comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Set renu sutẽ rel qpera nauare cuipera puluho¬
str unpetu tardatuue est Cesar cui septima legno¬
denr queb uneta consciterat iter urgeri abhoste iui¬
&i et tribuio militu monuit ut paulat  se le¬
gioniba cõiurgerent conuersaq signa ĩ hostoo inse¬
toncnuo facto cui alius alii subsidiug fenct: Ne
uncient nequa duensi ab hoste cutuuenirencur:
audaciue resistere ac fortius pugnare aeperunt o¬

Expanded text:
e cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare
Abbreviated transcription (Latin):
toualere. Hog posse conficere armata milia cẽtu
pollicitos en eonuo clecta milia sexaginta totiũq
helli impeciu sibi postulare. suesiones suos esse finiti¬
morifines latissimos fecacissimorq agros possidere.
Apud eos fuis se rege & nostra memotia diuiciacũ
totius galliȩ potentissimus Qui cu magne partis
hari regionu cu ẽ britanie imperiu obtinuert
nunc esse regem galbam. Ad huc ꝑꝑ iusticia prudñ¬
tiamq sua tõtius belli sũma omnuu uoluntate
deferri Oppida habere numero ⁊ii pollicera malia
me feta inter ipsos habebantut longissimeq absito¬
Quindecu milia aerebates ambianos dece milia mo¬
Saletos dece milia. Uelocasses & ueronianchuios toti¬
nes. Ceroeseo pemanoe qui uno nõie germani appec¬
lant arbitratti ad quadraginea milia Cesar Rdie¬
mo cohortatus liberalitetq oratione prosetutus om
tersit manus hostuu destineti ne cu tanta multi¬

Expanded text:
ro valere: hos posse conficere armata milia centum, ro valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia me feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, MoCaletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totines, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omn salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multi
Abbreviated transcription (Latin):
magistratu cum ipsio hñt deterrere potuerũt qn
cu hie consentirent. cu ab his quereretur. que cui¬
tãteo q̃tȩq ĩ armie essent & quid ĩ bello possent sic
reperiebat᷑: plerocq belgas esse ortos a germanis. rhe¬
numq antiquitus fadue tos ꝑꝑ loci fertilitatem uͥ
consedisse gallos qui ea loca incolerent expulisse so¬
losq esse quĩ pr̃m nostroꝵ memoria om̃i gallia
uexata teutonoe cymbrosq inera fines suos in gre¬
di prohibuerũt. Qua exre fieri uei eaꝵ reꝵ meno¬
ria magna sibi auctoritate magnorq sp̃s in remi¬
litari sumerent denumero eoꝵ omnia se habe¬
re exsplorata Rhemi dicebant propterea ꝙ propin.¬
quĩ tatib affinitatibq coniuneti quãta quisq
multicudine ĩ cõi belgaꝵ concilio & adidbellum¬
pollicitus sit cognoricrine plurimu intereor bello¬
uaco & uirtute & auctoritate & hominu nume¬

Expanded text:
magistratum cum illis habeant, deterrere potuerint, quin magistratum cum illis habeant, deterrere potuerint, quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgagnoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum nume
Abbreviated transcription (Latin):
citiq uenie. Dat negociui senonibus reliquisq galle
qui finitimi belgis erant uti ea que apud eor gerã¬
tur cognoscãt seqͣ de hic rebe certiore faciant hĩ cõ¬
stanter om̃s nunciauert manus cogi. exercitusq ĩ unu
locu conduci: Fu uero dubitandui non existimauie
quin ad eos proficisceretur.re frumẽtaria castra cõꝑata
mouet dicbusq circiter.uad finer belgaꝵ peruenit.
Eocu de improuiso celeriusq omni opinione uenis¬
sec Nemi qui proximi gallig ex belgis sũe ad cum
legator Siccu & Andocu Boyu primos ciuitatiosue
mĩserũt. qui dicerent sẽ suaq omnia ĩ fidem ac po
re & imperata facere: & oppidis recipere et frumento
ceterisq reb iubare. Reliquos omnes belgas ĩ armio es¬
se germ̃ anosq qui cis rhenu incolunt sẽ se cuihis̃
unxisse cantũq este eoꝵ omũu furore ue ne sue¬
siones ꝗđm fratres consanguineoq suor qui codem

Expanded text:
rcitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis rcitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque re et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum conjunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem, ut ne Suessones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem
Abbreviated transcription (Latin):
UM ES SET Cȩsar in citeriore gallia in hi-¬
bernis ita ut supra demonstrauimus cre¬
bri ad eui rumores afferrebantur. lieterisq
utez labieni certior fiebat om̃is belgas quđ¬
uirare: obsidesq inter sedare: Coniurandi has esse
causas pͫ. ꝙ uererentur ne omni pacata gallia ad
eos exercitus noster adduceretur. Deinde ꝙ a nõnul¬
lis gallis soliciearentur. partu qui germanos diuitiꝰ
⁊̃ gallia uersari noluerant. ita pͥa exercitu hye
tu qui miulitate & leuitaee ai nouis imperiis stu¬
debant. A nõnullis & ꝙ in gallia a potentiorib atq
his qui ad conducendos homines facultates habebãt
Uulgo regna occupabantur: qui minus facile ea
res̃ impetĩo nosteo consequi poterãt. His nũciis lit¬
terisq cõmotus Cesar duas legiones ĩ citeciore gal¬
lia nouas conscripsit & ĩ eunte estate in interiõres
gallia qui deduceret quĩtu pedium legatui mi¬
st ipse cu ꝓtimu pabuli copia esse inciperet ad ext¬

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, qum Romanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exerartim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exe
Abbreviated transcription (Latin):
possent. ciuus aduẽtus spe illata militib ac reinte¬
gtato aĩoiciu pro se quisq in conspectu imꝑatoris &
extremis sure reb opera nauare cuper& paulu ho¬
stiu impetus tardatus est. Cesar cu septima legio¬
nem que uyxta constiterat iter urgeri ahhoste iu¬
disset ecribunos militu moniue: ut paulatu sese le¬
gionib cõiuingerent conuesaq signa ĩ hostes infẽ

Expanded text:
possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintepossent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspeextremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent e
Abbreviated transcription (Latin):
cornu profec̃ tus: ubi suos urgeri signisq ĩ unus
locu collatis duodecimȩ legionis confertos milites sibi
ipsos ad pugna esse impedimẽto uidit. Quartȩ cohor¬
tis omnib centutionib occisis signiferoq interfecto
signo amisso reliquat. cohortiũ omnibus fere cen¬
tũcionib aut uulneratio aue occisis: in hic primi¬
pilo .p. sextio baculo fortissimo uiro multis graui¬
busq uulnerib confecto ut ia se se substinere nõ
posset. Reliquos esse tardiores & nõnullos a nouis¬
simis desertos prelio excedere & tela uitare hostes
a fronte ex inferiore loco subeuntes inemictere ab
ueroq latere instare & rezesse ĩ angustouidit neq
ullu esse subsidiu quod submitti posset scuto a nouis¬
simis uni militi detracto. ꝙ ipie eo sine scuto uenerat
Tprima acce processie: Centurionibusq nominatu
appellatis: reliquos cohortatus milites signa interre
&manipulos laxare iussit: quo facilius gladip uti

Expanded text:
us, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti
Abbreviated transcription (Latin):
tet milites legioni duarꝵ: quȩ ĩ nouis simo ag¬
mine presidio impedimẽtu fuerant prelionũcda¬
to euesũ encitato in sũmo colle ab hostibe conspi¬
ciebantue & ⁊ labienus castris hostu potitus&
ex eoloco superiore quȩ re in nostris cas tro gere

Expanded text:
es legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gere
Abbreviated transcription (Latin):
tu facile fiebat. Nam cu tãta multitudo lapides ac
tela coniscer& ĩmuro cõsistendi potãñs erat nulli cui
fine oppugnãdi nox fecisset. Siccius rhemus summã
nobilitate & gc̃a inter suo qui tu oppido p̃fuerat
unu ex his qui legati de pace ad cȩsare uenerãt nũ¬
ciu ad eu mietit nisi subsidiu sibi submittãt᷑ se se
dutiꝰ substinere nõ posse: Eode media nocte Cȩsar us¬
de ducib us qui nũci asiccio uenerãt numidas

Expanded text:
tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas
Abbreviated transcription (Latin):
quod est ĩ extremis rhemor finib exercitu eraducẽ
maturauit. atq ibi castra posuit. quȩres & latꝰ
unu castroꝵ ripii fluminis muniẽbat: et post
eu quȩ essent. tuta ab hostibus reddebat. & cõme¬
atus ab ahemis reliquisq ciuitatib ut sine pericu¬
lo ad eu portari possent efficiebat. In eo flumine
pone erat ibi presidiu ponie. & in altera parte flu¬
minie .q. titiniu sabinum legatu cu sex cohortib
relinquit Castra ĩ alticudinẽ pedu xii. uallo fos¬
saq duodeuigĩti pedu munire ibet ab hio castris
oppidum ahemoꝵ nomine bibrax aberat milia pas-¬
suu octo Id exitinere magno impetu belge oppu-¬
gnare ceperunt egre codiẽ substãtatu est gallori
cade atq belgaꝵ oppugnationeat ubi crccuiecta mł¬
titudine hõcu totimȩnib undiq ĩmuꝵ lapides
iaci cepti sune: murusq defensorib nudatus est testu¬
dine facta portas succedunt muq subruũt. qđ

Expanded text:
emorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
uensabantur hi ad eos se equites recipichane. Hi si quid
erat ducius concurrebant siqui graiuore uulnere
accepeo equo detiderant circũsis tebane. Si quo crar
longires pͥrodeũdu aut celerius recipiendu canta
tra eu lociu. quo ĩ loco germani consederãt cutciter
passie sȩcentos ab hic castris idoneiu locum delegie
aciedo eriplici instructa ad eiu locum uenie. Ptimai
& secunda aciem ĩ armis esse fercia castia murã¬
re uissie. Bic locus ab hoste circie passuo sexcentoo¬
u dictu est aberae eo curciter hominiu milia niro¬
uui expedica cu omni equieatu Arcorustus misit:

Expanded text:
versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta tra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad se uenixene an speculandi causa cona-¬
tes dicere prohibiie & in catenas coniecit. Eode
die castra ꝓmouit et milib passuui sex a Cesatio
castris submõte consedit. Fostridie eius diei pret
castra cesaris suas copias eraduxit & milibus
passiuu duoh ulera eu castra fecit eo consilio
ue frumeneo cõmeatuq: qui ex sequanis & he¬
diue supporearetur: Cesare in eeluderet Ex eo die
dies continuos y cȩ̨sat pro castris suas copias pro¬
duxit & acuem ĩstructa habuit ut si uellet Ari¬
ouistus prelio contẽdere ei põtãs non deesset. Ario¬
uistus his om̃ib dieb exercitu castris continuit.
Equestri prelio quoetidie contendit. Henue hoc
erat pugnȩ quo se germani execcuerãt. E qui¬
cu miliã erãt sex: todide numero pedites uelo:¬
culimi acfortissimi quor ex omni copia singuli
singulor sue salueis causa delegerãt. Cum his in preliis

Expanded text:
quid ad se venirent? an speculandi causa? Conanquid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis
Abbreviated transcription (Latin):
enconstitueretaut si idminus uellet ex suil lega¬
tis aliques ad se mieteret. Colloquendi ccsari causa
uisa non est & eomagis ꝙ pridie cius diei germani
retineti non poterant: quin ĩ nostros tela coniice¬
reneꝰ legatu ẽ suis se se magno cui periculo ad
eu mussum  hominib fetis obiectuꝵ existima¬
bat. Cõmodissimu uisu est .G. Ualerium pro cil¬
lum .e. ualeri caburi filuiu sũma uiitute & hu-¬
manitate adolescente: ciuus tp̃r̃ a .s. ualetio fac¬
cociitate donatiis erat et ꝑꝑfidem & proptes
lingue gallice scient ias. qua multa ia Ariouistꝰ
longinqua consuetudine utebatur & ꝙ in eo pec¬
candi gẽrmanis causa non esset ad eu mittere &
mariũ eitu qui hospicio Ariouisti ueebatur. he
mandauit ue que diceret Ariouis tus cognoscerẽt¬
& ad se referrene: quos cu apud se ĩ castrĩs Arioui¬
stus conspexissee exercitũ sũo presente clamauit

Expanded text:
em constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legaem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcolloquio geruntur: Ceiati nũciatu: et equite
Aroiusti propius tumulu accedere &ad nostros ad¬
equitare. lapides telaq ̃ nostror cõucere. Cesatlo¬
quendi finem fecies seq ad suos recepit suisꝗ impera:¬
iut ne qđ oĩo celu in hostes reuicerene: Nam & si
sine ullo periculo legionis delecte cõmi sucum eq¬
tatu preliu fore uidebat eñ comietendu nõ puib¬
bat ut pulsi hostib dici posset eos ab se perfidem
colloquio circũ uentos. Postea ꝗ̃ in uulguo militu
clatum est: qua arrogãcia in colloquto Arcoiustus
usus omne galliam romanis in eerdixis set impetũ¬
ꝙ en ostror eius equites fecissentieaꝗ reo colloqu
ue diremissee multo magimaior alacritas stu¬
duuq pugnandi maius Sxercitui iniectum est
Siduo post arioiustus ad cesare lega tosmietie
uelle se de his reb quȩ inter eos agi cepte neq per¬
feste essent agere cu cosuei autĩteq collaquio di¬

Expanded text:
in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio di
Abbreviated transcription (Latin):
hedui secu & cu sequanis habuissent auxilio pͥR
usos esse debere se suspicaꝑi simulata cęsate amici¬
tia ꝙ exercitu ĩgallia habebat sui opprimenda
causa habere. Quĩ nisi decedat atq exercitiu de¬
ducat ex his regionib se se illu non pro amico:sea
pro hoste nabituꝵ. Quod si eum interfecexit mł¬
Idse ab ipsis ꝑ eoꝵ nuntios comꝑtum habere quo¬
⁊ omiu gtatiam aeq amicitia eius mortppe¬
dimere posset. Quod si discessisset & libera possessio¬
ne galliȩ sibi tradidissee magno se illus premio re¬
muneratur i& quecũq bella geri uellet sine ullo eiꝰ
labore et periculo confectur Hulea a cȩsare in
eam sentẽtia dicta sunc quare negocio desis tere
posuisset ꝙ si aneiquissimu q tempus sectati oportere
pa uistusinu ese in gallia imperiu si uidicut
senatus seruati porterẽt libera debere essegalliam
qua bello uicta suis legibus uti uoluis see dui hȩc

Expanded text:
Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio popuHaedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, mul esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere nposuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oportereissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec
Abbreviated transcription (Latin):
ti esse decertare.: Si pace uti uelintiiniquu essẽ
de scipendio recusare: quod u oluntate ad id tempus pe
non minus libenter se se recusatuꝵ pͥ .r. amicitiam
qͣ appetierit: quod multitudine germanoꝵ ingal¬
liam eraducat id se sui muniendi non galliȩ im¬
pugnandȩ causa facere: eius rei testimoniu esse
ꝙ nũsi rogaeus non ueneritr& ꝙ bellu non infule¬
uinciȩ fines ingressuz. Quud sibi uellet cur ĩ suas
possessiones uenitet: prouincia suam hanc esse gal¬
lia sicut illam nostram: Ut ipsi concedi non opõrte¬
ret si ĩ nostros fines impetum facereesic itẽ nos esse
iniquos qui ĩ suo uire interpellaremus. Quod fra¬
trer a se & amicos heduos appellatos diceret: nõ se
ta barbar mneq impetitu esse requit non scuret
neq bello allobrogu proximo heduoe romanis au¬
xilium tulisse neq ipsoe in his contentionib quas

Expanded text:
tum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse tum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pepnon minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulevinciae finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas
Abbreviated transcription (Latin):
tate ihonore auctiores uellit esse. Quod ũo add
set: fostulauit deinde eade: que legatis ĩmanda¬
tis dederat: ne aue heduis aut eor sociis bellu in¬
ferret: obsides redderet:Si nulla partem̃ germanoꝵ
remittere domu posset: at ne quoi amplius rhenũ
transire pateretur. Ariouistua ad postulata Cȩsa¬
ris pauca respondit de suis uireutib multa p̃-¬
dicauit transisse rhenu sese non suia spontensed
rogatu & accersitum a galles mon sine magna spe
mãgnũꝗ premiis domu propinquosq reliquisie se¬
des habere ingallia ab ipsis concessas. obside ipsorꝑ
uoluntate datos. stipendiu capere urre belli ꝙ ui
ctores uictis imponere consueuer̃t. non sese galle:
sed gallos sibi belli in eulisse: omnes galliȩ cuudates
ad ie oppugnandu uenisse ac conera se castra ha¬
buisse :eac om̃es cõpias a se uno prelio pullas acsu¬
peratas esse. Si iter experiri uelines se iteꝵ para¬

Expanded text:
nitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad nitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad set? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum para
Abbreviated transcription (Latin):
decimȩ cuiq̃ maxime confidebacim ponere uit
presidiu q amicissimui siꝗd opio facto esset hẽt
quodcum fierete non irridicule quid ex milliti¬
buo decime legionis dixit plus ꝙ̃ pollicitut esset
esate ei facert : pollicitu esse in cohortis pretone
rescribere Planities erae magna uĩ ea tumuluo
terreuo satis grandi. Hic loc̃i equo fere spacio
a castro Anoiuisti et Cęsatis aberat. Couie erap
uetum legione cesar quã eꝗr deuexerat passib¬
ducentrs ab eotumulo constituit. Ite equites
Atioristi pati ineuallo constiterunt mouiss¬
ut oxequi colloquert̃tur & preter sedenor uras
rem et paucis contigisse & a romanis pro magnis
hõiu officip consueusse tribui docebat. Illum̃ qñ
neq adituineq causam postulandi ustam habe¬
retꝰ bñficio ac liberalitate sua ac senatuo ea pre
ta essene ut omnĩ ep̃r̃ totuu galliȩ principatum
amicos non mosui nihl deperdere sed gracia sdig¬

Expanded text:
X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et CaesaCaesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dig
Abbreviated transcription (Latin):
profectuo est eeptimo die curiternon ĩtermietẽt
ab exꝑloratorib factus certior est. Ariouisti copias
se Cognito cȩsaris aduentu. Anorustus legatos
ad eiũ mietit ꝙ antea de colloquio postulasse
id perse fieti licereiq̃m̃ propuis accessissee seq id si¬
ne peticulo facere posse existimarenon respuit con¬
dictione cesar: Iamq eu ad sanicate reuerta aroi¬
trabatur cui id qđ antea petẽti denegasses ultro pol¬
pertinatia desisteret. Dies colloquio dictus esteas
eo dic quintur interis sepe ulero tiltroq cu legati
inter eor mite erẽtur. Ar iorustus postu̾lauit neque
pediee ad colloquiu ȩsar adduceret uereti se iraeꝑ
insidias ab eo ciecuueniretu uterq cu equitatũ
neq colloquium interposita causa tolli uolebat ieo
salute sũam galloꝵ equitatui cõmittere audebat᷑
Commodissimũ esse statuit omnib equio galle
quitib decracti in eoc legionarios milite legioniᷤ

Expanded text:
profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias se. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polpertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu esar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis
Abbreviated transcription (Latin):
ficiu: antimor plus ualeret. Quod si preterea nemo
sequãtur eñ secus sola decima legione itum. de qua
non dubitaret sibiq ea pretoria cohorte futuras
Nuic legioni cȩsat & indulserat p̾recipuẽ & ꝑꝑur
tute confidebat maxime. Hac oratõe habita moꝵ
ĩmodu conuerse sũt omniu mẽtes summaq ala¬
critas & cupiditas belli gerendi ĩnata est. Principesq¬
ei gr̃as egĩt : ꝙ de se optimui iudiciui fecisset seꝗ ad
bellu gerendu esse paratissima confumauit. Inde
reliq lẽgiones ꝑ tribunos milieu & primoꝵ ordi-
nui cencuriones egerũt uei per eos cesaxi sacisfa¬
cerenes seneq unꝗ dubitasseineq timuisse: neꝗ de
sũma belli suui iudiciui sed imꝑatoris esse existi¬
mauisse. Eoꝵ satis factione accepta & itinere ex¬
quisito per diuiciacu ꝙ exaliis maxima fide ei ha¬
exercitu duceret. De quarta uigilia ut dixerat

Expanded text:
ficium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo ficium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsqtias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones enturionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem haexercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat,
Abbreviated transcription (Latin):
barharos atq imperitos locus fuiget hacne ip̃m
sperare nostros exercieus cãpi posse : qui suum ti¬
morem in rei frumentariȩ simulatione angusti¬
asq itiner conferre: facere arrogancer. Cũm
aut officio imperatoris desperare aue prescribere
auderene. Hoc sibi esse cure frumentu sequano
leucos ligones subminis trare iaq esse in agris
frumenta macura. De itinere ipsos breui tp̃rẽ
uidicaturos ꝙ non fore dicto audientes nec si¬
gna laturi dicantur. nihil se eare commoueri
Scire. ii quibuscũq exertituo dic̃to audiene¬
non fuĩe aue re male gesta fortuna defiuste aue a.¬
li quo facinore comperto auaritiam esse cõiuncta
sua ĩ nocentia perpetua uite felicitate heluetiõ¬
& bello esse perspectam. Itaq se quod in longiorem
die collaturꝰ esset representatuꝵ. ester& proxima
nocte de quarta uigilia castra moturi: ut ꝙ̃ pri¬
mu intelligere posset utxu apud eos pudor aeq of.¬

Expanded text:
barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipbarbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiennon fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque of
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ipse imperator meritus esse uidebatur prope
factu & nuper ĩ italia seruili tumultu. quos
eñ aliquid usus ac disciplina qua a nobis adce-¬
pissene subleuarent. Ex quo uidicari posset quã¬
tu haberẽt inse boni constantia: propterea ꝙ quo ᷤᷤ
aliquardiũ in ermes sine causa timiussent : Hos
postea. armatos ac uictores superassent: deniq
hos eosde esse germanos scirẽt cum quibus sepe
nũo heluetis congressi non solu inssuis sed & in
illoꝵ finib plecunq superassent: qui tamen pa-¬
res esse nostro exercigui non potuerint ii quor ad¬
uetsu prelium & fuga galloꝵ commouer& h
si quererent reperiri posse diuturnitate belli de¬
facigatis gallis. Anorustu cum multos menses
castris se ac paludib tenuisset neq sui potẽm
fecisset desperantes iam de pugna & disperso su¬
bieo adoreui magis ratione &consilio q uictu¬
te uicuse: Cui quide rationi conera homineo

Expanded text:
quam ipse imperator meritus videbatur; quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines
Abbreviated transcription (Latin):
qui magnu in castris usu habebant milites c̃ẽ-¬
turionesq quiq equi tatui preerane perturba¬
bantur qui se ex his minus timidor existimari
uolebane. non se hoste uereri: sed angustias locoꝵ
satis commode supportari posset timere dicebãt.
Nonnulli & cȩsari renũciabane cu castra mo¬
ueri ac signa ferri iussisset non fore dicto audi¬
entes milites: neq ꝑꝑ timore signa laturos. Hȩc
cu aĩaduertisset cȩsar conuocato concilio om¬
nuuq ordinu ad id conciliu adhibitis centurio¬
di aue cogitandu : puearene. Ariouistiu se cõ¬
sule cupidissime pͥ .R. amicieias appetisse: Cux
g ht̃ ea temere quisꝗͣ ab offo discestuꝵ uidi-¬
rerentur aut cur de sua. uirtute aue de ipsue
diligentia desperarẽt ꝓp fac tu eiuo hostio pich¬
prm nostroꝵ memoria cu cimbris & hecuehonis a
Saio mario pulsis non minorez laudem exercitus

Expanded text:
qui magnum in castris usum habebant, milites cenqui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itiner, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centuriodum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudirerentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis peritrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
uocibusq galloꝵ ac mercãtoꝵ qui ingenti mag¬
tudine cor̃potu germanos ĩ credibili uirtuet
aeq exercita tõe in armis predicabane s epenuo
sese ciuhis congressos ne uultu quide atq acie
exercitum occupauit ut non mediocrit̾er qu
mentecq aĩosq perturbat&. Hic primu ortus eit¬
eimor a eribunis ac prefectis rliquisq qui exur¬
be amicitiȩ causa Cesare secuti non magnum
in re militati ust habebant quori alius alia
cauia illata qua sibi ad proficiscendu necessarias
esse duceret: Reeebat ut euu uoluntate discedẽ
liceret. Nonnulli pudore adducti ut timoris
sucpitione uitarent remanebãt. Hi neq uultus
fingere neq interdu lacrimas tenere poterant
abdiei intab̾naculis aut suu factum querebã¬
cur: aue cugfamiliarib suis cõmune periculu
miserebaneur. Uulgo totis castris cestamenta ob¬
uignantur. Hori uocib ac timore paulati & hi

Expanded text:
vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magvocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciexercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii
Abbreviated transcription (Latin):
uistum cum suis copis om̃ib ad occupandu ue¬
suntione ꝙ est oppidum maximu sequanor cõ¬
tendere triduumq uiaga siuis finib processisse
Idne accideret magnopere sibi precauendum
cesar existimabat. Nam quȩ omniu re quae
adbellum usuui erane summa erat ineo oppido
facultas. Idq natura loci sic muniebat᷑ ut mago
ad ducendibellum daret facultate: propterea
ꝙ flumen alducirdubius ut cuecino circuduo¬
tum pene totu oppidum cingit. Reliquiu spa-¬
qiu ꝙ est non ampluit pedu Ti qua flumerue
incermietie mons contin& magna altitudine
ita ut radices eius montis ex ueraq parte npe
fluminis contingane. Hunc mutꝰ carcundae
axcem efficie Q cu oppido conuingit. Ituc ce¬
sar magnis nocturnis diuenisa itinerib conte¬
die. Occupaeoq ꝓppido ibi presidia collocat di
paucos dieo aduelontione: rei frumentane co¬
meatusq causa moratur expercontatione nort

Expanded text:
vistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vevistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
iniurias non neglectuꝵ neminez secu sine
sua ꝑnitie contendisse: cu uellet congrede¬
retur. Intellectur quid iniucti germanĩ exer¬
citatissimi in armĩs qui inera annor .xiiii. tectũ
non subissene uirtuee possent. hȩc eode ep̃re cȩ¬
sari mandata referebant & legati ab hedius &
a trexuris ueniebant. Hedui questur ꝙ haruds¬
tergalli qui nuper in gallia transportati essene
fines eoꝵ populagentur se se ne obsidib ꝗđm da¬
tu pace Ariouisti redimere potuisse. Preuiri aue
pagos .C. sueuor adripas rheni consedisse: ꝗ rhe¬
niũ eransire conabantur. His preesse nasna & cy¬
mberiu fratres:. Quib rebus cȩlaruchemẽt᷑
cõmotus maturandui sibi existimauitine si
noua manus sueuoꝵ cu ueterib copiis Ario¬
uisti se se cõiunxisset minus facile resisti poss&
itaꝗ re frumentaria ꝗ celerrime potuit compa¬
ratã magnis itinerib ad ariouistum. concedit
Cu tridui uia processisset nunciatu est ex Ano¬

Expanded text:
lecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam transportati essent, fines eorum popularentur: sese ne obsidibus quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ario
Abbreviated transcription (Latin):
stri potiti sunt ibi origẽtorigis filia atqunus
ex filiis capeus est. Ex eo prelio circie hominum
milia exxx super fuerũt eaq tota nocto qneupẽte
netuntnulla parte noctis itinere intermisso infine̾
nera militum & ꝑꝑ sepultura occuor nosbat

Expanded text:
stri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus stri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in finnera militum et propter sepulturam occisorum nost
Abbreviated transcription (Latin):
lib grrcicer xv hostuim agmen claudebent et no¬
uissimis presidio erane Sitinere nostros lace¬
reaperto aggressi cucum uenere. Etid conspr¬
caci helucte qui in montem se se receperant rur¬
cunda aciesut iuctis ac sũmotis resisterecter¬
cia ut uenienees substineree. Iea ancipiet prelio
diu atqꝗ acricer pugnatu est. Diueius cusub¬
stinere nostroꝵ impetus non possene. Alteriꝰ ut
se ceperant in mõtem receperune. Aleeri adimpe¬
dimenea & carros suos se cõculerune. Nam hoc
toto prelio cui ab hora septima ad uespera pug¬
tum ut auersu hostem uidere nemo poeuit᷑
Ad multam noctem & ad impedimenta pugͣ
tum est ꝑꝑea quod pro uallo carros abiecerãt
et e loco superiore ĩ nostros uenienteo tela cõici¬
cbane. et nõnulli in eer carros rotasq amazoras
ac eragulas subiiciebane nostrosq uulnerabane
Pui ctu esset pugnatu impedimẽtis castrisq no¬

Expanded text:
libus circiter XV agmen hostium claudebant et nolibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rurunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam nocteatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque no
Abbreviated transcription (Latin):
dimenea inunum locu intulecunt. Ipsigoa¬
fereissima acue reiecto nostro equitatu pha¬
lange facta sub prima nt̃as aciem successest
Cȩsat ptimum suo deinde omnius e conspesn
remotis equis ut equato oium periculo spem
fuge tolleret cohortatus suos prelia conmi¬
se Milites loco superiore pilis missis facile
hostiũ phalange perfregerunt Ea disiecia
oladiis disericti ÷ eos impetĩ fececiera quod¬
lis magno ad pugna erat impedimẽto quod
plurib eoꝵ secutis uno iceu piloꝵ transfixis
& colligatis cu ferru se inflexisset neq euellẽ
neqs inĩstra impedita sat̾is cõmode pugnare
poterane multi ut diuiactato brachio preop¬
tarene scutu manu emietere & nudo corpore
pugnare: Tande uulnerib defessi & pedem re¬
ferre & quod mons suberat cixcieer mille passu
um eo se recipere cepetunt. Capeo monte &
suecedentib nostris boii & tuligi qui hominu mi¬

Expanded text:
dimenta in unum locum contulerunt; ipsi condimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum mi