comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
silio pͥncipum curie regie uice dñs¬
effectus ẽ. ⁊ regnum regniq heres.
hnricus uidelicet huius nominis
qͥntus rex adhuc adolescens circa
annos .xx. ei cõmittitur.: ut ⁊ regñ
sua ꝓuidentia disponeret. ⁊ heredẽ
regni moꝵ suoꝵ honestate ⁊ discipli¬
na qua ip̃e p̾om̃ib pollebat. informa¬
ret. quousq in uirũm ꝑfectum eta¬
te ⁊ sapientia educatꝰ succreuisset
Quem susceptum tam diu educauit
usq dum adelb̾ti. tunc cancellarii
postea uero moͥguntiensis ep̃i detͣc¬
tionib exasꝑatos. regni ⁊ heredis ꝓ¬
uidentiam ꝓcerib reconsignauit᷑.
Qnͣte autem pietatis extiterit exm̃
colligere poterit qui nou̾it. qd̾ qͣn¬
tumlibet. quispiam ei molestie ir¬
rogasset. si reu̾tens ueniam postula¬
int. facillime ad mĩam motus idł¬
sit. Uñ factum ẽ. uit cumridẽ adelb̃t᷑
cuius ante memini meͥguntiensiũ
iam nouuꝰ electus. ob illatas regi
molestias a rege captus ⁊ in carcerẽ
retrusus ñ in pͥus exire potuisset

Expanded text:
silio principum vicedomnus regiae curiae effectus est, et regnum regnique heres, Heinricus videlicet nominis hujus quintus rex, adhuc adolescens circiter annos 20; ei committitur, ut et regnum sua prudentia disponeret et heredem regni morum suorum honestate et disciplina, qua ipse prae omnibus pollebat, informaret, quousque in virum perfectum aetate et sapientia educatus succrevisset. Quem susceptum tam diu educavit, usque dum Adalberti, tunc cancellarii postea vero Mogontiensis episcopi, detractionibus exasperatus, regni et heredis providentiam proceribus reconsignavite autem pietatis exstiterit, exinde quis colligere poterit, qui noverit quod, quantumlibet ei quispiam molestiae irrogasset, si revertens veniam postulavit, facillime ad misericordiam motus indulsit. Unde factum est ut, cum idem Adalbertus, cujus supra memini, Mogontiensium jam novus electus, ob illatas regi molestias, a rege captus et in carcerem retrusus, non inde prius exire potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
si diligenter ammonitus in sua cũ
gaudio remeauit. Tum uero uixta
magistͥ institutionẽ magis qͣm ante
oꝑib iusticie cepit insistere. ⁊ u̾bum
ram tͥcici. dñĩce familie fidi fideliter ⁊¬
prudenter egͦare. ⁊ quod p̃dicauit ore
studuit oꝑum executione confirma¬
re. attentius illud beati gregorii m̃te
ꝑtractans. cuius uita despicttur. restat
ut ⁊ p̾dicatio contemnat᷑. Fuit enĩ
constans in oratione. deuotus in ele¬
mosmnaꝵ largitione. puis in iuduaꝵ
⁊ pupilloꝵ defensione. Excidia domo¬
impune p̃t̾ire ñ sinebat. uerum ut
breuiter concludam. talem se om̃imo¬
dis exhibebat. ut in amministrandis
quoq regni negociis ex om̃ib pͥncipi¬
b consilus ⁊ sapientia ⁊ auctoritate
nullus sublimmor haberetur. adeo ut
imꝑator patrem suum eũ uocau̾it.:
maiorem cet̾is honorẽ ei impenderit.
S ⁊ ab om̃ib ep̃is quacunq se conũe¬
tui coꝵ ingessisset. ut par quidẽ dia¬

Expanded text:
s diligenter admonitus, in sua cum s diligenter admonitus, in sua cum gaudio remeavit. Tum vero juxta magistri institutionem magis quam ante operibus justiciae coepit insisritici dominicae familiae fideliter erogare, et quod praedicavit ore, studuit operum executione confirmare, attentius illud beati Gregorii mente pertractans: Cujus vita despicitur, restat ut et praedicatio ejus contempnatur. Fuit enim constans in oracione, devotus in elemosinarum largitione, pius in viduarum et pupillorum defensione, excidia domoinpune praeterire non sinebat. Verum, ut breviter concludam, talem se omnimodis exhibebat, ut in administrandis quoque regni negociis ex omnibus principibus consilio et sapientia et auctoritate nullus eo sublimior haberetur, adeo ut imperator patrem suum eum vocaverit et majorem ceteris ei honorem inpenderit. Sed et ab omnibus episcopis, quacumque se conventui eo
Abbreviated transcription (Latin):
one tocius gallie atq g̾manie ꝑtinet
pͥmatꝰ. Ita enim sc̃s siluester beato a¬
gͥcio qͣrto ep̃oꝵ treuerensium quoꝵ
nomina cognita habemus. scͥpsit int̾
cetera dicens. Sume pͥoratum postal¬
pes trebir uͥq. Quem tibi lege noua
roma dat ⁊ ueteri. Honorifice inqͣ
uidelicet ⁊ baculum ꝑ manũ laicam
suscepisset atq quia eccłias dedicass
⁊ cłicos necdũ pallium consecutꝰ ꝓ¬
mouisset. multum asꝑe correptus ẽ
⁊ decernente ep̃oꝵ ibi ꝯgregatoꝵ cõ¬
cilio. pontificatus officium deposu¬
discretio eius.⁊ prudentia officio ⁊
tempori congruens erat. postriduum
ñ sine admissoꝵ penitentia recuiꝑa¬
uit. Inuincta ẽ ei penitentia ut quo¬
matica ñ iteretur. quod ip̃e humi¬
liter impleuit. Deinde accẽpta tam
apłici qͣm tocius synodi benedictione
pallii honore del̃atus atq de regula
fid̃i firmiter obseruanda instructus
siue de instructione gregis sibi cõmis¬

Expanded text:
one totius Galliae atque Germaniae pertinet one totius Galliae atque Germaniae pertinet primatus; ita enim sanctus Silvester beato Agricio quarto episcoporum Treberensium, quorum nomina cognita habemus, scribit inter cetera dicens Sume prioratum post Alpes Trebir ubique, Quem tibi lege nova Roma dat et veteri; -- honorifice inquavidelicet et baculum, per manum laicam suscepisset, atque quia ecclesias dedicasset et clericos necdum pallium consecutus promovisset, multum aspere correptus est, et decernente episcoporum ibi congregatorum concilio, pontificatus officium deposudiscrecio ejus et prudentia officio et tempori conveniens erat, post triduum non sine admissorum penitentia recuperavit. Injuncta est autem ei penitentia, ut quomatica non uteretur; quod ipse humiliter inplevit. Deinde accepta tam apostolici quam totius sinodi benedictione, pallii honore donatus, atque de regula fidei firmiter observanda instructus, atque de instructione commissi sibi gregi
Abbreviated transcription (Latin):
rum etiam in beati florencii in con¬
fluentia. ⁊ archidiaconatus eũ hono¬
re sublimassent. De hoc gestum ẽ imi¬
ꝑatori ut eum treuerice preficeret ec¬
cłie. Eo siquidem anno. henricus rex
quartꝰ imꝑatort̾cius habita curia
natalim domini celebrauit in mo¬
guntia ubi eumadeuntes ciues tre¬
uerici petierunt sibi ep̃m dari. Qͥb
um sacre benedictionis imponente io¬
hanne spirensi. richero turdunensi. co¬
ordinatus uenit. Treuerim die pu¬
rificationis sc̃e di genitͥcis ⁊ cũ mag¬
no populi gaudio stisceptus ẽ. Anno
autem ordinationis sue t̾cio. m̃se
piende benedictionis magistri causa ĩ¬
uenit domnũ. Paschalem papã uni¬
u̾sali synodo p̾sidentem papatꝰ sui iã
annum ortauum agentem a quo ho¬
norifice susceptus ẽ. utpote. belgice
nificus ad cuiꝰ p̃sulattm ex ꝑmissi¬
one beati petri apłi suoꝵ q successo¬
rum apłicoꝵ quos enumerare longũ
c̃. iniuolabilium testam̃toꝵ roborati¬

Expanded text:
rum etiam beati Florini in Conrum etiam beati Florini in Confluentia et archidiaconatus eum dignitate sublimassent. De hoc suggestum imperatori, ut eum Trevericae praeficeret ecclesiae. Eo siquidem anno Heinricus rex quartus, imperator tercius, habita curia natalem Domini celebravit in Mogontia, ubi eum adeuntes cives Treverici petierunt sibi episcopum dari. Quibus um sacrae benedictionis inponente, Johanne Spirensi, Richero Virdunensi coordinatus venit Treverim die purificationis sanctae Dei genitricis, et cum magno populi gaudio susceptus est. Anno igitur ordinationis suae tercio mense piendae benedictionis magistri sui causa, invenit domnum Pascalem universali sinodo praesidentem, papatus sui jam annum octavum agentem. A quo honorifice susceptus--utpote Belgicae nificus; ad cujus praesulatum ex permissione beati Petri apostoli suorumque successorum apostolicorum, quos enumerare longum est, inviolabilium testamentorum roborati
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc scͥbo ad redemptionem anime
eius ꝓfutura sꝑarem. s sentñtie beati
augistini ñ audeo p̾iuidicare. Dic̃
enĩ. Omĩ homini qui eccłie catholice
ñ tenet unitatẽ. neq baptismus ne¬
q elemosina qͣmlibet copiosa. neq
mors ꝓ xp̃i nomine suscepta ꝓficere
potirit᷑ ad salutẽ. qͣndo in eo uł here¬
tica uł scismatica pͣuitas ꝑseuerat.
que ducit ad mortem. Mortuus ẽ
aũ anno dominice incarnatõis.Mͦ.
cͦ .iͦ. die nonarum septembͥum. ⁊ se¬
p̾ultus ẽ in eccł̃ia maiori domo ui¬
delicet scĩ petͥ apłi. Sedit in ep̃atu an
ciuitatis clero qͣmplures hac sacer¬
docii successione dignissimi. int̾ qͦs
erat quidam bruno nomine francus
natione insignis nobilitate. ut pote
quem pater arnoldus comes ex no¬
forma p̾stantissimꝰ litt̾is satis eruditis
consilio caitꝰ. plusqͣm dici potest mag¬
nificus. Quib reb tta erga se pͥncipes
deunxerat. ut ñ solũ pposituris ma¬
ioꝵ eccl̃iarum in treueri ⁊ spira. ue¬

Expanded text:
onem animae ejus profutura sperarem, sed sententiae beati Augustini non audeo praejudicare. Dicit enim: Omni homini, qui ecclesiae catholicae non tenet unitatem, neque baptismus neque elemosina quamlibet copiosa neque mors pro Christi nomine suscepta proficere poterit ad salutem, quando in eo vel heretica vel scismatica pravitas perseverat, quae ducit ad mortem. --Mortuus est autem anno dominicae incarnationis 1101, die Nonarum Septembrium, et sepultus est in ecclesia majori, domo videlicet sancti Petri apostoli. Sedit in episcopatucivitatis clero quam plures hac sacerdocii successione dignissimi; inter quos erat quidam Bruno nomine, Francus natione, insignis nobilitate, utpote quem pater Arnoldus comes ex noforma praestantissimus, litteris satis eruditus, consilio cautus, plus quam dici potest munificus. Quibus rebus ita erga se principes devinxerat, ut non solum praeposituris majorum ecclesiarum in Treveri et Spira, ve
Abbreviated transcription (Latin):
ti anno apostantib. iste adherens
ep̃o in fide ꝑmansit. Non gͦ audebo
nunc dicere quod istus anme conũ
sio fit conũtentis saluatio. cum scrip¬
tum sit. quia qui comũti fecerit pec¬
catorem ab errore ue sue. saluabit
animam eius amorte. Eius inqͣm
idest fuam ⁊ conũsi. cum ad Iheze¬
ñ amiserit. Sic enim dicit. Si aũ
tu annunciaueris impio ⁊ ille nõ
fuerit conũsus a uia sua mala. ip̃e
quidẽ miniquitate sua morietur.
tu aũ animã tuã liberasti. Pret̾ea
multa alia bona oꝑatusẽ que enu¬
merare longume. Hoc aũ sciendũ
quod elemosinas pauꝑib largas
faciebat. ⁊ eccłiis bona płima confe¬

Expanded text:
ti anno apostatantibus, iste adhaerens ti anno apostatantibus, iste adhaerens episcopo in fide permansit. Non ergo audebo nunc dicere, quod istius conversio sit animae convertentis salvatio, cum scriptum sit, quia qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte , ejus inquam, id est suam et conversi. Cum ad Ezeedem suam non amiserit. Sic enim dicit: Si autem tu annunciaveris impio et ille non fuerit conversus a via sua mala, ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti .--Praeterea multa alia bona operatus est, quae enumerare longum est. Hoc tantum sciendum, quod elemosinas pauperibus largas faciebat et ecc
Abbreviated transcription (Latin):
Hane fidẽ catholicã scã ꝑ orbẽ ꝯfttetur
eccłia in quã unum datur baptisma
ĩ remissionem peccatoꝵ credentib in
qua iuste ⁊ pie uiuentes post huius
uite decursum corporib nr̃is hidẽ
quib nunc paremus immortalta¬
te uestitis sꝑamus cõmunionẽ scõꝵ¬
ꝑciꝑe. ⁊ frutturos nos et̾na beatitu¬
dine. male uͦ oꝑantes ñ confessos ⁊
mem̃datos in et̾no arsuros incendio
Tunc micheas. is uidelicet quo hor¬
tante hanc fidei editionem ep̃c exor¬
sus e ait. Testificortͥ ꝑ dm. quia q̃
locutꝰ es credo. ⁊ ecce iam Iudaismo
abrenuncio.⁊ que nunc mͥ ñ satis
plane sunt intellecta cum nobis
tempus pacis. ⁊ tranquillitatis ad¬
uenerit. ꝑ quirere curabo. tantum
accelera nos baptirare. ut possimꝰ
manus querentium nos euadere.
Similiter ⁊ alii om̃s dixerunt. Tune
ep̃c baptizauit eum nom̃ suum
imponens ei alios aũ pb̃ri quiad¬
erant baptirabant. S ut de cetero¬
de his taceam. allis om̃ib in seqn¬

Expanded text:
Hanc fidem catholicam per orbem confitetur ecclesia, in qua unum datur baptisma in remissionem peccatorum credentibus, in qua juste et pie viventes post hujus vitae decursum, corporibus nostris hisdem quibus nunc paremus immortalitate vestitis, speramus communionem scipere et fruituros aeterna beatitudine, male vero operantes, non confessos et inemendatos in aeterno arsuros incendio. Tunc Micheas, his videlicet quo hortante hanc fidei edicionem episcopus exorsus est, ait: Testificor tibi per Deum, quia quae locutus es credo, et ecce jam judaismo abrenuncio, et quae nunc michi non satis plene sunt intellecta, cum nobis tempus pacis et tranquillitatis adveniet, perquirere curabo. Tantum nunc accelera nos baptizare, ut possimus manus quaerentium nos evadere. Similiter et alii omnes dixerunt. Tunc episcopus baptizavit illum, nomen suum inponens ei, alios autem presbiteri qui aderant baptizabant. Sed ut de cetero taceam, aliis omnibus in sequen
Abbreviated transcription (Latin):
stantie. qͣm d̾s pater añ omĩa tepora
genuit. natuittate illa in effabili
de qua dicit ysaias ꝓpħa. Generatio¬
nẽ eius quis enarrabit. Qui quidẽ
cum homines ꝑ multimoda uicia ĩ¬
cedentes. ad tantã deuenissent insipi¬
entiam ut negleg̾to creatore suo. dẽ¬
bitum dõ. idolis manufactis honorẽ
impenderent. sic ẽ infinite miscołie.
ꝯdoluit ꝑditioni eoꝵ. ⁊ adut eos ab
errore ⁊ ꝑditione. que de hac uita dis¬
cedentes excipiebat. liberaret. manẽs
quod erat. suscepit quod ñ erat. exuo¬

Expanded text:
stantiae, quem Deus pater ante omnia tempora stantiae, quem Deus pater ante omnia tempora genuit nativitate illa ineffabili, de qua dicit Esayas propheta: « Generationem ejus quis enarrabit? » Qui quidem cum homines per multimoda vicia incedentes ad tantam devenissent insipientiam, ut neglecto creatore suo debitum Deo idolis manu factis honorem inpenderent, sicut est infinitae misericordiae, condoluit perdicioni eorum, et ut eos ab errore et perdicione, quae de hac vita decedentes excipiebat, liberaret: manens quod erat, suscepit quod non erat, ex vo
Abbreviated transcription (Latin):
pulum fuum ⁊ suꝑ urbem scãm tuã
ut consumietur p̃uaricatio ⁊ fi¬
litterarum ur̃aꝵ bonã habetis: ytiq
magnum uob̃ eẽt posset existere gau¬
dium. ⁊ fid̾i incitam̃tuni de assump¬
tione generi ur̃i in đm. Hoc aũ ideo
dixit. quia ⁊ qͣuidam scõꝵ dicit. in¬
fidelib ẽ blandiendum ut ad fidem cõ¬
ũtantur. ⁊ ip̃i uidi degeneris sui no¬
bilitate głantur. Et aduuxit. Nune
itaq acquiescite petitionib meis ⁊ cõ¬
siliis. ⁊ conũtimini ⁊ baptizamii ⁊
ego restituam uos eum pace ⁊ salute
possessionib ur̃is. ⁊ deinceps ab ad¬
u̾sitantib tuebor uos. Cum ħ ⁊ his
similia ad illos diceret. umus ex illis
nobis xp̃ianoꝵ fid̾i nos iungere. qͣm
de die in diẽ taltter uite nre ⁊ posses¬
sionum ꝑiculis subiacere. Age ergo
Quomodo credere debramꝰ edissere ⁊
aduiua qͣtinus liberemur de manibꝰ
qua nemo saluari potest. ut credatis

Expanded text:
pulum tuum, et super urbem sanctam tuam, pulum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur praevaricatiolitterarum vestrarum bonam habetis? Utique magnum vobis posset existere gaudium et fidei incitamentum de assumptione generis vestri in Deum. Hoc autem dicebat, quia, ut quidam sanctorum dicit, Infidelibus est blandiendum, ut ad fidem convertantur, et ipsi de generis sui nobilitate gloriantur. Et adjunxit: Nunc itaque acquiescite peticionibus meis et consiliis, et convertimini et baptizemini, et ego restituam vos cum pace et salute possessionibus vestris, et deinceps ab adversantibus tuebor vos. Cum haec et his similia ad illos diceret, unus ex illis christianorum fidei nos jungere, quam de die in diem taliter vitae nostrae et possessionum periculis subjacere. Age ergo, quomodo credere debeamus edissere et adjuva quatinus liberemur de manibusqua nemo salvari potest: ut credatis
Abbreviated transcription (Latin):
b p̾cipitauerunt se iꝑfundum.
Reliqui uero quib adhue uiuere
cordierat. assumptis secum reb suis
⁊ liberis inpalatiũ quod ẽ asylum.
treueroꝵ. ubi ip̃a hora egilb̃tus ma¬
tare suffragium. Ille uͭ nacta oportu¬
nitate suꝑ conu̾sione eos ammonẽs.
ita exorsus ẽ. Miseri nunc uenerũt
suꝑ uos peccata ur̃a. que oꝑati estis
filium dĩ blasphemando. ⁊ scĩssime
genttei eius detrahendo. ip̃m quiden
incarne uenisse negando. matrri uero
gando. Ecce iam huius rei causa ad
summam utte ur̃e desꝑationẽ cde¬
uenistis. Et ego uob dico si i hac in
uobmetip̃is blandientes ꝓmitͥtis ꝓ¬
ficto ip̃m iam uenisse. ⁊ que ad recdem¬
tionem humani gen̾is ip̃m acturum
noscitis ip̃i uos fallitis. Que uos stul¬
ticia uł magis duricia coartat ut
cum ꝓpħica scͥpta legatis. ñ retracte¬
tis uob̃cum cogitantes qm breuis tẽ¬
poris spacium aduentus eius incarne
anni fluxerunt. Septuaginta inqͥt¬
eptłl omade adbreuiate sunt suꝑ po¬

Expanded text:
cipitaverunt se in profundum. Reliqui vero, quibus adhuc vivere cordi erat, assumptis secum rebus suis et liberis, in palacium, quod est asyle Treverorum, ubi ipsa hora Egilbertus mas flagitare suffragium. Ille vero nacta oportunitate, super conversione eos admonens, ita exorsus est: Miseri, nunc venerunt super vos peccata vestra quae operati estis, filium Dei blasphemando et sanctissimae genitrici ejus detrahendo, ipsum quidem in carne venisse negando, et matri ejugando. Ecce jam hujus rei causa ad summam vitae vestrae desperationem devenistis; et vobis ego dico, si in hac infvobismet ipsis blandientes promittiuae redemptionis humani generis ipsum acturum noveritis, ipsi vos fallitis. Quae vos stulticia vel magis duricia coartat, ut, cum prophetica scripta legatis, non retractetis, vobiscum cogitantes, quam brevis temporis spacium adventus ejus in carneanni defluxerunt? « Septuaginta, inquid, ebdomadae abbreviatae sunt super po
Abbreviated transcription (Latin):
tris fui. equalis ei ⁊ coet̾nus. in cliui¬
nitate. nde uenturus ad udicium
in nouissimo dierũ ds uerꝰ ⁊ ħo red¬
dere unicuiq ꝓut gessit in corpore
siue bonũ siue malum. Nec mĩnus

Expanded text:
ui, aequalis ei et coaeternus in divinitate, inde venturus ad judicium in novissimo dierum, Deus verus et homo, reddere unicuique prout gessit in corpore sive bonum sive malum. Nec minus
Abbreviated transcription (Latin):
te pos sessiones a singulis principib
siuela ngobardis largite sunea ci
miena ibi factaẽ congregatio
monachorum:
nitur ario ald postqua iuꝑlaor¬
ginerearodus suscepit: Fuit enĩ uirib
fortis. & iustitie tramitẽ sequens.
sed tamen fidei xp̃ianȩ non rectam
ut ineam tenens. arriane hereseosper¬
fidi& maculatus est: Si quidem
arriani minorem patre filiũ. spm

Expanded text:
tae possessiones a singulis principibus tae possessiones a singulis principibus sive Langobardis largitae sunt, et magna ibi facta est congregatio monachorum. 42. Igitur Arioald postquam super Langenere Arodus suscepit. Fuit autem viribus fortis et iustitiae tramitem sequens, sed tamen fidei christianae non rectam lineam tenens, Arrianae haereseos perfidia maculatus est. Siquidem Arriani minorem Patri Filium, Spir
Abbreviated transcription (Latin):
pugna y rauissima inter eos
estensi nemine scietde auctorem
sagitta ictus interiit:u¬
git᷑ agilulf rex qui& agio est dictus.
post quã uiginti & quinq annosies¬
nauerat: diemelausit extrenũ
relicto in regno filiosuo adalo al
ad modũ ꝓuerũ cũtheudelinda matre.
Subhis aeccłe restaurat&e sunt & mul¬
tae dationes ꝑloca uenerabilia las¬
gitae: Sedcũ ad alo ald euersa
mente insanir&. Post quã cũ matre
decẽ regnauerat annis. deregno
crectus ẽ & alangobardis in eiloco
ario ad substitus ẽ. decuius regis
gestis ad nrãm nocitiam aliquid
minime ꝑuenit. Circa haec t̃pra
bertus colũbanus exscottor̃ genere
oriundus post quã ingallia in loco
quiluxouium dr̃ monasteriũ con¬
struxerat. initaliam ueniens alan¬
gobar dorũ rege gratanter excep¬
tisẽ coenobiũq qđ bobiũ appellat̃
inalpib cotiis aedificauit quodi
qua draginta milib aburbe diui¬
Autr ticinensi. Quo in loco aonub¬

Expanded text:
pugna gravissima inter eos.pugna gravissima inter eos.in civitate Astensi, nemine scientem auctorem sagitta ictus interiitIgitur Agilulf rex, qui et Ago est appellatus, postquam viginti et quinque annos regnaverat, diem clausit extremum, relicto in regno filio suo Adaloald admodum puero cum Theudelinda matre. Sub his ecclesiae restauratae sunt et multae dationes per loca venerabilia largitae. Sed dum Adaloald eversa mente insaniret, postquam cum matre decem regnaverat annis, de regno eiectus est, et a Langobardis in eius loco Arioald substitutus est. De cuius regis gestis ad nostram notitiam aliquid minime pervenit. Circa haec tempora beatus Columbanus ex Scottorum genere oriundus, postquam in Gallia in loco qui Luxovium dicitur monasterium construxerat, in Italiam veniens, a Langobardorum rege gratanter exceptus est, coenobiumque quod Bobium appellatur in Alpibus Cottiis aedificavit, quod quadraginta milibus ab urbe dividitur Ticinensi. Quo in loco et mul
Abbreviated transcription (Latin):
mi gutes ad bene uentifines pueniunt
Exinde ad radichis beneuenta norũ
ducẽ suũ quondã peda gogũ pperan¬
tes. abeo gratissime suscepti & filioꝵ
loco sunt habiti. his temporibus
mortuo tassilone duce baicarior
filius eius garibaldus inagunto a scla¬
uis deuictus ẽ & ba ioariorũ termini
dep̃dantur. Resup̃tis tam̃ba ioarui
uiribus & p̃das abhostib excutiunt¬
& hostes desuis finibus pepulerumt:
Nex uero agilulf
pacẽ cum imperatore in annũ unũ
itemq in alterũ faciens cũ francis
qͦq iterato pacis concordiam renoua¬
uit: hoc nihilominꝰ anno sclauibis¬
triam interfectis militib lacrima¬
biliter dep̃datisunt. Se quenti
qq nense martio defunctus ẽ apud
endentũ secundus seruus xp̃i. dequo
sepe ĩ diximus. quiusq ad sistẽpora
suecinctam delangobardor gente
cõposuit istoriolam. Eotpr̃ rext
gilulf cũ imperatore iterã topacẽ
ceom posuit Occisus qq ẽ hisdiebus
dueudebtus per francor x factie

Expanded text:
migantes, ad Beneventi fines perveniunt; et exinde ad Arichis Beneventanorum ducem, suum quondam paedagogum, properantes, ab eo gratissime suscepti et filiorum loco sunt habiti. His temporibus mortuo Tassilone duce Baioariorum, filius eius Garibaldus in Agunto a Sclavis devictus est, et Baioariorum termini depraedantur. Resumptis tamen Baioarii viribus et praedas ab hostibus excutiunt et hostes de suis finibus pepulerunt. 40. Rex vero Agilulf pacem cum imperatore in annum unum itemque in alterum faciens, cum Francis quoque iterato pacis concordiam renovavit. Hoc nihilominus anno Sclavi Histriam, interfectis militibus, lacrimabiliter depraedati sunt. Sequenti quoque mense Martio defunctus est aput Tridentum Secundus servus Christi, de quo saepe iam diximus, qui usque ad sua tempora succinctam de Langobardorum gestis conposuit historiolam. Eo tempore rex Agilulf cum imperatore iterato pacem conposuit. Occisus quoque est his diebus Theudepertus rex Francorum, et facta est
Abbreviated transcription (Latin):
tendis. Quistatim surgens in illam
partẽ quã in somnis audierat ꝑgere
cepit: Nec mora adhabitaculum
hominũ ꝑuenit. Erat eni sclauoꝵ
habitatio in illis locis Quẽ cũ una
mulier iam uetula uidiss&. statim
intellexit eũ fugitiuũ eẽ & famis
poenuria laborare: Ducta autem

Expanded text:
tendis". Qui statim surgens, in illam tendis". Qui statim surgens, in illam partem quam in somnis audierat pergere coepit; nec mora, ad habitaculum hominum pervenit. Erat enim Sclavorum habitatio in illis locis. Quem cum una mulier iam vetula vidisset, statim intellexit, eum fugitivum esse et famis penuria laborare. Ducta autem
Abbreviated transcription (Latin):
ger& eilupus adueniens comesiti¬
neris & ductor effectus est. Qorcũ
ante eũ ꝑger&. & frequent̃ postse
respicer&. &cũ stante subsister&.
atq: cũpgente p̃ir&: intellexit sibi
er̃s diunitus datũ eẽ: ut enter q
nes crebat ostender& Cũ ꝙ paliquot
dies ꝑmontiũ solitudines hoc mode
ꝑgerent. panis eidẽ uia toriuien
quem exiguum habuerat omnino de¬
fecit: Quicũ ieiunans itercar per&.
& iam fame tabefactus defeciss&: te¬
tendit arcum suũ. & eundem lupũ
ut eũ incibũ sumere poss& sagitta
inter fȩcere uoluit. Sed lupus is dem
ictũ ferientis p̃cauens. ab eius uisione
elapsus est: Ipseaut̃ recedente eodẽ
lupo nesciens quoꝑger&. in super
famis poenuria nimiũ debilis effect
cũ iam deuita desperar&. sese inter¬
rã ꝓiciens obdor miuit uiditq quen¬
dã uirũ in somnis talia sibi uerba di¬
centem: Surge Quid dormis :arri¬
peuiam in hac parte contraqũa pe¬
aes tenes. illac xenĩ ẽ italia ad quã

Expanded text:
ergeret, ei lupus adveniens comes itiergeret, ei lupus adveniens comes itineris et ductor effectus est. Qui cum ante eum pergeret et frequenter post se respiceret et cum stante subsisteret atque cum pergente praeiret, intellexit, sibi eum divinitus datum esse, ut ei iter, quod nesciebat, ostenderet. Cum per aliquod dies per montium solitpergerent, panis eidem viatori, quem exiguum habuerat, omnino defecit. Qui cum ieiunans iter carperet et iam fame tabefactus defecisset, tetendit arcum suum et eundem lupum, ut eum in cibum sumere possit, sagitta interficere voluit. Sed lupus idem ictum ferientis praecavens, sic ab eius visione elapsus est. Ipse autem, recedente eodem lupo, nesciens quo pergeret, insuper famis penuria nimium debilis effectus, cum iam de vita desperaret, sese in terram proiciens, obdormivit; viditque quendam virum in somnis talia sibi verba dicentem: "Surge! Quid dormis? Arripe viam in hanc partem contra quam pedes tenes; illac etenim est Italia, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
italiãtieni: ꝗleuchis ms auus ex
eadẽ langobapdoꝵ gente cr̃ disparit᷑
uinos initalia urxẽ diem claudensextre¬
nũ. quinq ex se genitos filios adhue
par uulos reliquit. quos tẽpestas istius
captiuitatis dequa nunc diximus con¬
p̃hendens. om̃s ex castro foroiuilensis
in auaroꝵ patriam exules deduxit
Qui cũ ꝑmultos annos in eademrerione
captiuitatis miseriam sustinuissent.
&iã adiurilem ꝑuenis sent x tatem.
ceteris quat tuor quoꝵ̃ nomina non
retinemus incaptiuitatis angustia
ꝑsistentib quintus eoꝵ germanus
nomine lupicis qui nr̃ postea ꝓauus
extidit. Inspirante sibi ut credimus
ni scđe auctore. captiuitatis iugum
abicerestatuit. & aditaliam quo
gentem langobardorũ residere me¬
minerat. tendere atq adlibertatis
ura studuit repedare : Quicũ adrres¬
sus fugã arripuiss& faretra tantũ
Sarcũ & aliquantulũ cib ꝓpt̃ uia¬
ticũ gerens. nescir &q omnino quo ꝑ¬

Expanded text:
Italiam venit, Leuphis meus abavus, ex Italiam venit, Leuphis meus abavus, ex eodem Langobardorum genere cum eis pariter annos in Italia vixit, diem claudens extremum, quinque ex se genitos filios adhuc parvulos reliquit; quos tempestas ista captivitatis, de qua nunc diximus, conprehendens, omnes ex castro Foroiulensi in Avarorum patriam exsoles deduxit. Qui cum per multos annos in eadem regione captivitatis miseriam sustinuissent et iam ad virilem pervenissent aetatem, ceteris quattuor, quorum nomina non retinemus, in captivitatis angustia persistentibus, quintus eorum germanus nomine Lopichis, qui noster postea proavus extitit, inspirante sibi, ut credimus, misericordiae auctore, captivitatis iugum abicere statuit et ad Italiam, quo gentem Langobardorum residere meminerat, tendere atque ad libertatis iura studuit reppedare. Qui cum adgressus fugam adripuisset, faretram tantum et arcum et aliquantulum cibi propter viaticum gerens, nesciretque omnino quo p
Abbreviated transcription (Latin):
Filiae uõ ei non matris libi dinem
secut&. sed castitatis amore studen¬
tes. ne abauaris contaminarentur
crudorũ pullorũ carnes sibi int̃mamas
sub fasciam posuerunt. quȩ excalore¬
putre facte odore foetidũ exalabant
non sustinentes foetorẽ putabant eas
naturaliter ita foetere. ꝓcul ab eis
cũ execratione recedentes atq di¬
centes. om̃s langobardas foetida s eẽ
Hacigit᷑ arte auaroꝵ libidinẽ puellȩ
nobiles euadentes. & ipsae caste ser¬
uat& sunt & utile seruandȩ castita¬
tis siquid tale feminis contigerit
manda uerunt exemplũ. Qua pos¬
tea ꝑ diuersas regiones uenunda tae.
iuxta nobilitatem suam dinis sunt
nuptis positae. Nã una earũ alaman¬
norũ regi. aliauõ dicitur baio arioꝵ̃
principi nupsisse: XXXXIII
neralihistoria. pauca etiã priuatim
demȩa qui haec scribo genealogia
re texere. & quia res ita postulat:
paulos uiperius natrationis ordinẽ
replicare. Eo deniq: tp̃r quolans.¬
gobardorũ gens de pannoniis ad

Expanded text:
Filiae vero eius non matris libidinem secutae, sed castitatis amore studentes ne a barbaris contaminarentur, crudorum pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, quae ex caloreodorem foetidum exalabnon sustinentes foetorem, putabant eas naturaliter ita foetere, procul ab eis cum exsecratione recedentes, atque dicentes omnes Langobardas foetidas esse. Hac igitur arte Avarum libidinem puellae nobiles evadentes, et ipsae castae servatae sunt, et utile servandae castitatis, si quid tale feminis contigerit, mandaverunt exemplum. Quae postea per diversas regiones venundatae, juxta nobilitatem suam dignis sunt nuptiis potitae. Nam una earum Alamannorum regi, alia vero dicitur Bajoariorum principi nupsisse. CAPUT XXnerali historia, pauca etiam privatim de mea, qui haec scribo, genealogia retexere, et quia res ita postulat, paulo superius narrationis ordinem replicare. Eo denique tempore quo Langobardorum gens de Pannoniis ad
Abbreviated transcription (Latin):
dispsi. quoscũq obuios habere pote¬
rant trucidantes Cũ magnã stragẽ
deromanis fecissent. adextremũ&iã
ipsi ꝑemptisunt. Gregorius uõpatri¬
cius ꝓpt̾ iusurandũ qđ derat. caput
ta sonis sibi deferriiubens. ei barbam
sicut ꝓmiserat ꝑ iur abscidit: IXL.
Nis itaꝑuentis. dux fori iulanisgra
sul fus gisulfigermanus consticuit
centes sub patrui soigra salsi potesta¬

Expanded text:
dispersi, quoscumque obvios habere potedispersi, quoscumque obvios habere poterant trucidantes, cum magnam stragem de Romanis fecissent, ad extremum etiam ipsi perempti sunt. Gregorius vero patricius propter iusiurandum quod dederat caput Tasonis sibi deferri iubens, eius barbam, sicut promiserat, periurus abscidit. 39. His ita peremptis, dux Foroiulanisulfus Gisulfi germanus constituitucentes sub patrui sui Grasulfi potesta
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpria genealogia serie delibatis.
nunc generalis historiae. reuertamꝰ
¶ortuo ut diximus gisulso duceforo¬
iulensi. taso & caccõ filu eius eundẽ
ducatũ regendũ susceperunt: hiñ
tp̃r sclauoꝵ regicnẽ quae telliã ap̃pel¬
latur usq ad locũ quime daria dicitur
possederunt: Ande usq ad tẽpora
rat chis ducis idẽ sclaui pensionem
foro iulanis ducib persoluerunt :
hos duos fr̃s gregorius patricius roma¬
nor inciuitate opitergio dolasa frau¬
de pemit. Nã ꝓmit tenstassioni
ut eibarbã sicut moris ẽ incidere.
eũq sibi filium facer&. Ipse taso cum
caccane ger manosuo & electis iuue¬
nibus. ad eundẽ gregoriũ nchilmali
metuens aduenit. Quimoꝵ cũ opit̃¬
giũ cũ suis e&̃ ingressus. statim isdẽ
patricius ciuitatis portas claudi prae¬
cepit oirmatos milites suꝑ tasonem
audacter se ad proeliũ p̃parauit
Ultimũq sibi data pace ualedicentes.
ꝑsingulas ciuitatis plateas hac illacq

Expanded text:
de propriae genealogiae serie delibatis, de propriae genealogiae serie delibatis, nunc generalis historiae revertamur Mortuo, ut diximus, Gisulfo duce Foroiulensi, Taso et Cacco, filii eius, eundem ducatum regendum susceperunt. Hi suo tempore Sclavorum regionem quae Zellia appellatur usque ad locum qui Medaria dicitur possiderunt. Unde usque ad tempora Ratchis ducis idem Sclavi pensionem Foroiulanis ducibus persolverunt. Hos duos fratres Gregorius patricius Romanorum in civitate Opitergio dolosa fraude peremit. Nam promittens Tasoni, ut ei barbam, sicut moris est, incideret eumque sibi filium faceret, ipse Taso cum Caccone germano suo et electis iuvenibus ad eundem Gregorium nihil mali metuens advenit. Qui mox cum Opitergium cum suis esset ingressus, statim isdem patricius civitatis portas claudi praecepit et armatos milites super Tasonem audacter se ad proelium praeparavit; ultimumque sibi data pace valedicentes, per singulas civitatis plateas hac illacque
Abbreviated transcription (Latin):
ministrauiti nesi ei usq ad saturitat
alimoniam p̃ber&. eius uitã fundit᷑
extinguer&. Deniq siccõ petent̃ ere
pastum pͥbuit. quousqꝙ ipserecupe¬
ratus uires accipere potuisset
Cũq eum iã ualidũ ad it̃ facien dum
uidiss&. datis ei cibariis adquam
par tem tendere deber& ammonuit:
Qui post aliquot dies italiam ingress.
ad dom̃ũ in qua or tus fuerat ꝑuenit:
Quȩ itadeserta erat. ut non solum
tectũ non haber&. sed etiã rubis &
sentibus plena ess&. Quib ille succisis.
intra eosidẽ parietes uastam hor nũ
repperiens. in hac suam phare tram
suspendit. Qui postea consanguineoꝵ
&amicoꝵ suoũ munerib ditatus.
& domũ reaedi ficauit & uxorẽdux̃
Sednihil dereb quas genitor suus
habuerat exclusus iam ab his qui eas
inuaserant longa & diuturna pos¬
sessione conquirere potuit: Iste
ut superius p̃misi extititm̃s ꝓ auus
linda coniugesua genuit mepaulum.
meumq germanũ arichis qui nostrũ
auii cognomine retulit: haec paucis

Expanded text:
 ad saturitatem alimoniam praeberet, ejus vitam funditus exstingueret. Denique sic competenter ei pastum praebuit, quousque ipse recuperatus vires accipere potuisset. Cumque eum jam validum ad iter faciendum vidisset, datis ei cibariis, ad quam partem tendere deberet, admonuit. Qui post aliquot dies Italiam ingressus, ad domum in qua ortus fuerat pervenit. Quae ita deserta erat, ut non solum tectum non haberet, sed etiam rubis et sentibus plena esset. Quibus ille succisis, intra eosdem parietes vastam ornum reperiens, in hac suam pharetram suspendit. Qui pet amicorum suorum muneribus dotatus, et domum reaedificavit et uxorem duxit; sed nihil de rebus quas genitor suus habuerat, exclusus iam ab his qui eas invaserant longa et diuturna possessione, conquirere potuit. Iste, ut iam superius praemisi, extitit meus proavus. linda coniuge genuit me Paulum meumque germanum Arichis, qui nostrum avum cognomine retulit. Haec paucis
Abbreviated transcription (Latin):
tem obtinebat. Laban ti¬
cinũ uuallari. ꝑgamum. alichisv
brexiã euin tridentũ. Gisulfuga
forũ iuli s& & alii extrahos in
sius urbibus triginta duces fuNII.C¬
erunt: His diebus multino¬
biliũ romanorũ obcupidita UIII¬
tem interfectisunt. Reliqui
uero ꝑ hospites diuisi ut terciã
dartem suarũ frugũ lango ban¬
lis persoluerent tributari
effiriuntur. Fhos langobar¬
dorũ duces septimo anno ab
aduęriu alboin & totius gen¬
ti s̃poliatis ecclesus sacerto.¬
tibus interfectis. Ciuita tibus
subrutis. populisq quimore sege tũ
excreuerant extinctis. Exceptis
his regionibus quas albo in coepe¬
rat. italia ex maxima parte cap¬
ta & alan gobardis subiugata est:
uiaduces lango bardoꝵ̃ galliam

Expanded text:
tem obtinebat. Zaban Titem obtinebat. Zaban Ticinum, Uvaillari Bergamum, Alachis Brixiam, Evin Tridentum, Gisulfus Forum-Julii. Sed et alii extra hos in suis urbibus triginta duces fuerunt. His diebus multi nobilium Romanorum ob cupiditatem interfecti sunt, reliqui vero per hostes divisi, ut tertiam partem suarum frugum Langobardis persolverent, tributarii efficiuntur. Per hos Langobardorum duces septimo anno ab adventu Albuuin, et totius gentis, spoliatis ecclesiis, sacerdotibus interfectis, civitatibus subrutis, populisque, qui more segetum excreverant, exstinctis, exceptis his regionibus quas Albuuin ceperat, Italia ex maxima parte capta et a Langobardis subjugata est. uia duces Langobardo
Abbreviated transcription (Latin):
ad augusti utilitatẽ siadeũ intro¬
mit teretur loquuturu promisit:
d que augustus duos sibi familiares
quieius uerba susciperent patricios
misit. Iui cũ ad peredeũ uenissent.
ille ad eos quasi aliquid eis secretius
dicturus ꝓprius accessit Adq am¬
bos utraq manugladiis quos abs¬
consos habebat fortiter uulne¬
rauit. ita ut statim interram
corruerent & expirarent: Sic
samsonis illius fortissimmi ex ali¬
qua parte non absimilis suas in¬
iurias ultus est & pro amissione
duorũ luminũ duos imperatori
cõmuni consilio eleph nobilis simũ
de suis uirũ inurbe ticinensiũ sibi
regem statuerunt. Hic multos
romanorũ uiros potentes alios
gladis extinxit. alios ab italia ex¬
turbauit. Iste cũ annu unũ & sex
menses cũ massane sua coniuge reg¬
obsequio gladio iugulatus est
ost cuius morte lango bardi uI¬
post annos decem regem non
habentes sub ducibus fuerunt:
Unusquisq enĩ ducũ sua ciuita iIIE¬

Expanded text:
ad augusti utilitatem, si ad eum introad augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem augustus duos sibi famiqui ejus verba susciperent, patricios misit. Qui cum ad Peredeum venissent, ille ad eos, quasi aliquid eis secretius dicturus propius accessit, atque ambos utraque manu gladiis, quos absconsos habebat, fortiter vulneravit, ita ut statim in terram corruerent, et expirarent. Sic Samsonis illius fortissimi ex aliqua parte non absimilis, suas injurias ultus est, et pro amissione duorum luminum, duos imperatori communi consilio Cleph nobilissimum de suis virum, in urbe Ticinensium sregem statuerunt. Hic multos Romanorum viros potentes, alios gladiis extinxit, alios ab Italia exturbavit. Iste cum annum unum et sex menses cum Masane sua coniuge regobsequio gladio jugulatus est. Post cujus mortem Langobardi per annos decem regem non habentes sub ducibus fuerunt. Unusquisque enim ducum suam civita
Abbreviated transcription (Latin):
lla ut erat ad om̃em nequitiã
facilis dũ optat rauennatiũ do¬
mina fieri: adtatũ ꝑ petrandũ
fat᷑inus ad sensum dedit. Atque
dũ helmichis se inbalneo ablu¬
erat̃. egredienti ei de lauacro
lle ubisensit se mortis pocu¬
lũ bibisse rosemunda euagina¬
to suꝑ eã glalio quod relique¬
rat bibere coegt. Sicq di
omnipotentis iuditio interfec¬
tores iniquissimi uno momen¬
to perierunt. XXXII.
Iis tta peremptis: longinus
p̃fectus alsundã cum langobar doꝵ
thesauris constantino polim adim
peratorẽ direxit. Ad firmant
aliqui e tiã peredeũ pariter cũ
hel michis & rosemunda rauennã
uenisse. Atq exinde cũ albsuinda
constantinopolim directũ eẽ. ibiq
in spectaculo populi corã imperatore
leonẽ mre magnitudinis occidisse
Cui ut ferunt nealiquid malig num
in regia urbe quia uirfortiserat
moliretur. iussu imperatoris oculi
e uulsi sunt: Quisibi post aliquod
tempus duos cul tellos ntauit in
palatium petiit atq se qu& dam

Expanded text:
lla ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus adsensum dedit; atque dum Helmechis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro lle ubi sensit se mortis poculum bibisse, Rosemanda, evaginato super eam gladio, quod reliquum erat bibere coegit. Sicque Dei omnipotentis iudicio interfectores iniquissimi uno momento perierunt. 30. His ita peremptis, Longinus praefectus Albsuindam cum Langobardorum thperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque exinde cum Albsuinda Constantinopolim directus esse ibique in spectaculo populi coram imperatore leonem mirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, iussu imperatoris oculi evulsi sunt. Qui sibi post aliquod tempus duos cultellos aptavit; qupalatium petiit atque se quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
corũ die chramnichis occisus est
nuptuis euinducis
uIII. De expugnatione brexilli &. defuga doctulfi.
IIIII. Demorte doctulfi& quali epitaphio honoratͥ e.
Desacerdotio pelagu pape &errore helie pati

Expanded text:
corum duce Chramnichis occisus estnuptiis Euin ducis. 11. sit 18. De expugnatione Brexilli, et de fuga Doctrulfi ducis. 19. De morte Doctrulfi, et quali epitaphio honoratus est. 20. De sacerdotio Pelagii papae et errore Heliae pat
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiata. insuꝑ hostis interitum
in estimabile gaudiũ fecit: Auares
uõ om̃s langobardos quiiã in uirili
ꝑtate erant gladio ꝑ imunt. muli¬
eres uõ & par uulos captiuitatis
iugo addicunt. Romilda uõ quae
totius malitiae caput extitit. rex
Auarũ ꝓpt̃ iusiurandũ sicut ei
spopon derat nocte una quasi
inmatrimonio habuit. nouissime
uõ duodecĩ auarib tradidit. quieã
ꝑ totã noctẽ uicib sibi succedentes
libidine uexarent. Post modum
qq palũ inmedio cãpo configi p̃¬
cipi ens. eandẽ meius acitinine
inserimandauit hec insuꝑ expre¬
brando inqurensẽ te dignuntẽ
maritũ habere Igit᷑ dira ꝓditrix

Expanded text:
nuntiata, insuper hostis interitu nuntiata, insuper hostis interitu inaestimabile gaudium fecit. Avares vero omnes Langoaetate erant gladio perimunt, mulieres vero et parvulos captivitatis iugo addicunt. Romildam vero, quae totius malitiae caput extitit, rex Avarum propter iusiurandum, sicut ei spoponderat, nocte una quasi in matrimonio habuit, novissime vero duodecim Avaribus tradidit, qui eam per totam noctem vicibus sibi succedentes libidine vexarent. Postmodum quoque palum in medio campum configi praecipiens, eandem in eius acumine inseri mandavit, haec insuper exprobrando inquiens: "Talem te dignum est maritum habere". Igitur dira proditrix
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ equũ tenere. Quimiectama¬
nu eũ ꝑbrachiũ adp̃hendens. suꝑ
nudũ equi dorsũ posuit. eundẽq
ens fugientes ger manos. & ipsese¬
cutus est. Quo cõꝑto auares mox
ascensiscquis eos ꝑsecuti sunt
Sedreliquis ueloci fuga euadentib
grimo ald puerulus ab uno eorũ
qui uel ocius cucurrerat capitur:
Nectam̃ eũ suus conp̃ hensor gladio
ferire ꝓpt̾ par uitatẽ etatis dis¬
natus est sed sibi eundẽ potius
seruiturũ reseruauit. Cũq eũ
adeastra reuer tens adp̃henso
euis di equi freno reducere deq
ea nobilipda exultare eratem̃
Nue puer ulis elegant f mam
ingentes animos angusto inpectore.
uersans ensem qualẽ in illa atate
habere poterat uagina exemit. seq
trahentẽ auarẽ quantulũ adnisu
ualuit capitis inuertice ꝑcussit
moxq ad cerebrũ ictus ꝑueniens
hostis ab equo deiectus est. Pueruõ
grimoald auerso equo fugã lata¬
bundus arripiens tandẽ fratribus
iunctus est. eisq liberatione sua

Expanded text:
super equum tenere". Qui iniecta masuper equum tenere". Qui iniecta manu eum per brachium adprehendens super nudum equi dorsum posuit eundemque ens, fugientes germanos et ipse secutus est. Quo conperto, Avares mox ascensis equis eos persecuti sunt; sed reliquis veloci fuga evadentibus, Grimoald puerulus ab uno eorum, qui velocius cucurrerat, capitur. Nec tamen eum suus conprehensor gladio ferire propter parvitatem aetatis dignatus est, sed sibi eundem potius serviturum reservavit. Cumque eum ad castra revertens adprehenso eiusdem equi freno reduceret deque tam nobili praeda exultaret - erat enim ipse puerulus eleganti forma, ingentes animos angusto in pectore versans, ensem qualem in illa aetate habere poterat vagina exemit, seque trahentem Avarem, quantulo annisu valuit, capitis in cervice percussit. Moxque ad cerebrum ictus perveniens, hostis ab equo dejectus est. Puer vero Grimoaldus, verso equo fugam laetabundus arripiens, tandem fratribus junctus est, eisque liberatione sui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnitiem hostem introduxit. Ingressi
uõ auares cũ regesuo forũ iulii. u¬
niuersa quae inuenire poterant
rapinis deripiunt ipsamq urbem
Nlãmis concremantes. uniuersos
men eis ꝓmit tentes. qđ eos unde
digressi fuerant pannonix infinib:
collocarent. Quicũ patriã reuer¬
tenges & ad cãpũ quẽ sacrũ appellant
ꝓuenissent. om̃s quiã inmariaetate
constietitierant langobardosgladio
priemere statuunt: Mulieresuo
paruulos captiuitatis sorte diui¬
duntis laso uõ & cacco seuradauld
filugisulsi ae romilde cũ lare aual¬
rorũ malitia cognouis sento statm
ascensis equis fugam arripiunt Eqͥb
unus grimo aldũ puerulũ fr̃m suum
dũ estimar& ut pote par uulũ super
equũ currentẽ se tenere non posse.
melius ducens eundẽ gladio perime¬
re quã captiuitatis iugũ sustinere
eũ occidere uoluit. Cũ igit᷑ uteũ
ꝑcuter& lanceã eleuass&. puer
lacrimans exclama uit dicens
Nolime pungere. quia possum me

Expanded text:
perniciem hostem introduxit. Ingressi perniciem hostem introduxit. Ingressi vero Avares cum rege suo Forumiulii, universa quae invenire poterant rapinis diripiunt; ipsamque urbem flammis concremantes, universos men eis promittentes, quod eos, unde digressi fuerant, Pannoniae in finibus conlocarent. Qui cum patriam revertentes ad campum quem Sacrum nominant pervenissent, omnes qui iam in maiori aetate constituti erant Langobardos gladio perimere statuunt, mulieres vero et parvulos captivitatis sorte dividunt. Taso vero et Cacco seu Raduald, filii Gisulfi et Romildae, cum hanc Avarorum malitiam cognovissent, statim ascensis equis fugam arripiunt. E quibus unus Grimoaldum puerulum fratrem suum, dum existimaret utpote parvulum super equum currentem se tenere non posse, melius ducens eundem gladio perimere quam captivitatis iugum sustinere, eum occidere voluit. Cum igitur ut eum percuteret lanceam elevasset, puer lacrimans exclamavit, dicens: "Noli me pungere, quia possum me
Abbreviated transcription (Latin):
quae his uicina erant. hoc ẽ in cormones
ema sosopo artenia reunia glemo¬
na. ł &iã in ibligine. cuius positioom¬
nino inexpugnabilis extitit. Pariaiã
modo & in reliquis castellis nehunis
hoc ẽ auarib p̃dã facerent secõmu¬
niuere. Auares uõ ꝑ om̃s foro iula¬
norũ fines discurrentes. om̃a incen¬
diis & rapinis uastantes. foro iulanũ
oppidũ obsidione claudunt. & totis
uirib expugnare moliuntur: horũ
expugnare posset in quirer&. hunc
romilda demuris pspiciens. cũ eũ cer¬
ner& iuurnili & tate florentẽ mere¬
trix ne faria concupiuit. eiq moxper
nuntiũ mandauit. ut si eam in matri¬
moniũ sumer& ipsa eidẽ ciuitatem
cũ omnib: quiaderant traderet:
Quod rex barbarus audiens eidẽ ma¬
lignitatis dolo qđ mandauerat se
facturũ ꝓmisit. eamq in matrimoniũ
accipere spopondit. Illa uõ nil mora¬
ta portas foro iulensis castri aperuit¬
& ad suam cunctorũq qui aderant

Expanded text:
quae his vicina erant, hoc est in Cormones, quae his vicina erant, hoc est in Cormones, Nemas, Osopo, Artenia, Reunia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cuius positio omnino inexpugnabilis existit. Pari etiam modo et in reliquis castellis, ne Hunnis, hoc est Avaribus, praeda fierent, se communivere. Avares vero per omnes Foroiulanorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis vastantes, Foroiulanum oppidum obsidione claudunt et totis viribus expugnare moliuntur. Horum expugnare posset, inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret iuvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut, si eam in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omnibus qui aderant traderet. Quod rex barbarus audiens, eidem malignitatis dolo quod mandaverat se facturum promisit eamque se in matrimonium accipere spopondit. Illa vero nihil morata, portas Foroiulensis castri aperuit et ad suam cunctorumque qui aderant
Abbreviated transcription (Latin):
regebat rebellauit. atq cũ exercitu
ueniens eũ regno uitaq priuauit. rẽq
publicã romanã eraclius eiusdẽ filius
regendã suscepit.XXXIII.
Circahaec tẽporarex auarũ que sua
lingua co gin oppellant cũbinit¬
sines ingressus est: huic gisul fus foro¬
iulanus dux cũ langobardis quos habe¬
re poterat auidacter occurrit: Sed
quã uis forti animositate contra in¬
mensam multitudinẽ bellũ cũ paucis
gerer&. undiq tam̃ circũ septus cum
om̃ib pene suis extinctus est Uxor
uõ eiusdẽ gisulfi nomine romilda.
cũ langobardis qui euaserant si ueeoꝵ
uxorib & filiis quiinbello perierant
intramurorũ foro iulani castrimuni¬
uit septa. Huic filii taso. & cacco iam
ad ulescentes Rado ald uõ & grimo¬
ald ad huc in puerili ȩ tate consiituti
abebat uõ & filias quat tuor. quarũ
una appa. aliagaila uocabat᷑. Puar̃
uõ nomina ñ retineinus: Cõmunierant
se qͦq lango bardi & inreliquis castris

Expanded text:
regebat, rebellavit, atque cum exercitu regebat, rebellavit, atque cum exercitu veniens, eum regno vitaque privavit remque publicam Romanam Eraclius, eiusdem filius, regendam suscepit. 37. Circa haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant, cum innufines ingressus est. Huic Gisulfus Foroiulanus dux cum Langobardis, quos habere poterat, audacter occurrit; sed quamvis forti animositate contra inmensam multitudinem bellum cum paucis gereret, undique tamen circumseptus, cum omnibus pene suis extinctus est. Uxor vero eiusdem Gisulfi nomine Romilda cum Langobardis qui evaserant sive eorum uxoribus et filiis qui in bello perierant, intra murorum Foroiulani castri muniit septa. Huic erant filii Taso et Cacco iam adulescentes, Raduald vero et Grimuald adhuc in puerili aetate constituti. Habebat vero et filias quattuor, quarum una Appa, alia Gaila vocabatur, duarum vero nomina non retinemus. Communierant se quoque Langobardi et in reliquis castris