comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culum sed maiora uitia metuenda sunt: pauor & difficultas & de¬
speratio: & suspitiones. Mollienda itaq fouendaq talia ingenia
& in letitiam euocanda sunt etiam quia aliis contra iram aliis
contra tristitiam remediis utendum est. nec dissimilibus tantũ
ista sed contrariis curanda sunt: semper ei occurremus quod incre¬
uerit: plurimum inquam proderit puero statim salubriter insti¬
tui. Difficile autem regimen est: quia debemus operam ne aut irã
in illis nutriamus: aut in dolorem retundamus. Diligenti ob¬
seruatione res indiget: utrunque enim & quod extollendum: &
quod deprimendum est similibus alitur: facile autem etiam at¬
tendentem similia decipiunt. Crescet licentia spiritus: seruitute
comminuitur: assurgit si laudatur & in spem sui bonam adducitur.
sed eadem ista insolentiam & iracundiam generant: sic itaq inter
utrunque regendus est ut modo frenis utatur modo stimulis: ni¬

Expanded text:
culum, sed ignaviora vitia metuenda sunt, pavor et difficultas et deculum, sed ignaviora vitia metuenda sunt, pavor et difficultas et desperatio et suspiciones. Extollenda itaque fovendaque talia ingenia et in laetitiam evocanda sunt. Et quia aliis contra iram, aliis contra tristitiam remediis utendum est nec dissimillimis tantum ista sed contrariis curanda sunt, semper ei occurremus quod increverit. Plurimum, inquam, proderit pueros statim salubriter institui ; difficile autem regimen est, quia dare debemus operam, ne aut iram in illis nutriamus aut indolem retundamus. Diligenti observatione res indiget ; utrumque enim, et quod extollendum et quod deprimendum est, similibus alitur, facile autem etiam adtendentem similia decipiunt. Crescit licentia spiritus, servitute comminuitur ; adsurgit, si laudatur et in spem sui bonam adducitur, sed eadem ista insolentiam et iracundiam generant; itaque sic inter utrumque regendus est, ut modo frenis utamur modo stimulis. Ni
Abbreviated transcription (Latin):
unt cause que idem possunt quod natura. Alios morbus aut in¬
iuria corporum in hoc perduxit: alios labor aut continua per¬
uigilia noctesq sollicite & desideria amoresq: quicquid aliud
aut corpori nocuit aut animo egram mentem in querelas parat:
Sed omnia ista initia causeq sunt. Plurimum potest consuetudo:
que si grauis est alit uitium. Naturam quidem mutare diffici¬
le est: nec licet semel mixta nascentium elementa conuertere: sed
in hoc nosse profuit ut calentibus ingenus subtrahas uinum quod
pueris negandum plato putat: & ignem uetat igne incitari. Nec
cibis quidem implendi sunt: distendentur corpora & animi cum
corpore tumescent: labor illos citra lassitudinem exerceat ut mi¬
nuatur non ut consumatur calor: nimiusq ille feruor despumet.
Ludi quoque proderunt modica enim uoluptas laxat animos & tẽ:¬
perat. Numidioribus siccioribusq & frigidis non est ab ira peri¬

Expanded text:
unt causae, quae idem possint quod natura. Alios morbus aut inunt causae, quae idem possint quod natura. Alios morbus aut iniuria corporum in hoc perduxit, alios labor aut continua pervigilia noctesque sollicitae et desideria amoresque; quidquid aliud aut corpori nocuit aut animo, aegram mentem in querellas parat. Sed omnia ista initia causaeque sunt ; plurimum potest consuetudo, quae si gravis est, alit vitium. Naturam quidem mutare difficile est, nec licet semel mixta nascentium elementa convertere ; sed in hoc nosse profuit, ut calentibus ingeniis subtrahas vinum, quod pueris Plato negandum putat et ignem vetat igne incitari. Ne cibis quidem implendi sint ; distendentur enim corpora et animi cum corpore tumescent. Labor illos citra lassitudinem exerceat, ut minuatur, non ut consumatur calor nimiusque ille fervor despumet. Lusus quoque proderunt ; modica enim voluptas laxat animos et temperat. Umidioribus siccioribusque et frigidis non est ab ira peri
Abbreviated transcription (Latin):
ulatim crescit ira quia non est paratus illis calor: sed motu acqui¬
ritur. Itaq puerorum feminarumq ire acres magisꝗͣ graues
sunt: leuioresq dum incipiunt. Siccis etatibus uehemens robũ¬
staq est ira: sed sine in cremento non multum sibi adiciens: quia
inclinaturum calorem frigus insequitur. Senes difficiles & que¬
ruli sunt. ut egri & conualescentes: & quorum aut lassitudine
aut detractione sanguinis ex haustus est calor: In eadem causa
sunt siti fameq rabidi: & quibus ex angue corpus est: malignoq
alitur & deficit. Uinum incendit iras: quia calorem auget pro
cuiusque natura. Quibusdam ebrii efferuescunt: quibusdam
saucii. nec ulla alia causa est cur iracundissimi sunt flaui rubẽ¬
tesq: quibus talis natura color est: qualis fieri ceteris inter irã
solet. mobilis enim illis agitatusq sanguis est. Sed quemadmo¬
dum natura quosdam procdiues facit in iram: ita multe incid¬

Expanded text:
ulatim crescit ira, quia non est paratus illis calor sed motu adquiulatim crescit ira, quia non est paratus illis calor sed motu adquiritur ; itaque puerorum feminarumque irae acres magis quam graves sunt levioresque dum incipiunt. Siccis aetatibus vehemens robustaque est ira, sed sine incremento, non multum sibi adiciens, quia inclinaturum calorem frigus insequitur. Senes difficiles et queruli sunt, ut aegri et convalescentes et quorum aut lassitudine aut detractione sanguinis ex haustus est calor ; in eadem causa sunt siti fameque tabidi et quibus exsangue corpus est maligneque alitur et deficit. Vinum incendit iras, quia calorem auget ; pro cuiusque natura quidam ebrii effervescunt, quidam saucii. Neque ulla alia causa est, cur iracundissimi sint flavi rubentesque, quibus talis natura color est, qualis fieri ceteris inter iram solet ; mobilis enim illis agitatusque sanguis est. Sed quemadmodum natura quosdam proclives in iram facit, ita multae incid
Abbreviated transcription (Latin):
quattuor. ignis: aqua: aer: terra: potestates pares his sunt ferui¬
da. frigida: arida. atq humida: etiam locorum: itaq & animaliũ
& corporum & morum uarietates mixtura elementorum facit :¬
& proinde in aliquos magis incumbunt ingenia prout alicuius
elementi maior uis abundauit. Inde quasdam humidas uocam¬
us aridasq regiones & calidas & frigidas. Eadem animalium ho¬
minumq discrimina sunt. Refertꝰ quantum quisque humidi
in se calidiq contineat: cuius in illo elementi portio preualebit:
inde mores erunt: iracundos feruidi animi natura faciet: est
enim actuosus & pertinax ignis: frigidi mixtura timidos facit.
Pigrum est enim contractumq frigus. Uolunt quidam ex nostris
iram inpectore moueri ex feruescenti circa cor sanguine. Causa
cur hic potissimum assignetur ire locus. non alia ꝗͣ quod in toto cor¬
pore calidissimum pectus est. Quibus humidi plus in est eorum pa-¬

Expanded text:
quattuor, ignis, aquae, aëris, terrae, potestates pares his sunt, ferviquattuor, ignis, aquae, aëris, terrae, potestates pares his sunt, fervida, frigida, arida atque umida. Et locorum itaque et animalium et corporum et morum varietates mixtura elementorum facit, et proinde aliquo magis incumbunt ingenia, prout alicuius elementi maior vis abundavit. Inde quasdam umidas vocamus aridasque regiones et calidas et frigidas. Eadem animalium hominumque discrimina sunt ; refert quantum quisque umidi in se calidique contineat ; cuius in illo elementi portio praevalebit, inde mores erunt. Iracundos fervida animi natura faciet, est enim actuosus et pertinax ignis ; frigidi mixtura timidos facit, pigrum est enim contractumque frigus. Volunt itaque quidam ex nostris iram in pectore moveri effervescente circa cor sanguine ; causa cur hic potissimum adsignetur irae locus non alia est, quam quod in toto corpore calidissimum pectus est. Quibus umidi plus inest, eorum pa
Abbreviated transcription (Latin):
est si nihil habet ira ualentius: nec latronem oportet esse nec pre¬
donem: nec misericordem: nec crudelem. Illius nimis animuis
mollis: huius nimis durus est: temperatus sit sapiens: & ad res for¬
tius agendas non iram sed uim adhibeat. Quonam que de ira
queruntur tractauimus: accedamus ad remedia eius. Duo aũt
ut opinor sunt ne incidamus in iram & ne in ira peccemus: ut in
corporum cura: alia de tuenda ualetudine: alia de restituenda'
precepta sunt. Ita aliter iram debemus repellere: aliter compesce¬
re: ut uitemus: quedam ad uniuersam uitam pertinentia preci¬
pientur: ea in educationem & in sequentia tempora diuidentur.
Educatio maximam diligentiam plurimumq profuturam deside¬
rat. facile est enim teneros adhuc animos componere: difficulter
reciduntur uitia que nobiscum creuerunt. Oportunissima adira¬
cundiam feruidi animi natura est. Nam cum elementa sint

Expanded text:
est, si nihil habet ira valentius. Nec latronem oportet esse nec praeest, si nihil habet ira valentius. Nec latronem oportet esse nec praedam, nec misericordem nec crudelem ; illius nimis mollis animus, huius nimis durus est. Temperatus sit sapiens et ad res fortius agendas non iram sed vim adhibeat. Quoniam quae de ira quaeruntur tractavimus, accedamus ad remedia eius. Duo autem, ut opinor, sunt : ne incidamus in iram et ne in ira peccemus. Ut in corporum cura alia de tuenda valetudine, alia de restituenda praecepta sunt, ita aliter iram debemus repellere, aliter compescere. Ut vitemus, quaedam ad universam vitam pertinentia praecipientur ; ea in educationem et in sequentia tempora dividentur. Educatio maximam diligentiam plurimumque profuturam desiderat ; facile est enim teneros adhuc animos componere, difficulter reciduntur vitia quae nobiscum creverunt. Opportunissima ad iracundiam fervidi animi natura est. Nam cum elementa sint
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Quid autem est cur hominem ad tam infelicia exempla
te uoces: cum habeas deum mundumq quem ex omnibus anima¬
libus ut solus imitetur solus intelligit : Simplicissimi inquit ho
minum habentur iracundi: fraudolentis enim & uersutis com¬
parantur: & simplices uidentur quia expositi sunt: quos quidem
non simplices dixerim sed incautos: stultis luxuriosis nepotibusq
hoc nomen imponimus: & omnibus uitiis parum callidis. Orator
inquit iratus aliquando melior est: immo imitator irati: nam &
histriones in pronuntiando non irati populum mouent: sed ira¬
tum bene agentes: & apud iudices itaq & in contione & ubicunq
aliem animi ad nostrum arbitrium agendi sunt: modo iram: mo¬
do metum: modo misericordiam ut aliis incutiamus ipsi simulabi¬
mus: & sepe id quod ueri affectus non effecissent effecit imitatio
affectuum. Lanquidus inquit animus est qui ira caret: uerum

Expanded text:
tium. Quid est autem cur hominem ad tam infelicia exempla tium. Quid est autem cur hominem ad tam infelicia exempla revoces, cum habeas mundum deumque, quem ex omnibus animalibus, ut solus imitetur, solus intellegit ? " Simplicissimi," inquit, " omnium habentur iracundi." Fraudulentis enim et versutis comparantur et simplices videntur, quia expositi sunt. Quos quidem non simplices dixerim sed incautos ; stultis, luxuriosis nepotibusque hoc nomen imponimus et omnibus vitiis parum callidis. " Orator," inquit, " iratus aliquando melior est." Immo imitatus iratum ; nam et histriones in pronuntiando non irati populum movent, sed iratum bene agentes ; et apud iudices itaque et in contione et ubicumque alieni animi ad nostrum arbitrium agendi sunt, modo iram, modo metum, modo misericordiam, ut aliis incutiamus, ipsi simulabimus, et saepe id, quod veri adfectus non effecissent, effecit imitatio adfectuum. " Languidus," inquit, " animus est qui ira caret." Verum
Abbreviated transcription (Latin):
re melioris inditia sunt: Deinde omnes iste feritate libere gen¬
tes leonum luporumq ritu ut seruire non possunt ita nec impe¬
rare. Non enim humani uim ingenii sed feri & intractabilis
habent. Nemo autem regere potest nisi qui & regem ferre. Itaq
imperia penes eos fuere populos qui mitiore celo utuntur: infrigo¬
ra septentrionemq uergentibus : ĩmansueta ingenia sunt ut ait
poeta: suoq similia celo. Animalia inquit generosissima haben¬
tur quibus multum in est ire. Errat qui ea in exemplum hominis
adducit quibus pro ratione est impetus. Nomini pro impetu ra¬
tio est. Sed ne illis quidem omnibus idem prodest. Iracundia leo¬
nes ad iuuat: pauor ceruos: accipitrem impetus: columbam fuga: ꝗd :
quod ne illud quidem: uerum est optima animalia esse iracundissi¬
ma: feras putem ex quibus raptu alimenta sunt. meliores quo ira¬
tiores: patientiam laudauerim bonum: & equorum frenos sequẽ¬

Expanded text:
rae melioris indicia sunt. Deinde omnes istae feritate liberae genrae melioris indicia sunt. Deinde omnes istae feritate liberae gentes leonum luporumque ritu ut servire non possunt, ita nec imperare; non enim humani vim ingenii, sed feri et intractabilis habent; nemo autem regere potest nisi qui et regi. Fere itaque imperia penes eos fuere populos, qui mitiore caelo utuntur. In frigora septemtrionemque vergentibus immansueta ingenia sunt, ut ait poeta : Suoque simillima caelo. "Animalia," inquit, "generosissima habentur, quibus multum inest irae." Errat qui ea in exemplum hominis adducit, quibus pro ratione est impetus ; homini pro impetu ratio est. Sed ne illis quidem omnibus idem prodest ; iracundia leones adiuvat, pavor cervos, accipitrem impetus, columbam fuga. Quid, quod ne illud quidem verum est, optima animalia esse iracundissima? Feras putem, quibus ex raptu alimenta sunt, meliores quo iratiores ; patientiam laudaverim boum et equorum frenos sequen
Abbreviated transcription (Latin):
nissima libertate diminui: seruile in se attraxerunt iugum. Ut
scias inquit iram habere in se generosi aliquid: liberas uidebis
gentes que iracundissime sunt: ut germanos & scitas: quod eue¬
rat quia fortiora solidaq natura ingenia: anteꝗͣ disciplina molli¬
antur prona in iram sunt: quedam enim non nisi melioribus in¬
nascuntur ingeniis: sicut ualida arbusta & leta quanuis neglec¬
ta tellus creat: & alia fecundi soli silua est: itaq & ingenia natu¬
ra fortia iracundiam ferunt. Nihilq tenue & exile capiunt ignea
& feruida: sed imperfectus illis uigor est: ut omnibus que sine
arte ipsius tantum nature bono exurgunt: sed nisi cito domita
sunt que fortitudini apta erant audacie temeritatiq consuescũt
Quid: non mitioribus animis uitia leuiora coniuncta sunt: ut mi¬
sericordia & amor & uerecundia: Itaq sepe tibi bonam indolem
malis quoque suis ostendam: sed non ideo uitia non sunt si natu¬

Expanded text:
nissima libertate deminui servile in sese adtraxerunt iugum. " Ut nissima libertate deminui servile in sese adtraxerunt iugum. " Ut scias," inquit, " iram habere in se generosi aliquid, liberas videbis gentes, quae iracundissimae sunt, ut Germanos et Scythas." Quod evenit, quia fortia solidaque natura ingenia, antequam disciplina molliantur, prona in iram sunt. Quaedam enim non nisi melioribus innascuntur ingeniis, sicut valida arbusta laeta quamvis neclecta tellus creat, et alta fecundi soli silva est. Itaque et ingenia natura fortia iracundiam ferunt nihilque tenue et exile capiunt ignea et fervida, sed imperfectus illis vigor est ut omnibus, quae sine arte ipsius tantum naturae bono exsurgunt, sed nisi cito domita sunt, quae fortitudini apta erant, audaciae temeritatique consuescunt. Quid? Non mitioribus animis vitia leniora coniuncta sunt, ut misericordia et amor et verecundia ? Itaque saepe tibi bonam indolem malis quoque suis ostendam ; sed non ideo vitia non sunt, si natu
Abbreviated transcription (Latin):
concitandi sunt. Sicut tarde consurgentes ad cursum equos: sti¬
mulis facibusq subditis excitamus. Aliquando est incutiendus his
metus apud quos ratio non proficit: irasci quidem non magis utile
sed tunc maxime illi opponende manus sunt: nec est difficile uin¬
cere animum: cum athlete quoque in uilissima sui parte occupa¬
ti. tamen ictus doloresq patiantur ut uires cedentis ex hauriant.
nec cum ira suadet feriunt: sed cum occasio. Pyrrhum maximum
preceptorem certaminis ginnaici solitum aiunt his quos exerce¬
bat precipere ne irascerentur: ira enim perturbat artem: & qua
noceat tantum aspicit. Sepe itaq ratio patientiam inuadit: ira
uindictam: & qui primi defungi malis potuimus. in maiora de uol¬
uimur. Quosdam unius uerbi contumelia non equo animo lata
in exilium proiecit: & qui leuem iniuriam silentio ferre nolue¬
runt: grauissimis malis obruti sunt: indignatiq aliquid ex ple-¬

Expanded text:
concitandi sunt, sicut tarde consurgentis ad cursum equos sticoncitandi sunt, sicut tarde consurgentis ad cursum equos stimulis facibusque subditis excitamus. Aliquando incutiendus est iis metus apud quos ratio non proficit ; irasci quidem non magis utile Sed tunc maxime illi opponendae manus sunt. Nec est difficile vincere animum, cum athletae quoque in vilissima sui parte occupati tamen ictus doloresque patiantur, ut vires caedentis exhauriant, nec cum ira suadet, feriant, sed eum occasio. Pyrrhum maximum praeceptorem certaminis gymnici solitum aiunt iis quos exercebat praecipere, ne irascerentur ; ira enim perturbat artem et qua noceat tantum aspicit. Saepe itaque ratio patientiam suadet, ira vindictam, et qui primis defungi malis potuimus, in maiora devolvimur. Quosdam unius verbi contumelia non aequo animo lata in exilium proiecit, et qui levem iniuriam silentio ferre noluerant, gravissimis malis obruti sunt, indignatique aliquid ex ple
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus egrotamus malis: ipsaq nos in rectum genitos natura si emẽ¬
dari uelimus uiuat: nec ut quibusdam dictum est: arduum in uir¬
tutes & asperum iter est: plano adeuntur. Non uane nobis auc¬
tor uenio rei: facilis est adbeatam uitam uia: inite modo bonis
auspiciis: ipsisq diis dum iuuantibus. Multo difficilius est facere
ista que facitis. Quid est animi queete otiosius: Quid ira laboriosius:
tum tutela facilior est: uitia magno coluntur: debet ira remoueri¬
hoc ex parte fatentur etiam qui dicunt esse minuendam. tota di¬
mittatur: nihil profutura est: sine illa facilius rectiusq scelera tol¬
lentur: mali punientur: & transducentur in melius. Omnia que
debet sapiens sine ullius male rei ministerio efficiet: nhilq: ad misce¬
bit. cuius donum solicitius obseruet. Nunquam itaq: iracundia
admittenda: aliquando simulanda: si segnes animi audientium

Expanded text:
bilibus aegrotamus malis ipsaque nos in rectum genitos natura, si emenbilibus aegrotamus malis ipsaque nos in rectum genitos natura, si emendari velimus, iuvat. Nec, ut quibusdam visum est, arduum in virtutes et asperum iter est ; plano adeuntur. Non vanae vobis auctor rei venio. Facilis est ad beatam vitam via ; inite modo bonis auspiciis ipsisque dis bene iuvantibus. Multo difficilius est facere ista quae facitis. Quid est animi quiete otiosius, quid ira laboriosius ?tum tutela facilis est, vitia magno coluntur. Debet ira removeri—hoc ex parte fatentur etiam qui dicunt esse minuendam ; tota dimittatur, nihil profutura est. Sine illa facilius rectiusque scelera tollentur, mali punientur et transducentur in melius. Omnia quae debet sapiens sine ullius malae rei ministerio efficiet nihilque admiscebit, cuius modum sollicitius observet. Numquam itaque iracundia admittenda est ; aliquando simulanda, si segnes audientium animi
Abbreviated transcription (Latin):
alia in quibus pertinacia impedimentum omne transcendit: ostẽ¬
ditq nihil esse difficile: cuius sibi ipsa mens patientiam indiceret :
Istis quos paulo ante retuli aut nulla tam pertinacis studii aut¬
non digna merces fuit. Quid enim magnificum consequitur ille
qui meditatus est per intensos funes ire: qui sarcine ingenti cer¬
uices supponere: qui somno non summittere oculos: qui penetra¬
re in summum mare: & tamen ad finem operis non magno aucto¬
ramento labor peruenit: nos non aduocabimus patientiam: quos
tantum premium expectat felicis animi immota tranquillitas:
quantum est effugere maximum malum iram: & cum illa rabi¬
em: seuitiam: crudelitatem: furorem: aliosq comites & affectus¬
eius : Non est quod patrocinium nobis queramus & excusatam li¬
centiam: dicentes aut utile id esse aut in euitabile. Cui tandem
uitio ad uocatus defuit: non est quod dicas excidi non posse: sana¬

Expanded text:
alia, in quibus pertinacia impedimentum omne transcendit ostenalia, in quibus pertinacia impedimentum omne transcendit ostenditque nihil esse difficile cuius sibi ipsa mens patientiam indiceret. Istis quos paulo ante rettuli aut nulla tam pertinacis studii autnon digna merces fuit—quid enim magnificum consequitur ille qui meditatus est per intentos funes ire ? qui sarcinae ingenti cervices supponere ? qui somno non summittere oculos ? qui penetrare in imum mare ?—et tamen ad finem operis non magno auctoramento labor pervenit. Nos non advocabimus patientiam, quos tantum praemium expectat, felicis animi immota tranquillitas ? Quantum est effugere maximum malum, iram, et cum illa rabiem, saevitiam, crudelitatem, furorem, alios comites eius adfectus! Non est quod patrocinium nobis quaeramus et excusatam licentiam, dicentes aut utile id esse aut inevitabile; cui enim tandem vitio advocatus defuit ? Non est quod dicas excidi non posse ; sana
Abbreviated transcription (Latin):
est prius uirtutem ex animo tollas ꝗͣ iracundiam recipias: quia
uirtutibus uitia non coeunt. nec magis quisquam eodem tempo¬
re & iratus potest esse & uir bonus ꝗͣ eger & sanus. Non potest
inquit omnis ex animo ira tolli: nec hoc hominis natura patitur.
At qui nihil est tam difficile & arduum quod non humana mens
uincat: & in familiaritatem perducat assidua meditatio: nulli
sunt tam feri & sui iuris affectus ut non disciplina perdomentur
quod cunque sibi imperauit animus obtinuit.Quidam ne unquã
riderent consecuti sunt: uino quidam: alii ueneri: quidam anima¬
lium omnium more interdixere corporibus. Alius contentus
breui somno uigilia se inde fatigabilem ostendit. Didicere te¬
nuissimis & aduersis funibus currere: & ingentia uixꝙ huma¬
nis toleranda uiribus honera portare & in immensam altitudi¬
nem mergi: ac sine ulla respirandi uice perpeti maria. Mille sũt

Expanded text:
est prius virtutem ex animo tollas quam iracundiam recipias, quoniam est prius virtutem ex animo tollas quam iracundiam recipias, quoniam cum virtutibus vitia non coeunt, nec magis quisquam eodem tempore et iratus potest esse et vir bonus quam aeger et sanus. " Non potest," inquit, " omnis ex animo ira tolli, nec hoc hominis natura patitur." Atqui nihil est tam difficile et arduum quod non humana mens vincat et in familiaritatem perducat adsidua meditatio, nullique sunt tam feri et sui iuris adfectus, ut non disciplina perdomentur. Quodcumque sibi imperavit animus, obtinuit. Quidam ne umquam riderent consecuti sunt ; vino quidam, alii venere, quidam omni umore interdixere corporibus; alius contentus brevi somno vigiliam indefatigabilem extendit ; didicerunt tenuissimis et adversis funibus currere et ingentia vixque humanis toleranda viribus onera portare et in immensam altitudinem mergi ae sine ulla respirandi vice perpeti maria. Mille sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nec ideo iram magnum quidem putat quia formidini est.
Q uoniam quidem etiam contemptissima timentur: ut uenena &
ossa mortifera & morsus: nec mirum est cum maximos ferarũ
greges linea pennis distincta conterreat: & in insidias agat ab-
ipso affectu ducta formido: uanis enim uana terrori sunt: cur¬
riculi motus rotarumq uersata facies: leones redegit in caueã.
elefantos porcina uox terret: sic itaq ira metuitur: quomodo
umbra ab infantibus: a feris cubans spina. Non ipsa in se quicꝗͣ
habet firmum & forte: sed uanos animos mouet. Nequitia inꝗͣ
de rerum natura tollenda est si uelis iram tollere: neutrum aũt
potest fieri: primum potest aliquis non algere quanuis exrerum
natura hiems sit & non extuare quanuis menses extiui sint: aut
loci beneficio aduersum intemperiem anni tutus est: aut patien¬
tia corporis sensum utriusq peruicit. Deinde uerte istud necesse

Expanded text:
ri, nec ideo iram magnum quiddam putet, quia formidini est, ri, nec ideo iram magnum quiddam putet, quia formidini est, quoniam quidem etiam contemptissima timentur ut venena et ossa pestifera et morsus. Nec mirum est, cum maximos ferarum greges linea pinnis distincta contineat et in insidias agat, ab ipso effectu dicta formido ; vanis enim vana terrori sunt. Curriculi motus rotarumque versata facies leones redegit in caveam, elephantos porcina vox terret. Sic itaque ira metuitur, quomodo umbra ab infantibus, a feris rubens pinna. Non ipsa in se quicquam habet firmum aut forte, sed leves animos movet. " Nequitia," inquit, " de rerum natura tollenda est, si velis iram tollere ; neutrum autem potest fieri." Primum potest aliquis non algere, quamvis ex rerum natura hiemps sit, et non aestuare, quamvis menses aestivi sint. Aut loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est aut patientia corporis sensum utriusque pervicit. Deinde verte istud : necesse
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam dici uelim: quod fere sapientis quoque telum est time¬
ri. Quid non timetur febris : podagra: ulcus: malum: nunquid
ideo quicquam in istis boni est: at contra omnia despecta fedaq
& turpia ipso quo timentur: ira sic per se deformis est & minime
metuenda: at timetur a pluribus: sic deformis persona ab infan¬
tibus. Quid quod semper in auctores redundat timor: nec quisꝗͣ
metuitur ipse securus: occurrat hoc loco tibi laberianus ille uer-¬
sus qui medio ciuili bello intheatro dictus: totum in se populum
conuertit: non aliter ꝗͣ si missa esset uox publici affectus. necesse
est ut multos timeat quem multi timent: ita natura constituit
ut quicquid alieno metu magnum est:a suo non uacet. Leoni¬
inquam pauida sunt ad leuissimos tactus pectora: acerrimas feras
umbra & uox & odor insolitus exagitat: quicquid deterret &¬
trepidat. Non est ergo quod concupiscat quisquam sapiens time¬

Expanded text:
sapienti diei velim: " Quod ferae, sapientis quoque telum est, timesapienti diei velim: " Quod ferae, sapientis quoque telum est, timeri." Quid ? Non timetur febris, podagra, ulcus malum ? Numquid ideo quicquam in istis boni est ? An contra omnia despecta foedaque et turpia, ipsoque eo timentur ? Sic ira per se deformis est et minime metuenda, at timetur a pluribus sicut deformis persona ab infantibus. Quid, quod semper in auctores redundat timor nec quisquam metuitur ipse securus ? Occurrat hoc loco tibi Laberianus ille versus, qui medio civili bello in theatro dictus totum in se populum non aliter convertit, quam si missa esset vox publici adfectus : Necesse est multos timeat quem multi timent. Ita natura constituit, ut quidquid alieno metu magnum est, a suo non vacet. Leonum quam pavida sunt ad levissimos sonos pectora ! Acerrimas feras umbra et vox et odor insolitus exagitat. Quidquid terret et trepidat. Non est ergo quare concupiscat quisquam sapiens time
Abbreviated transcription (Latin):
tati: omnes istos tam propitius aspiciet ꝗͣ egros suos medicus. Nun¬
quid ille cuius nauigium multam undique laxatis compagibus
aquam trahit nautis ipsiq nauigio irascitur : occurrit potius &
aliam excludit undam: aliam egerit. manifesta foramina pre¬
cludit: latentibus & ex occulto sentinam ducentibus labore con-¬
tinuo resistit. Nec ideo intermittit quia quantum ex haustum
est subnascitur. lento adiutorio opus est: contra mala continua
& fecunda non ut desinant: sed ne uincant.Utilis est inquit ira
quia quia contemptum effugit: quia malos terret: primum ira
si quantum minatur ualet obhoc ipsum quod terribilis est & in¬
uisa est. Bericulosius est timeri ꝗͣ despici: si uero sine uiribus est
magis exposita contemptui est & derisum non effugit. Quid eĩm
est iracundia in superuacuum estum tumultuante frigidius: de¬
inde non ideo quedam quia sunt terribiliora potiora sunt: ne hoc

Expanded text:
tati." Omnia ista tam propitius aspiciet quam aegros suos medicus. Numtati." Omnia ista tam propitius aspiciet quam aegros suos medicus. Numquid ille, cuius navigium multam undique laxatis compagibus aquam trahit, nautis ipsique navigio irascitur ? Occurrit potius et aliam excludit undam, aliam egerit, manifesta foramina praecludit, latentibus et ex occulto sentinam ducentibus labore continuo resistit, nec ideo intermittit, quia quantum exhaustum est subnascitur. Lento adiutorio opus est contra mala continua et fecunda, non ut desinant, sed ne vincant. " Utilis est," inquit, " ira, quia contemptum effugit, quia malos terret." Primum ira, si quantum minatur valet, ob hoc ipsum quod terribilis est et invisa est ; periculosius est autem timeri quam despici. Si vero sine viribus est, magis exposita contemptui est et derisum non effugit ; quid enim est iracundia in supervacuum tumultuante frigidius ? Deinde non ideo quaedam, quia sunt terribiliora, potiora sunt, nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rebatur omnium qui sibi leti felicesq occurrebant miti animo sed
nimis imbecillo: & ipse inter deplorandos erat. Democritum con¬
tra aiuint nunquam sine risu inpublico fuisse: ad eo nihil illi uide¬
batur serium eorum que serio gerebantur. Ubi isticcine locus
est: aut ridenda omnia aut flenda sunt: Non irascetur sapiens
peccantibus: quare : quia scit neminem nasci sapientem sed fieri:
scit paucissimos omni euo sapientes euadere: quia conditionem hu¬
mane uite perspectam habet. Nemo autem nature sanus irascitur.
Quid enim si mirari uelit non in siluestribus dumis poma pendere:
Quid si miretur spineta sentesq non utili aliqua fruge compleri:
N emo irascitur ubi uitium natura defendit. Placidus itaq sapiens
est & equus erroribus: non hostis sed corrector peccantium: hoc quo¬
tidie procedit animo. Multi mihi occurrent uino dediti: multi li-¬
bidinosi: multi ingrati: multi auari: multi furiis ambitionis agi¬

Expanded text:
rebatur omnium, qui sibi laeti felicesque occurrebant, miti animo, sed rebatur omnium, qui sibi laeti felicesque occurrebant, miti animo, sed nimis imbecillo, et ipse inter deplorandos erat. Democritum contra aiunt numquam sine risu in publico fuisse ; adeo nihil illi videbatur senum eorum quae serio gerebantur. Ubi istic irae locus est ? Aut ridenda omnia aut flenda sunt. Non irascetur sapiens peccantibus. Quare ? Quia scit neminem nasci sapientem sed fieri, scit paucissimos omni aevo sapientis evadere, quia condicionem humanae vitae perspectam habet, nemo autem naturae sanus irascitur. Quid enim, si mirari velit non in silvestribus dumis poma pendere Quid, si miretur spineta sentesque non utili aliqua fruge compleri ? Nemo irascitur, ubi vitium natura defendit. Placidus itaque sapiens et aequus erroribus, non hostis sed corrector peccantium, hoc cottidie procedit animo: " Multi mihi occurrent vino dediti, multi libidinosi, multi ingrati, multi avari, multi furiis ambitionis agi
Abbreviated transcription (Latin):
singulis irascaris uniuersis ignoscendum est: generi humano ue¬
nia tribuenda est. Si irasceris iuuenibus senibusq quod peccant
irascere infantibus quod peccaturi sunt. Num quis irascitur pue¬
ris quorum etas non dum nouit rerum discrimina: maior est ex¬
cusatio & iustior hominem esse ꝗͣ puerum: hac conditione nati su¬
mus animalia obnoxia non paucioribus animi ꝗͣ corporis morbis:
non quidem obtusa nec tarda sed acumine nostro male utentia:
altera alteri uitiorum exempla quisquis sequitur priores male
iter ingressos: quid ni habeat excusationem cum publica uia erra¬
uerit: in singulos seueritas imperatoris distinguitur: at necessa¬
ria uenia est: ubi totus deseruit exercitus. Quid tollit iram sapien¬
tis: turba peccantium. Intelligit ꝗͣ & iniquum sit & periculosum
irasci publico uitio. Heraclius quotiens prodierat & tantum circa
se male uiuentium immo male pereuntium uiderat. flebat mise¬

Expanded text:
singulis irascaris, universis ignoscendum est, generi humano vesingulis irascaris, universis ignoscendum est, generi humano venia tribuenda est. Si irasceris iuvenibus senibusque, quod peccant, irascere et infantibus : peccaturi sunt. Numquis irascitur pueris, quorum aetas nondum novit rerum discrimina ? Maior est excusatio et iustior hominem esse quam puerum. Hac condicione nati sumus, animalia obnoxia non paucioribus animi quam corporis morbis, non quidem obtusa nec tarda, sed acumine nostro male utentia, alter alteri vitiorum exempla. Quisquis sequitur priores male iter ingressos, quidni habeat excusationem, cum publica via erraverit ? In singulos severitas imperatoris destringitur, at necessaria venia est, ubi totus deseruit exercitus. Quid tollit iram sapientis ? Turba peccantium. Intellegit quam et iniquum sit et periculosum irasci publico vitio. Heraclitus quotiens prodierat et tantum circa se male viventium, immo male pereuntium viderat, flebat, mise
Abbreviated transcription (Latin):
exitiorum clandestina consilia & pro gloria habita: que quandiu
opprimi possunt scelera sunt: raptus ac strupra: & ne os libidini
exceptum. Adde nunc publica periuria gentium & rupta fede
ra & predam ualidioris: quicquid non resistebat adductum: cir¬
cunscriptiones. furta. fraudes: inficiationes: quibus trina non
sufficiunt fora: si tantum irasci uis sapientem quantum sceleꝵ
indignitas exigit: non irascendum illi: sed insaniendum est. Il-¬
lud potius cogitabis non esse irascendum erroribus. Quid enim
siquis irascitur intenebris parum uestigia certa ponentibus: Quid
siquis surdis imperia non exaudientibus : quid siquis pueris quod
neglecto conspectu officiorum ad lusus & in eptos equalum iocos
spectentur: Quid si illis irasci uelis qui egrotant senescunt fatigã¬
tur : inter cetera mortalitatis in commoda: & hoc est caligo men¬
tium: nec tantum necessitas errandi sed errorum amor. Ne

Expanded text:
exitiorum clandestina consilia, et pro gloria habita, quae quam diu exitiorum clandestina consilia, et pro gloria habita, quae quam diu opprimi possunt, scelera sunt, raptus ac stupra et ne os quidem libidini exceptum. Adde nunc publica periuria gentium et rupta foedera et in praedam validioris quidquid non resistebat abductum, circumscriptiones, furta, fraudes, infitiationes, quibus trina non sufficiunt fora. Si tantum irasci vis sapientem, quantum scelerum indignitas exigit, non irascendum illi sed insaniendum est. Illud potius cogitabis, non esse irascendum erroribus. Quid enim, si quis irascatur in tenebris parum vestigia certa ponentibus ? Quid, si quis surdis imperia non exaudientibus ? Quid, si pueris, quod neglecto dispectu officiorum ad lusus et ineptos aequalium iocos spectent ? Quid, si illis irasci velis, qui, quod aegrotant senescunt, fatigantur ? Inter cetera mortalitatis incommoda et hoc est, caligo mentium nec tantum necessitas errandi sed errorum amor. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
preter oculos eunt: adeoq in publicum missa nequitia est: & in om¬
nium pestoribus eualuit: ut in nocentia non rara sed nulla sit. Nun¬
quid enim singuli aut pauci rupere legem: undique uelut signo
dato ad fas nefasq miscendum cohorti sunt. Non hospes ab hospite
tutus: non socer a genero: fratrum quoque gratia rara est: Immi-¬
net exitio uir coniugis illa mariti. Lurida terribiles miscent aco-¬
nita nouerce. Filius ante diem patris inquirit in annos. Et quo¬
ta pars ista scelerum est: non descripsit castra ex una parte con¬
traria: & parentum liberorumq sacramenta diuersa. subiectam
patrie cuiusque manu flammam & agmina infestorum equitum
ad conquirendas proscriptorum latebras circunuolantia & uiola¬
tos fontes uenenis & pestilentiam manu factam & productam ob¬
sessis parentibus fossam: plenos carceres & incendia totas urbes con¬
cremantia: dominationesq funestas & regnorum publicorumq

Expanded text:
Praeter oculos eunt, adeoque in publicum missa nequitia est et in omPraeter oculos eunt, adeoque in publicum missa nequitia est et in omnium pectoribus evaluit, ut innocentia non rara sed nulla sit. Numquid enim singuli aut pauci rupere legem ? Undique velut signo dato ad fas nefasque miscendum coorti sunt : Non hospes ab hospite tutus, non socer a genero ; fratrum quoque gratia rara est. Imminet exitio vir coniugis, illa mariti; lurida terribiles miscent aconita novercae ; filius ante diem patrios inquirit in annos. Et quota ista pars scelerum est ! Non descripsit castra ex uno partu contraria et parentium liberorumque sacramenta diversa, subiectam patriae civis manu flammam et agmina infestorum equitum ad inquirendas proscriptorum latebras circumvolitantia et violatos fontes venenis et pestilentiam manu factam et praeductam obsessis parentibus fossam, plenos carceres et incendia totas urbes concremantia dominationesque funestas et regnorum publicorumque
Abbreviated transcription (Latin):
felicem oderunt infelicem contemnunt maiori grauantur minori
graues sunt: diuersis stimulantur cupiditatibus. omnia perdita ob
leuem uoluptatem predamq cupiunt: non alia ꝗͣ in ludo gladiato¬
rio uita est. cum idem uiuentium pugnantiumq ferarum iste cõ¬
uentus est: nisi quod ille inter se placide sunt morsuq similium ab¬
stinent: hi mutua laceratione satiantur: hoc uno ab animalibus mu¬
tis differunt: quod illa mansuescunt alentibus: horum rabies ip¬
sos a quibus est nutrita depascitur: nunquam irasci desinet. semel
si sapiens ceperit: quia omnia sceleribus ac uitiisplena sunt. Plus
committitur ꝗͣ possit quod cohertione sanari. Certatur ingenti
quidem nequitie certamine maior quotidie peccandi cupiditas
minor uerecundia est: expulso melioris equi orisq respectu: quo¬
cunque uisum est libido se impingit: nec furtiua iam scelera sunt:

Expanded text:
felicem oderunt, infelicem contemnunt; maiorem gravantur, minori felicem oderunt, infelicem contemnunt; maiorem gravantur, minori graves sunt; diversis stimulantur cupiditatibus ; omnia perdita ob levem voluptatem praedamque cupiunt. Non alia quam in ludo gladiatorio vita est cum isdem bibentium pugnantiumque. Ferarum iste conventus est, nisi quod illae inter se placidae sunt morsuque similium abstinent, hi mutua laceratione satiantur. Hoc omnino ab animalibus mutis differunt, quod illa mansuescunt alentibus, horum rabies ipsos a quibus est nutrita depascitur. Numquam irasci desinet sapiens, si semel coeperit. Omnia sceleribus ac vitiis plena sunt ; plus committitur quam quod possit coercitione sanari. Certatur ingenti quidem nequitiae certamine. Maior cottidie peccandi cupiditas, minor verecundia est ; expulso melioris aequiorisque respectu quocumque visum est libido se impingit, nec furtiva iam scelera sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim momentum erit quo non improbanda uideat: quotiens
processerit domo per sceleratos illi auarosq & prodigos & impuden¬
tes & obista felices incedendum erit: nusquam oculi flectentur ut
non quod indignetur inueniant: deficiet si totiens ase iram quo¬
tiens causa poscet & exegerit: hec tot milia ad forum prima luce
properantia ꝗͣ turpes lites. quanto turpiores aduocatos habent:
uenit delator eius criminis cuius manifestior reus est: & ud ex
damnaturus que fecit eligitur: & corona pro mala causa patro
ni uoce corrupta. Quid singula persequor: cum uideris forum
multitudine referctum & septa concursu omnis frequentie plena
& illum circum in quo maximam sui partem populus ostendit
hoc scito istuc tantundem esse uitiorum ꝗͣ hominum. Inter istos
quos togatos uides nulla pax est: alter in alterius exitium: leui
compendio ducitur: Nulli nisi ex alterius dam no questus est.

Expanded text:
Quod enim momentum erit, quo non improbanda videat ? Quotiens Quod enim momentum erit, quo non improbanda videat ? Quotiens processere domo, per sceleratos illi avarosque et prodigos et impudentis et ob ista felices incedendum erit ; nusquam oculi eius flectentur, ut non quod indignentur inveniant. Deficiet, si totiens a se iram quotiens causa poscet exegerit. Haec tot milia ad forum prima luce properantia quam turpes lites, quanto turpiores advocatos habent ! delator venit eius criminis, cuius manifestior reus est; et iudex damnaturus quae fecit eligitur et corona pro mala causa stat bona patroni voce corrupta. Quid singula persequor ? Cum videris forum multitudine refertum et saepta concursu omnis frequentiae plena et illum circum, in quo maximam sui partem populus ostendit, hoc scito, istic tantundem esse vitiorum quantum hominum. Inter istos quos togatos vides nulla pax est ; alter in alterius exitium levi compendio ducitur ; nulli nisi ex alterius iniuria quaestus est;
Abbreviated transcription (Latin):
At qui iracundia & tristitia communes sunt: & in hanc omnis
ira uel post penitentiam uel post repulsam reuoluitur: & si sapientis
est peccatis irasci magis irascetur maioribus & sepe irascetur. Sequi¬
tur ut non tantum iratus sit sapiens sed iracundus. At qui si nec
magnam iram nec frequentem in animo sapientis locum habere
credimus: quid est quare non extoto illum hoc affectu liberemus:
Modus inquit esse non potest. si pro facto cuiusque irascendum est.
N am aut iniquus erit si equaliter irascetur delictis in equalibus:
aut iracundissimus si totiens excanduerit quotiens iram scelera
meruerunt: & quid indignius ꝗͣ sapientis affectum ex aliena pen-¬
dere nequitia: Desinet ille socrates posse eundem uultum domum
referre quem domo extulerat. At qui si irasci sapiens turpiter fa¬
ctis debet. & concitari contristariq obscelera: nihil est erumnosi¬
us sapiente: omnis illi per iracundiam meroremq: uita transibit:

Expanded text:
Atqui iracundiae tristitia comes est et in hanc omnis Atqui iracundiae tristitia comes est et in hanc omnis ira vel post paenitentiam vel post repulsam revolvitur. Et si sapientis est peccatis irasci, magis irascetur maioribus et saepe irascetur ; sequitur, ut non tantum iratus sit sapiens, sed iracundus. Atqui si nec magnam iram nec frequentem in animo sapientis locum habere credimus, quid est, quare non ex toto illum hoc adfectu liberemus ? Modus enim esse non potest, si pro facto cuiusque irascendum est ; nam aut iniquus erit, si aequaliter irascetur delictis inaequalibus, aut iracundissimus, si totiens excanduerit quotiens iram scelera meruerint. Et quid indignius quam sapientis adfectum ex aliena pendere nequitia ? Desinet ille Socrates posse eundem vultum domum referre, quem domo extulerat ? Atqui si irasci sapiens turpiter factis debet et concitari contristarique ob scelera, nihil est aerumnosius sapiente ; omnis illi per iracundiam maeroremque vita transibit.
Abbreviated transcription (Latin):
circa cartaginem tuam: Uolesus nuper sub diuo augusto procon¬
sul asie cum trecentos uno die securi pertussisset incedens inter
cadauera uultu superbo. quasi quiddam magnificum conspicien¬
dumq quid fecisset. grece proclamauit o rem regiam. Quid hic
rex fecisset: Non fuit hoc ira sed maius malum & insanabile.
Uirtus inquit ut honestis rebus propitia est: ita turpibus irata es¬
se debet. Quid si dicatur uirtutem & humilem & magnam esse
debere: At qui hoc dicit. qui illam extolli uult. & deprimi: quo¬
niam letitia obrecte factum clara magnificaq est: ira ob alie¬
num peccatum sordida & angusti pestoris est: nec unquam cõ-¬
mittet uirtus. ut uitia dum compescit imitetur: ipsam iram ca-¬
stigandam habet: que nihilo est melior: sepe etiam peior his de¬
lictis quibus irascitur: gaudere letariq proprium & naturale
uirtutis est. irasci non est de dignitate eius: non magisꝗͣ merere.

Expanded text:
circa Carthaginem tuam. Volesus nuper sub divo Augusto proconcirca Carthaginem tuam. Volesus nuper sub divo Augusto proconsul Asiae, cum trecentos uno die securi percussisset, incedens inter cadavera vultu superbo, quasi magnificum quiddam conspiciendumque fecisset, Graece proclamavit : " O rem regiam ! " Quid hic rex fecisset ? Non fuit haec ira sed maius malum et insanabile. " Virtus," inquit, " ut honestis rebus propitia est, ita turpibus irata esse debet." Quid, si dicat virtutem et humilem et magnam esse debere ? Atqui hoc dicit, illam extolli vult et deprimi, quoniam laetitia ob recte factum clara magnificaque est, ira ob alienum peccatum sordida et angusti pectoris est. Nec umquam committet virtus, ut vitia, dum compescit, imitetur ; iram ipsam castigandam habet, quae nihilo melior est, saepe etiam peior is delictis quibus irascitur. Gaudere laetarique proprium et naturale virtutis est ; irasci non est ex dignitate eius, non magis quam maerere.
Abbreviated transcription (Latin):
accipit in iuriam nocet: sed paratus est ut noceat uelle accipere.
nec illa uerba lacerationesq in ultionem petuntur sed in uolup.¬
tatem. Quid ergo: origo huius mali ab ira est. que ubi frequenti
exercitatione & satietate in obliuionem clementie uenit: & omne
fedus humanum eiecit animo: nouissime in crudelitatem tran¬
sit: rident itaq gaudentq & uoluptate multa perfruuntur:
plurimumq ab iratorum uultu absunt perotium seui. Hanni¬
balem aiunt dixisse cum fossam sanguine humano plenam ui.¬
disset. O formosum spectaculum. Quanto pulchrius illi uisum
esset si flumen aliquod lacumq complesset: Quid mirum si hoc
maxime spectaculo caperis innatus sanguini: & ab infante cedi¬
bus admotus : sequetur te fortuna crudelitatis tue per uiginti
annos secunda: dabit oculis tuis gratum ubiq spectaculum: ui¬
debis istud & circa thrasimennum & circa cannas & nouissime

Expanded text:
accepit iniuriam nocet, sed parata est, dum noceat, vel accipere, accepit iniuriam nocet, sed parata est, dum noceat, vel accipere, nec illi verbera lacerationesque in ultionem petuntur sed in voluptatem. Quid ergo est ? Origo huius mali ab ira est, quae ubi frequenti exercitatione et satietate in oblivionem clementiae venit et omne foedus humanum eiecit animo, novissime in crudelitatem transit. Rident itaque gaudentque et voluptate multa perfruuntur plurimumque ab iratorum vultu absunt, per otium saevi. Hannibalem aiunt dixisse, cum fossam sanguine humano plenam vidisset : "O formonsum spectaculum ! " Quanto pulchrius illi visum esset, si flumen aliquod lacumque complesset ! Quid mirum, si hoc maxime spectaculo caperis innatus sanguini et ab infante caedibus admotus ? Sequetur te fortuna crudelitati tuae per viginti annos secunda dabitque oculis tuis gratum ubique spectaculum ; videbis istud et circa Trasumennum et circa Cannas et novissime
Abbreviated transcription (Latin):
quasi preparatio ad effectus & quedam commninatio: alter cum
uoluntate non contumaci: tanquam oporteat me uindicari cum
lesus sim: aut oporteat hunc penas dare cum scelus fecerit.Terti¬
us motus est iam impotens: qui si oportet ulcisci uult: sed utique
qui rationem euicit. Primum illum animi ictum effugere ratio¬
ne non possumus: sicut ne illa quidem que diximus accidere corpo¬
ribus. ne nos obscitatio aliena sollicitet. ne oculi ad impotentatio¬
nem subitam digitorum comprimantur: ista non potest ratio uin¬
cere: consuetudo fortasse & assidua obseruatio extenuat: alter ille
motus qui iudicio nascitur. iudicio tollitur. Illud etiam nunc
querendum est: hi qui uulgo seuiunt. & sanguine humano ga¬
udent. an irascantur: cum eos occidunt a quibus nec acceperunt
in iuriam: nec accepisse quidem ipsos existimant qualis fuit apol-¬
lodorus apud falarim: hec non est ira: feritas est: non enim quia

Expanded text:
quasi praeparatio adfectus et quaedam comminatio ; alter cum quasi praeparatio adfectus et quaedam comminatio ; alter cum voluntate non contumaci, tamquam oporteat me vindicari, cum laesus sim, aut oporteat hunc poenas dare, cum scelus fecerit ; tertius motus est iam impotens, qui non si oportet ulcisci vult, sed utique, qui rationem evicit. Primum illum animi ictum effugere ratione non possumus, sicut ne illa quidem quae diximus accidere corporibus, ne nos oscitatio aliena sollicitet, ne oculi ad intentationem subitam digitorum conprimantur. Ista non potest ratio vincere, consuetudo fortasse et adsidua observabo extenuat. Alter ille motus, qui iudicio nascitur, iudicio tollitur. Illud etiamnunc quaerendum est, ii qui vulgo saeviunt et sanguine humano gaudent an irascantur, cum eos occidunt, a quibus nec acceperunt iniuriam nec accepisse ipsi se existimant ; qualis fuit Apollodorus aut Phalaris. Haec non est ira, feritas est ; non enim quia