comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemus ut ea q̃ de falcidie por¬
cõne nõ ꝑ redditus s ꝑ ip̃as
res hereditarias retinenda ⁊
de satis datõne sidei cominis¬
sorum sic̃ sicut supͣ dẽm ẽ cõ¬
cedenda dixiiis nõ ulterius

Expanded text:
nemus ea, quae de falcidiae portione non per reditus, sed per ipsas res hereditarias retinenda et de satisdatione fideicommissorum  sicut supra dictum est concedenda diximus, non ulterius
Abbreviated transcription (Latin):
m̃am eẽ ĩ soli cutori recte
sĩ fidei cominissi nomine i¬
unu̾sitatis restitucõem ꝙ
pupillo relictumẽ. ⁊ suie
honere sideiussionis uͥtam̃
pupillus fau nõ possit uel
ab eẽ noscitur. nedum nimia
subtilitate cͥca res utimur
pupillares ip̃a subtilitasad
q iuris eẽ oportet ⁊ si furioso
fidei cõmissaria debeatur hẽdi¬
bretur. quis enĩ sensusqͦ que
uox cͥca furiosa eẽ inteuigit᷑.
cum inutroq cãu restituen¬
ces plenissimã scqͣntur ex¬
nr̃a lege securitatem. hoc
eodem obseruando ⁊ sup̃i pu¬
pilli uł furiosi restitutõne
grauati sunt. ¶ Eum autẽ
auquis hr̃ditatem restitu̾e
iussus ẽ dolo ⁊ malo uł post
litem contestatam uł aña
se se contumacit̾ celau̾it ur
si suppoĩtꝰ sidei commissaue
restitucõni añqͣm restitu̾et
hereditatem ab hac luce sb̾¬
cractꝰ ẽ. nullo herede ur suc¬
cessore existende uł si fidei cõ¬
missarius cui hereditas ex tre¬
tuta ẽ alii ꝑ fid̾i cõmissum

Expanded text:
tiam esse etiam soli tutori recte fieri fideicommissi nomine universitatis restitutionem, quod pupillo relictum est, et sine onere fideiussionis, ubi tamen pupillus fari non possit vel abesse noscitur, ne, dum nimia subtilitate circa res utimur pupillares, ipsa subtilitas ad que iuris esse oportet, et si furioso fideicommissaria debeatur heredibretur. Quis enim sensus, quae vox certa furioso esse intellegitur, cum in utroque casu restituentes plenissimam nostra lege securitatem? Hoc eodem observando, et si ipsi pupilli vel furiosi restitutione gravati sunt. Cum autem aliquis hereditatem restituere iussus est et dolo malo vel post litem contestatam vel antea sese contumaciter celaverit, vel si suppositus fideicommissariae restitutioni, antequam restitueret hereditatem, ab hac luce subtractus est nullo herede vel successore existente, vel si fideicommissarius, cui restituta est ex Tretas, alii per fi
Abbreviated transcription (Latin):
spõisam donatͣu gr̃a collatis
creditores mariti facti si nõ prĩ
obligatas sibi ꝓbent eam con
monio post decessit mater ea¬
demq heres eius pͥcium offe¬
rens restitucõem eorumim¬
probe recusat.
pliceat que douatõeminspon¬
samimpciis qͦ nõ secutis de¬
creuit ualere ea q̃ largiendi
animo iuder spousos ⁊ sponsas
iure celebrantur redigi ad hĩ
condicõem iubemus ut siue
affiuitatis coeunde causa sit¬
ce patris degentes. uł ullomo¬
do ꝓprii uiris constituti tanqͣm
futuri causa matrimonii ali¬
quid sͥ ip̃iuł consensu pareu¬
cum mutuo largiantur.
Siquidem sponsus ur parẽs
eus sortiri filium nolu̾it ux¬
orem. id ꝙ ab eo donatum fu̾¬
it nec repetatur traditum.
et si quid ap̾donatorem rese¬
dit. id ad sponsam ⁊ at herede ᷤᷤ
enis subiotis ambagib crãs¬
feratur. ¶ oꝵsi sponsa uł is
in cuius agit potãte cãm non
contrahendi matͥmonii p̾bue¬
rint. cune sponso enis en here¬
dib sine aliqua diminicõne¬

Expanded text:
sponsam donationis gratia collatis creditores mariti facti, si non prius obligatas sibi probent, eam conmonio post decessit, mater eademque heres eius pretium offerens restitutionem eorum improbe recusat.pliceat, quae donationes in sponsam nubtiis quoque non secutis decrevit valere, ea, quae largiendi animo inter sponsos et sponsas iure celebrantur, redigi ad huiusmodi condiciones iubemus, ut, sive adfinitatis coeundae causa sivte patris degentes vel ullo modo proprii iuris constituti tamquam futuri causa matrimonii aliquid sibi ipsi vel consensu parentum mutuo largiantur, si quidem sponsus vel parens eius sortiri noluerit uxorem, id quod ab eo donatum fuerit nec repetatur traditum et, si quid apud donatorem resedit, ad sponsam et heredes eius submotis ambagibus transferatur. Quod si sponsa vel is in cuius agit potestate causam non contrahendi matrimonii praebuerit, tunc sponso eiusque heredibus sine aliqua demin
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Si asponso reb spon¬
se conatis osculo interueniẽ
ce ante npcias hunc uł illã
mori contig̾it dimidiam par¬
tem rerum conatarum ad
dimidiam ad defucti uł de¬
ꝓꝑte dimidia uideatur. Os¬
culou̾o ñ ĩteruenitente sue
sponsus siue sponsa obierit:
cotam infirmari conatõem.
⁊ donacori sponso uł heredi¬
b eius restitui. ¶oꝵ si spon¬
sa interueniente uł nõ inter¬
ueniente osculo donacõnis ti¬
tulo ꝙ raro accidit su̾it spõ¬
tias hunc mori ur illam cõ¬
cig̾it omni donacõne infir¬
mata ad donatͥcem sponsam
siue enis successores donataꝵ
rerum dominium tnsferat᷑.¬
mp̃r. Minorib etade femi¬
nis ⁊ actorum cestificatõne
in aũnuptias donatõem ad
eas factam omissa si patris
auxilio destitute sint. iuste
consuntur ut firma sit dona

Expanded text:
sponso rebus sponsae donatis interveniente osculo ante nubtias hunc vel illam mori contigerit, dimidiam partem rerum donatarum ad dimidiam ad defuncti vel departe media videatur: osculo vero non interveniente, sive sponsus sive sponsa obierit, totam infirmari donationem et donatori sponso vel heredibus eius restitui. Quod si sponsa interveniente vel non interveniente osculo donationis titulo quod raro accidit fuerit aliqtias hunc vel illam mocontigerit, omni donatione infirmata ad donatricem sponsam sive eius successores donatarum rerum dominium transferatp. Minoribus aetate feminis etiam actorum testificatione in ante nuptias donatione ad eas facta omissa, si patris auxilio destitutae sint, iuste consulitur, ut firma dona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie tancummoto capitacõ¬
nis modum. bñficõmenui¬
minis subleuandum. nec ex¬
trancorum grauaminetri¬
butormirem publicamec¬
cłiasticinominis abusione
ledendam.

Expanded text:
propriae tantummodo capitationis modum beneficio mei numinis sublevandum nec externorum gravamine tributorum rem publicam ecclesiastici nominis abusione laedendam.
Abbreviated transcription (Latin):
siũ mdua siũ diaconissa uł uir¬
go deo dicata uł sc̃imonial mu¬
lier. siue quocuni alio nomi¬
ne religiosi honoris uł dignita¬
cis femina nuncupatur. tes¬
tam̃to uł codicillo suo qd̾ tam̃
ratum firimumq consistat.
siũ hoc minstitucõur sũi sub¬
stitucõne. seu legato aut fidei¬
cominisso ꝑ uinu̾sitatem seu
speciałrsine scͥpta siue non
scriptanoliuitate fu̾it dere¬
lict̾um omnimpostͥmum hu¬

Expanded text:
sive vidua sive diaconissa seu virgo deo dicata vel sanctimonialis mulier, sive quocumque alio nomine religiosi honoris vel dignitatis femina nuncupatur, testamento vel codicillo suo, quod tamen ratum firmumque consistat, sive hoc institutione sive substitutione, seu legato aut fideicommisso per universitatem seu specialibus, sive scripta sive non scripta voluntate fuerit derelictum: omni in posterum
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃iis ortotoxe religionisretro
principes p̾stiterunt: firma
⁊ illibata inperpetuum decer
mimis custodiri Omues sa¬
ne pragmiaticas sanctõnos q̃ cc̃
canones eccłiasticos interuen¬
tugrẽ ⁊ ambicõnis elicite sũt.
rotore suo ⁊i firuntate uacuataᷤ
cessarep̾cipimus ⁊ qmahuma¬
nitatis nr̃e ÷ ꝓspicere egeuisac
dare operam ut pauꝑib alim̃¬
tanõ desint salana ctiamq̃sa
croscis eccłis indiu̾sis spẽb de
publico hactemis ministrata
sunt: iubemus iumc quo incõ¬
cussa ⁊ anullo prorsus iniuta
ta p̾stari. liberalitatiq hinc

Expanded text:
esiis ortodoxę religionis retro principes prestite runt, firma et illibata in perpnimus custodiri. Omnes sane pragmaticas sanctiones, quae contra canones ecclesiasticos interventu gratiae et ambitionis elicitae sunt, robore suo et firmitate vacuatas cessare praecipimus. Et quia humanitatis nostrae est prospicere egenis ac dare operam, ut pauperibus alimenta non desint, salaria etiam, quae sacrosanctis ecclesiis in diversis speciebus de publico hactenus ministrata sunt, iubemus nunc quoque inconcussa et a nullo prorsus imminuta praestari liberalitati
Abbreviated transcription (Latin):
nem ultra duorum milium
modiorum capaccmante fe¬
licem enibolamin publicar
spẽrum tͣnsuectõem aut pͥui¬
logiodignitatis religionis intui¬
licis utilitatib excusari posse
subtractamus. Nec siceleste ccͣ
ꝓferatur oraculum siue adno¬
tacõ sit. siue diuina pͣgmaticã.
ꝓuidentissime legis regulas
excusare debebit. qd̾ ĩ momĩib¬

Expanded text:
vem ultra duorum milium modiorum capacitatem ante felicem embolam vel publicarum specierum transvectionem aut privilegio dignitatis aut religionis intuilicis utilitatibus excusari posse subtractam. Nec si caeleste contra proferatur oraculum, sive adnotatio sive sit divina pragmatica, providentissimae legis regulas obpugnare debebit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
qui heredem uoluit heredita¬
te defrandare. s huimodi lega¬
cum iili quid̾ auferͣrat᷑ manc¬
at autẽ qͣi ꝓ nõ scͥpto ap̾ here¬
dem. ut qui alii nocendum eẽ
existimauit ip̃e suam senciat
iacturam. qĩnad modiuu le
dam aliquid relictimi sit. cũ¬
nõ subierit cutelam ei quidem
legatum auferatur pupulo
aũ assignatur ciu ille utił eẽ
noluit.
tis uu fidei coniuissis cempora¬
lib ut pote irritis a legui ꝯdi¬
corib definitum ẽ emendare
ꝓspeximꝰ. sanctientes ⁊ talẽ
iegatorum ur fidei cominisso¬
rum spẽm ualere ⁊ firmuita¬
dem hr̃e. cumcnim iam con¬
stitutum ẽ fĩposse tempora¬
les conacõnes ⁊ contractus:
cõseq̃ns ẽ ⁊ĩ legata ui fidei cõ¬
iissa cĩ ad cemp᷑ relicta siuit

Expanded text:
qui heredem voluit hereditate defraudare: sed huiusmodi legatum illi quidem auferatur, maneat autem quasi pro non scripto apud heredem, ut, qui alii nocendum esse existimavit, ipse suam sentiat iacturam, quemadmodum, si dam aliquid derelictum sit, non subierit tutelam, ei quidem legatum aufertur, pupillo autem adsignatur, cui ille utilis esse noluit.tis vel fideicommissis temporalibus utpote irritis a legum conditoribus definitum est, emendare prospeximus sancientes et talem legatorum vel fideicommissorum speciem valere et firmitatem habere. Cum enim iam constitutum est fieri posse temporales donationes et contractus, consequens est etiam legata vel fideicommissa, quae ad tempus relicta su
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾iorem accepturum solum
fidei cominissum existima¬
u̾nt qͣ retẽtiore uoliuitate
testatoris utente. ⁊ siquis coꝵ
altercatõnes singillatim ex¬
ponere malu̾it nicħ ꝓhibet.
nõ leue ubriuolumẽ exten¬
dere ut sic explicari possit tã
sitate explosa cõunictoẽm au
latiuo modo eẽ ꝓlata. ⁊ ma¬
sic̃ ⁊ primam ꝑ sonam indu¬
cat ⁊ secundam nõ repellat.

Expanded text:
um fideicommissum existimaverunt, quasi recentiore voluntate testatoris utentem. Et si quis eorum altercationes singillatim exponere maluerit, nihil prohibet non leve libri volumen extendere, ut sic explicari possit tantsitate explosa coniunctionem "alativo modo esse prolata et maet primam personam inducat et secundam non repellat.
Abbreviated transcription (Latin):
tis legatis qͣmuis ex fructib
oleum ⁊ uinum in codem fũ¬
do hũit cam̃ si id uenale fuit.
Item ea q̃ ad temp᷑ ꝓp̃ inicur¬
sionem iatronum tutele cã
in p̾ͥdium cͥnslata sunt iega¬
co nõ cedere iuris auctorib
placuit. ¶ Ninum u̾o ꝙm¬

Expanded text:
tis legatis, quamvis ex fructibus oleum et vinum in eodem fundo habuerit, tamen si id venale fuit, item ea, quae ad tempus propter incursionem latronum tutelae causa in praedium translata sunt, legato non cedere iuris auctoribus placuit. Vinum
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt instruct᷑ nõ temporis cã ha¬
buit meo relicta ẽẽ niris aue¬
coritate disfinitum ẽ. ea cuimi
q̃ cam fructinm colligendoꝵ
qm suandorum item pecorast̃¬
corandiuł pascẽndi cã fuit iͥ¬
ꝯstituta ut sructꝰ de his capi¬
atur. ut ur fundꝰ instr̾uctor¬

Expanded text:
et instructus, non temporis causa habuit in eo, relicta esse iuris auctoritate definitum est: ea etiam, quae tam fructuum colligendorum quam servandorum. Item pecora stercorandi vel pascendi causa ibi constituta, ut fructus de his capiantur vel ut fundus sit instructior
Abbreviated transcription (Latin):
filium familias impub̾em
ex hedatum fecit aliis heredi¬
b scͥptis. eidem aũ pupillo
alium substitutũ reliquid.
uiu filium affec̾tõnem cii
nich̃ quidem emolũti re¬
liquid. s post exhr̃dacõnis
ĩuriam ⁊̃ substitucõem ei
addidit. ⁊ a substituto lega¬
tum reliquid q̃rebatur si hĩ
logatum uł fideicominissũ
potest ualere. S ⁊ si legatũ
eidem ex heredato filio pater
reliq̃rit. ⁊ substitu̾it ei ex he
certabatur. si saltem ꝑ eun¬
dem modum fidei cominis¬
sum pot̃ relinq̃re. Cumgͥ
anticiuitas quid̃ hec diu̾se
tractare matuit. Nob̾ autẽ
huius modiurgia suꝑua¬
cua eẽ uidentur. Sanctimꝰ
millo legato millo sideicomi¬
mnisso huiusmodi substitut̃
qui ex heredato pupillo datꝰ
ẽ pͥgrauari. nec si ip̃am rem
qui pupillo legauit a substi¬
tuto eiꝰ ur legare uł ficei com¬
mitt̾e uoluit.
it testam̃tum ⁊ postea ħ iulu¬
cem en̾iserit an possit iega¬
tum sͥ relictum is qͥ celau̾it
ex eo testam̃to uendicare du¬

Expanded text:
filium familias impuberem exheredatum fecit aliis heredibus scriptis, eidem autem pupillo alium substitutum reliquit, lium suum adfectionem, cui nihil quidem emolumenti reliquit, sed post exheredationis iniuriam etiam substitutionem ei addidit et a substituto legatum reliquit, quaerebatur, si huiusmodi legatum vel fideicommissum potest valere. Sed et si legatum eidem exheredato filio pater reliquerit et substituerit ei exherecertabatur, si saltem per eundem modum fideicommissum potest relinquere. Cum igitur antiquitas quidem haec diverse tractare maluit, nobis autem huiusmodi iurgia supervacua esse videntur, sancimus nullo legato nullo fideicommisso huiusmodi substitutum qui exheredato pupillo datus est praegravari, nec si ipsam rem quam pupillo legavit a substituto eius vel legare vel fideicommittere voluit. rit testamentum et postea hoc in lucem emerserit, an possit legatum sibi derelictum is qui celaverit ex eo testamento vindicare, du
Abbreviated transcription (Latin):
q acrocitatem quib ꝑmirta
sunt. ⁊ ea q̃ de audacib homni¬
nib cauta sunt qui se celare
conantur. ⁊ contumaces ex¬
istunt. ⁊ de penis q̃ condemp¬
uatis infliguntur uł concedũ¬
tur. nec nõ de corum subiis.
liber antẽ singularis ꝓ appel¬

Expanded text:
mque atrocitatem. quibus permixta mque atrocitatem. quibus permixta sunt et ea quae de audacibus hominibus cauta sunt, qui se celare conantur et contumaces existunt: et de poenis, quae condemnatis infliguntur vel conceduntur, nec non de eorum substantiis. Liber aute
Abbreviated transcription (Latin):
numissionib auteur ⁊ delibe¬
rali causa alius liber respondͭ.
q̃madinodum ⁊ de adquisi¬
cõne cam dominii qmpossõ¬
uis. ⁊ titulis qui cam induc̃t.
nulte ⁊ uarie lectõnes imi
sunt inserte uolumini alio
libro deputato his qui iudicati
uł iniure confessi sunt. ⁊ bonoꝵ
⁊ ut ne quid infraudem credi¬
corminfiat. ¶ postes hec omĩa
lixitatib ⁊ de obligacõnib
⁊ actõnib liber iterumsin¬
gularis excenditur. ut per¬
fecta sexta paro digestorum
uoluminis octolibris diffi¬
niatur. ¶Septims et
nouissinuis articulus digeᷤ¬
corum sex libris formatus
nissionib ⁊ mandatoribrnec
⁊ acceptilacõnib ⁊ de p̾toris
stipulacõnib omne qõ ius ĩ¬
uenitur gemino uolumiue
inscͥptumẽ. qd̃ inlibris auti¬
quis nec mum̾ari possibile
fuit. ⁊ post hec duo terribiles
libri poĩtisiuit. ꝓdelictis pri¬
uatis extra ordinariis nec nõ
publicis cͥminib qui ouinẽ
continent seu̾itatempenar̃¬

Expanded text:
numissionibus autem et de libenumissionibus autem et de liberali causa alius liber respondit: Quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis et titulis qui eam inducunt multae et variae lectiones uni sunt insertae volumini: Alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi sunt, et de bonorum et ut ne quid in fraudem creditorum fiat. Postque haec omnia lixitatibus et de obligationibus et actionibus liber iterum singularis extenditur: ut praefata sexta pars totius digestorum voluminis octo libris definiatur. Septimus autem et novissimus articulus digestorum sex libris formatus iussoribus et mandatoribus , nec et acceptilationibus et de praetoris stipulationibus omne quod ius invenitur gemino volumine inscriptum est, quod in libris antiquis nec numerari possibile fuit. 8a. Et post hoc duo terribiles libri positi sunt pro delictis privatis et extraordpublicis criminibus, qui omnem continent severitatem poenaru
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ fauor celestis ⁊ pacis uigor
firmaut. ⁊ suꝑ omnes gen¬
des in bellicis ichoriis posuit.
nec luctuo summonluẽ¬
cum leca secula mnumibrare
concedatur. ¶Sexta dein¬
de pars digestorum exorit᷑.
inquib omnes bonorumpoᷤᷤ¬
sessiones poĩte sunt. q̃ tamad
ingenuos qm ad lib̾tinosres¬
piciunt. ⁊ ius omne qd̃ de gͣ¬
dibr i affinitatib descendit.
legitime hereditatis omnes
ab incestato successiones ⁊¬
senatusconsultum ex quib
matres ⁊ sili inuicem sibi
heredes existunt ingemiuos
libros contulimus bonorum
possõnis multitudinemin
compendiosiuur ⁊ manifes¬
tissimum ordinem cõcludẽ¬
tes. ¶post hec ea q̃ de operis
noui denunciacõnib damp¬
inq infecti ⁊ ꝓedificiis diu¬
tis ⁊ eorum insidus ⁊ de qua
pluniali arceuda ueterib
anctorib placitasunt: nec
nõ de publicanis ⁊ donacõmi¬
brtamint inuos qm mortis
cã conficiendis cauta legib ĩ¬
uenimus in librum singula¬
rem deduximus¶ Dema¬

Expanded text:
quae favor caelestis et pacis vigore firmavit et super omnes gentes in bellicis victoriis posuit, ne luctuosum monumentum laeta saecula inumbrare concedatur. Sexta deinde pars digestorum exoritur, in quibus omnes bonorum possessiones positae sunt, quae ad ingenuos, quae ad libertinos respiciunt: ut et ius omne, quod de gradibus et adfinitatibus descendit, legitim aeque hereditates et omnis ab intestato successio et Tsenatus consultum, ex quibus matres et filii invicem sibi heredes existunt, in geminos libros contulimus, bonorum possessionis multitudinem in compendiosum et manifestissimum ordinem concludentes. Post haec ea, quae de operis novi nuntiationibus damnique infecti et pro aedificiis dirutis et eorum insidiis et quae de aqua pluvia arcenda veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicanis et donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De ma
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑauit. neq humano inge¬
cõnem ẽẽ penitꝰ existimauit.
erat eninmirabile romanã
sauctionem aburbe cõdita
usq ad nr̃umperii tempora
ales consticutõnes exienden¬
cemiminam reduc̾e cõso¬
nauciam ut nich neq con¬
trarium noq idem neq si¬
mile in ea inueniatur. et
ne gemine leges ꝓ reb sin¬
guł posite usqͣm appareãt.
Nlamq hoc celesti quidem
prouindencie peculiare fint
humane u̾o in becillitatei
nullo modo possibile. ¶ Noᷤᷤ
itaq more solito ad imnor¬
talitatis resperinnis pͥsidiũ.
⁊ suumo nomine inuocato.
deum auctorem ⁊ cocius oꝑ¬
is p̾sulem fĩ optauimus. ⁊
omne studiuni tͥbuniauo
uiro excelso magistro offici¬
lacii ⁊ consuli credidimus.
eiq oume minist̾ium huiꝰ¬
cemodi ordinacõnis impo¬
lius illustrib ⁊ prudentissi¬
mis uiris nr̃m desiderium
adimpleret. m r̃a q maies
quid dubium unctum in¬
nemebatur. cumnmine
celesti recte emendabat. ⁊ in
compecepteniformam redi

Expanded text:
avit neque humano ingeesse penitus existimavit. erat enim mirabile Romanam sanctionem ab urbe condita usque ad nostri imperii tempora, ales constitutiones extendentem in unam reducere consonantiam, ut nihil neque contrarium neque idem neque simile in ea inveniatur et ne geminae leges pro rebus singulis positae usquam appareant. namque hoc caelestis quidem providentiae peculiare fuit, humanae vero imbecillitati nullo modo possibile. nos itaque more solito ad immortalitatis respeximus praesidium et summo numine invocato deum auctorem et totius operis praesulem fieri optavimus et omne studium Triboniano viro excelso magistro officilatii et ex consule credidimus eique omne ministerium huiuscemodi ordinationis impoliis illustribus et prudentissimis viris nostrum desiderium adimpleret. Nostra quoque maiestdquid dubium et incertum inveniebatur, hoc numine caelesti erecta emendabat et in competentem form
Abbreviated transcription (Latin):
oriatur aliquidint ali. ¶ spino¬
sum. s si q̃ legos in net̾ib libris
põite iam ꝑ dissuccutudinem a¬
bierunt: nullo mrodo nob̾ eas¬
demponere ꝑmictimus. cum
hec tantũmodo optin̾e uolu¬
mus. uł q̃ iudicõrum freq̃ntis¬
simus ordo exercuit. ullonga
consuetudo huius aline urbis
comꝓbauit secundum aliui
iuliani scͥpturam q̃ indicauit
aebere omnos ciuitates xͦ oͣme¬

Expanded text:
oriatur aliquid in tali prato spinooriatur aliquid in tali prato spinosum. Sed et si quae leges in veteribus libris positae iam in desuetudinem abierunt, nullo modo vobis easdem ponere permittimus, cum haec tantummodo obtinere volumus, quae vel iudiciorum frequentissimus ordo exercuit vel longa consuetudo huius almae urbis comprobavit, secundum Salvii Iuliani scripturam, quae indicat debere omnes civitates co
Abbreviated transcription (Latin):
incõsam scͥpturam arguere
audeat. C inuenim lege auti¬
ta sunt pot̾atem: nosu̾o sauc¬
cionem omine nõ diuisumꝰ
inalias ⁊ alias condicorum
lumus. qͣͤnd possit antiqui¬
tas nr̃is legib abrogare: Et
uicantum uolumus eadem
omnia cum repoĩta sinit ob¬
tiu̾e: ut si alit̾ fuerant ap̾ue
cͥes conscͥpta incontrarium
autẽ incomposioõem inueni¬
antur: nullum cͥmen scͥpte
imputetur. s nr̃e electõm hoc
ascribatur. Nulla itaq in oui¬
nib p̾dicticodicis niẽbris an¬
tinonua. sic eniui a uetusta¬
te greco uocabulo numcupa¬
tur aliq̃m sibi uendicet loc̃.
s sit una concordia. uia con¬
seq̃ncia adu̾sario nemine cõ¬
stituto. s ⁊ similitudiueni se¬
cundum qd̾ ocĩn est abhuius¬
modi consũmacõne uolumꝰ
exulare. ⁊ ea q̃ sacratissimis
constitucõnib qͣs in codicem
nr̃m redegiinis canta sunt.
contig̾it. ⁊ hoc tam̃ ꝑraro ne ex
contimiatõe hunismodilapiꝰ.

Expanded text:
vitiosam scripturam arguere vitiosam scripturam arguere audeat. Cum enim lege antita sunt potestatem, nos vero sanctionem omnem non dividimus in alias et alias conditorum lumus, quid possit antiquitas nostris legibus abrogare? et in tantum volumus eadem omnia, cum reposita sunt, obtinere, ut si aliter fuerant apud veteres conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen scripturae imputetur, sed nostrae electioni hoc adscribatur. Nulla itaque in omnibus praedicti codicis membris antinomia sic enim a vetustate graeco vocabulo nuncupatur aliquem sibi vindicet locum, sed sit una concordia, una consequentia, adversario nemine constituto. Sed et similitudinem  secundum quod dictum est ab huiusmodi consummatione volumus exulare: et ea, quae sacratissimis constitutionibus quas in codicem nostrum redegimus cauta sunt, contigerit : et hoc tamen perraro, ne ex continuatione huiusmodi lapsus
Abbreviated transcription (Latin):
q conseq̃ncia: sub qͣuocesro¬
mane poĩte sunt. hoc qd̃ greca
forsitan ꝑtitulorum subtili¬
tatem annotare malu̾it. ⁊
componere. alias autem le¬
gum interp̾tacõnes muno ma¬
gis ꝑu̾siones eosiactare nõ
cõcedimus. ne u̾bositas eoꝵ
aliqo̾ legib urĩs afferat ex
confusione dedecus. qõ inã¬
ciquis edc̃i ꝓpetui cominẽ¬
catorib fc̃m est. Qui opꝰmo¬
cerate ꝑfectum huc atq il¬
luc in diu̾sas smñas ꝓducen¬
ces iinfsinitumi decrapert et fcm̃
qd̾ si passimi nõ simius q̃uiad¬
modumpost̾itatis admmictat᷑
una discordia. Siquid autẽ
cale facere ausi fu̾int: ĩp̃i qͥ¬
demfalsitatis rei constituan¬
cu. uolumina autẽ eorum
omnimodo corrumpantur.
siquid u̾o ut suꝑͣdc̃m est am¬
leges condere ⁊ int̾p̃tari.
Candem autem penaifalsi¬
catis consticuimus ⁊ adu̾sus
eos quimpost̾u leges nr̃as

Expanded text:
es Romanae positae sunt hoc quod Graeci forsitan per titulorum subtilitatem adnotare maluerint et componere. alias autem legum interpretationes, immo magis perversiones eos iactare non concedimus, ne verbositas eorum aliquid legibus nostris adferat ex confusione dedecus. quod et in antiquis edicti perpetui commentatoribus factum est, qui opus moderate confectum huc atque illuc in diversas sententias producentes in infinitum detraxerunt, quos si passi non sumus, quemadmodum posteritatis admittatur vana discordia? Si quid autem tale facere ausi fuerint, ipsi quidem falsitatis rei constituantur, volumina autem eorum omnimodo corrumpentur. Si quid vero, ut supra dictum est, amleges et condere et interpretari. Eandem autem poenam falsitatis constituimus et adversus eos, qui in posterum leges
Abbreviated transcription (Latin):
stare nõ posse ut infirmata
scͥptura q̃ cestam̃ti uice ꝓla¬
ta est: solidam successionem
opcincas.

Expanded text:
stare non posse, ut infirmata scriptura, quae testamenti vice prolata est, solidam successionem obtineas.
Abbreviated transcription (Latin):
matur: nemo hoc intuꝑan¬
dum existimet. s primum
quidemin becillitati huma¬
ne q̃ naturaliter mest. hoc ĩ¬
scribat. quia omnium hr̃e
memioriam ⁊ penitus inmil¬
lo peccare diuinitatis mag̃
qͣm mortalitatis est. Qd̾ eti¬
am a maiorib dem̃est. De
inde sciat qd̃ similitudo incͥ¬
brdamr mm his breuissimis as¬
sumpta nõ inutił est. ⁊ nec
citra ñm ꝓpoĩtum hoc sub¬
secutum. aut eninuta lex
nect̾ia erat ut du̾sis citislis
pp̃ rerum cogincõem appli¬
carieani oporteat. aut cumi
fuerat aliis oiu̾sis ꝑmirta ĩ¬
possibile erat cam ꝑ partes
decrahi ne cotum confunda¬
cur. iinhis partib inquib
perfectissime iussiones expõi¬
te ueterum fuerant. qd̃ par¬
ciculatinim ca fucrat spar¬
sum hoc diuidere ac seperare.
penitus erat inciuile. netã
sensus qͣmaures legentium
ex hoc ꝑcurbarentur. ¶Si¬
miliq modosiquid princi¬
palib constitucõnib caut̃
est. hoc indigestorum uolu¬

Expanded text:
niatur, nemo hoc vituperanniatur, nemo hoc vituperandum existimet, sed primum quidem imbecillitati humanae, quae naturaliter inest, hoc inscribat , quia omnium habere memoriam et penitus in nullo peccare divinitatis magis quam mortalitatis est: quod et a maiorinde sciat, quod similitudo in quibusdam et his brevissimis adsumpta non inutilis est, et nec citra nostrum propositum hoc subsecutum: aut enim ita lex necessaria erat, ut diversis titulis ropter rerum cognationem adplicari eam oporteat, aut, cum fuerat aliis diversis permixta, impossibile erat eam per partes detrahi, ne totum confundatur. et in his partibus, in quibus perfectissimae visiones expositae veterum fuerant, quod particulatim in eas fuerat sparsum, hoc dividere ac separare penitus erat incivile, ne tam sensus quam aures legentium ex hoc perturbentur. Similique modo si quid principalibus constitutionibus cautum est, hoc in digestorum volu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aptissumum ⁊ iuidiq fit eli¬
macum ⁊ reb q̃ in p̾sentieuo
⁊ usu uolumitur consentane¬
uminuenitur: hoc ⁊ capere
studeant. ⁊ iii. libris repon̾e
⁊ cocius crudicõius prima sũ¬
dam̃ita acq clem̃ta pouere qͥ¬
b iuuenes suffulti possint
grauiora ⁊ ꝑfoctiora legum
scita sustentare ¶ animo¬
nimus autẽ cos ut inemores
etiam nr̃ãrum fiant coustitu¬
ꝓmulganimus. ⁊ incõfecti¬
one institucõnmetiam cã¬
dem eñidacõnemponere nõ

Expanded text:
et aptissimum et undique sit eliet aptissimum et undique sit elimatum et rebus, quae in praesenti aevo in usu vertuntur, consentaneum invenitur, hoc et capere studeant et quattuor libris reponere et totius eruditionis prima fundamenta atque elementa ponere, quibus iuvenes suffulti possint graviora et perfectiora legum scita sustentare. admonuimus autem eos, ut memores etiam nostrarum fiant constitupromulgavimus, et in confectione institutionum etiam eadem emenda
Abbreviated transcription (Latin):
gumu̾itati decorum ⁊ noces¬
sarnum fu̾it ⁊ hoc urĩs emẽ¬
causani ⁊ si quid iuter eos du¬
bitabatur hoc intutissimã
ꝑuenit quietem nullo ci¬
tubance relicto/. ¶Scum
ꝓspeximus qd̃ ad portandã
tante sapiencie molem nõ
sunt ydonei homines rudes
⁊ quiinprimis legumiues¬
tibuł stant ⁊ intrare ad ar¬
chana carum ꝓperant. et
aliammediocremerudicõ¬
uem pͥparandam cẽ censui¬
uuisut sub ea coloratriqͣsi
primiciis omnium iubutipꝰ¬
sint ad penetralia corum in¬
trare ⁊ formani legumpul¬
cherimam nõ incominien¬
cib ocuł aspicere. ⁊ ideotri¬
buniano uiro excelso qui ad
cocius oꝑis gubernacõem e¬
lectus est noc nõ cheophilo
⁊ dorothconiris illustrib et
facundissums andecessorib
arcessitis mandauimus qͣte¬
nus libris qͦs ueteres compo¬
sueriuit. qͥ pͥma legum argu¬
m̃ta continebant. ⁊ iustitũtõ¬
nes uocabantur separatĩs col¬
lectis: cuncquid ex his utile

Expanded text:
gum veritati decorum et necesgum veritati decorum et necessarium fuerat, hoc nostris emencausam et si quid inter eos dubitabatur, hoc iam in tutissimam pervenit quietem, nullo titubante relicto. Sed cum prospeximus, quod ad portandam tantae sapientiae molem non sunt idonei homines rudes et qui in primis legum vestibulis stantes intrare ad arcana eorum properant, et aliam mediocrem eruditionem praeparandam esse censuimus, ut sub ea colorati et quasi primitiis omnium imbuti possint ad penetralia eorum intrare et formam legum pulcherrimam non coniventibus oculis accipere. Et ideo Triboniano viro excelso, qui ad totius operis gubernationem relectus est, nec non Theophilo et Dorotheo viris illustribus et facundissimaccersitis mandavimus, quatenus libris, quos veteres composuerunt, qui prima legum argumenta continebant et institutnes vocabuntur, separatim collectis, quidquid ex his utile
Abbreviated transcription (Latin):
antiquitatia nob̾hĩta est re¬
u̾enciaut nomina prudenti¬
um caciturnitaticrat̾e uul¬
lomodo patiauum. s unusqͥs¬
qr eorum qui auctor legis fuit
nr̃is digestis inscͥptꝰ est hoc
cantummodo a nob̾ effecto.
ut si quid in legib corumul
aut mnimisidoneum uisum
est uł adiectõnemuł diminu¬
cõemneccͣiam accipiat. et
rectissimis tradatur regulꝰ. ⁊
ex multis similib uł contra¬
riis quicquid rectiꝰ hr̃e appa¬
rebat: hoc ꝓ aliis omnbr po¬
situm est. unaq ommib auc¬
coritate iudulta ut quicquid
ibi scͥptum ẽ. hoc nr̃i appa¬
reat. ⁊ ex nr̃a uoluntate com¬
poĩtum. nemine audiente
comarare ea q̃ anciquitas ha¬
beat: his ur̃a que auctoritas
incroduxit. quia multa et
maxima sunt. q̃ pp̃ utilita¬
tenirerum cͣnsformatasunt.
adcont ⁊ si principał cõstitu¬
cõfuerat inueterib libris re¬
s ⁊ hanc corrigendam cẽ pu¬
canimus ⁊ in melis restan¬
randam nominib ecenim
ueterib relictis quicquid le¬

Expanded text:
antiquitati habita est reverentia, ut nomina prudentium taciturnitati tradere nullo patiamur modo: sed unusquisque eorum, qui auctor legis fuit, nostris digestis inscriptus est: hoc tantummodo a nobis effecto, ut, si quid in legibus eorum vel aut minus idoneum visum est, vel adiectionem vel deminutionem necessariam accipiat et rectissimis tradatur regulis. et ex multis similibus vel contrariis quod rectius habere apparebat, hoc pro aliis omnibus positum est unaque omnibus auctoritate indulta, ut quidquid ibi scriptum est, hoc nostrum appareat et ex nostra voluntate compositum: nemine audente comparare ea quae antiquitas habebat his quae nostra auctoritas introduxit, quia multa et maxima sunt, quae propter utilitatem rerum transformata sunt. adeo ut et si principalis constitutio fuerat in veteribus libris resed et hanc corrigendam esse putavimus et in melius restaurandam. Nominibus etenim veteribus relictis, quidquid le
Abbreviated transcription (Latin):
iumus nõ ꝑ signa mauifesta¬
riataut qui caͣlem librum sͥ¬
comparaint in quo signa poĩ¬
ca sunt inqualenenmq lo¬
cum ubri uł uoluiinis. sci¬
at iuucił eẽ se codicis dominũ.
Neq enͥuliñam aꝑimus ex
autem libranus quiea inscͥ¬
bere ausus fu̾it nõ solum cri¬
minali pena secundum qd̃
dem̃ est plectatur. s etianili¬
bri estimacõnem induplum
comiuo reddat. Si ⁊ ip̃e domi¬
nus iguorans calem librum
uł comparau̾it uł cõfici cura¬
u̾it. qd̃ ⁊ antea a nob̾ expõĩtũ
est constitucõnem qm ad le¬
gum ꝓfessores demisimꝰ ¶Le¬
gos autẽ nr̃as q̃ in his codicib
id est institucõnum seu elem̃¬
coru ⁊ digestorumuł pan¬
dectarum posuimus suum op
nuarii in onmi cuo ualituras.
⁊ una cum nrr̃is cõstitucõnib
pollentes. ⁊ suũ uigorem iniu¬
diciis ostendentes in omnib
causis. siue q̃ postea em̾serint.
sine iniudicns adhuc pendent.
nec eas indiciał uł amnicał for¬
ma compescuit. q̃ enuiuiam

Expanded text:
lumus, non per sigla manifestari, ita ut, qui talem librum sibi paraverit, in quo sigla posita sunt in qualemcumque locum libri vel voluminis, sciat inutilis se esse codicis dominum: neque enim licentiam aperimus ex autem librarius, qui eas inscribere ausus fuerit, non solum criminali poena secundum quod dictum est plectetur, sed etiam libri aestimationem in duplum domino reddat, si et ipse dominus ignorans talem librum vel comparaverit vel confici curaverit. Quod et antea a nobis dispositum est in constitutione, quam ad legum professores dimisimus. Leges autem nostras, quae in his codicibus, id est institutionum seu elementorum et digestorum vel pandectarum posuimus, suum obianuarias, in omne aevum valituras et una cum nostris copollentes et suum vigorem in iudiciis ostendentes in omnibus causis, sive quae postea emerserint sive in iudiciis adhuc pendent nec eas iudicialis vel amicalis forma compescuit. quae enim iam
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Cumignoranciain¬
ris excusari facile nõ possis si
maior annis hereditati tue¬
matris reninciasti: sera pͥce
subueniri tibi desideras.
tre intra annum bonorum poᷤ¬
sessionem petere cessasti: pre¬
tendere iuris ignoranciam nul¬
lis rõuib potes.

Expanded text:
. Cum ignorantia iuris excusari facile non possis, si maior annis hereditati matris tuae renuntiasti, sera prece subveniri tibi desideras. tre intra annum bonorum possessionem petere cessasti, praetendere iuris ignorantiam nullis rationibus potes.
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃r. Danta cͥca nos diuine
humanitatis est ꝓuitencia. ł¬
ut semꝑ etͥnis liberalitatib
nos sustentare dignetur. post
bella enimparthica et̾na pace
sopita. pꝰq Wandali cã gentẽ
ereptamr ⁊ cartaginemimmo
magis omnem libiam roina¬
no impio it̾musociatauret
leges antiqͥs ianisenio pre¬
ꝯrauatas. ꝑ nr̃am uigilan¬
ciam p̾buit innouam pł¬
eritudineur⁊ moderatum

Expanded text:
 Tanta circa nos divinae humanitatis est providentia, ut semper aeternis liberalitatibus nos sustentare dignetur. post bella enim parthica aeterna pace sopita postque Vandalicam gentem ereptam et Carthaginem, immo magis omnem Libyam Romano imperio iterum sociatam et leges antiquas iam senio praegravatas per nostram vigilantiam praebuit in novam pulchritudinem et moderatum
Abbreviated transcription (Latin):
cextum conscribietiam sim
merus librorum significat᷑.
aut aliud quicqͣm uoc ħ et
enimꝑ specialia signamim̾¬
orummanifestaris ꝑ litte¬
rarum exeq̃nciam ex plana
dencia una cum aliis faci¬
dissimis uiris studeat. ⁊ tam
subtili qmcelerrimo finit᷑¬
offeratur iumaximamet
etͥnam rennemoriam deiꝙ.
onmpotentis ꝓuidenciam¬
⁊ arguñitum nrĩq imperii

Expanded text:
textum conscribi: etiam si textum conscribi: etiam si numerus librorum significatur aut aliud quicquam: nec haec etenim per specialia sigla numerorum manifestari, sed per litterarum consequentiam explanarprudentia una cum aliis facundissimis viris studeat et tam subtili quam celerrimo fini traofferatur in maximam et aeternam rei memoriam deique omnipotentis providentiae argumentum nostrique imperii
Abbreviated transcription (Latin):
cum ⁊ inhunc ⁊ bella partica
abolica sinit. ⁊ quieti perpetus
traditan t̾cia pars mundi nob̾
accreuit. post enropani eniui
⁊ asiam cota lybia nr̃o imperi¬
o adiuncta est. ⁊ tanco oꝑile¬
gum cap̾ inpoĩtum est. omiia
celestia dona nrõ t̾cio cõsulatu
dices ur̃ĩꝓ sua iuris dictõne eas¬
demleges suscipiant. ⁊ camin
iudiciis sius qͣm in hac regiaur¬
be hãnt ⁊ ꝓponant. ⁊ pͥcipue
uir excelsus huius aline urbis
qͣm illuͥstris. nec nõ libicis per
suas auctoritates ouinib qͥsue
iuris dictõni suppoĩti sunt eas
cum causam cuamagͥes cia.
ignorancia iuris ꝓptͥ simpli¬
citatem armate milicie alle¬
gacõnes competentes omisis.
cam̃ si nõdum satisfecisti ꝑmit¬

Expanded text:
cum in hunc et bella Parthica abolita sunt et quieti perpetuae tradita, et tertia pars mundi nobis adcrevit post Europam enim et Asiam et tota Libya nostro imperio adiuncta est et tanto operi legum caput impositum est, omnia caelestia dona nostro tertio consulatui dices nostri pro sua iurisdictione easdem leges suscipiant et tam in suis iudiciis quam in hac regia urbe habeant et proponant, et praecipue vir excelsus huius almae urbis lyricis nec non Libycis per suas auctoritates omnibus, qui suae iurisdictioni suppositi sunt, eas cum causam tuam ageres, ignorantia iuris propter simplicitatem armatae militiae adlegationes competentes omiseris, tamen si nondum satisfecisti, permit
Abbreviated transcription (Latin):
legibidẽ ꝓsequimur co co¬
adiciences. ut si quisqm
sp̃ali supplicacõne elicien.¬
dum aliqd̃ rescͥptum temp¬
tau̾it. ut tͣansire ei formam
liceat statutorum: t̾cia patͥ¬
monii parce multatus et
dampnatus ambitus cͥmĩe.
maueat infamis. De iure
mp̃r. Deo auctore mĩm
gubernante imꝑium qd̃ no¬
bis a celesti maiestate cradi¬
cum est. ⁊ bella felicit᷑ peragi¬
centis erigiimis adiutorium.
ut n arinis confidamus. neq
nr̃is militib neq bellorum
ducibuł nr̃o ingenio. s om¬
nem spemad solam referam᷑¬

Expanded text:
legibus idem prosequimur adicientes, ut, si quisquam speciali supplicatione eliciendum aliquod rescriptum temptaverit, ut transire ei formam liceat statutorum, tertia patrimonii parte multatus et damnatus ambitus crimine maneat infamis. VALE. Deo auctore nostrum gubernante imperium, quod nobis a coelesti Majestate traditum est, et bella feliciter peragitentis erigimus adjutorium, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam pr
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis nr̃is se uenisse sec¬
tis omnos sciant neminiqͥc¬
credendum. nec ullius digni¬
tate cerreri. siũ ille tribuni.
siue notarii. siũ comitis. pro¬
ferat dignitatem. s sacras no¬
stras licceras nr̃as ẽẽ q̃rendas.

Expanded text:
mandatis nostris se venisse secretis, omnes sciant nemini quiccredendum nec ullius dignitate terreri, sive ille tribuni sive notarii sive comitis praeferat dignitatem, sed sacras nostras litteras esse quaerendas.
Abbreviated transcription (Latin):
sa ẽ. iiolumius itaq eam iurẽ
acdõem qͣi in huiusmodireb
ꝓpriis hr̃e ⁊ ypotecanam om¬
nib anteriorib possidere. ut
sine ex naturali iure enusdem
missieris eẽ res indelligantur.
uł secundum legum subtilita¬
tem ad mariti sub̾am ꝑue
autẽ cemporał exceptõ siue ꝑ
usucapionem inducta siue
ꝑ deceui. siue ꝑ uiginti ãnoꝵ¬
metas siune ex auo quocinu
tempore uł maiore uł iinõ¬
re sit incroducta ea mulieri¬
brex eo cempore opponatur.
ex quo possint actõnes mon̾e
io est opulentis quidem mari¬
tis constitutis post dissolutum
m̾m̾. minus autẽ ydoneis ex
quo eis hoc infortumim ila¬
tum eẽ claru̾it. ẜum coustan¬
te ĩ m̾m̾io posse ⁊ mulieres cõ¬
tra mantorum parim ydo¬
neorum bona ypotecas suas exͥ¬
cere iam nr̃a lege humanita¬
tis iutuitu disfinituiẽ. ¶ sic¬
ti diuorcii falsa dissimulatõe
in huiusmodi causa cim nr̃a

Expanded text:
olumus itaque eam in rem actionem quasi in huiusmodi rebus propriis habere et hypothecariam omnibus anteriorem possidere, ut, sive ex naturali iure eiusdem mulieris res esse intellegantur vel secundum legum subtilitatem ad mariti substantiamautem temporalis exceptio, sive per usucapionem inducta sive per decem sive per viginti annometas sive ex alio quocumque tempore maiore vel minore introducta, ea mulieribus ex eo opponatur, ex quo possint actiones movere, id est opulentis quidem maritis constitutis post dissolutum matrimonium, minus autem idoneis ex quo hoc eis infortunium illatum esse claruerit, cum constante etiam matrimonio posse mulieres contra maritorum parum idoneorum bona hypothecas suas exercere iam nostra lege humanitatis intuitu definitum est: ficti divortii falsa simulatione in huiusmodi causa, qua
Abbreviated transcription (Latin):
condicõne sub qua relictum
erat deficiente. oꝵ ueteres
applłabant incãm caduci.
uł mortuoiam cestatore hoc
cꝑ relictum ẽ deficiebat qd̃
aꝑca uoce caducum mine¬
cupabatur. ¶ In primoita¬
qs ordine uͥ nõ ꝓ scͥptis effici¬
erantur ea q̃ ꝑsois iamañ
cestam̃tum mortuis cestator
donass statutum fuerat ut
ea omnia mancant ap̃ co
aquib fuerant cerelicta uͥ
nacuatis ue substitut᷑. uei¬

Expanded text:
condicione, sub qua relictum erat, deficiente, quod veteres appellabant in causa caduci: vel mortuo iam testatore hoc quod relictum est deficiebat, quod aperta voce caducum nuncupabatur. In primo itaque ordine, ubi pro non scriptis efficiebantur ea, quae personis iam ante testamentum mortuis testator donasset, statutum fuerat, ut ea omnia maneant apud eos, a quibus fuerant derelicta, nisi vacuatis vel substitutu
Abbreviated transcription (Latin):
q. uia ercogitatum. neq
nexum cõtempnit. ¶ Inno¬
ussimo audem articulo ubi
ꝓprie caduca fiebant secu¬
dum ꝙ p̾diximus ⁊̃ clausis
tabue camexistere heredes
qm posse adire hereditatem
instituti censemꝰ. ⁊ dies lega¬
corum ⁊ sidei comissorum se¬
cundumi ꝙ p̾diximus a mor
patimur exceptis indelicet
lib̾rorum ꝑsonis de quib te¬
odosianalex suꝑhiuusmo¬
dicansis introducta loqut᷑.
¶his nicħominus qĩ suꝑ his
qͥ deuberantes ab hac luce
muigrantur a nob̾ consticuta
sunt. in suo robore mansu¬
ris. liu̾tatu ꝓ culdubio et
p̃ psentem sanctionẽ ꝓpt
siu naturam q̃ adicõnes ħe¬
dum expectant ab heredita
ce adica unacum aliis q̃ser
nis cestam̃to manumissis ułꝰ
aliis relicta sunt competen¬
cib excepto ⁊̃ usufructu qͥ
sui natura ad heredes lega¬
caui cnͣsmitti nõ patitur ⁊
neq a inorte testatoris neq
abadita hrditate qnͣtum

Expanded text:
que via excogitatum. nequenexum contemnit. In novissimo autem articulo, ubi proprie caduca fiebant, secundum quod praediximus, et clausis tabulis tam existere heredes quam posse adire, sive ex parte instituti, censemus et dies legatorum et fideicommissorum secundum quod praediximus a mortpatimur, exceptis videlicet liberorum personis, de quibus Theodosiana lex super huiusmodi causis inducta loquitur: his nihilo minus, quae super his, qui deliberantes ab hac luce migrant, a nobis constituta sunt, in suo robore mansuris. Libertatibus procul dubio et post praesentem sanctionem propter sui naturam, quae aditionem heredis expectat, ab adita hereditate una cum alin testamento manumissis vel aliis legatis relicta sunt, competentibus. Excepto etiam usu fructu, qui sui natura ad heredes legatarii transmitti non patitur et neque a morte testatoris neque ab adita hereditate, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ut inuocentib ꝑiculum
siat.
mp̃r. Cum absentireogra¬
uia cͥmina intentantur. siña
festinarinõ solet adnotari
ut requiratur nõ utiq ad pe¬
nam. s ut potestas ei sit pur¬
gandisi sepot̾it ¶ postqͣm
n̾o requirendus factus intra
annum redierit. si se cͥmine
purgau̾it res arbitrio iudi¬
cis signatas recipiat. Sinu̾o
intra io tempꝰ reu̾sus postin¬
timacõem suamsu̾it defunc¬
tus ⁊ sincc dum se purgau̾it
ad h̾rdes ꝓprios res tͣnsiuittat.

Expanded text:
ut innocentibus periculum ut innocentibus periculum fiat.ico. Cum absenti reo gravia crimina intentantur, sententia festinari non solet, sed adnotari, ut requiratur, non utique ad poenam, sed ut potestas ei sit purgandi se, si potuerit. Postquam vero requirendus factus intra annum redierit, si se crimine purgaverit, res arbitrio iudicis signatas recipiat: sin vero intra id tempus reversus post intimationem suam fuerit defunctus, etsi necdum se purgaverit, ad heredes proprios res transmittit.
Abbreviated transcription (Latin):
lesiones restituent. ⁊ acer¬
rima cõdempnacõne ꝓ arbi¬
tͥo uiroru illustriumma¬
gistrorummilitumferient᷑.¬
¶ Domini ⁊̃ p̾diorum seu
ꝓcuratores uł pͥrmates pos¬
sessiomimimpimes nõ ma¬
nebunt. si p̾sentes ⁊ scicnteᷤ
ultro nõ optułuit nocentes
uł admoniti eos exibere dis¬
tub̾int. Nam doiminus qui¬
dem pos sessionis domimo pͥ¬
uabitur¶ ꝓcurator u̾oseu
pͥmates perpetuo exilio sub¬
iacebint ip̃i quo ꝓcuratori
uł domino. uł pͥmatib pos¬
sonis sise ad ꝯpͥmendam mł¬
citudinem rusticanorum
suffic̾e nõ posse sirmau̾int. ⁊
id ꝓuinciali iudicõ palam
fecerint: militare auxilumi
rector ꝓuincie atribimouł
pͥmatib num̾i faciet dari.
siciuilia suffic̾e nõ posse per¬
nem eorum qui accusantur
inocentes ẽẽ eos ⁊ nichil
cͥminis admisisse patu̾it: ac¬
cusatores penam q̃ incalũp¬
niatores excenda ÷ subireco¬
gantur. exemplo enimgͣue
est sic latronem requirere

Expanded text:
laesiones restituent et acerlaesiones restituent et acerrima condemnatione pro arbitrio virorum illustrium magistrorum militum ferientur. Domini etiam praediorum seu procuratores vel primates possessionum impunes non manebunt, si praesentes et scientes ultro non obtulerint nocentes vel admoniti eos exhibere distulerint: nam dominus quidem possessionis dominio privabitur, procurator vero seu primates perpetuo exilio subiacebunt. ipsi quoque procuratori vel domino vel primatibus possessionis, si se ad comprimendam multitudinem rusticanorum sufficere non posse firmaverint et id provinciali iudicio palam fecerint, militare auxilium rector provinciae a tribuno vel primatibus numeri faciet dari, si civilia sufficere non posse pernem eorum qui accusantur innocentes eos esse et nihil criminis admisisse patuerit, accusatores poenam quae in calumniatores exercenda est subire cogantur. exemplo autem grave est sic latronem requirere,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ꝯm̾o exibere eos domim
uł ꝓcuratoros aut pͥmates
posso̾nis distułut tunc ad
detinendos cos a rectore ꝓĩ¬
cie omnia ciuilia dirigant᷑
auxilia. Si autẽ pp̃ multitu¬
dinem forte eorumquim pͥ¬
dio sunt ciuile amininicu¬
lum fuffic̾e nõ posse constei¬
terit. ⁊ memorati audaces
executorib obiecerint ma¬
nuis uł alias parere distułint.
manum correpti accusati
sine dampno at lesione cu¬
iuslibet legib offerantur.
⁊ comuicti penas subeant
competentes ¶ nõ ignao iii¬
dice qd̾ siadu̾sus innocentẽ
⁊ł obaliam cãm p̾ter la¬
tromim. uł aliorum nocẽ¬
tium inuestigacc̃en mili¬
tare auxilium postulau̾it
aut dispendiis afficiꝓuinci¬
ales concesserit: cominoni¬
cõne seuerissima. ꝓ ut tua
celsitudo iudicau̾it ferietur.
Tribuni ⁊̃ seu pͥmates
mim̾orum quiin locosunt
ammoniti ꝑ litceras iudicis
si adminiculum militare pͥ¬
bere nolu̾int aut si abip̃is mi¬
litib dampna ꝓuincialib
mflicta fu̾int. ⁊ dampna. ⁊

Expanded text:
o exhibere eos domini vel procuratores aut primates possessionis distulerint, tunc ad detinendos eos a rectore provinciae omnia civilia dirigantur auxilia. Si autem propter multitudinem forte eorum, qui in praedio sunt, civile adminiculum sufficere non posse constiterit et memorati audaces exsecutoribus obiecerint manus vel alias parere distulerint, manum correpti accusati sine damno atque laesione cuiuslibet legibus offerantur et convicti poenas subeant competentes: non ignaro iudice, quod, si adversus innocentes vel ob aliam causam praeter latronum vel aliorum nocentium investigationem militare auxilium postulaverit aut dispendiis adfici provinciales concesserit, commotione severissima, prout tua celsitudo iudicaverit, ferietur. Tribuni etiam seu primates numerorum, qui in locis sunt, admoniti per litteras iudicis si adminiculum militare praebere noluerint, aut si ab ipsis militibus damna provincialibus inflicta fuerint, et damna et