comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dis equisq comprehensis ip̃m effugere mortem. Sed hoc quoq
factum est:quod ȩdificio circundato silua ut sunt fere domici¬
lia gallorum. qui uitandi ȩstus causa plerumq siluarum atq flu¬
minum petunt ꝓpinquitates comites familiaresq eius angusto
in loco paulisper equitum nostroꝵ iuim sustinuerunt. His pug¬
nantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem
siluȩ texerunt. Sic & ad subeundum periculum & ad uitandum
multum fortuna ualuit. Ambiorix ancopias suas iudicio condu¬
xerit: qđ prelio dimicandum non ȩstimarit: an tempore exclusus
& repentino equitum aduentu prohibitus cum reliquum exer¬
cuum subsequi crederet dubium est.Sed certe dimissis per agros
nuntiis sibi quemq consulere iussit. Quoꝵ pars in arduennam
siluam pars in continentes paludes profugit. qui proximi occeano
fuerunt: hi in siluis sese occulrauerunt: quas ȩstus efficere consue¬

Expanded text:
dis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque dis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxerit, quod proelio dimicandum non existimarit, an tempore exclusus et repentino equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consue
Abbreviated transcription (Latin):
q treueroꝵ ad neruios pertinet: milibusq amplius ꝗngentis
in longitudinem pater. L. Minucium basilium cum omni equi¬
tatu premittit. siquid celeritate itineris atq oportunitate tem¬
poris proficere possit. Monet ut ignes fieri in castris prohibeat
ne qua eius aduentus procul significatio fiat: sese confestim sb¬
sequi iub dicit. Basilius ut imperatum erat: facit celeriter. con¬
tra omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopi¬
nantes deprehendit. Eorum indicio ad ip̃m ambiorigem conten¬
dit. quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cũ
in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut
magno accidit casu: ut in ip̃m incautum etiam atq impara¬
tum incideret: priusq ꝗͣ cius aduentus ab hominibus uidere¬
tur. aut fama aut nuntius afferretur sic magno fuit fortunę
omni milirari instrumento: quod circum se habebat erepto rhe¬

Expanded text:
sque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis sque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, rae
Abbreviated transcription (Latin):
tiecstudiost exequisita ab labris argento eitcumcladunt. Ano ex
ampuisimiii epulis pro poculis utuntir. Cesar postieq per sobnen¬
ploralores comperit sueuos sese in filuas recepisse inopia fea menti
ueritus q uod uit supra dei nonstrauimus minime oumes germa¬
ni agriculturȩ student. constiruit non progredi longius. Seca
ne ominino metum reditus sui barbaris tolleret: atq ut eotira au¬
xilia rerardaret. telicto exercitu partem ultimam pontis que ripas
ubiotum contingebat in longitudinem pedum ducentoꝵ rescin¬
dit atqi in en tremo ponte turrim tabulatoꝵ quatuor constigus.
presiaumiq conortium xii. pontis tuendicausa ponir. magats¬
q cum locum munitionibus firmat. Filoco presidiogesc suicati¬
uinullum adolescentem prefecit. Ipe cum maturescere frumen¬
ca inciperent: ad bellum ambiorigis ꝓtofectus per arduennam
siluam: quȩ est totius galliȩ maxima atq ab ripis rheni finib¬

Expanded text:
Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pontis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum rescindit atque in extremo ponte turrim tabulatorum quattuor constituit praesidiumque cohortium duodecim pontis tuendi causa ponit magnisque eum locum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibu
Abbreviated transcription (Latin):
uedigs rument animaduersum a uenator uis quor eue ipeiũ
coniuen intro mnes eo loco aut ab radicibus subriumre aue uieidut
abores tantum ut sumimna species eatum stanitiu rebuoiosiaoradde
lluo cum consuetudine acclinauetunt infremas arbores ponde¬
re asugunt arqi una ipȩ concidunt. sertium estgcoiuis eorr eui
uradiglantum. hi sant magnitudine paulo insra lephantes
speture colore & figura tauti. magna uis eorum est. omaqna
ulocitas atq Nomini neqi ferȩ quam consoecerunt parcar̃¬
hob sudioe foueis capios interficiunt. Noc se labore diuant ad¬
olescentes artqi hoc genere uenationis exercent. & qui plurumone
et his intersiciunt: rdatis in publicum cornibus quȩ sint gesernẽ¬
nid magnam ferunt laudem. Sed assuescere ad hominceder mã¬
suetifet ne paruuli quidem capti possut. Amplitudo cornuti
sfigura & speties multum nostiorum boum cornibus differũt.

Expanded text:
vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere vestigiis cum est animadversum a venatoribus quo se recipere consueverint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut abscindunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverint, infirmas arbores pondere affligunt, atque una ipsae concidunt. Tertium est genus earum quae uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis eorum est, et magna velocitas; neque homini neqadulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt.
Abbreviated transcription (Latin):
ginta processerit: aut qui ex loco oriatur acceperit. Multaq in ea
genera feratum nasci constat: que reliquis in locs iusa non sũt
ex quibus quȩ maxime differant a ceueris & memorie iraden¬
da uidentur hȩc sunt. Est bos cerui sigura cuius a media fronte
inter aures unum cornu existit excelsius magisq dircctum his quȩ
nobis nota sunt cornibus: ab eius summo sictit palmȩ ramiq
lare diffunduntur. Eadem est femine marisq natura: eadem
forma magnitudoq cornuum. Sunt item quȩ appellaniu
altes. Maedm est consimilis capris figura. &e xatiera gnlubiis
ca magnitudint paulo antecedunt mutileq sunt cotiabridc
de crura sine nodis articulis q habent neq quietis causa it iocui¬
buni mequs quõ a fuiete casu conciderint erigere selse aue sub¬
luat possunt Has sunt atbores pro cubilibus addeasis a tplicat
atq ita piulum modo acclinate quietem capunauiq uaretipete

Expanded text:
ginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea ginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera ferarum nasci constat, quae reliquis in locis visa non sunt. Ex quibus, quae maxime differant ab aliis et memoriae prodenda videntur, haec sunt: Est bos cervi figura, cujus a media fronte inter aures unum cornu existit excelsius magisque directum his quae nobis nota sunt cornibus, et ab ejus summo, sicut palmae, rami late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura; eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium; sed magnitudine paulo antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent; neque quietis causa procumbunt, neque, si quo afflictae casu conciderint, erigere sese aut sublevare possunt. His sunt arbores pro cubilibus, ad eas se applicant, atque ita paululum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex
Abbreviated transcription (Latin):
his sedibus sese continet sumiam haber iuilitię & bellice laudis
opinionem. Hunc qđ in cadem in opia egestate porentia: qua
gerinani ꝑmnanent eodem uictu & cului corporis utuntur.S allis
autem prountiarum ꝓpinquitas & transmarinarum rerum no¬
titia multa ad copiam atq usus largitur paulatim assuefacti
supari: multisq uicti preliis ne sequidem ip̃i cum illis uirtute
comparant. Huius hercine siluȩ: quȩ supra demonstrata est. lati¬
tudo nouem dierum iter expedito pater. Neq enim aliter finiri
potest: neq mensuras itiuerum nouerunt. Oritur ad heluetioꝵ
& nemctum & tauricoꝵ finibus rectaq fluminis danubii regione
pertinet ad sines dacorum & arnatium. huc se flectit siuistrorsus
diuersis a fluminis regionibus: mulratumq gentium finem pp
magnitudinem attingit.Neq quisꝗͣ est huius germaniȩ qui se¬

Expanded text:
his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis his sedibus sese continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui
Abbreviated transcription (Latin):
quis cr principibus in consilio se dixit ducem fore. qui sequi uclit¬
profiteantur: consurgunt hi qui & causam & hominem probãt.
suumq auxilium pollicentur atq multitudine collaudantur.
Qui ex his secuti non sunt in desertorum ac proditorum numero
ducuntur: omniumq rerum his postea fides derogatur. Hospitẽ
iuolare fas non purant.Qui quaq decausa ad eos uenerunt ab
iniuria prohibent sanctos habent. hisq omnium domus patẽt
uictusq communicant. Ac fuit antea tempus: cum germanos
galli uirtute suꝑarent. ut ultxo bella inferrent ꝑꝑ hominum mul¬
ritudinem agriq inopiam trans rhenum colonias mitterent.
Itaq ea quȩ fertilissima sunt germaniȩ loca circa herciniam sil¬
uam: quam heratosteni Nomero teste & quibusdam grecis fama
notam esse iudeo: quam illi orciniam appellant uulgo: tectusa¬
ges occupauerunt. atq ibi consederunt. Que gens ad hoc tempus

Expanded text:
quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velquis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velprofiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orciniam appellant, Volgae Tectosages nuncupaverunt, atque ibi consederunt. Quae gens usque ad hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
dos edificenr. neq oriatur pecuniȩ cupiditas. qua ex re factioes
dissensionesq nascuntur ut animi ȩqualitate plebem conti¬
neantcurm suas quisq opes cum potentissimis ȩquari posse¬
uideat. Ciuitatibus maxima laus ꝗ̃ latissimas circum se rastis
finibus solitudines habere. Noc ꝓprium uirtutis existimant: ex¬
pulsos agris finitimos cedere: neq quemꝗͣ prope audere con¬
sistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantin: repentine incur¬
sionis timore sublato: cumbellum eluitas aut illatum defen¬
dit aut infert magistratus qui ei bello presint: ut uite necisq
habeant potestatem deliguntur. in pace nullus est cõmunis¬
magistratus sed principes regionum atq pagorum inter suos
ius dicunt. controuersiasq minuunt. latrocinia nullam habẽt
infamiam: quȩ exira fines cuiusq cliutatis fiunt: atq iuuentu¬
ns exercende ac desidie mimuendȩ causa fieri predicant. Atq ubi

Expanded text:
dos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dos aedificent, neque oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est, quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos cedere, neque quemquam prope audere consistere. Simul hoc se fore tutiores arbitrantur, repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut illatum defendit, aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est comagistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ibstaturam aliiuites neruos q confirmari putane. Intrio
Mnum utro uigesimum femins notitiam habuisse intor¬
omunis habent rebus. Ciius rei nulla est occultatio. qd et pre¬
miscuc in fluminibus perluuntur. & pellibus aut parius
rbenonum rtegumentis utuntur. magua corporis parte nudar
Aoriculture non student maiorq paes iuctus eoꝵ in lacte car
nccasco consistit. Neq agri modum cectum aut fines haber ꝓ¬
prios sed magistratus ac principes in annos sing ulos genti¬
bus cognationibusq hominum. qui in una coierunt quar¬
tumciꝰ quo locouisum est agri tribuunt. atq anno pose. alio
transire coguni. Euis rci multas asftrunt causas. ne assidua cõ¬
suetudine capti studium belligerendi agricultura cõmurent.
ne latos fines parare studeant: potentioresq humiliores posses¬
sionibus expellant: ne accuratius ad frigora atq estus uitan¬

Expanded text:
Hoc alii staturam, alii vires nervosque confirmari putant. Intra Hoc alii staturam, alii vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse, in turpissimis habent rebus. Cujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una coierunt, quantum et quo loco visum est agri attribuunt, atque post annum alio transire cogunt. Ejus rei multas afferunt causas: ne, assidua consuetudine capti, studium belligerandi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitan
Abbreviated transcription (Latin):
uir. Que ciuirates cõmodius suamrem administrare existimã¬
more aut fama acceperit: uti ad magistratum deferat: neue cũ
quo alio communicer qđ sȩpe homines temerarios aut impedi¬
tos falsis rumoribus terreri: & ad facinus impelli: & de sũmis reb
consilium capere cognitum est: magistratus quȩ uisa sunt oc¬
cultant: quęq esse ex usu iudicauerint multitudini produnt.
De re.p.nisi per consilium loqui non conceditur.Sermani mul¬
tum ab hac consuetudine differunt.Nam quod neq druides ha¬
bent qui rebus diuinis presint. neq sacrificiis student. Deorum.
numero eos solos ducunt quos cernunt. & quoꝵ opibus apertei
nuuantut solem & uulcanum & iunam Reliquos ue sama quid̃
Accẽperunt uita omnis in uenationibus atq in studis teimilitas
ris consistit. a paruulis labori & duriciei student. Qui diitissmc
impuberes permanserunt maximam inter suos ferunt laudem.

Expanded text:
bantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimanbantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimanmore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iudicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperris consistit. Ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt maximam inter suos laudem ferunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ctu patris assistere tinpe dicunt.uiris quantas pecunias ab uxori¬
biis dotis nomine acceperunt: tantas ex suis bonis ȩstimatione
facta cum dotibus communicatis. huius omnis pecuniȩ coniũ¬
ctim ratio habetur: fructusq seruantur. Uter horum uira supera¬
rit. ad eum pars utriusq cum fructibiis suꝑiorum tempoꝵ ad¬
uenit.uiri in uxores sicuti in liberos uitȩ necisq habent potesta¬
rem: & cum pater familiȩ illustriore loco natus decesserit eius ꝓ¬
pinqui conueniunt: & de morte si res in suspitionem uenit:de
uxoribus in seruilem modum questionem habent: &si comper¬
rum est igni atq omnibus tormentis excruciatas interficiunt.
funera sunt procultu gallorum magnifica & sumptuosa.omĩa¬
quȩq uiuis cordi fuisse arbitrantur: in ignem inferunt etiã ani¬
malia. Ac paulo supra hanc memoriam serui & dientes quos ab
his dilectos esse constabat: iustis funeribus confectis una concrema¬

Expanded text:
ctu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxorictu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una crema
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ bello ceperint plerumq deuouent: quȩ superauerini ann¬
malia capta immolant reliquasq res in unum locum conferunt.
Mulas in ciuitatibus harum terum extractos tumulos locis conse
cratis conspicari licet. Neq sepe accuidit: ut neglecta quispiam religi¬
one aut capra apud se occultare/ aut posira tollere auderet: grauis¬
simumq esse ei supplicium cum cruciatu constitutum est. Sal¬
li seonnes a dite patre prognatos predicant: idq a druibus pro¬
ditum duunt. ob eam causam spacia omnis temporis non nume¬
ro dierum sed noctium finiunt.Dies natales & mensium & anno¬
rum initia sic obseruant. ut noctem dies obsequatur. In reliquis uitȩ
constitutis hoc ferc a reliquis differtur: quod suos liberos nisi cum
adoleuerint:ut munus militiȩ sustinere possent: palam ad se redi¬
re non patiuntur. filiumq in puerili ȩtate in publico conspe¬

Expanded text:
ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint aniea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta immolant, reliquasque res in unum Multis in civitatibus harum rerum extructos tumulos consecratis adhuc conspicari licebat. Neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione, aut capsimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspe
Abbreviated transcription (Latin):
eiuisaem geueris habent institura sacrificia. ali immani magni¬
tudine simusatra habent: quoꝵ contecra uiminibus menbra
uuuls hominbus complent: quibus succensis circumuenti Nam¬
ma exanimantur homincs. supplicia eorum qui in latrocinio a
in furto aut in aliquanoxa sunt comprehensi gratiora dis
immortalibus esse arbitrantur. Sed cum eius geners copiade¬
ficit eniam ad innocentium supplica descendunt. Deum ma¬
ximc mercurium colunt. huius sunt plurima simulacra. Nlune
omnium inuentorem artium colunt. Hlunc uiarum atꝙ itin
ducem. hunc ad questus pecuniȩ mercaturasq habere iuim ma¬
ximam arbitrantur. Fost hunc apollinem & martem & louem
& mineruam. De his eandem fere quam relique gentes habent
opinionem. Apollinem morbos depellere dicunt. Mineruam ope¬
rum atq arnficiorum initia tradere. louem imperium celestumi
renere. Martem bella gerere. hiuc si prelio dimicare constituerũt

Expanded text:
ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magniejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortalibus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
metu mortis neglecto. multa preterea de sideribus au corum
motu: demidiꝰ at ttrrarum magnitudine. de retum paturer
ded corum immortalium iu ac potestate disꝑutant & iuisien¬
niirradunt. Alterum ginus est equituma. h c adest tisns
atq ali quod belum incĩdit. qđ fere ante cesaris aduent auit
quocannus accidere solebat uti aut ipi iutias inforient autil¬
cuias ppuls arent. Omines in bello uersantur atqi eotum ui qr¬
q est gencre copiis qi amplissimus. ita plurimos cincuanse. aro¬
bactos clientesq habet. hanc unam gratiam potentiaua q no¬
cam causam qui sunt affecti graiuoribus morbis quiꝙ in preliis
periculisq uersantur: aut pro uictimis homines immolant aut
se immolaturos uouent ministrisq ad ea sacrificia druidibuusou¬
tuntin. Q uod pro uita hominis nisi uita horamis reddariu uon
posse dcoꝵ inimortalium numen placati arbiranti. publioe q

Expanded text:
metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, uti aut ipsi iniurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur, atque eorum ut quisque est genere copiisque amplissimus, ita plurimos circum se ambactos clientesqeam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque
Abbreviated transcription (Latin):
de in galliam translata esse existimatur. & nunc qui diligentius
cani rem cognoscere uolunt. plerumq illo discendi causa proficis¬
cuntur. Oruides a bello abesse consuerunt: neq tributa una cũ
reliquis pendunt:militiȩ uacationem omniuq rerum habet
imiunitatem tantis exctati premiis & sua sponte multi in
Magnum ibi numeꝵ uersuum ediscere dicuntus. Itaq non
ea litreris inandare: cum in reliquis fere rebus publicis priuatis¬
q rationibus gręcis litperis utantur. Id mihi duabus decausis ĩ¬
stituisse uidentur quod neq in uulgum disciplinam efferri ue¬
lint. neq eos qui discunt litteris confisos minus memoriȩ stu¬
dent. quod fere plerisq accidit: ut presidio litterarum diligentiã
in perdiscendo ac memoriam remitrant. In primis hoc uolunt
persuadere. non interire animas sed ab aliis post moriem trans¬
ire ad alios. arq hoc maxime ad uirturem excitari pueorun

Expanded text:
de in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius de in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere: quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant
Abbreviated transcription (Latin):
nibus controuersia est iidem discernunt. premia penasq consti¬
nuint. Siquis aut priuatus aut publicus eoꝵ decreto non ibeterit
sacrificiis interdicunt. Hȩc pęna apud eos est grauissima quibus
ita est interdictum. Ni numero impiorum ac sceleratoꝵ habent᷑.
his omnes decedunt. aditum sermonemq defugiunt/ ne quid
ex contagione incommodi accipiant. Neq his petentibus ius red¬
ditur. neq honos ullus cõmunicatur. His aut omnibus druidi¬
bus preest uniis qui summam inter eos haber auctoritatem. Hoc
mortuo aut siquis ex reliquis excellit dignitate sucedit: aut si sit
plures pares suffragio druidum nonnunꝗ etiam de principatu ar¬
niis contendunt. hi certo anui tempore in finibus carnutum que
regio torius galliȩ media habetur considunt in loco consecrato.
Nuc omnes undiq qui controuersias habent conueniunt: eoꝵq
iudiciis decrensq parent. Disciplina in britanuia reperta: atq ĩ¬

Expanded text:
nibus controversia est, iidem discernunt, praemia poenasque constinibus controversia est, iidem discernunt, praemia poenasque constituunt. Si quis aut privatus aut populus eorum decreto non steterit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac scelerarorum habentur. His omnes decedunt, aditum sermonemque diffugiunt, ne quid ex cogitatione incommodi accipiant; neque his petentibus jus redditur, neque ullus honor communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, suffragio druidum; nonnunquam etiam armis de principatu contendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habent conveniunt, eorumque judiciis decretisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque in
Abbreviated transcription (Latin):
cuan hi auis coninigi poterant & serhemis in clienrelam dedsie¬
elam Aucronitatem cencbant. ẜo tum statu reseratiu t lenoe ꝓti¬
ipes babcrentur hedui. secundum locuma dignaus sibe nunie
cipe cabe ⁊ en dinnigallia eorꝵ hominum qui aliquo sunit nibrie
rouro Honore geucia sune auo. tiam plebspene sero osehabet
loco q io nonil haber per se nullo adhibetur conii lioi peia poter
aut et alieno aut magnitudine triburotum aiosbiibar. ⁊ p̾oren¬
noriom premuntur scie in seruitutem dicant nobilibus. lidios
cndm prenia sunt iura quȩ dominis in seruos atecia ehis elbo¬
uus gn eribui litium eist̃ atiudum altetum equitum. Nli rebus
diuinis intersunt. sacrificia publica ac priuata procurant: religio¬
nes interp̃cantur. Ad hos magnus adolescentium numerus disci¬
plinȩ causa concurru.magnoq hi sunt apud cos honore. Nam
fere de omnibus controuersiis publicis priuatisq constituunt: &
si quod est admissum facinus si cedes facta si de hereditate de fi

Expanded text:
cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicaectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rdivinis intererant, sacrificia publica ac privata procurabant, religionem interpretabantur. Ad hos magnus adolescentium numerus disciplinae causa concurrebat, magnoque hii erant apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituebant, et si quod facinus admissum, si caedes facta, si de heredit
Abbreviated transcription (Latin):
cert nor sidn qubhus principum nloe aiecipsi emtat prcblies te¬
care o xreia iainil se contra se quanos consili enti to toriuii pr
finitinai ign peruim occupatam possideturi. salle qi aoiri s pti¬
cipatum abripercur. & ua nec essitar a dducerus i mceasus areee¬
sin oeindi eins⁊ tomam ad senatum profectas um osidibus he¬
diepar nauen cesiris facta commutatione reruraeo bsidibo he¬
diuis radius uttabus cdientilis restitutis nouus ece ec̃ meuoomor

Expanded text:
cerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ualico defigitur. Auertit hic casus uaginam & gladium educere co¬
nantis dextram inoratur manum. impeditumq hostes circum¬
suslunt. Succurrit inimicus illi uoͥrenus. & laboranti subuenit. Ad
hunc se confestim a pullone omnis multitudo conuertit. Illic ut̾o
terfecto. reliquos paululum ꝓpellit. Dum cupidus instat in locum
deiectus inftriorem concidit. hiuc rursus circũuento fert subsidiũ
pullo. arq ambo incolumes compluribus interfectis suinma cum
saude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentio¬
ue et cectamine uttumq uetsauit. ut alrer alteri inimicus auxi¬

Expanded text:
balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere cobalteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum verutterfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxi
Abbreviated transcription (Latin):
bus conicctis deturbari turrisq succensa est. Frant in ea legione for¬
tissimi uiri centuriones qui primis ordinibus appinquarent.T.pul
nam anteferectur: omnibusq animis de locis simmis difficultatib
conrendebant. Ex his pullo cum acerrime munitiones pugnarer.
quid duibitas inquit uorene: aut quem locum tuȩ pro laude iurtu¬
tu spectas: hic dies de nostris controuersiis iudicabit. Hec cum di¬
xisset procedit ex castris: munitionemq qua patte hostium confer¬
Etissima est uisa irrumpit. Nec uorenus quidem uallo sese conti¬
uer sed omnium ueritas existimationem subiequitur. Tum medi¬
ocri spacio relicto pullo pilum in hostes iminitt. atq ex multita¬
aine procurrentem trauicit. Quo percusso & exanimato hunc sey¬
ts protegunt. in hostim uniuersi tela coniiciunt. neq dant re¬
grediendi facultatem: Transigitur scutum puloni & uerutum in

Expanded text:
bus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione forbus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Tinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in
Abbreviated transcription (Latin):
gere & scalis uallum ascendere cȩperunt. At tanta militum uir¬
tus atq ea presentia animi fuit. ut cum ubiq flamma torre¬
rentur. maximaq telorum multitudine premerentur: suaq
omnia impedimenta atq omnes fortunas conflagrari intellige¬
rent: non inodo demigrandi causa decederet nemo sed pene
ne respiceret quidem quisꝗ̃ actum omnes acerrime fortissime¬
q pugnarent Is dies nostris longe grauissimus fuit. sed tamen
hunc habiur euentum: ut eo dic maximus numeriis hostium uul¬
neraretur atq interficeretur: ut se sub ip̃o uallo constipauerant reces¬
sumq primis ultimi non dabãt faulum quidem intermissa Rlam¬
nia & quodam loco turri adacta et contingente uallum tertiȩ co¬
hortis centuriones ex equo stabant loco recesserumt. suosq omnes
remouetunt. nutu uocibusq hostes si inttoite uellent uocare cȩ¬
perunt. quoꝵ progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidi¬

Expanded text:
gere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virgere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidi
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine a nobis cognoutrant: & quisdam de exercitu habe¬
bant captiuos. a quibus docebantur. Sed nulla ferram entoꝵ co¬
pia quȩ esset ad hunc usum uterentur: gladiis cespites circum¬
cideit: manibus sarculisq terram ex haurire nitebantur. Qua
quidem ex re hominum mubritudo cognosci potuit. Nlam mi¬
nus horis tribus uallum milium pedum xu. in circuitu mu¬
nitionem ꝑfecerunt: reliquisq diebus turres ad altitudinem
ualli falces testudinesq quas iidem captiui docuerant facere ac
parare cȩperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto
uento feruentes fusili ex argilla glandes fundis & struefacta ia¬
cula in casas quȩ more gallico stramentis erant tectȩ iacere cȩ¬
perunt. hȩc celeriter comprehendunt: & uenti magnicudine in
omnem locum castroꝵ distulerunt. Hostes maximo clamore
secuti parta iam atq explorata uictoria turres testudinesq a¬

Expanded text:
suetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habesuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque a
Abbreviated transcription (Latin):
cum siturio egtrat commemorant ominem esse in armis gal¬
liam germ anos rhenum transisse: cęsaris reliquoꝵ hibetnaop¬
pugnari. addunt enam de sabini morte ambiorigem osten¬
rant fidei faciendȩ causa. Tum errare cos dicunt: uͦ quicq̃ ab
his presidii sperent: qui suis rebus diffidant. sese tamen scire¬
hoc esse in ciceronem pplum qi ro. animo: ut nihil nisi hiberna
retusent: atq hanc inueterascere consuetudinem nolint. licę¬
re illis in columibus per se exhibernis discedere: & quascunq par¬
tes uelint sine meti proficisci Cicero ad hec unum modo respon¬
dit. non esse consuetudinem ppłi xo. accipere ab hoste armato
conditionem si ab armis discedere uelint se ad iutore urantur
legatos q ad cȩsarem mitrant. sperare pro eius iustitia que peue¬
rint impetraturos. Ab hac spe repulsi neriui uallo pedum .xi.¬
& fossa pedum.xu.hiberna cingunt. hȩc & supiorum annoꝵ cõ¬

Expanded text:
cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galcum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum con
Abbreviated transcription (Latin):
excitantur incredibili celeritate quȩ deesse operi uidebantus
ꝑficiunt. Hostes positio die multo maioribus copiis coactis ca¬
stra oppugnant. Fossam complent: cadem ratione qua pridie a
nostris resistitur. hocidem deinceps reliquis fit diebus. Nulla pars
nocturni temporis ad laborem intermittitur. Non egris non uul¬
neratis facultas quieris datur. Q uecumq ad proximi diei oppugꝰ¬
tionem opiis sunt: noctu comparantur multȩ preuste sudes ma¬
gnus muralium pilorum numerus instituitur. turres contabu¬
lantur. punȩ loricȩq ex cratibus atrexuntur. Ip̃e cicero cum in¬
tenuissima ualitudine esset: ne nocturnum siquidem tempus
ad quietem relinquebat: ut ultro militum concursu ac uocib
sibi parcete cogeretur. Tunc duces principesq neriuoꝵ qui aliq̃¬
sermonis aditum causamq amicitiȩ cum sicerone habebant
colloqui sese uelle dicunt. Facra potestate eadem quȩ ambiorix

Expanded text:
excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliqsermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix
Abbreviated transcription (Latin):
ad centuriones gnidos leuacos pleumorios gridunos qui
orniies sub imperio sunt: ꝗ̃ maximas manu̾ꝰspossunt cogũe
& ac improuiso ad ciceronis hiberna aduolant: non dum ad
eum de Titurii morte fama perlata. huc quoq accidit uel fuit
necesse ut nonnulli milites qui lignationis munitionisq cau¬
ia in siluas discessissent: repentino equitum aduentu interci¬
pcrentur. Nis circumuentis magna manu eburones aduatu
ci neruii atq horum omnium socii & clientes legionem oppu¬
gnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt. uallum
conscendunt. egre is dies sustentatur: quod omnem spem ho¬
stes in celeritate ponebant: atq hac adepti uictoria in ꝑpetuum
se fore uictores confidebant. Mittuntur ad cȩsarem cͥonfestim
a cictrone litterę magnis ꝓpositis premiis si pertulissent. obses¬
sis omnibus uiis missi intercipiuntur. Noctu ex matiria: quã
munitionis causa comportauerant: turres admodum.ccxx.

Expanded text:
ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX
Abbreviated transcription (Latin):
gnans occiditur. Alii egre ad noctem oppugnationem sustinent no¬
ctu adunum desperata salute se ip̃i interficiunt. Pauci exprelio la¬
psi incertis itineribus per siluas ad T Labienum legatum in hiberna
perueniunt. atq eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac uicto¬
ria sublatus Ambiorix statim cum equitu in aduaticos: qui erãt
eius regno fiuitimi proficiscitur. neq diem neq noctem intermit¬
tit peditatumq sese subscqui iubet. Re demonstrata aduaticis¬
q concitatis: postero die in neruios peruenit. hortaturq ne sui
in ppetuum liberandi atq ulciscendi romanos pro his quas acce¬
panit in iuriis occasionem dimittant: interfecros esse legatos.
magnamq pattem exercitus interisse demonstrat: nihil
esse uegocii subiro oppressam legionem: quȩ cum cicerone hie¬
met interfici: se ad eam rem profitetur adiurorem. facile hac
oratione neriuiis persuadet. Itaq confestim dimissis nuntiis

Expanded text:
gnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; nognans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis
Abbreviated transcription (Latin):
cum ambiorige colloquantur spare ab eo de sua acmilitum salu¬
te impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atq
in eo perseuerat. Sabinus quos in presentia tribunos militum cir¬
cum se habebat: et primoꝵ ordinum centuriones se sequi iubet.
Et cum ꝓpius ambiorigem accessisset iussit arma abiicere suisq
ut idem faciant imperat. Interim dum de conditionibis iuter se
agunt. longiorq consulto ab ambiorige instiuitur sermo paulatim
circumuentus interficitur. Tum uero suo more uictoriam concla¬
mant atq ululatum tollunt: impetuq in nostros facto ordines
ꝑturbant. Ibi.l. cocta pugnans interficitur cum magna parte mi¬
litum: reliqui se in castra recipiunt ude erant egressi. Ex quibus
.l. fetrosidius aquilifer cum magna multitudine hostium preme¬
retur:. aquilam intra uallum proiecit. Ip̃e pro castris fortissime pu¬

Expanded text:
cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salucum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pu