comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fugare consueuerat: Ita grege facto.
omnes inunum illa euolucres congregatȩ :
Relicto flumine montes siluasq petier̃ :
Nonsineadmiratione multorum. Quitan¬
tam in martino uirtutem uiderent : Vt
etiam auibus imperaret: Aliquandiu
ergo inuico illo uel inecclesia ad quam
ierat commoratus : Pace interclericos
restituta: Cumiamregredi ad monaste¬
rium cogitaret. uiribus corporis coepit
repente distitui: Conuocatisq discipulis
indicat seiamre solui: Tumueromaeror
ecluctus omnium. uox una plangentium.
Curnos pater deseris. Autcuinos desolatos
relinques: Inuadent gregentuum lupi
rapaces : Et quis eos a mortibus nostris per¬
cussopastore prohibebit: scimus quidem
desiderare texpm. sed salua tibis unt tua
praemia. Necdilata minuentur: Nos:¬
tripotius miserere quos deseris: Tunc ille
motus his fletibus. ut totus semper in dnõ
misericordiae uis ceribus. affluebat:
lacrimas seperhibetur.. Conuersusque
ad dnm̃: hactantum flentibus uoceres¬

Expanded text:
fugare consueuerat. ita grege facto fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce res
Abbreviated transcription (Latin):
obitum suum longe ante praesciuit:
Dixitq fratribus dissolutionem sui
corporis inminere : Interea causa ex¬
titit : qua condatensem dio cesim uisitaret:
Namclericis interse ecclesiae illius discor¬
dantibus: Pacem cupiens reformare :
licet finem dierum suorum nonignora¬
ret: proficiscitamen obistius modicausa
Non recusauit: Bonamhanc uirtut um
suarum consummationem existimans.
sipacem ecclesiae redditam reliquis set:
Ita profectus cum suo illo ut semper
frequentissimodiscipulorum sanctissimo¬
que comitatu: Mergos influmine cons¬
picatur piscium praedam sequi. etrapa¬
cem ingluuiemas siduis urguere capturis.
Forma inquit haecdaemonum ẽ: Insidi¬
antur incautis : Capiunt nescientes
captos deuorant: Ex saturariq: non quȩ¬
unt deuoratis : Imperat de inde potenti¬
uirtute uerborum ut eum cui innatabant
gurgitem relinquentes. aridas peterent
desertasq regiones Comirum circa
aues illas usus imperio : Quodaemones

Expanded text:
obitum suum longe ante praesciit obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones
Abbreviated transcription (Latin):
rogo quemadmodum tamcito ad te epis¬
tola illa potuit peruenire : Quamnuper
ad aurelium diaconum scripseramus :
Ego enim tolosaepositus : Tutreueris
constituta. Et tamlonge a patria filio
inquie tante diuiilsa: Quatandem famili¬
arem illam epistolã occasione furata es:
Namq: accepi lit terastuas quibus scribis
in eadem epistola quade obitu domnimar¬
tini fecerim mentionem: Ipsum beati
uiritransitum exponere debuissẽ:
Quasi uero ego illam epistolam. autlegen¬
damalii praeter quam ipsi adquemmis¬
sa uidetur ediderim : Aut ego tantosim
operi distinatus. Vt omnia quaedemar¬
tino cognoscioporteret: me potissimũ
scribente notescant: Itaq: siqua de obitu
scĩ epĩ audire desideras. ab illis potius
qui interfuere cognosce: Ego tibi
statu nihil scribere Neubiq mepubli¬
ces : Iamen sidas fidem nullite eẽ lectu¬
ram: paucis tuae satis faciã uoluntati
Itaq: praestabo hisquae mihi sunt coni¬
perta participem:¬
ARTINUS IGITUR

Expanded text:
rogo quemadmodum tam cito ad te episrogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem. Martinus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ULPICIUS SEUERUS¬
S
bas sulae parenti uenerabili salutẽ:
Si parentes uocari inius liceret:
teplane expilationis furtiq ream ad
praetoris tribunal. iusto lore trahere¬
mus: Quidenim non conqu erar quã
ate patior iniuriam:: Nullam mihi domi
cartulam nullum libellum. Nullam
epistolam reliquisti: Ita furaris omnia
Ita uniuersa diuulgas. siquid adamicũ
familiariter scripsi : siquid forte dum
ludimus Quodue limtamen occultum
eẽ dictaui : Omnia adteprius paene quã
fuerint scripta aut dictata perueniunt:
Nimirum obȩratos. habes notarios meos
perquos tibi nostrae ineptiae publicantur
Nec tamen aduersumeos possum moueri
sitibi parent qui inius nostrum extua po¬
tis simum liberalitate uenerunt: Seq:
adhuctuos quam meos. eẽ meminerunt:
Tusola esrea. Tusola culpabilis quaeet
mihi insidiaris. Et illos fraude circum¬
uenis. Vt sine delicto ullo: familia riter
scripta. Aut ne glegenter emissa. In lucu¬
brata tibi paenitus atque in polita tra¬
dantur: Na met dereliquistaceam.

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam proeorum q ui obtrectatores illus¬
uidebantur: solebat flere peccatis : qui
remotum et quietum. uenenatis linguis
etui pereo orela cerabant carpebant:
Et uere non nullos expertisumus inuidos:
uirtutibus uitaeq: eius. qui in illo oderan
quod insenon uidebant: Et quodimitari
non ualebant: Atq: omne fas dolendũ
et ingemiscendum: Non alii fuere insec¬
tatores eius: licet pauci ad modum.
Non aliitamen . quamepis copiferebantir
Nec ueroquemquam. nominari necesse
ẽ : Licet nos met ipsos pleriq: circumla¬
trent sufficit utsiqui ex his haeclegerit
et agnouerit: erubescat: Namsura scit
deseipsedictũ fatebitur: Cum fortassenos
dealiis senserimus: Non refugimus autẽ
utsi quieius modisunt: Nos quoque cũ
taliuiro oderint: Illud facile confido¬
omnibus sc̃ĩs. opusculum istud gratũ
fore: Decetero siqus haec infideliter
legerit. ipse peccabit: Egomihi cons¬
cius sum mererum fide et amore xp̃ĩ
inpulsum ut scriberem: manifesta

Expanded text:
etiam pro eorum, qui illius obtrectatores etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confidoomnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
tumq praeteriit: Quod non autora¬
tioni incumberet. Aut insisteredec¬
tioni: Quam quam etiaminterlegen¬
dum Aut siquid aliud forte a gebat:
Num quam animum aboratione
laxabat: Nimirum ut fabriferraris
moris ẽ qui inter operandum proquo¬
dam laboris leuamine incudem suam
feriunt. VIta martinus etiamdumaliud
a gereuideretur semper orabat
Querebeatus. In quodolus non fuit:
Neminem iudicans Neminem damnans
Nullimalum promaloreddens : Tani¬
tam quippe aduersum omnes in iurias
pacientiã adsumpserat: Vt cum eet̃
summus sacerdos In pune etiam ab in¬
fimis clericis laederetur: Nec prop¬
ter ideos aut loco umquam amoueret :¬
Aut a sua quantum in ipso fuit caritate
repulerit: Nemoumquam illum uidit
dentem: Vnus idemq: semper caelestẽ
quodammodo laetitiã uultu praeferens
extranaturã hominis uidebatur
Numquam in illius ore. Nis ixp̃s Num¬
quam in illius corde Nisipietas Nis
pax Nisimiseri cordia inerat: Plerũq

Expanded text:
tumque praeteriit, quo non aut oratumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit dentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi quod mirum ẽ homini inliterato
ne hanc quidem gratiã defuisse : Sed
iamfinem liber postulat. sermo clau¬
dendus .ẽ Non quodomnia quaede
martino fuerant dicenda deficerent:
sed quia nos ut inertes poetae extremo
inopere neglegentes uictimateriae mole
succumbimus: Nam et sifacta illius
explicari uerbis utcumq potuerunt:
Interiorem uita illius et cotidianam¬
conuersationem et animum caelosemo
imtentum Nullaum quam uere ꝓfiteor
Nulla explicat oratio Illamscilicet
perseuerentiam. et temperamentum
in abstinentia. etieiuniis potentiam
inuigiliis. et orationibus noctes que
ab eoperinde acdies actas: Nullumq:
uacuum aboperedĩ tempus quo uel
otio indulserit uel negotio. Sed necibo
naturae necessitas coegebat. Vere
fatebor non supse ut aiunt ab infe¬
ris omerds emergeret possetexpo¬
nere: Adeo omnia maiora in marti¬
nosunt. quamut uerbis concipi quae¬
ant : Num quam horaulla momen¬

Expanded text:
nisi quod mirum est homini inlitterato nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momen
Abbreviated transcription (Latin):
nobis praesentium temporum inlustris
uiri paulini. cuius supramentionem
fecimus exemplum in gerebat: Qui
summis opibus abiectis: xpm̃ secutus
solus paene his temporib: euangeli¬
ca praecepta conplesset :: Illum nobis
sequendum: illum clamabat imitan¬
dum: beatumq: eẽ praesens saeculũ.
tantae fidei uirtutisq: documentum:
Cum secundum sententiam dnĩ diues
et possidens multa. uendendo omnia
etdando pauperib: quod eratfactum
in possibile possibile fecisset exemplo:
Iam uero in uerbis et confabulatione
eius : Quanta grauitas. quanta dignitas
erat : Quamalacer quam efficax
quam in ex soluendis scripturarum.
quȩstionibus prumptus et facilis
Et quia multos adhanc partem incre¬
dulos scio quippe quos uiderim. me
ipso etiam referente non credere:
Ihiñ testor spemq: communem: meex
nulliusum quamore tantum scientiae
Tantum in genii tamboni et tampuri
sermonis audisse: Quam quam in mar¬
tiniuirtutib: quantula ẽ istalaudatio:

Expanded text:
nobis praesentium temporum inlustris nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio!
Abbreviated transcription (Latin):
fide eius. uitaatq: uirtutib: desiderio
illius aestuar emus. gratam nobis ad
cepimus simulquiaiam ardebat
animus. uitamillius scribere : Partĩ
ab ipso quantum ille interrogari
potuit. sciscitati sumus Partim ab
his qui inter fuerant uel sciebant cog¬
nouimus. Quoquidem tempore credi
non potest. Qua me humilitate. quabe¬
nignitate susceperit: Congratulatus
plurimum et gauisus in dnõ. Quod tan¬
tieet̃ habitus a nobis q̃uem peregrinati¬
one suscepta expetissemiis
Miserum me paene non audeo confi¬
teri Cum mes cõ conuiuiosuo digna¬
tus ẽ adhibereA quam manibus nr̃is
ipse obtulit: aduesperamautem ipse
nobis pedes abluit: Nec reniti aut con¬
traire constantia fuit: Ita auctoritate
illius oppressussum: utne fasputa rẽ
sinon ad quieuis sem: Sermo autem illus
non alius apud nos fuit :: Quam mundi¬
buius il lecebras et saeculi onera relin¬
quenda ut dnm̃ ihm̃ liberi ex peditiq
sequeremur: Praestantis simum que

Expanded text:
fide eius, uita adque uirtute desiderio fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad tionem: simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq martinus primo aspectueius
fuisset hebitatus : Diumultumq ambo¬
silentium tenuerunt: Tumprior diabo¬
lus Agnosce inquit martine quemcer¬
nis: Xp̃s ego sum discensurus ad terras :¬
prius memanifestare tibiuolui: Ad haec
cum martinus taceret : Nequicquam
responsi referret iterare ausus est
diabolus professionis audaciam: Mar¬
tine quid dubitas credere. cumuideas
xp̃s egosum : Tumille reuelante sibispũ
ut intellegeret diabolum see ẽ nondm̃
Non seinquit ihs̃ dñs purpuratum et
diademate renidentem uenturum e ẽ
praedixit: Egoxpm̃ nisiineo habitu
formaq qua passus ẽ : nisi crucis stig¬
mata proferentem uenis senoncredã:
Ad hanc illeuocem statim ut fumus eua¬
nuit: et cellulam tanto faetore conple¬
uit : ut in dubia indicia relinqueret
diabolum sefuisse : Hocita gestum ut
supraretulimus. ex ipsius martini ore
cognoui nequis forte ex istimet fabulo sũ
Namcumolim audita

Expanded text:
cumque Martinus primo aspectu eius cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita
Abbreviated transcription (Latin):
rauisset.ousq elatus ẽ ut seheliam
profiteretur : Quodcum plerique
temer ecredidissent: Ad didit ut sex pm̃
eẽ diceret: In quo etiam adeo inlusit :
ut eum quidam episcopusrufus nomine
ut dnm̃ adoraret: Propter quod eũ
postea abepiscopatu deiectum uidimis
Plerique etiam nobis efratribus retu¬
lerunt: Eodem tempore inoriente
quendam extitisse : quise iohannem eẽ
iactitaret: Ex quo conicere possumus
Istius modi pseudo prophetis existentib:
antixp̃ia duentum inminere : quiiam
inistis misterium iniquitatis operatur:
Nec enim praeter eundum uidetur :
Quanta martinum subhisdem diebus dia¬
bolus arte tempta uerit: Quodamenim
die praemissa praese etcircumiectus ipsa
luce purpurea quofacilius claritate ad¬
sumpti fulgoris inluderet: ueste etiã
regia indutus diademate exgemmis auroq:
redimitus calceis auro inllitis. sere noore
la eta facie ut nihilminus quam diabolis
putaretur. oranti incellula affetit:

Expanded text:
rauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam rauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit.
Abbreviated transcription (Latin):
tem omnes diligenter inspiciunt:
Erataut̃ summa molliciae: candore
eximio. micanti purpura. Nec tamen
cuius eẽt generis. Aut uelleris poterat
agnosci: Curiosius tamen oculis autdi¬
gitis ad trectata Non aliud quamuestis
uidebatur: Intereaclarus fratres ad
monetorationi instare: ut manifestus
eis dñs quid nam eet̃ ostenderet : Itaq:
reliquum noctis hrmnis psalmis que
consumitur: At ubi in luxitdies : ad¬
praehensum dextera trahere ad mar¬
tinum uolebat: bene conscius in ludullũ
diaboliarte non posse : Tuncuero reniti
acreclamare miser coepit : Interdictũq:
sibieẽ dicebat nese martino ostenderet:
Cumq inuitum ire conpellerent: Inter
trahencium manus uestis euanuit:
Vnde quis dubitet hancetiã martini fuis¬
seuir tutem : ut fantasiam suam diabolus
cumerat martinioculis ingerenda dissi¬
mula rediutius aut tegere non posset:
Animaduersum ẽ tamen eodemfere
tempore fuisse in hispants iuuenem qui
cum sibi multis signis auctoritatem pa¬

Expanded text:
tem omnes diligenter inspiciunt. tem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatumonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Mar uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem pa
Abbreviated transcription (Latin):
discurrere praedicaret: Iamq seunum
exprophetis haberi uolebat: Clarus tam̃
nequaquam ad credendum cogipoterat:
Ille euram dñi et praesentes plagas cur
scõ non crederet comminari: Postremo
in hancuocem erupis sefertur: Ecce
hac nocte uestem mihi candidã dñs decae¬
lodabit quaindutus. in medio uestrũ
deuersabor Idq uobis signum erit
me in dĩ eẽ uirtute quidĩ ueste donatus sũ
Ium uero grandis omnium adhancpro¬
fessionem exspectatio : Itaq: ad mediã
ferenoctem fremitus insultantium com¬
moueri omne monasterium locouisum. ẽ
Cellula aut̃ quaidem adoliscens contene¬
batur crebris cerneres mica reluminib:
fremitusq: in ea discurrentium : et mur¬
mur quoddã multarum uocum audie¬
batur.: De in facto silentio egressus
unum de fratribus ad seuocat. Tunicãq ei
quaerat indutus ostendit: Obstupe fac¬
tus ille: Conuocat ceteros : Ipseetiam
clarus accurrit adhibitoq: lumine. ues¬

Expanded text:
discurrere praedicaret, iamque se unum discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fratribus Sabatium nomine ad se uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine ues
Abbreviated transcription (Latin):
artibus sermo exortus ẽ Non abreuide¬
tur licet extrinsecus referre qđ gestum ẽ
quia et quaedam in eo martiniuir tutium
portio ẽ etres digna miraculo. rectȩ
memoriae mandabitur in exemplum
cauendi si quid deinceps uspiam tale con¬
tigerit Clarus quidam nomine adoles¬
cens Nobilissimus mox prbr Nunc felici
beatus excessu: Cum relictis omnibus se
ad martinum contulisset. breuitempo¬
re ad summum fidei uirtutum que om¬
nium culmen enituit.: Itaque cum hautlon¬
ge sibia bepĩ monasterio tabernaculum
constituis set : multiq: apud eum fratres
commorarentur: Iuuenes quidamadeũ
a natolius nomine : sub pro fessione mo¬
nachi omni humilitate Atq in nocentia
mentitus accessit abitauitq: aliquan¬
diu incommune cumceteris: De in pro¬
cedente tempore: Angelos apud seloqui
solere dicebat: Cum fidem nullus ad¬
hiberet: signis quibusdam pleros que
ad credendum cohortabatur: Postremo
eo usq proces sit: ut interse acdm̃ angelos

Expanded text:
artibus sermo exortus est, non ab re uideartibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios
Abbreviated transcription (Latin):
audis sedaemonem proteruis martinũ
uocibus increpantem. Quur intramo¬
nasterium aliquos exfratrib: quiolim
baptismum diuersis erroribus perdidis¬
sent: Conuersos postea recepisset : ex¬
ponente crimina singulorum: Marti¬
num repugnantem diabolo respondisse
constanter: Antiqua delicta: melioris
uita econuersione purgari: et permisericor¬
diamdãiiabsoluendos eẽpeccatis. qui pecca¬
redesinerent: Contra dicente diabolo
non pertinere adueniã criminosos: et se¬
mellabsis nullam ad nõ praestariclemen¬
tiam. Tunc in hanc uocem fertur excla¬
masse martinus: Situipse omiserabilis
ab hominum insectationẽ desisteres:
Et te factorum tuorum uel hoc tempore
cum die s iudicii in proximo ẽ paeniteret:
Egotibi uere confisus in dño: xpĩmiseri
cordiam pollicerer: Oquam scã dednĩ
pietate praesumptio : Inqua et siauctori¬
tatem praestare non potuit: ostenditaf¬
fectum: Et quia dediabolo eiusdemqite

Expanded text:
audisse se daemonem proteruis Martinum audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et per misericordiam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino Jesu Christo misericordiam pollicerer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque
Abbreviated transcription (Latin):
et uulneris: Iunctis scilicet bubus dum
dissoluta arcius lora constringit: bouẽ
sibi excussocapite inter inguina cornu
iniecisse: Nec multum post uitam reddi¬
dit: Vi deris quoiuditio dnĩ diabolo
data fuerit haec potestas: In martino il¬
lud mirabile erat: Quod non solum hoc
quod supra retulimus: sed multa istius
modi siquotiens accidissent longeante
praeuidebat: et sibi nuntiata fratrib:
indicabat: Frequenter Autem diabolis
dum mille nocendiartibus scm̃ uirum
conabatur inludere : uisibilem seeifor¬
mis diuersissimis ingerebat: Nam inter¬
dum iniouis personam: plerumq: mer¬
curii: persa epe enim seueneris acminer¬
uae trans figuratum uultibus offerebat:
Aduersus quem semper interritus signo
secrucis etorationis auxilio protegebat
Audiebantur plerumq: conuitia quibus
illum turba daemonum proteruis uocib
increpabat: sed omnia falsa etuana cog¬
noscens Non mouebatur obiectis:
Testabantur et iamaliqui exfratribus

Expanded text:
et uulneris: iunctis scilicet bubus dum et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ut siue sein propria substantia con¬
tineret. siue in diuersas figuras spirita¬
lesq: nequitias transtulis sec: Qualibet
abeo subimagine uideretur : Quod cum
diabolus sciret seeffugere nom posse : con¬
uitus eum frequenter urguebat : quia
fallere non posseinsidus: Quod a mautẽ
tempore cornubouis cruentum in manu
tenens Cumingentifremitu cellula meus
inrupit: Eruentamq: ostentans dextera:
et admisso recens scelere congaudens:
Vbiẽ in quit martine uirtustua : unum
decuis modo interfeci: Tuncille conuocitis
fratrib refert quid diabolus indicasset
Sollicitos eẽ praecepit percellulas singuloꝵ
Quis nam hocca sufuis set adfectus : Nemi
nem quidem deeẽ demonachis: sed unum
rusticum mercede conductũ ut uehiculo
ligna deferret: issȩ adsiluam nunciant:
Iubetigitur aliquos ire ei obuiam. Ita
haut longe amonasterio iampaene exani¬
mes inuenitur: Extremum tamen spm̃
trahens: Indicat fratrib: casum mortis

Expanded text:
bat, ut siue se in propria substantia conbat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in mantenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasset; sollicitosque esse praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Nnem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis
Abbreviated transcription (Latin):
bibere : Nec integrum sibifore siaut
regem ipsum aut eos quiã regeerant pro¬
ximi prbo praetulis set: Quod factum
imperator: Omnesq quitunc aderant
ita admirati sunt ut hocipsum eis inquo cõ¬
temotifuerant placeret : Celeberrimũq
peromne palacium fuit. fecis se martinũ
in regis prandio: quod in infimorum iu¬
dicum conuiuus episcoporum nemofecisset:
Cidemq: maximo longe ante praedixit
futurum : ut sia ditaliã pergeret quo
irecupiebat : Bellum ualentia no impera¬
tori inferens: sciretse primoquidem im¬
petu futurum eẽ uictorem: sed paruo post
tempore eẽ periturum: quod quidem ita
uidimus: Namprimo aduentueius ualen¬
tinianus infugam uersus .ẽ: De in postannũ
fere resumptis uiribus captum intracaiquileiae¬
muros. maximum interfecit¬
XXIIII CONSTAT AUTEM ETIAM
angelos ab eo plerumq uisos : Ita ut conser¬
to inuicem apud eum sermone loquerentir¬
U DIA BOLUM UERO TAM
conspicabilem et subiectum oculis habe¬

Expanded text:
biberet, nec integrum sibi fore, si aut biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiaemuros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habe
Abbreviated transcription (Latin):
positam sibi amilitibus diuino nutu
regni necessitatem armis defendisse.
e. non alienã ab eo dĩuoluntatẽ uideri penes
quemiam incredibili euentuuictoria fuis¬
set Nullumq: exaduersariis : nisi in
acie occubuisse: Tandemuictus uel ratio¬
ne uel praecibus ad conuiuium uenit
Mirum in modum. gaudenterege. quod
id impetrasset: Conuiuae autem ad¬
erant ueluti ad diem festum euocati
summiatq: inlustres uiri praefectus. idẽq:
consul euodiusuir quonihilum quam illo¬
iustius fuit: Comites duo summa potes¬
tate praediti frater regis et patruus:
Medius inter hos martini presbiter
accubuerat: Ip seautem sellula iuxta re¬
gemposita consederat: Ad medium
fere conuiuium ut moris. ẽ pateram re¬
gi minister obtulit : Ille scẽ ad modum
epõ potius daru ubet. exspectans atq
ambiens ut abillius dextera poculum su¬
meret: Sed martinus ubiebibit paterã
presbitero suotradidit: Nullum scilicet
existimans digniorem quipossit prior

Expanded text:
positam sibi a militibus diuino nutu positam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior
Abbreviated transcription (Latin):
pauca deplurimis : satisq: sitnos et inex¬
cellentib: Non subtrahere ueritatem:
Et inmultis uita refastidium Atque
utminoratantis inseram: Quamuis
ut ẽ nostroa etastemporum: quibus
iam de prauata omnia atq: corruptas :¬
ut paene praecipuum sit adulationi
regiae sacer dotalem ñ cessis se constantiã
CUMAD IM PERATOREM
Maximum fero cis ingenii uirum e.
bellorum ciuilium uictoria elatum
plures ex diuersis partibus episcopi
conuenissent.: Et foeda circa princi¬
pem omnium adulatio nota retur:
seq degeneri inconstantia regrecli¬
entelae sacerdo talis dignitas subdedis¬
set : insolo martino a postolica auctori¬
tas permanebat: Nametsi proaliquib:
supplicandum regifuit: Imperauit
potius quam rogauit Et a conuiuio
eius frequenter rogatus abstinuit di¬
cens semensae eius participem eẽ
non posse. Qui imperatores unum reg¬
no. Alterum uita expulis set ⁊ Postre¬
mo cum maximus. senon sponte sump¬
sis seimperium affirmaret: sed in¬

Expanded text:
pauca de plurimis, satisque sit, nos et in expauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures ex diuersis orbis partibus episcopi conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
et perpetuae uirginitati dicaret Pro¬
fectusq ad martinum puellã ei praesens
obuirtutium eiustestimonium: quae
per absentem licetcurata. eet̃ : obtulit
Neq: ab alio eam quam amartino habitũ
uirginitatis inposito passus ẽ consecrari:
Postmodum futurus exempli: Cum
oculum grauiter dolere coepisset : etĩ
pupillameius crassior nubes superduc¬
ta texisset : Oculum ei martinus paenicu¬
lo contigit : pristinam que ei sanitatem
sublato Omnidolore restituit¬
XXI IPSEAUTEM CUM CASU
Quodameẽ decaena culo deuolutus et
perconfragosos scale grados decidens.
multis uulneribus eet̃ adfectus. Cum
exanimis iaceret incellula. Et in modi¬
cis doloribus cruciaretur . Nocte eiange¬
lus uisus ẽ eluere uulnera. et salubri
unguine contusi corporis membra con
tingere ÷ Atq: ita postero dierestitus
ẽ sanitati : ut nihilum quam pertulis se
incommodi putaretur: Sed quia longũ
ẽ. irepersingula : sufficianthaec uel

Expanded text:
et perpetuae uirginitati dicarit: proet perpetuae uirginitati dicarit: profectusque ad Martinum puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirginitatis inposito passus est consecrari. postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire liuores: adque ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel
Abbreviated transcription (Latin):
inmundus sp̃s media inecclesia fatereti
metu et turbatione praesenti ciuitas
liberata est¬
XUIIII APUD PARISIUS UERO
dum portam ciuitatis illius magnis se¬
cum turbis euntib: introiret: laepro¬
sum miserabili facie horrentib: cunctis
osculatus ẽ. atq benedixit statim que
omnimalo emundatus : Posterodie ad
ecclesiamueniens nitenti cute : gratias
prosanitate quamreceperat a gebat
Sed nehoc praeter eundem .ẽ. quod fim¬
briae uestimentieius cilitioquede tractȩ
crebras super infirmantib: aegereuir¬
tutes: Namcum aut digitis inligatae
autcollo inditaȩ sunt persa epe abaegro¬
tantib morbos effugauerunt
ARBORIUS AUTEM UIR
praefectorius scĩ admodum et fidelis
ingenu cumfilia eius grauissimis quar¬
tanae febrib: ureretur : epistola mar¬
tiniquaecasu adeum delata fuerat.
pector ipuellae in ipso accensu ardoris
inseruit  statimq fugata febris est
Quaeres apud arborium intantum ua¬
luit : ut statim puellam dõuoueret

Expanded text:
immundus spiritus media in ecclesia fateretur, immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. XIX. Arborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingentanae febribus ureretur, epistulam Martini, quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. quae res apud Arborium in tantum ualuit, ut statim puellam Deo uouerit
Abbreviated transcription (Latin):
et obuios quoscumq: laniare: Commota
domus familia turbata : populus in fugã
uersus martinus sefurenti obiecit
Acprimum stare eiimperat: Sedcum
dentib fremeret : Hiantiq: oremorsum
minabatur : Digitos ei martinus in os
intulit : Sihabes inquit aliquid potestatis
hos deuora : Tumuero acsicandens ferrũ
faucibus accepisset : longereductis dentib:
digitos beatiuiri uitabat ad tingere:
Et cũ fugere deobsesso corpore poenis et
cruciatib cogeretur : Nec tamen exire
ei peros liceret: foeda relinguens uestigia:
fluxum uentris egestus. ẽ
INTEREA CUM DEMETU
atque impetu barbarorum subita ciui¬
tatem fama turbasset : daemonia cum
ad seex hiberiiubet : Imperat ut anueris
eet̃ hicnuncius fateretur : Tunc confes¬
sus ẽ sed ecm daemones fuisse. quirumo¬
rem huncperpopulum disseminassent
ut hocsaltimmetu ex illomartinus oppi¬
do fugaretur: barbaros nihi lominus
quam inruptionem cogitare : Ita cum haec

Expanded text:
et obvios quoscumque laniare. Commota et obvios quoscumque laniare. Commota domus, familia turbata, populus in fugam versus. Martinus se furenti objecit, ac primum stare ei imperat; sed cum dentibus fremeret, hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: Si habes, inquit, aliquid potestatis, hos devora. Tum vero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati viri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec
Abbreviated transcription (Latin):
nequam sp̃s nullo proferrimodo excella
inquaerat potuit. Ita in aduenientes ra¬
bidisdentib: saeuiebat: Tum te tradius ad
genua beatiuiri aduoluitur :: Orans utad
domum inquadaemoniacus habebatur
ipse descenderet : Tum uero martinus
negare seprofani et gentilis domum. adire
ad huc gentilitatis errore implicitus tene¬
batur: Spondit ergose sidepuero daemon
fuis set exactus: xpĩa numfore: Itamar¬
tinus in positamanupuero : Inmundum ab eo
spm̃ eiecit: Quouisotetradius: dnm̃ nrm̃
ihm̃ credidit: Statimq caticuminus factis :
Nec multum post baptitatus ẽ: semperq
martinum salutis suae auctorem: miro
coluit affectu:¬
XUII PERIDEM TEM PUS
in eodemoppido Ingressus patris fami¬
lias cuiusdam domum inlimine ipsores¬
titit dicens horribile inatriodomus
daemonium seuidere: Cuicum ut disce¬
deret imperaret: quendamefamilia
qui in interiore parte a edium morabati
arripuit: Sae ui redentib: misercoepit:

Expanded text:
nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemonium se videre. Cui cum ut discederet imperaret, quemdam e familia, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuit. Saevire dentibus miser coepit,
Abbreviated transcription (Latin):
sanitati: Qua ille uoce confusus: obstupuit
etrefugit dicens: hoc suae non eẽ uirtutis
Senem errare iudicio non eẽ sedignum:
perquem dñs signum uirtutis ostenderet :
Per stare uehementius flenspater et
orare: ut ex animem uisitaret: Postre¬
mo acircum stantib: episcopisire conpulsus:
Descendit ad domum puellae: Ingenstur¬
ba proforib expectans. Quid nam dĩ ser¬
uus eẽt acturus: Ac primum quae eraNt
illius familiaria in istius modireb: arma
solo prostratus orauit: De inde aegram:
intuens darisibioleum postulat: Quod
cumbenedixis set : in os puella e uim scĩ li¬
quoris infudit Statimq: uoxreddita ẽ
Tumpaulatim singula contactu eius coeper̃
membra uiuescere : donec firmitatis gressi¬
bus populo teste surrexit
EODEMQTEM PORETET RADI
Cuius dampro consularis uiri seruus dae¬
monio correptus: dolendo exitucrucia¬
batur: Rogatus ergomartinus ut eimanĩ
in poneret : deducieum ad seiubet: Sed

Expanded text:
sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed