comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centum pondo argemi fuĩt rencta. aute¬
plũbiari tebeant. et sic appendantur:⁊ ⁊ ⁊¬
culus ⁊ celfus auint. excepto plumbo aꝑ¬
pendl teterelriam⁊ cͥptorib res plũbateas¬
lignantur ⁊ mrationes argenti portus
gentium legetur. anemplemata aureaq̃
pondus ei argenti facri legetur. amuero
argentum fcõ sipondus ñcontimĩsiae¬

Expanded text:
centum pondo argenti fuerint relicta, an replumbari debeant, ut sic appendantur. et Proculus et Celsus aiunt exempto plumbo appendi debere: nam et emptoribus replumbatae adsignantur et in rationes argenti pondus gentum legetur, an emblemata aurea quae pondus ei argenti facti legetur an uero argentum factum: si pondus, non contineri, si ar
Abbreviated transcription (Latin):
o.a. Prouoluptariis inpensis nisi para¬
tasit mulier pati maritum tolsentem. &x¬
actionem patitur namsiuult ħre eamu¬
her. reodere eaque inpensasunt. deb ma¬
tto. aut sinonuult. pati debet tollentem
simoto retipiant separationem Ceterum
esi nonrecipiant. relinquende sunt. fita eni
ꝑmittendum ẽ marito auferte ornar̃otũ
quod posuit sifuturum est eus qͣrdo ab
tuitis.x. Quodsihetes inquib imp̃ense
facte suntamercales fuerint. tales inpen¬
suiolantate mulieris facte st̃ exactõneor ⁊¬
i.pabere : ¶ doationem int̃uarum ⁊ uoxorẽ ꝯ

Expanded text:
 Pro voluptariis impensis, nisi para Pro voluptariis impensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. Nam si vult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non vult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant, relinquendae sunt: ita enim permittendum est marito auferre ornatum quem posuit, si futurum est eius quod atum.Quod si hae res, in quibus impensae factae sunt, promercales fuerint, tales impensi uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere.Donationem int
Abbreviated transcription (Latin):
ceterum si extrinsetus non inminuetit.
totem. ¶ Set sñpensis necessarus mu¬
lier satis feterit. utrum tos crescat. aut
uero dicimiis exintegro uideri dotem ⁊ es
ubi petc̃a est. nondubito dotem uideri
creuisse. ¶ Sidos tata solutasit. nõha¬
bita rationẽ. inpensarum uidendum ẽ
ancondici possit idqd ꝓmpensil netessa¬
riis conpensari solet ⁊ marcellus xomit¬
tit coñditioni ẽẽ locum. S ⁊ siplẽtiq ne¬
gent. tamꝓpt̃ equitatem marcelli fña
admitterda est. ¶ Utilelaũt inpense s̃.
quas maritus utiliter fecit. remq meli¬
to factursit. Iaut sundomo pristmum
Qaut tabernam sidem erit si fuos arte doeti¬
lp̃ U oluptariẽ aũt inpense sunt
quas mantus aduolumtatem fererit. et
q̃ spes exornant Quarũm utues non quid̃
minirit ip̃o uite dotem uerum tñ ha¬
bent exactionemꝰ.
tam decluctionem quitum dnt. siuolur¬
tate mulieris facte sint. iniquũ ẽe cõpel¬
li mulierem uende rem ut inpensas me
am factas solueret. si aliunde soluere nõ

Expanded text:
erum si exstrinsecus, non imminuent dotem. Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, non dubito dotem uideri creuisse. Si dos tota soluta sit non habita ratione inpensarum, uidendum est, an condici possit id, quod pro impensis necessariis compensari solet. et Marcellus tit condic‹t›ioni esse locum: sed etsi plerique negent, tamen propter aequitatem Marcelli sententia admittenda est.Utiles autem impensae sunt, quas maritus utiliter fecit, remque melido factum sit, aut si in domo pistrinum aut tabernam adiecerit, si seruos artes docuerinum Voluptariae autem inpensae sunt, quas maritus ad voluptatem fecit et quae species exornant. quarum utiles non quidem minuunt ipso iure dotem, verumtamen habent exactionem. Pdam deductionem quidam dicunt, si voluntate mulieris factae sint: iniquum enim esse compelli mulierem rem vendere, ut impensas in eam factas solveret, si aliunde solvere non
Abbreviated transcription (Latin):
corpus s⁊ enim absurlum est dimunutio¬
nem corporis fieri ꝓpt̃. petimmiam. ¶Ceteruo
nisi eał rẽfitiet. desinere ẽẽ fundum dõtale
ł partem Imanebit igitur inrerum deten¬
tationem donec eisatis faciat maritus. nõ
ip̃o uire corpoꝵ s tõtis uiris fit diminuti¬
os sbiergõ admatimus diminutionemdo¬
tis ip̃o nire fieri. ubi ñsunt corpora. s pecũ¬
nia nam inpeta ratio aomutediminuto¬
onemfieri. ¶ ꝓm sexstimãta corporaĩ
totem datasint. ip̃o iure tos diminuetur.¬

Expanded text:
corpus: etenim absurdum est deminutionem corporis fieri propter pecuniam. ceterum haec res f‹a›ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri? ubi non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit deminutionem fieri. proinde si aestimata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur
Abbreviated transcription (Latin):
soceri factum eẽt. uiri tam̃ peritulum futu¬
rum ait labeo. ⁊ hoc uerumest. ¶ Siquis
ꝓmuliere dotem uiro ꝓmisit. deiride hrcle
muliere relicta decesserit q̃ exparte mułr
ei hr̃s ẽẽt ꝓeaparte dotis ꝑiculum qd̾ uiri
fuisset. admulierem ꝑtinere ait labeo / qr
nec melius nec equius fuisset. qd̾ exigere
uir abuxore nonpotuisset. obidᷤ detrimento
ttiri mulierem locupletari. ⁊ hoc ueꝵputo.
d̾ mulieti expetulio serui restitui debet ⁊
ideo dolum ⁊ culpam in eo peculio. ł acꝗrendo
ł conseruando. maritus prare debet si fruct᷑
exeo ꝑcepti quomodo cuinslibr rei dotalis.
talib factis.¬

Expanded text:
tatem soceri factum esset, viri tamen periculum fututatem soceri factum esset, viri tamen periculum futurum ait Labeo, et hoc verum est. Si quis pro muliere dotem viro promisit, deinde herede muliere relicta decesserit, qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte dotis periculum, quod viri fuisset, ad mulierem pertinere ait Labeo, quia nec melius aequius esset, quir ab uxore non potuisset, ob id ex detrimento uiri mulierem locupletari: et hoc uerum puquod mulieri ex peculio serui restitui debebit: et et dolum et culpam in eo peculio vel adquirendo vel conservando maritus praestare debet et fructus ex eo percepti quomodo cuiuslibet rei dotalis aTALES FACTIS
Abbreviated transcription (Latin):
indotem estimata accepisti pattum cõuẽ¬
tum deinde factumest. ut diuorno facto.¬
e tãtidẽ extimatam rebderes nec depatu do¬
taliũ ancillaꝵ m̃tio facta est manebit᷑
inquit labeo partus tuus q spericuioma¬
cipiorum penes te ẽẽ deberet. ¶ Mulier q̃
centum dotis aput uirum habebat. diuor¬
tio facto tucenta auiro erante stipula¬
ta erot labeo putat quanta dos fuisset.
tant᷑am deberi siue prutens mulr̾ pluseẽ
stipulata. siue inpripdens. ⁊ labeonis sñao
probo ¶uxor diuortio facto parte do¬
tis receperat᷑ p̃artem aput uitum relig̃rat.
temde alũ nipserat. ⁊ iterum uroua ftat e
aopriorem uirum reddierat. cuicentũ .x.
tote erat. mensionem fecerat diuortio fc̃o
reliquũ expriore dote hudem diẽb uirum
reddituꝵ aĩt lab̾. quib recłoisset sisuꝑuiᷤ
diuortium int̃eos factum nẽet. qm̃prio
ẽẽt translata. ⁊ hoc uerumputo. ¶ Suũt
socero inuissu uxoris manente minĩo. do¬

Expanded text:
in dotem aestimata accepisti: pactum conuentum deinde factum est, ut diuortio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est. manebit, inquit Labeo, partus tuus, quia is pro periculo mancipiorum penes te esse deberet.Mulier, quae centum dotis apud uirum habebat, diuortio facto ducenta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tantam deberi, siue prudens mulier plus esset stipulata siue imprudens: Labeonis sententiam probo. Uxor diuortio facto partem dotis receperat, partem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua facta ad priorem uirum redierat, cui centum decx priore dote erat, mentionem fecerat. diuortio facto reliquum ex priore dote iisdem diebus uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter eos factum non esset, quoniam esset translata: et hoc verum puto. Si vir socero iniussu uxoris manente matrimonio do
Abbreviated transcription (Latin):
insenecessitatem inpertendi ¶ seteꝵ
similla fiũt necessitas. alio uuire ha¬
bentur. ¶ nnccessaris inpensis pscie¬
tumest eqs demũ inpensas. dotẽminuere.
q̃ intotentacte sunt cr̾m simtotem facte¬

Expanded text:
in se necessitatem inpendendi: ceterum si nulla fuit necessitas, alio iure habentur.In necessariis impensis hoc sciendum est eas demum inpensas dotem minuere, quae in dotem factae sunt: ceterum si in dotem fact
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. ł adsequi p̾otuit plane siexma¬
iore parte quã debetur hr̃s scriptus fuĩt qd̾
ampliuis est. ñ pr̃abit. ⁊ si forte cum nĩchil¬
chil urxori restituet. ¶ taoit aũt ut
ait lex uilia quoͣd eum ꝑuenit. ꝑuenis¬
se accipimus siue ramexegit sine exigẽ
põt. qr actioei delatã est sadict inlẽgeu
⁊ sitolo malo aliquid factumsit. quomin
adeumꝑueniat teneatur. ¶ Sifilium
exheredauit parronus urtadeum bõi lib:¬
ti ꝑtineant. uidendum est anheres hoc
nomine teneatur:⁊ cum nichil n ad ip̃m
teuiro heredeq eius lex ñi loquitur. ¶ desoce¬
ro. successionibq soceri nichil in lege scͥp¬
tumẽ.⁊ hoc labeo quasi omissum anno¬
iat In quib igitur casib lex defecit erit
nec utilis actio tunda. ¶CQuodait lex
quanta pecc̃aerit tantam pecãm dato o
stendit extimationem hr̃ditatis. ł bonoꝵ
lib̾ti. ñpãm hr̃clitatem uoluisse legẽ prã¬
re. nisi maritus ip̃as res tradere m aluerit.
⁊ hoc enim benignius admitti debet.

Expanded text:
sequitur uel adsequi potuit. plane si ex maiore parte quam debet heres scriptus fuerit, quod amplius est non praestabit: et si forte, cum eihil uxori restituet.Dabit autem, ut ait lex, quod ad eum peruenit. peruenisse accipimus, siue iam exegit siue exigere potest, quia actio ei delata est.Adicitur in lege, ut et, si dolo malo aliquid factum sit, quo minus ad eum perueniat, teneatur.Si filium exheredauerit patronus et ad eum bona liberti pertineant, uidendum est, an heres hoc nomine teneatur. et cum nihil neque ad ipsum neatur?De uiro heredeque eius lex tantum loquitur: de socero successoribusque soceri nihil in lege scriptum est: et hoc Labeo quasi omissum adnotat. in quibus igitur casibus lex deficit, non erit nec utilis actio dand‹a›.Quod ait lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato', ostendit aestimationem hereditatis uel bonorum liberti, non ipsam hereditatem uoluisse legem praestare, nisi maritus ipsas res tradere maluerit: et hoc enim benignius admitti debet.
Abbreviated transcription (Latin):
riis inpensis habendum ait. ¶ꝓ inde fui¬
ciniis inquit si eclificium ruens ꝙ habẽ
mulr̾iutile erat. refecerat. Iaut si oliueta
reiecta restaurauit. Ił ꝙ exstipulatione tã¬
pni infecti nomine necõmute̾t p̃stiterit.
po .⁊. U elsiuites ꝓpagaueritꝰ ł arbores
furauĩt x semmnaria ꝓ utilitate agri fe¬
gerit inpensas necess arias fecisse iudebit᷑.¬
nos gñaliter diffinemus multium iñt̃ ẽẽ.
adppeniam utilitatem E ateam. q̃ñ ad p̃¬

Expanded text:
riis impensis habendum ait. proinde Fulcinius inquit, si aedificium ruens quod habere mulieri utile erat refecerit, aut si oliueta reiecta restaurauerit, uel ex stipulatione damni infecti ne committatur praestiterit, 2 . uel si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur.Nos generaliter definiemus multum interesse, ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
Bublii meuii est. Nam is inlictima grath
uxore statuit. qt̾ res dotales inea seclitiõe
chi culpa easelitio faita eẽt licinie prãri
noportere. ¶ Seriis uxoriᷤ uir minĩmos
inuestiaũo declerat. quoꝑato deite intra
annum diuortium intercesserat placũ
labeoni trebatio. qualia uestim̃ta post
diuortium eent. talia uiro reddi idẽ uiris
futurum fuisset. suꝑã uestunta uir emis¬
set. ⁊ seruis dedisset Q uodsiuestim̃ta non
redde̾ntur. tũc uirum p̃tium indote ꝯpen¬
saturum. ¶ filiaf. diuortio facto dotẽ
patri recdoi uisserat. deinde parte dons per¬
soluta pãt tecesserat.: reliquam partẽ sinee

Expanded text:
ublii Mucii est: nam is in Licinnia Gracchi uxore statuit, quod res dotales in ea seditione, chi culpa ea seditio facta esset, Licinniae praestari oportere.Seruis uxoris uir nummos in uestiarium dederat, quo parato deinde intra annum diuortium intercesserat. placuit Labeoni Trebatio, qualia uestimenta post diuortium essent, talia uiro reddi: idem iuris futurum fuisset, si ipsa uestimenta uir emisset et seruis dedisset: quod si uestimenta non redderentur, tum uirum pretium in dote compensaturum.Filia familias diuortio facto dotem patri reddi iusserat: deinde parte dotis persoluta pater decesserat. reliquam partem, si ne
Abbreviated transcription (Latin):
non tebet arbĩt curare. alioqum negõrũ
dotalem fimoum p̃stitũ erigere uir am¬
uliere põt. honusenim fruttuum ħmpen¬
diasunt.

Expanded text:
non debet arbiter curare: alioquin negotiorum dotalem fundu‹m› praestita exigere uir a muliere potest: onus enim fructuum haec impendia sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus .⁊ Et intorum id uitetur neces¬
saruis inpetisis contineri. ¶Qudosiama¬
rito omissumsit. uidex taltti eura dãpna¬
bit quanti mulieris int̾fu̾it eas inpen¬
sas fieriss ho̾c differt. ꝙ factarum r̾ato he¬
tur ⁊ sites male gesta ests itaq̃ sifuleit in.¬
sulam ruentem eaq exustasit inpensas con¬
sequitur smonfecerit ⁊ teustasit ea nichil.¬

Expanded text:
um Et in totum id videtur necessariis impensis contineri, quod si a marito omissum sit, iudex tanti eum damnabit, quanti mulieris interfuerit eas impensas fieri. sed hoc differt, quod factarum ratio habetur, etsi res male gesta est, non fsulam ruentem eaque exusta sit, inpensas consequitur, si non fecerit, deusta ea nihil
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siuerõ nulla suspitio colaisioũ relig¬
ionemp̃toris instruxĩt. ¶Siaũt iscuiau
ferri hereclitas pot̃ aliquid possireat de
hereclitate. ⁊ possidẽre desierit. sinedoloma¬
lo. magis est intlesinat conueniri Quos¬
ergo tempus spectabimus possiteat. nec¬
ne. litis contestate tempus spectari debr
scerte siuatantia brã quis possideat. ⁊ qͣt̾¬
enñium p̃tĩerit. indubitate rẽ cõnenĩ
poterit. exhac parte edicti. q ⁊ omisit cã
testaĩnti. etq ab intestato possedit. ⁊qui¬
dem fic untp̃scriptione quadrienni iut̾
sit. ¶Sipattonus exdebita sibi por̃ti¬
one heres scriptus tato sibi cohẽrede ex
alia parte õmiserit institutionem. ꝗd
debita pars eius ercit. ex austa. omiserit.
et cohetes. deinde possideat parronus ab inte¬
staro legitimam herelitatem totã. dũ¬
tam intum legatorum actionẽ celsus libro

Expanded text:
si vero nulla suspicio collusionis religionem praetoris instruxerit. Si autem ferri hereditas potest, aliquid possideat de hereditate et possidere desierit sine dololo, magis est, ut desinat conueniri. Quorgo tempus spectabimus, possideat necne? litis contestatae tempus spectari debet. Certe si uacantia bona quis possederit etennium pex hac parte edicti, quia et omisit causam testamenti et quia ab intestato possedit et quidem sic, ut praescriptione quadriennii tutus sit. Si patronus ex debita sibi portione heres scriptus dato sibi coherede ex alia parte omiserit institutionem, quia debita pars eius erat exhausta, omiserit et coheres, deinde possideat patronus ab intestato legitimam hereditatem totam, dandam in eum legatorum actionem Celsus libro
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝙ integram debitatam sibi portionẽ
lubeat ¶ħ aũt itasũt sicoheres collusit
cumpatronos alit enim ñeẽ parronum
cogendum legata p̃stare. neq eñi inter¬
dactum ẽ utquis omittat hr̃litatem si
srñ fidiude rofiat. ¶ hoc eclicium ⁊̃ adꝯ
tra tabulas bonoꝵ possionem ꝑtinere.
do. ꝯ̃ tabulas bonoꝵ possionem lib̾is pa¬
rentib qlegata p̃staret siomiserit eã
siconitra tab̾ bo. possionem acceperit.
Silibtas subconditione fui̾t data. si .x.
dederit. ⁊ omissa causa testam̃ti fuerit.

Expanded text:
m debitam sibi portionem habeat. haec autem ita sunt, si coheres collusit cum patrono: aliter enim non esse patronum cogendum legata praestare: neque enim interdictum est, ut quis omittat hereditatem, si sine fraude id fiat. Hoc edictum etiam ad contra tabulas bonorum possessionem pertinere contra tabulas bonorum possessionem liberis parentibusque legata praestaret si omiserit eam si contra tabulas possessionem accepit. Si libertas sub condicione fuerit data "si decem dederit" et omissa caus
Abbreviated transcription (Latin):
lnił .i Adigere inr̾urtando ne mibat
adegerit. uł stipłatus fui̾t: nic̾ ei nocebit.
Certe si uissu patroni is qui inpoteitate est.
Mi dem fecit clic̾̃nd̾ est enm hac lege tenen.
Stipulatus eit .c. oꝑas aut insingłos au¬
reos qui nos cari. snõ uidetur ccͣ legẽ iti¬
pulanis. quimpotestate eit lib̾ti operas
dare. ¶Qn̾ãuis nulla ꝑso̾a lege exci¬
re: quilibos totłe possint¶ Itaq slcastritũ
lib̾tum uireuir audo quisadegent. dicẽ¬
dinẽ nõ ꝑiim patronũ hac. lege.
si parronis lib̾tam unt uirãdo adegerit
ut sibi mib̾e̾t. siciuid̾ ductur̾ eam adegit᷑.¬

Expanded text:
iam Adigere iureiurando, ne nubat adegerit stipulatus fuerit, nihil ei nocebit: certe si iussu patroni is qui in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri. Stipulatus est centum operas aut in singulas aureos quinos dari: non videtur contra legem stipulatus, quia in potestate liberti est operas dare. Quamvis nulla persona lege exciire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est non puniri patronum hac lege. Si patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ducturus eam adegit
Abbreviated transcription (Latin):
łp .i. Patronoꝵ queie¬
las a du̾siis lib̾tos p̾sicesauoire. ⁊ nõ
tran slatue ergui debent cumsimgͣt
lib̾tus fit nõ mpune fe̾re eum opõteat ESt si
quid̾ inofficiosus pattono partone ͥ libis ue
tide̾ aliqua seneritatis nõ defipͤͭare. Sirurius
intulit. inmetallum dand erit. ¶dẽ erit. ⁊ sica¬

Expanded text:
is Patronorum querellas adversus libertos praesides audire et non translaticie exsequi debent, cum, si ingratus libertus sit, non impune ferre eum oporteat. sed si quidem inofficiosus patrono patronae liberisve tione aliqua severitatis non defuturae, si rursum intulit, in metallum dandus erit: idem et si ca
Abbreviated transcription (Latin):
Uandose marrogatõ testator cum capi¬
te fõtunas quoq suas inf̾amiliam. et
non secus ac si quis aliutestume tecisset ac
smp̾mas tabulas icictiss ut uetĩores supre ͥeꝰ¬
mas uelinqueret nec putaui̾t quisquam
mida uoluntate constitiutert am̃tum ũ eͣ
d̾uir̾ testam̾ti maxime qr̃ s urrib ercepti

Expanded text:
ando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et non secus ac si quis aliud testamentum fecisset ac supremas tabulas incidisset, ut priores supremas relinqueret. nec putaverit quisquam nuda voluntate constitui testamentum: non enim de iure testamenti maxime quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
ammusum: lib̾tis pẽam irtogẽtur. ¶ Int̾¬
dum ille pene alib̾to ingͣto erigunt᷑. uł prͣ
bõꝵ eius aufertur. et pattono dõtur. uł fusti¬
tũm. diuns actri. anꝰ resc̾pscit militẽ ub̾tũ
sium facere non patris.. ¶ Seruus nõ ma¬
numissusub̾tatẽ cõsequit᷑ is quiealege.liͦ¬
tractus eit. ut manumntatur mita tpͥs qd̃
fuꝑ ueniẽt licet nõ manninictatur. facit¬

Expanded text:
admissum libertis poenas irrogent. interdum illae poenae a liberto ingrato exiguntur: vel pars bonorum eius aufertur et patrono datur: vel fustisum divus Hadrianus rescripsit militem libertum suum facere, non patris. Servus non manumissus libertatem consequitur is, qui ea lege distractus est, ut manumittatur intra tempus: quod superveniens, licet non manumittatur, faci
Abbreviated transcription (Latin):
iricanꝰ. i Deceisit quẽ egofilium meu̾.
et in mea potestate ẽẽ dico. exictit. impubes
qui se ei silim eẽ clic̃. ego cont̾e̾co. ant̾ emĩ¬
cipatiõem contẽptum: atq iceo in mea po¬
hunc filium eẽ cõitat. s hacten de statũ eiꝰ
quetit̾ quod inpotcitate pat̾s furrit. necne.

Expanded text:
ionum Decessit, quem ego filium meum et in mea potestate esse dico: existit impubes, qui se ei suum esse dicit: ego contendo ante emancipationem conceptum atque ideo in mea pot quidem hunc filium esse constat: sed hactenus de statu eius quaeritur, quod in potestate patris fuerit nec ne:
Abbreviated transcription (Latin):
lum. sisatis cẽcliss recte experiret᷑.. ¶ Quo¬
tiens impubes satis nõ dãt mutitur in poᷤ¬
sessicem. idu̾sariꝰeuts.. ESuisatis det
siũ nõndet siuelit adu̾sariꝰ cõmini fibi. ĩ¬
munitrnicem. satisdare debet pupillo.
Cct̾msisatis nõ det. debet carator costitui

Expanded text:
lum, si satis dedisset, recte experiretur. Quotiens impubes satis non dat, mittitur in possessionem aduersarius eius, siue satis det siue non det. si uelit aduersarius committi sibi administrationem, satis dare debet pupillo: ceterum si satis non det, debet curator
Abbreviated transcription (Latin):
xcessant. curator comtituend̾ ẽ. amirͣ ad¬
minuitet et qn ei qui iudicio uicerit retti¬
tuat. ¶quid m̃ situorespupilliuelint a dimi¬
nutrare nonerunt andiendi. isi satudede¬
rint noe pupilli. at cinratores quoꝙ i demip̾i¬

Expanded text:
cessant, curator constituendus est, qui bona administret et quandoque ei qui iudicio uicerit restituat. quid tam‹en›, si tutores pupilli uelint administrare? non erunt audiendi, nisi satis dederint no
Abbreviated transcription (Latin):
et mitudia ⁊ mecteris necestanasim̾esas
debet inpendi ꝓmo facultatum. ¶ poit
pub̾tatem querit᷑. an actioris partes su¬
itmere debeat. qui ex carboniano missus
est uł inposseisioẽ. responsum e᷑ eiputes
eum fubitme̾ debere. inarime sicauit set
sinon cauĩt. siminc paratus sit cauere. qͣ
possessor cõueniend̾ ẽ eud simĩe ei ñ caue¬
at. possessio trãsfertur adu̾satio satisose

Expanded text:
sarias impensas debet impendi pro modo facultatium.Post pubertatem quaeritur, an actoris partes sustinere debeat qui ex Carboniano missus est in possessionem. et responsum est rei partes eum sustinere debere, maxime si cauit. sed et si non cauerat, si nunc paratus sit cauere, quasi possessor conueniendus est: quod si nunc non caueat, p
Abbreviated transcription (Latin):
iniłꝰ. Sumpubes negetur uir̃ adoptat᷑.
⁊ ideo patne̾ hi̾litatis ei contuñafiat. non
erit iniquñ fimile cartoniano cec̾tum int¬
ponere ̃ tem fumpubes midortiõem ditus
ẽẽ adicatur. ⁊ icõnegetur. naturał ꝑatris ur̃

Expanded text:
i impubes negetur iure adoptatus et ideo paternae hereditatis ei controversia fiat, non erit iniquum simile Carboniano decretum interponi. Item si impubes in adoptionem datus e
Abbreviated transcription (Latin):
b .p. engntum puto. ut et demo̾itiatus sit
ꝓpͥa demossratioe. et põtio ascͥpta eimueni¬
ri possit.lic stñ parte hr̃t mititus sit. nã qui
sm paite hr̃i institut᷑ est uacantẽ po̾noe̾m.
uł alium assem occupat. ꝙ sibr̃s itasctip¬

Expanded text:
 exigendum puto, ut et demonstratus sit propria demonstratione et portio adscripta ei inueniri possit, licet sine parte institutus sit: nam qui sine parte heres institutus est, uacantem portionem uel alium assem occupat. quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
bes dectit. siũi c̾creui̾t. p̾ses su̾no̾. dimi¬
nuet uesdendi cã.⁊ hoc minꝰ iectituet hr¬
iditatis po̾nioeu ehiod si satis dare nõ potu¬
cã uscriꝑid. quod alim̾tis eiꝰ necessarium
eit. ꝑmut̾ndᷤ it nec mirũ cebet uideri ht̃¬
ditatẽ ꝑꝑ alm̾ta miniueiꝰ. quẽ fo̾tasse u¬
dicabitur filium noneẽ. cum om̃ib eclie¬
tisuent̾ inposseisioẽm iitatur. ⁊ alim̾ta¬

Expanded text:
siue decreuit praeses siue non, deminuet uescendi causa et hoc minus restituet hereditatis petitori. quod si satis dare non potucausa usque ad id, quod alimentis eius necessarium est, mittendus est. nec mirum debet uideri hereditatem propter alimenta minui eius, quem fortasse iudicabitur filium non esse, cum omnium edictis uent
Abbreviated transcription (Latin):
mimmusoꝵ. sc̃ ineo ꝗͭ apatre anocy pa¬
t̾no ꝓanoq pat̾niani parte. ¶ nepos ab
auo manumisslis. dedit se ad arrigand pa¬
trisuo. siũ mane̾s ipotestate pattis decesẜit
fuĩm animinsus cliem suu̾ obeat. sosãmiet᷑
ainis a deius successide̾m. erint̃pretatioe ecdic

Expanded text:
missorum sic: 'in eo, qui a patre auoue paterno proauoue paterni aui patre'.Nepos ab auo manumissus dedit se adrogandum patri suo: siue manens in potestate patris decesserit siue manumissus diem suum obeat, solus admittetur auus ad eius su
Abbreviated transcription (Latin):
atier rarchos elassium militari uir̾testaĩ
posse. milla ctubitatio eit Inclaisib om̃s
remuiges. ⁊ naute milites sunt ¶ It̃ uigiles
milites sunt. ⁊ iur̾ militari eos testari pos¬
se. nulla cdubitatioẽ. ¶ Siquis militũ
exalio miniero translatirs ñt in aliũ ꝗͣns.¬

Expanded text:
chos classium iure militari posse testari nulla dubitatio est. in classibus omnes remiges et nautae milites sunt. item vigiles milites sunt et iure militari eos testari posse nulla dubitatio est. Si quis militum ex alio numero translatus sit in aliu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tem deceritendum est. et si ãbostib
captus sit. pater puelle filie danta
actionem declote repetenta. ¶ Nrasgre¬
diamur nũc adarticulum hc̃ qͣtamuᷤᷤ
adũsus quos conpetit declote actio ⁊ad¬
usus ip̃m maritur ꝯpet̾e palam ẽ sũ
ip̃i dos datasit. ł alii exuoluntate moĩ¬
ti uł fubiecto uiri enis ł nonsubiectoᷤ.
se. sifilrũs familias maritus fit. ⁊ dos so¬
cero datasit aduersus socerum agetur.
sp̃lane sifiuio txtasit siquid iuissu soceri
adhuc absolute secer tenebitus oꝵ sifili¬
o datasit non uissu parris. sab̾⁊ calius
responderunt. mħ ominus. cumptre a¬
Egi oportere. Uid̾ĩ enim adeum ꝑuenisse
totem penes quem est peculium ẜ ufficit
aũt aoit tãpnantum quidẽm ĩpeculio
xͣ siquid inrem patris uersumẽ ¶Sm̃ aũt¬
lier inconditione mariti errquĩt puta
oportet. quasi priuilegium inbõis uiri
mulieri. iudelicet. ut sisint. ⁊ ali c̾oito¬
res ħ p̃feratur. circa depetulio ac̃tione¬

Expanded text:
em decernendum est et si ab hostibus captus sit pater, puellae dandam actionem de dote repetenda. Transgrediamur nunc ad hunc articulum, ut quaeramus, aduersus quos competit de dote actio. et aduersus ipsum maritum competere palam alii ex uoluntate mariti uel subiecto iuri eius uel non subiecto. sed si filius familias sit maritus et dos socero data sit, aduersus socerum agetur. plane si filio data sit, si quidem iussu soceri, adhuc absolute socer tenebitur: quod si filio data sit non iussu patris, Sabinus et Cassius responderunt nihilo minus cum patre agi oportere: uideri enim ad eum peruenisse dotem, penes quem est peculium: sufficit autem ad id damnandum quod est in peculio uel si quid in rem patris uer‹s›um est. lier in condicione mariti errauerit putauedi oportet quasi priuilegium in bonis uiri mulieri, uidelicet ut, si sint et alii creditores, haec praeferatur circa de peculio actione
Abbreviated transcription (Latin):
ant srxdi posse urderi sidecessiss exea in¬
firmitate. ex oĩmodo ⁊ legatũ adeos
dequib q̃reretur tr̃aftulisse. de
m̃to legau̾it. idem ipxoriplura legata
⁊ ẜuum stichum ⁊ damã legauit S et
cum maltero exfunclis fiio plegatis
cognouiss iullicumñeẽ. stichũ misit
⁊tam tei rustice quam rationib fi¬

Expanded text:
ndit posse videri, si decessisset ex ea infirmitate, omnimodo et legatum ad eos de quibus quaereretur transtulisse. Scamento omni legavit: idem uxori plura legata et servos Stichum et Damam legavit: sed eum in altero ex fundis filio praelegatis cognovisset vilicum non esse, Stichum misit et tam rei rusticae quam rationibus fu
Abbreviated transcription (Latin):
dem a  ristoscripsit nonsolum cͥditori¬
br. S ⁊̃ heredi insinto p̃torem subuenire
debere hisq copiam instrum̃torum inspi¬
cientoꝵ facere urꝑinde instruere sepossit
expecliat. nec neagnoscẽ hr̃clitatem ¶ Si
maior sit herectitas etcleliberat heres ⁊ res
sunt inheretlitatem q̃ extractu tp̃is teteri¬
ores fuu̾t. aclito p̃torempõt. isqu̾idelibut
ium̃ta aut uanałitiꝗ pat̃ eaquemora teñ¬
orafiant unde quiq p̃terea curatirussit
ut es alienumꝙ subpena ł subp̃tiosis pi¬
gnorib debeatur soluatur.
auis ¶gitur siquod inherechitate sit u̾nũ
oleum fum̃toũ nũata pec̃a. inde fieri debe¬
bunt. impenclia simunus adebitorib hr̃¬
ditariis exigendaest. petum am ali qd̾ simil¬
lisint clebitores aut iuclicem ꝓuocent.
ueniꝰre debent res suꝑuacue.
pecliat gum hereditatem. retinẽ.⁊ ħei tu
tea diminui nisicãcognita boni uiri dor¬
brantum uetabo. merito p̃tor inpeclit ĩ¬
terim diminutionẽ quamclui nomine.

Expanded text:
m.Aristo scribit non solum creditoribus, sed et heredi instituto praetorem subuenire debere hisque copiam instrumentorum inspiciendorum facere, ut perinde instruere se possint, expediet nec ne agnoscere hereditatem.Si maior sit hereditas et deliberat heres et res sunt in hereditate, quae ex tractu temporis deteriores fiunt, adito praetore potest is qui deliberat iumenta aut uenalicia, item ea quae mora deteriora fiant, uendere, quique praeterea curaturus sit, ut aes alienum quod sub poena uel sub pretiosis pignoribus debeatur, soluatur. ale Igitur si quidem in hereditate sit vinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis exigenda pecunia. quod si nulli sunt debuenire debent res superuacuapediat eum hereditatem retinere, et hoc terea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'.Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu nomine
Abbreviated transcription (Latin):
antͣsñamlib̾tus mo̾te subtractus est.
¶Si patnfiliꝰ actuocatioe̾m acciatori lib̾ti
p̃stitĩt ñ eit repelłnd. neꝙ em̾ aduoratus
accusat. ¶ Siꝑat̃ test̾o caui̾t ut actu¬
saretur libtus quͣienemũ sibi ꝑass. aut od
almd inse admisiss magis e ut ig̾sculib̾u
debecet qui nõsponte accusantͣnt. S ⁊l

Expanded text:
ntiae libertus morte subtractus est. Si patroni filius advocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim advocatus accusat. Si pater testamento caverit, ut accusaretur libertus, quasi venenum sibi parasset aut quid aliud in se admisisset: magis est, ut ignosci liberis deberet, qui non sponte accusaverunt. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
tretur. Certe si abolitice publice datarepent
qui taliuidicio appetit cinꝰ pea aut supplitumm
hui̾t. aut cxiliũ quoosit uice depositionis uͥ
cuntas aclimitt᷑. Si tñcis lib̾tum eo cͥmi¬
ne accus anĩt cuiꝰ pea nõest capitis. Uerintam̃
iudicati placuit augere pena nõ obest hoc
patroni filio. neq enĩimperitia aut seuetitaᷤᷤ
incapd̾ lib̾ti clieit aut subiecit accusatore.
iestatis parrom filiũ accusaniͣt. ⁊ pat᷑m filis
calũpme capitis eum pimri cesiderauit. ñ
debet repelli hoc eclicto ⁊ dẽ puto et si abeopeti¬
tus retõst ineum cͥmina. Igͦscend̾ eit enim
ei siuoluit se ulcissi ꝓuocatus. ¶ Sipat̾s¬
forte poit mõtem defende necc̾e huit. an
tum pat̾nũ ꝑꝑhoc accusauit medicũ ob¬
mõte patis ant obcubicularium. aũquẽ
aliumi qui cͥca patrem fuerat. ⁊ putosuccͥ¬
cente nec̾e huĩt accusatioẽm ułcalupni¬
osaminstinẽ. ¶ accusasse au̾enm an̾cłi¬
cimꝰqui cͥmma obiec et ca̾m ꝑo̾raricͥ ads

Expanded text:
tretur. certe si abolitione publice data repetit qui tali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur. Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augere poenam, non obest hoc patroni filio: neque enim imperitia aut seueritas in caput liberti dixit aut subiecit accusatorem, iestatis patroni filium accusavit et patroni filius calumniae eum capitis puniri desideravit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si voluit se ulcisci provocatus. Si patris mortem defendere necesse habuerit, an rtum paternum propter hoc accusauit, medicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succucente necesse habuit accusationem uel calumniosam instituere. Accusasse autem eum dicimus, qui crimina obiecit et causam perorari us
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ actum ẽ Ueluti cũstichumstipuler. ⁊
sint plustichi ł hominẽs ł cartaginida¬
ri cũsint due cartagines. Semꝑem̃ in
dubiis id agendumẽ. utquãtutissimo
leges scriptum est.
ptior extinctus sit humanius ẽ cdere
filium duutius uixisse.

Expanded text:
ti cum Stichum stipuler et sint plures Stichi, uel hominem, uel Carthagini, cum sint duae Carthagines. Semper in dubiis id agendum est, ut quam tutissimo perte contra leges scriptum est. prior exstinctus sit, humanius est credere filius diutius uixisse.
Abbreviated transcription (Latin):
cert. qͦꝵ uma reuocata. moĩb partib ma¬
ior centenanos esficit᷑. utrũ reuocamꝰ om̃t
an prata ex singłis. ut centenariũ eum fa¬
ciamꝰ oug̃q eit ut om̃iu ieru̾ alieatio stã
nulliꝰᷤmom̾ti sit Siquis plane nõ ilmł aui¬
eãuit᷑: set q̃sdamies ant᷑ quasda̾ postea: ali¬
eatio carimm reꝵ. que postea aliea̾tesunt ip̃o

Expanded text:
cerit, quarum una revocata vel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum revocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienato facta nullius momenti sit. Si quis plane non semel alienaverit, sed quasdam res ante, quasdam postea, alienatio earum rerum quae postea alienatae su
Abbreviated transcription (Latin):
gatorumpentio adu̾sus heredems ꝓpartib
honerari coheredes oportet. ¶ Ꝙ płures
herecles instiruit. intesto acquĩb dam no¬
minatim reliquit legata postea coclicil¬
los adom̃s heretles scripsit. q̃ro q̃legata d̾¬

Expanded text:
gatorum petitio adversus heredes pro partibus gatorum petitio adversus heredes pro partibus o non sunt onerari coheredes oportet. Qui plures heredes instituit, testamento a quibusdam nominatim reliquit legata, postea codicillos ad omnes heredes scripsit: quaero, quae legata de
Abbreviated transcription (Latin):
none ascribumur exclie adite hereditatis
prestabuntur. ¶ fudum añ ꝯditicẽm
completam. ab recele m̃raditũ si alegata¬
rio tetentum. heres uñclicare cũsrẽtib por̾it
cum italegatur. illihoc amplius fundũ
illum cumomĩb reb q̃ineodemfundo ert̃.
mançipia quoq ꝯtinentur.
umitalegatur. quicꝗ inhorreo
meo cit. ⁊ iscui legatum est. exreb ñlega¬
tis ignorante eo. ãplianeli legati singrã
mhorreum intulerit ꝙ illatum ẽ ñuidet
ut alii restruerat. silegatarins decedat
heres quoqi eiu̾s itꝙ legatum ẽ pstare tebe¬
reꝑiantur. nec tolo herettis der̃e ꝓbent̃ peti
exeodem testam̃to ñpossũt. ¶ Intideiꝰ¬
misso ꝙ familie relinquitur. hnpertio¬
nem eius admittipossunt quinomin ꝗti
sunt. luit post eos om̃s extictos qui exc̃e
desuncti fuerint eo tp̃r quotestator more¬
retur.⁊ qui exhis ptimo graclu ꝓcreatisit.
nisispetialiter defunctus. ad ulteriores uo¬
luntatem suam exteriterit. ¶ id R. le

Expanded text:
e hereditatis praestentur. Fundum ante condicionem conpletam ab herede non traditum, sed a legatario detentum heres uindicare cum fructibus poterit. Cum ita legatur: 'illi hoc amplius fundum illum cum omnibus rebus, quae in eodem fundo erunt', mancipia quoque continentur. Cum ita legatur: 'quidquid in horreo meo erit' et is cui legatum est ex rebus non legatis ignorante eo ampliandi legati sui gratia in horreum intulerit, quod illatum est non uidetur ut alii restitueret, si legatarius decedat, heres quoque eius id quod legatum est praestare deberiantur nec dolo heredis deesse probentur, peti ex eodem testamento non possunt. In fideicommisso quod familiae relinquitur hi ad petitionem eius admitti possunt, qui nominati sunt, aut post omnes eos exstinctos qui ex nomine defuncti fuerint eo tempore, quo testator moreretur, et qui ex his primo gradu procreati sint, nisi specialiter defunctus ad ulteriores voluntatem suam e
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃torio uxoris eius rraslatasunt. cõiere¬
clitati uñclicari possunt. ÷ anscdo ũba te¬
stam̃ti p̃scribi coberedib possit. aparte u
pue adeam ꝑtine̾ uoluit. icil ꝓponi cur
mariti sui ⁊ ħ remanere oportet ¶Siea cõ¬
dutione libto fideiꝯmissum relutũ ẽ. neafi¬
liis eiꝰ recederet. ⁊ ꝑtutorem factum ẽ quo
minus ꝯditionẽ inpleret. iniquũ ẽ eum
cumsit inculꝑatus. emolum̃to fidei ꝯmis¬
si carere. ¶ Qinuita filia dedote egerat
tecessit illã eatem exheredata filio herede
instituto. ⁊ abeo fideio missum filie dotis
noĩe renquit. Quero qñtum atr̃e mulr
consequitereat P od̾. R .ꝙ. inpͥmis ẽ ñeẽ
consumptam dedote actionẽ mulieris cũ
putr suo ñconsensit. utiq ñignorans sic
enim̃ tes explicatur. utsiquidẽ maior qͣ¬
titas in pͥore dote fuit. illuis petitione sit

Expanded text:
eius translata sunt, communi hereditati uindicari possint et an secundum uerba testamenti praescribi coheredibus possit a parte uxpua ad eam pertinere uoluit, nihil proponi, cur mariti et haec remanere oportet. Si ea condicione liberto fideicommissum relictum est, ne a filiis eius recederet, et per tutores factum est, quo minus condicionem impleret, iniquum est eum, cum sit inculpatus, emolumento fideicommissi carere. Qui inuita filia de dote egerat, decessit eadem illa exheredata, filio herede instituto et ab eo fideicommissum filiae dotis nomine reliquit: quaero, quantum a fratre mulier consequconsumptam de dote actionem mulieri, cum patri suo non consenserit, utique non ignoras. sic enim res explicatur, ut, si quidem maior quantitas in dote fuit, illius petitione sit
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to exp̃sserit. aquib hereclib legata
p̃stari uelit. licet coclicilios a dom̃s rered̾
scripserit apparet. tam̃ea q̃toaicillis debr.
abhis p̃standa eẽ. qͦs munẽ sungi debere
testam̃to suo ostencit testator.
hereclib. institutis meuiã ⁊ sempnio fili¬
is. siuis exequis partib petut ameuia ut
ate autem meuia filia karissima peto.
ut suum tuũ stichũmanumistas cũ ĩmi¬
nisterio tuo tot capita suoꝵ this coclicil¬
lis legauero nec legau̾it Nuero quid his
ũbis relicium uideatur. cumut supͣ cantũ
ẽ. duob hereclib institutis defuncta testa¬
tricem. ⁊ mancipia hereclitaria duarum
ꝑͥrum fuisse. ⁊ coclicillis nichũ relictũsit.
dep̃standis mancipiis. nec possit utile fidei¬
ꝯmissum ꝓutari. quod clanumñsit cũlegas¬
ss sedixerit. nec adietit᷑ legnt spem nͨ ab¬

Expanded text:
testamento expresserit, a quibus heredibus legata praestari vellet, licet codicillos ad omnes scripserit, apparet tamen ea quae codicillis dedit ab his praestanda esse, quos munere fungi debere testamento suo ostendit testator. heredibus institutis Maeuia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petit a Maeuia, ut'a te autem, Maeuia filia carissima, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuo tot capita seruorum tibi his codicillis legauero', nec legauit. quaero, quid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam test‹at›ricem personarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec adiecerit legati spe
Abbreviated transcription (Latin):
artiamis. Cumpatronus exlebita par¬
te institut est. fidei comissum rehitũ abeo
p̃stare. ñcogitur siomĩserit. instiutiõe
quieam partem unclicaret. utũi eodẽ mõ
retine̾ eanucro p̃stare debeat fideiꝯ missũ
magisẽ deberi fideicõmissum qm̃ꝙ nulli
inconsilio ducemi uiri consulis nterlotutui
daret. ⁊ lib̾tus uiuo testãtore decessiss. ⁊ qd
ercelitum erat. ap̃filiam remansisset.
cogeretur silia tossdei ꝯmissum ꝯ̃cubine
reddere. qd̾ alienui herectis nominatĩfi¬
del ꝯminitur. põt uideri itatemũdure uo¬
luisse sulle exntiss heres ¶ Sitilio
herecli pars eius. aquo nominatĩ legatũ
est. actresfit. np̃stabit. legatum quo uurre
antiquo capĩt.

Expanded text:
estorum. Cum patronus ex debita parte institutus fideicommissum relictum ab eo praestare non cogitur: si omiserit institutionem, qui eam partem uindicant utrum eodem modo retinere an uero praestare debeant fideicommissum? et magis est deberi fideicommissum, quoniam quin consilio Duceni Veri consulis, itum in sendaret, et libertus vivo testatore decessisset et quod ei relictum erat apud filiam remansisset, cogeretur filia id fideicommissum concubinae reddere. Quod alicuius heredis nominatim fidei committitur, potest uideri ita demum dari uoluisse, si ille exstitisset heres. Si filio heredi pars eius, a quo nominatim legatum est, adcrescit, non praestabit legatum, quod iure antiquo capit.
Abbreviated transcription (Latin):
ex lib̃tis cuiuolieris arbirari. nͥofferat.
onem. cumigitur om̃ib competat meĩ¬
engere. cuiponius offerat. ceteri decesserĩt.
p̃sentes petẽt. ⁊ cump̃sim die relutũsit.
fideio missum cã cognita stoniendũ est.
ruario secede instituto. alicui eũfuũ le¬
gau̾it ñ põt heres tolimani exceptione u¬
ti. silegatarius ũnclicare surm uellet. ñ
pelicto herech eiis usuf.¬

Expanded text:
ex libertis cui volueris", arbitrari, nisi offerat onem: cum igitur omnibus competat, merieligere cui potius offerat, ceteri decesserint. praesentes petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est tuario herede instituto alicui eum servum legavit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius vindicare servum vellet non relicto heredi usu
Abbreviated transcription (Latin):
tii titui exigebut celsus. existimo p̃tiũ
militie p̃stari ñoporterẽ Inisi legatari
ostenderit. testatorem ⁊ post factamso¬
dederit reliqui suꝑ ẽẽ exactionem Inisi
reres. ⁊ ab hoc receffisse testatorem ostẽde
missum recusat.
põt. legatarius. uł fundum ũslitãre ł
usumf. quod facere ñ pot̃. iscui tantum
funclus legatus ẽ.¬

Expanded text:
igebat. Celsus: existimo pretium militiae praestari non oportere, nisi legatarius ostenderit testatorem et post factam sodedit, reliqui superesse exactionem, nisi heres et ab hoc decessisse testatorem ostendermissum recusat. potest legatarius vel fundum vindicare vel fructum, quod facere non potest is cui tantum fundus legatus e
Abbreviated transcription (Latin):
dem instituto sedis tabulis sibił filioꝰ sint̃
pubtatem decessiss gaumseium frem suũ
substituit. tem̃tinum gnioseio. et posteasic
hereĩ mẽẽt tunc titio fidei cõmissũ relĩqͦ
q̃ro cumfilius parriheres extiterit. eoq̃ int̃
pubtatem moriuo frãt testatoris e⁊ substi¬
tutionem heressit anfidei ꝯmissum debeat̃
cũita relictumsit. sigauisseuis feras sibi
heres extitisset. fdi frarrem desuncti qĩ
trumq casum institutusuł substitutus
ẽ filio impubẽ defuncto: eaq̃testator re¬
liq̃t p̃stare debere nec aduersarihuerluq
cumuerumsit eũtestatoi hr̃dẽ extrtisseͭ¬
ceuola. Quihabebat filium ⁊ filiam ĩ¬
puberes. instituto filio herede. filiam here¬
tauit. et filius intra pub̾tatem decessisset
fili am erd̃ substituit. S filie siañquam
nub decessiss ireoremsuam itẽ sororem
suam substiturt. Queͥtumfilia inpubes pͥor
decesserit. deinde frat enis inpͥubes. anfilu
hereclitas. aduxorem ⁊ sororem testatoris

Expanded text:
to secundis sibi uel filio, si intra pubertatem decessisset, Gaium Seium fratrem suum substituit, deinde Titium Gaio Seio, et postea sicheres mihi esset, tunc Titio fideicommissum relinquo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicommissum debeatur, cum ita relictum sit, si Gaius Seius frater suus sibi heres extitisset. respondi fratrem defuncti, qui in utrumque casum institutus uel substitutus est, filio impubere defuncto ea quae testator reliquit praestare debere: nec aduersari haec uecum uerum sit eum et testatori heredem exstitisseum.Qui habebat filium et filiam impuberes, instituto filio hered‹e› filiam exheredauit et, si filius intra pubertatem decessisset, filiam eidem substituit: sed filiae, si antequam nuberet decessisset, uxorem suam, item sororem suam substituit. quaero, cum filia impubes prior decesserit, deinde frater eius impubes, an filii hereditas ad uxorem et sororem testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
ditioneminisi euiclentissimis ꝓbationib
testatorem uoluisse apparuerit ꝑhac con¬
ditione hecuerba inseruisse. sitotus ẜuus ĩ
domino euis remanserit. tũc enĩparte alie¬
nata conclitiodeficit. ¶S siduosmiꝰ¬

Expanded text:
dicionem, nisi euidentissimis probationibus testatorem uoluisse apparuerit pro hac condicione haec uerba inseruisse 'si totus seruus in dominio eius remanserit': tunc enim parte alienata condicio deficit.Sed si duo seru
Abbreviated transcription (Latin):
ex institutione deficit ꝯditio. ⁊ substitrioni
aliquid afferte. S siexrtĩt conlitio. due
puresũt ⁊ iteo nullius mom̃ti erit substi¬
tutio cont̃. Sipurequis instituatur dernte
Ssubconditione sibi substituit᷑. nich facit sũtꝰ¬
stitutio conclitiõalis. nec mutata intelligi¬
tux. quippecum et siextiterit conclitio due

Expanded text:
nstitutione defici condicio et substitutio aliquid adferre: sed si exs‹ti›terit condicio, duae purae sunt et ideo nullius momenti erit substitutio. contra si pur‹e› quis instituatur, deinde sub condicione sibi substituatur, nihil facit substitutio condicionalis nec mutata intellegatur, quippe cum et si exstiterit condicio, duae
Abbreviated transcription (Latin):
tib lib̾tãtem u̾b illi competẽ cũ unus grͣad̃
uidetur quid ergo siñadierit. titius incipiz¬
exsubstitutione stichus lib heresq ẽcͥporro ꝙͣ¬
diunon ꝯdut uissũꝰ legatariiꝰ. nec ẽẽ effectus¬
ber et heres existet᷑ hoc autem ꝙ sentrmus
substitutum sibi ẜuũ alienauit. eumq ẽptor
liberum herelemq institũt. num̃t iste ĩ
substitutionem habeat statum umũsum
utsiquitem pupillus ad pubtatem ꝑueneĩt
necessarius extestam̃to emptori heres exit̾it
Siuero intrapubtatem decesserit exsubsti¬
tutione quid̃ lib̾ ⁊ heres sit. ⁊ necessari parri
pupilli emptori autem uolũtaris heres ex̃¬
titit. deconditionib ĩstitutionum.¬
lp̃..Subimpossibili conditione łalig
moto factam institutionem plac nõuitiai
ẜuus spñs erit. autquim̃s erit. cũmoriar¬
hr̃s esto suatemis accipiatur m̃s q̃ritur
etsiquid̾ alienauit meo usumfructum i

Expanded text:
is libertatem illi competere: cum unus gradus uidetur. quid ergo, si non adierit Titius? incipiet substitutione Stichus liber et heres esse. porro quamdiu non adit iussu lega‹ta›rii, nec ex cliber et heres existet. hoc autem, quod sentisubstitutum sibi seruum alienauerit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione habeat substitutum uniuersum? ut, si quidem pupillus ad pubertatem peruenerit, necessarius ex testamento emptoris heres exstitit, sin uero intra pubertatem decesserit, ex substitutione quidem liber et heres sit et necessarius patri pupilli, emptori autem uoluntarius heres exstitit. DE CONDICIONIBUS INSTITUTIONUMSub impossibili condicione uel alio mendo factam institutionem placet non uitiaseruus, si meus erit' aut 'qui meus erit' 'cum moriarheres esto', quatenus accipiatur 'meus', quaeritur. et si
Abbreviated transcription (Latin):
dem.Eeruum comunem habemus hͥ
heres scripnis est: et siberes ñsit meniꝰ illi
substitutus ẽ alterius iussu tominorum
adiit hr̃clitatem. aiti nõ queritur ansub¬
stituto lecus fit anñ. seruerius est substi¬
tuto locumẽe. ¶Tmus beres esto stichũ
meuis to lego stichus heres. sistichus heres
netit. stichus lib heresq esto/ in hac q̃sticẽ
disit mutata substitutionẽis aneadẽ ꝑma¬
a nect.⁊ quid̃ implerisq queritur. anipse
sibi substitui possit. et respontetur cã insti¬
turoĩs mutata substituposse igitur sititi
heres scriptus sit. ⁊ sihr̃s nõsit idemheres ĩ¬
sus sit substitutio nulluis mom̃nerit ẜ
sisubconditione quis heres scriptus sit puẽ

Expanded text:
m.Seruum communem habemus: hic heres scriptus est et, si heres non sit, Maeuius illi subtitutus est: alterius iussu dominorum adiit hereditatem, alterius non: quaeritur, an substituto locus sit an non. et uerius est substituto locum esse. 'Titius heres esto.Stichum Maeuio do lego: Stichus heres esto. si Stichus heres non erit, Stichus liber heresit substitutionis an eadem permaneat, et quidem in plerisque quaeritur, an ipse sibi substitui possit, et respondetur causa institutionis mutata substitui posse. igitur si Titius heres scriptus sit et, si heres non sit, idem heres iussus sit, substitutio nullius momenti erit. sed si sub con
Abbreviated transcription (Latin):
retinendo. conpensent. ¶lutio tino exchu¬
ab partib publio meiuo exquadrante.
scriptis herelib. assem indodrantem ẽẽ di¬
uisum. R¶ molumenim duaꝵ partium ex
quadrante declarari qd̾ucteres innũmis ⁊i¬
tiolegatismĩmoꝵ spẽ. ñ demõstrata ceteroꝵ
legatoꝵ ꝯtemplatione receperimit. ¶ Filiis

Expanded text:
retinendo compensetur.Lucio Titio ex duabus partibus, Publio Maeuio ex quadrante scriptis here dibus assem in dodrantem esse diuisum respondi: modum enim duarum partium ex quadrante declarari: quod ueteres nummis Titio legatis nummorum specie non demonstrata ceterorum legatorum contemplatione rece