comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sul aduersum picentes duxit
exercitum: & cum dirempta in¬
tra iactum teli utraq acies constitisset:
repente ita cum horrendo fragore ter¬
ra tremuit. ut stupore miraculi udru¬
ꝙ pauefactum agmen hebesceret. Dui
attoniti utrinq populi hesitauere: p̃¬
uidicata incepti conscientia tandem ꝓ¬
cur su concito iniere certam̃. Triste a
eo bellum id fuit ut merito dicatur.
tantum humanum sanguinem sus¬
cepturam etiam cum gemitu horri¬
sono tunc terram tremuisse. Roma¬
ni pauci admodum. eop̃lio qui eua¬
sere uicerunt.
nno ab urbe condita quadrin¬
multa prodigia sanguis e terra
lac uisum ẽ manare de cęlo. Nam &
plurimis locis scaturiens e fontib crus¬
or fluxit: & de nubibus guttatim inspe¬
ciem pluuie lacte demisso. diri ut ip¬
sis uisum ẽ terras imbres irrigauer.
Eo tempore carthaginienses dato adu¬
sum romanos auxxilio tarentinis cũa
senatu ꝑ legatos arguerentur: turpis¬
simam rupti fed̾is labẽ p̃sũpto ac cum¬

Expanded text:
sul aduersum Picentes duxit exercitum. et cum directae intra iactum teli utraque acies constitissent, repente ita cum horrendo fragore terra tremuit, ut stupore miraculi utrumque pauefactum agmen hebesceret. diu attoniti utrimque populi haesitauere praeindieata incepti conscientia; tandem procursu concito iniere certamen. triste adeo id bellum fuit, ut merito dicatur tantum humanum sanguinem susceptura etiam cum gemitu horrisono tunc terra tremuisse. Romani pauci admodum eo proelio qui euasere uicerunt. Anno ab Vrbe conditamulta prodigia sanguis e terra, lac uisum est manare de caelo. nam et plurimis locis scaturiens e fontibus cruor fluxit et de nubibus guttatim in speciem pluuiae lacte demisso, diri, ut ipsis uisum est, terram imbres inrigauerunt. eo tempore Carthaginienses dato aduersum Romanos auxilio. Tarentinis, cum a senatu per legatos arguerentur, turpissimam rupti foederis labem praesumpto accum
Abbreviated transcription (Latin):
internitionem romanis uincentib &¬
sa referuntur. Ex eo boccus spem bell
abiciens pacem petiuit. atq inp̃cium
pacis iugurtham dolo captum catheu
marium: qui intriumphum ante cur¬
rum cum duob filiis suis actus. & mox
in carcere strangulatus ẽ.

Expanded text:
internecionem Romanis uincentibus cinternecionem Romanis uincentibus caesa referuntur. ex eo Bocchus spem belli abiciens, pacem petiuit atque in pretium pacis IMarium: qui in triumpho ante currum cum duobus filiis suis actus, et mox in carcere strangulatus e
Abbreviated transcription (Latin):
eacussis procul telis ced̾ent. turbatosq
romanos insuper etiam estu solis. into¬
lerantia sitis. mortis circumstantia us¬
q ad extremum desperationis defati¬
garet: subito notum illud romanorum
aduersus affros tempestatum ibri¬
umq suffragium cęlo missum insꝑa¬
te salutis fuit. Siquidem repentina
refrigerium potumq tribuit. P orro
autem numidis hastilia telorumq ma¬
nu intorquere sine errore solent:: lubn¬
ca ac ꝑ hoc inutilia reddidit. Scuta etia
que elephanti corio excento atq dura¬
to habilia & tuta gestabant. cuius ea
natura ẽ. ut acceptum imbrem tam¬
quam spongia ebibat ac ꝑħ ĩtͣctabile
repentino pondere fiat: quia circumtit¬
ri ñ poterant. defendere nequiuerũt.
Ita exinsperato conturbatis destitunio
mauris ac numidis: bochus & iugur¬
tha fugerunt. P ost hoc nonagurta ini¬
lia armatorum nouissimo bello abhl¬
dem regib obiecta: hec quoq usq ad

Expanded text:
excussis procul telis caederent turbatosque excussis procul telis caederent turbatosque Romanos insuper etiam aestus solis, intolerantia sitis, mortis circumstantia usque ad extremum desperationis defetigaret, subito notum illud Romanorum aduersus Afros tempestatum imbriumque suffragium caelo missum insperatae saluti fuit. siquidem repentina us refrigerium potumque praebuit, porro autem Numidis hastilia telorum, quae manu intorquere sine ammentis solent, lubrica ac per hoc inutilia reddidit; scuta etiam, quae elephanti corio extento atque durato habilia et tuta gestabant — cuius ea natura est, ut acceptum imbrem tamquam spongia ebibat ac per hoc intractabile repentino pondere fiat — quia circumferri non poterant, defendere nequiuerunt. ita ex insperato conturbatis destitutisque Mauris ac Numidis Bocchus ac Iugurtha fugerunt. post hoc nonaginta milia armatorum nouissimo bello ab isdem regibus obiecta; haec quoque usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
dum impedunento caliginis & expe¬
ditio ad cauendum comp̃ssione mul¬
titudinis deerat nec laborabat eques
maurus ac numidia. ut bene collo¬
catum hostem oportuno teli impetu
rimaretur. s pocius inincertum de¬
la mittebant: certi quod uulnera in¬
certa ñ eẽnt. Ita coacti inunum ro¬
mani equites. in unum pedites densa¬
bantur. Inter capedinem tanti peri
postera die & belli & periculi facies fu
it: erumpere inhostem quam uis stricto
gladio miles ñ ualebat. Eminus enĩ.
iaculis repellebatur. Fugere non pote¬
rat: uindique enim uelocior. ad ꝑsequẽ¬
dum eques incluserat. Iam tercia dies ad¬
uenerat &e nullum undecumq suffra¬
gium: dira undiq mortis facies aspicie¬
batur. Tamdem marius consul forti des¬
peratione spei uiam fecit: unuierso si¬
mul agmine prorupit e uallo: campoq
sese simui & p̃lio dedit. Et cum iterum
circunfusi hostes ñ solum agminis ex¬
trema laniarent: uerum etiam Media

Expanded text:
dum impedimento caliginis et. expedum impedimento caliginis et. expeditio ad cauendum compressione multitudinis deerat. nec laborabat eques Maurus ac Numidcatum hostem opportuno teli impetu rimaretur, sed potius in incertum tela mittebant, certi quod vulnera incerta non essent: ita coacti in unum Romani equites, in unum pedites densabantur. Intercapedinem tanti pericpostera die, et belli : erumpere in hostem quamuis stricto miles gladio non ualebat, eminus enim iaculis repellebatur; fugere non poterant, undique enim uelocior ad persequendum eques incluserat. iam tertia dies et nullum undecumque suffragium, dira undique mortis facies obiciebatur: tandem Marius consul forti desperatione spei uiam fecit, uniuerso simul agmine prorupit e uallo campoque sese simul et proelio dedit. et cum iterum circumfusi hostes non solum agminis extrema laniarent, uerum etiam media
Abbreviated transcription (Latin):
excursus gaii marii consuł qui ñ mi¬
nore pene quam ipse preditus erat
astucia. romanisq uirib fractus ẽ.
maxime postquam marius urbem
capsam abhercille fenice ut ferunt
conditam regiis tunc thesauris con¬
fertissimam dolo circumuenit &¬
cepit. Diffidens deinde propriis re¬
bus & uirib iugurcha societatẽ cũ
boccho maurorum rege fecit: cuius
equitatu in inmensum actus. maria¬
num exercitum creberrunis incursio¬
nib fatigauit. Postremo apud cirtam
urbem antiquam masinisse regiam ad¬
uersum romanos expugnationem eiꝰ
parantes sexaginta milib equitum
instructus occurrit. Numquam ulli
romano militi cumultiosior. pugna.
et terribilior fuit: adeo ut discursu
& fremitu circumcursantium & im¬
petentium equitum suscitatus pul¬
uis. cȩlum subtexuerit. diem ademe¬
rit. noctemq induxcerit. Tantus au¬
tem telorum nubus ingruerit. ut
nulla pars corporis abictu tuta eẽt:
quippe quib & usus ad prospicien¬

Expanded text:
excursus, C. Marii consulis, non miexcursus, C. Marii consulis, non minore pene quam ipse praeditus erat astutia, Romanisque viribus fractus est: maxime postquam Marius urbem Capsam, ab Hercule Phoenice ut ferunt conditam, regiis tunc thesauris confertissimam, dolo circumvenit et cepit. Diffidens deinde propriis rebus et viribus Jugurtha, societatem cum Boccho Mauequitatu in immensum auctus Marianum exercitum creberrimis incursionibus fatigauit. postremo apud Cirtam, urbem antiquam, Masinissae regiam, aduersum Romanos expugnationem eius parantes sexaginta milibus equitum instructus occurrit. numquam ulla Romano militi tumultuosior pugna et terribilior fuit, adeo ut discursu et fremitu circumcursantium et impetentium equitum suscitatus puluis caelum subtexuerit, diem ademerit noctemque obduxerit, tantus autem telorum nimbus ingruerit, ut nulla pars corporis ab ictu tuta esset, quippe quibus et uisus ad prospicien
Abbreviated transcription (Latin):
ditiones pacis addurit. Preterea cum
romam ipse uenisset. omnibꝰ pecunia
aut acorruptis aut a temptatis: seditio¬
nes dissensionesq ꝑmiscuit. Quam cũ
egrederetur: infami satis notauit elogio
dicens. O urbem uenalem & mature pe¬
rituram: si emptorem inuenerit. Inseqͦn¬
ti anno aulum postumium postumii
consulis frẽm quem his quadraginta
milib armatorum exercitui p̃fecerat.
apud chirtam urbem thesauris regiis
inhiantem bello oppressit: cuiq uicto
ignominiosissimum fedus erregit. uni¬
uersamq pene affricam a romanis
deficientem regno suo uinrit. P ostea
tamen metelli consulis integritate &
disciplina choercitus duob p̾liis etiã
uictus: uidit p̃sente se & uastari nu¬
midiam suam & ñ posse defendi. Aqͦ
addeditionen coactiis trecentos obsi¬
des dedit: frumentum atq alios com¬
meatus ꝑsoluiturum sese spopondit.
tria milia amplius ꝑfugarũ reddit. Exin
cũincertus inpace inꝓbos ñ prohiberet

Expanded text:
diciones pacis adduxit. praeterea cum diciones pacis adduxit. praeterea cum Romam ipse uenisset, omnibus pecunia aut corruptis aut adtemptatis seditiones dissensionesque permiscuit ; quam cum egrederetur infami satis notauit elogio dicens: o urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit! Insequenti anno A. Postumium, Postumii consulis fratrem, quem is quadraginta milium aapud Calamam, urbem thesauris regiis 322 conditis inhiantem bello oppressit: cuique victo ignominiosissimum foedus exegit, universam pene Africam a Romanis deficientem, regno suo junxit. Postea tamen Metelli consulis integritate et disciplina coercitus, duobus etiam praeliis victus, vidit praesente se et vastari Numidiam suam et non posse defendi: a quo ad deditionem coactus, trecentos obsides dedit, frumentum atque alios commeatus persoluturum sese spopondit, tria perfugarum amplius millia reddidit. Exin cum incertus in pace improbos non cohiberet
Abbreviated transcription (Latin):
inflaminis sese proiecerunt. Qui uͦ p̃o¬
cupantib romanis ꝑagende tunc mor¬
tis suȩ copiam ñ habuerunt: captiq
fuerunt: alii ferro. alii suspendio. alii
abnegato sibi cibo. sese consumpserũt.
nullusq omnino uł paruulus suꝑfu¬
re toleraret.
nno ab urbe condita seaccente
nio uestia consulib: iugurte numidi¬
arum regi bellum con consensu popłi
romani senatus indixcit. S ego de iu¬
gurta ordinis tantum loco & causa com¬
memorationis breuiter ꝑstrinxerim.
quia ut de natura eius uaria atq in¬
dolerabili ita & de rebus tam strenuȩ
quam dolose gestis. propter opimam
scriptorum luculentiam satis sufficiets
apud om̃s noticia ẽ. Igitur iugurtha
micipse numidiarum regis adoptiuuꝰ
heresq inter naturales eius filios factus:
pͥmum choeredes suos idẽ hiem psalem
affrica expiit. Calphurnium dein¬
de consulem aduersum se missum pe¬
cunia corrupit: atq ad turpissimas con¬

Expanded text:
in flammas sese projecerunt. Qui vero, praeoin flammas sese projecerunt. Qui vero, praeoccupantibus Romanis, peragendae tunc mortis suae copiam non habuerant, captique fuerant, alii ferro, alii suspendio, alii abnegato sibi cibo sese consumpserunt, nullusque omnino, vel parvulus superfure toleraret, Anno ab Vrbe condita DCXXXV nio Bestia consulibus Iugurthae Numidarum regi bellum consensu populi Romani senatus indixit. Sed ego de Iugurtha ordinis tantum loco et causa commemorationis breuiter perstrinxerim, quia ut de natura eius uaria atque intolerabili ita et de rebus tam dolose quam strenue gestis propter opimam scriptorum. luculentiam satis sufficiens apud omnes notitia est. Igitur Iugurtha, Micipsae Numidarum regis adoptiuns heresque inter naturales eius filios factus, primum coheredes suos, id est Hiempsalem Africa expulit. Calpurnium deinde consulem aduersum se missum pecunia corrupit atque ad turpissimas con
Abbreviated transcription (Latin):
norum galliȩ ciuitatis bellum maxi¬
mo instructu comparanti. adeo cum
paruo exercitu occurrit: ut bituitꝰ
paucitatem romanoꝵ uicc adescamca¬
nib quos in agmine habebat suffic̾
posse iactaret. Qui cum sibi ad trans¬
ferendas copias unum pontem rõd
dani parum eẽ intelligeret: alium
compactis lintrib cathenisq cone¬
xum. suꝑstratis confixisq tabulis
conexuit. Conserta gͥ pugna & du
grauiter agitata uicti galli conuersi
infugam: dumquisq sibi timet. co¬
aceruatis inconsulte agminib & pn¬
perato transitu pontis uincula rupi¬
runt ac mox cum ipsis lintrib mer¬
si sunt. Centum octoginta milia al¬
matorum in exercitu bituiti fuisse re¬
feruntur: ex quib centum quinqua¬
ginta milia uel cesa uł mersa sunt. On¬
tus marcuis consul: gallorum gentem
sub radice alpium sitam. bello aggressus
ẽ. Qui cum romanis copiis circumsep¬
tos se uiderent: belloq impares fore in¬
telligerent: occisis conuigib ac liberis.

Expanded text:
norum Galliae ciuitatis bellum maximo instructu conparanti adeo cum paruo exercitu occurrit, ut Bituitus pauoi-is tatem Romanorum uix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse iactaret. qm oum sibi ad transferendas copias unum pontem Rhodani fluminis parum esse intellegeret, alium conpactis lintribus catenisque conexum superstratis confixisque tabulis instruxit. conserta pugna et diu grauiter agitata, uicti Galli conuersique in fugam, dum quisque sibi timet, coaceruatis inconsulte agminibus et praepropero transitu pontis uincula ruperunt ac mox cum ipsis lintribus mersi sunt. centum cotoginta milia armatorum in exercitu Bituiti fuisse traduntur, ex quibus centum quinquaginta milia uel caesa uel mersa sunt. Q. Marcius consul Gallorum gentem sub radioe Alpium sitam bello adgressus est. qui cum se Romanis copiis circumsaeptos uiderent belloque inpares fore intel
Abbreviated transcription (Latin):
rio excpleret morbo correptus ẽ inte¬
riit. Claudio mortuo quintillus fr̃
eius ab exercitu imꝑator creatus.
uir quidem unicȩ moderationis. &
solus fr̃i p̾ferendus: decimo septimo
die imꝑii interfectus ẽ.

Expanded text:
rio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferendus, septimo decimo die imperii interfectus e
Abbreviated transcription (Latin):
do ad illam ꝑuen̾it. ñ extra illam re¬
manebit. s intra illam ꝑmanebit.
qł exp̃ssius & familiarius significa¬
tur. sidicitur tendendum ẽẽ in illã.
quam sidr̃ ad illam Hac itaq raci¬
one puto congruentius dici posse cre¬
dendum ẽẽ in illam. quã ad illam:¬
Nredendum gͥ ẽ pariter Lx xuii.¬
in patrem &ͦ filium & eorũ sp̃m.
&. in singłos. et simul intres: quia
et singulus pat̾. ⁊ singulus filius. et
singulus eoꝵ sp̃c ẽ summa eẽntia: &
simul pat̃ ⁊ filius cum suo sp̃u st̃
una eademq sũma ẽẽntia. in quam
solam omnis homo debet credere: qi
ẽ solus finis quẽ in om̃i cogitatu
actuq suo ꝑ amorem debet inten¬
dere. Unde manifestum ẽ. quia sicut
in illam tendere. nisi credat illã nul¬
lus potest: ita illam credere nisiten¬
dat in illam nulli ꝓdest. Lxxuiii.

Expanded text:
do ad illam pervenerit, non extra illam redo ad illam pervenerit, non extra illam remanebit, sed intra illam permanebit. Quod expressius et familiarius significatur, si dicitur tendendum esse in illam, quam si dicitur ad illam. Hac itaque ratione puto congruentius posse dici credendum esse in illam quam ad illamredendum igitur est pariter in Patrem, et Filium, et eorum Spiritum, et in singulos, et simul in tres; quia et singulus Pater, et singulus Filius, et singulus eorum Spiritus est summa essentia: et simul Pater, et Filius, cum suo Spiritu sunt una eademque summa essentia, in quam solam omnis homo debet credere; quia est solus finis, quem in omni cogitatu actuque solo per amorem debet intendere. Unde manifestum est quia sicut in illam tendere, nisi credat illam, nullus potest; ita illam credere, nisi tendat in illam, nulli prodest.
Abbreviated transcription (Latin):
ed in hac intentiõe humana aĩa
nullatemis se poterit exercere:
si desperet quo intendit se posse ꝑue¬
nire. Quappt̃ quantum illi ẽ utile
studiũ annitendi: tantum necessa¬
ria ẽ spes ꝑtingendi. Lxxui.
ñ credit. Expedit itaq eidem huma¬
nȩ animȩ summã eẽntiam. & ea sine
quib illa amari ñ potest. credere:
ut illa credendo. tendat in illam. Qd̃
idem apte breuiꝰq significari posse
puto:si ꝑ eo qd est credendo tendere
in suminã essentiam. dicat᷑ credere
in sũmam ẽẽntiam. Namsiquis
dicat secrede in illam: satis uidet᷑
ad summã se tendere ẽẽntiam. et il¬
la se credere que ad hanc ꝑtinent in¬
tentionem. Nam ñ uidetur credere
in illã siue qui credit qđ ad tenden¬
dum in illam ñ ꝑtinet. siuie qui ꝑ
hoc qđ credit. ñ ad illam tendit. Et
fortasse indifferent̃ dici potest credere
in illam & ad illam. sicut ꝓ eodem
accipi pot̾ credendo tendere in illam
& ad illam: nͥ quia quisquis tenden¬

Expanded text:
ed in hac intentione humana anima nullatenus se poterit exercere, si desperet quo intendit se posse pervenire. Quapropter quantum illi est utile studium adnitendi, tantum necessaria est spes pertingendi. 27 non credit. Expedit itaque eidem humanae animae summam essentiam, et ea sine quibus illa amari non potest, credere, ut illam credendo, tendat in illam. Quod idem apte breviusque significari posse puto, si pro eo quod est credendo tendere in summam essentiam, dicatur credere in summam essentiam. Nam, si quis dicat se credere in illam, satis videturad summam se tendere essentiam, et illa se credere, quae ad hanc pertinent intentionem: nam, non videtur credere in illam, sive qui credit quod ad tendendum in illam non pertinet, sive qui per hoc quod credit, non ad illam tendit. Et fortasse indifferenter dici potest, credere in illam, et ad illam: sicut pro eodem accipi potest credendo tendere in illam et ad illam, nisi quia quisquis tenden
Abbreviated transcription (Latin):
inprouintias grauioris cȩli relegauit
reliquos gentis eusdem uel suilia
sectantes urbe submouit. sub pena
ꝑpetuae seruitutis. nͥ obtemperassent:
Sane asie ciuitates illo terremotu di¬
rutas: tributo dimisso propͥa liber¬
tate donauit. Hic postea ambiguis sig¬
nis ueneni obiit.

Expanded text:
in provincias gravioris coeli relegavit, in provincias gravioris coeli relegavit, reliquos gentis ejusdem vel similia sectantes, Urbe submovit sub poena perpetuae servitutis, nisi obtemperassent. Sane Asiae civitates, illo terraemotu dirutas, tributo dimisso, propria etiam libertate donavit. Hic ambiguis signis veneni obiit.
Abbreviated transcription (Latin):
conuenisse: quando pro salute homi¬
homo uoluisset.
uoluntarie quidem se tradidit
passioni s impie a uideis app̾hensus
& patibulo suffixus ẽ: maxcimo terre
motu ꝑ orbem facto. saxa in montib
scissa. maxcimarumq urbium plu¬
rime partes plus solita concussione
ceciderunt. Eadem quoquȩ die. ad
horam diei sexctam sol intotum or¬
bem obscuratus. terraq nox subito
obducta terris ẽ: & sicut dic̾tum ẽ
impiaq eternam timuerunt scła
noctem. Usq adeo autem neq lu¬
nam iumimi solis. neq nubes obsti¬
ne interiectu longissimo a conspectu
solis abfuisse &e stellas diurnis horis
uel pocuis in illa horrenda nocte to¬
to cȩlo fulsisse referatur. quod non so¬
lum sc̾orum euangłiorum fides. s etiã
aliquanti grecorum libri atestan
quantum in ipsis fuit ꝑsecuti sunt:
continuȩ clade iudeoꝵ doneexina ni¬
ti dispersiq deficerent incessabiliter
strepuerunt. Tiberus siquidem iu¬

Expanded text:
conuenisse, quando pro salute homiconuenisse, quando pro salute homisse uoluisset. hristus uoluntarie quidem se tradidit passioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus, tetraque nox subito obducta terris est, et sicut dictum est. Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. Usque adeo autem neque lunam lumini solis, neque nubes obstine interjecta, longissime a conspectu solis abfuisse, et stellas tunc diurnis horis, vel potius in illa horrenda nocte toto coelo fulsisse referatur. Quod non solum sanctorum Evangeliorum fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri attestanquantum in ipsis fuit, persecuti sunt, continuae clades Judaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter 463 strepunt. Tiberius siquidem ju
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptas erat: atq ex mansuetussimo
pͥncipe seuissima bestia exarsit. Nam
plurimos senatorum proscripsit. & ad
mortem coegit. Uiginti sibi patrici¬
os uiros consilii causa legerat. Hoꝵ
uia duos incolumes reliquit ceteros
diuersis causis necauit. seianum p̾¬
sicdum suum res nouas molientem
interfecit: filios drusum &e germani¬
cum quorum drusus naturalis. ger¬
manicus adoptuiꝰ erat. manifestisue¬
neni signis ꝑdidit. filiosq germanici
filii sui interfecit. Referre singillatim
facta eius horret pudetq Tanta libidi¬
nis & crudelitatis rabie efferbuit: ut
qui spreuerant a xp̃o saluari. a rege
cȩsare punirentur. huius tamen im¬
perii anno duodecimo noua ce incre¬
dibuis clades apud fidenatium urbẽ
accidit. Anphiteatri cauea populo gla¬
diatorum manus spectantȩ collapsa:
plusquam uiguiti milia hõĩum occidit.
Dignũ sane posteris tante correptio¬
nis exemplum. tunc ad spectandas
hominum mortes auidos homines

Expanded text:
uoluptas erat, atque ex mansuetissimo uoluptas erat, atque ex mansuetissimo principe saeuissima bestia exarsit. nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit; uiginti sibi patricios uiros consilii causa legerat: horum uix duos ihcolumes reliquit, ceteros diuersis causis necauit; Seianum praefectum suum res nonas molientem interfecit; filios suos Drusum et Germanicum, quorum Drusns naturalis, Germanicus adoptiuus erat, manifestis ueneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit. referre singillatim facta eius horret pudetque; tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit, ut, qui spreuerant Christo rege saluari, rege Caesare punirentur. huius tamen imperii anno duodecimo noua et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia hominum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines
Abbreviated transcription (Latin):
añs xp̃c. atq a mortuis resurrexit. &
discipulos suos adp̾dicandum diuisit.
pilatus p̃ses paiestinȩ prouintiȩ adti¬
berium imperatorem atq ad senatum
retulit de passionȩ &e resurrectionȩ xͥ
consequentibusq uirtutib quȩ uel
ꝑ ipsum facte palam fuerant. uel ꝑ
discipulos ipsius in nominȩ ipsuis fie¬
bant. &e de eo quod certatim crescente
plurimorum fide d̾s crederetur. Tibe¬
rius cum suffragio magni fauoris re¬
tulit ad senatum: ut xp̃c ds̃ haberet᷑
Senatus indignatione motus cur ñ
sibi pͥus scđm morem delatum ẽẽt.
ut de suscipiendo cultu pͥus ipse de¬
cerneret consecrationem xp̃i recusa¬
uit: edictoq constituit exterminan¬
dos ẽẽ urbȩ xp̃ianos. p̾cipuȩ cum
&e seianus p̾fectus tiberii. suscipiende
religioni obstinatissime contradic̾et.
Tiberius autem edicto accusatorib
xp̃ianorum mortem comininatus
ẽ.Itaq paulatim immutata ẽ illa
inpenam contradictoris senatus. Nã
regi quȩcunq uoluptatem faciebant

Expanded text:
s atque a mortuis resurrexit et discipulos suos ad praedicandum dimisit, Pilatus, praeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperatorem atque ad senatum rettulit de passione et resurrectione Christi consequentibusque uirtutibus, quae uel per ipsum palam factae fuerant uel per discipulos ipsius in nomine eius fiebant, et de eo, quod certatim crescente plurimorum fide deus crederetur. Tiberius cum suffragio magni fauoris rettulit ad senatum, ut Christus deus haberetur. senatus indignatione motus, cur non sibi prius secundum morem delatum esset, ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret consecrationem Christi recusauit edictoque constituit, exterminandos esse Vrbe Christianos; praecipue cum et Seianus praefectus Tiberii suscipiendae religioni obstinatissime contradiceret. Tiberius tamen edicto accusatoribus Christianorum mortem comminatus est. itaque paulatim , immutata est illa in poenam contradictoris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate faciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
fructu obedientiȩ ȩternitatẽ ꝓmerere
s abusum bonitate creatoris. libertat̃
indulgentis incontumacem uertisse
licentiam atq ex contemptu in oblis¬
onem defluxisse. iustamq nunc ẽẽ p¬
cientiam dei. & iustam inutramq
tem ut nec contemptus disꝑdat intoi
cui misereri uelit. & affici laborib d
uelit sinat contemptus. Dernde sill¬
sequens ẽẽ iuste semꝑ adhibere quas¬
uis ignoranti gubernationem: cul¬

Expanded text:
fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tror documenta collect̾a sunt
quib absq ullo archano quod¬
paucorum fidelium ẽ. probari de medo
queat: unum illum &e uerum dm̃ qũ
xp̃iana fides p̃dicat. & condidisse mun¬
dum creaturamq eius cum uoluit &
disposuisse ꝑ multa cum ꝑ multa iguo¬
raretur & confirmasse ad unum cum
ꝑunicum declaratus ẽ. simulq poten¬
tiam pacientiamq eus multimodis
argumentis eluxisse. in quo quidem
angustas deiectasq mentes offendi
paulisꝑ intelligo quod tante potentie
pacientia tanta miscetur. Si enim po¬
tens erat inquiunt creare mundum
componere pacem mundi. insinua¬
re mundo cultum ac noticiam sui qͥ
opus fuit tanta uel ut ipsi sentiun
tam ꝑnitiosa pacientia ut inultuno
errorib cladib laboribꝰq hominum
fieret. quod a pͥncipio uirtute eius qe
p̾dicatis dei sic pocius cepisse potuisse
Quib quidem ueraciter responderi
possem ad hoc ab imtio creatum &e in¬
stitutum humanum genus ut subre¬
ligione cum pacȩ sine labore uiuens.

Expanded text:
tror doeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quodpaucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter respondere possem, ad hoc ab initio creatum et institutum humanum genus, ut sub religione cum pace sine labore uiuens
Abbreviated transcription (Latin):
amen breuiter consulo. qualia t̾c
poto orienti tempora uidebantur. cũ
ꝑ quadraginta annos misere natio¬
nes alternis tantorum ducum uasta¬
tionib ter rebantur: cum ȩque ciuitas
tantis concursib media in euitabilit̾
periclitabatur. in de accensura alterũ
unde alterum temꝑasset. Hoc mox ha¬
bitura supplicii quod remedii adtem¬
pus habuisset: cum trepide diuersarũ
ꝓuintiarum legationes uiter succeden¬
tes romanorum duces. & truculentiore
noticia mitr idatem alterius adutrũq
pro ut quenq sors belli attollebat. &
incertis satisfactionib transferebantur
atigendo pericula que sanabant. Nan
mo romanorum moderatissimus. ꝑ
plurimas partes orientis finito mitri

Expanded text:
amen breuiter consulo: qualia tunc amen breuiter consulo: qualia tunc toto Orienti tempora uidebantur, cum per quadraginta annos miserae nationes alternis tantorum ducum uastationibus terebantur; cum quaeque ciuitas tantis concursibus media ineuitabiliter periclitabatur, inde accensura alterum unde alterum temperasset, hoc mox habitura supplicii quod remedii ad tempus habuisset; cum trepidae diuersarum proninciarum legationes inter succedentes Romanorum duces et truculentiorem notitia Mithridaten, alternis ad utrumque, prout quemque sors belli attollebat, et incertis satisfactionibus transferebantur angendo pericula quae sanabant? nam mo Romanorum moderatissimus per plurimas partes Orientis finito Mithri
Abbreviated transcription (Latin):
tes habuit: nobisq sententiȩ suȩ foe¬
bens secum semꝑ philosophos omĩũ
artium peritissimos. Si estis inquit
dii patrii. Ita ille dui colendo. acdui
querendo ꝑsenserat. hos ñ ẽẽ certos
deos: qui eẽ putabantur. Rex mul¬
te experientie. atq eo grauis uerũ
am̃ ad cuius noticiam ñ nͥ auditu
ꝑfidem uenitur ñ intelligebat. Hos
autem falsos ẽẽ rationis ipsius lu¬
ce ꝑfunderat: aliuo consuetudini
auud menti sue tribuens. Si estis
inquit dii. Hoc ẽ dicere. Ego senti¬
ens dm̃ eẽ suꝑ hominem. potentio¬
te motus. conmendo diligentiam
& excuso ignorantiam meam.
nuoco qui ẽ: dum conuenio qui
non ẽ. Qua propter cum dolore &
timore considandum ẽ. qua pęna
quo ue uidicio digni erunt. qui con¬
ta interdictum iam propalate &
publicȩ ueritatis eos sectantur &̾ co¬
unt deos: de quib etiam iam tunc
dubitare poterant. qui adhuc p̾̃ter
posdem scire nichil poterant. Uerũp¬

Expanded text:
tes habuit nobisque sententiae suae fortes habuit nobisque sententiae suae foruo, habens secum semper philosophos omniumque artium peritissimos. Si estis, inquit, dipatrii. ita ille diu colendo ac diu quaerendo persenserat hos non esse certos deos, qui esse putabantur. rex multae experientiae atque aeuo grauis uerum Deum, ad cuius notitiam non nisi auditu per fidem uenitur, non intellegebat. hos autem falsos esse rationis ipsius luce peruiderat, aliud consuetudini aliud menti suae tribuens. si estis, inquit, di, hoc est dicere: ego sentiens esse super hominem potentiote motus commendo diligentiam et excuso ignorantiam meam; inuoco qui est, dum conuenio qui non est. quapropter cum dolore et timore considerandum est: qua poena quoue indicio digni erunt, qui contra interdictum iam propalatae et publicae ueritatis eos sectantur et colunt deos, de quibus etiam illi iam tunc dubitare poterant, qui adhuc praeter eosdem scire nil poterant. uerumt
Abbreviated transcription (Latin):
Uodem tempore castor. mitrida¬
Itis p̃fectus. qui fangario p̾era
interfectis amicis regis arcem
occupauit: & quatuor. mitridatis
filios ad p̾sidia romana transmistt
Mitridates accensus ira: inscelerae¬
arsit. Nam cum plures amicos. q
parricidio trucidasset. Pharnaces
alter falius eius. exemplo fr̃m terri
exercitum adꝑsequendum se missi
sibi conciliauit: & morc aduersus p¬
trem duxxcit. Mitridates dui exx alt¬
simo muro filium frustra p̾catus.
in excorabilem uidit moriturus en¬
clamasse fertur. Qm̃ farnaces inque
dens ad uocores pelices ac filias sual
uenenum omnib dedit. Quod cus
ipse nouissimus hausisset. nec tam̃
propter remedia quib uitalia sus
aduersus nocios sucos sepe obstri¬
xrerat ueneneno confici posset. frl¬
traq spaciaretur si quo tandem in¬
infusa pestis ꝑ uenas uegetatione
poris acta discurreret: gallum qͣm¬
dam inilitem iam fracto muro dis¬
currentem in uitauit. eiq iuigulũ
p̃buit. hunc exitum uite mitrida¬

Expanded text:
odem tempore Castor Mithridatis praefectus, qui Phanagoriae praeerat, interfectis amicis regis, arcem occupavit, et quatuor filios Mithridatis ad praesidia Romana transmisit. Mithridates accensus ira in scelera exarsit. Nam cum plures tunc amicom alio Macharem parricidio trucidasset, Pharnaces alter filius ejus exemplo fratrum territus, exercitum ad pesibi conciliavit, et mox adversus patrem duxit. Mithridates diu ex altissimo muro filium frustra precatus, ubi inexorabilem vidit, moriturus exclamasse fertur: Quoniam Pharnaces, inquidens ad uxores, pellices ac filias suas, venenum omnibus dedit. Quod cum ipse novissimus hausisset, nec tamen propter remedia, quibus vitalia sua adversus noxios succos saepe obstruxerat, veneno confici posset, frustraque spatiaretur, si quo tandem infusa pestis per uenas uegetatione corporis acta discurreret, Qallum quendam militem iam fracto muro discurrentem inuitauit eique iugulum praebuit. hunc exitum uitae Mithrida
Abbreviated transcription (Latin):
ni consona uoce. pariq iudicio sensus
ac sermo sit cognitus. Adõ aut̃ paruo
quodam & leui motu hesitasse erga
se parumꝑ consuetudinẽ uoluptatũ.
indubitantissime contestatus est: ut
libere conclamaret. si reciꝑet circũ
nichil ẽẽ sibi factũ. hoc est nichil egis¬
se rome gotthorum enses. si concecdat᷑
romanis spectare ciroenses. nisi forte ita
se ht̃ resapud plerosq hoc p̃cipue tem¬
pore qui ex longa requie. uł paruã ob¬
ortam sollicitudinem intolerabilem
laborem putant. atq clementissimaᷤᷤ
admonitiones quib om̃s aliqͣndo ꝑstrĩ¬
gimur alioꝵ punitionib auditis lectiᷤᷤ¬
saltim de hoc ipso exitu sodomoꝵ et
gomorreoꝵ moneo. ut discere atq in¬
telligere queant qualiter ds peccato¬
res punierit. qualit̾ punire possit.
qualit̾ puniturus sit:

Expanded text:
ni consona voce, parique judicio sensus ni consona voce, parique judicio sensus ac sermo sit cognitus. Adeo autem parvo quodam et levi motu haesitasse erga se parumper consuetudinem voluptatum indubitatissime 44 contestatus est, ut libere conclamaret, Si reciperet Circum nihil esse sibi factum: hoc est, nihil egisse Romae Gothorum enses, si concedatur Romanis spectare Circenses. Nisi forte  ut se habet apud plerosque hoc praecipue tempore qui ex longa requie vel parvam obortam sollicitudinem, intolerabilem laborem putant, has clementissimas admonitiones: quibus omnes aliquando perstringimur, aliorum punitionibus auditis lectisqsaltem de hoc ipso exitu Sodomorum et Gomorrhaeorum moneo, ut discere atque intelligere queant, qualiter Deus peccatores punierit, qualiter punire possit qualiter puniturus sit
Abbreviated transcription (Latin):
reat quidem forma regionis s inue¬
niatur regio cineris. mediamq con¬
uallem quã iordanis irrigauerat nẽ
mare suꝑ fusum tegat. Tantũq de re¬
bus ut putatur paruis diuine indig¬
nationis furor accensus est: ut ꝓpter
hoc quod illi male utences bonis. fruc¬
tus miscd̾iarum nutͥmenta libidinum
fecerant. t̾ra quoq ipsa que has habue¬
rat ciuitates pͥmum exusta ignibus pꝰ
oppressa aquis inet̾nam damnationẽ
cõmuni ꝑirer aspectui. Itaq nunc si
placet hi qui in xp̃m quẽ nos iudicem
scłoꝵ ostendimus quantũ in ipsis est
sputa coniciunt: int̾ sodomã & ro¬
mam cliscernant causas & conferant
penas. que a me uel marime obhoc
retractande ñ sunt quia om̃ib note
sunt. & tam̃ quã libent̾ sententias
eoꝵ acciꝑem si illi fideliter ita ut sen¬
tiunt faterent᷑. quã quã quid de tem¬
poribus xp̃ianis rari. & hoc inanguliᷤᷤ
murmurent usq a dõ moleste accipi¬
endum putẽ: cum tocius popłi roma¬

Expanded text:
reat quidem forma regionis sed inueniatur regio cineris, mediamque conuallem, quam Iordanes inrigauerat, nunc mare superfusum tegat. tantumque de rebus ut putatur paruis diuinae indignationis accensum est, ut propter hoc, quod illi, male utentes bonis, fructus misericordiarum nutrimenta libidinum fecerant, terra quoque ipsa, quae has habuerat ciuitates, primum exusta ignibus, post oppressa aquis, in aeternam damnationem communi periret adspectui. Itaque nunc si placet hi, qui in Christum, quem nos iudicem saeculorum ostendimus, quantum in ipsis est sputa coniciunt, inter Sodomam et Romam discernant causas et conferant poenas; quae a me uel maxime ob hoc retractandae non sunt, quia omnibus notae sunt. et tamen quam libenter sententias eorum acciperem, si illi fideliter ita ut sentiunt faterentur. quamquam quia de temporibus Christianis rari murmurent, non usque adeo moleste accipiendum putem, cum totius populi Roma
Abbreviated transcription (Latin):
quinq ciuitates fuere. sodoma. gomor¬
ra. ad ama seboim. & segor. S segor exhiᷤᷤ
parua. ille & amplȩ & magne: qui ppe
quibus & soli fecunditas suꝑerat. & ior¬
danis fluuiusꝑplana diffusus. ac ꝑ¬
oportunadiuisus. augmentis ub̾tatis
impendebat᷑ huic uniuerse regioni bo¬
nis male utenti. habundantia rerum
causa maloꝵ fuit. Ex abundantia enĩ
luxuria. exluxuria fede libidines ado¬
leuere: adõ ut mascłi in mascłos oꝑan¬
tes turpitudinẽ. nec consid̾antes qui¬
rent adlibidinẽ. Itaq iratus d̾s pluit
suꝑ hanc t̾ram ignẽ & sulphur: totã¬
q regionẽ cum popłis atq urbibus
exustã. testem uidicii siu futuram¬

Expanded text:
quinque ciuitates fuere Sodoma Gomorquinque ciuitates fuere Sodoma Gomorra Adama Seboim et Segor. sed Segor ex his parua, illae amplae et magnae, quippe quibus et soli fecunditas suberat et Iordanes fluuius, per plana diffusus ac peropportune diuisus, augmentis ubertatis inpendebatur. huic uniuersae regioni, bonis male utenti, abundantia rerum causa malorum fuit. ex abundantia enim luxuria, ex luxuria foedae libidines adoleuere, adeo ut masculi in masculos operantes turpitudinem ne consideratis quie proruerent. itaque iratus Deus pluit super hanc terram ignem et sulphur totamque regionem cum populis atque urbibus exustam, testem iudicii sui futuram
Abbreviated transcription (Latin):
clx. confinẽ arabie regionẽ que
tunc pentapolis uocabatur. arsisse
penitus igne celesti int̾ alios etiã cor¬
neliuis tacitus refert: qui sic ait. Haud
ꝓcul inde campi sunt quos ferunt
olim uberes magnisq urbibus habitatoᷤᷤ
fulminũ tactu arsisse: s ad huc manere
uestigia. t̾ramq ipsam specie solida iũ
frugiferam ꝑdidisse. & cum hoc loco
nicħ de incensis ꝓpter peccata homi¬
num ciuitatib quasi ignarus expres¬
serit: paulopost uelut oblitus consilii
subicit & dicit. Ego sicut inclitas qͦndã
urbes igne celesti flagrasse concesseri:
ita alitu lacus in fici t̾ram & corrũpi
reor. Quo dicto historicus inuitus licet
de exustis urbibus que ꝓcul dubio pecca¬
torum nora conflagrauerunt. & scisse
se & cognouisse confessus est: & palam
prodidit ñ sibi cognitionis fidem defu¬
isse. s expͥmende fidei uoluntatẽ. quod
nunc a me plenuis proferet᷑. Inconfimo
arabie & palestine qua dimissi altrinse¬
eus montes subiectis campisexcipiunt᷑:

Expanded text:
CLX confinem Arabiae regionem quae tunc Pentapolis uocabatur arsisse penitus igne caelesti inter alios etiam Cornelius Tacitus refert, qui sic ait: Haud procul inde campi, quos ferunt olim uberes magnisque urbibus habitatos fulminum iactu arsisse; sed manere uestigia, terramque ipsam, specie solidam, uim frugiferam perdidisse. et cum hoc loco nihil de incensis propter peccata hominum ciuitatibus quasi ignarus expresserit, paulo post uelut oblitus consilii subicit et dicit: Ego sicut inclitas quondam urbes igne caelesti flagrasse concesserim, ita halitu lacus infici terram et corrumpi reor. quo dicto inuitus licet de exustis urbibus, quae procul dubio peccatorum noxa conflagrauerunt, et scisse se et concessisse confessus palam prodidit non sibi cognitionis fidem defuisse sed exprimendae fidei uoluntatem. quod nunc a me plenius proferetur. In confinio Arabiae et Palaestinae, qua dimissi altrinsecus montes subiectis campis excipiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
rus autẽ postea quã babyloniam
ut hostis inuasit. ut uictor euertie.
ut rex disposuit: bellum transtulit
inlydiam. Ubi cont̾ritũ suꝑiore iã
p̃lio exercitũ nullo negocio suꝑauit:
ipsum etiã cresum cȩpit. captum¬
q & uita ⁊ patrimonio donauit.
Exaggerare hoc loco mutabiliũ rerũ
instabiles status non opus ẽ Quicqͥd
enĩ est oꝑe & manufactum labi& cõ
sumi uetustate: babylon capta con¬
firmat. Cuiꝰ ut pͥmum imꝑiũ ac po¬
tentissimũ excicit ita & pͥmũ cessit.
ut ueluti quodam iure succedentiᷤᷤ
etatis cdebita posteris traderet᷑ here¬
ditas: ipsis quoq eandem tradendi
formulam seruaturis. Ita ad ꝓrima
aduentantis cẏri temptamenta suc¬
cubuit. Magnababylon. & ingens ly¬
dia amplissima orientis cum capite
suo brachia unius prelii expedicio¬
ne cecid̾unt: & nr̃i incircum specta
ille qͦndam romane rei publice mo¬
les. nunc magis im becillitate propͥe
senectutis. quã alienis concusse uiri¬

Expanded text:
rus autem, posteaquam Babyloniam rus autem, posteaquam Babyloniam ut hostis invasit, ut victor evertit, ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam: ubi conterritum superiore jam praelio exercitum, nullo negotio superavit. Ipsum etiam Croesum cepit, captumque et vita et patrimonio donavit. xaggerare hoc loco mutabilium rerum instabiles status non opus est: quidquid enim est opere et manu factum, labi et sumi uetustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita posteris traderetur hereditas, ipsis quoque eandem tradendi formulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri temptamenta suooubuit magna Babylon et ingens Lydia, amplissima Orientis cum capite suo bracchia unius proelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspecta illae quondam Romanae reipublicae moles, nunc magis imbecillitate propriae senectutis quam alienis concussae viri
Abbreviated transcription (Latin):
datam: anino ułsemiramide reꝑa¬
tam. multi ꝓdidere. Hȩc campi pla¬
nitiȩ undiq conspicua. natura loci
letissima. castroꝵ facie menib pari¬
busꝑ quadrũ disposita: muroꝵ eiꝰ
uix credibilis relatu firmitas & mag¬
nitudo. id ẽ latitudine cubitoꝵ qͥn¬
quaginta. altitudine quater tantũ.
latere atq interfuso bitumine com¬
pactos: fossa extrinsecus late patenᷤ
uice amnis circun fluit. A fronte mu¬
roꝵ centũ porte ereȩ. Ipsa autẽ latitu¬
do. inconsũmatione pinnarũ. utroq
latere habitacłis defensarũ eque dis¬
positis media intercapedine uicenaᷤᷤ¬
seuinctas quadrigas capit. Domꝰ in¬
trinsecus quater gemine habitatio¬
nis: minaci proceritate mirabiles
& tam̃ magna illa babylon illa pri¬
ma post reꝑationẽ humani generiᷤᷤ
condita: nunc pene etiam minima
mora uicta. capta. subuersa ẽ. Ibitũc
cresus rex lydoꝵ famosus opibus. cũ
ad auxilianclũ babyloniisuenisset

Expanded text:
datam, a Nino vel Semiramide repadatam, a Nino vel Semiramide reparatam, multi prodidere. Haec, campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita, murorum ejus vix credibilis relatu firmitas et magnitudo, id est, latitudine cubitorum quinquaginta, altitudine quater tanta. latere atque interfuso bitumine compactus, fossa extrinsecus late patens, vice amnis circumfluit. A fronte murorum, centum portae aereae. Ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. Domus intrinsecus 103 quatergeminae, habitationis minaci proceritate mirabiles. Et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc pene etiam minima mora victa, capta, subversa est. Ibi tunc Croesus, rex Lydorum, famosus opibus, cum ad auxiliandum Babyloniis venisset,
Abbreviated transcription (Latin):
eufratem magnitudinis intercepit.
Nam cũ unũ regioꝵ equitũ candore
formaq excellentẽ. transmeandi fi¬
ducia psuasum. qua ꝑ rapacẽ alueũ
offensi uado uertices attollebantur.
arreptũ precipitatũq mersert: rex
iratus ulcisciin amnẽ statuit. contes¬
tans eum qui nunc preclarũ equitem
uorauisset. feminis uix genua tingẽ.¬
tibus ꝑmeabilem relinquendũ. Nec ĩ¬
ꝑagendo segnior. totis copiisꝑ peci
anno gangẽ fluuiũ ꝑ magnas con¬
cisum deductumq fossas inquadrin¬
gentos sexaginta alueos cõminuit.
Eo oꝑe ꝑdoctis fossorib etiam eufra¬
tẽ longe ualidissimũ & mediã ba¬
biloniã interfluentẽ diriuauit: ac
sic meabilib uadissiccum etiã pa¬
tentibus aluei partibus iter fecit.
cepitq urbem quã uel humano oꝑe
extrui potuisse. uł humana uir¬
tute destrui posse utrunq pene
incredibile apud mortales erat. Nãq
babyloniã anemroch gigante fun¬

Expanded text:
Euphratem magnitudinis, intercepit. Euphratem magnitudinis, intercepit. Nam unum regiorum equorum, candore formaque 101 excellentem, transmeandi fiducia persuasum, qua per rapacem alveum offensi vado vortices attollebantur, abreptum, praecipitatumque merserat. Rex iratus ulcisci in amnem statuit, contestans eum, qui nunc tam praeclarum equum voravisset, feminis vix genua tingentibus permeabilem relinquendum. Nec peragendo segnior, totis copiis perpeti anno Gynden fluvium per magnas concisum deductumque fossas, in quadringentos sexaginta alveos comminuit. Eo opere praedoctis fossoribus, etiam Euphratem longe validissimum, et mediam Babyloniam interfluentem, derivavit. Ac sic meabilibus vadis siccum, etiam patentibus alvei partibus, iter fecit: cepitque 102 urbem, quam vel humano opere exstrui potuisse, vel humana virtute destrui posse, utrumque pene incredibile apud mortales erat. Namque Babyloniam a Nemrod gigante fun
Abbreviated transcription (Latin):
lumua. spetiale sibi aduersum ueien¬
tes decerni bellum expetiuissent: spẽ
temere sumpte expeditionis pͥmis
successib firmauerunt. De hinc indue¬
tiininsidias. circũuentiq ab hostib
om̃s ibi trucidati sunt: uno tantum
ad enuntiandam cladem reseruato.
ut miserius audiret patria ꝑditos
quã ꝑdidisset. Ad hȩc ñ rome tantũ
talia gerebant᷑. s queq prouintia sui
ignib estuabat: & qͦd poeta precipis
inuna urbe descͥpsit. ego de toto orbe
dixerim. crudelis ubiq luctus. ubiq pa
uor. & płima mortis imago:
quem suꝑius explicande historiȩ cau¬
sa c̃o memorauerã. qui tunc asiam sey¬
chiam. totumq orientẽ armis ꝑuaga¬
batur cum tarquinius suꝑbusurbẽ
ułrex uł hostis aut seruicio p̃mebat
aut bello: cyrus ut dixi cunetis adu̾¬
sum quos ierat ꝑdomitis. assyrios
&e babyloniam petit gentẽ. urbemq
tunc cunctis opulentiorem. ẜ impe¬
tum eius ganges fluuius sed̾e post

Expanded text:
lumina, speciale sibi adnersum Veienlumina, speciale sibi adnersum Veientes decerni bellum expetiuissent, spem temere sumptae expeditionis primis successibus firmauerunt: dehinc inducti in insidias circumuentique ab hostibus, omnes ibidem trucidati sunt, uno tantum ad enuntiandam cladem reseruato, ut miserius audiret patria perditos, quam perdidisset. ad haec noa Romae tantum talia gerebantur, sed quaeque prouincia suis ignibus aestuabat et, quod poeta praecipuus in una urbe descripsit, ego de toto orbe dixerim: cuor et plurima mortis imago. quem superius explicandae historiae causa commemoraveram, qui tunc Asiam, Scythiam, totumque Orientem armis pervagabatur, cum Tarquinius Superbus Urbem vel rex, vel hostis aut servitio premebat aut bello, Cyrus ut dixi cunctis, adversum quos ierat, perdomitis, Assyrios et Babyloniam petit, gentem, urbemque tunc cunctis opulentiorem: sed impetum ejus Gyndes fluvius, secundae post
Abbreviated transcription (Latin):
menta fames & pestilentia fessamur¬
bem corripuere:
N essatum est paulisꝑ ap̃liis.: cessa¬
Ntum tam̃ a mortib nonẽ. Uei¬
entes & etrusci graues hostes adiunc¬
tis sibi finitimoꝵ copiis in bella surgen¬
tes: obuiis marco fabio & gneo malio
consulibus excipiuntur. Ubi post sa¬
cramentũ iurationis quoseromani
deuouerant ñ nisi post uictoriam ad
castra redituros. adeo atroxcertam̃
fuit. & uictis uictoribusq par forma
ut amisso płimo exercitu. occisisq in
pugna mallio consule & fabio consu¬
lari. marcus fabius consul oblatum
sibi a senatu triumphũ susciꝑe recu¬
saret. quia tantis rei publice detrim̃¬
tis luctus potuis debebat᷑. Głosissima
illa numero & uirib fabioꝵ familia.
ueientanũ sortita certam̃. quantam
rei publice orbitatẽ occasu suo incule¬
rit infamibus usq adnunc uocabuliˢᷤ
testes sunt fluuius qui ꝑdidit. & por¬
ta que misit. Nam cum sex et trecen¬
tifabii uere clarissima romani status

Expanded text:
menta, fames et pestilentia fessam Vrmenta, fames et pestilentia fessam Vrbem corripuere. Cessaum est paulisper a proeliis, cessatum tamen a mortibus non est. Veientes Etrusci graues hostes adiunctis sibi finitimorum copiis in bella surgentes obuiis M. Fabio et Cn. Manlio consulibus excipiuntur: ubi post sacramentum iurationis, quo se Romani deuouerant non nisi post uictoriam ad castra redituros, adeo atrox certamen fuit et uictis uictoribusque par forma, ut, amisso plurimo exercitu occisisque in pugna Manlio consule et Fabio consulari, M. Fabius consul oblatum sibi a senatu triumphum suscipere recusarit, quia tantis reipublicae detrimentis luctus potius debebatur. Gloriosissima illa numero et uiribus Fabiorum familia Veientanum sortita certamen quantam reipublicae orbitatem occasu suo intulerit, infamibus usque ad nunc uocabulis testes sunt fluuius qui perdidit et porta quae misit. nam cmn sex et trecenti Fabii, uere clarissima Romani status