comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
optimatib cui nom̃ suburrꝰ erat ab augusto ut fertur.
x̃x. milia militũ expetit seq cũ romo aldo pugnat᷑um
uctorẽ q spopondit. Qui cũ accepto exerciti ad locũ
cui forinꝰ nom̃ ẽ adueniss&e. ibiq castra posuiss&. gri¬
cũ ꝓficisci uoluit. Cui filiuꝰ romoalt ñ ẽ opꝰ inquit.
s tantũ partẽ nob̵ de exercitu ur̃o tribuite. ego dõ
fauente cũ eo pugnabo. & cũ uicero maior utq gła
urȩ potentie ad scribetur: Factũ q c̃ita. Et accepta
aliqua parte de parris etereitu. parĩtq cũ suis hominib:
contra saburrũ ꝓficiscitur. Qui priusꝗͣ bellũ cũ co
in iroe. a iiͦuͦͦ partib tubas insonare p̃cepit morq suꝑ
eos audent̃ irrupit. Cũq utreq acies forti intentione
pugnarent. te unꝰ de regis exercitu nomine a malongꝰ
qͥ regiu contũ ferre erat solitꝰ quondã greculũ eodẽ con¬

Expanded text:
optimatibus, cui nomen Saburrus erat, ab Augusto, ut fertur, optimatibus, cui nomen Saburrus erat, ab Augusto, ut fertur, viginti millia militum expetiit, seque cum Romoaldo pugnaturum, victoremque spopondit. Qui cum accepto exercitu ad locum cui Forinus nomen est advenisset, ibique castra posuisset, Grieum proficisci voluit. Cui filius Romoald: "Non est opus", inquid, "sed tantum partem nobis de exercitu vestro tribuite. Ego, Deo favente, cum eo pugnabo, et cum vicero maior utique gloria vestre potentie adscribetur". Factumque est, et accepta aliqua parte de patris exercitu pariterque cum suis hominibus contra Saburrum proficiscitur. Qui priusquam bellum cum eo iniret, a quatuor partibus tubas insonare precepit moxque super eos audenter inrupit. Cumque utreque acies forti intpugnarent, tunc unus de regis exercitu nomine Amalongus, qui regium contum ferre erat solitus, quendam Greculum eodem con
Abbreviated transcription (Latin):
o tẽpore luit prandus rex donationẽ patrimonui
alpiũ coctiarũ romanȩ ȩccłȩ confirmauit. Nec mul¬
tũ post idẽ regnator guntrudã filiã ne ut ꝑti baioa¬
riorũ ducis apud quẽ exularat in matrimoniũ duxit
dequa unã solũmͦ filiã genuit. IxL UI.¬
er hȩc tẽꝑa pharo aldus spoletanoꝵ ductor classẽ
prandi isdem romanis reddita ẽ. Contra hunc faro¬
aldũ ducẽ: filius suus trasemundus in surrexit:
t̃ũq cdericũ faciens ducatũ eiꝰ in uasit. his dieb
theodobaioarioꝵ dux gentis orationis grã romã
no calistus uir egregius. qui erat taruisiane ȩccłꝑ
archidiaconus ad nitente liut prando pͥncipe adltien
poemmno foro uilanis p̃erat langobardis. Is cũ ia nobi¬
sclauoꝵ multitudinẽ in locũ qͥ lauriana dicit᷑ ad uer¬
tasse. Cũ quib ille uiuenib suꝑ eosdẽ sclauos tercio
itrurns magna ros clade ꝓstrauit. nec ãplius ibi aliquis
a parte langobardoꝵ cicidit quã sigualdus qͥerat iã etate

Expanded text:
and rex donationem patrimonii Alpium Cottiarum Romanae ecclesiae confirmavit. Nec multum post idem regnator Guntrut, filiam Teutperti Baioariorum ducis, aput quem exularat, in matrimonium duxit; de qua unam solummodo filiam genuit. 44. Per haec tempora Faroaldus Spolitanorum ductor Classem prandi eisdem Romanis reddita est. Contra hunc Faroaldum ducem filius suus Transamundus insurrexit, eumque clericum faciens, locum eius invasit. His diebus Teudo Baioariorum dux gentis orationis gratiam Romno, Calistus, vir egregius, qui erat Tarvisianae ecclesiae archidiaconus, adnitente Liutprando principe, AquileiPemmo Foroiulanis praeerat Langobardis. Is cum iam nobiSclavorum multitudinem in locum qui Lauriana dicitur adventasse. Cum quibus ille juvenibus super eosdem Sclavos tertio irruens, magna eos clade prostravit, nec amplius ibi aliquis a parte Langobardorum cecidit, quam Sigualdus, qui erat jam aetate
Abbreviated transcription (Latin):
diuina tẽpla instituit Intra suũ qͦq palaciũ oraculũ
am saluatoris ȩdificauit: ⁊ qđ nulli alii reges habue¬
rant sacerdotes & dericos instituit qui ei cotitdie diuina
officia de cantarent. huiꝰ regis tẽporib fuit in loco
cui forũ nom̃ ẽ uixta fluuiũ tanarũ uir mirȩ sc̃itatis
bao doliiꝰ nomine qͥ multis miracalis xp̃i grã suffra¬
gante rõfulsit qͥ sepe futa p̾ dixit absentia quoq quasi
ssentia nuntiauit. Deniq du rexluit prand in urbẽ
silua uenatũ isset: unꝰ ex eiꝰ comitib seruũ sageta
pcutere nisus eiꝰdẽ regis nepotẽ. hoc ẽ sororis eus
filiui aufusũ nomine nolens sauciauit Qd̾ rexcernens
uii io es aindẽ. priũ amabat cũ lacrinis eiꝰ in cõmodũ
lania triq unũ esuis eqͥtẽ misit qui adiurũ
di baui l.  curreret. eũq peteret. ut ꝓuita eiꝰ. łt pueri
xpm̃ supplicaret. Qui cũ adseruũ q̃i ꝑgeret: puer defune¬

Expanded text:
divina templa instituit. Intra suum quoque palatium oraculum divina templa instituit. Intra suum quoque palatium oraculum domini Salvatoris aedificavit, et quod nulli alii reges habuerant, sacerdotes et clericos instituit, qui ei cotidie divina officia decantarent. Huius regis temporibus fuit in loco cui Forum nomen est, iuxta fluvium Tanarum, vir mirae sanctitatis Baodolinus nomine, qui multis miraculis, Christi gratia suffragante, refulsit. Qui saepe futura praedixit, absentia quoque quasi praesentia nuntiavit. Denique cum rex Liutprand in Urbem silvam venatum isset, unus ex eius comitibus cervum sagitta percutere nisus, eiusdem regis nepotem, hoc est sororis eius filium, Aufusum nomine, nolens sauciavit. Quod rex cernens – valde enim eundem puerum amabat – cum lacrimis eius incommodum atimque unum e suis equitem misit, qui ad virum Dei Baodolinum curreret, eumque peteret, ut pro vita ejusdem pueri Christum supplicaret. Qui cum ad servum Dei pergeret, puer defunc
Abbreviated transcription (Latin):
grpuor ra quibicit fepultũ e F utt autẽ int multe sapiens¬
geri consi lio lage puis admodu i ricus ata oratbelle prs¬
tens delinquentib demens castus ondicus oratoi.opiugil
temi osins largus lu terarũ quide ignatꝰ sea phulosoplus
quanesinis uatnor gentis legn augmenatoruse. oratior
qua utmos fideis maxima seꝑ cura francoꝵ auaruꝙ pace¬

Expanded text:
sepultum est. Fuit autem vir multae sapientiae, consilio sagax, pius admodum, et pacis amator; bello potens, delinquentibus clemens, castus, pudicus, orator pervigil, eleemosynis largus, litterarum quidem ignarus, sed philosophis aequandus, nutritor gentis, legum augmentator. Hic initio quam armis fide
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qͥlocũ eiꝰ usurpauerant cȩpit et in medio circo corã
om̃i popło iugulari fecit. Gallicinũ uero patriarcham
constantiꝰpolitanũ erutis oculis romã misit. cyrũq abbatẽ
hic constantinũ papã adse uenire iubens honorifice
suscepit ac remisit: quẽ ꝓstratꝰ in terra. ꝓsuis peccatis
in tercedere rogans. cuncta eiꝰ ȩccłȩ pͥuilegia renouauit
Qui cũ exercitũ in ponto mitteret ad conp̾hendendũ¬

Expanded text:
um, qui locum eius usurpaverant, cepit et in medio circo coram um, qui locum eius usurpaverant, cepit et in medio circo coram omni populo iugulari fecit. Gallicinum vero patriarcham Constantinopolitanum erutis oculis Romam misit Cyrumque abbatem,Hic Constantinum papam ad se venire iubens, honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terra pro suis peccatis intercedere rogans, cuncta eius ecclesiae privilegia renovavit. Qui cum exercitum in Ponto mitteret ad conprehendendu
Abbreviated transcription (Latin):
cãpaniã uenit. incendia & dep̃dationes faciens. multos
captiuoꝵ cępit.⁊ usq in locũ qui horrea dr̃ castã metatꝰ ẽ.
nullusq ei resistere potuit: Ad hunc pontifex missis
sacerdotib cũ apostolicis donarus. uniuersos captiuos de
eoꝵ manib redemit. ipsũq ducẽ cũ suo exercitũ ad ꝓpͥa
repedare fecit: I XXUIIII.
his dieb duo reges saxonũ ad uestigia a postoloꝵ romã
uenientes. sub uelocitate ut obtabant defunctisunt: IxX
unc quoq uenit benedictus archi ep̃s. uir egregiȩ scitatis.
de qͦ ꝑ uniuersam italiã bonȩ opinionis fama flagrauit.
filius in loco patris ẽ sub rogatus. Deniq uacchi lapus ger
manus fuit trasemundi. et cũ fratre pariter eundẽ rexit
t uero iustinianus qͥ amisso principatu in ponto exulabat:
auxilio terebelli uulgarũ regis regnũ rursus recipiens
eos qͥse expulerant patricios occidit. Leonẽ qͦq et tyberi¬

Expanded text:
Campaniam venit, incendia et depraedationes faciens, multos Campaniam venit, incendia et depraedationes faciens, multos captivorum cepit et usque in locum qui Horrea dicitur castrametatus est, nullusque ei resistere potuit. Ad hunc pontifex missis sacerdotibus cum apostolicis donariis, universos captivos de eorum manibus redimit ipsumque ducem cum suo exercitu ad propria repedare fecit. 28.  diebus duo reges Saxonum ad vestigia apostolorum venientes, sub velocitate, ut obtabant, defuncti sunt. 29. nerabilis Benedictus archiepiscopus, vir egregiae sanctitatis, de quo per universam Italiam bonae opinionis fama flagravit. filius in loco patris est subrogatus. Denique Wacmanus fuit Transamundi et cum fratre pariter eundem rexit At vero Iustinianus, qui amisso principatu in Ponto exulabat, auxilio Terebelli Bulgarum regis regnum rursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occidit. Leonem quoque et Tiberi
Abbreviated transcription (Latin):
offendisset: euulsis oculis dedecore uixit
e in ceps uero poemo ducatũ ꝓmeruit: qͥ fuit homo
in geniosus et utilis patriȩ: hic patre genitꝰ billone
qͥ bellono fuerat: sed ꝓpt̾ sedicionẽ quã illuc fecerat
inforo uili post ueniens ibi pacifice uixit: Hic poemmo
habuit coniugẽ rat ꝑgã nomine. quȩ cũ esset facie rusticana
sepe maritũ dep̃cabat᷑ ut se dimissa aliã uxorẽ duceret.
quã tanti ducis coniugẽ esse deceret. sed ipse ut erat uir
igitꝰ coniuge tres poemio filios hoc est ratchis et ratchais
iais tulfum uiros strenuos genuit: Quoꝵ natiuitas hu¬
militatẽ matris ad głam erexit. Qui dux congregatis
om̃iũ nobiliũ qͥ inbello deqͦ diximꝰ obierant filus: sic eos
cũ suis natis pariter nutriuit acsi et ipsi ab eo geniti fu
romanoꝵ ciuitatẽ hirpinũ atq arcim pari mͦ oppida coepit :
Qni gisulfus tẽpore lohannis pape cũ omĩ sua uir tute

Expanded text:
offendisset, evulsis oculis dedecorose vixit. offendisset, evulsis oculis dedecorose vixit. 26. Deinceps vero Pemmo ducatum promeruit, qui fuit homo ingeniosus et utilis patriae. Hic patre genitus Billone, qui de Belluno fuerat, sed propter seditionem, quam illuc fecerat, in Forumiuli post veniens, ibi pacifice vixit. Hic Pemmo habuit coniugem Ratpergam nomine; quae cum esset facie rusticana, saepe maritum deprecata, ut se dimissa aliam uxorem duceret, quam tanti ducis coniugem esse deceret. Sed ipse, ut erat vir igitur coniuge tres Pemmo filios, hoc est Ratchis et Ratchait et Ahistulfum, viros strenuos, genuit. Quorum nativitas humilitatem matris ad gloriam erexit. Qui dux, congregatis omnium nobilium qui in bello de quo diximus obierant filiis, sic eos cum suis natis pariter nutrivit, acsi et ipsi ab eo geniti fuiRomanorum civitatem, Hirpinum atque Arcim pari modo oppida cepit. Qui Gisulfus tempore Iohannis papae cum omni sua virtute
Abbreviated transcription (Latin):
casu adepti sunt. Ibi om̃is nobilitas ꝑut foro uilanoꝵ
ibi ferdulfus dux cecidit. ibi et ille qͥ eũ ꝓuocauerat
extinctus r̃ Tantiq ibi uiri fortes ꝑ contentionis
malũ et in prudentiȩ debellati sunt: quanti possent
ꝑunã concordiã et salubre consiliũ multa milia ster¬
nere emuloꝵ Ibi tamen unus elangobardis nomine
municis qͥ pater post petri foro uilanoꝵ ⁊ ursi cetb¬
tensis ducis solus fortiter ⁊ uiriliter fecit. Iscũ de
equo eiectus esset. et eũ unus desclauis subito in ua¬
dens eiꝰ manꝰ fune conligasset: ipse manib ligatis lan¬
ceã ab eiꝰdẽ sclaui dextera extrahens eũ cũ ipsa ꝑcussit
⁊ligatus ꝑ asꝑa seloca deiciens euasit. Hȩc ideo uel max¬
mȩ in hac posuimꝰ historia: nequid alicui ꝑcontentio¬
nis malũ continguat. Lx XUI¬
ortuo itaq ferdulfo duce hoc modo in eiꝰ loco ordinat
est coruulus. qͥ pauco tẽpore ducatũ tenens dũ regẽ

Expanded text:
casu, adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Forojulianorum, casu, adepti sunt. Ibi omnis nobilitas periit Forojulianorum, ibi Ferdulfus dux cecidit, ibi et ille qui eum provocaverat exstinctus est. Tantique ibi viri fortes per contentionis malum et imprudentiae deper unam concordiam et salubre consilium multa milia sternere aemulorum. Ibi tamen unus e Langobardis nomine Munichis, qui pater post Petri Foroiulani et Ursi Cenetensis ducum extitit, solus fortiter et viriliter fecit. Is cum de equo eiectus esset, et eum unus e Sclavis subito invadens eius manus fune conligasset, ipse manibus ligatis lanceam ab eiusdem Sclavi dextera extrahens, eum cum ipsa percussit, et ligatus per aspera se loca deiciens evasit. Haec ideo vel maxime in hac posuimus historia, ne quid aliquid per contentionis malum simile contingat. 25. Mortuo itaque Ferdulfo duce hoc modo, in eius loco ordinatus est Corvolus. Qui pauco tempore ducatum tenens, dum regem
Abbreviated transcription (Latin):
coepit eundem montẽ circũire. ut ꝑ loca planiora suꝑ eos¬
posset irruere. Tc̃ argait de quo p̾misimꝰ. ita ferdulfo dixit
Memento dux ferduls: qđ me esse in ertem nt inutiłe
dixeris: et uulgari uerbo arga uocaueris. Nunc autẽ
ira dĩ ueniat suꝑ illũ: qui posterior enobis adhos sclauos
accesserit. Et hȩc dicens uerso equo ꝑasꝑitatẽ montis un¬
de grauis erat ascensus ad castra contendere coepit sclauoꝵ
ferdulfus uero obꝓbriũ. ducens si non ipse ꝑ eadẽ difficilia
loca suꝑ sclauos inrueret: eũ ꝑasꝑa quȩq et difficilia inuia¬
que loca secutus ẽ. Quẽ suus exercitꝰ turpe ducens ducẽ non
sequi subseqͥ et ipsexepit: Uidentes itaq sclaui eos ꝑdeuexa
loca suꝑ uenire. p̃parauert se uiriliter et magnis lapidib
at securib quã et armis contra eos pugnantes pene
om̃s deiectos equis ꝑemer̃ sicq uictoriã non iurib sed

Expanded text:
coepit eundem montem circuire, ut per loca planiora sucoepit eundem montem circuire, ut per loca planiora suposset irruere. Tunc Argaid, de quo praemisimus, ita Ferdulfo dixit: Memento, dux Ferdulfe, quod me esse inertem et inutilem dixeris, et vulgari verbo arga vocaveris. Nunc autem ira Dei veniat super illum qui posterior e nobis ad hos Slavos accesserit. Et haec dicens, verso equo per asperitatem montis, unde gravis erat ascensus, ad castra contendere coepit Slavorum. Ferdulfus vero opprobrium ducens, si non ipse per eadem difficilia loca super Slavos irrueret, eum per aspera quaeque et difficilia inviaque loca secutus est. Quem suus exercitus turpe ducens ducem non sequi, subsequi et ipse coepit. Videntes itaque Slavi eos per devexa loca supervenire, praeparaverunt se viriliter, et magis lapidibus ac securibus quam armis contra eos pugnantes, pene omnes dejectos equis peremerunt, sicque victoriam non viribus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
potens. sed tamen eosdem latrunculos ad seqͥ non potuit:
Cui ex inde reuertenti dux ferdulfus ei obuiã factꝰ ẽ
Quẽ dũ interrogaret quid de illis latrunculis factũ
esset: argait ei sic enĩ nom̃ habebat eosdẽ fugisfe re¬
spondit. Tc̃ ei ferdulfus indignans ita locutus est.
Quando tu aliquid facere poteras fortiter. qͥ argait ab arga
nomen deductũ habes: cui ille maxima stimulatꝰ ira ut
erat fortis uir: ita respondit: Sic uelit ds. ut non antea
ego et tu dux ferdulfe exeamꝰ dehac uita quã cognoscant
aliqui quis ex nobis magis ẽ. arga: hȩc cũ sibi in uicẽ uul¬
garia uerba locuti fuissent: contigit ñ post multos dies
ut exercitus sclauorũ ꝓquoꝵ aduentu dux ferdulfus p̾mia
dederat cũ magnis uirib aduentaret: et cũ castra insũ¬
mo montis uertice posuissent: et pene ex om̃ĩ parte difficile
esset ad eos accedi: ferdulfus dux cũ exercitu desuꝑ ueniens

Expanded text:
potens; sed tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. potens; sed tamen eosdem latrunculos adsequi non potuit. Cui exinde revertenti dux Ferdulfus obviam factus est. Quem dum interrogaret, quid de illis latrunculis factum esset, Argait ei – sic enim nomen habebat –, eosdem fugisse, respondit. Tunc ei Ferdulfus indignans ita locutus est: "Quando tu aliquid fortiter facere poteras, qui Argait ab arga nomen deductum habes?" Cui ille maxima stimulatus ira, ut erat vir fortis, ita respondit: "Sic velit Deus, ut non antea ego et tu, dux Ferdulfe, exeamus de hac vita, quam cognoscant alii, quis ex nobis magis est arga". Haec cum sibi invicem vulgaria verba locuti fuissent, contigit non post multos dies, ut exercitus Sclavorum, pro quorum adventu dux Ferdulfus praemia dederat, cum magnis viribus adventaret. Qui cum castra in summo montis vertice posuissent, et pene ex omni parte difficile esset ad eos accedere, Ferdulfus dux cum exercitu superveniens,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ germana liut prandi nomine aurona deformis effecta ẽ
oc tẽpore apud gallias infrancoꝵ regnũ anschis arnulfi
sub nomine maioris domꝰ gerebat pͥncipatũ: FxU
ortuo quoq apud forũ uili adone quẽ dixeramꝰ loci¬
seruatorẽ fuisse: ferdulfus ducatũ suscepit. Qui de par¬
tib liguriȩ extitit homo lubricus et elatꝰ. Qui dũ uic¬
toriȩ laudem de sclauis habere cupit magnas sibi et
foro ulanis de trimenta inuexit. Is p̾mia quib dam
sclauis dedit: ut exxercitũ sclauoꝵ in eaðe ꝓuincia sua
adulatione in mitterent: qđ ita quoq factũ est.
Causa autẽ magnȩ in rade foro uilana ꝓuincia ꝑdicioniꝰ
ista fuit. Irruerunt latrunculi sclauoꝵ suꝑ gregẽ: et
pastores ouiũ qͥ in eoꝵ uicinia pascebant᷑ et de eis p̾das ab¬
egerunt. Subsecutus ẽ hos rector loci illius quẽ sculda¬
no lingua ꝓpͥa dicunt. uir nobilis. animoq et uiribus

Expanded text:
et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. et germana Liutprandi nomine Aurona deformis effecta est. 23. Hoc tempore aput Gallias in Francorum regnum Anschis, Arnulfi appellatus, sub nomine maioris domui gerebat principatum. 24. Mortuo quoque aput Foroiuli Adone, quem dixeramus lociservatorem fuisse, Ferdulfus ducatum suscepit, qui de partibus Liguriae extitit, homo lubricus et elatus. Qui dum victoriae laudem de Sclavis habere cupiit, magna sibi et Foroiulanis detrimenta invexit. Hic praemia quibusdam Sclavis dedit, ut exercitum Sclavorum in eandem provinciam sua adhortatione inmitterent. Quod ita quoque effectum est. Causa autem magnae in eadem Foroiulana provincia perditionis ista fuit. Inruerunt latrunculi Sclavorum super greges et pastores ovium, quae in eorum vicinia pascebantur, et de eis praedas abigerunt. Subsecutus est hos rector loci illius, quem "sculdahis" lingua propria dicunt, vir nobilis animoque et viribus
Abbreviated transcription (Latin):
baioariorũ ducẽ et fuit cũ eo ꝑannos nouẽ. ł xercitꝰ
uerd ariꝑti insuła in ꝗͦ ansprand confugerat inuadens
eiꝰ oppidũ diruit:
ex igitur ariꝑt confirmato regno silgibrandũ ans¬
prandi filiũ oculis pͥuauit. om̃sq qͥ ei consanguinitate
uincti fuerant diuersis modis afflixit. Minorẽ qͦq
ans prandi filiũ. liut prandũ in custodiã tenuit. Quẽ
quia despicabilem ꝑsonã adhuc adulescentulũ esse ꝑspex̃
non solũ in eiꝰ corpore uindictã aliquã minime gessit
di omĩpotentis nutu factũ fuisse. qͥ rũ ad regni gub̾na¬
cula p̾parabat dubiũ non ẽ. Igitur luit prand ad pa¬
trẽ suũ in baioariã ꝓfectus: et de suo aduentu in esti¬
mabile gaudiũ fecit. Uxorẽ uͦ ansprandi theoderad̾a
nomine rex ariꝑt conp̾hendi fecit quȩ cũse uoluntate
fiminea reginã futurã esse iactaret: naso atq aurib
abscisis. detorȩ suȩ faciei deturpata ẽ. Pari etiã modo

Expanded text:
 annos novem. Exercitus vero Ariperti insulam in qua Ansprand fuerat invadens, eius oppidum diruit. 22. Rex igitur Aripert, confirmato regno, Sigiprandum, Ansprandi filium, oculis privavit omnesque qui ei consanguinitate iuncti fuerant diversis modis afflixit. Minorem quoque Ansprandi filium Liutprandum in custodia tenuit; quem quia despicabilem personam et adhuc adulescentulum esse perspexit, non solum in eius corpore vindictam aliquam minime ingessit, Dei omnipotentis nutu factum fuisse, qui eum ad regni gubernacula praeparabat, dubium non est. Igitur Liutprand ad patrem suum in Baioariam profectus, ei de suo adventu inaestimabile gaudium fecit. Uxorem vero Ansprandi Theodoradam nomine rex Aripert conprehendi fecit. Quae cum se voluntate feminea reginam futuram esse iactaret, naso atque auribus abscisis, decore suae faciei deturpata est. Pari etiam modo
Abbreviated transcription (Latin):
concessit. Monasteriũ uero beati uincencu martyris
qđ iuxta uulturnis fluminis fontẽ sitũ ẽ. et nc̃ mas¬
monasterii abbatis in uolumine qđ de hac re signisi¬
cant scripta cõposuit. suꝑstite sane adhuc brato papa
gregorio romanȩ sedis cũanũ castrũ a langobardis be¬
neuentanis ꝑuasũ ẽ. sed aduce neapolitano noctu suꝑ¬
ueniente qͥdã ex langobardis capti ꝑ empti sunt.
castrũ quoq ipsũ aromanis ẽ receptũ ꝓcuiꝰ castrã re¬
dẽptione pontifex septuaginta libras auri sicuti pͥ¬
mitꝰ ꝓmiserat dedit: FXL.III.
Inter hȩc defuncto imꝑatore throdosio qui unũ
sołã modo ioipũ rexerat annũ: in eiꝰ loco leo augastu
pud francoꝵ quoq gentẽ pippino uita exeunte
eiꝰ filius Rarolus de quo p̾dixtramꝰ licet ꝑmultabella
et certamina de manu raginfridi pͥncipatũ sustulit.
Nã cũ incustodia teneret᷑ diuino nutu ereptus: au¬
fugit ac pͥmũ contra raginfridũ. cũ paucis bis terque

Expanded text:
vero beati Vincentii martyris, quod iuxta Vulturni fluminis fontem situm est, et nunc magmonasterii abbatis in volumine, quod de hac re conposuit, scripta significant. Superstite sane adhuc beato papa Gregorio Romanae sedis, Cumanum castrum a Langobardis Beneventanis pervasum est; sed a duce Neapolitano noctu superveniente quidam ex Langobardis capti, quidam perempti sunt. Castrum quoque ipsum a Romanis est receptum. Pro cuius castri redemptionem pontifex septuaginta libras auri, sicut primitus promiserat, dedit. 41. Inter haec defuncto imperatore Theodosio, qui uno solummodo imperium rexerat anno, eius in loco Leo augustus put Francorum quoque gentem Pipino vita exempto, eius filius Carolus, de quo praemiseramus, licet per multa bella et certamina, de manu Raginfridi principatum sustulit. Nam cum in custodia teneretur, divino nutu ereptus aufugit, ac primum contra Raginfridum cum paucis bis terque
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ ansprand auxiliante sibi te ut ꝑto cũ baioarus ariꝑ¬
tũ suꝑauit. ide morte ariꝑti influmine i defuga germani
eiꝰ gi̾ꝑti ⁊ regno ansprandi ⁊luit prandi filu eiꝰ.S tyberi
Quomꝰ theodosus anastasiũ suꝑauit. iregnũ inuasit ⁊ de inundatione
IQuomꝰ luit prand rex rotharit suũ rebellem occidit ⁊ de

Expanded text:
Quomodo Ansprand, auxiliante sibi Teudeperto cum Baioariis, AripQuomodo Ansprand, auxiliante sibi Teudeperto cum Baioariis, Aripertum superavit, et de morte Ariperti in flumine, et de fuga germani eius Gumperti et regno Ansprandi et Liutprandi, filii eius. 36. Quomodo Theodosius Anastasium superavit et regnum invasit, et de inundatione Quomodo Liutprand rex Rotharit suum rebellem occidit, e
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ anspraldi baicariã fugiens cũ themꝑto eoꝵ duce ꝑmansit
Quomꝰ ariꝑt ansprandi uxorẽ filiuĩ eiꝰ ifiliã diuisis modis det᷑¬
panit. et quomꝰ liut prandũ ad patrẽ suũ inbaioariã ire ꝑmisit.
Quod apud gallias maior domꝰ ansis arnailfifilius tẽ erat
De morte adonis apudforo uili et ducatu feldulsi qͥ asclauis occisus ẽ.
Deducatu coruuli apudforũ uili qͥ arege excecatꝰ ẽ.
De pormone foro uilanoꝵ duce ide natuutate triũ filioꝵ eiꝰ¬
Degisulfo beneuentanoꝵ duce qͦmͦ surã & alia castra inuasit
De donatione quã ariꝑt romanȩ eccłȩ fecit idedicib angloꝵ regib
III De benedicto mediolanensi archi epõ
De morte trasemundi spoletini ducis iducatu filii eiꝰ foro aldi
De iustiano imꝑatore qͦmͦ iterũ regnũ inuasit isuõ rebelles occid
Quomꝰ philippicus uistinianũ occidit i augustales decꝰ inuasit
De obitu patriarche ⁊ sacerdocio sereni.
Quomͦ philippicꝰ anastasiũ suꝑauit.

Expanded text:
Quomodo Ansprandus in Baioariam fugiens, cum Theutperto eorum duce permansit. Quomodo Aripert Ansprandi uxorem filiumque eius et filiam diversis modis deturpavit, et quomodo Liutprandum ad patrem suum in Baioariam ire permisit 23. Quod aput Gallias maior domus Anscis, Arnulfi filius, tunc erat. 24. De morte Adonis aput Foroiuli et ducatu Ferdulfi, qui a Sclavis occisus est. 25. De ducatu Corvuli apud Foroiuli, qui a rege excaecatus est. 26. De Pemmone Foroiulanorum duce, et de nativitate trium filioalia castra invasit. 28. De donatione quam Aripert Romanae ecclesiae fecit, et de duobus Anglorum regibus. 29. De Benedicto Mediolanensi archiepiscopo. 30. De morte Transamundi Spoletini ducis et ducatu filii eius Faroaldi. 31. De Iustiniano imperatore, quomodo iterum regnum invasit et suos rebelles occidit. 32. Quomodo Philippicus Iustinianum peremit et augustales decus invasit. 33. De obitu Petri patriarchae et sacerdotio Sereni. 34. Quomodo Philippicum Anastasius superavit. 35.
Abbreviated transcription (Latin):
reu sus imꝑator nea połi. itinere treno prexit cuitate dnũ
ngressus ꝙ siciliã. ꝑ indictionẽ septimã habitauit in firacusa.
& tales affuctiones imposuit. populo seu habitatorh uel pos¬
a maritis uel filii a parentib separarentur. S & alia &
imꝑiali iussu & grecoꝵ auaritia sublata sunt. Mansit aut̃.
imꝑator insicilia ab indictione septima. usq in duodetimam.
s tande tantarii iniqͥtatũ penas luit. atq dũ se in b̾alneũ
q̃ter fecto igitur apud sira cusas c̃stante imꝑatore. meteti¬
us in silicia regnũ arripuit. sed absq orientalis exercitus.
uoluntate. Contraquẽ italia emiliȩ milites. alii ꝑ histriã.
alii ꝑ partes campaniȩ. alii uͦ a partib affricȩ. & sardiniae

Expanded text:
rexit civitatem Regium. Ingressusque Siciliam, per indictionem septimam habitavit in Syracusa, et tales afflictiones imposuit populo seu habitatoribus vel posa maritis vel filii a parentibus separarentur. Sed et alia iali iussu et Grecorum avaritia sublata sunt. Mansit autem imperator in Sicilia ab indictione septima usque in duodecimam, sed tandem tantarum iniquitatum penas luit, atque dum se in balneo terfecto igitur apud Syracusas Constante imperatore, Mecetius in Sicilia regnum arripuit, sed absque orientalis exercitus voluntate. Contra quem Italie milites alii per Hystriam, alii per partes Campanie, alii vero a partibus Africe et Sardinie
Abbreviated transcription (Latin):
cõfidimꝰ ꝓpitrea uob̾ aliqͥs fidutialit̃ ꝓuocamꝰ arbitrar¬
tes qd minime nos patiamini constristari. maxime in tali
re unde ur̃a anima multũ poterit aduiuari Indicamꝰ¬
aut̃ ꝓpt̃ eccłas beatoꝵ petri & pauli aliquantas trabesne Is¬
cessanas c̃e uͥob̃. ꝙ ideo sabino subdiacono nr̃o iniuntimus
de partib brictioꝵ aliquantas incio̾ere. ꝙ usq ad mare in
locũ aptũ trahere debeat. Et ꝙr in hac re solacus indigos sa
tib meliuꝰ quod ei uuiunximꝰ possit perficere. Nos enumi
ꝓmittimus: qͥa dum res ꝑfecta fuerit. dignum uob exeniũ
qđ non sit in uiriosum transmittaemus. Lam scimus nos
respondere. Unde iterũ petimꝰ gloriose fili. ut ita faceri

Expanded text:
confidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitranconfidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitrantes, quod minime nos patiamini contristare, maxime in tali re, unde vestra anima multum poterit adjuvari. Indicamuautem propter ecclesias beatorum Petri ac Pauli, aliquantas nobis trabes necessarias esse, et ideo Sabino subdiacono nostro injunximus, de partibus Briccorum aliquantas incidere, et ut usque ad mare in locum aptum trahere debeat. Et quia in hac re solatiis indiget, stibus, melius quod ei injunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia dum res perfecta fuerit, dignum vobis xenium, quod non sit injuriosum, transmittemus. Nam scimus nos nt, respondere. Unde iterum petimus, gloriose fili, ut ita facere
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidẽ ceriucẽ usq ad occipiũ radentes nudabant. capillos
a fatie usq ad os demissos habentes. qͦs in utraq parte in
frontis discrimine diuidebant. Uestimenta uͦ eiꝰ erant lara
ꝙ marime linea qͣlia angli sarones habere solent. ornata
institis iatiorib uario colore contertis. Calcei uͦ eis erant
usq ad sumũ pollicẽ pene aꝑti. & alt̾natĩ laqueis corri¬
giarũ retenti. P ostea uͦ cepert̃ ossis uti. suꝑ qͦs equitantes
tugubros hirreos mittebant. sed hoc de romanorũ consu¬
etudine traierunt.
sq ad hec tẽpora patauiũ ciuitas fortissime militib repug¬
nantib langobardis rebellauit. s tande iniecto igni totafiã¬
mis uorantib cõcremata ẽ.ꝙ uissu regis agiliufi ad solum
usq destructa. Milites uͦ qͥ inea fuert̃. rauennã reme¬
are ꝑmissi sunt. xxIIII¬

Expanded text:
Siquidem cervicem usque ad occipitium radentes nudabant, capillos Siquidem cervicem usque ad occipitium radentes nudabant, capillos a facie usque ad os dimissos habentes, quos in utramque partem in frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa, et maxime linea, qualia Angli Saxones habere solent, ornata institis latioribus, vario colore contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti, et alternatim laqueis corrigiarum tubrugos birreos mittebant. Sed hoc de Romanorum consuetudine traxerant. sque ad haec tempora Patavium civitas, fortissime militibus repugnantibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
isdich capta c̃ filia regis agilulfi cũ uiro suo. nomine godes¬
caldo de ciuitate ꝑmensi. ab erercitu gallicini patricu. ꝙ ad
urbẽ rauennatiũ sunt deducti. Hoc quoq tẽpore misit rex¬
agilulf rex cacano regi auaroꝵ artifices ad faciendas naues:
cũ quib idem cacanus insulam urbem quandã in tratia
expugnauit. Per idẽ qͦq tẽpus thcodelindaregina basilicã
beati ioħis baptiste quã inmodicia construxerat qui
locus supra mediolanũ duodecĩ milib abẽ dedicauit.
multisq ornamentis auri argenti q decorauit. prediis q
suffitient᷑ ditauit. Quo in loco theodericus quondã.
gothoꝵ rer palatiũ construrit. ꝓ eo qd̃ estiuo tẽpore loc̾
ipse ut pote uicinꝰ alpib tẽꝑatus & salubris existit.
quo aliqͥo de langobardoꝵ gestis depingi fecit In qua pictu¬
ra manifeste ostenditur: quomͦ langobardi eo tẽpr comã
capitis tondebant uł qͣlis illis uestitus. qualis ue habitꝰ erat.

Expanded text:
is diebus capta est filia regis Agilulfi, cum viro suo Godescalco nomine, de civitate Parmensi, ab exercitu Gallicini patricii; et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam quandam in Thracia expugnavit. 21. Per idem quoque tempus Theudelinda regina basilicam beati Iohannis baptistae, quam locus supra Mediolanum duodecim millibus abest, dedicavit, multisque ornamentis auri, argentique decoravit, praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco etiam Theudericus quondam Gothorum rex palatium construxit, pro eo quod aestivo tempore locus ipse, ut pote vicinus Alpibus, temperatus, ac salubris existit. quo aliquid et de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura manifeste ostenditur, quomodo Langobardi eo tempore comam capitis tondebant, vel qualis illis vestitus, qualisve habitus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ hec sequenti m̃se ianuario apparuit
defunctus ẽ idħs archiep̃s rauenne. Cuiꝰ in locũ marianus
cuus romanꝰ substitutus ẽ. Euin quoq duce in tridentino de¬
functo datꝰ ẽ eidẽ loco dux gaidoaldus. uir bonꝰ acfide
catholicus. Isõe dieb baioarii dũ usq ad duo milia uiroꝵ
suꝑ sclauos irruerent. suꝑueniente cacano om̃s int̃fici¬
untur. Tt primũ caballi saluatici & bubali in italiam
delati. italie populis nuracula fuerunt.M
ac oiã tẽpestate childebertus rex francoꝵ etatis annoxx uͦ
qͦq qͥ & auares dicuntur a pannonia in toringiã ingressi
potib ad huc puerulis theodẽbto & theoderico regebat
gallias. a qͥb accepta huni pecuna reũtert̃ ad ꝓpria. Nor¬
tius quoq ẽ guntrannꝰ rex francoꝵ. regnũ ꝙ illius susce¬
pit brunichildis regina. cũ nepotib adhuc paruulis filius.
legatos ad agilulfũ mediolano nittens. pacẽ cũ eo fecit
Romanꝰ quoq patricius moritur. cui gallicinꝰ succesit. ꝙ cum

Expanded text:
nter haec sequenti mense Januario, apparuit defunctus est Joannes archiepiscopus Ravennae, cujus in locum Marianus civis Romanus substitutus est. Evin quoqortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus, vir bonus ac fide catholicus. Isdem ipsis diebus Baioarii usque ad duo milia virorum dum super Sclavos inruunt, superveniente cacano omnes interficiuntur. Tunc primum cavalli silvatici et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt. 11. Hac etiam tempestate Childepertus rex Francorum, aetatis anno vquoque, qui et Avares dicuntur, a Pannonia in Thuringiam ingressi,potibus adhuc puerulis Theudeberto et Theuderico regebat Gallias, a quibus accepta Huni pecunia, revertuntur ad propria. Mortuus quoque est Gunthramnus rex Francorum, regnumque illius Brunichillegatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Romanus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum
Abbreviated transcription (Latin):
uos qͥ auctor ipsuis ẽ amare monstratis. Nã si qđ absit
facta ẽ ñ fuiss& qͥd agi debuit nisi ut cũ peccato ꝙ pe¬
riculo partiũ nuiseroꝵ rusticoꝵ sanguis qͦꝵ labor utrisq
ꝓficit. funderet᷑ : sed ut ꝓdesꝙ nob̾ eandẽ pacẽ quẽ admo¬
dĩ a uob̃ facta ẽ sentiamꝰ. pat̾na salutantes caritate petimꝰ
uit quotiens occasio se dederit ducib ur̃is. ꝑ diũsa loca ꝙ
marime inħis partib constitutis ur̃is p̃cipiatis epłis. ut hanc
pacẽ sicut ꝓmissũ ẽ pure custodiant. ꝙ occasiones sibi aliqͥs
ñ querant. unde contentio q̃dã aut ingratitudo nascitur. quati

Expanded text:
vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit vos, qui auctor est ejus, amare monstrastis. Nam si quod absit facta non fuisset, quid agi debuit, nisi ut cum peccato, et periculo partium, miserorum rusticorum sanguis, quorum labor utrisque proficit, funderetur. Sed ut prodesse nobis eamdem pacem quaemadmodum a vobis facta est, sentiamus, paterna caritate salutantes petimus, ut, quotiens occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca et maxime in his partibus constitutis vestris praecipiatis epistolis, ut hanc pacem, sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non quaerant, unde aut contentio quaedam aut ingratitudo nascatur, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
lentissima filia de sanguine qͥ abutraq̃ parte funden¬
dus erat paruã te credas ad quisisse mercedẽ. Ex quare
uoluntati ur̃e gr̃ãs referentes. dĩ nr̃i misericordiã de¬
p̃cam᷑: ut bonoꝵ uob̃ uicẽ in corpore & anima hic ꝙ
in futuro cõpensꝙ. Salutantes paeterea pat̾na dilecti¬
one hortam᷑. ut apud excellentissimũ coniugẽ ui m illa
agatis. quatinꝰ xp̃iane rei publice sotirtatẽ ñ rennuat
Ha sic̃ ꝙ uos scire credimꝰ multis modis ẽ utile si se ad ciꝰ
amititiã cõferre uoluerit. Uos gͦ more ur̃o q̃ ad grãm
partiũ ꝑtinent semꝑ studete. atq ubi causã mercedis
ediderit: elaborate ut bona ur̃a ãpluiꝰ ante om̃ipo¬
quã utrisq partib credimꝰ ẽę ꝓfuturã sic̃ de uob̃ confi¬
dentiã habuimꝰ ordinastis. Ex ꝗͣ re excellentie urẽ pru¬
dentiã & bonitatẽ ualde laudamꝰ. qͥ pacẽ diligendo dñ

Expanded text:
lentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundenlentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundendus fuerat, parvam te credas adquisisse mercedem. Ex qua re voluntati vestrae gratias referentes, Dei nostri misericordiam deprecamur, ut bonorum vobis vicem in corpore et anima, hic et in futuro compenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione, hortamur ut apud excellentissimum conjugem vestrum illa agatis, quatinus Christianae reipublicae societatem non renuat. Nam sicut et vos scire credimus, multis modis est utile, si se ad ejus amicitiam conferre voluerit. Vos ergo more vestro quae ad gratiam partium pertinent semper studete, atque ubi causa mercedis se dederit, elaborate, ut bona vestra amplius ante omnipoquam utrisque esse partibus credebamus profuturam, sicut de vobis confidentiam habuimus, ordinastis, ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
tradiderat obsedit. &ͬ sine mora captũ uita priuauit.
Hiuꝰ regis aduentu in tantũ beatꝰ papa gregorius exterritꝰ ẽ
ut ab erpositione tẽpli de quo in hie zechiele legitur.
desisterꝙ. sic̃ ipse qͦq in suis omeliis refert Rex igitur
agilulf reb cõpositis tycinũ repedauit. Hec multu post
subgerente maxime theodelinda regina sua cõuige. sic̃ eã
beatus papa gregorius in suis ep̃lis sepius cõmonuit. cũ eode¬
uiro scissimo papa gregorio atq romanis pacẽ firmissima
pepigit. eidẽ u pegine idẽ uenerabilis sacerdos ꝓ gr̃arũ
actione hanc epłam direxit: IUIII cic
ad fatiendã pace̾ studiosius ꝙ henigne se sic̃ solet u¬
in causa pacis laborẽ ꝙ bonitatẽ uram om̃ib monsra¬
retis. Unde om̃i potenti dõ grãs agunꝰ qͥ tta cor urm
sua pirtate regit. ut sicut fidẽ rectã tribuit. ita qͦq¬
sibi placita uos semꝑ operari cõcedit Non enĩ ercel¬

Expanded text:
tradiderat, obsedit, et sine mora captum, vita privavit. tradiderat, obsedit, et sine mora captum, vita privavit. Hujus regis adventu in tantum beatus Gregorius papa exterritus est, ut ab expositione templi, de quo in Ezechiele legitur, desisteret, sicut ipse quoque in suis homiliis refert. Rex igitur Agilulfus rebus compositis, Ticinum repedavit. Nec multum post, suggerente maxime Theudelinda regina, sua conjuge, sicut eam beatus Gregorius suis epistolis saepius admonuit, cum eodem sanctissimo papa Gregorio, atque Romanis, pacem firmissimam pepigit, eidemque reginae idem venerabilis sacerdos, pro gratiarum actione, hanc epistolam direxit. CAPUT IX. ad faciendam pacem studiosius, et benigne se sicut solet imin causa pacis laborem et bonitatem vestram omnibus monstraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut fidem rectam tribuit, ita quoque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, excel
Abbreviated transcription (Latin):
se queda ad augusti utilitatẽ si ad eũ intromitterẽt᷑ locuturꝰ
ꝓmisit. Adque augustus duos sibi familares qui eiꝰ ũba sus¬
ciperent patricios misit. Qui cũ ad peredeũ uenissent:
ille eos quasi aliqͥd eis secretius dicturꝰ ꝓpiuꝰ accessit. atq ãbos
uiraq manu gladiis quos absconsos habebat fortit̃ uulnera¬
iuit. ita ut statĩ in tra corruerent ce expirarent.Dic
samsonis illuꝰ fortissimi uiri ex aliqua parte ñ absimilis suas

Expanded text:
se quaedam ad augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum se quaedam ad augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem augustus duos sibi familiares, qui eius verba susciperent, patricios misit. Qui cum ad Peredeo venissent, ille ad eos, quasi aliquid eis secretius dicturu, propius accessit atque ambos utraque manu gladiis, quos absconsos habebat, fortiter vulneravit, ita ut statim in terra corruerent et expirarent. Sic Samsonis illius fortissimi ex aliqua parte non absimilis, suas
Abbreviated transcription (Latin):
certe. & ei se nupius copularoe. Illa ut erat ad oñem ne¬
quitiã facilis. dũ optat rauennatiũ domina fieri. ad tãtũ
ppetrandũ facinꝰ assensũ dedit. atq cũ helmechis se. inbal¬
neo abluero: egredienti ei de lauacro. ueneni poculũ qd sa¬
lutis ẽẽ ad seuerebat ꝓpinauit: Ille ut sensit se mortis
is ita ꝑemptis. longinus ꝑfectus alsuindã cũ langobar¬
dorũ thesauris constantinopolĩ ad imꝑatorẽ direrit. Adsir¬
mant aliqui cxiã peredeũ parit̃ cũ helmechis ce rosemunda
rauennã uenisse. atq ex inde cũ alsuinda constantino polim
directũ ẽẽ. tbiq inspectaculo popłi corã imꝑatore leonem
mire magnitudinis occidisse. cui ut fert̃ ne aliqͥd magnum
uigͥta urbe qua uir fortis erat moliretur. iussu unꝑatoris
eusi euulsi sunt. Qui sibi post aliquot tempus duos cu̾tellos
artabat in utrisq sius manicis absconsos palatiũ pecut atq

Expanded text:
ceret et eius se nuptiis copularet. Illa ut erat ad omnem neceret et eius se nuptiis copularet. Illa ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus adsensum dedit; atque dum Helmechis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro veneni poculum, quod salutis esse adseverabat, propinavit. Ille ubi sensit se mortis is ita peremptis, Longinus praefectus Albsuindam cum Langobardorum thesauris Constantinopolim ad imperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque exinde cum Albsuinda Constantinopolim directus esse ibique in spectaculo populi coram imperatore leonem mirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, iussu imperatoris oculi evulsi sunt. Qui sibi post aliquod tempus duos cultellos aptavit; quibus in utrisque suis manicis absconsis, palatium petiit atque
Abbreviated transcription (Latin):
euat aut̃ dlaura ꝑcerus & ad beua ꝑagenda toto corpa¬
coaptatus. Hiuus tumiulũ nr̃is in dieb gisclbertus qu
chui u eruiensi ũ fuerat aperiens: spatã eĩ eo si qͥd in os du
ipsuis inuentũ fuit. abstũlit. qui se ob hanc causã uanitite
solua apud eos in doctos homines ałboin uidisse iactabat
gitur helmerhis extincto IxI UI.¬
alboin regnũ eiꝰ inuadere conatus est. sed minime potuit.
ꝓ langobardi nimĩ de morte eiꝰ dolentes. cũ moliebantin
ertiaguere. Dstatĩ ꝙ rosemunda longino p̃fecto rauenno
mandauit. ut cicius nauc̃ dirigeroe. que cos suscipere posse
Nongnius tali nuntio letus efectus festinant nauẽ direu
in quã helmechis cũ rosemunda iã cõiuge notu fugiente
inesresa sunt. auferentes q secũ alsuindã regis filiã & omẽm¬
langobardorũ thesaurũ uelocnis rauennã ꝑuenert. S porgi¬
nus p̃fectus suadere cepit rosemundȩ ut helmechis intersi¬

Expanded text:
Fuit autem statura procerus et ad.bella peragenda toto corpFuit autem statura procerus et ad.bella peragenda toto corpcoaptatus. Huius tumulum nostris in diebus Giselpert, qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et si quid in ornatu ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse iactabat. 29. Igitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia Langobardi, nimium de morte illius dolentes, eum moliebantur extinguere. Statimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit, ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere possit. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in qua Helmechis cum Rosemunda, sua iam coniuge, noctu fugientes ingressi sunt. Auferentesque secum Albsuindam , regis filiam, Langobardorum thesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae, ut Helmechis interfi
Abbreviated transcription (Latin):
U fecit &e qui sronte noluerat : tali mͦ mn regis nerẽ
poactus adsensit Tc rosemunda dũ se alboui in mieri¬
di sopor dechisee magnũ in palatio silentiũ fieri
p̃ci piens. om̃a alia armia subtrahens. spatã illius ad lectuli
cosilii pereleo helmechis interfectorẽ om̃i bestia cru¬
delior introcdurit Aboui subito de sopore exꝑgefactꝰ.
malũ qd imminebat intelligens. manũ cicius ad spatã
porrexit. quã strictĩ religatã abstrahere ñ ualens.
ad p̃henso tam̃ scabello subpedaneo secũ eo ꝑ aliquot
spatiũ defendit. sed heu ꝓdolor uir bellicosisimus &
sũme audatie nichil contra hostẽ p̃ualens. quasi unus de
mermib int̾fectus ẽ. Uniusq mulierculȩ consilio perut.
qui ꝑtot hostiũ strages bello famosissimꝰ extitit. Cuius
corpus cũ marimo langobardorũ fletu & laments. sub
cuiusdã scale ascensũ. que palanio erat contigua sepultũ ẽ

Expanded text:
quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem coactus adsensit. Tunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli , et iuxta consilium Peredeo Helmechis interfectorem omni bestia crudelior introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, manum citius ad spatham porrexit; quam strictius religatam abstrahere non valens, adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hostem praevalens, quasi unus de inertibus interfectus est; uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ego hoc poculũ uidi in quodã festo rachis principem ut
illud cõuuus suis ostentaret in manu tenentẽ. Igitur
rosemunda ubi rẽ animadũtit. altũ concipiens in corde
dolorẽ. q̃uẽ cõpescere ñ ualens. mor in mariti uocẽ
patris funꝰ uindicatura exarsit. Consiliũq mox cum
helmechis qui regis scilphor hoc ẽ armiger & cõlacta¬
neus erat. ut regẽ interficera iniuut. Qui reginȩ
ꝑ suasit. ut ipsa peredeo qui erat uir fortissimus
in hoc consiliũ asciroe: Peredeo cũ regine suadenti
tanti nefas consensũ adhibere nollae. illa se noctu
a lectulo sue uestiarie cũ qua peredeo Etrrpri us usue¬
udine habebat supposuit ubi peredeo rẽ nescius uen
pretabat nominassce. regina subiunxit. Nequaqua uit
putas sedl ego rosemunda sũ inquit iCere ne as̃ tale
peredeo ꝑ petratã babes. ut aut tu albom uri fic snauit
ppsete gladio suo extinguar. Te ule intellertt malũ

Expanded text:
ego hoc poculum vidi in quodam die festo Ratchis principem ut ego hoc poculum vidi in quodam die festo Ratchis principem ut illut convivis suis ostentaret manu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem conpescere non valens, mox in mariti necem patris funus vindicatura exarsit, consiliumque mox cum Helmechis , qui regisscilpor, hoc est armiger , et conlactaneus erat, ut regem interficeret, iniit. Qui reginae persuasit, ut ipsa Peredeo , qui erat vir fortissimus, in hoc consilium adsciret. Peredeo cum reginae suadenti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetudinem h amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: "Nequaquam ut putas, sed ego Rosemunda sum", inquit. "Certe nunc talem rem, Peredeo, perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficies, aut ipse te suo gladio extinguet'. Tunc ille intellexit malum
Abbreviated transcription (Latin):
uotũ uousti. frange tã durũ uotũ & ingredi¬
iquidẽ albom uouerat. qd uniũsum popłm quia se
tradere noluissae gladio extingueret. Qui postquã
tale uotũ disrũpens cuub indulgentiã ꝓmisit. mox
equus eiꝰ consurgens. ipse ciuitatẽ ingressus. nulli lesio¬
nẽ inferens. insua ꝓmissione ꝑmansit. Tc̃ ad eum
om̃is populus in palatiũ qd quondã rex theoderlcus
construrerat. cõcurrens: post tantas animũ miserias
de spe iã fidus cepit futura releuare Ixxy
UI Rex postquã in italia tres annos & sex menses reg¬
nauit. insidus suȩ coniugis interemptus esb.
Causa aut̃ interfectionis eiꝰ hec fuit. Cũ in cõuiuio
ultra quã oportuerat apud ueronas letꝰ resider&.
cũ poculo qđ decapite cummundi regis sui soceri
fecerat. regine ad bibendũ uinũ dam pͣcepit. atqreã
ut cũ patre suo letant̃ biber& in uitauit. Hoc ne
cui uideatur inpossibile. ueritãtẽ in xp̃o loquor.

Expanded text:
votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredivotum vovisti. Frange tam durum votum, et ingrediSiquidem Alboin voverat, quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio extingueret. Qui postquam talem votum disrumpens civibus indulgentiam promisit, mox eius equus consurgens, ipse civitatem ingressus, nulli laesionem inferens, in sua promissione permansit. Tunc ad eum omnis populus in palatium, quod quondam rex Theudericus construxerat, concurrens, post tantas animum miserias de spe iam fidus coepit futura relevare. 28. Qui rex postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis suae coniugis interemptus est. Causa autem interfectionis eius fuit. Cum in convivio ultra quam oportuerat aput Veronam laetus resederet, cum poculo quod de capite Cunimundi regis sui soceris fecerat reginae ad bibendum vinum dari praecepit atque eam ut cum patre suo laetanter biberet invitavit. Hoc ne cui videatur inpossibile, veritatem in Christo loquor: