pugna ad Trasumennum lacum facta est. ubi exercitus Romanus infelicissime arte circumuentus Hannibalis funditus trucidatus est; ipse quoque consul occisus; xxv milia Romanorum in eo proelio caesa, sex milia capta referuntur. de exercitu Hannibalis duo milia ceciderunt. famosum hoc apud Trasumennum lacum certamen fuit tanta clade Romana, maxime cum ita intentus pugnantum ardor extiterit, ut grauissimum terrae motum, qui tunc forte tam uehemens factus est, ut urbes diruisse, montes transtulisse, discidisse rupes et flumina retrorsum coegisse referatur, pugnantes omnino non senserint. factam ad Trasumennum ruinam sequitur pugna Cannensis, quamuis Fabii Maximi dictatoris tempus medium fuerit, qui impetum Hannibalis cunctando tardauit. Anno ab Vrbe condita DXL ntius Varro consules, contra Annibalem missi, impatientia Varronis consulis infelicissime apud Cannas, Apuliae vicum, pene omnes Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
sol quoq pugnasse cũ luna: apud ca¬
penas inter diem & noctem duas lu¬
nas ortas. insardinia sanguinem su¬
dasse. duo scuta faliscis celum scindi
uelud magno hiatu uisum. apud an¬
tium metentib cruentas spicas in cor¬
bem decidisse.
gitur hamnibal sciens flamminium
consulem solum in castris eẽ. quo ce¬
lertis imparatum obrueret. primũ
uere progressus arripuit propriorẽ
s palustrem uiam. & iam forte sarnꝰ
lacte redundans. pendulos & dissolu¬
tos campos reliquerat. de quib dic¬
tum ẽ. & que rigat equora sarnus. In
quos cum exercitu progressus anni¬
bai nebulis maxime que de palude
ercalabantur prospectum auferentib:
ꝑoidit. Ipse autem uni elefanto qui
difficultatem itineris euasit: s ocłm qͦ
lam dudum eger erat. uiolentia fri¬
goris uigiliarum ac laboris amisit. Uuꝰ
pxcimus flaminii castris consulis fuit.
uastacione circumiacentium locorium
flamminium in bellum excitauit.

Expanded text:
sol quoque pugnasse cum luna, apud Casol quoque pugnasse cum luna, apud Capenas interdiu duas lunas ortas, in Sardinia sanguine duo scuta sudasse, Faliscis caelum scindi uelut magno hiatu uisum, apud Antium metentibus cruentas spicas in corbem decidisse. igitur Hannibal sciens Flaminium consulem solum in castris esse, quo celerius imparatum obrueret primo uere progressus arripuit propiorem sed palustrem uiam et cum forte Sarnus late redundans pendulos et dissolutos campos reliquerat, de quibus dictum. est : et quae rigat aequora Sarnus. in quos cum exercitu progressus Hannibal nebulis maxime, quae de palude exhalabantur, prospectum auferentibus que perdidit. ipse autem uni elephanto, qui difficultatem itineris euasit; sed oculum, quo iamdudum aeger erat, uiolentia frigoris uigiliarum ac laboris amisit. ubi uero proximus castris Flaminii consulis fuit, uastatione circumiacentium locorum Flaminium in bellum excitauit.
Abbreviated transcription (Latin):
admodum pretextatum qui pꝰ affrica¬
pene romanus. Pugnatum deinde ab¬
eodem consule ad flum̃ treuiam: iterũq
romani pari clade suꝑati sunt. Simpro¬
nius consul cognito college casu: a sici¬
lia cum exercitu rediit. Qui similiter
apud eumdem fluuium congressus:
amisso exercitu: pene solus euasit. In
eo tamen bello. etiam hamnibal sauci¬
atus ẽ: qui postea cum in etruriam ꝑͥ¬
mo uere transisset. insũmo appennino
tempestate correptus ẽ: uͥ biduo conti¬
nuo ummobiliter cum exercitu exclu¬
sus nauib & onustus obriguit. Ibi mag¬
nus hominum numerus. iumenta ꝗͣ.¬
plurima. elefanti autem pene omnes.¬
acerbitate frigoris perierunt.
t uero alter tunc scipio frater cõ¬
sulis scipionis. in hispania pluri¬
ma uella gessit: magonem quo¬
que penorum ducem bello uicit &¬
cepit. Diris tunc romani: prodigus ter¬
riti sunt. Nam &̾ solis orbis minui ui¬
sus ẽ: & apud arpos parine incelo uise.

Expanded text:
admodum praetextatum, qui post Afadmodum praetextatum, qui post Afs pene Romanus exercitus. Pugnatum deinde eodem consule ad flumen Trebiam, iterumque Romani pari clade superati sunt. Sempronius consul, cognito collegae casu, a Sicilia cum exercitu rediit. Qui similiter apud eumdem fluvium congressus, amisso exercitu, pene solus evasit. In eo tamen bello etiam Hannibal sauciatus est. Qui postea cum in Hetruriam primo vere transiret, in summo Appennino tempestate correptus, biduo continuo immobiliter cum exercitu nivibus conclusus et onustus obriguit: ubi magnus hominum numerus, jumenta complurima, elephanti autem pene omnesacerbitate perierunt. at uero alter tunc Scipio, frater consulis Scipionis, in Hispania plurima bella gessit, Magonem quoque Poenorum ducem bello uicit et cepit. Diris tunc etiam Romani prodigiis territi sunt. nam et solis orbis minui uisus est et apud Arpos parmae in caelo uisae,
Abbreviated transcription (Latin):
demptatione fidei quam romani deuo¬
uerant digna indignaq tolerantem oc¬
tauo demum mense deleuit: legatos qͦ¬
romanorum ad se missos inuiriosissime
etiam ab aspectii suo abstinuit. Exinde
odio roniani nominis quod patri amil¬
caris cum eẽt nouem annorum natus
fidelissime. alias infidelissimus ante araᷤ
iurauerat. publico. cornelio. scipione
& publio. simpronio. longo. consulibꝰ:
pireneos montes transgressus. uiter fero¬
cissimas gentes gallorum ferro uiam a¬
peruit: & nouo demum die a pireneo
ad alpes ꝑuenit. Ubi dum montanos
gallos repellere ab ascensu obuitentes
bello suꝑaret. atq inuias rupes igne
ferroq rescind̾et: quatriduum ibidẽ¬
cõmoratus. quinto demum die cum la¬
isse tunc exercitum eius incentum mi¬
lib peditum. & uiginti milib equitũ
defiuiunt. Scipio consul hamnibali pͥ¬
mus occurrit: cõmissoq p̃lio apud ti¬
cunum ipse grauiter ꝑscipionem filiũ

Expanded text:
templatione fidei, quam Romanis devotemplatione fidei, quam Romanis devouerant, digna indignaque tolerantem octauo demum mense deleuit. legatos Romanorum ad se missos iniuriosissime etiam a conspectu suo abstinuit. exinde odio Romani nominis, quod patri Hamilcari, cum esset nouem annos natus fidelissime alias infidelissimus ante aras iurauerat, P. Cornelio Scipione et P. Sempronio Longo consulibus Pyrenaeos montes transgressus inter ferocissimas Gallorum gentes ferro uiam aperuit et nono demum die a Pyrenaeo ad Alpes peruenit; ubi dum montanos Gallos, repellere ab ascensu obnitentes , bello superat atque inuias rupes igni ferroque rescindit, quadriduum commoratus quinto demum die cum maisse tunc exercitum eius in centum milibus peditum et uiginti milibus equitum definiunt. Scipio consul Hannibali primus occurri commissoque proelio apud Ticinum ipse grauiter uulneratus per Scipionem filium
Abbreviated transcription (Latin):
capta sunt. Post hoc claudius consul.
gessatorum: xxxͣx. milia deleuit. Ubi &̃¬
ipse etiam uitdomarum regem inpri¬
mam aciem ꝓgressus occidit: & inter
multa insubrium quos addeditionem
coegerat oppida. mediolanam quoq ur¬
bem florentissimam cepit. Deinde histri
noui hostes exccitati sunt: quos corneliꝰ
minutiusq consules multo quidem ro¬
manorum sanguine subegerunt. Emer¬
git hic paululum romanorum ille an¬
tiqus improbe laudis etiam de parri¬
cidiis appetitus. Nam fabius censoruis
fabium buteonem filium suum furti in¬
simulatum interfecit. Dignum scilicet
facinus quod pater parricidio plecten¬
dum duceret: quod nec leges quidem
nͥ multa pecunie. aut ad summum
uindicandum censuerunt.
nno ab urbe condrta quingen¬
bal penorum imꝑator. saguntũ
florentissunam hispaniȩ ciuitatem ami¬
cam popłi romani. pͥmum bello impe¬
dtam. deinde obsidione cinctam & fa¬
me eoecruciatam omĩaq fortiter cũ¬

Expanded text:
millia capta sunt. Post hoc Claudius consul millia capta sunt. Post hoc Claudius consul Gaesatorum triginta millia delevit, ubi etiam ipse Virdomarum regem, in primam aciem progressus, occidit: et inter multa Insubrium, quos ad deditionem coegerat oppida, Mediolanum quoque, urbem florentissimam, cepit. Deinde Istri, novi hostes, excitati sunt, quos Cornelius Minutiusque consules, multo quidem Romanorum sanguine, subegerunt. Emergit hic paululum antiquus ille Romanorum improbae laudis etiam de parricidiis appetitus. Nam Fabius Censorius Fabium Buteonem, filium suum, furti insimulatum interfecit, dignum scilicet facinus, quod pater vel parricidio plectendum duceret, quod ne leges quidem nisi mulcta pecuniae aut ad summum hominum censuerunt.Anno ab Urbe condita Dbal, Poenorum imperator, Saguntum, florentissimam Hispaniae civitatem, amicam populi Romani, primum bello impetitam, deinde obsidione cinctam, et fame excruciatam, omniaque fortiter con
Abbreviated transcription (Latin):
crederet istum numerum fuisse saltim.
prelium gestum ẽ: in quo plane trecen¬
ta milia gallorum trucidata sunt. Se¬
quenti autem anno manlius torquatꝰ
& fuluinus flaccus consules: pͥmi trans
padum romana duxere legiones. Eugna¬
tum ẽ ibi cũ insubrib gallis: quorum
capta sunt. E o deinde anno qui huic ꝓori¬
mus fuit: dira miserã urbem terruere
prodigia. Miseram utiq que hitic fremi¬
tu hostium: inde nequicia demonum
terrebatur. Namq inpoeno flumen san¬
guinem effluxit: & apuo tuscos cȩlum
ardere uisum ẽ: & apud ariminum noe¬
tem multa luce claram effulsisse. ac
tres lunas distantib celi regionib exos¬
tas apparuisse. Tunc quoq magno t̾re¬
motu caria & rodus insule a deo concus¬
se sunt: ut labentib uulgo tectis ingens
quoq ille colossus ruerit. Eodem anno flã¬
minius consul contemptis auspiciis qͥb
pugnare prohibebatur: aduersum gal¬
los pugnauit & uicit. In quo bello no

Expanded text:
crederet numerum istum fuisse saltem, crederet numerum istum fuisse saltem, is praelium gestum est, in quo plane quadraginta millia Gallorum trucidata sunt. Sequenti anno Manlius Torquatus et Fulvius Flaccus consules, primi trans Padum Romanas duxere legiones. Pugnatum est ibi cum Insubribus Gallis, quorum que millia capta sunt. Eo deinde anno, qui huic proximus fuit, dira miseram Urbem terruere prodigia. Miseram utique, quae hinc fremitu hostium, inde nequitia daemonum terrebatur, namque in Piceno flumen sanguine effluxit, et apud Tuscos coelum ardere visum est, et Arimini nocte multa lucem claram effulsisse, ac tres lunas distantibus coeli regionibus exortas apparuisse. Tunc quoque magno terraemotu Caria et Rhodus insulae adeo concussae sunt, ut labentibus vulgo tectis, ingens quoque ille colossus 251 rueret. Eodem anno Flaminius cos., contemptis auspiciis quibus pugnare prohibebatur, adversum Gallos conflixit, et vicit. In quo bello nov
Abbreviated transcription (Latin):
gessatorum. quod nomen n gentis s mer¬
cennariorum gallorum ẽ. Itaq ꝑmoti
consules tocius italie: ad p̾sidium unpe¬
rii contraxere uires. Quo facto inutri¬
usq consulis exercitu octoginta mi¬
lia armatorum fuisse referuntur:
sicut fabius refert historicus qui eidẽ
bello interfuit scripsit. Ex quib roma¬
norum & campanorum fuerunt pedi¬
tum trecenta quadraginta octo milia
ducenti: equitum uero uiginti milia se¬
xcenti. Cetera multitudo sociorum in
gens fuit. Commisso itaq prelio apuo
aretium atilius consul occisus ẽ: octin¬
genta milia romanorum nec saltum tan
ta quanta eos terrere debuit cesa fui par¬
te fugerunt. Nam tria milia eorum tẽ
interfecta: historici tradunt. Qd ideo ig
nominiosius turpiusq ẽ tam paucis a¬
missis tanta aginina defugisse: qͥa se in
aliis uictoriis ñ uirib animorum p̃ua¬
luisse. s bellorum ꝓuentib prodiderc̃.
Iuis enĩ rogo. in exercitu romanorum

Expanded text:
Gaesatorum, quod nomen non gentis, sed merGaesatorum, quod nomen non gentis, sed mercenariorum Gallorum est. Itaque permoti consules, totius Italiae ad praesidium imperii contraxere vires. Quo facto, in utriusque consulis exercitu octingenta millia armatorum fuisse referuntur, sicut Fabius historicus, qui eidem bello interfuit, scripsit. Ex quibus Romanorum et Campanorum fuerunt peditum trecenta quadraginta octo millia ducenti, equitum vero viginti sex millia sexcenti: caetera mult fuit: commisso proelio apud Arretium Atilius consui occisus est: octingenta milia Rota, quanta eos terrere debuit, caesa sui parte, fugerunt. Nam tria millia eorum tunc interfecta historici tradunt. Qnominiosius turpiusque est, tam paucis amissis, tanta agmina diffugisse, quia se in aliis victoriis non viribus animorum praevaluisse, sed bellorum proventibus, prodiderunt. Quis enim, rogo, in exercitu Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginiensium ab hispanis in
bello. cum aliud bellum aduersus roma¬
nos clam pararet occisus ẽ. Sequenti an¬
no legati romanorum ab illiricis inter¬
fecti sunt. Cost cum ipsis illiricis atrocis¬
simum bellum gestum ẽ: inquo multis
oppidis populisq deletis: reliqui se ful¬
uio postumioq consulib dediderunt.
Tercio deinceps anno. miseram cuitatẽ
sacrilegis sacrificiis male potentes fune¬
stauere pontifices. Namq decem uiri
consuetudinem prisce suꝑsticionis eg̃s
si gallum uirum & gallam feminam
cum muliere sunul greca inforo boario
uiuos defoderunt. S obligam̃tum hoc
magicum in contrarium continuo uer¬
sum ẽ. Namq diras illas quas feceratis
externorum mortes: fedissimis suoꝵ ce¬
dib expiauerunt. Si quidem bacio. e¬
milio. catulo. gaio. atilio. regulo con¬
sulibꝰ: magna formidine consternatus
ẽ senatus defectione cisalpine gallie. cũ
etiam ex ulteriore gallia ingens aduen¬
tare exercitus nunciaretur. max une

Expanded text:
Carthaginiensium ab Hispanis in bello, cum aliud bellum aduersus Romanos clam pararet, occisus est. Sequenti anno legati Romanorum ab Illyriis interfecti sunt. post cum ipsis Illyriis atrocissimum bellum gestum est: in quo multis oppidis populisque deletis reliqui se Fuluio Postumioque consulibus dediderunt. Tertio deinceps anno miseram ciuitatem sacrilegis saerificiis male potentes funestauere pontifices; namque decemuiri consuetusi, Gallum virum et Gallam feminam cum muliere simul Graeca in foro boario vivos defoderunt. 249 Sed obligamentum hoc magicum in contrarium continuo versum est. Namque diras illas quas fecerant externorum mortes, foedissimis suorum caedibus expiaverunt, sequidem, L. Aemilio Papo, C. Atilio Regulo consulibus, magna formidine consternatus est senatus defectione Cisalpinae Galliae, cum etiam ex ulteriore Gallia ingens adventare exercitus nuntiaretur, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
huippomenes dux achiuorum
a messanis captus occisusq ẽ. In
sicilia tunc uulcani insula que
ante ũ fuerat: repente ex mari dedita.
cum miraculo omnium usq ad huc
manet. Q uintus fuluius flaccus ẜ¬
tor. inciteriore hispania macimo pͥls¬
lia cepit. Tiberius simpronius gradꝰ¬
in hispania ulteriore .c.u. oppida
uacuata quassataq bellis ad deditio¬
nem coegit. Eadẽ tẽpestate etiã lucᷤ
postumius inciteriore hispania. qll̃¬
draguita milia hostium bello interfe¬
cit. Graccus pretor. ibidem iterum du¬
centa oppida excpugnauit: & cepit.

Expanded text:
Philopoemenes, dux Achiuorum Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum miraculo omnium usque ad nunc manet. Q. Fuluius Flaccus tor in citeriore Hispania, maximo pr000 cepit. Hinc Gracchus Sempronius in Hispania ulteriore 105 oppida vacuata quassataqnem coegit. Eadem aestate etiam L. Postumius in citeriore Hispania quadraginta millia hostium bello interfecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit et 275 cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
dem usq adcongressum hostium ꝑxu¬
perunt. Quadraginta milia gallo g̾¬
corum eo prelio interfecta sunt. refe¬
runtur. Marcus consul aduersus li¬
gures profectus superatusq .iiii. milia
militum amisit. & nͥ uictus celeriter
refugisset in castra. eandem internitio¬
nis cladem quam bebius dudum ab
hisdem hostib acceperat ꝑtulisset.
arco claudio. marcello. quinto fa¬
bio. labeone consulib phylippus
rex. qui legatos popłi romani
interfecerat. ꝓpter demetrii filii sui qe¬
miserat legatum uerecundissimas p̃ces
ueniam meruit: eũdemq continuo ue¬
lud romanis amicum suiq proditorẽ.
frẽm quoq ipsuis ad parricidium pa¬
tris ministrantem nichil de utroq mi¬
serum mali suspicantem ueneno neca¬
odem
anno scipio affricanus ab ingra¬
ta sibi urbe diu exulans: apud
amiterninum oppidum m orbo perut
Hisdem etiam dieb hamnibal apudpi¬
rusiam bithue urbem cum a romans
reposceretur: ueneno sese necauit.

Expanded text:
dem usque ad congressum hostium perrudem usque ad congressum hostium perruperunt: quadraginta # milia Gallograecorum eo proelio interfecta referuntur. Marcius consul aduersus Ligures profectus superatusque IIII milia militum amisit et, nisi uictus celeriter refugisset in castra, eandem internecionis cladem, quam Baebius dudum ab isdem hostibus acceperat, pertulisset. M. Claudio Marcello Q. Fabio Labeone consulibus Philippus rex, qui legatos populi Romani interfecerat, propter Demetrii filii sui, quem legatum miserat, uerecundissimas preces ueniam meruit, eundemque continuo uelut Romanis amicum suique proditorem, fratre quoque ipsius ad parricidium patris ministro, nihil de utroque miserum mali suspicantem ueneno necaeodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit,
Abbreviated transcription (Latin):
filium. aduersus hamnibalem qͥtc̃
antiochi classi preerat: bellum nara¬
le gessit. Antiochus uicto hamnibale
atq infugam acto. simulq omĩ ex¬
ercitu amisso pacem rogauit: filiũq
affricani quem utrum explorantẽ
an inprelio cepisset incertũ ẽ: ultro
remisit. Inhispania citeriore luciꝰ¬
emilius proconsul: a lusitanis cũ
uniuerso exercitu occisus ẽ. Luciꝰ
bebuis inhispaniam proficiscens a
ligurib circumuentus: cũ unuĩso
excercitu cesus ẽ: unde adeo ne nun¬
cium quidem suꝑfuisse constat. ut
internicionẽ ipsam rome massilien¬
ses nunciauere curauerunt. Fuluuis
consul de gretia ingallꝰ gretiam que
nunc ẽ galatia transuectus. ad olum¬
pum montem ꝑuenit:: ad quem uni¬
uersi gallo greci cum coniugib & libe¬
ris confugerant: ibiq acerbissimum
bellum gessit. Nanq de superiorib
locis. sagitis grandibꝰq saxis. ceterisq
telis: romani grauiter attriti: tan¬

Expanded text:
filium, aduersus Hannibalem, qui tunc filium, aduersus Hannibalem, qui tunc Antiochi classi praeerat, bellum nauale gessit; Antiochus uicto Hannibale atque in fugam acto simulque omni exercitu amisso pacem rogauit filiumque Africani, quem utrum explorantem an in proelio cepisset inoertum est, ultro remisit. in Hispania ulteriore L. Aemilius proconsule a Lusitanis cum uniuerso exercitu caesus interiit. L. Baebius in Hispaniam proficiscens, a Liguribus circumuentus cum uniuerso exercitu occisus est; unde adeo ne nuntium quidem superfuisse constat, ut internecionem ipsam Romae Massilienses nuntiare curauerint. Fuluius consul de Graecia in Gallograeciam, quae nunc est Galatia, transuectus, ad Olympum montem peruenit, ad quem uniuersi Gallograeci cum coniugibus et liberis confugerant, ibique acerbissimum bellum gessit; namque de superioribus locis sagittis glandibus saxis ceterisque telis Romani grauiter contriti, tan
Abbreviated transcription (Latin):
ximis gentib uicit: regemq eorum
cepit. Minucius a ligurib in extremũ
periculi adductus ẽ: & insidiis hosti¬
um circumuentus uix numidarũ
equitum industria uberatus ẽ.
cipio affricanus inter ceteros
legatos ad antiochum missus
etiam cum hamnibale colloqui¬
um familiare habuit: s infecto pa¬
cis negocio. ab antiocho discessit. In
utraq hispania ꝑflamininium fului¬
rumq pretores. bella multum horrida
cruentaq ab utrisq populis gesta st̃.
Dublio. cornelio. scipione. marco. ati¬
lio. galbrione consulib: antiochus qͣm¬
uis termopilas occupasset: quarum
munimine tucior propter dubios
belli euentus fieret: tamen coninisso
bello a consule galbrione superatus.
uio cum paucis fugit e prelio: ephe¬
sumq ꝑueniens. habuisse fertur ar
pio cum boioꝵ gente conflixit: in
quo p̃lio xx. milia hostium inter¬
fecit. Sequenti anno scipio affricanꝰ
habens in aucilio eumenem attali

Expanded text:
ximis gentibus vicit, regemque eorum ximis gentibus vicit, regemque eorum cepit. Minucius a Liguribus in extremum periculi adductus, et insidiis hostium circumventus, vix Numidarum equitum industria liberatus est. Scipio Africanus, inter caeteros legatos ad Antiochum missus, etiam cum Annibale colloquium familiare habuit. Sed infecto pacis negotio, ab Antiocho discessit. In utraque Hispania per Flamininum, Fulviumque praetores, bella multum horrida cruentaque utrisque populis gesta sunt. P. Cornelio Scipione, M. Acilio Glabrione consulibus, Antiochus quamvis Thermopylas occupasset, quarum munimine tutior propter dubios belli eventus fieret, tamen commisso bello, a consule Gluix cum paucis fugit e proelio Ephesumque peruenit. is habuisse fertur armpio cum Boiorum gente conflixit, in quo proelio xx milia hostium interfecit. Sequenti anno Scipio Africanus, habens in auxilio Eumenem Attali
Abbreviated transcription (Latin):
ucio. ualerio. flacco. marco. por.¬
tio catone consulib: antiocus
rex sirie bellum contra popłm roma¬
num instruens. in europam transi¬
uit ex asia. Tunc etiam hamnibal ꝓp¬
ter excitandi belli rumores qui clero
apud romanos ferebantur uenirero¬
mam a senatu uissus: clam ex affrica
profectus: ad antiochum migrauit.
Quem cum apud effesum inuenis¬
set: cunctantem mox inbellum in¬
pulit. Tunc euam lex que ab apio
tribuuo plebis lata fuerat. ne qua
mulier plusquam semmunciam au¬
ri haberet ne ue diuersi coloris uesti¬
mento. nec uehiculo ꝑurbem uteret᷑.
pꝰ uiginti annos abrogata ẽ. Publio.
scipione affricano. iterum tito. sim¬
pronio. longo. consulib: apud medi¬
olanum decem milia galloꝵ sunt ce¬
sa. Sequenti autem p̾lio. undecim
milia gallorum: romanorum uero
quinq milia occisa sunt. Publius
eligitus pretor in hispania citeriore.
pene omnem amisit exercitum. Mar¬
cus fuluius pretor celtiberos cum pro¬

Expanded text:
L. Valerio Flacco, M. PorL. Valerio Flacco, M. Porcio Catone consulibus, Antiochus, rex Syriae, bellum contra populum Romanum struens, in Europam transiit ex Asia. Tunc etiam Annibal propter excitandi belli rumores, qui de eo apud Romanos serebantur, exhiberi Romam a senatu jussus, clam ex Africa profectus, ad Antiochum migravit: quem cum apud Ephesum invenisset cunctantem, mox in bellum impulit. Tunc etiam lex, quae ab Oppio tribuno plebis lata fuerat, ne qua mulier plus quam semiunciam auri haberet, neve versicolori vestimento, nec vehiculo per Urbem uteretur, post viginti annos abrogata est. P. Scipione Africano iterum, Ti. Sempronio Longo consulibus, apud Mediolanum decem millia Gallorum caesa: sequenti autem praelio undecim millia Gallorum, Romanorum vero quinque millia, occisa sunt. Publius 272 Digitius praetor in Hispania citeriore, pene omnem amisit exercitum. M. Fulvius praetor Celtiberos cum pro
Abbreviated transcription (Latin):
cie autem causa ꝓfecto adulatio .
dum uictoris laudes accumulai
uirtutemq patrie extollere. uł presen¬
tib uł futuris uł posteris student. Alio¬
quin si inquisitus ñ fuisset numerus:
nec qualiscumq fuisset expressus. Qͦs
sigloriosum ẽ duci & patrie plurimos¬
homines hostium ꝑemisse quantomag̾
letum patriȩ duci beatum potest uide¬
ri suorum uł nullos uł paucissimos
ꝑdidisse: Ita gͦ lucidissime patei. quia
sumili inprudentia menciendi qua occi¬
sorum hostium numerus additur. so¬
ciorum quoq amissorum dampna
minuuntur. uł etiam omnino reti¬
centur.
gitur simpronius tuditanus consul¬
in hispania citeriore bello oppressus:
cum exercitu romano interfectus ẽ. Con¬
sul marcellus inetruria a boiᷤ oppres¬
sus: magnam partem exercitus ꝑdi¬
dit. Cui postea furius alter consul au¬
rilio accessit: atq ita uniuersam boi¬
orum gentem igne ferroq uastantes.
prope modum ad nichilum deleuert̃.

Expanded text:
ciae autem causa profecto adulatio est, ciae autem causa profecto adulatio est, dum victoris laudes accumulare, virtutemque patriae extollere, vel praesentibus, vel posteris student. Alioquin, si inquisitus non fuisset numerus, nec qualiscunque fuisset expressus. Quod si gloriosum est duci et patriae plurimos hostium peremisse, quanto magis laetum patriae, et ducibus beatum potest videri, suorum, vel nullos, vel paucissimos perdidisse? Ita lucidissima re patet, quia simili impudentia mentiendi, qua occisorum hostium numero adjicitur, sociorum quoque amissorum damna minuuntur, vel etiam omnino reticentur. Igitur Sempronius Tuditanus in Hispania citeriore, bello oppressus, cum omni exercitu Romano interfectus est: consul Marcellus in Etruria a Boiis oppressus, magnam partem exercitus perdidit, cui postea Furius alter consul auxilio accessit: atque ita universam Boiorum gentem igni ferroque vastantes, propemodum usque ad nihilum deleverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cui macedonicum statim successit. qͦd
quintus flaminius consul sortitus post
multa & grauissima p̾lia quib mace¬
dones uicti sunt. pacem philippo dedit
Deiude cum lacedemoniis pugnauit.¬
& uicto nauide duce ipsoꝵ. nobilissimoꝰ
obsides. demetrium philippi filium
rum duxcit. Romani captiui qui sub
hamnibale ꝑ gretiam uenditi fueran
uniuersi recepti capitib rasis obdetes¬
sam seruitutem: currum triumphã¬
tis secuti sunt.
o tempore insubres boi. catq
cinomanni contractis inunum
uirib amilcare peno diice qui
in italia remanserat. cremonam pla
centiamq uastantes: difficillimo bel¬
lo a lucio fuluio pretore suꝑati sunt.
Coftea flaminius proconsul philipi
regem. & cum eos trachas. Macedonas
illirios. multasq preterea gentes. qd
in auxxilium eius uenerant: bello siss¬
egit. Uicti macedones: castra amise¬
runt. Octo milia hostium eo die cela
quinque milia capta: polibius scrib¬
N alerius dixit quadraginta milia
rum uarictas. utiq fallacia ẽ. Falla¬

Expanded text:
onicum continuo successit, quod Quintius Flamininus consul sortitus post multa et grauissima proelia, quibus Macedones uicti sunt, pacem Philippo dedit. deinde cum Lacedaemoniis pugnauit, uicto Nauide duce ipsorum nobilissimos obsides Demetrium Philippi filium rum duxit. Romani captiui, qui sub Hannibale per Graeciam uenditi fuerant, uniuersi recepti, capitibus rasis ob detersam seruitutem currum triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boi atque Cenomanni contractis in unum uiribus Hamilcare Poeno duce, qui in Italia recentiamque vastantes, difficillimo bello, a Lucio Fulvio praetore superati sunt. Postea Flamminius proconsul Philippum regem et cum eo Thracas Macedonas Illyrios multasque praeterea gentes, quae in auxilium ei uenerant, bello subegit. uicti Мacedones castra amiserunt, VIII miliquinque millia capta Polybius scribit. Valerius dicit quadraginta millia tas scriptorum utique fallacia est. Falla
Abbreviated transcription (Latin):
Quib amilcar penorum imꝑator & han¬
non classi p̾fectus occurrit: consertoq
nauali p̾lio carthaginienses infugam
uersi. sexaginta ⁊. iiii. naues ꝑdiderunt
Uictores consules in affricam transuecs
sunt: prumumq omnium clipeam ur¬
bem indedicionem receperunt. In de car¬
thaginem petentes. trecenta aut ed am¬
plius castella populati sunt. infesta
thagini signa circumtulerunt. Mant
consul affrica cum uictrici classe dece

Expanded text:
quibus Hamilcar Poenorum imperator et Hanquibus Hamilcar Poenorum imperator et Hanno classi praefectus occurrit. conserto nauali proelio Carthaginienses in fugam uersi sexaginta et quattuor naues perdiderunt. uictores csunt, primamque omnium Clupeam urbem in deditionem receperunt. Inde Carthaginem petentes, trecenta aut eo amplius castella populati sunt, infesta Carthagini signa circumtulerunt. Manlius consul, Aphrica cum victrici classe deced
Abbreviated transcription (Latin):
proximo calatinus consul came¬
rinam sicilie urbem petens. te¬
mere in angustias deduxit exercitum:
quas penorum copie iamdudum pre¬
struxerant. Cui cum omnino nulla uł
obsistendi uł euadendi facultas ẽẽt cal¬
purnii fluminis uirtute & opere libe¬
ratus ẽ. Qui lecta trecentorum uirorũ
manu insessum ab hostib tumulum
occupauit. & in se penos omnes pugnan¬
do conuertit: donec romanus exercitꝰ
obsessas angustias hoste non urgente
transiret. Cesi sunt in eo bello omines
trecenti: solus calpurnius quamuis
multis confossus. uulnerib & cadaue¬
rib obtectus euasit. Haminibal senior.
carthaginensium iterum classi p̃positꝰ
infeliciter cum romanis nauali prelio
congressits & uictus: ab exercitu suo se¬
dicione orta lapidib cooꝑtus interiit.
Attilius consul liparam mnelitamq in¬
sulus sicilie nobiles ꝑuagatus euertit.
Donsules uissi in affricam transfer¬
re bellum: cum quadringentis
triginta nauib siciliã pecierunt

Expanded text:
proximo, Calatinus consul, Camerinam Siciliae urbem petens, temere in angustias deduxit exequas Poenorum copiae iam dudum praestruxerant. cui cum omnino nulla uel obsistendi uel euadendi facultas esset, Calpurni Flammae uirtute et opera liberatus est, qui lecta trecentorum uirorum manu insessum ab hostibus tumulum occupauit et in se Poenos omnes pugnando conuertit, donec Romanus exercitus obsessas angustias hoste non urguente transiret. oaesi sunt in eo bello omnes trecenti, solus Calpurnius quamuis multis confossus uulneribus et cadaueribus obtectus euasit. Hannibal senior a Carthaginiensibus iterum classi praepositus, infeliciter cum Romanis nauali proelio congressus et uictus, ab exercitu suo seditione orta lapidibus coopertus interiit. Atitius consul Liparam Melitamque insulas Siciliae nobiles peruagatus euertit. consules, in Africam iussi transferre bellumtriginta nauibus Siciliam petiuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita nongenti¬
relius alexander uicesimus p¬
mus ab augusto senatus ac militum
uoluntate creatus tredecim annis
digno ȩquitatis p̃conio fuit. cuuisi
biterum audire curauit. Hai si¬
tim expeditione inꝑsas facta. xerxem
regem eorum macimo bello uictor op¬
p̾ssit: qui ulpiano usus assessore sũmã
sui moderationem rei publicȩ exhibuit

Expanded text:
nno ab Vrbe condita DCCCCLXrelius Alexander uicensimus primus ab Augusto senatus ao militum uoluntate digno aequitatis praeconio fuit. Cujus mbyterum audire curavit. Nam statim expeditione in Persas facta, Xerxem, regem eorum, maximo bello victor oppressit. Ulpiano usus assessore summam sui moderationem reipublicae exhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
isidiis circumuentus ẽ occisus.L. uciuis
plius aiter legatus ne residua ecrercitꝰ
portio que incastra confugerat dele¬
retur: obsides & dimidiam partem om¬
niun rerum tugurinis turpissimo fe¬
dere dedit. Qui romam reuersus. a ce¬
lio tribuno plebis die dicta. eo quod
tugurinis obsides dederat in exiliũ
profugit.Scipio proconsul cap¬
ta urbegal s lorum cui nom̃ ẽ tholo¬
sa centũ milia ponderis auri &
argenti. centum decem inilia ex tem¬
pło apollinis sustulit. Quod cumad
cam urbem cum presidũs misisset: in¬
derfectis clam sicut quidam contestan
tur quib eacustodienda & ꝑuehenda
commiserat. cuncta ꝑscelus fuisse fu¬
rata narratur: unde etiam magna
questio pꝰ rome aucta ẽ.¬

Expanded text:
sidiis circumventus, occisus est. L. . Publius alter legatus, ne residua exercitus portio, quae in castra confugerat, deleretur, obsides et dimidiam partem rerum omnium Tigurinis turpissimo foedere dedit: qui Romam reuersus, a Caelio tribuno plebi die dicta eo quod Tigurinis obsides dederat, in exilium profugit. Caepio proconsulta urbe Gallorum; cui nomen est Tolosae, centum mille pondo auri, et argenti centum et decem mille, e templo Apollinis sustulit: quod cum ad ano urbem, cum praesidiis misisset, interfectis clam sicut qtur, quibus ea custodienda et pervehenda commiserat, cuncta per scelus furatus fuisse narratur: unde etiam magna quaestio post Romae acta e
Abbreviated transcription (Latin):
nex helus ꝑtinax sextus deci¬
mus ab augusto: qui sexto men¬
se quam regnare ceꝑat. iuliani iuris
ꝑiti scelere inpalacio occisus ẽ. Iulianꝰ
interfecto ꝑtinace inuasit imꝑium:
s mox a seuero apud pontẽ moluium
bello ciuili uictus ce interfectus ẽ men¬
se septimo postquam ceꝑat imꝑare.
Ita inter ꝑtinacem &e iulianum unꝰ¬

Expanded text:
nex Heluius Pertmax sextus decimus ab Augusto. qui sexto mense quam regnare coeperat Iuliani iuris periti scelere in palatio occisus est. lulianus interfecto Pertinace inuasit imperium sed mox a Seuero apud pontem Muluium bello ciuili uictus et interfectus est mense septimo postquam coeperat imperare. ita inter Pertinacem et Iulianum un
Abbreviated transcription (Latin):
insicilia dui infeliciter dimicassent.
translato in sardiniam bello. iterum
infelicius uicti sunt. Propt᷑ qͦd ducem
suum mizeum & paucos qui suꝑfu¬
erant milites: exulare uisserunt.
Ex uies ueniam ꝑ legatos petentes. re¬
pulsi patriam bello & obsidione cinre¬
runt. Ibi tunc mizeus dux exulum
carthagolonem filium suum sacerdo¬
tem herculis. cur sibi uelut insultats
purpuratus occurreret: incrucem
sub ocłis patrie. ita ut erat cum pur¬
puris infulisq suspendis. Post pau¬
cos dies urbem ipsam cepit: qui cum
interfectis pluruis senatorum cru

Expanded text:
in Sicilia diu infeliciter dimicassent, in Sicilia diu infeliciter dimicassent, translato in Sardiniam bello, iterum infelicius victi sunt: propter quod ducem suum Mazeum et paucos qui superfuerant milites, exsulare jusserunt. Exsules veniam per legatos petentes repulsi, patriam bello et obsidione cinxerunt. Ibi tunc Mazeus, dux exsulum, Carthalonem filium suum, sacerdotem Herculis, cnr sibi uelut insultans purpuratus occurreret, in crucem sub oculis patriae ita ut erat cum purpuris infulisque suspendit. post pauoos dies urbem ipsam cepit; quicum, interfectis plnrimis senatorum, cru
Abbreviated transcription (Latin):
la unquam tempora uł foris ꝓspera
uł domi quieta duxerunt. S eum in¬
ter cetera mala etiam pestilentia la¬
borarent: homicidiis pro remediis
usi sunt. Quippe homines ut uic¬
timas immolabant: etatemq impu¬
berem que etiã hostium miscliam
prorocaret. aris admouebant. De quo
sacrorum immo sacrilegiorum genere:
quid potissimum discutiendum sit
ñ inuenio. Si enum huius mi ritus. a¬
liqui demones p̃cipere ausi sunt: ut
mortib hominum occisione hominũ
satisfieret: intelligendum fuit. se oꝑa¬
rios atq aduitores pestilentie condu¬
ci: ut quos illa ñ corripuisset otcide¬
rent. Sanas enĩ atq incorruptas of¬
ferri hostias mos ẽ. Ita illi ñ sedabatĩ
morbos: s p̃ueniebant. Itaq cartha¬
ginenses aduersis diis propter huius¬
iiͦii. sacra sicut pompeius. trogus & iꝰ¬
tinus fatentur. sicut autẽ apud nos
constat propter presumptionem un¬
pietatemq ipsorum irato deo: cum

Expanded text:
la umquam tempora uel foris prospera la umquam tempora uel foris prospera uel domi quieta duxerunt. sed cum inter cetera mala etiam pestilentia laborarent, homicidiis pro remediis usi sunt: quippe homines ut uictimas inmolabant aetatemque inpuberem, quae etiam provocaret, aris admovebant. De quo sacrorum, immo sacrilegiorum genere quid potissime discutiendum sit non invenio. Si enim hujusmodi ritus aliqui daemones praecipere ausi sunt, ut mortibus hominum occisione hominum satisfieret, intelligendum fuit, se operarios atque adjutores pestilentiae conduci: ut ipsi, quos illa non corripuisset, occiderent: sanas enim atque incorruptas offerri hostias mos est, ita illi non sedarent morbos sed praevenirent. Itaque Carthaginienses adversis diis propter istiusmodi sacra, sicut Pompeius Trogus et Justinus fatentur, sicut autem apud nos constat, propter praesumptionem impietatemque ipsorum 226 irato Deo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
te raro aut pene nullo nichil triste
gestum. Et hoc idem cum scriptores
proposito sibi magis laudandi nego¬
cio. cauerent numerositates miseri¬
arum. ne eosdem quib hec & de quib
scribebantur offenderent: auditoresq
suos exemplis preteritorum terrere
pocius quam instituere uiderentur.
Porro autẽ in ultimo tempore positi.
mala romanoꝵ scire nͥ possumus: nͥ ꝑ
eos qui laudauere romanos. Ex quo
intelligi datur quanta illa fuerint qͦ
studio propter horrorem rephensa st̃.
cum tamta inueniantur que tenuit᷑
laudes rememorari potuerunt. Et qͣm
exx hoc iam punica bella succedunt:
res ipsa excigit. ut de carthagine que
ante urbem romam duob & septua¬
ginta annis abhelissa condita inue¬
nitur. eiusq cladib ac domesticis ma-¬
lis sicut pompeuis trogus &̃ iustinus
exprimunt: uel pauca referantur.
Uarthaginenses uerna¬
culum atq intestinum semꝑ
inter se malum. habuere discor.¬
dĩam. Qua infelicit̾ exagitante: nul¬

Expanded text:
te raro aut pene nullo nihil triste te raro aut pene nullo nihil triste gestum. Et hoc cum iidem scriptores, proposito sibi magis laudandi negotio, caverent numerositates miseriarum, ne eosdem, quibus haec et de quibus scribebantur, offesuos exemplis praeteritorum terrere potius quam instituere uiderentur. porro antem nos in ultimo temporum positi mala Romanorum scire non possumus nisi per eos, qui laudauere Romanos. ex quo intellegi datur, quanta illa fuerint quae studio propter horrorem repressa sunt, cum tanta inueniuntur quae tenuiter inter laudes emanare potuerunt. Et quoniam ex hoc iam Punica bella succedunt, res ipsa exigit, ut de Carthagine, quae ante urbem Romam duo et septuaginta annos ab Helissa condita inuenitur, eiusque cladibus ac domesticis malis, sicut Pompeius Trogus et Iustinus exprimunt, uel pauca referantur. Carthaginienses uernaculum atque intestinum semper inter se malum habuere discordiam, qua infeliciter exagitante nul
Abbreviated transcription (Latin):
romam conflagrauit. Cuius attrocita¬
tem significare contentus sum: quia
uerbis implere ñ possum. Si enim spa¬
cium temporis quo mansit inquirit᷑.
ultra biennium uastando porrecta ẽ
Si depopulatio quam egerit: census
indictus ẽ qui non quantum homi¬
num deperisset. s quantum suꝑfuis¬
set inquireret. S uiolentia que af¬
fecerit. sibillini libri testes sunt. qui
eam celesti ira impositam responde¬
runt. S ne quemquã quasi tempta¬
te cauillationis offendat. quo cum si¬
billa iratos deos dixerit: nos irã cȩles¬
tem dixisse uideamur. audiat & in¬
telligat quia hec & si plerumq ꝑaeri¬
as potestates fiunt. tamen sine arbitͥo
omnipotentis dei omnino ñ fiunt. Eo¬
dem tempore capparronia uirgo ue
stalis incesti rea suspendio periit: cor¬
ruptor eis consociiq serui supplicio
affecti sunt. E cce continuatim que &
quanta enumerauimus accidisse an¬
nis singulis pericula: inter quos cer¬

Expanded text:
Romam conflagrauit, cuius atrocitaRomam conflagrauit, cuius atrocitatem significare contentus sum, quia uerbis inplere non possum. si enim spatium temporis quo mansit inquiritur, ultra biennium uastando porrecta est; si depopulatio quam egerit, census indictus est, qui non quantum hominum deperisset, sed quantum superfuisset, inquireret; si uiolentia qua adfecerit, Sibyllini libri testes sunt, qui eam caelesti ira inpositam responderunt. sed, ne qaemquam quasi temptatio cauillationis offendat, quod, cum Sibylla iratos deos dixerit, nos iram caelestem dixisse uideamur, audiat et intellegat, quia haec, etsi plerumque per aerias potestates fiunt, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fiunt. Eodem tstalis, incesti rea, suspendio periit: corruptor ejus consciique servi, supplicio affecti sunt. Ecce continuatim quae et quanta numeramus accidisse annis singulis plurima, inter quos cer
Abbreviated transcription (Latin):
lauere ꝑurio. Tunc etiam uulsi nien¬
ses etruscorum florentissimi: luxurie
pena perierunt. Nam cum licentia
in consuetudinem ꝓrogata. seruos sues
passim liberos facerent. conuiuiis alle¬
garent. coniugiis honestarent: libert¬
ni in partem potestatis recepti. pleni¬
tudinem ꝑscelus usurpare meditatiss
& liberati seruitutis uigo. ambitu dons¬
nationis adsserunt. Et quos dños suboi¬
ti equanimiter dilexcere: eos iam libi¬
ri quos años fuisse meminerant est
crati sunt. Itaq conspirantes infacinus
libertini. quorum tanta manus fuit.
ut sine controuersia ausu potirentur:
correptam urbem suo tanti generi uen¬
dicant: patrimonia. conugiaq dñoꝵ
sibi ꝑscelus usurpant. extorres dños ꝓ¬
cul ambigunt. qui miseri exules egen¬
tesq romam deferuntur. ubi ostensa
miseria. querelaq deflecta ꝑ romanoꝵ
siueritatem uindicati sunt & restituti.
nno ab urbe condita¬
primo: pestilentia ingens apud

Expanded text:
ulauere peiurio. Tunc etiam Vulsinienulauere peiurio. Tunc etiam Vulsinienses, Etruscorum florentissimi, luxurie paene perierunt. nam cum, licentia in consuetudinem prorogata, seruos suos passim liberos facerent, conuiuiis allegarent, coniugiis honestarent: libertini in partem potestatis recepti plenitudinem per scelus usurpare meditati sunt et liberati serui- : tutis iugo, ambitu dominationis arserunt et quos dominos subditi aequanimiter dilexerunt, eos iam liberi, quod dominos fuisse meminerant, crati sunt. itaque conspirantes in facinus libertini — quorum tanta manus fuit, ut sine controuersia auso potirentur — correptam urbem suo tantum generi uindicant, patrimonia coniugiaque dominorum sibi per scelus usurpant, extorres dominos procul abigunt, qui miseri, exules egentesque Romam deferuntur: ubi ostentata miseria querellaque defleta, per Romanorum seueritatem et uindicati sunt et restituti. Anno ab Vrbe conditXXI pestilentia ingens apud