comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uluti fr̃ m̃s. patronis m̃s: placet neq eum
hr̃dem eẽ qui scͥptus ẽ qm̃ uoluntate defec̃
neq eum quem uoluit qm̃ scͥptus nonẽ. Et
simre quis errauit: iut puta dũ uult lancẽ
relinquere uestem leget: neutrũ debebit. hoc
siue ipse scͥpsit siue scribendũ dicdauerit.
Sed si incorpore non errauerit sed inparte.
puta si cum dictasset ex semisse aliquem sẽ¬
bi ex quadrante sit scͥptus celsus labeo x li¬
bro questionũ digestoꝵ undecuno posse de¬
fendi ait. ex semisse hr̃dem fore: quasi plus
nuncupatum sit munus scriptum. Quae
sententia resc̾ptis adiuuatur generalibus.
Idemq ẽ ⁊ si ipse testor minus scribat. cum
plus ullet ascribe. Sed si maiorem ad sc̾ꝑsĩt
testam̃tarius uł quod difficiluis ẽ ꝓbatione.
ipse testator ut ꝓquadrante semissem: ꝓcul
putat ex quadrante fore hr̃dem qm̃ in est qua¬
drans insemisse. quam sententiam ⁊ celsus
ꝓbat. Sed isiquis ꝓcentum ducenta ꝑ notã
scͥpsisset: idem iuiris est. Nam uibi utrumq

Expanded text:
ter meus' 'patronus meus', placet neque eum heredem esse qui scriptus est, quoniam uoluntate deficitur, neque eum quem uoluit, quoniam scriptus non est. Et si in re quis errauerit, ut puta dum uult lancem relinquere, uestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit. Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, Celsus libro duodecimo quaestionum, digestorum undecimo posse defendi ait ex semisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptis adiuuatur generalibus. idemque est et si ipse tesplus vellet adscribere. Sed si maiorem adscripserit testamentarius vel quod difficilius est probatione ipse testator, ut pro quadrante semissem, Proculus putat ex quadrante fore heredem, quoniam inest quadrans in semisse: quam sententiam et Celsus probat. Sed et si quis pro centum ducenta per notam scripsisset, idem iuris est: nam et ibi utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s esto resc̾psit uałe institutionẽ. Quod ⁊uit
scripsit. Item diuis pius .R. Illa uxor mea¬
hr̃s esto institutionem uale licet deeẽt inĩs.
Idem iulianus illum hr̃dem ẽẽ non putauit
uałe: qm̃d est aliquid. sed upsa ualebit sub
cellus cohr̃des nullis asseptis partib quẽ ad¬
modum si ita eẽnt hr̃des instituti. si eiꝰ partes
ascͥpsero. Sed magis ẽ ut sic utraq institutio¬
diuersa accipiatur. si uoluntas defuncti non

Expanded text:
"heres esto", rescripsit valere institutionem: quod et Iulianus "heres esto", rescripsit valere institutionem: quod et Iulianus scripsit. Item divus Pius rescripsit "illa uxor mea esto" institutionem valere, licet deesset "heres". Idem Iulianus "illum heredem esse", non putavit valere, quoniam deest aliquid: sed et ipsa valebit subacellus eos heredes nullis adscriptis partibus, quemadmodum si ita essent heredes instituti: 'si eis partes adscripsero'. sed magis est, ut sic utraque institutio accipiatur, si uoluntas defuncti non
Abbreviated transcription (Latin):
UI TES TITOR
ab hr̃dis institutione plerũq
debet inicium facere testam̃ti.
licet cum ab exhr̃datione ꝗͣ
nominatim facit. Nam diuus traianus rescͥp¬
sit posse noĩatim ante hr̃dis institutionem
filium exhr̃dare. Insticutum aũt̃ hr̃dem
eum quoq dicimus qui scͥptus non ẽ: s solum¬
modo nuncupatus.Uutus ⁊ surdus¬
Ri legaturus neq¬
quidam neq quemquam exhr̃daturus ꝗͦnq
uerbis potest facere testam̃tum. ut dicat luciꝰ
titius michi heres esto. Hac aut̃ scriptura ꝑti¬
net ad eum qui non scͥptura destatur qͥ potuit
quis solus institutus. ualet institutio deccͣta fun¬
di m̃tione.
Si ailt fic scribat lucius he¬
redes licet non adiecerit esto. credimus nũ
cupatum plus mimus sc̃ptum. & si ita luciuiꝰ
esto tantundem diciimis. Ergo ⁊ si ita lucius
solũmodo marcellus non in subtilit̃ non pu¬
tat hodie hoc ꝓcede. diuus aũt puis cum
quidam portionẽ int̾ hr̃des distribuisset.
ita ille exparte tota. ilł ex tota nec adieciss:

Expanded text:
ui testat‹u›r ‹ab› hered‹is› institutione plerumque debet initium facere testamenti. licet etiam ab exheredatione, quam nominatim facit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus. Mutus et surdusneque legaturus quid est neque quemquam exheredaturus, quinque verbis potest facere testamentum, ut dicat: "Lucius Titius mihi heres esto": haec autem scriptura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit quis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: 'Lucius heres', licenuncupatum, minus scriptum: et si ita: "Lucius esto", tantundem dicimus: ergo et si ita: "Lucius" solummodo. Marcellus non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. divus autem Pius, cum quidam portiones inter heredes distribuisset ita: "ille ex parte tota, ille ex tota" nec adiecisset
Abbreviated transcription (Latin):
to hr̃dem ⁊ libum eẽ uisserant yuma simit
o ip̃ssi pierunt. Periq respondunt hoc
casu duob horcinum hr̃dem existere. ⁊ id
uerius ẽ. Sed ⁊ si sub eadem conditione
seruũ cõmunem uterq socius libum hrdẽ¬
ꝙ eẽ uississet. eaq ex citisset idẽ uiris erit

Expanded text:
to heredem et liberum esse iusserant: ruina simul oppressi perierant. plerique responderunt hoc casu duobus orcinum heredem existere, et id est verius. Sed et si sub eadem condicione servum communem uterque socius liberum heredemque esse iussisset eaque exstitisset, idem iuris erit
Abbreviated transcription (Latin):
detraxerit uł mutauit hr̃dem non futurum
sed ꝓ non instituto hñdum. Sed sicum pͥmum
hr̃dem ex parte dimidia scrib̾e destinasset
pͥmum ⁊ scđm scripsit. solus pͥmus scriptus
hr̃s uidebitur. ⁊ solus hr̃s existet. quasi ex
parte dimidia institutus. Siquis nom̃¬
iquis nom̃
hr̃dis quidem non dixerit. sed indubitabili
signo eum demonstrauerit quod ꝑ ene nicħ
a nomine distat. non tantum eo quod contu
melie causa solet addi: ualet institutio.
eres institui nisi ut certus demonstretur.
nemo potest.Sia
iquis ita dixerit. ut̃ ex fra¬
trib meis titio. ⁊̃ me uio se iam uxorẽ duxerit.
exdodrante ut̃ non dux̃it ex quadrante hũs
esto recte factam institutionẽ certum ẽ. Siqͥs

Expanded text:
detraxit vel mutavit, heredem non futurum, sed pro non instituto habendum. Sed si, cum primum heredem ex parte dimidia scribere destinasset, primum et secundum scripsit, solus primus scriptus heres videbitur et solus heres existet quasi ex parte dimidia institutus. Si quis nomen heredis quidem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstraverit, quod paene nihil a nomine distat, non tamemeliae causa solet addi, ualet institutio. Heres institui, nisi ut certe demonstretur, nemo potest. Si quis ita dixerit: 'uter ex fratribus meis Titio et Maeuio Seiam uxorem duxerit, ex dodrante, uter non duxerit, ex quadrante heres esto', hic recte factam institutionem esse certum e
Abbreviated transcription (Latin):
i seie ꝓdote .c. fundus legatꝰ sit.
idẽq meuio. qd meiuo falcidia aufert: ꝓ eo quasi
ꝯcursus ñ fuĩt mulier plus uendicet. qr ampliꝰsit
in dote mulieris.
tis noĩe .c. aureos:⁊ adhibuit ꝗntũ mutiũ ⁊ nicħ
nuãuit. s dotẽ stipłatus ẽ. si mocte mulieĩs solutũ
finit.m̾. Seia moriens cestõ suo ita cauit. lucio titio
maĩto m̃o cui maximas gr̃as ago daĩ uolo suꝑ dotẽ
quẽ ei dedi tot aureos. Q uero cũ institint lucium
tiaũ ꝯuenire. ꝗnaus mutiꝰ exstipłati actionẽ. an repel¬
lere eũ maĩtus pꝰsit. ex u̾b̾ testam̃ti .R. si ꝗntus mu¬

Expanded text:
i Seiae pro dote centum fundus legatus sit idemque Maeuio: quod Maeuio Falcidia aufert, pro eo quasi concursus non fuerit, mulier plus uindicet, quia amplius sit in dote mulieris. tis nomine centum aureos et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numerauit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris snium. Seia moriens testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex uerbis testamenti. res
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑciꝑe dotẽ possit. non iõ tm actio filii differtͫ. qr
tc̃ hisdẽ dieb filio solui dotẽ responsũ est. cũ pat᷑
defensioĩs omissa sit: iex cã fidĩ ꝯmissi filiꝰ dotem
acceꝑit. ut indebitũ fidĩ ꝯmissũ ñrepet̾et᷑. cautiõiꝰ
enĩ prãnde necessitas solutionẽ morait᷑ ñ indebitũ
facit. qͣ funit debitũ. S ñ erit miquũ hr̃di subue¬
niri. euid gͦ si patͥs hr̃s soluendo ñ sit: ñne iuste
mulieĩ dabit᷑ adũsus uiꝵ utił actio dotis. cui dos
pire ñ debet. qr int̾posuit ꝑ errorẽ hr̃s cautionẽ.
d̾.ł. Cir uxori ꝗͣ dotẽ in mancipiis habebat.
peciũam ꝓdote legaũ̾at. uiuo uiro mancipiis mor¬
tuis uxor pꝰuiꝵ uita decessit adhr̃dẽ eiꝰ actio legati
recte tͣnsmittit᷑. qm̃ maiti uoluntas .s. uanda est.

Expanded text:
e dotem possit, non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solui dotem responsum est, cum patridefensionis omissa sit et ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repeteretur: cautionis enim praestandae necessitas solutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subueniri. Quid ergo si patris heres soluendo non sit? nonne iuste mulieri dabitur aduersus uirum utilis actio dotis? cui dos perire non debet, quia non interposuit per errorem heres cautionem.. Uir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas seruanda est.
Abbreviated transcription (Latin):
uid̃i eũ ineum casũ ꝗ morte mulieris exant morti
causa stipłatum. ⁊ iõ fidĩ eius ꝯmitti potuisse ieũ
casũ dicendum fore.
si om̃s res que tabuł dotalib ꝯtineãt᷑. hr̃di meo
pat̾ eiꝰ intulit dari uolo. hoc ampliꝰ denaĩos.x.
quesitũ est: cũ res in dotẽ plures date ip̃o usufi¬
nite eẽnt. nec moriente maito fuãt. an quasi sub
impossibili ꝯditione legatũ datũ debeatur. R. uid̃i

Expanded text:
uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse in eum casum dicendum fore. si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo pater eius intulit, dari uolo: hoc amplius denarios decem'. quaesitum est, cum res in dotem datae plures ipso usu finitae essent nec moriente marito fuerant, an quasi sub impossibili condicione legatum datum debeatur. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. Gõ. pollianus aũt amarito puelle uiratus
scͥpsit. uoluisse patrẽ eandẽ qͣntitatẽ indotẽ acci
ꝑe.ĩ inmorẽ filiã quã maior accepisset. quero
an eandẽ sũmã dotis noĩe cohr̃des extͣ partem
publicũ obligãtas hr̃dẽ qui dare uissus ẽ libaẽ
debe. tñ si is qui tales res in dotẽ accepit. dotẽ
p̃legaiũt: non cogetur hr̃s lib̾are eas nͥ aliud
sp̃alit̃ cestator qixerit.
auł.ł. Quidotẽ amatre uxoris acceꝑat
istipłanti ei ꝓmisenit.: testõ uxori dotẽ legauit.
Cũ quesitũ esset anuxor dotis sũmã ꝯseꝗ posset.
isset eam testantis uoluntatẽ fuisse. ut honorare
hr̃des dupplici pratioẽ dotis uellet.
dote legata loqui. anͥ aliud testatorẽ uoluisse

Expanded text:
. Pollianus a marito puellae iuratus scripsit uoluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset. quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegauerit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiter testator dixerit.um Qui dotem a matre uxoris acceperat et stipulanti ei promiserat, testamento uxori dotem legavit. cum quaesitum esset, an uxor dotis summam consequi possisset eam testantis uoluntatem fuisse, ut onerare heredes duplici praestatione dotis uellet. dote legata loqui, nisi aliud testatorem uoluisse
Abbreviated transcription (Latin):
multum int̾esse arbitror unĩ illum tantum
fraudare uoluit hr̃ditate. anuero causa il¬
lus totum testam̃tum infirmare ut licet
unus inclusionis causam p̃buerit. uerum
om̃ib obfuit. Et si quidem soli ei ademptã
uoluit portionẽ. cet̾is nichil nocebit induc
tio. non magis quã si uolens unum hr̃dẽ
inducere inuitus ⁊ alium iduxerit. Quod
si putauit totum testam̃tum delendum ob
unius mali merito om̃ib denegantur ac¬
tiones. Sed an ⁊ legatarus aoco debeat
denegari questio ẽ. In ambiguo tantum¬
tantum intp̃tandum erit:i legata deberi¬

Expanded text:
multum interesse arbitror, utrum illum tantum multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum testamentum infirmare, ut licet unus inductionis causam praebuerit, uerum omnibus offuerit. et si quidem soli ei ademptam uoluit portionem, cetio, non magis quam si volens unum heredem inducere invitus et alium induxerit. quod si putavit totum testamentum delendum ob unius malum meritum, omnibus denegantur actiones: sed an legatariis denegari actio debeat, quaestio est. in ambiguo tamen interpretandum erit et legata deberi
Abbreviated transcription (Latin):
Si uero alius inuito testatore non denega¬
buntur: ihr̃ditatis porcio adempta ẽ uł
tota hr̃dias si forte sit substitutus. iure facta uide¬
bit᷑. ñ qĩ adẽpta qm̃ hr̃ditas semel data adimifa¬
eile ñ pot̃. s qi nec data. Si quis codicillõ intestõ
ꝯfirmaũ ⁊ õs codicilo̾ aliqͥ asepsit moxdeleũ ũ appareat
an debeatur. & põp scribit codicillos dele¬
tos non ualere.
tam̃tum uł indux̃at.  si ꝓpt̾̃ unum hr̃den
facere dixerat. ⁊ id postea testam̃tum signatũ
unius ex hr̃dib nom̃ induxerit sine dubio
ceterarũ partem destam̃ti uałe. ⁊ ipsi soliae¬
ab eorelicta debebuntur si uoluntas ea fue
uit testantis ut tantũ hr̃dis institutio imꝓbe¬
tur. Sed si instituti nom̃ non induxit. ⁊ sub¬
stituti reliquit institutus emolum̃tum hr̃di¬
tatis non habebit. Sed si om̃ĩa nomina in¬
duxerit ut ꝓponitur ad scͥpserit aũt i deirco
id fecisse quia unum hr̃dem offensũ habuit:

Expanded text:
si uero alius inuito testatore, non denegasi uero alius inuito testatore, non denegabuntur. Et hereditatis portio adempta uel tota hereditas, si forte sit substitutus, iure facta uidebitur, non quasi adempta, quoniam hereditas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data. Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aliquid adscripsit, mox deleuit ita ut appareat, an debeatur? et Pomponius scribit codicillos deletos non ualere. tamentum uel induxerat et si propter unum heredem facere dixerat: id postea testamentum signatumunius ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram partem testamenti ualere et ipsi soli deab eouit testantis, ut tantum heredis institutio inprobetur. sed si instituti nomen induxit et substituti reliquit, institutus emolumentum hereditatis non habebit. sed si omnia nomina induxerit, ut proponitur, adscripserit autem idcirco se id fecisse, quia unum heredem offensum habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓ nichilo ẽ. legi aũt sic accipiendum
non intelligisset oculis ꝑspici que sunt
scͥpta. cet̃m si extrinsecis intelliguntur
non uidebuntur legi posse. Sufficit autẽ
si legibilia sunt inconsulto delata siue ab ip̃o
siue ab alio. s nolentib inducta accipieri¬
dum ẽ. ⁊ si ꝑducta sint. qđ gͥin caute factũ
ẽ ꝓ nũ facto ẽ si legi potuit.⁊ idõ si norussi¬
me ut solet testam̃to fuerit ad seͥptum lit¬
teras inductiones suꝑdictiones ipse feci ñ
ui debitur referri adea que inconsulto
contigerunt ꝓmde ⁊ si consulto suꝑsc̾ psit
in duxisse se manebunt. Et si ademnt non
erunt adempta. Sed si legi non possunt que
inconsulta delata sunt dicendũ est non de¬
bi sed hoc ita demũ si ante testam̃ti consũ
mationem factum ẽ. Sed consulto quidem
ue legi possunt siue non possunt. Qm̃ seto¬
tum testam̃tum non extet constat ualere
om̃ia que in eo scͥpta sunt i siqͥdem ilud
concidit testator. denegabuntur acc̃ones.

Expanded text:
 autem sic accipiendum non intellegi, sed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint. Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: 'lituras inductiones superductiones ipse feci', non uidebitur referri ad ea quae inconsulto contigerunt. proinde et si inconsulto superscripsit induxisse se, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto del‹e›ta sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita demum, si ante consummationem testamenti factum est. Sed consulto quidem ue legi possunt siue non possunt, quoniam, si totum testamentum non exstet, constat ualere omnia quae in eo scripta sunt. et si quidem illud concidit testator, denegabuntur actiones,
Abbreviated transcription (Latin):
dices ur̃os. uuiis : enodixit. Rogo dne imꝑa¬
tor audias me patient᷑. De legatis quid statua.
aũt̃ cesar dixit. Uidetur tibi uolusse testam̃tũ
uałe. qui nomina hr̃dum induxit: Corne¬
lius cipͥanus aduocatus leonis dixit. Noĩa
ginus aduocatiis fisci dixit. Non potest illũ
testam̃tum uale quod hr̃dem non habet. Eͥs¬
cianus dixit. M anumisit quosdam legata de¬
dit añt cesar. remotis om̃ib cũ delibasset :⁊¬
admitti rursus eosdem uississet dixit. Causa
p̃sens adinittere uidetur humaniorem int̾¬
pretationem ut ea dumntaxat excinemus ne¬
potem irritam eẽ uoluisse que indux̃ nom̃
serui quẽ lib̾um eẽ scͥ eat duxit. Ante rese̾psitli

Expanded text:
dices uestros'. Uibius Zeno dixit: 'Rogo, domine imperadices uestros'. Uibius Zeno dixit: 'Rogo, domine imperator, audias me patienter: de legatis quid statues?' Antoninus Caesar dixit: 'Uidetur tibi uoluisse testamentum ualere, qui nomina heredum induxit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis dixit: 'Nomina ginus aduocatus fisci dixit: 'Non potest ullum testamentum ualere, quod heredem non habet'. Priscianus dixit: 'Manumisit quosdam et legata dedit'. Antoninus Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eodem iussisset, dixit: 'Causa praesens admittere uidetur humaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus Nepotem irrita esse uoluisse, quae induxit'. Nomen serui, quem liberum esse iusserat, induxit. Antoninus rescripsit li
Abbreviated transcription (Latin):
roximeit¬
S cognitione pͥncipis cum quidam nomina
induxisset bona eius ut caduca fisco uen¬
dicarentur diu de legatis dubitatum ẽ. Et
maxime de his legatis quę ad se̾pta erant
his quoꝵ institutio fuerat inducta. pleriq ⁊̃
legatarios excludendos existimabant quod
sane sequendum aiebant si om̃em sc̾pciuũ¬
intestam̃ti cancellasset. S ed nullos opinai
id iure ipso ꝑimi quod ẽ inductum cetera
om̃ia ualitura. Quod gͦ non ⁊ illud int̃dũ
duxerat statuisse consecuturum putasse:
ut intestati existum faceret. Sed inre dubia
benigmiorẽ int̾pretatione sequi non minus
uistius ẽ quam tutius ẽ. Sent̃ntia imꝑatoris
añt aug̃. pudente ⁊ pullione consulibꝰ Cũ
ualius nepos mutata uoluntate ⁊ meidit te¬
stam̃tum suum ⁊ hr̃dum nomina induxerit.
hrditas scđm diui patris mei constitutionem
ad eos qui scͥpti fuerint ꝑtinere non uidet᷑.¬
ita ut aduocatis fisci dixerit uos habetis ui¬

Expanded text:
roxime in cognitione principis cum quidam heredum nomina induxisset et bona eius ut caduca a fisco uindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios exclud‹e›ndos existimabant. quod sane sequendum aiebam, si omnem scripturam testamenti cancellasset: nonnullos opinari id iure ipso peremi quod inductum sit, cetera omnia ualitura. quid ergo? non et illud interdum duxerat, satis se consecuturum putasse, ut intestati exitum faceret? sed in re dubia benigniorem interpretationem sequi non minus iustius est quam tutius. sententia imperatoris Antonini Augusti Pudente et Pollione consulibus. 'Cum Ualerius Nepos mutata uoluntate et inciderit testamentum suum et heredum nomina induxerit, hereditas eius secundum di‹u›i patris mei constitutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iu
Abbreviated transcription (Latin):
id extat qd uoluit ẽẽ testam̃tũ. bõꝵ possessio
petet᷑. Si uͦ id qͥ exẽplum erat. bõꝵ possessio
peti ũ pot̾it. ut pomp̃ scͥpsit. ¶ Exigit p̃tor
ut si cuiꝰ bõꝵ possessiodat᷑. utroq tp̃r ius
filiꝰ familias putans se patrẽfamilias testa-¬
m̃tũ fec̃ĩt. Dem̃ mortis tp̃e pat̾familias in.¬
ueniat᷑. ñ pot̾ bõꝵ possessio .s. tabulas peti.
S si filiꝰ familias ueneranꝰ de castrensi faci¬
at. Dem̃ emancipatꝰ. ł alias pat̾familias fa¬
ctus decedat. pot̾ eiꝰ bõꝵ possessio peti.S
si e utroq tp̃e testam̃ti factionẽ huit.

Expanded text:
id extat quod voluit esse testamentum, bonorum possessio id extat quod voluit esse testamentum, bonorum possessio petetur, si vero id quod exemplum erat, bonorum possessio peti non poterit, ut Pomponius scripsit. Exigit praetor, ut is, cuius bonorum possessio datur, utroque tempore ius filius familias putans se patrem familias testamentum fecerit, deinde mortis tempore pater familias inveniatur, non potest bonorum possessio secundum tabulas peti. sed si filius familias veteranus de castrensi faciat, deinde emancipatus vel alias pater familias factus decedat, potest eius bonorum possessio peti. sed si quis utroque tempore testamenti factionem habuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tare tabulas: ⁊ si ñ ꝓferantꝰ. si certum sit
apd quẽ deposite sunt dubitari ñ oportet
admitti posse bõꝵ possessionẽ. nec n opus
ẽ aꝑire eas ut bõꝵ possessio scđ̾m tabłas ag¬
noscat᷑. Semel aut̃ extitisse tabłas mortuo
testatore desidat᷑. tã ⁊ si extare desier̃. qr̃ et
si postea int̾cid̾unt bõꝵ possessio peti pot̃it.
Scientia tm̃ exigemꝰ. ut sciat hr̃s extare ta
bulas certusq sit delatã sibi bõꝵ possessionẽ.
Si quis i in duob exẽplarib fec̃it testam̃¬
tũ. ⁊ aliud extet. aliud ñ excet. tabule ex¬
tare uident᷑. petiq pot̃it bõꝵ possessio. S
si in duob codicib simul signatis alios atq
alios hr̃des scͥpsit.: iutrũq exdet ex utroq
quasi ex uno cõpetit bõꝵ possessio. quia ꝓ
unis tabulis hñdũ ẽ ⁊ supp̃mũ utrumq
accipiemꝰ. S si unũ fecĩt testator quasi de¬
stam̃tũ aliud quasi exẽplum. siquidem

Expanded text:
las, etsi non proferantur, si certum sit apud quem depositae sunt, dubitari non oportet admitti posse bonorum possessionem: nec enim opus est aperire eas, ut bonorum possessio secundum tabulas agnoscatur. Semel autem exstitisse tabulas mortuo testatore desideratur, tametsi exstare desierint: quare et si postea interciderunt, bonorum possessio peti poterit. Scientiamossessionem. Si quis in duobus exemplaribus fecerit testamentum et aliud exstet, aliud non exstet, tabulae extare uidentur petique potest bonorum possessio. Sed et si in duobus codicibus simul signatis alios atque alios heredes scripserit et utrumque extet, ex utroque quasi ex uno competit bonorum possessio, quia pro unis tabulis habendum est et supremum utrumque accipiemus. Sed si unum fecerit testator quasi testamentum, a
Abbreviated transcription (Latin):
quo ligate s̃ tabule incisũ sit. siqd alius ccͣ
uoluntatẽ testatoris incidit. bõꝵ possessio
peti pot̾. Qđ si ip̃e testator id fec̾it non ui¬
dentꝰ signate: ⁊ iõ bõꝵ possessio peti ñ pot̃.
si rose sint a murib tabule. ł linũ alit̃ ruptũ.

Expanded text:
 incisum sit, si quidem alius contra uoluntatem testatoris inciderit, bonorum possessio peti potest: quod si ipse testator id fecerit, non uidentur signatae et ideo bonorum possessio peti non potest. Si rosae sint a muribus tabulae uel linum aliter ruptum
Abbreviated transcription (Latin):
sit induciũ nom̃ hr̃dis. indubitant̃ ꝓbatur
bõꝵ possessionẽ pet̃e eũ ñ posse. quẽadmo¬
dũ ñ potest. qui hr̃s scͥptus ẽ. ñ ꝯsulto tes¬
tatore nã ꝓñ sc̾pto ẽ quẽ seribi noluit. ¶Si
duo sint hr̃des instituti pͥmus ⁊ scds. Sedo
t̃cius substitutus. omittente scd̾o bõꝵ possẽ¬
sionẽ t̃eius succedit. qͥ si t̃cius noluerit.
hr̃ditatẽ adire ł bõꝵ possessionẽ acciꝑe. recidit
bõꝵ possessio ad pͥmum. nec erit ei necesse
pete bõꝵ possessionẽ. s ip̃o uire ei accrescet.
hr̃di ⁊ scͥpto sic̃ porcio hr̃ditatis. ita ⁊ bõꝵ
possessio accrescit. ¶Si seruus hr̃s scͥptus sit
ei dño defert᷑ bõꝵ possessio ad quẽ hr̃ditas
ꝑtinebit. ambulat i cũ dnĩo bõꝵ possessio. qrͣ
si mortis tp̃e stichus hr̃s institutus fuit. Seruꝰ
sempniz. nec sempnius eũ uissit adire. s uł
decessit. ł ̃ eũ alienauit. ⁊ cepit ẽẽ septicii. e
uenit ut si septicius cũ uisserit. septicio eũ¬

Expanded text:
tanter probatur bonorum possessionem petere eum non posse, quemadmodum non potest, qui heres scriptus est non consulto testatore: nam pro non scripto est, quem scribi noluit. Si duo sint heredes instituti Primus et Secundus, Secundo Tertius substitutus, omittente Secundo bonorum possessionem Tertius succedit: quod si Tertius noluerit hereditatem adire vel bonorum possessionem accipere, reccidit bonorum possessio ad primum. nec erit ei necesse petere bonorum possessionem, sed ipso iure ei adcrescet: heredi enim scripto sicut portio hereditatis, ita et bonorum possessio adcrescit. Si servus heres scriptus sit, ei domino defertur bonorum possessio, ad quem hereditas pertinebit: ambulat enim cum dominio bonorum possessio. quare si mortis tempore Stichus heres institutus fuit servus Sempronii nec Sempronius eum iussit adire, sed vel decessit vel etiam eum alienavit et coepit esse Septiuenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio
Abbreviated transcription (Latin):
manuitt̃e. Quid gͦ si solo eodq hr̃de in¬
stituto idẽ libtus petieĩt. si substitutũ habeb̾
eq decreti remediũ potit ꝓcedẽ ut accepta
debita porcione cet̃a pars ad substitutũ ꝑ¬
ueniat. ita ut si faite .s.uus redimi potuiss.
hr̃ditatẽ lib̾ti amplectentẽ p̃tor ꝗ de fidei¬
cõmisso cognoscit lib̾tatẽ. ẜuo eũ ĩpoñe cogat.
ex hr̃datũ arrogauit. atq ita hr̃dẽ eo relicto
defunctus ẽ bõꝵ possessionẽ lib̾ti patͥs nat᷑¬
alis exhr̃datus ñ habebit. Nã cui ñ exhr̃da¬

Expanded text:
manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita portione cetera pars ad substitutum perueniat ita, ut, si forte seruus redimi potuisset,hereditatem liberti amplectentem praetor, qui de fideicommisso cognoscit, libertatem seruo eum imponere cogat.exheredatum adrogauit atque ita herede eo relicto defunctus est: bonorum possessionem libertum patris naturalis exheredatus non habebit: nam cui non exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
missi manumittit᷑. ẽ quidẽ libtus manumĩ¬
soris. Et tã ccͣ tabulas ꝗͣ abintestato adbo¬
na eiꝰ ꝑuenire pot̃ quaĩ patnus. s oꝑasei
ĩpoñe ñ pot̃. nec ĩpositas ab eo pet̾e. S si
defunctus filio suo legauit. ẜ. uũ ⁊ rogauit
ut eũ manumittat. eam̃te ut plenũ ius
patͦni hãt defendendũ ẽ posse eũ oꝑas
iure imp o

Expanded text:
missi manumittitur, est quidem libertus manumissoris et tam contra tabulas quam ab intestato ad bona eius venire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legavit servum et rogavit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum operas iure impo
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ti. ⁊ qr sp̃uit. quaĩ dãnauit eã possessionẽ.
longe distat ab hoc patͦmnfiliꝰ ꝗͣ lib̾tus arro¬
gauit. ⁊ exminore parte hr̃dem scͥpsit. cum
nemo ex familia patronialius eẽt. Quã qͣm
N hio ip̃o uĩe qͥppe suus hr̃s dep̃hendatur
si tantũ se ñ ĩmiscuit hr̃ditati ꝑ atris. sed

Expanded text:
liberti et quia sprevit et quasi damnavit eam possessionem. Longe distat ab hoc patroni filius, quem libertus adrogavit et ex minore parte heredem scripsit, cum nemo ex familia patroni alius esset: quamquam enim hic ipso iure, quippe suus, heres deprehendatur, si tamen se non immiscuit hereditati ut
Abbreviated transcription (Latin):
sessione petẽ possit. Quero an siatia patroni
filia iactat citiuĩ patrẽ suũ pͥusꝗ moreret᷑ lit¬
ficns appetitũ. easq litt̾as secutã postmnortẽ
pat̾s libtos accusaẽ analiꝗͥ ei ꝓdẽe possit
harc accusatio. Pauł. 1. eã que ex uolunta¬

Expanded text:
sessionem petere possit. Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos accusare, ad aliquid ei prodesse possit ha
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃ditas. inag̃ nob placebit ñdũ patͦnũ possẽ¬
sionẽ ccͣ tabulas pet̾ẽ posse. Ueꝵ illa q̃stiom
t̾uenit an omittente eo ꝗ reliqͣ bõa accepit. ꝑ¬
iñ titio accrescant. ac si partes eiꝰdͥ hr̃ditatis
accepisset. Ueruis mͥ uidet᷑ intestati uira de¬
ferri bõa cet̃a. I tituis gͥ hr̃s ñ pot̾it euitare
manumissionẽ cũ titio nicħ auferat᷑. In hoĩs
cetisq ñdũ ad cãm testam̃ti ꝑtinent. ¶ Cum
filius lib̾ti ĩpubes ꝗ subrectus dr̃ ex pͥma parce
bõꝵ possessionẽ accipiat. an patͦnuis defunct
possessionẽ acciꝑe possit. q̃sitũ ẽ. ⁊ sine dubio
ꝗ seq̃ntis gͣdus s̃ ñ admittunt᷑ int̾im. Cũ i p̃ce

Expanded text:
ditas: magis nobis placebat nondum patronum possessionem contra tabulas petere posse. uerum illa quaestio interuenit, an omittente eo qui reliqua bona accepit perinde Titio adcrescant, ac si partes eiusdem hereditatis accepissent. uerius mihi uidetur intestati iure deferri bona cetera.Titius igitur heres non poterit inuitare manumissorem, cum Titio nihil auferatur, nec bonis ceteris, quae nondum ad causam testamenti pertinent.Cum filius liberti impubes, qui subiectus dicitur, ex prima parte bonorum possessionem accipiat, an patronus defuncti possessionem accipere possit, quaesitum est. et sine dubio qui sequentis gradus sunt, non admittu
Abbreviated transcription (Latin):
uendidit. Plane si patͦm filius libtatis cã
ĩposita reuendidit nichilominꝰ familiam
bõꝵ possessionẽ ocͣ tabulas lib̾ti accipere
ait qr filiꝰ reuendendo lib̾tatis cã ĩposita
frẽm sinĩ ñ sũmouet. ¶Si libtus hr̃dẽ seͥp¬
serit. isq pͥus ꝗͣ de familia q̃stionẽ hr̃et
adieĩt hr̃ditatẽ patͦnũ. ad cc̃ tabulas bõꝵ¬

Expanded text:
filius libertatis causa imposita reuendiderit, nihilo minus familiam bonorum possessionem contra tabulas liberti accipere ait, quia filius reuendendo libertatis causa imposita fratrem suum non summouet.Si libertus heredem scripserit isque prius, quam de familia quaestionem haberet, adierit hereditatem, patronum ad c
Abbreviated transcription (Latin):
re. eiq sub ꝯditione tantũ dẽ leges in ꝯditi¬
onefidĩcomissũ redigit᷑ eit tñ ⁊i hic q̃ mo.¬
ueat honorabit᷑ n pat᷑nis satisdatione fidicõ¬
missi. s dieñdtũ ẽ ab eofidĩcomissario ca¬
uendũ a quo pafno legatũ ẽ. ut undiq pa¬
tͦno suũuis hãt ĩminutũ. S Pat̾us hr̃s in¬
stitutus legato ei seruo ꝑ quẽ suppleretur
q̃ mortis tp̃e fuer̃ debitĩ partẽ dedit. lib̾tus
in hr̃ditate. ł legato. ẜuis tm̃ pot̾ martẽ libiti
ex debita porcione eẽt institutus. Iđ ẽ ⁊ in al
cui simł datũ erat ł hr̃ditatis nunc illis absti¬
nentib accrescat.
ex reliqͣ parte sit hr̃s institutus. nec ex serui
porcione fidĩcõmissũ debet᷑. at si ẜ. uiis dũ¬
tarat hr̃s institutus ẽ puto nec hic ex debita
porcione pr̃andum.

Expanded text:
undem leges, in condicionem fideicommissum redigitur. erit tamen et hic quod moueat: onerabitur enim patronus satisdatione fideicommissi. sed dicendum est ab eo fideicommissario cauendum, a quo patrono legatum est, ut undique patronus suum ius habeat imminutum.Patronus heres institutus legato ei seruo, per quem suppleretur quae mortis tempore fuerunt, debitam partem dedit libertus in hereditate uel legato, seruus tamen post morex debita portione esset institutus. idem est et in allcui simul datum erat, uel hereditatis nunc illis abstinentibus adcrescat. ex reliqua parte sit heres institutus, nec ex serui portione fideicommissum debetur: at si seruus dumtaxat heres institutus est, puto nec hic ex debita portione praestandum.
Abbreviated transcription (Latin):
petẽ posse. ⁊ ad hr̃ditatẽ legitimã eiꝰ admit
R. ꝗͣuis filii a patre milite p̃titi ꝓ exhr̃datis
hãntur. tm̃ ñ eousq silentiũ patͥs eiꝰ nocere
deb̾e. ut ⁊ aliouis lib̃toꝵ auitoꝵ repelliri de¬
tur inmetallũ datus eẽt denegandã bõꝵ

Expanded text:
petere posse et ad hereditatem legitimam eius admittus respondit, quamuis filii a patre milite praeteriti pro exheredatis habeantur, tamen non eo usque silentium patris eis nocere debere, ut et a bonis libertotur, in metallum datus esset, denegandam bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
telam amministrari. ⁊ tutores certã sũmam
ei statuerunt. quia alit̃ se exhib̾e ñ poterat.¬
Ergo habendam eius rationem qđ statutũ est.:
mela existimat. Ergo ⁊ si ex inquisitione ꝓpt̃
rei noticiam fuerit datus tutor. eiq almĩta
statuerint contutores. debebit eõꝵha
necessaris dicendum ẽ reputaturũ. idemq
⁊ si libis hominib si cm̃ ratio prãnd̃i uista in¬
tercedat. Item sumptus litis tutor reputabit.
i uiatica si ex officionecesse habuit aliquo
exeurrere uł ꝓficisci.  unc tractemus
si plures tutelas pupilli amministrauerit.
ꝓqua quisq eoꝵ parte conueniendus sit.
⁊ si quidem om̃s simul gesserunt tutelam.¬
et om̃s soluendo sunt equissimũ erit diuidi
accusationem. int̾ eos ꝓpositionib uiri li¬
br exemplo ficdĩussoꝵ. S et si non om̃s
soluendo sint. int̾ eos qui soluendo sunt
dunditur acc̃o. s ꝓut quisq soluendo ẽ.
potest conueniri ⁊ si forte quis ex facto alt̾iũ

Expanded text:
telam administrari, et tutores certam summam ei statuerunt, quia aliter se exhibere non poterat, habendam eius rationem quod statutum est Mela existimat. Ergo et si ex inquisitione propter rei notitiam fuerit datus tutor eique alimenta statuerint contutores, debebit eorum rnecessariis, dicendum est reputaturum: idemque et si liberis hominibus, si tamen ratio praestandi iusta intercedat. Item sumptus litis tutor reputabit et viatica, si ex officio necesse habuit aliquo excurrere vel proficisci. Nunc tractemus, si plures tutelam pupilli administraverint, pro qua quisque eorum parte conveniendus sit. Et si quidem omet omnes soluendo sunt, aequissimum erit diuidi actionem inter eos pro portionibus uirilibus exemplo fideiussorum.Sed et si non omnes soluendo sint, inter eos qui soluendo sunt dividitur actio. sed prout quisque solvendo est, poterunt conveniri. Et si forte quis ex facto alterius
Abbreviated transcription (Latin):
egatum ita dñiũ rei legarari facit ut
hr̃ditas hr̃is res singłas qd eo ꝑtinet ut si purereᷤ
relicta sit. ⁊ legatariꝰ ñ repudiauit defuncti uolũ¬
tatẽ recta uia dñiũ qdͥ hr̃ditatis fũit ad legatarium
tͣnseat nunꝗͣ factum hr̃is
quoq hr̃s instituisset fidĩ cõmissa reliꝗsset. ñ ut a
riũ factũ sit filii ab intestato uenientes fidicõmissa
ex testam̃to pr̃are compelli nonpossunt.

Expanded text:
egatum ita dominium rei legatarii facit, ut hereditas heredis res singulas. quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit et legatarius non repudiauit defuncti uoluntatem, recta uia dominium, quod hereditatis fuit, ad legatarium transeat numquam factum heredisquos heredes instituisset, fideicommissa reliquisset non ut a aliquo casu irritum factum sit, filii ab intestato uenientes fideicommissa ex testamento praestare compelli non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
si qͥ ex ea fũit resecutũ ab his sarciendũ erit.
qui pꝰdictam sentñtiam uindicatũ solũe suꝑ¬
sedunt nec aluid seruat᷑ in litis fũptib si rõli¬
tigandi ñ fũit. ignauiã ⁊ enĩ p̃tndentes audiri ñ
oportẽ qd intutorib quoq ꝓbat᷑. Prediũ pat̃ de fa¬
milia lib̾oꝵ alienari ũbis fidĩ cõmissi ꝓhibuit. su¬
p̃mus ex libis qui fidĩ .c. petẽ potuit ñ idcirco me

Expanded text:
erit, qui post dictam sententiam iudicatum soluere supersederunt. nec aliud seruabitur in litis sumptibus, si ratio litigandi non fuit: ignauiam etenim praetendentes audiri non oportere. quod in tutoribus quoque probatur.Praedium pater de familia liberorum alienari uerbis fideicommissi prohibuit. supremus ex liberis, qui fideicommissum petere potuit, non idcir
Abbreviated transcription (Latin):
ne pensationis pcepisse debitũ uidebatur.
Plane si ea lege meuius titiũ hr̃dem in¬
aut ĩ lib̃̾tis nr̃is non eẽ datã electionẽ sn ordine scͥp¬
ture factã fubstitutionẽ. R. Cicos ciuitatis re-¬
⁊ certaminis forma ꝗͣ celebrari singłis annis uoluit.
alia scͥptura sed decclaraturũ ꝓmisit. ae postea i¬
morte p̃uentus nonfecit.

Expanded text:
npensationis percepisse debitum uidebatur. plane si ea lege Maeuius Titium heredem inaut etiam libertis nostris.' non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factam substitutioni respondi.Uicos ciuitati resignificaturum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis uoluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeuentus non fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
moreret᷑ ũbfidĩ cõmissi relinq̃rat ⁊ petierat. ne
ex noie famłie alienarent᷑: substitutũ ea p̃dia
deb̾e ex desimcti uoluntate .R. s utrum con¬
festim an sub eadẽ conditione uoluntatis
eẽ q̃stionẽ. s coniectura ex uoluntate destatorĩ
capienda. mors instituti expectanda est.¬
ense negotium ex causa fidĩ cõmissi cũ
indẽpnitate hr̃dũ ꝑcautionẽ susceptũ. ẽptio
alieno sit ꝗͣ in questu.¬
at̃ familias ⁊ mancipia
que nubenti dedit. ũb fidĩ cõmissi pr̃ari uoluit.
Partus susceptos: ⁊ si matres ante mortue fuissent.
ex cã fidĩ cõmissi prãndos. Respondi. nec aliud in
urore confirmatis donationib pͥdẽ obseruatũ
r̃ditatẽ post mortẽ suã rogati restiest.¬

Expanded text:
rat, ne ex nomine familiae alienarentur. substitutum ea praedia debere ex defuncti uoluntate respondi, sed utrum confestim an sub eadem condicione, uoluntatis esse quaestionem: sed coniectura ex uoluntate testatoris capienda mors instituti exspectanda est.Mensae negotium ex causa fideicommissi cum indemnitate heredum per cautionem susceptum emptionalieno sit quam in quaestu.Pater filiae mancipia, quae nubenti dedit, uerbis fideicommissi praestari uoluit: partus susceptos, etsi matres ante testamentum mortuae fuissent, ex causa fideicommissi praestandos respondi. nec aliud in uxore confirmatis donationibus pridem obseruatum est.Hereditatem post mortem suam rogati resti
Abbreviated transcription (Latin):
bas &. nec repetitũ uidi in hunc casũ fidĩ cõmissum.
s alt̾utrum datũ uł fidĩ cõmissũ. uł ipsã hr̃ditatẽ
melius aut dic̃ẽ ineundẽ casũ substituta uidi in qm̃
casum fidĩ cõmissũ meruer̃. ⁊ iõ ad substitutiones
eas uocari: cũ ti seruo alieno fidĩc. ex hr̃dib ab
uno sub conditione lib̾tatis fuit datũ idemiq ẜ.¬
uus ei hr̃di substituant licet pure substitutio facta
sit. tantũ subeadem condirione substitui uidetur
reliꝗt. ⁊ aliud qͥd asscpsit. ꝗdam dicunt q place¬
bat abhr̃dem eũ manumitti deb̾e futurũ eẽ ut

Expanded text:
ibas. respondi nec repetitum uideri in hunc casum fideicommissum, ibas. respondi nec repetitum uideri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum uel fideicommissum melius autem dici in eundem casum substitutas uideri, in quem casum fideicommissum meruerunt, et ideo ad substitutionem eas uocari. cum enim seruo alieno fideicommissum abus sub condicione libertatis fuerit datum idemque seruus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem condicione substitui uidetur, reliquit et aliud quid adscripsit: quidam dicunt, quia placebat ab herede eum manumitti debere, futurum esse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
n illud annotaremꝰ ẽẽ quosdã seruos quilicet
libtatẽ conseqͥ ñ possunt. at tñ legatũ. ⁊ hr̃dita¬
tẽ possunt acqͥrere. dño gͥ ex illo p̃cepto qd̃ di¬
ximus. ẜui inspici ꝑsona in testam̃tis dictum ẽ
seruo hr̃ditario legari posse. ⁊ta nimirũ sirec
año eiꝰ ñ possunt huti ħ utilit̃ legari.
d. ł.xi. Datuius largus ꝓxine exfacto meidit spe¬
cies talis. libtinus patronũ ex semisse hr̃dem instituit.
⁊ filiã suã ex alio semisse fidĩ cõmisit filie ut quib̾lã
ancillis patͦni restitueret cũ hee manumisse eẽt ⁊ si
ead filia hr̃is ñ eẽt substituit ei easdẽ ancillas. qm
filia ñ uoluit hr̃s existere ancille iussu dñi .i. patͦ¬
ni adũsus adier̃ defuncti hr̃dita tẽ: post aliqͣntum
tp̃is ab eo manumissus ẽ. querebant anfidĩ .c. petere
ab eod̃ pat̾no possit. rogo gͦ qͥd de hoc existimes resc̾¬

Expanded text:
et illud adnotaremus esse quosdam servos, qui, licet et illud adnotaremus esse quosdam servos, qui, licet libertatem consequi non possunt, attamen legatum et hereditatem possunt adquirere domino. ex illo igitcimus serui inspici personam in testamentis, dictum est seruo hereditario legari posse. ita non mirum, si domino eius non possent haec utiliter legari..Latinus Largus.Proxime ex facto incidit species talis. libertinus patronum ex semisse heredem instituit et filiam suam ex alio semisse: fidei commissit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, cum hae manumissae essent, et, si eadem filia heres non esset, substituit ei easdem ancillas. quoniam filia non uoluit heres exsistere, ancillae iussu domini, id est patroni adierunt defuncti hereditatem. post aliquantum temporis ab eo manumissae quaerebant, an fideicommissum pe tere ab eodem patrono possint. rogo ergo, quid de hoc existimes rescr
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ. seianũ inferiorẽ appellaret quero an. nꝰ fũ¬
dus totus ad frĩs filiũ ꝑtineat. Paulus .Rx. Si cesta¬
m̃to fundũ seianũ uno noĩe uniũsum possedit ꝗͣ¬
uis eundẽ diuisis partib locauãt uniũ sumeum

Expanded text:
partem Seianum inferiorem appellaret. quaero, an is fundus totus ad fratris filium pertineat.Paulus respondit, si testator fundum Seianum uno nomine uniuersum possedit, quamuis eundem diuisis partibus locauerat, uniuersum eum
Abbreviated transcription (Latin):
cogendã pr̃are fidĩcõmissa. R. nã exenixe uo¬
luntatis p̃ces ad om̃em successionis spẽm por-¬
recte uidebant᷑ ¶an¬
ando filie mee ꝓsalute
sollicitus ipsius ut quo ad lib̾os tollat. destm̃
ñ faciat. Ita n potĩt: sine ꝑicło uiuere.
idĩ cõmissariam hr̃ditatem sorori cohr̃di
ñ uidĩ relictam apparuit. qd ñ de pecũa sua testa¬
ri. s obtentu consili derogare iure testam̃tũ
fieri ꝓhibendo uoluit. ogo filia ut bona
tua q̃ñq distribuas libis cuis ut quisq de de me¬
ruerit uidet᷑ om̃ib libis. ⁊ si ñ eqͣlit̃ ꝓmu̾erint
fidĩ cõ. relictũ: quib mat̾s electione cessante
potiores. si soli ꝓmneruissent estimaui qd neminẽ
elegĩt eos solos ñ admitti qui offender:¬
litt̃as tales ad edictũ nusit instrum̃tũ uolunta¬
tis mee pꝰ mortẽ meam filie mee tradi uolo cũ
plurib hr̃dib intestato diẽ suũ obisset: intelligi
fidĩc̃. filio relictum .Rx. non enĩ quasi oportet cũ

Expanded text:
ixae uoluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae uidebantur. 'Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat: ita enim poterit sine periculo uiuere.' fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non uideri relictam apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed optentu consilii derogare iuri testamentum fieri prohibendo uoluit. 'Rogo, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quisque de te meruerit.' uidetur omnibus liberis, etsi non aequaliter promeruerintissum relictum, quibus matris electione cessante potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderulitteras tales ad aedituum misit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio meo tradi uolo'. cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł ad eã factis plurib fidĩ c̃ reliquerat. uire
successionis ad uos eiꝰdem gͣdus possessionẽ deuo¬
lutam rationib equitatis ⁊ ꝑpetuũ edicti ex ẽplo
ater qui filio semissẽ dedat. ⁊ sororib bat᷑.
eius inpub̃ib quadrantes quib fr̃m tutorẽ de¬
dit. ita fuãt locutus. fili contentus eris ꝓtuosemisse.
reis uice mutua libis fidĩ c̃. hr̃ditatis ñ reliquisse
uidebat᷑. s estimationũ aparentib frugi fieri solet.
patͥmonii sui fecisse. nec idcirco frẽm tutele uidi¬
cio bone fidĩ rationes qͣnq p̃scͥptiones demonstra¬
re qͣntitatis exclusurũ. Iitio frĩ suo meuiu̾
hr̃ ditatem seii quo hr̃s institutus erat pꝰmortẽ
suam restitũe rogatus eod titio hr̃de scͥpto petit.
ut monens tituis tã suam ꝗͣ sei hr̃ditatẽ semꝓ¬
nio restituẽt. cũ ex fructib in medio tp̃r recepti

Expanded text:
codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat.Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo batur.Pater, qui filio semissem dederat et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: 'fili, contentus eris pro tuo semisse areis'. uice mutua liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non uidebatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri solet patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demonstratae quantitatis exclusurum.Titio fratri suo Maeuius hereditatem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus eodem Titio herede scripto petit, ut moriens Titius tam suam quam Seii hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore p
Abbreviated transcription (Latin):
si legatũ tͥ datũ uałe dicamꝰ. legis falei¬
die locus erit. Idõq deficiente condi¬
tione non debitur. Rursus si quia con¬
ditio deficiat. legatũ ualiturũ non sit. le¬
gi falcidie locus ñerit. Porro si legi locꝰ
ñ sit. existente conditione. legatum tibi
debebitur. Cũ aũt uoluntatẽ testato¬
ris eam fuisse appareat. ut ꝑꝑ tuũ lega¬
tum cetoꝵ legata minui nollet. magis
ẽ ut statur debeamꝰ. tui legati conditio¬
nem defecisse. Quid gͦ dicemꝰ. si ducenta
legauit. ⁊ tibi similit̃ sub ead conditioẽ
ducenta legata eẽ ꝓponantur. Nam aũ
extitisse aut defecisse legati tui conditi¬
onem. ut aut totũ. aut nicħ tͥ deb̾atur.
et iniquũ ⁊ ccͣ uoluntatẽ destatoris exi¬
stimabitur. rursus partẽ deb̃i. rationi

Expanded text:
si legatum tibi datum valere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum valiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem voluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra voluntatem testatoris existimabitur: rursus partem deberi rationi
Abbreviated transcription (Latin):
i eũ substituebat.  Cohr̃s pupillo datũ.
si ꝓparte sua legata. habita legis faleidie
rationẽ p̃stitĩt. dem̃ impub̾e mortuo ex
substitutione hr̃s excit̾it. ⁊ semis pupilli
legatis exaustus eẽt. ex integro legis falei.¬
die ratio ponenda erit ut contributis le¬
gatis que ab ipso ⁊ que apupillo data fu¬
erant. pars qͣrta bonoꝵ apud eũ rema¬
neat. licet ti pupillo hr̃s existat. ne tm̃
circa legẽ falcidiã ꝑm̃ ratio habetur. ac
si patͥs hr̃s excitisset. nec alr̃ augebunt᷑

Expanded text:
i eum substituebat.Coheres pupillo datus i eum substituebat.Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem Falcidiam perinde ratio habetur ac si patri heres exsti