comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ammoꝵ cepat cogitantiũ aliquid
magnũ ẽẽ ꝙ eoꝵ fortissimꝰ sic
timeret Itaq tͥnouances quor
urbs cocius Insule ea etiam tem¬
pestate fuimissima ferebatur se¬
se Cesari spotanea deditioe comis¬
uat hi Rege huerant que la sme¬
riter cõplen̾e̾ nchil aliud pete¬
tes ꝙͣ ut occisi regis filium ab occi¬
soris crudelitate ꝓteget/ Qua in
pe Cesar p̾çibus non egebat qui
adolescens ¶Ille iam id sibi ab
micio carus erat Rempe qui ut
manus sui hostis euaderet ad eu
ad huc in gallia existente supplex
accesẜat succeptus q erat i gr̃am
t̾nouantiũ exemplu sequute qm̃ꝙ
uibes alie se similie dediderunt
Abhis edoctus A esar qua insilua
Casmelanniꝰ locu mumassinũ ⁊
ob iectu casar arbor ac palu¬
dum pene i accessibilem haberet
atq ubi setutiorem ꝙͣ ullis ĩ ui.¬
bibus extimaret/ his ipis duci¬
bus ad eum ꝑgit que cũ aliꝙͣ¬
dui deffendisset qui ad cuscodi¬
am depucati erant fuga came

Expanded text:
animorum ceperat, cogitantium aliquid animorum ceperat, cogitantium aliquid magnum esse, quod eorum fortissimus sic timeret. Itaque Trinovantes, quorum urbs totius insule ea etiam tempestate firmissima ferebatur, sese Cesari spontanea deditione commiserant. Hi regem habuerant, quem Casiveriter complevere, nichil aliud petentes, quam ut occisi regis filium ab occisoris crudelitate protegeret. Qua in re Cesar precibus non egebat, quoniam adolescens ille iam inde sibi ab initio carus erat, nempe qui, ut manus sui hostis evaderet, ad eum adhuc in Gallia existentem supplex accesserat, susceptusque erat in gratiam. Trinovantium exemplum secute quinque urbes alie se consimiliter dediderunt. Ab his edoctus Cesar, qua in silva Casivelanus locum munitissimum et obiectu cesarum arborum ac paludum pene inaccessibilem haberet, atque ubi se tutiorem, quam ullis in urbibus, estimaret, his ipsis ducibus ad eum pergit. Quem quum aliquantulum defendissent, qui ad custodiam deputati erant, fuga tandem
Abbreviated transcription (Latin):
peditũ extarent ¶ Quib em̾isis
fes ẽ. Nta ut qui aquis madebãt
sangiue sicços madeface̾nt atq
in fugam u̾terent Et ut multa
paucis expediam airca hec loca
plurnna ꝑ id tpus uariis quide
casib gesca sut prelia uno tamẽ
semp euentu ubi q Romam uieto¬
res nõ sme ꝑiculis licet młtis
ac guib ꝓ se hostes siluar pre¬
sidio tuerentiu ⁊ arrepta occasio¬
ne/ e latebras erupentes sepe Ro¬
manas Inuadent legiones seqs
ilsesos undeuenant ar moꝵ leui¬
tate Recipent lameslannius ipe
britama belli dux apti p̃lii spe a¬
missa omem in sileus atos insi¬
diis spem locarat et dimissis eqͥ¬
tibus acꝙ peditib solis essedari
bus ẜ pplexis ac difficilibus se¬
se locis crede ausus ex cbdito Ro¬
manor actus atq itinera obẜua¬
bat cũ in aciem elici nullo posset
ingemo adiuu̾abat q eum natuta
ipa locor usq̃ q siluestru¶Hac
camesllam diffiden᷑ mutari stach

Expanded text:
peditum extarent. Quibus emersis peditum extarent. Quibus emersis res est ita, ut, qui aquis madebant, sanguine siccos madefacerent, atque in fugam verterent. Et ut multa paucis expediam, circa hec loca plurima per id tempus variis quidem casibus gesta sunt prelia, uno tamen semper eventu: ubique Romani victores, non sine periculis licet multis ac gravibus; quod se hostes silvarum presidio tuerentur et, arrepta occasione, e latebris erumpentes sepe Romanas invaderent legiones, seque illesos, unde venerant, armorum levitate reciperent. Casivelanus ipse, britannici belli dux, aperti prelii spe amissa, omnem in silvis atque insidiis spem locarat, et dimissis equitibus atque peditibus, solis essedariibus ille, sed perplexis ac difficilibus sese locis credere ausus, ex abdito Romanorum actus atque itinera observabat, quum in aciem elici nullo posset ingenio; adiuvabatque eum natura ipsa locorum usquequaque silvestrium. At Casivelani diffidentia mutari status
Abbreviated transcription (Latin):
lupo ꝯcordauant omissis q domes¬
ticis bellis in pomanos u̾si om̃es
hine uni uiro uelut omiuz fortis¬
simo ⁊ Insule cocius Impui et
ducatu uelli unanimi de liberacõe
conculerant ¶Mulca quidem apd̾
scͥptores de Bricanor moribus
locus hic continet/ que sciens eadl
racõe preceo qua precerii sueuoꝵ
mutati sunt Omia ecce eni exem¬
pli gr̃a Ita de linio scptum est le¬
porem gallinam acq ansere gus¬
care fas nõ putant quor certe
hodie nõ guscum mõ sednec esũ
respuũt dmitto alia sculciora de
moribus ad Res gestas Redeo Est
Tamesis ⁊britame fliraioꝵ pri¬
domas Insule illius urbem re¬
gĩa abluit aminis ẽ autẽ uno tm
ut auĩt loco pedibus cũ difficul¬
tate uadabilis/ Eo cu casmela¬
mius magnas copias cõtraxiss
supuert ad locu cesar hostibus¬
q cõspͤtis ĩ adu̾sa appa pͥmisso
equitatu et legioib sequi iussis
Six credibli feruore amiem tra¬
siit cũ ex aqius nõ insi capita

Expanded text:
lupo, concordaverunt; omissisque domeslupo, concordaverunt; omissisque domesticis bellis, in Romanos versi omnes, et huic uni viro, velut omnium fortissimo, et insule totius imperium et ducatum belli unanimi deliberatione contulerant. Multa quidem apud scriptores de Britannorum moribus locus hic continet, que sciens eadem ratione pretereo, qua preterii Suevorum: mutata sunt omnia. Ecce enim exempli gratia ita de iis scriptum est. Leporem, gallinam atque anserem gustare fas non putant, quorum certe hodie non gustum modo, sed nec esum respuunt. Obmitto alia stultiora de moribus: ad res gestas redeo. Est Tamesis, Britannie fluviorum pridonias, insule illius urbem regiam, alluit. Amnis est autem uno tantum, ut aiunt, loco pedibus cum difficultate vadabilis. Eo quum Casivelanus magnas copias contraxisset, supervenit ad locum Cesar, hostibusque conspectis in adversa ripa, premisso equitatu et legionibus sequi iussis, vix credibili fervore amnem transiit, quum ex aquis nonnisi capita
Abbreviated transcription (Latin):
nouib et cum castris uno ambi¬
tu concludendis decem dieꝵ tpus
expendit ne quid uel amari ĩtim
uel ab hostibus patentur/ de hĩc
in eisdem Reꝑandis ꝙͣtũ fieri
posset no fabros tin qui ex̾cicum
sẽq̃bantur sed accersitos ex gallis
facigauit neq aut cura ducis aut
opa mĩstroꝵ fiei potuit quin quã¬
dragnita naues Iurepabiliter
pissent, Sic uictorem hominid
natuta uinicebat Hepsit p̃terea
la bieno que as maie diuiẜat
ue legiones sibi cõmissas extruẽ¬
dis classib ex̾ceret ¶ Rebus ad¬
u̾sis ucumq ꝯpoitis duxqͥetis
Impaciens ad solitas cuiãs ros¬
dit ⁊ muitis castris et subduc¬
tis iera uallum nauib Relieto ꝙ
illis ut pͥus p̃sidio ad hostes ne
cõtendit/ Ses hos miris auctos
modis cõpit unu in locum cõfle¬
entibus omib illoꝵ copiis et du¬
ce electo cum cameslanuo nome
fuit hie bellicosus erat uir et sep
nuc maiori ext̾no bello territi
Bbratam ceu discordes canes uiso

Expanded text:
navibus, et cum castris uno ambinavibus, et cum castris uno ambitu concludendis, decem dierum tempus expendit, ne quid vel a mari interim vel ab hostibus paterentur. Dehinc in eisdem reparandis, quantum fieri posset, non fabros tantum, qui exercitum sequebantur, sed accersitos ex Galliis, fatigavit. Neque aut cura ducis aut opera ministrorum fieri potuit, quin quadraginta naves irreparabiliter periissent. Sic victorem hominum natura vincebat. Scripsit preterea Labieno, quem cis mare dimiserat, ut legiones sibi commissas extruendis classibus exerceret. Rebus adversis utcumque compositis, dux quietis impatiens ad solitas curas redit et, munitis castris et subductis intra vallum navibus relictoque illis, ut prius, presidio, ad hostes ire contendit. Sed eos miris auctos modis comperit, unum in locum confluentibus omnibus illorum copiis et duce electo, cui Casivelano nomen fuit. Hic bellicosus erat vir semperqnunc maiore externo bello territi Britanni, ceu discordes canes viso
Abbreviated transcription (Latin):
annus altiore de loco impetu fua¬
entes ab eqͥtatu clesareo fusi sũt
in siluas q refugant. Ibi lo¬
cum na ualidum cuuas ac trãsũ¬
sis arboribus ualidiss mi effece¬
rant ¶ Eo cam septima legio pe¬
trauit et quasi feras luscris fer¬
ro expulit/ At dum ꝓ fugos lo¬
gus sequi uellet ꝓptor locorum
Imꝑiciam a duce phibita est hie
quoqs tẽpescas altera classem Ro¬
manam sic uexauit ut se conteptũ
agente mediterrenea indignari
peitus atq irasci uideretur occeanꝰ
et celestis ira terrestrem rui sus
anni alt̾us equauit incomodum
Sed transcendit quod ubi Cesari
A Quito atrio quem classi p̾fecãt
nuciatum est illico legiones quas
ad inseq̃ndum inguirendũq ho¬
stem miẜat ex itine reuocauit
omissisꝙͣ curis aliis ad iustau¬
randam classem totum. Animu
adiecit ut om̃i nocturno piter
ac diurno militũ labore accepte
calamitati sua iugis cura subũer¬
at¶ Et pͥmo quidem ĩ subducẽdis

Expanded text:
amnis altiore de loco impetum facamnis altiore de loco impetum facientes, ab equitatu cesareo fusi sunt in silvasque refugerunt. Ibi locum natura validum truncis ac transversis arboribus validissimum effecerant. Eo tamen septima legio penetravit, et quasi feras lustris ferro expulit; at dum profugos longius sequi vellet, propter locorum imperitiam a duce prohibita est. Hic quoque tempestas altera classem romanam sic vexavit, ut se contemptum a gente mediterranea penitus indignari atque irasci videretur oceanus, et celestis ira terrestrem rursus damni alterius equavit incommodum, sed transcendit. Quod ubi Cesari a Quinto Atrio, quem classi prefecerat, nuntiatum est, illico legiones, quas ad insequendum inquirendumque hostem miserat, ex itinere revocavit; omissisque curis aliis, ad instaurandam classem totum animum adiecit, ut omni nocturno pariter ac diurno militum labore accepte calamitati sua iugis cura subveniat. Et primo quidem in subducendis
Abbreviated transcription (Latin):
amnũ reflexit et relieto ĩ gal¬
liis labieno cu cͥbus legionib
et duob milib equitum qui et
portus deffenderet et ex̾citui
fortua crasmmietẽt et si quid
noui illis in terris emgeret
ꝯ silui tpri ac rebus p̃doneu
non deesset ¶ Ipe occidente sole
funem soluit ⁊ piosꝑo usꝙ ad
mediam noctem uento usus ⁊
tuc tandem descitutus escu impe¬
llence descinatu iter prec̾miẜat
die demiũ ꝓxĩo ad illud ip̃m
licus ubi anno suꝑiore descen¬
derat sub midiem ẽ ꝑuentum
Req ullus ibi hostis muentus
multi quidẽ fuerant/ sed ex cap¬
ĩscrueta classe cospecta scupore
ac metu purgẽte diffugerant
atq in montana conscenderat qd
Cesar incelliges edoetusq ubi
eent castramentatub in licore ⁊
p̾sidio cased ac nauib importo
ad querendũ hostes rapit ex̾citũ
quib ꝑ noetem apropinquas ma¬
ne illos i cõsp̾cu huit Illi uisis
hostibus occuurentes ⁊ ad rippã

Expanded text:
animum reflexit, et relicto in Galanimum reflexit, et relicto in Galliis Labieno cum tribus legionibus et duobus millibus equitum, qui et portus defenderet et exercitui opportuna transmitteret, et si quid novi illis in terris emergeret, consilium tempori ac rebus idoneum non deesset, ipse, occidente sole, funem solvit, et prospero usque ad mediam noctem vento usus, et tunc tandem destitutus estu impellente destinatum iter pretermiserat. Die demum proximo ad illud ipsum litus, ubi anno superiore descenderat, sub meridiem est perventum, neque ullus ibi hostis inventus: multi quidem fuerant. Sed, ut ex capinstructa classe conspecta, stupore ac metu perurgente, diffugerant atque in montana conscenderant. Quod Cesar intelligens, edoctusque ubi essent, castrametatus in litore, et presidio castris ac navibus imposito, ad querendum hostes rapit exercitum, quibus per noctem appropinquans, mane illos in conspectu habuit. Illi visis hostibus occurrentes, et ad ripam
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam sed clemẽciam excẽt
neq suppliciis ẜ nĩe minis nc
blandiciis interetur ab Iniquis¬
sima illum intentione Retrahere
Id cum frustra eet ad eam auã
uercit anni ut onna sibi illiꝯ
cõsilia nota eent ꝓinde cu iam
ꝓpe mensem uentis nauigatone
dilata uotiua demiũ traquilitas
affulxisset ex̾citũ naues consdẽ¬
dere Cesca Imꝑat / multis q do¬
lentib unus omni donorix Iui¬
ꝑium decractare ausus cu equi¬
tibus edius clam castris egre¬
ditur et priam iter uersus ar¬
ripuit ¶Quõd cũ Cesar audis
ac Reduce̾ ¶ sin resistat occide̾
p̃cipit ille cum equitib assecu¬
tus Redire ad Cesarem iubẽtur
concumacit obstare et fidem comi¬
tum implorare se ꝙ ⁊ libũm et
libera ortũ in patria pelamare
equices Romani ut iuissi erant
uociferante seq manu ꝓtegete
cuicueunt et obtrucant eqͥtes
auce Ediu duce amisso ad Ce
apluis dilatam cedem
ad naiigatõem int̾missã Cesar

Expanded text:
iustitiam, sed clementiam, exerceret, iustitiam, sed clementiam, exerceret, neque suppliciis, sed nunc minis, nunc blanditiis, niteretur ab iniquissima illum intentione retrahere. Id quum frustra esset, ad eam curam vertit animum, ut omnia sibi illius consilia nota essent. Proinde quum iam prope mensem, ventis navigatione dilata, votiva demum tranquillitas affulsisset, exercitum naves conscendere Cesar imperat; multisque dolentibus, unus omnium Domnorix imperium detrectare ausus quum equitibus Eduis clam castris egreditur et patriam versus iter arripuit. Quod quum Cesar audissac reducere, sin resistat, occidere precipit. Ille, quum equitibus assecutis redire ad Cesarem iuberetur, contumaciter obstare et fidem comitum implorare seque et liberum et libera ortum in patria proclamare. Equites romani, ut iussi erant, vociferantem seque manu protegentem circumeunt et obtruncant. Equites autem Edui, duce amisso, ad Cemplius dilatam cedem, ad navigationem intermissam Cesar
Abbreviated transcription (Latin):
cabat/ Contͤ ille ut dimitt̾e̾turi
inscabat acq obmpus orabat
fumolas p̾tendens p̾cibus racõẽs
hine mecum maritun fascidii
quod tam ꝑuo maris in spatio
utiq magnũ ẽẽ nõ potãt hinc
peligionem nescio qũã suã qua
se nauigare ꝓhibitũ asẜebat
¶Ce sau qui nõ minꝯ anmum
ꝙͣ uultũ loqñtis aspio̾e̾t peticio¬
nem ĩiustam cõscantiss mie Re¬
pulit ¶ Ille ĩ dignans circiure
pͥncipes ac teurere et nequa Ra¬
cione cesarem sequent᷑ hortari
calido em̃ cõsilio id agi ut gallia
suis pͥncipibus spoliata facilius
Iugum pomane uirtutis extiꝑet
ducẽ illos secum uelle nõ ꝙ eis
egeat sed ut quod in galliis nõ
auderet trans mare deduetos int̾¬
ficiat/ monebant he uoces infir¬
bent ut cõmui cõsilio gererent᷑
neq in om̃ib Romanoꝵ Imꝑio
ut deoꝵ pareretur nichil hoꝵꝭ
Cesarem lacebat ¶ uer a deo dini¬
tiatum et Eduos diligebat ut
ĩ illius fratre atq illoꝵ cuie nõ

Expanded text:
cabat. Contra ille, ut dimitteretur, cabat. Contra ille, ut dimitteretur, instabat, atque obnixus orabat, frivolas pretendens precibus rationes, hinc metum maritimi fastidii, quod tam parvo maris in spatio utique magnum esse non poterat, hinc religionem nescio quam suam, qua se navigare prohibitum asserebat. Cesar, qui non minus animum, quam vultum, loquentis aspiceret, petitionem iniustam constantissime repulit. Ille indignans circumire principes ac terrere, et, ne qua ratione Cesarem sequerentur, hortari: callido enim consilio id agi, ut Gallia suis principibus spoliata facilius iugum romane servitutis exciperet; ducere illos secum velle, non quod eis egeat, sed ut, quod in Galliis non auderet, trans mare deductos interficiat. Movebant he voces infiressent, ut communi consilio gererentur, neque in omnibus Romanorum imperio, ut deorum, pareretur. Nichil horum Cesarem latebat, verum adeo Divitiacum et Eduos diligebat, ut in illius fratre atque illorum cive non
Abbreviated transcription (Latin):
florem quoq cotius gallici eqͥta¬
eus inueit quatuor milia erãt
omos fere ṕnçipes galliar qͦꝵ
ꝑtem illã qua sibi fidã Rebus
sonẜat dimict̾e ĩ aĩo habebat
Reliquos om̃es secum loco obsi¬
dum in Tritamia traice. huius
cõsilii causa erat qui uerebatur
ne quis motus se digresso ĩgal¬
liis orirentur quos pñtia fideli¬
um ⁊ absentia ꝑfidor Repͥmi
posse ar bicrabatui ¶ Erat int̾
alios donorix hedeuus frater
diuitiaci huc Cesar ante alios
secũ duce̾ instituerat ꝙ et eum
magne apud suos opimonis eẽ
nou̾at ⁊ in Romanos pessime
uolũtatis ¶ Bĩe ut int̾dũ sicut
sup̃diximꝰ de eius suppłicio co¬
gitasset Ad hoc illum in cõsilio
suor iactasse cõstabat delatum
sibi a/ Cesare patrie sue Regnũ
qua ꝑ suꝑbiam sui ciues iiqͥs
culere anmis ¶ Sed potencie sue
metu queri apud Cesarẽ non
audebat / his ex causis inscabile
cum et hostilis animi post se
dunittẽ mĩe expediens Indi¬

Expanded text:
Florem quoque totius gallici equitaFlorem quoque totius gallici equitatus invenit quatuor millia erant omnes fere principes Galliarum; quorum partem illam, quam sibi fidam rebus senserat, dimittere in animo habebat, reliquos omnes secum loco obsidum in Britanniam traicere. Huius consilii causa erat, quoniam verebatur, ne qui motus, se digresso, in Galliis orirentur, quos presentia fidelium et absentia perfidorum reprimi posse arbitrabatur. Erat inter alios Domnorix Eduus, frater Divitiaci: hunc Cesar ante alios secum ducere instituerat, quod et eum magne apud suos opinionis esse noverat, et in Romanos pessime voluntatis, sic ut interdum, sicut supra diximus, de eius supplicio cogitasset. Ad hec illum in concilio suorum iactasse constabat delatum sibi a Cesare patrie sue regnum; quam superbiam sui cives iniquis tulere animis, sed potentie sue metu queri apud Cesarem non audebant. His ex causis instabilem intentum et hostilis animi post se dimittere minime expediens iudi
Abbreviated transcription (Latin):
coreret uerre illũ ad se iussit cũ
ducentis obsidib ĩ quib ⁊ filiꝰ
eius fuit et ꝓpinqui aliquot
que uemnẽtem leui orone ꝯplexꝰ
ad Romane amicicie ꝑseu̾antiã
hortatur cum pͥmũ ẽẽt ad ami¬
aciam exhortandus Treu̾oꝵ
tamẽ p̾moribus nõiatim Cin¬
getorigem cõmendauit nõ mõ
quia ille sic m̾itus sed quia et
sibi expediens uidebatur amicũ
suũ ⁊ ppłi Romani sua in pm̃a
mltum posse optimis ꝙ omibus
carũ ẽẽ. Enim uo Indiciomia¬
rus ẽã rem culit egerrnne tã¬
cũ sibi ppłaris gratie demi sen¬
ciens quantũ adusario accessis¬
set qui ꝙ aĩo Inimicus erat hãc
obcãm multo eciam Immicitior
factus est ¶Ce sar ex treueris
ad illũ qũe dixi portũ Icui ue¬
int cũ ex̾citu Illic Classem to¬
tam p̃ꝑatam reꝑit p̃tei. Sepa¬
gnita naues que ĩ meldis fce
erãt quas q a Reliquis ꝓcelle
maris au̾terãt atq ad litus
unde soli̾ant Reiecisse ferebãt᷑

Expanded text:
tereret, venire illum ad se iussit cum tereret, venire illum ad se iussit cum ducentis obsidibus, in quibus et filius eius fuit et propinqui aliquot. Quem venientem leni oratione complexus ad romane amicitie perseverantiam cohortatur, quum primum esset ad amicitiam exhortandus; Treverorum tamen primoribus nominatim Cingetorigem commendavit, non modo quia ille sic meritus, sed quia et sibi expediens videbatur amicum suum et populi romani sua in patria multum posse optimisque omnibus carum esse. Enimvero Indiciomarus eam rem tulit egerrime, tantum sibi popularis gratie demi sentiens, quantum adversario accessisset; quique animo inimicus erat, hanc ob causam multo etiam inimicior fetus est. Cesar ex Treveris ad illum, quem dixi, portum Itium venit cum exercitu. Illic classem totam preparatam reperit preter sexaginta naves, que in Meldis facte erant, quasque a reliquis procelle maris averterant atque ad litus, unde solverant, reiecisse ferebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uello apta sumo scudio parabat
Reliquã curba sexu uel etate fragi¬
lem intra arduenam silua densis¬
sima acq ingente cũ Reb fortius¬
ꝙ om̃iu abdidit ut curis aliis
expeditior bello oꝑam daret/ Alt̾
uero contrario se ut in talib fie̾i
armat cõsilio statum Cesari fi¬
nes ingredienti se se obuiũ ⁊
obsequio promptu tulit que ad
multi in ipius amore erat enm
carus ppło et Romam ex̾citus ti¬
more sequerent᷑ cognouit ¶In¬
dicionarus se delusum ⁊ ab omi¬
bus facile posse destitui. Ron
aio ergo sed cõsilio mutato sese
Cesari ꝑ nutios excusauit quod
ad eũ ab micio non ueisset ne
p̾ncipib siuil digressis plebs ꝑ
iusticiã falli posset et a Romana
fide prau̾i̾s fortasse cõsiliis im¬
pulsa discedere/ deterum se et
Cuutate ipam in arbito suo esse
seq ad eum si p̾ceꝑit uenire pro¬
no ammo patum/ Cesar ꝙͣ qͣm
no ignarus unde hec dicta pce¬
derent ne tainẽ tempꝰ ĩ treueris

Expanded text:
bello apta summo studio parabat; bello apta summo studio parabat; reliquam turbam sexu vel etate fragilem intra Arduennam silvam densissimam atque ingentem cum rebus fortunisque omnium abdidit, ut curis aliis expeditior bello operam daret. Alter vero contrario, ut in talibus fieri solet, consilio statim Cesari fines ingredienti sese obvium et obsequio promptum tulit. Quem quum multi in ipsius amore erat enim carus populo et romani exercitus timore sequerentur, cognovit Indiciomarus se delusum et ab omnibus facile posse destitui. Non animo ergo, sed consilio mutato, sese Cesari per nuntios excusavit quod ad eum ab initio non venisset, ne, principibus simul digressis, plebs per inscitiam falli posset et a romana fide pravis fortasse consiliis impulsa discedere. Ceterum se et civitatem ipsam in arbitrio suo esse, seque ad eum, si preceperit, venire prono animo paratum. Cesar, quamquam non ignarus, unde hec dicta procederent, ne tamen tempus in Treveris
Abbreviated transcription (Latin):
Illiricũ prexit ubi ꝯpoitis quaꝵ¬
dam motib ciuitatum parno cẽ¬
poris lapsu magnu uie spacium
emesus ꝑ Italiam in ulc̾iorem.
galliam ad excitũ rediit Ibi qͣd
discedens iusẜat classem ãpliꝯ
ꝙͣ sepcentaꝵ nauium quueit ins¬
tructam collaudata militum
industͥa et oꝑib p̾fectoꝵ fide
plassem ip̃am ad portũ Itui tũc
nonne trignita em passuu milib
ab Insula semotu quo ad cransi¬
cum nullus ẽ aptior deduai imꝑ¬
at Ipe ante om̃ia in Treu̾os ꝓfici¬
sai statuit ꝙ eos neq cõsilia freq̃n¬
care notauat nec Imꝑia exciꝑe
ad hec germanos ab eis sollicita¬
ini fama erat qm̃ ea Cuutas ꝓpia
Rheno est oniu ꝙ cũ gallie ciui¬
tatum equitatu p̾ẜtim potẽtissima¬
¶ Erãt in ea ui.be ut assolet duo
de potentia ⁊ poritate centantes
hoꝵ ⁊ noia erant indiciomarus
et Cingetorix pͥmꝯ audito Roma¬
In ducis adũetu eqͥtum pedicũq
ꝙͣ maxias pot copias atq omĩa

Expanded text:
Illyricum perrexit, ubi compositis quorIllyricum perrexit, ubi compositis quorumdam motibus civitatum, parvo temporis lapsu magnum vie spatium emensus per Italiam in ulteriorem Galliam ad exercitum rediit. Ibi, quod discedens iusserat, classem amplius, quam sexcentarum navium invenit instructam. Collaudata militum industria et operibus prefectorum fide, classem ipsam ad portum Itium tunc nomine, triginta tantum passuum millibus ab insula semotum, quo ad transitum nullus est aptior, deduci imperat. Ipse autem in Treveros proficisci statuit, quod eos nec concilia frequentare notaverat nec imperia excipere. Ad hec Germanos ab eis sollicitari fama erat, quoniam ea civitas proxima Rheno est omniumque tamen Gallie civitatum, equitatu presertim, potentissima. Erant in ea urbe, ut assolet, duo de potentia et prioritate certantes. Horum nomina erant Indiciomarus et Cingetorix. Primus, audito romani ducis adventu equitum peditumque, quam maximas potest, copias atque omnia
Abbreviated transcription (Latin):
uolauit ¶ Q uo cõspͤto ⁊̃ fugam.
uersi hostes et ad magnu num̾ium
cesi sunt/ die inseq̃nti Cesar labi¬
enum cu legionib secũ e ⁊ Brita¬
ma Reu̾sus in mormos Rebella¬
ces misit qui cum ꝓpter tp̃ris sic¬
atatem solitum paludu fecepta¬
ulum amisissent ferme oms ad
obedientiam Rediere ¶Titurms
aut Sabinus ⁊ Aruculeius coeta
legati alii in menapios missi ho¬
scibus nõ Inuetis quos silue
ꝓcex̾ant incensis edificiis ac ua¬
statis agris ad Cesarem sunt
Reuensi/ ip̃e autẽ in Bbelgas exͥci¬
cus tocius hiberna disposuit/ Eo
duaꝵ non amplius ⁊ buitame
unbium obsides uen̾unt alie õs
et Romani ducis Imꝑium et ꝓ¬
pͥam fidem ac ꝓmissa ꝯtempẜat
rebus ut erãt Rome cogͥtis De¬
natus cõsulto uigniti dieꝵ sup¬
plicatio inscituta ẽ Res a seculis
in audica . mu
Nuuo de more Cesar ex
hibernis in Italiam ue¬
int pactis couetib Cisalpme gal¬
lie ꝙ anno alcero ĩ aĩo huerat ad

Expanded text:
volavit, quo conspecto, in fugam volavit, quo conspecto, in fugam versi hostes et ad magnum numerum cesi sunt. Die insequenti Cesar Labienum cum legionibus secum e Britannia reversis in Morinos rebellantes misit; qui quum propter temporis siccitatem solitum paludum receptaculum amisissent, ferme omnes ad obedientiam rediere. Titurius autem Sabinus et Arunculeius Cotta, legati alii, in Menapios missi, hostibus non inventis, quos silve protexerant, incensis edificiis ac vastatis agris, ad Cesarem sunt reversi; ipse autem in Belgis exercitus totius hiberna disposuit. Eo duarum, non amplius, Britannie urbium obsides venerunt: alie omnes et romani ducis imperium et propriam fidem ac promissa contempserant. Rebus, ut erant, Rome cognitis, senatusconsulto viginti dierum supplicatio instituta est, res a seculis inaudita. Caput Annuo de more Cesar ex hibernis in Italiam venit. Peractis conventibus Cisalpine Gallie, quod ab anno altero in animo habuerat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
pedicum cuuiba ingens ad Romana
castra cofluxit contra quos Cesar
in atie legiones eduxit et p̾liouie¬
tor ꝓfugos insecutus omes fudit
plurimios int̾fecit incensisq lace
finb in Cascra remeauit ¶ Decu¬
te sunt legationes hoscium pace¬
ac ueniamn petencui quib Cesar.
ꝓpter ꝑfidiam obsidere duplicauit
eos ꝙ in galliis duci iussit quoiꝑe
ex omibus a reliquis uento naues¬
abstracte et ad litus aliud delate
erant/ Equib cũ crecẽti eggressi in
t̾ram ad romana Cast̃ ꝓperarent¬
¶ Morim quidem quos placatos
Cesar arbitrabat᷑ nõ tam odio ꝙͣ
spe prede in itinere hos Inuadũt
edicut q ut simori nolint ar¬
ma deponãt Romains in uubem
collectis resistentia q ꝑantib cla¬
mor ortus ad sex milia hominũ
cõtraxãt quos omes quatuoi hoĩs
et eo aplius paucitas Romana sus¬
cimit ¶ Pr̃oq paucis uulm̾bus
multas mortes peddidit. ac cũ
Cesar qui nõ longe aberat Rem
sensisset auxilui suis feres ad¬

Expanded text:
peditum turba ingens ad romana peditum turba ingens ad romana castra confluxit. Contra quos Cesar in aciem legiones eduxit, et prelio victor profugos insecutus omnes fudit, plurimos interfecit, incensisque late finibus, in castra remeavit. Secute sunt legationes hostium pacem veniamque petentium, quibus Cesar propter perfidiam obsides duplicavit eosque in Gallias duci iussit, quo ipse ex omnibus a reliquis vento abstracte et ad litus aliud delate erant. E quibus quum trecenti egressi in terram ad romana castra properarent, Morini quidam, quos placatos Cesar arbitrabatur, non tam odio, quam spe prede, in itinere hos invadunt edicuntque, ut, si mori nolint, arma deponant. Romanis in orbem collectis resistentiamque parantibus, clamor ortus ad sex millia hominum contraxerat, quos omnes quatuor horis et eo amplius paucitas romana sustinuit, proque paucis vulneribus multas mortes reddidit. Ac quum Cesar, qui non longe aberat, rem sensisset, auxilium suis ferens ad
Abbreviated transcription (Latin):
lenitatem eqͥtum p̾staret et pedi¬
tum furmitate ⁊ Iam legio Imi¬
petum nm̃um q hostui substine
ãplius uix pot̾ãt dum Castroꝵ
cuscodes Ce sare cerciorem facuit
legio profecta erat ꝑte consui gẽ
scati quod erat angurio amii
app̾hendit arreptisq armis il¬
luc ꝓperas cu ꝑte ex̾citus q̃nueit
legionem in ultimus laborantem
nõ fuit opus plio sola Cesaris
p̃ntia suis metum hostibus uicto¬
riam eripuit. Suie aute hora
serior diei siue alia eum causa
cenuerit suos ꝑiculo liberasse cõ¬
tentus intactis hoscibus castra
repeciit ¶ Proxinus diebus tãce
fuerũt tẽpestaces us Romanos
sub centoriis britannos ĩopidis de¬
cin̾ent ¶Post hec d desciterunt
hostes ꝑ legatos ad bellu cota qu¬
sulam cõcitare et Romanoꝵ pauci¬
tatem ⁊ prede magͥtudine diuul¬
gare insuꝑ et oblatam celitus et
mimime respuendam ppetue libta¬
tis occasionem/ quoꝵ cũ fidem pu¬
plicam ĩueisset asẜcio equitu et

Expanded text:
levitatem equitum prestarent et pedilevitatem equitum prestarent et peditum firmitatem. Et iam legio impetum numerumque hostium sustinere amplius vix poterat, dum castrorum custodes Cesarem certiorem faciunt, legio profecta erat, parte consurgere. Statim, quod erat, augurio animi apprehendit, arreptisque armis, illuc properans cum parte exercitus invenit legionem in ultimis laborantem. Non fuit opus prelio: sola Cesaris presentia suis metum, hostibus victoriam eripuit. Sive autem hora serior diei, sive alia eum causa tenuerit, suos periculo liberasse contentus, intactis hostibus, castra repetiit. Proximis diebus tante fuerunt tempestates, ut Romanos sub tentoriis, Britannos in oppidis detinerent. Post hec non destiterunt hostes per legatos ab bellum totam insulam concitare, et Romanorum paucitatem et prede magnitudinem divulgare, insuper et oblatam celitus et minime respuendam perpetue libertatis occasionem. Quorum quum fidem publicam invenisset assertio, equitum et
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ex agris uicis q om̃ib
in castra quotidie ⁊ nauib q
Iu reꝑabiliter quasse erant disso¬
et quod̾ deerat ex galliis cõuehi
faciebat/ Idq tança ducis soli¬
citudine canto militũ scudio ge¬
scum ẽ ut ex omib nõ ampliꝯ
ꝙͣ duodecim ĩ cocũ ꝑditis relique
ad nauigandi usum Repate in anco¬
ris scarent ¶Sic quasi reddita
ad salute uia ammos militu ꝓui¬
dentia sui duas erexat ¶ Ibat
assidue frumetatu pars ex̾citꝰ
Contigit ꝙ die quadam ĩ legioe
Septima ad id ip̃m de more ꝓfec¬
ta BBaubari qui eo uenturam ex
ordine cogitarent ꝙ ia aliis in
ꝑtibus menta frumenta precede¬
tibus diebus absculissent noctur¬
nis ea p̃scolaretur insi diis cum
came nulla suspicatio belli erat¬
¶ S ruricole passim et in agris
uagarentur et tomanis in castris
libere ueusarentur le gione autem
cõspecta e filuis eruꝑant eamq
equis acꝙ essedariis circudederat
quib eo tpre sic utebant᷑ et ut

Expanded text:
igitur ex agris vicisque omnibus igitur ex agris vicisque omnibus in castra quotidie, et navibus, que irreparabiliter quasse erant, dissoet quod deerat, ex Galliis convehi faciebat. Idque tanta ducis sollicitudine, tanto militum studio gestum est, ut ex omnibus non amplius quam duodecim in totum perditis relique ad navigandi usum reformate in anchoris starent. Sic quasi reddita ad salutem via, animos militum providentia sui ducis erexerat. Ibat assidue frumentatum pars exercitus, contigitque die quodam, ut legione septima ad id ipsum de more profecta, barbari, qui eo venturam ex ordine cogitarent, quod iam partibus in aliis inventa frumenta diebus precedentibus abstulissent, nocturnis eam prestolarentur insidiis, quum tamen nulla suspicio belli esset, sed ruricole passim et in agris vagarentur, et romanis in castris libere versarentur; legione autem conspecta, e silvis eruperant eamque equis atque essedariis circumdederant; quibus eo tempore sic utebantur, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
neq ad hanc ipam Reꝑandã
uel matiã uel facultas /⁊ ĩgal¬
lia hibernandum ẽẽ et hiber.¬
nari in ⁊buritama ꝓpteu frume¬
ti ĩopiam non posse constabat
erat accedebat et altera dolendi
ca ac timendis SSi quidem bri¬
came pͥncipes quos in fidem
Romanor non amor sed pauor
actraxat onna illis deesse cũ cer¬
nent naues equites fumẽtũ
nes abire eoꝵ quoq pauatate
Castroꝵ ex angustiis metien¬
ces ꝙ neq equitatus neq impe¬
dimenta sed sole ibi erãt legioes
ꝯce punt spem ut sic ex aliens
malis ac reiectis adulationib
quibus Ce sarem cepant ꝑmereri
cor ĩ Britania craice̾t hico de
his rebus int̾ se colloquio Rebel¬
lauũt ¶ Cesar nodum cõiuracõe
pacefacta ex dilacoe tam̃ obsidu
qui promissi erant ¶Ex aduer¬
sitate p̾c̾ra q̃ sibi acciderat mu¬
tata cum fortua fidem barbari¬
cam cogitabat¶ Sed nuilla re deici
pot̾at supͣ huanũ modum alcꝰ
animꝰ et ĩuietus et frumeta

Expanded text:
neque ad hanc ipsam reparandam neque ad hanc ipsam reparandam vel materia vel facultas, et in Gallia hibernandum esse, et hibernari in Britannia propter frumenti inopiam non posse constabat;erat, accedebat et altera dolendi causa ac timendi. Siquidem Britannie principes, quos in fidem Romanorum non amor, sed pavor, attraxerat, omnia illis deesse quum cernerent, naves, equites, frumentum, nec abire, eorum quoque paucitatem castrorum ex angustiis metientes, quod neque equitatus neque impedimenta, sed sole ibi erant legiones, conceperunt spem, ut fit, ex alienis malis; ac reiectis adulationibus, quibus Cesarem ceperant promereri,tor in Britanniam traiceret; habito de his rebus inter se colloquio, rebellarunt. Cesar, nondum coniuratione patefacta, ex dilatione tamen obsidum, qui promissi erant, ex adversitate preterea, que sibi acciderat, mutatam cum fortuna fidem barbaricam cogitabat. Sed nulla re deici poterat supra humanum modum altus animus et invictus. Et frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
bus iuerat eguitatꝰ paucis pꝯ
csesarem dieb secundo funem
uento solu̾ant Cumq britam¬
cis iam litorib ꝓpinquates in
cõspͨtu suoꝵꝭ essent tantis Re¬
pente tempestatib ꝯ quassate
sunt ut oñs undiq sꝑgerẽtur
et alique unde uenant uiole¬
cia pellagi uerterent᷑. alie ad
alt̾am ꝑtem insule sumo cũ
discͥ̾miie coge̾ntur. ¶ Quin
eciam naues alie ⁊ longe one¬
rarie in quib exͬcitus crãspor¬
tatus erat ꝙͣuis litori heren¬
ces sic procellis cumescẽtibus
auulse atq opp̾sse suut ut Ro¬
mana audatiam mũdi finib
nõ ꝯtencã ex q orbem bella
q̃rente terre limes ulcinius
castigare uide̾tur occeanus de¬
mꝙ sic disiecte omes sie ꝑdi¬
tis armamẽtis aut fracte aut
Inuciles reddite uidebantur
ut mito hec int̾ adu̾sitates Ce¬
sareas numẽtur qua de Re cõs¬
t̾natio ingens ac mesticia totius
exeitus cõsecuta ẽ ¶Nain neꝙ
alia classis qua Redirent erat

Expanded text:
ibus inerat equitatus, paucis post ibus inerat equitatus, paucis post Cesarem diebus secundo funem vento solverant, quumque britannicis iam litoribus propinquantes in conspectu suorum essent, tantis repente tempestatibus conquassate sunt, ut omnes undique spargerentur, et alique, unde venerant, violentia pelagi verterentur, alie ad alteram partem insule summo cum discrimine cogerentur. Quin etiam naves alie, et longe et onerarie, in quibus exercitus transportatus erat, quamvis litori herentes, sic procellis tumescentibus avulse atque oppresse sunt, ut romanam audaciam mundi finibus non contentam extraque orbem bella querentem terre limes ultimus castigare videretur oceanus. Denique sic disiecte omnes, sic, perditis armamentis, aut fracte aut inutiles reddite videbantur, ut merito hec inter adversitates cesareas numeretur. Qua de re consternatio ingens ac mestitia totius exercitus consecuta est. Nam neque alia classis, qua redirent, erat,
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑcium admirabile p̾buit sp̃¬
caculum et tot miliũ in litore
dunicantiũ ad se unũ ineuen¬
dum oculos atq ora quertit
¶ Cum iam deniq non ut in
armatum uirum sed ut intur¬
rim munitã om̃i insu ira pu¬
doi q hoscium ĩ furorem u̾sus
ĩcũberet Iamq et femur ĩgẽti
tranffixus cello ⁊ uultũ saxo
ꝯcussus graui clipeo q et galea
ictuum ui disiectis gladio ad
extremũ fracto pilis q ut ẽ dc̃m
gie pene iam ex armatus ad huc
tame lorica guis duplici se i
undas sua oꝑa hoscium sãgiue
Ruibicũdas ũiecit ac Reu̾sus ad
suos unde głiam m̾ebatur ue¬
mamn postulauit/ Rempe cum
Cesarem cõspexisset parce inqͥt
optime imꝑator arma ꝑdidi
At ille summꝰ extimator me¬
ritoꝵ Cuius sub oculis gesta
pos erat et facta uiri forçia et
ueuba magͥfica Centurionatꝰ
honore Remunauit ¶Inadit ꝑ
hos dies Res ꝑua quidem dcu
sed euentu magna atꝙ piculo¬
sa naues in galliis dimisse q̃¬

Expanded text:
rique partium admirabile prebuit sperique partium admirabile prebuit spectaculum, et tot millium in litore dimicantium ad se unum intuendum oculos atque ora convertit. Quumque iam denique non ut in armatum virum, sed ut in turrim munitam omni nisu ira pudorque hostium in furorem versus incumberet; iamque femur ingenti transfixus telo et vultum saxo contusus, gravi clipeoque et galea ictuum vi disiectis, gladio ad extremum fracto pilisque, ut dictum gie, pene iam exarmatus, adhuc tamen lorica gravis duplici, se in undas, sua opera hostium sanguine rubicundas, iniecit, ac reversus ad suos, unde gloriam merebatur, veniam postulavit. Nempe quum Cesarem conspexisset: Parce, inquit, optime imperator; arma perdidi. At ille summus estimator meritorum, cuius sub oculis gesta res erat, et facta viri fortia et verba magnifica centurionatus honore remuneravit. Incidit per hos dies res parva quidem dictu, sed eventu magna atque periculosa. Naves in Galliis dimisse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
rum absculit que ĩ mediũ uir¬
cus eius ⁊ fama Rescituent Is
est marcus secuis sceua miles
Cesaris qui hoc ip̃o que p̾misi¬
mus ad Insulam appulsu scopu¬
lum litori ꝑximũ plenũ curbis
hosciũ ꝯtuitus cũ quatuor tm
comilitonib cimba eo tnsuec¬
tus ⁊ egregia paucitate barba¬
ricam multitudinẽ ẽ aggssus
¶Lumq int̾pugnadu estus
equorei pefluxu int̾sticium
illud quod scopulum ab Insu¬
la diurimebat equis exone¬
ratum trasicum non negaret
Atq ideo barbaroꝵ nigens copia
suis auxilio aduenisset Reliqͥs
quatuor insto pauore ꝑt̾ritis
et abiectis uel or̃ati forsita socio
dimissis pilis solus sceua contͣ
hostium acie scecit ĩmobilis et
sua ⁊ coitum unus qͥnq mili¬
cu pila in hosciui mẽbra nullo
ĩ cassum emite iaculatꝰ tandem
om̃ib assuptis scͥcͥto obiuios
mucrone unũ quẽq ut se pͥmꝰ
obtulerat nĩc scuto ñc gladio
excipiens ac ꝓst̾nens diu ut¬

Expanded text:
rum abstulit, quem in medium virrum abstulit, quem in medium virtus eius et fama restituent. Is est Marcus Cesius Sceva, miles Cesaris, qui hoc ipso, quem premisimus, ad insulam appulsu scopulum litori proximum plenum turbis hostium contuitus, cum quatuor tantum commilitonibus cimba eo transvectus, et egregia paucitate barbaricam multitudinem est aggressus. Quumque inter pugnandum estus equorei refluxu interstitium illud, quod scopulum ab insula dirimebat, aquis exoneratum transitum non negaret, atque ideo barbarorum ingens copia suis auxilio advenisset, reliquis quatuor iusto pavore perterritis et abiectis vel oranti forsan socio dimissis pilis, solus Sceva contra hostium aciem stetit immobilis, et sua et comitum unus quinque militum pila in hostium membra, nullo incassum eunte, iaculatus; tandem omnibus absumptis, stricto obvios mucrone, unumquemque, ut se primus obtulerat, nunc scuto nunc gladio excipiens ac prosternens, diu ut
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram omes actig̾ant recollecti
in unu et reducti ad solitum
pugne genus alio impetu ĩuec¬
ci fuderut adusarios fuisset¬
q clarior uictoria si ad inse¬
quedu ꝓfugos eqͥtatus ĩ tẽpore
affuisset tanta fuit tam ut Bbri¬
tami uirtute hostui suoq casu
teuriti legatos ad Cesar̃e nnt¬
terent ⁊ deditione et obsides et
quitquid uietorib uicti debent
offerences cum his et Conius
rediit que ad eos ut diximꝰ p̾¬
missu ad comissa edere ĩcipien¬
tem uinculis ascͥnxerat ¶⁊uc̃
solutũ remittentes uiolati cul¬
pami ĩ multitudĩem Reflexũt
et errori pub ͦ ueniain petie¬
rut quibz Cesar acriter incre¬
pitus ꝙ paçe ꝑ legatos ultro ex¬
pedita et obtenta bellum ĩ cullis¬
sent hostilia in amicos ausi ue¬
mam tame supplicib nõ nega¬
sidib pax cõueta ẽ/ pͥncipes Bu¬
canor curbas ad agricultura
reu̾ti Iusserunt ip̃i seꝙ suas¬
ꝙ uibes Cesari insmuare om
scudio satagentes ¶Paulo¬
minꝰ festinatio unũ michi ui¬

Expanded text:
ram attigerant, collecti in unum et reducti ad solitum pugne genus, alio impetu invecti fuderunt adversarios; fuissetque clarior victoria, si ad insequendum profugos equitatus in tempore affuisset; tanta fuit tamen, ut Britanni virtute hostium suoque casu territi legatos ad Cesarem mitterent, et deditionem et obsides et, quidquid victoribus debent victi, offerentes. Cum his et Comius rediit, quem ad eos, ut diximus, premissum et commissa edere incipientem vinculis astrinxerant, nunc solutum remittentes violati culpam in multitudinem reflexerunt, et errori publico veniam petierunt. Quibus Cesar acriter increpitis, quod pace per legatos ultro expetita et obtenta bellum intulissent, hostilia in amicos ausi, veniam tamen supplicibus non negasidibus, pax conventa est. Principes Britannorum turbas ad agriculturam reverti iusserunt, ipsi seque suasque urbes Cesari insinuare omni studio satagentes. Paulominus festinatio unum michi vi
Abbreviated transcription (Latin):
deiecti metu ad tͥbunũ quem obsi¬
debant bultib mutatis sed nõ ais
festinont factum teme sme cõsesu
populi excusant de bonor direptõe
indiciũ inscituut lictauictũ fr̃es
Weius aupilio ꝯdempnãt bona pu¬
lilicant ¶ Sup his ad cesarẽ lega¬
cos mittũt qui fcm purgent ueni¬
am petant et hec onna no fide sed
metu agentes solita int̾im ĩ secreto
belli consilia agitabant urbes ꝙ
funtimas ad arma ꝑ nũtios hor¬
tabant᷑ ¶ Mille beneficioꝵ atq
honoꝵ memoria exciderat soliq
Le saire menun̾ant clementie q
cũ om̃es ad amorẽ atq obsequiu
exctasse de buerit multos indignd
quidem ad iniurias exeitauit po¬
stremo hec eum ad morte usq ꝑ¬
duxit de quo suo dicetur loco ¶ Ruo¬
accepta ꝓsequamiur Itaq Cesar
et si aĩos Eduoꝵ plane nouat le¬
gacis tñ eoꝵ ad se uenientib benig¬
inssiuũ responsũ dedit ꝓꝑter
aliquot dementiũ uanitatem nõ se
minus urbem sibi carͫ amare

Expanded text:
deiecti metu ad tribunum, quem obsideiecti metu ad tribunum, quem obsidebant, vultibus mutatis, sed non animis, festinant, factum temere sine consensu populi excusant, de bonorum direptione iudicium instituunt, Litavitum fratresque eius exilio condemnant, bona publicant, super his ad Cesarem legatos mittunt, qui factum purgent, veniam petant. Et hec omnia non fide, sed metu agentes solita interim in secreto belli consilia agitabant, urbesque finitimas ad arma per nuntios hortabantur. Mille beneficiorum atque honorum memoria exciderat: solius cesaree meminerant clementie. Que quum omnes ad amorem atque obsequium excitasse debuerit, multos indignum quidem ad iniurias excitavit; postremo hec eum ad mortem usque perduxit. De quo suo dicetur loco: nunc cepta prosequimur. Itaque Cesar, etsi animos Eduorum plane noverat, legatis tamen eorum ad se venientibus benignissimum responsum dedit: propter aliquot dementium vanitatem non se minus urbem sibi carissimam
Abbreviated transcription (Latin):
tis acciꝑe solite Romanos ciues q̃
apud eos ceu fidissimos amicos se¬
curi a gebant aut morte aut ẜui¬
tute damuauant bona duripue¬
rant ml impietatis omiẜant agi¬
tabant aĩos latenti odio accẽsos
auaritia ira tem̾ĩtas familiares te¬
stes gentiũ illaꝵ et ad debat sti¬
mulos furori Connietolitams Ce¬
saris mun̾e̾ sumus Eduoꝵ ma¬
gratus sumus romanoꝵ hoscis ac
Cesaris hoꝵ consilioꝵ auctor oĩ¬
um ac p̾nceps/ Is sua sponte cõci¬
catum populũ uerbis uigebat ut
eo illos adduceret unde reditus
nullus ẽet ad samora cõsilia Ito
Oet tͥbunũ militum marcũ ais¬
cium et negoçiatores Romanos fide
data cabillione opido eductos ĩ itin̾e
contra fidem aggressi spoliant se¬
ꝙ in locũ emmente deffensioĩs grã
Receptantes die noctuq cuicũsistut
ac multis ultro citroq occisis in dĩe
poscum uim maiorem pant ¶ Ded
In potestate Cesaris ẽẽ uix lictauitũ
fuga ereptum enasisse cum subito

Expanded text:
ertis accipere solite, romanos cives, qui ertis accipere solite, romanos cives, qui apud eos ceu fidissimos amicos securi agebant, aut morte aut servitute damnaverant, bona diripuerant, nil impietatis omiserant. Agitabant animos latenti odio accensos avaritia, ira, temeritas, familiares pestes gentium illarum, et addebat stimulos furori Convictolitanis, Cesaris munere summus Eduorum magistratus, summus Romanorum hostis ac Cesaris, horum consiliorum auctor omnium et princeps. Is sua sponte concitatum populum verbis urgebat, ut eo illos adduceret, unde reditus nullus esset ad saniora concilia. Itaque et tribunum militum Marcum Aristium et negotiatores Romanos, fide data Cabillone oppido eductos in itinere contra fidem aggressi spoliant, seque in locum eminentem defensionis gratia receptantes die noctuque circumsistunt, ac, multis ultro citroque occisis, in diem posterum vim maiorem parant. Sed in potestate Cesaris esse, vix Litavitum fuga ereptum evasisse. Tum subito
Abbreviated transcription (Latin):
dilabitur ꝑuenit ꝙ Gergomam
¶Cesar mitris Ediud missis qui
ꝑdicionem lictauiti suamq cleme¬
liam nũtiarent ẜuatricem suors
ciuiũ quos occidere belli iure licu¬
erit non amplius ꝙͣ cres horos
noctis ad requiem suis dedit ue¬
ritus credo ne mumo sopore marces¬
c̾e̾nt ¶ Inde Gergomã redit dii¬
o ineln ꝑiculosa cõtingant/ Na
et alũm eo digresso castra eis
paucitas deffensoꝵ ⁊ uis hostiũ
rem ĩ sumu disc̾men addup̾at
Id se pͥmo die passum proximo¬
q passur atq ad id se preꝑare Ce¬
sari fabuis mtiauit Is q legatꝰ
ad Castra Remanẜat ec hic illi nu¬
cius noctis ⁊ uie medio occuruit
ꝓpter quẽ gressu adito accelerans
ad Castra nõdum orto sole ꝑuenit¬
¶ Et Edui lictaniti de suoꝵ cede
miciis auditis in furorem ũsi om̃o
nichil amplius expectantes mlꝙ
aliud requirẽtes an falsa ẽẽ posset
que ueri faciẽ ueiq no hẽrent sed
more gentis audita quelz proconꝑ¬

Expanded text:
dilabitur pervenitque Gergoniam. dilabitur pervenitque Gergoniam. Cesar, nuntiis Eduum missis, qui proditionem Litaviti suamque clementiam nuntiarent, servatricem suorum civium, quos occidere belli iure licuerit, non amplius, quam tres horas noctis, ad requiem suis dedit, veritus, credo, ne nimio sopore marcescerent; inde Gergoniam rediit. Duo interim periculosa contigerant. Nam et Alverni, eo digresso, castra eius paucitas defensorum et vis hostium rem in summum discrimen adduxerat: id se primo die passum proximoque passurum atque ad id se preparare Cesari Fabius nuntiavit, is, qui legatus ad castra remanserat; et hic illi nuntius noctis et vie medio occurrit, per quem gressu addito, accelerans ad castra nondum orto sole pervenit: et Edui, Litaviti de suorum cede nuntiis auditis, in furorem versi omnes, nichil amplius expectantes nilque aliud requirentes, an falsa esse possent, que veri utique faciem non haberent; sed more gentis audita quelibet pro comp
Abbreviated transcription (Latin):
gniti qͥnq nilib passuu exactis
uidet ab adu̾so uenientẽ aciẽ du¬
orum p̾mictit q illis obuia equi¬
tatum qui illos impediat ac re¬
tardet graui om̃ib inhibicone ꝓpo¬
sita ne quem prorsus occidereñt
non seueri iudicis sed pii more
pris castigare uolens non pimere
¶Ronnatum Eporidorigem et ui¬
ridomarũ ire iubet ⁊ suos alloqui
ut uideant eos cesos non ẽẽ sicut
proditor ille cõfixerat¶ Qui ibi ad
Eduos uen̾e amicos ꝙ ⁊ notos cõ¬
pellare ceꝑunt ¶Remo aut illos
e toto agmme nõ et nou̾ãt et ama¬
bat ꝑcussit aros illico uera consi¬
deratio cenẜũt ꝙ om̃es se p̾cpicẽ
in locũ sui ducis frande ꝑductos
proiectis itaq statim armis ⁊ ꝓ¬
centis ad Clesarem maĩbus ceꝑ¬
unt alta uoce erroris ueniã Im¬
plorare lictauitus nõ intelligẽs
mefficax suu esse comentũ di-¬
misso ex̾citu amplius nõ suo cũ
clientibus suis qui eũ more gal¬
lico in nulla deẜere poterant
fortua equo stimulis adacto cła

Expanded text:
ntiquinque millibus passuum exactis, videt ab adverso venientem aciem Eduorum premittitque illis obviam equitatum, qui illos impediat ac retardet, gravi omnibus inhibitione proposita, ne quem prorsus occiderent, non severi iudicis, sed pii more patris castigare volens, non perimere. Nominatim Eporedorigem et Viridomarum ire iubet et suos alloqui, ut videant eos cesos non esse, sicut proditor ille confinxerat. Qui ubi ad Eduos venire amicosque et notos compellare ceperunt nemo autem illos e toto agmine non et noverat et amabat, percussit animos illico vera consideratio, senseruntque omnes se precipitem in locum sui ducis fraude perductos. Proiectis itaque statim armis et protentis ad Cesarem manibus, ceperunt alta voce erroris veniam implorare. Litavitus vero intelligens inefficax suum esse commentum, dimisso exercitu amplius non suo, cum clientibus suis, qui eum more gallico in nulla deserere poterant fortuna, equo stimulis adacto, clam