comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ uiuat at ꝓfecto qd expediat spera¬
D ualitudo auxia est Rest que
obliuonẽ sop̃nũq discuciat ⁊ tor¬
porem abigat O ualicudo infirma
te crebro uellicet it̾ signet ⁊ cõsico¬
nis admoneat. optimũ ĩ ꝑicłis
monitor fidꝰ. Dualitudo corpis ex¬
trema sine remedio est. L Sile et
gande ruinoso carce̾ mc̃tũ te egre¬
Siere faciliꝰ ac ciciꝰ. ¶ De ignobili
sum. Resto tu nobilis. nã ml
uẽtat / nichil cũ prd̃e nobilitate tu¬
a nobilitas imxtũ ht̃ Oparue ur¬
bis incola sũ E Et magne urbes
paruos ciues hñc mio fere ex hus
constant ⁊ ꝑue magnos quo sĩ ha¬
bue̾ qͥn in silius abiectꝰ ⁊ nue̾tꝰ io¬
mulus oñ urbĩ regniã urbem io¬
mam condidit quã euerte̾ uoluit
in maxiã urbe genitꝰ catilina O
In exitgua patria natꝰ sũ Rmag¬
ficare illam stude / nichil ẽq̃ auitates
Implificat ut ciuiũ iurtꝰ ac gloria
qui hoc edificus aut fertilitate me¬

Expanded text:
quod iuvat, at profecto quod expedit speraquod iuvat, at profecto quod expedit spera. Valitudo anxia est. Est que oblivionem somnumque discutiat, et torporem abigat. Valitudo infirma te crebro vellicet, iter signet, et conditionis admoneat: optimum in periculis monitor fidus. Valitudo corporis extrema sine remedio est. Sile et gaude ruinoso carcere vinctum te: egrediere facilius ac citius. 4 DE IGNOBILI sum. Esto tu nobilis; nam nil vetat: nichil cum patrie nobilitate tua nobilitas mixtum habet. Parve urbis incola sum. Et magne urbes parvos cives habent, immo fere ex his constant, et parve magnos quosdam habuere. Quin in silvis abiectus ac nutritus Romulus, omnium urbium reginam urbem Romam condidit, quam evertere voluit, in maxima urbe genitus, Catilina. In exigua patria natus sum. Magnificare illam stude: nichil eque civitates amplificat, ut civium virtus ac gloria. Qui hoc edificiis aut fertilitate me
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudmem quã adu̾sam dicis esse ꝓ¬
sperissimant inualida ualitudo est ⁊
at eualida hortatux parsimonie
debortatrix q libidinum ⁊ magistra
modestia Dmaggna ualitudo cõrꝑis
Rsi ualitudo ad bona est pone sol
DCorpus egrũ infirmũq est R
aultꝭ ad salutẽ amie profuit cor¬
poris egritudo ille uir altꝰ exhiũli
ex aquis uectus ad sidera celi q claui¬
ger efectꝰ cuiꝰ umbra sola morbes
corporum molestias q pellebat/ in¬
teriogatꝰ aliquõ cur filiam ip̃e suã
graui morbo pressam sue̾t rñdit.
sic expedit ei Tu quid sc̃is an ⁊ t
sic expediat. D diu corpe sit affc̃s
sum Rãdem ille de quo loquor fili¬
am mox ut tuto sanã fieri posse
cognouit ⁊ sanauit ⁊ sanandis alnis
habilem fecit/ ⁊ tu facito ut secura
tibi saiitas tua sit. fortasse sanabe̾.
Deniq ꝙ tuũ est animũ cura cele¬
stiq medico curand ofer de reliqͣ
unũ hͦ intreꝑide dix̾im ⁊ si non

Expanded text:
valitudinem, quam adversam dicis, esse pvalitudinem, quam adversam dicis, esse prosperrimam. Invalida valitudo est. At est valida hortatrix parsimonie, dehortatrixque libidinum, et magistra modestie. Mala est valitudo corporis. Si valitudo animi bona est, pone solCorpus egrum infirmumque est. Multis ad salutem anime profuit corporis egritudo. Ille vir altus ex humili, ex aquis vectus ad sidera, celique claviger effectus, cuius umbra sola morbos corporum molestiasque pellebat, interrogatus aliquando, cur filiam ipse suam gravi morbo pressam sineret, respondit: “Sic expedit ei”. Tu quid scis, an et tibi sic expediat? Diu corpore sic affectus sum. Ille idem de quo loquor, filiam mox ut tuto sanam fieri posse cognovit, et sanavit, et sanandis aliis habilem fecit. Et tu facito ut secura tibi sanitas tua sit: fortasse sanabere. Denique, quod tuum est, animum cura, celestique medico curandum offer. De reliquo unum hoc intrepide dixerim: etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
cẽm / net amicũ esse s domesticĩo hostẽ
auꝰ tibi fragilitas sit optanda quo
tu liber mat᷑iꝰ sis ac uictor. D ulle
michi sunt ires Nnulle penitꝰ
dũ uallas / nõ sunt ꝙ si nõ dales aͣ
est querela / nõ ergo nullas ius drẽ
s paruas uires Non es robustus
u̾t ille coetaneꝰ tuꝰ/ neq is ut ille
aliꝰ neq ille ut bos / atq elep has.
Suus cuiq uiriũ modꝰ ẽ. cuiq ꝙr
sat esset indulgencõr nat᷑a discribu¬
it parens optima ⁊ suoꝵ fecuum
amancõr ꝙͣ quisq sui. Non pocestꝭ
de defectu queri de imparitate q̃¬
rimim / curbidũ genus ⁊ q̃rulum
qua sublata mundi decor int̾e̾at
ncc̃e est Sic qd optimũ est ĩ reb
litudo est. R qruod expectabã
audio cognate ⁊ enm sunt
q̃rele. At si carospiũ hostis est ui¬
cissim qz contͣ se militant qd d se
nobilior meliorq est cui maxime sit
fauendum uides. At fortassis intelligꝭ

Expanded text:
cerem, nec amicum certe, sed domesticum hostem, cerem, nec amicum certe, sed domesticum hostem, cuius tibi fragilitas sit optanda, quo tu liber maturius sis ac victor. Nulle sunt michi vires. Nulle penitus dum valeas, non sunt; quod si non vales, alia est querela. Non ergo nullas vis dicere, sed parvas vires. Non es robustus ut ille coetaneus tuus; neque is ut ille alius, neque ille ut bos, utque elephas. Suus cuique virium modus est, cuique quod sat esset indulgentior natura distribuit parens optima, et suorum fetuum amantior quam quisque sui. Non potestis de defectu queri, de imparitate querimini, turbidum genus et querulum, qua sublata mundi decor intereat necesse est. Sic, quod optimum est in rebus, alitudo est. Quod expectabam audio, cognate etenim sunt querele; at si caro spiritui hostis est, vicissimque contra se militant quod innobilior meliorque est, cui maxime sit favendum vides, ac fortassis intelligis
Abbreviated transcription (Latin):
amloms senuerũt mres ⁊ hercu¬
uio semussent snon sic socratis
Non solonis nõ nestoris nõ cathonis.
moliorib ute /nul potest delectare ma¬
gnum am qd non diuet. DCorpus¬
culũ imbecille est R Si organumd
hĩtanti aio sufficiens fuit̾ satis est
fecisse naturam/ neno tã corꝑis ẜuꝰ
est quin nestiat Is si ꝓprio iuiłͤ fũ¬
gitur quid acusas seu quid ampliꝰ re¬
quiris . Ram qui ingemiõ fragils corꝑe
prrualent hn beliuid ꝑpnne accedu
⁊ sepe qd imẜum est alnis ẜũt. sepe
u sc̃ma est / animũ ip̃i suũ ẜuice̾ cor¬
pori suo cogunt ẜ uitute fedissima.¬
P lorpus iualidũ est mͥ: E bera ⁊
gnõsa us hoĩs in aĩo est. corpus ẽ
seagił nichil ad hospitẽ paucoꝵ pre¬
cipue dieꝵ modo ne corruat tunc
migrandi nccitas in aliud idq ꝑpetu¬
uii domiciliũ̃/ hinc exelusos transsẽ
plus dic̾e̾m si plus caꝑe posses nec
ublgari screpitu prre sus obsurdiusses
Eorpꝰ ip̃m nõ amnimi domũ esse s car¬

Expanded text:
et Milonis senuerunt vires, et Herculis senuissent. Non sic Socratis, non Solonis, non Nestoris, non Catonis. Melioribus utere: nil potest delectare magnum animum, quod non duret. Corpusculum imbecille est. Si organum inhabitanti animo sufficiens fuerit, satis est fecisse naturam, nemo tam corporis servus est, qui nesciat. Id si proprio munere fungitur, quid accusas, seu quid amplius requiris? Nam qui, ingenio fragiles, corpore prevalent, hi beluis proxime accedunt, et sepe, quod miserum ese summa est, animum ipsi suum servire corpori suo cogunt, servitute fedissima. Corpus invalidum est michi. Vera et generosa vis hominis in animo est. Corpus est fragilis, nichil ad hospitem, paucorum precipue dierum, modo ne corruat; tunc migrandi necessitas in aliud, idque perpetuum domicilium, hinc exclusos transfert. Plus dicerem si plus capere posses, nec vulgari strepitu prorsus obsurduisses: corpus ipsum non animi domum esse sed car
Abbreviated transcription (Latin):
ietulũq digressui q̃rerẽt quid ille
nuncian dom uell hoc unũ ussit
nũciarent eas opes fiłus ꝑandas./
naufragio nõ ꝑirent / quãs nec mna¬
ritina nec urbana nec bellica tem¬
pestas erꝑet preclai. D Rerũ atq
anum mops sũ R pͥmũ te expeditũ
sedm̃ plane mopẽ facit ac imẜum¬
s ut aristipi ꝯsilũo sic ⁊ theoflasci
dictũ te legisse arbitior ꝙͥ uõ lectio so¬
la profuisse profu̾it ⁊ memĩsse opor¬
tet ⁊ in usus tuos lecta ꝯũtetr. H
domo familia necessarus atq orna¬
mentis om̃ib spollatꝰ/ quid agam
quo me u̾tam. Rcd eas opes quib
spoliari neq̃as q̃ to undiq comta¬
tum diuitem ⁊ ornatum prescent
⁊ qũĩ ut iudeo excitanda memoria
adliũc sa habet modum. doctũ ex onñ¬
bus solum/ neq in alienis ꝑegͥm̃
neq amissis familiarib ⁊ necessar¬
is mopem amicoꝵ s in oñi cii ͭ ͤ
esse ciuem difficiles q fortuẽ sine
tiore posse despic̾e̾ casus. Atqui

Expanded text:
et; cunque digressuri quererent quid ille nuntiari domi vellet, hoc unum iussit, nuntiarent eas opes filiis parandas, que naufragio non perirent, quas nec maritima, nec urbana, nec bellica tempestas eriperet preclare. Rerum atque animi inops sum. Primum te expeditum, secundum plane inopem facit et msic et Theophrasti dictum te legisse arbitror; quid vero lectio sola profuerit! Et meminisse oportet, et in usus tuos lecta convertere. Domo, familia, necessariis atque ornamentis omnibus spoliatus, quid agam, quo me vertam? Ad eas opes quibus spoliari nequeas, que te undique comitatum divitem et ornatum prestent; et quoniam, ut video, excitanda memoria ad hunc se habet modum: “Doctum ex omnibus solum, neque in alienis peregrinum, neque amissis familiaribus et necessariis, inopem amicorum, sed in omni civitate esse civem, difficilesque fortune sine timore pos
Abbreviated transcription (Latin):
Idq attendens illa nobilis morũ
⁊ eloquencie ⁊ legũ parens athena¬
rum ciuitas cũ grecaꝵo oñm seges
uebũindistucte filios itd p̃standa
ꝑentib alimẽta compellentor
solos statuit ali oporte qui libere
erudissent ⁊ hu soli prmoniex
tum suis ac stabile iblictuessee¬
pauca sufficiunt quo nicds destt
mlta nõ bideo. s deesse uite dic̃it s

Expanded text:
Idque attendens illa nobilis morum et eloquentie et legum parens Athenarum civitas, cum Grecarum omnium leges urbium indistincte filios ad prestanda parentibus alimenta compellerent, eos solos statuit ali oportere, qui liberos erudissent, quod hi soli patrimonium certum suis ac stabile relicturi essenpauca sufficiunt, quomodo desint multa non video. Sed de
Abbreviated transcription (Latin):
putaret se ẽẽ uallatũ labilis iai¬
nĩb uadentẽ / nõ stabili s ĩsirma
liabui ꝑdidi quid consilũ capiã R
ꝓcul in tuto positũ ledi neꝙͥ hõc
est iᵈ. quod in primuis amãcissimi
prẽs filne cradunt qd nͥ repudiet᷑¬

Expanded text:
allatum, labidis itineribus vadentem, non stabili sed infirma habui, perdidi; quid consilii capiam? procul in tuto positum, ledi nequit. Hoc est illud quod, in primis, amantissimi patres filiis tradunt; quod nisi repudiet
Abbreviated transcription (Latin):
ns abhͦ urtutꝭ ⁊ felicitatꝭ ⁊ gles
calle ses secludim ꝰ. Ohiũlitas gmis
multa e E E cu autẽ multam¬
no suꝑbiam esse malles: aut quid
hic ⁊ͣ nũc deesse sentis insi ne fu¬
mosie ymagnib at̾ũ trũcisq sta¬
tius bustũq familie semesis plenũ
citulis spectatulo p̃tereuntib tibi
insame sit / qua in t̾uus / de huis qͦe
nõ nouis elato suꝑicilio famulerꝭ¬
a cicerone po sitũ / nõ legisti illud
potencissimm regis anapescũ qui
lauait senẽ ⁊ fortunatũ esse dͭ
ꝙ ingło sus sit atq ignobłs ad su¬
p̃mum diem peruenturus. ¶ De
Nigo non tm̃ humilis̃ s ob¬
scena est E uera ⁊ sũma os¬
stenitas una ẽ amii illan
in si dedepresẜis pulcra sunt omnĩa
Dmale natus sum. R bene uiuͭ
bene nascitur/ bene morit᷑ Atqui
male iux̾it bñ natꝰ ẽẽ non potest.
Inam quid refert ꝙͣ fulgido tͣmite
ucetꝰ icesẜit. aut quid refert unde be¬
mas si in miẜiam ⁊ culpãdenis O
In peccato genitꝰ sum. L deflet he

Expanded text:
rtutis et felicitatis et glorie calle secludimus. Humilitas generis multa est. Quid tu autem? Multamne superbiam esse malles? Aut quid hinc tibi nunc deesse sentis? Nisi ne fumosis imaginibus atrium, truncisque statuis bustumque familie semesis plenum titulis spectaculo pretereuntibus, tibi insanie sit, qua in triviis de his quos non noveris elato supercilio fabuleria Cicerone positum, non legisti “illud potentissimi regis anapestum, qui laudat senem et fortunatum esse dicit quod inglorius sit atque ignobilis ad supremum diem perventurus”? 6 DE non tantum humilis sed obscena est. Vera et summa obscenitas una est animi; illam michi si dempseris pulchra sunt omnia. Male natus sum. Qui bene vivit, bene nascitur, bene moritur; at qui male vixerit, bene natus esse non potest. Nam quid refert quam fulgido tramite cecus incesserit, aut quid refert unde venias, si in miseriam et in culpam venis? In peccato genitus sum. Deflet hoc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃q tui ꝙͣuis potentꝭ arbito exẽp¬
tum qd te liberũ atq ip̃o dño di¬
tõrem faciet Sapĩe studio ĩcũbe
Illa te in lib̾tatẽ aferẽt dictu cato¬
nis est a cicone firmatũ Solus
sipiens liber est ea scil libertate qͣ
cercor millael Sub durissiẽ dñĩs
Sitam traho Enussa ie meliꝰ qr
soe robsequio mollient᷑ ⁊ fortassis
lideo ut qd mulcꝭ accidit ñ tibi
eentã sit libertas bnde te ẜuũ lu¬
cen forsan ⁊ allũde lue si quid

Expanded text:
 tui quamvis potentis arbitrio exemptum, quod te liberum atque ipso domino ditiorem faciet. Sapientie studio incumbe: illa te in libertatem asseret. Dictum Catonis est, a Cicerone firmatum: “Solus sapiens liber est”, ea scilicet libertate, qua certior nulla est. Sub durissimis dominis vitam traho. Nulla re melius quam fide et obsequio mollientur, et fortassis adeo, ut quod multis accidit inde tibi ventura sit libertas, unde te servum luges, forsan et al
Abbreviated transcription (Latin):
dene uiuitur. dico autẽ bene pos
uolptuose nõ insolent̾ aut sple¬
dide s prudent̾ s sobrie s honeste
in quib muillumꝰ sibi iꝯ esse c̃puls
Insolens fortuna fatebĩ Ett̾tecun
piditas expleatur. paucis ad modum
ꝑs desint leui lingile lel qamꝰ artise
io ꝯꝑandio attollicar aut sent. nie¬
cessitts nalis Sic iurtun medicũ¬

Expanded text:
bene vivitur. Dico autem bene, non voluptuose, non insolenter aut splendide, sed prudenter, sed sobrie, sed honeste, in quibus nullum sibi ius esse, quamvis insolens, fortuna fatebitur. Et certpiditas expleatur, paucis admodum et, si desint, levi lingue vel manus artificio comparandis, tollitur aut lenitur necessitas na
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptates ꝑugil excubitrix ad¬
u̾sus bblgi morsus ⁊ insulsa u¬
ditia/ atq auaricie seu prodigali¬
tatis infanã q̃ raro alibi ⁊ ꝙͣ
Locuplecium sedet in lumne ab hnẽ
masis mullo meliꝰ ingenio custo¬
Sua potuit᷑ domꝰ tua ꝙͣ illam cu¬
srodiret pauꝑtas ut oues ⁊ sit
largus sit si quid tuosibi seẜ uan
pit pauꝑtas. Rlam missus ibi
fuꝑbie locus entines yapsdeesu¬

Expanded text:
voluptates, pervigil excubitrix, advoluptates, pervigil excubitrix, adversus vulgi morsus et insulsa iudicia, atque avaritie seu prodigalitatis infamiam, que raro alibi quam locupletum sedet in limine. Ab his malis nullo melius ingenio custodiri potuit domus tua, quam illam custodiret paupertas. Ut dives, etsi largus sit, si quid tamen sibi reservat, pat paupertas. Iam nullus ibi superbie locus eri
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit. O pauꝑtas meũ linmẽ
obsidet Rño obsidet s custodit/ neq
hͦ llli nouũ aut insõlitũ. Et quẽ
urlem romã multis olimistłis cũ¬
stodiuit ñt̾ temptoria equidem
pauꝑtatꝭ᷑ sobrie atq sollitite luoꝰ
nihers sopor maccidꝰ at uicialã¬
guida ⁊ eneruata nõ subeunt¬
D domũ meã pauꝑtas iũasit
Ruoltro illi ut occurras ꝯsulo ue¬
nientẽ leto aĩõ bipatentib ua¬
aus excipiens atq amplectans pͥ¬
ma enm fronte ridu rigidula
ac subtristis nec inumu̾to uiatoi
ac uiro armato exequata eo ꝙ
celer min̾axq sic aduentꝰ eius.
At cũ in familiaritatẽ admissa
fuit ⁊ mĩme sũp̃tuosa ⁊ secuia
ac facilis hospes erit O sorib me¬
is pauꝑtas insultat Raꝑi
ociꝰan ꝙͣ uectes subita ui ꝯfrigat
at hostus Wlsis a cardine iuctrip
introeat. ut enĩ resistentib per¬
molesta sic cedentib ꝑ iocũda ẽ.
Ddonũ meã pauꝑtas irruꝑit᷑
RAdu̾sus fures ⁊ peiores surib

Expanded text:
implevit. Paupertas meum limen obsidet. Non obsidet sed custodit, neque hoc illi novum aut insolitum, ut que urbem Romam multis olim seculis custodivit. Inter tentoria equidem paupertatis sobrie atque sollicite, luxus iners, sopor marcidus, ac vitia languida et enervata, non subeunt. Domum meam paupertas invasit. Ultro illi ut occurras consulo, venientem leto animo bipatentibus valvis excipiens atque amplectens. Prima enim fronte rigidula ac subtristis nec immerito viatori ac viro armato exequata, eo quod celer minaxque sit adventus eius, at cum in familiaritatem admissa fuerit, et minime sumptuosa et secura ac facilis hospes erit. Foribus meis paupertas insultat. Aperi ocius antequam vectes subita vi confringat atque, ostiis vulsis a cardine, victrix introeat: ut enim resistentibus permolesta, sic cedentibus periucunda est. Domum meam paupertas irrupit. Adversus fures et peiores furibus
Abbreviated transcription (Latin):
mifiter ut conscendas eit̾e. pͥmũ
figens nec declmãs alicubi nec sg̃¬
sistens. D hũdle pͥncipiud fuit li
me latet ut pͥmus ⁊ ultimꝰ uite
dies quibusd̃ uise stꝭ hũãne con¬
dicões statum maxĩe mod̾ri sũ
ut ip̃i dicũt contine̾/ de ultiõ nẽ¬
pe consenẜimi de pͥmo autẽ non
ita ⁊ si eni ut ip̃i bolũt plurimũ
mt̾sit quib auspiciis incoet᷑. ⁊ siꝰ
hĩs senciens sacirit ꝰ ubi de ip̃o lo᷑
uentidiõ/ ita scripẜit. distat enim
q̃ sydã te excipiant mͦ pͥmos in¬
apientẽ ede̾ uagitꝰ ⁊ ad huc a mr̃e
cbentẽ nos tñ ista respium Iz hͭͨ
auspicia ⁊ hanc tantã sidecũ uim

Expanded text:
militer, ut conscendas enitere, primmiliter, ut conscendas enitere, primtigio pedem figens, nec declinans alicubi, nec subsistens. Humile principium fuit. me latet ut primus et ultimus vite dies quibusdam visi sunt humane conditionis statum maxime moderari, sive, ut ipsi dicunt, continere. De ultimo nempe consenserim, de primo autem non ita. Etsi enim, ut ipsi volunt, plurimum intersit quibus auspiciis inchoetur etsi cum his sentiens Satyricus, ubi de ipso loquitur Venditio, ita scripserit: distat enim, que sidera te excipiant modo primos incipientem edere vagitus et adhuc a matre rubentem, nos tamen ista respuimus, et hec auspicia, et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
qd ad illũ diem nulli rõnorũ
ducũ fata ꝑmiẜant. Insignem
illã romanoꝵ legionũ stragem
⁊ crassorũ mortem magnificen¬
tissime ultꝰ ipm in quo uictus
alienos currꝰ ornauãt. ac cait̾e
iunctꝰ intrauãt uictor at t̾ũphãs
capitoluẽ ꝓp̾is currib honestauit.
⁊ romanũ carcerem acie captiõr
hostiũ impleuit ⁊ quo gratiꝰ ex¬
pectaculũ esset mirabiliorq uic¬
toriã eod̃ ip̃o die parta erat ie¬
uolutꝭ annis quo clades illa t¬
ribilis apud canas accopea fu̾ãt.
Qͥs ambicõsus a deo tamq auidꝰ
regni est̃ ut nõ hane g̃añ sũ regno
ꝙͣ ingloriũ regnũ malit. Et quid
dro nocuit uentidio ad felicitatẽ es
as suũ decꝯ̃ ꝙ huiliter natus ess
⁊ pͥma etate foctuna hmibi bla
ac miẜa certe mrũ estuli despectũ
roma suspexit. Et claris suor scim
hñ sũt uirtutũ gradus quib non
as glam modo alcõremqr fortũas
ẜ mt̃endo sꝑando uigilãdo s ad celũ

Expanded text:
quod ad eum diem nulli Romanorum quod ad eum diem nulli Romanorum ducum fata permiserant, insignem illam Romanorum stragem et Crassorum mortem magnificentissime ultus. Ipsum in quo victus alienos currus ornaverat, ac carcerem vinctus intraverat, victor ac triumphans Capitolium propriis curribus honestavit, et Romanum carcerem acie captivorum hostium implevit. Et quo gratius spectaculum esset mirabiliorque victoria, eodem ipso die parta erat, revolutis annis, quo clades illa terribilis apud Carras accepta fuerat. Quis ambitiosus adeo tamque avidus regni est, ut non hanc gloriam sine regno, quam inglorium regnum malit? Et quid, oro, nocuit Ventidio ad felicitatem et ad summum decus, quod humiliter natus esset, et prima etate fortuna humili usus ac misera? Certe virum Asculi despectum Roma suspexit, et claris suorum civ, hi virtutum gradus, quibus non ad gloriam modo altioremque fortunam nitendo, sperando, vigilando, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
prefuere obscurissĩs ille ꝑntib ac
barbaris quor q cũ arrepto imꝑio
puderet hic ferrario an lignauio
prẽ genitꝰ inc̾tũ. Certe uespasianꝰ
int̾ bonos pͥncipes nuim̾atꝰe non
clara stirpe clarissiã rem pubtã
gessit exinie ⁊ duos ex ordine se¬
lios successores impñ iurtutꝭ unũ
cũ suꝑ ip̃iꝰ augusti cesaris origiẽ
ambiguitas multa sit .m. Sũma
ẽ humane cursũ sortꝭ ougĩe non
preu̾ti. undecũq licet assurgere
seu fortuã manũ porrigat seu
uirtus. Dhumile nimis atq in
mus quib iam iri alciꝰ nõ possit
unũ restat nõ imꝑio aut regno
s suapte alia quãd maiestate me¬
morabile uentidiꝰ bassꝰ esculanꝰ¬
⁊ mr̃e humili prẽ ignoto capta
prĩa iam pubes in t̾umpho gnai
pompeñ strabonis qui põpeñ
magni genitor fuit / int̾ captiõs
alios ductꝰ id postea uariante
uictoria insolentã felicissimo pu¬
gnauit euentu ⁊ filio regis in¬
terfecto/ cesisq hostiũ legionibus

Expanded text:
prefuere, obscurissimis ille parentibus ac barbaris, quorumque cum arrepto imperio puderet; hic ferrario an lignario patre genitus incertum. Certe Vespasianus, inter bonos principes numeratus, e non clara stirpe clarissimus, et rempublicam gessit eximie, et duos ex ordine filios successores imperii, virtutis unum, cum super ipsius Augusti Cesaris origine ambiguitas multa sit? Summa est, humane cursum sortis origine non preverti: undecunque licet assurgere, seu fortuna manum porrigat seu virtus. Humile nimis atque inmus, quibus iam iri altius non possit. Unum restat, non imperio aut regno, sed suapte alia quadam maiestate memorabile. Ventidius Bassus Asculanus, matre humili, patre ignoto, capta patria, iam pubes in triumpho Gnei Pompeii Strabonis qui Pompeii Magni genitor fuit, inter captivos alios ductus. Idem postea, variante victoria insolentem, felicissimo pugnavit eventu, et filio regis interfecto, cesisque hostium legionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͥ ita faciliꝰ sit nobilitate alios ꝙͣ
⁊ip̃m D Ex ignobilib ꝑntib descẽ¬
do L Ss socrates/ euripides demefhenes
quorũ pͥmus marmuorariũ pr̃em
ultimꝰ nõ solũ huilib s inc̾tis uest̾¬
detur ille irgiliꝰ custicanis ꝑntib
fuit nec se libertĩo ac precone pre
natũ flaccus erubuit ambo camẽ
ad insignem glam ⁊ sũmi pͥncipis
gr̃am ꝑuene̾ usq adeo ut cui reges
oms colla subimiẜant cuiꝰe dĩb
magna oĩa poscebant᷑ Atq unde
omnẽ ferme mortaliũ p̃cipueq no

Expanded text:
quid ita facilius sit nobilitare alios quam quid ita facilius sit nobilitare alios quam seipsum. Ex ignobilibus parentibus descendo. Quid Socrates, Euripides, Demosthenes, quorum primus marmorarium patrem ultimus, non solum humilibus sed incertis. Vester ille Virgilius rusticanis parentibus fuit, nec se libertino ac precone patre natum Flaccus erubuit: ambo tamen ad insignem gloriam et summi principis gratiam pervenere, usque adeo, ut cui reges omnes colla submiserant, cuius e manibus magna omnia poscebantur, atque unde omnium ferme mortalium precipueque no
Abbreviated transcription (Latin):
nõ dederũt tui. Plus ẽ multo no¬
bilitatem fundare / quã fundatã ab
asns iuenisse O noua ⁊ rudis od¬
qo est N Atqui clarior est hĩtus
ille pastoriꝰ urbis rome hditor ꝙ¬
st in silius arcem posuit ⁊ facili cul¬
mo exiguam ac squalentem regã
cexit/ ꝙͣ tot postea pͥncipes qͥ ingẽ¬
cia menia testudiẽsq marmoreas
atq aureas erexe̾ canta semꝑ nouit̾atis e¬
gregie ac magni principiilaus estO
Ignobili primor dio gentis sum L Saede
ut fine sis nobili de pͥncipñs emm
labor / de fine fructus qui si m̃maturus
carpit᷑ longeuꝰ esse non pt̾ Oradicẽ
gle precidit ignobilitas . Rꝯrõ pre¬
adit quid̃ s in fodit alciꝰ ut balidior
licet serior surgat. ceterũ nõ igno
modo s ignotos ex om̃i gne̾ hom̃
dabo / qui uirtute / atq indust̾a eua¬
Pe notissimi. Et sane si uerũ nobilis
uirtꝰ facit non intelligo quid ꝙ̃ꝙͣ uo¬
lentem fieri nobilem impediat̾ aut

Expanded text:
non dederunt tui. Plus est multo nonon dederunt tui. Plus est multo nobilitatem fundare, quam fundatam ab aliis invenisse. Nova et rudis origo est. Atqui clarior est habitus ille pastorius urbis Rome conditor, quod in silvis arcem posuit et facili culmo exiguam ac squalentem regiam texit, quam tot postea principes qui ingentia menia testudinesque marmoreas atque aureas erexere: tanta semper novitatis egregie ac magni principii laus est. Ignobili primordio genitus sum. Stude ut fine sis nobili. De principiis enim labor, de fine fructus; qui, si immaturus carpitur, longevus esse non potest. Radicem glorie precidit ignobilitas. Non precidit quidem, sed infodit altius, ut validior, licet serior, surgat. Ceterum non ignobiles modo, sed ignotos ex omni genere hominum dabo, qui virtute atque industria evasere notissimi. Et sane si verum nobilem virtus facit, non intelligo, quid quenque volentem fieri nobilem impediat, aut
Abbreviated transcription (Latin):
bencie frenũ tene. Cuuid de sola pr̃ie
nobilitate suꝑbiũt stultũ genus.
¶De oiginis oblcuritate̾.do.cͣ. 6.¬
bscuris parentib natꝰ sum.
nõ ẽ forsan ut tu reris odi¬
osa condicõ. nestio an ⁊ optabliõ igno¬
Silem nasti utrã ius uite uiã spectes
nam seu uoluptaᵇ obsequi uolgiq
destignis tritũ it̾ sequi staciꝰ excu¬
sabilior fiet iu̾dicib domestiescarẽs
ector / cessabitq in ꝓperiũ illd̾ ac̾ri¬
mũ degnanciũ a parentib claris
eoꝙ nulla tibi domi sit claritas
quã obscuros Si uircutꝭ somita
taro pede signatam eligie eo cla̾ior
sies quo maigrib teneb̾s p̾ssus ac
arquentꝰ em̾ẜis tota claritas tua
erit rerũ particeps tuarũ. nillꝰ
inde famã metes. solus inde lau¬
dabetis: solus auetor grmfunda¬
tor q uocabis. quod non fieret si
tͥ noue laudis occasio data ẽ. no¬
bilem ꝑ te sieri ⁊ nobilitatẽ dare
nõ acciꝑe. dabis hoc posterꝭ tuis ut
nobiles nastant᷑ qd parentes tibi

Expanded text:
num tene: quidam de sola patrie nobilitate superbiunt, stultum genus. 5 DE ORIGINIS OBSCURITATE Obscuris parentibus natus sum. Non est forsan, ut tu reris, odiosa conditio, nescio an et optabilis, ignobilem nasci, utramvis vite viam spectes. Nam seu voluptatibus obsequi vulgique vestigiis tritum iter sequi statuis, excusabilior fiet, veri ducibus domesticis carens, error, cessabitque improperium illud acerrimum, degenerantium a parentibus claris, eo quod nulla tibi domi sit claritas quam obscures. Sin virtutis semitam raro pede signatam eligis, eo clarior fies, quo maioribus tenebris pressus ac circumventus emerseris: tota claritas tua erit, rerum particeps tuarum nullus inde famam metes, solus inde laudaberis, solus auctor generis fundatorque vocaberis, quod non fieret si quanta tibi nove laudis occasio data est, nobilem per te fieri, et nobilitatem dare, non accipere? Dabis hoc posteris tuis, ut nobiles nascantur, quod parentes tibi
Abbreviated transcription (Latin):
iet nausee nec podaccoe diuitũ
hospitib quib exclusis lñtatura
satih cecũ quies ⁊ tronquissitao s
aut ꝯciu co plus loci ent quo for¬
ont pauptas R ad q̃iaris scio
molliꝰ duicie subussent si pari¬
ꝑtas tuciꝰ nulle antẽ opeo sut̃
quib nõ sit anteponete a nfero¬
ritos .cum ad felicitate enmsnoĩa
sic inchil brene dificile lihb diu
grauis excute autẽ ilłã annm diui ⁊¬
tuti. an ⁊ hͦ in ꝑadoxis scorcienõ s¬
legisti/ ꝙ solꝯ sapiẽs diuesẽ an
nꝙ faciunt legentes ut fabued¬
s drnaciꝰ / non ut meliꝰ uiuãt i¬
opes cunctas truꝑ fortuã p̃upie¬
Soion t feciti iulriã suu tusit
s uetꝰ ⁊ nota l ingeatitudosesti
dati ĩmemores moniĩstis ablati¬

Expanded text:
c podagre, divitum hospitibus: quibus exclusis habitatura latius tecum quies et tranquillitas et virtus, cui eo plus loci erit, quo foriit paupertas. Quid queraris scio: mollius divitie subiissent, sed paupertas tutius. Nulle autem opes sunt, quibus non sit anteponenda securitas. Cum ad felicitatem enim omnia sic nichil breve difficile. Sed hoc dicis gravius: excute autem illam animi divituti? an et hoc in Paradoxis Stoicis non legisti, quod “solus sapiens dives est”? An od plerique faciunt legentes, ut fabulentur ornatius, non ut melius vivant, niOpes cunctas trux fortuna preripuit. Non tibi fecit iniuriam: suum tulit. Sed vetus et nota hec ingratitudo est: dati immemores
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ sũs mnio ꝓcurator tuꝰ non hẽbis
honoies equid nec lalores publicios
nõ simultatũ studiis nõ forensib
ꝓcelłis ⁊ consiliõꝵ bolubilitate ro¬
taberis Non nauign carditas lõ
agri ftilitas aut amnone caritas
te torquebit. has molestias dño
cuo linquens, Sepe illo dormies ui¬
gilante Ddificilis ⁊ imꝑiosus ẽ
dño. Rnon sũ causa illi ã sortẽ
obuenisse te manimo tuo poue
dere credito. sin in iustĩdi maioris
deĩo menuĩsse cõueniet. qui ut te ad
in omi t̾miore dnĩs p̃cipit. illud
adiciens ut hͦ nõ tm̃ bonis ⁊ mo¬
destis ex hibeant s ⁊̃ discolis ñeq
eñ de dño iudicare ẜnũ decet s
mores eiꝰ qualescũqͣ proferie quo
enim mimitor dñs eo clarior paciã
Ipud hoiũ alc̾m fit mencio / nec tam̃
ut mores pati sic ⁊ imꝑia exequi sꝑ
oportet/ Sũt enĩ que iustissime re¬
cusant᷑ si imꝑio diũ suꝑioris adu̾sa
sinc cui si confatur tuꝰ hic dñs / nõ¬

Expanded text:
is honores equidem nec labores publicos; non simultatum studiis, non forensibus procellis et consiliorum volubilitate rotaberis; non navigii tarditas, non agri sterilitas, aut annone caritas te torquebit. Has molestias domino tuo linquens, sepe illo dormies vigilante. Difficilis et imperiosus est dominus. Non sine causa illi in sortem obvenisse, in animo tuo pone.psum iubere credito. Sin iniustum aliquid, maioris domini meminisse conveniet, qui ut te ad in omni timore dominis precipit, illud adiciens ut hoc “non tantum bonis et modestis” exhibeant, “sed etiam discolis”. Neque enim de domino iudicare servum decet, sed mores eius qualescunque perferre. Quo enim immitior dominus, eo clarior patientia apud horum alterum sit mentio. Nec tamen ut mores pati, sic et imperia exequi semper oportet. Sunt enim que iustissime recusentur, si imperio domini superioris adversa sin
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ fluctib ⁊ mundi pelago iac¬
tata/ suos remos li suo siud̃q gu¬
b̾naculũ a iuliorib repulsus ofi¬
cñs ad nobiliora conũcere D iulle¬
cillem geniut naͣ R Ed si robuscis¬
simũ gemusset an ꝓꝑetuũ robur
erat an nõ lrobustior senectus et
robustior egritudo ut silearo casd
nmineros qui repente totũ hõem̃
debilitant atq eueruant . Anñm
robur opta ͤ ẽ. qꝯ nec dĩes mimu¬
it nec fortuna. D. Corꝑe imbecilł
sum Ramiimũ foue acq exerde
suis artib quas meliores esse duu¬
mrmõresq nõ ambigꝭ lalorẽ cor¬
pulle ni as origie funit iuted

Expanded text:
rerum fluctibus et mundi pelago iacrerum fluctibus et mundi pelago iactata, suos remos habet suumque gubernaculum. A vilioribus repulsus officiis ad nobiliora convertere. Imbecillem genuit natura. Quid si robustissimum genuisset? An perpetuum robur erat? an non robustior senectus et robustior egritudo? Ut sileam casus innumeros, qui repente totum hominem debilitant atque enervant, animi robur optabile est, quod nec dies minuit nec fortuna. Corpore imbecillis sum. Animum fove atque exerce suis artibus, quas meliores esse diuturnioresque non ambigis. Laborem corNulle
Abbreviated transcription (Latin):
DCuꝑem esse fermosus E diste
amare atq optare moliora Siul¬
cũ ⁊̃ amare ꝑiculũ suũ Stultũ
optare qd mllo studio queri potest.
nempe si contͣ nłm formosus fieri
faideas / hił ultͣ ꝓficies ꝙͣ ut de for¬
nnior uideare O for mosus esseuo¬
ꝙꝙͣ ntor ł nite̾ autẽ bonꝰ esse
ls non frustra enim faciẽs Ihͦ int̾
multa p̃cipuũ iurtꝰ hab. q̃ri pot
eripi non potest cũ reliq̃ in aebito
sunt fortune nec obstante illa q̃ri
ũaleant nec ẜuarisola iurtꝰ fortup¬
ne legib libera est atq illa obluc¬
tante clariꝰ intet ¶ De ĩbecillitate cor¬
sggenuit mibecillem Qut in
putrĩ uagina ensis ferreus.
sic in fragili corꝑe fortie sepe am¬
mus lacet D Imibecillis natꝰ sum
Enon eris ydoneꝰ uectãdis hom̾ib
aut aruo fodiendo. s hõestis scudnĩs.
s iustis imꝑũs. Sic in naui robu¬
stior quisq reniũ agit At pruden¬
cior clauũ regit uita quasi nauis

Expanded text:
Cuperem esse formosus Disce Cuperem esse formosus Disce amare atque optare meliora. Stultum est amare periculum suum, stultum optare quod nullo studio queri potest. Nempe si contra naturam formosus fieri studeas, nil ultra proficies quam ut deformior videare. Formosus esse nequicquam nitor. Nitere autem bonus esse. Id non frustra enim facies. Hoc inter multa precipuum virtus habet: queri potest, eripi non potest. Cum reliqua in arbitrio sint fortune, nec obstante illa queri valeant, nec servari, sola virtus fortune legibus libera est, atque illa obluctante clarius nitet. 2 DE IMBECILLITATE Ngenuit imbecillem. Ut in putri vagina ensis ferreus, sic in fragili corpore fortis sepe animus latet. Imbecillis natus sum. Non eris ydoneus vectandis oneribus aut auro fodiendo, sed honestis studiis, sed iustis imperiis. Sic in navi robustior quisque remum agit, at prudentior clavum regit. Vita, quasi navis
Abbreviated transcription (Latin):
corporra s inducꝰ neq ip̃e tibi
cedio s usui sis. DContẽptibili
sũ statura Rut glosum nichil nͥ
uirtus sic ꝯtemptibile nichil insi
uiciũ. nullã uirtꝰ respuit statu¬
ram. DExigna corꝑis statura ẽ
exigit s amini . hͨ si longa si recta
si ampla si magnifica si decora ẽ
sit illa altã qualistũq / nichił ad
rem nõ solũ domi s ne milicie ĩ¬
dem ub̃i magꝭ obesse uide̾tur / no¬
sai ut mariꝰ sc̃m ꝰ dux nõ longos
s corosos ⁊ ualidos milites eligebat
⁊ ingentes indicãt uctorie. hãb
lum non uigors. D breuis esta¬
cura Nhͨ non impedit qͥu ule bo¬
nus ⁊ magnꝰ dẽ possis isr̃ ⁊ rex
si sors tulorit ⁊ imꝑacor. Et si ẽ¬
nim africanꝰ scipio celsus corpe
Iuliꝰ cesar statlra fuit excelsa biu
taniẽ alexand̾ matedo ⁊ dugustꝰ ce¬
sar nec eorĩ magnitudĩ breuitas
b fuit / nec decraxit fame Dbellẽ
esse ascor ⁊ maior. E Asurge aĩo
arsee mr̃tutib maĩor eris atq al¬

Expanded text:
us, neque ipse tibi tedio sed usui sis? Contemptibili sum statura. Ut gloriosum nichil nisi virtus, sic contemptibile nichil nisi vitium. Nullam virtus respuit staturam. Exigua corporis statura est. exigit sed animi. Hec, si longa, si recta, si ampla, si magnifica, si decora est, sit illa altera qualiscunque: nichil ad rem, non solum domi, sed ne militie quidem, ubi magis obesse videretur. Nosti ut Marius summus dux, non longos, sed torosos et validos milites eligebat. et ingentes indicant victorie. Habet lum, non vigoris. Brevis est statura. Hec non impedit quin vir bonus et magnus esse possis, insuper et rex, si sors tulerit, et imperator. Etsi enim Africanus Scipio celsus corpore, Iulius Cesar statura fuerit excelsa, brevi tamen Alexander Macedo et Augustus Cesar, nec eorum magnitudini brevitas obfuit, nec detraxit fame. Vellem esse altior et maior. Assurge animo, cresce virtutibus: maior eris atque al
Abbreviated transcription (Latin):
feaisse laudus ille rustus ado lestcone
qui preclari wltꝰ exinuã spẽm
quã suspectã multꝭ adu̾samq fame
sculit ⁊ quo rari unꝙͣ innocue usi
sunt D forma carro Ruciꝰ est
caruisse quo in exꝑimẽtum tui an¬
ceps ⁊ laboriosum sepe uenturus
sis Mulcꝭ forma nocuit cunctos
extuit quose post insulcꝰ uarios
molliuit ⁊ uinci faciles dedit atq
ad honestatẽ cransu̾sos inͥ culpã tru¬
di. D deformis ⁊ birius mimuta
statura ẽ. Rnon ẽ ut ieris ꝓseꝙͣ¬
dum q̃relis incomodũ. longila ꝯ¬
spectior est statura breius expedi¬
fuus uetat utͬ ꝓna domo magnĩ
uirũ sic in ꝑuo corpore magnũ
Qd scilicet lamẽtaris/ ꝙ te ip̃o
non es hon̾atus s leuis ⁊ faciłia ⁊
ad cucta u̾satilis. D ꝑexignũ est
corpus R Quis umꝙ de exigna

Expanded text:
fecisse laudatur ille Tuscus adolescens, qui preclari vultus eximiam speciem, quam suspectam multis adversamque fame stulit, et quo rari unquam innocue usi sint. Forma careo. Tutius est caruisse quo in experimentum tui anceps ac laboriosum sepe venturus sis. Multis forma nocuit, cunctos exercuit, quosdam post insultus varios mollivit, et vinci faciles dedit, atque ab honestate transversos in culpam trudi. Deformis et brevis nimium statura est. Non est ut reris prosequendum querelis incommodum: longa conspectior est statura, brevis expediQuid vetat, ut in parva domo magnum virum, sic in parvo corpore magnum Id scilicet lamentaris, quod te ipso non es oneratus sed levis et facilis et ad cuncta versatilis. Perexiguum est corpus.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ atq consiliorũ conflictacõ est:
ut iux cicomana diffuncõ stare
q̃ ats. Sit enĩ licet int̾ amicos be¬
niuolencia ⁊ caritas de est tamẽ
ꝯsencõ / ex qua ille diffĩcõm ꝯficit¬
tquid in odio speres icẽ. est ⁊ in
amore odiũ ⁊ in ꝑacẽ bellũ ⁊ in
ꝯ sencõe dissencõ sẜscendã aͥ sic
Te ex hũs ip̃is que assidue docu¬
lis sũt. feras aspice quas ferro
indomitans om̃ips amor domat
Incende am̃i leene tigres. urse qͣn¬
to cũ murimiure ueniũt ad id qd
cupidissĩe faciũt nõ cupidas s
coactas putes ¶ferarũ alie dum
coeut magnis scridorib alie rapi¬
dis unguib in quiete stf dam si
quad naͣli s efrenata dulcedĩe
ĩ os mꝑe insertũ illa p̃cipiti fer¬
uore libidnnis amputat. Inde iã
pregnans uidua cũ pariẽdi tp̃s
aduen̾it fecu mulciplici p̾grauãte

Expanded text:
num atque consiliorum conflictatio est? ut vix Ciceroniana diffinitio stare queat. Sit enim licet inter amicos benivolentia et caritas, deest tamen consensio”, ex qua ille diffinitionem conficit: quid in odio speres igitur? Est et in amore odium, et in pace bellum, et in consensione dissensio. Ostendam tibi sic esse, ex his ipsis que assidue in oculis sunt. Feras aspice, quas ferro indomitas, omnipotens amor domat; intende animum: leene, tigres, urse, quanto cum murmure veniunt, ad id quod cupidissime faciunt? non cupidas, sed coactas putes. Ferarum alie, dum coeunt, magnis stridoribus, alie rapidis unguibus inquiete sunt; iam si quadam naturali, sed effrenata dulcedine, in os vipere insertum, illa precipiti fervore libidinis amputat; inde, iam pregnans vidua, cum pariendi tempus advenerit, fetu multiplici pregravante,
Abbreviated transcription (Latin):
per hospes animi pessimus inbellum comes metus.
De belli cemerario collega dolor. C.℥0.¬
tultum habeo et temerarium collegam.R.

Expanded text:
per hospes, animi pessimus in bellum comes, metus. 71 DE BELLI TEMERARIO COLLEGA Stultum habeo ac temerarium collegam.
Abbreviated transcription (Latin):
sit ita uelle non sufficit. desideno opus est eoq non mo¬
dico sed uehementi. uos autem mala uestra feruentissi¬
me cupitis. bona uultis tepidissime. unde fit ut diuuites
multi sint. boni autem paucissimi. Nam quid miri est.
si citius adoptatum aidens intentio qulam uoluntas lentec
prouehitur. AUellem bonus esse si possem. E stude. nam
potetis et sibona fule uis esse iam incipis sed segnitiem
uita. si enim minima rerum non habentur gratis. quid
de uittute speres qua nil inrebus hominum maius est
nil altius. Non tu illam quasi diuerticulum curarum s
ut rectum atq unicum iter adfelicitatem cogita. uaca
illi et insiste summo nisu totoq animi pondere neqͣue
uero temporis particulam ut iocundo ciuidam exercitio
sed ut ordinatio uite officio quod te beatum et nulluis
egentem rei faciet uniuersum tempus omne studiũ im¬
pende quod rebus sepe uilissimis impendisti:et ad me¬

Expanded text:
sit ita, velle non sufficit: desiderio opus est, eoque non mosit ita, velle non sufficit: desiderio opus est, eoque non modico, sed vehementi. Vos autem mala vestra ferventissime cupitis, bona vultis tepidissime, unde fit, ut divites multi sint, boni autem paucissimi; nam quid miri est, si citius ad optatum ardens intentio, quam voluntas lenta provehitur? Vellem bonus esse si possem. Stude; nam poteris; et, si bona fide vis esse, iam incipis, sed segnitiem vita. Si enim minima rerum non habentur gratis, quid de virtute speres, qua nil in rebus hominum maius est, nil altius? non tu illam quasi diverticulum curarum, sed ut rectum atque unicum iter ad felicitatem cogita; vaca illi et insiste summo nisu totoque animi pondere, neque vero temporis particulam, ut iucundo cuidam exercitio, sed ut ordinario vite officio, quod te beatum et nullius egentem rei faciet, universum tempus, omne studium impende, quod rebus sepe vilissimis impendisti; et ad me
Abbreviated transcription (Latin):
pum defectus in uito accidit sic accideret uoluntats¬
nec p̃imo digna uirtus nec supplicio digna esset iniꝗ¬
tas. nunc autem non uoluntas uobis hec aut ⁊ illa sed
huius atq illuis electio ac libertas nascentibus data est.
que in bonum flexa bonos facit indiuersum malos. uti
peruersitas sit uolentis illud penitus non licet ut non est¬
et uoluntas bona uictutis et mala uicii radix sit atq
ita uirtutis inopiam non patitur nisi qui uult quin
prima et maxima pars uirtutis est uelle. D Quid qđ
uirtutem. uolo nec. assequor. Rmulti se id putant uel¬
le quod nolunt. et nolle quod uolunt. sic quisq se fal¬
lit seq boni auidum non modo aliis sed sibi etiam
per suadere nititut. nec cuiquam facilius persuadet ꝗ
delectabilis uera uirtus falsa uirtutis oppinio sic delectat
ut et populum et amicos fallere et falli insuper dul¬
ce sit. D Scio me uelle nec posse ideo bonum fieri. RUt

Expanded text:
pum defectus invito accidit, sic accideret voluntatipum defectus invito accidit, sic accideret voluntatinec premio digna virtus, nec supplicio digna esset iniquitas. Nunc autem non voluntas vobis hec aut illa, sed huius atque illius electio ac libertas nascentibus data est, que in bonum flexa, bonos facit, in diversum, malos. Uti perversitas sit volentis; illud penitus non licet, ut non et voluntas bona virtutis, et mala vitii radix sit. Atque ita virtutis inopiam non patitur, nisi qui vult, quoniam prima et maxima pars virtutis est velle. Quid, quod virtutem volo nec assequor? Multi se id putant velle quod nolunt, id nolle quod volunt; sic quisque se fallit, seque boni avidum non modo aliis, sed sibi etiam, persuadere nititur, nec cuiquam facilius persuadet, quam delectabilis vera virtus. Falsa virtutis opinio sic delectat, ut et populum et amicos fallere, et falli insuper dulce sit. Scio me velle, nec posse ideo bonum fieri. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
clamorem compressis labiis pͥromebat ille gaegis pri¬
mum postmodum populi pastor famosissimus ꝗ
audut meruit uocem dei dicentis sibi. quid damas
adme. non loquebatur et clamabat ymmo quidẽ
loquebatur sed corde Sicut autem qui deum auditS
sindus non est sic quem deus audit non est mutus.
R Uerum dampnum uistus dolor nisi ꝙ
alie omnes inopie naturales aut fortuite
siue uiolente esse possunt hec una procul dubio uo¬
luntaria est. Cerete autem uel incorpore uel in inge¬
nio memoriaq uel eloquio ceu externis in rebus sũt
que quidem omnia non qualia exoptantur obue¬
niunt sed qualia cuiusqe sors tulerit. Hec una ãt
in uoluntate consistit: quam pro arbino sibi quiq
moderatur atq efficit. neq enimalia potest esse ho¬
minum uoluntas nisi quam uult is cuius illa est.
qua et hoc ipsum uult et quecumq uult alia. Alio¬
quin si ut uirium uiq ingenii siue eloquii siue o:¬

Expanded text:
clamorem compressis labiis promebat ille gregis priclamorem compressis labiis promebat ille gregis primum, postmodum populi pastor famosissimus, qui audire meruit vocem Dei dicentis sibi: “quid clamas ad me?” Non loquebatur et clamabat, immo quidem loquebatur, sed corde. Sicut autem qui Deum audit, surdus non est, sic quem Deus audit, non est mutus. um damnum iustus dolor, nisi quod alie omnes inopie naturales, aut fortuite, aut violente esse possunt, hec una proculdubio voluntaria est. Cetere namque vel in corpore, vel ingenio memoriaque vel eloquio, seu externis in rebus sunt, que quidem omnia, non qualia exoptantur obveniunt, sed qualia cuiusque sors tulerit; hec una autem in voluntate consistit, quam pro arbitrio sibi quisque moderatur atque efficit. Neque vero alia potest esse homini voluntas, nisi quam vult is, cuius illa est, qua et hoc ipsum vult, et quecunque vult alia. Alioquin, si ut virium, utque ingenii, sive eloquii, sive o
Abbreviated transcription (Latin):
cesfarent nisi lingua malum semen spargeret et fo¬
uerit. S linguam perdidi Rsi malam lucratus es
plurimum magne enim diuitie sunt esse mopẽ
malorum. hec qui non habet diues nascitur. ate
qui petdit diues fit et nouo auctus censur. per¬
dendo nuenit quod inueniendo perdiderat qdꝰ
si bonam petdisti dico iterum cor conserua. ami¬
sisti quidem quo places hominibus secua quo
placeas deo cui si lingua non potes coitle. loquere.
Si enim de malis scriptum est labia dolosa in corde
et corde locuti sunt. cur non piorum in cotde. pia
labia esse et ipsi corde etiam loqui possunt ubi sint
aures dei. uerumq sit quod alibi sccibit idem. Non
est occultatum os meum ate quod fecisti mocculto
ulla enim seccetissimatum. quoq cogitationum est
deo. nec tacitos minus quam damantes audit ⁊ ymo
non est apud illum clamor alcior uehemenciorꝙ
qũam cordis. cdamante illo silencio delectatur. humc

Expanded text:
cessarent, nisi lingua malum semen et spargeret et focessarent, nisi lingua malum semen et spargeret et foveret. Linguam perdidi. Si malam, lucratus es plurimum, magne enim divitie sunt, esse inopem malorum: hec qui non habet dives nascitur, at qui perdit dives fit, et novo auctus censu, perdendo invenit, quod inveniendo perdiderat. Quod si bonam perdidisti, dico iterum, cor conserva. Amisisti quidem quo placeres hominibus; serva quo placeas Deo, cui, si lingua non potes, corde loquere. Si enim de malis scriptum est: “Labia dolosa, in corde, et corde locuti sunt”, cur non piorum in corde, pia labia esse, et ipsi corde etiam loqui possint, ubi sint aures Dei? verumque sit quod alibi scribit idem: “Non est occultatum os meum a te, quod fecisti in occulto”; nulla enim secretissimarum quoque cogitationum abscondita est Deo, nec tacitos minus quam clamantes audit: immo, non est apud illum clamor altior vehementiorque quam cordis: clamante ille silentio delectatur. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
nec amplius audite uoluisse. Cumq post longum tẽ¬
pus preceptor illum suus admirans stiscitantur ꝗd
tam diu absens ceptum opus omisisset. Respondisse.
plere. hanc ubi custodiam et hoc frenum seu a na¬
tura quidem seu a fortuna oblatum ne contempẜis
libensq regendum piebe ne ue contra tuam sortem
calcures. P linguam amisi. R nime maxime qd̃
sapiens ubet. Smni custodia serua cor tuum edu¬
abus custoduis ad unam redactus et dimitdia labo¬
ribus parte liberatus. facilus pauca custodies et p̃¬
ciosa uigilantius. D lmguam perdidi. R inqui¬
busdamꝰ paueis nobile et argutum menbtorum
in magna autem parte hominum nocens atq pes¬
tiferum et quo multis catuisse sit melius. Sic non
solum inseruo⁊ uerum cernitur quod satincus
ait lingua mali pars pessima serui sed inplerisq
etiam libris : quibus nihil peius dedit natura qmͣͣ
ligua beua doli adulteria coruptele omnes pene

Expanded text:
nec amplius audire voluisse, cunque post longum temnec amplius audire voluisse, cunque post longum tempus preceptor suus, illum admirans, sciscitaretur, quid tam diu absens ceptum opus omisisset, respondisse dicitur, plere. Hanc tibi custodiam et hoc frenum seu a natura quidem, seu a fortuna oblatum, ne contempseris, libensque te regendum prebe, neve contra tuam sortem calcitres. Linguam amisi. Nunc maxime quod sapiens iubet, “omni custodia serva cor tuum”; e duabus custodiis ad unam redactus, et dimidia laboris parte liberatus, facilius pauca custodies, et pretiosa vigilantius. Linguam perdidi. In quibusdam paucis, nobile et argutum membrum, in magna autem parte hominum, nocens atque pestiferum, et quo multis caruisse sit melius. sic non solum in servo verum cernitur, quod Satyricus ait: Lingua mali pars pessima servi, sed in plerisque etiam liberis, quibus nichil peius dedit natura quam linguam. Bella, doli, adulteria, corruptele omnes pene