comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lit. ⁊ huc atq illuc ꝑ galliam atq germaniam
multimoda diuisione distribuit. Ea ꝙ concliti¬
one a rege pposita ⁊ ab illis suscepta tractum ꝑ
tot annos bellum constat ẽẽ finitũ. ut abiecto
demonũ cultu ⁊ relictis pat̾is cerimoniis xp̃ia¬
ne ficd̃i atq religionis saciam̃ta susciꝑent. et
francis aduinati unus cũ eis ppłs efficerent᷑. Hoc¬
bello licet ꝑ multũ temꝑis spacium traheretur
ip̃o ñ ampliꝰ cũ hoste quã bis acie conflixit. se¬
mel iuxta montem qui osiecdi dicit᷑ in loco te¬
otinelli nominato: ⁊ itm apd̃ asa fluuiũ ⁊ hoc
uno mense. paucis quoq interpositis dieb. his
duob p̃liis hostes adeo ꝓfligati ac deiuicti st
ut ulterius regẽ ꝓuocare neq uenienti resiste̾
nͥ aliqua loci munitione defensi auderent. Plu¬
res tam̃ eo bello tam ex nobilitate francoꝵ ꝙͣ
saxonum: ⁊ functi summis honorib uiri cõ¬
sumpti sunt.

Expanded text:
lit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam lit et huc atque illuc per Galliam et Germaniam multimoda divisione distribuit. Eaque conditione a rege proposita et ab illis suscepta, tractum per aliquod annos bellum constat esse finitum, ut, abiecto demonum cultu et relictis patriis cerimoniis, Christiane fidei atque religionis sacramenta perciperent et Francis adubello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque interpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt, ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane religioni se subdere ꝓmitterent. Set
sicut ad hec facienda aliquociens proni: sic ad
eadem ꝑuertenda semꝑ fuere precipites. Nec
satis potest estimari. ad utrum hoꝵ faciliores
uerius dici possint quippe cũ post inchoatũ
cũ eis bellum uix ullus annꝰ exactus sit qͦ ñ
ab eis huiuscemõdi facta sit ꝑmutatio. Set
magnanimitas regis ac ꝑpetua tam in adu̾¬
sis qm inpsꝑis mentis constantia: nulla eoꝵ
mutabilitatẽ uel uinci poterat uel ab eis que
agrre age ceperat defatigari. Nam nũqm̃
ede buiuscemodi aliquit ꝑpetrantes impu¬
nse ferre passus est. quin aut ip̃e ꝑ se ducto
eoꝵ ulcisseret᷑. ⁊ dignam ab eis pen̾am exige¬
ret. usq dũ om̃ib qͥ resistere solebant ꝓsliga¬
tis. ⁊ insuam potestatẽ redactis .x. milia ho¬
minũ ex his qui utrasq ripas abli fluminis ĩ¬
colebant. cũ uxorib ⁊ pariuilis sublatos transtu¬

Expanded text:
Christianae religioni se subdere velle promitterent: sed Christianae religioni se subdere velle promitterent: sed sicut ad haec facienda aliquoties proni, sic ad eadem pervertenda semper fuere praecipites, non sit ut satis aestimare, ad utrum horum faciliores verius dici possint, quippe cum post inchoatum cum eis bellum vix ullus annus exactus sit, quo non ab eis huiuscemodi facta sit permutatio. Sed magnanimitas regis, ac perpetua tam in adversis quam in prosperis mentis constantia, nulla eorum mutabilitate vel vinci poterat, vel ab his quae agere coeperat defatigari; nam nunquam eos huiuscemodi aliquid ne ferre passus est, quin aut ipse per se aut  ulcisceretur et dignam ab eis penam exigeret, usque dum, omnibus qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, decem milia hominum ex his qui utrasque ripas Albis fluminis incolebant cum uxoribus et parvulis sublatos transtu
Abbreviated transcription (Latin):
cet nr̃i ⁊ illoꝵ pene ubiq in plano contingui:
preter pauca loca in quib uel silue maiores
uel montium iuiga interiecta: utͦrimq agros
certo limite disterminant: in quib cedes ⁊ ra¬
pine ⁊ incendia uicissim fieri ñ cessabant. Q¬
b adeo franci sunt irritati ut ñ iam uicissi¬
tudinem reddere: s aꝑtum contra eos bellũ
suscipere dignum iudicarent. Susceptũ est
igit᷑ aduersus eos bellum qͦd magna utrim
animositate. tam̃ maiori saxonum qͣm fran¬
coꝵ clampno ꝑ continuos .xxx. tres annos
gerebat᷑. Poterat siquidem citius finiri. si
saxonũ hoc ꝑfidia pateretur
ifficile dictu est quotiens suꝑati ac sup¬
plices regi se dederunt: imperata factu¬
ros polliciti sunt: obsides qui implorabant᷑
absq dilatione dedert̃. legatos qͥ mittebant᷑
susceperunt. Aliquotiens ita domiiti ⁊ emol¬
liti sunt. ut etiam cultũ demonũ dimitt̾e et

Expanded text:
cet nostri et illorum paene ubique in plano contigui, cet nostri et illorum paene ubique in plano contigui, praeter pauca loca, in quibus vel silvae maiores, vel montium iuga interiecta utrorumque agros certo limite disterminant, in quibus caedes et rapinae vel incendia vicissim fieri non cessabant; quibus adeo Franci sunt irritati, ut non iam vicissitudinem reddere, sed apertum contra eos bellum suscipere dignum iudicarent. Susceptum est igitur adversus eos bellum, quod magna utrimque animositate, tamen maiore Saxonum quam Francorum dampno, per continuos triginta tres annos gerebatur. Poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur. Difficile dictu est, quoties superati ac supplices regi se dediderunt, imperata facturos polliciti sunt, obsides qui imperabantur absque dilatione dederunt, legatos qui mittebantur susceperunt, aliquoties ita domiti et emolliti ut etiam cultum daemonum dimittere et
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Qñtoq fuancoꝵ labore: inlua montiũ
puiga. ẽ eminentes in celum scopuli atq as¬
pe sautes superate sunt. Hoc loco describerẽ
uosi uite illsꝰ modum potiuis qm̃ belloꝵ quee
gessit euentus. memorie mandare presente
cipe auino eẽt. ꝓpositum. finis tñ huitꝰ belli
Sxuo sulacta italia ⁊ rex desiderius ꝓpetuo
spilio deportatꝰ ⁊ filiꝰ euis adalgisꝰ italia puł¬
luos romes a langobardoꝵ regib erepte adr ia¬
no romano eccł̃ie rectori restitute.
ost cuiꝰ finem saxonicum
qͦd quasi intermissum uidebat᷑ repetitũ
est. quo nullũ neq ꝓlixius neq atrociꝰ franco¬
rumq ppło laboriosiꝰ susceptum est. qͥa saxones
sicut om̃s fere germaniam incolentes nationes.
& natura feroces. ⁊ cultui demonũ dediti. nr̃e¬
q religioni contrarii: neq diuina neq huma¬
na iura uel polluere uel transgredi in hone¬
stum arbitrant᷑. Suberant ⁊ cause q̃ cotidie
pacem conturbare poterant. t̾mini udeli¬

Expanded text:
oque Francorum labore invia montium iuga et eminentes in caelum scopuli atque asperae cautes superatae sint, hoc loco describerem, nisi vitae illius modum potius quam bellorum, quae gessit, eventus memoriae mandare praesenti opere animo esset propositum. Finis tamen hu subacta Italia, et rex Desiderius perpetuo exilio deportatus, et filius eius Adalgisus Italia pulsus, et res a Langobardorum regibus ereptae, Adriano, Romanae aecclesiae rectori, restitutae. Post cuius finem Saxonicum, quod quasi intermissum videbatur, repetitum est; quo nullum neque prolixius, neque atrocius Francorumque populo laboriosius susceptum est, quia Saxones, sicut omnes fere Germaniam incolentes nationes, et natura feroces, et cultui daemonum dediti, nostraeque religioni contrarii, neque divina neque humana iura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Suberant et causae quae cotidie pacem conturbare poterant, termini videli
Abbreviated transcription (Latin):
hos Ad efficere moliebat᷑. ꝓseuerantia q̃uadã
Aouuguate psecto fine conclucleret. Nam ⁊
unoldũ qu̾i post uaiferi mortem a qurani¬
oar. eecupare bellumq iam pene ꝑ astum. ni¬
uarare temptauerat: aquitantam :elinquere
is toasconiam petere coegit. Que tani nouerni¬
sitoere ñ sustinens. tansimisso amne.Ga ro¬
manna lupo wasconum duci ꝑ legatos mandat.
ut ꝑfugam reddat. Qd̃ in festinato faciat.
bello se eum expostulaturũ. S lupus saniori

Expanded text:
hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam hoc, quod efficere moliebatur, perseverantia quadam ac iugitate perfecto fine concluderet. Nam et Hunoldum, qui post Waifarii mortem Aquitaniam occupare bellumque iam poene peractum reparare temptaverat, Aquitaniam relinquere et Wasconiam petere coegit. Quem tamen ibi consistere non sustinens, transmisso amne Garonna Lupo Wasconum duci per legatos mandat ut perfugam reddat; quod ni festinato faciat, bello se e
Abbreviated transcription (Latin):
tuit᷑. De cutꝰ natiuitate atq infantia. uel
etiam pueritia qͥa neq scͥptis usqͣm aliquit
declaratum est. neq quisqm mͦ superesse i¬
uenit᷑ qui hoꝵ se dicat habere noticiam: seri¬
bere ineptum uidicans. ad actus ⁊ mores
ceteusc uite illius partes explicandas ac ile¬
monssrandas dimissis icognitis transire
disposu: ita tam̃ ut primores gestas. ⁊ domi
⁊ foris. deuide mores ⁊ stucdia eius tum de reg¬
ni amministratione ⁊ fine narrando nichil
de his ᷤ eognitu uel digna uel necessaria sũt
p̃termittam. Omĩum belloꝵ q̃ gessit pͥmo
fimpitanicũ. a patre inchoatum s nondum
finitum. qa cito peragi posse uidebat fr̃e
ulbue tuiuo etiã ⁊ auxilium ferre rogato
suscepit. Et licet eũ frat᷑ ꝓmisso frustrasset
anxilio: susceptam expeditionẽ stremuissi¬
ras erecutus non puo incepto desistere alit
hori el susepto laboratu celere noluit: quam

Expanded text:
tuitur. De cuius nativitate atque infantia vel tuitur. De cuius nativitate atque infantia vel etiam pueritia quia neque scriptis usquam aliquid declaratum est, neque quisquam modo superesse invenitur qui horum se dicat habere notitiam, scribere ineptum iudicans ad actus et mores ceterasque vitae illius partes explicandas ac demonstrandas, omissis incognitis, transire disposui; ita tamen ut, primo res gestas et domi et foris, deinde mores et studia eius, tum de regni administratione et fine narrando, nihil de his quae cognitu vel digna vel necessaria sunt praetermittam. Omnium bellorum quae gessit primo Aquitanicum, a patre inchoatum, sed nondum finitum, quia cito peragi posse videbatur, fratre adhuc vivo etiam et auxilium ferre rogato, suscepit. Et licet eum frater promisso frustrasset auxilio, susceptam expeditionem strenuissime exsecutus non prius incepto desistere aut semel suscepto labori cedere voluit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Et larolus eã partem qñi pater ioꝵ iuppoiꝰ
tenuerat: karlomannꝰ uero eam cui patruus
eoꝵ karlomannus p̃fuerat regencli gr̃a su¬
sceperunt. Suscepte sunt utriurq conditio¬
nes: ⁊ pars regni diuisi uixta moctum sibi ꝓ¬
positum ab utroq recepta est. Mansitq ista
quamuis cũ sumnia difficultate concordia
multis ex parte karlomai. ni societatem sepa¬
rare molientib: adeo ut quidam eos etiam
bello cõmitte̾ sint meclitati. Sed in hoc plus
suspecti qmͣ ꝑiculi fuisse. ip̃e rerum exitus
approbanit. cum defuncto karlomanno uxor
eius. ⁊ filii eius cum quibusdam qui exopti¬
matum eius numero primores erant. italiã
fugam petiit ⁊ nullis existentib causis spre¬
to mariti fr̃e. sub desiderii regis langobardoꝵ
patrocinium secum liberis suis contulit:
t karlomannus quidem post.
amministratũ cõmuniter biennio re¬
gnum morbo decessit: karolus autem fr̃e d¬
functo concensu omĩum francoꝵ rex consti¬

Expanded text:
et Karolus eam partem, quam pater eorum Pippinus tenuerat, Karlomannus vero eam, cui patruus eorum Karlomannus praeerat, regendi gratia susciperet. Susceptae sunt utrimque conditiones, et pars regni divisi iuxta modum sibi propositum ab utroque recepta est. Mansitque ista, quamvis cum summa difficultate, concordia, multis ex parte Karlomanni societatem separare molientibus, adeo ut quidam eos etiam bello committere sint meditati. Sed in hoc plus suspecti quam periculi fuisse ipse rerum exitus adprobavit, cum defuncto Karlomanno uxor eius et filii, cum quibusdam qui ex optimatum eius numero primores erant, Italiam fuga petiit et nullis existentibus causis, spreto mariti fratre, sub Desiderii regis Langobardorum patrocinium se cum liberis suis contulit. Et Karlomannus quidem post administratum communiter biennio regnum morbo decessit; Karolus autem fratre defuncto consensu omnium Francorum rex consti
Abbreviated transcription (Latin):
cedat: cum in multis locis contractior in¬
ueniat᷑. Hunc multe circumsident natio¬
nes. Danifi quidem ac sueones. quos nor¬
mannos uocamus in septemtrionale littꝰ.
⁊ om̃s in eo insulas tenent. At littus austͤ¬
le sclaui ⁊ aisti.⁊ alie diuerse incolunt na¬
tiones. Inter quos uel precipu sunt qͥb fo
a rege bellum inferebatur welatabi: quos
ille una tantum. qmͣ ꝑ se gesserat expeli¬
tione ĩta contulit. ac domuit: ut ulterius
imꝑata facere minime reunuendũ iudica¬
rent. Maximũ omĩum que ab illo gesta
sunt belloꝵ preter saxonicũ huic bello suc¬
cessit: illud uidelicet qͦd contra abaros uł
hunos susceptum est. Quod ⁊ animosius
ille qm cetera. et longe maiori apparatu
amministrauit.

Expanded text:
excedat, cum in multis locis contractior inveniatur. Hunc multae circumsedent nationes: Dani siquidem ac Sueones, quos Nordmannos vocamus, et septentrionale litus et omnes in eo insulas tenent; at litus australe Sclavi et Aisti et aliae diversae incolunt nationes, inter quos vel praecipui sunt quibus tunc a rege bellum inferebatur Welatabi. Quos ille una tantum et quam per se gesserat expeditione ita contudit ac domuit ut ulterius imperata facere minime rennuendum iudicarent. Maximum omnium quae ab illo gesta sunt bellorum praeter Saxonicum huic bello successit, illud videlicet quod contra Avares sive Hunos susceptum est; quod ille et animosius quam cetera et longe maiori apparatu administravit.
Abbreviated transcription (Latin):
frãcia multi nobilium ob u̾ota soluentda ro¬
mam sollempuit̾ cõmearent. ⁊ eũ uelut domi
lectabat᷑ crebea salutatione interrumpentes
locũ mutare cõpellunt. Nam huiuscemõdi fre¬
quentiã cũ suo ꝓposito officere uidiss. relicto
monte in samnum ꝓuintiam. ad monasteri¬
um scĩ benedicti situm in castro cassino seces¬
sit i e biaso reliqum erat temporalis uite re¬
ligiose conuersando compleuit.
ppinsie autẽ ꝑ auctoritatem roman
pontificis ex pr̃efecto palatii rex consti¬
coitus cũ panos. xu. aut eo ampliꝰ fransis
solua imperaret finito aquitanico bello qd
sontra waiferum ducem aquitanie ab eosũ¬
sceptua ꝑ continuos nouem annos gerebst᷑
opt parisuio morbo aque intercutis deema o¬
dit. sapsliuibe liberis harolo ⁊ harso manno.

Expanded text:
Francia multi nobilium ob vota solvenda RoFrancia multi nobilium ob vota solvenda Romam sollemniter commearent, et eum, velut dominlectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare conpellunt. Nam huiuscemodi frequentiam cum suo proposito officere vidisset, relicto monte, in Samnium provintiam ad monasterium sancti Benedicti situm in castro Casino secessit, et ibi, quod reliquum erat temporalis vitae, religiose conversando complevit. 3. Pippinus, autem, per auctoritatem Romani pontificis ex praefecto palatii rex constitutus, cum per annos 15 aut eo amplius Francis solus imperaret, finito Aquitanico bello, quod contra Waifarium, ducem Aquitaniae, ab eo susceptum, per continuos novem annos gerebatur, apud Parisius morbo aquae intercutis diem obiit, superstitibus liberis Karlo et Karlomanno,
Abbreviated transcription (Latin):
am pater eius karolus qui tyrannos ꝑ
totam franciam dominatũ sibi uendican¬
tes dppressit. ⁊ sarracenos galliam occupare tẽp¬
tantes duob magnis preliis. uno in aquitania.
apd̃ pictauum ciuitatem. altero iuxta narbona.
apd̃ birram fluuium ita deuicit. ut in hispa¬
niam eos in relire compelleret: eundem magi¬
stratum a patre pippino sibi limissum egregie
amministrauit. Q honor ñ aliis appło dari ꝯ¬
sueuerat: qmͣ his qu ⁊ claritate generis et
opum amplitudine cetis eminebãt. Hũc cum
pippinus pater karoli  regis. ab auo ⁊ patre
sibi ⁊ fr̃ẽ karelo mag no relictum summa cum
eo concordia diuisum aliqͦt annis uelut sub
rege memorato tenuisset: fr̾ eius karbmnan¬
nus incertum quib de causis tam̃ uidebat᷑.
qͦd amore conuersationis comtẽplatiue succẽ¬
sus. operosa temporalis regni ammini stratio
ne relicta: romam se in ocium contulit. Ibio
habitu mutato monachꝰ factus in monte soͥ¬
aiqͥt annos optata quiete ꝑfruit᷑. S eũ ex

Expanded text:
am pater eius Karolus, qui tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit et Sarracenos Galliam occupare temptantes duobus magnis proeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero iuxta Narbonam apud Birram fluvium, ita devicit, ut in Hispaniam eos redire conpelleret, eundem magistratum a patre Pippino sibi dimissum egregie administravit. Qui honor non aliis a populo dari consueverat quam his qui et claritate generis et opum amplitudine ceteris eminebant. Hunc cum Pippinus pater Karoli regis ab avo et patre sibi et fratri Karlomanno relictum, summa cum eo concordia divisum, aliquot annis velut sub rege memorato tenuisset, frater eius Karlomannus – incertum quibus de causis, tamen videtur, quod amore conversationis contemplativae succensus –, operosa temporne relicta, Romam se in otium contulit, ibique habitu permutato monachus factus, in monte Sobus per aliquot annos optata quiete perfruitur. Sed cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
raro qmͣ ter biberet. Estate post cibũ meridi¬
anum pomoꝵ aliquid sumens. ac semel bi¬
bens. depositis uestib ⁊ calciam̃tis uelut no¬
cti solitus erat: duab aut trib horis quies¬
cebae. Noctib sic dormiebat: nt soninũ qͣter
aut quinquies non solũ in exꝑgiscendo set
etram desurgendo interrumperet. Cũ calci¬
aretur ⁊ amiciretur. ñ tantũ amittebat. ue¬
tumi etiam si comes palatiĩ. litemaliquã eẽ
diceret: q̃ sine eius iussu ddefiniri ñ posset
statĩ iigantes introducere uiberet. ⁊ uelut
ꝑtribunali sederet: lue cognita sententiam
clixit. ⁊ sec hoc tantũ eo temꝑe. s etiam qͥe¬
quid ꝑa die euius libet offici agentlum. aut
eiusim̃ ministroꝵ iniungendũ erat expecli¬
poterifirat eloquentia copiosus: ⁊ exuberans
poterat qͥoqͥs uellet aꝑtissime expͥmeteslec
patrio tantum sermone etiam peregrinis lin¬
guis ⁊ ediscendis oꝑam impendit. Inquib la¬

Expanded text:
am raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridiam raro plus quam ter biberet. Aestate post cibum meridianum pomorum aliquid sumens ac semel bibens, depositis vestibus et calciamentis, velut noctu solitus erat, duabus aut tribus horis quiescebat. Noctibus sic dormiebat, ut somnum quater aut quinquies non solum expergescendo, sed etiam desurgendo interrumperet. Cum calciaretur et amiciretur, non tantum amicos admittebat, verum etiam, si comes palatii litem aliquam esse diceret, quae sine eius iussu definiri non posset, statim litigantes introducere iussit et, velut pro tribunali sederet, lite cognita sententiam dixit; nec hoc tantum eo tempore, sed etiam quicquid ea die cuiuslibet officii agendum aut cuiquam ministrorum iniungendum erat expediebat. 25. Erat eloquentia copiosus et exuberans poteratque quicquid vellet apertissime exprimere. Nec patrio tantum sermone contentus, etiam peregrinis linguis ediscendis operam impendit. In quibus La
Abbreviated transcription (Latin):
ademate qͦ ex auro et gemmis ornatus in¬
cedebat. Aliis autẽ dieb: habitus eius ꝑa¬
rum a cõmuni ⁊ plebe io aborrebat.
N cibo ⁊ potu temꝑans: s in potu tempe¬
ratͥor. qiuippe qui ebrietatẽ in qualicũq hi¬
mine ne dum in se ac suis plurimum ab¬
hominat᷑. Cibo enim ñ a deo abstinere pote¬
rat: ut sepe quereret᷑ noxia corꝑi suo esse
ieiunia. Coniunabat᷑ rarissime ⁊ hoc tantũ
p̃cipuis festiuitatib. tũc tam̃ cũ magno hi¬
minũ numero. Cena cotidiana quaternis
tantũ ferculis p̃bebatur. preter assam qmͣ
uenatores uerub inferre solebant. qua ille
libentius qm̃ ullo alio cibo uescebatur¬
Iter cenadum: aut aliquot acroma aut
lectorem audiebat. legebant᷑ ei hystorie.⁊
antiquoꝵ res geste. Dolecłabat  ⁊ libris scĩ
augnstini: precipueq his qui de ciuitate
di precitulati sunt. Uini ⁊ omĩs potus a¬
deo parcus in bibendo erat: ut suꝑ cenam

Expanded text:
ademate quoque ex auro et gemmis ornatus inademate quoque ex auro et gemmis ornatus incedebat; aliis autem diebus habitus eius parum a communi et plebeio abhorrebat. 24. In cibo et potu temperans, sed in potu temperantior, quippe qui ebrietatem in qualicumque homine, nedum in se ac suis, plurimum abhominabatur. Cibo enim non adeo abstinere poterat, ut saepe quereretur, noxia corpori suo esse ieiunia. Convivabatur rarissime, et hoc praecipuis tantum festivitatibus, tunc tamen cum magno hominum numero. Caena cotidiana quaternis tantum ferculis praebebatur, praeter assam, quam venatores veribus inferre solebant, qua ille libentius quam ullo alio cibo vescebaturInter caenandum aut aliquod acroama aut lectorem audiebat. Legebantur ei historiae et antiquorum res gestae. Delectabatur et libris sancti Augustini, praecipueque his qui de civitate Dei praetitulati sunt. Vini et omnis potus adeo parcus in bibendo erat, ut super caen
Abbreviated transcription (Latin):
cos. aliqͣndo etiam satellitum ⁊ custodum cor¬
tu patrio id est francico utebat᷑. ⁊ foris ad cor¬
pus camisiam lineam ⁊ feminalib lineis ĩ¬
duebatius. Deinde tunicam q̃ limbo serico
ambiebatur. ⁊ tibi alia. tum fasciolis crura.
lutorinis thorace confecto. humeros ac pectꝰ
hyeme muniebat. sago ueneto amictus. ⁊
glaslio semꝑ accinctus. cuiꝰ capulus ac bal¬
deuis aut aureus. aut argenteus euit : aliqͦ¬
diens : gemuato ense utebat᷑. Qd̾ tam̃ nisi
in pracipus festuutatib uel si qndo exter
gentium legati uenissent. Peregrina ue¬
ro indumenta. qmiuis pulcherrima respu¬
ebat: nec umqͣm eis in diu paciebat᷑: excep¬
to qͦd rome semel adriano pontifice peten¬
te ⁊ itm leone successore eius supplicante:
longa tunica.⁊ clamule amictus calceis qͦ
romano more formatis induebat᷑. Infestiui¬
tatib ueste auro texta. ⁊ calciamentis gem¬
matis. ⁊ fibula aurea sagum astrigente. di¬

Expanded text:
cos, aliquando etiam satellitum et custodum corcos, aliquando etiam satellitum et custodum cortu patrio, id est francisco , utebatur. Ad corpus camisam lineam et feminalibus lineis induebatur; deinde tunicam quae limbo serico ambiebatur, et tibialia; tum fasciolis crura, ibus lutrinis et murinis thorace confecto humeros ac pectus hyeme muniebat; sago veneto amictus, et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen non nisi in praecipuis festivitatibus, vel si quando exterarum gentium legati venissent. Peregrina vero indumenta, quamvis pulcherrima, respuebat, nec umquam eis indui patiebatur, excepto quod Romae semel, Adriano pontifice petente, et iterum Leone successore eius supplicante, longa tunica et clamide amictus, calceis quoque Romano more formatis induebatur. In festivitatibus veste auro texta et calciamentis gemmatis, et fibula aurea sagum adstringente, di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓductor uideretur. tam̃ hec ceteroꝵ menbroꝵ
celabat equalitas. Incessu firmo totaq habi
minus cornis forme conueniret. Ualitucline
nos crebro febrib corripiebat᷑. acd extremũ
etiam uno pede claudicaret. Et tunc qͥdem
plura suo arbitratu: qm medicoꝵ consilio si¬
ciebat. Quos pene exosos habebat. qͦd ei in
cibis assatis quib assuetus erat dimitte̾. e
elixis assuescere suadebant.
percebaturꝰ assidue equitando ac ueñ¬
do qͦd illi gentilium erat: qͥa ulla uix ĩ terris
natio inuenit᷑. q̃ in hac arte francis possit e¬
quari. Delectabat᷑ etiam uaporib aquarũ
naturaliterꝰ calentium. frequenti natatu cor¬
pus exercens. Cuiꝰ a deo ꝑitus fuit. ut nultꝰ
ei iuste ualeat ante ferri. Ob hoc etiam aqͥs¬
grani regiam extruxit. ibiq extremis uite
annis usq ad obitũ ꝑpetim habitauit. ⁊ ñ so¬
lum filios adbalneum uerũ optimates ⁊ ami¬

Expanded text:
proiectior videretur: tamen haec caeterorum membrorum proiectior videretur: tamen haec caeterorum membrorum celabat aequalitas. Incessu firmo, totaque corminus corporis formae conveniret; valitudine nos crebro febribus corripiebatur, ad extremum etiam uno pede claudicaret . Et tunc quidem plura suo arbitratu quam medicorum consilio faciebat, quos pene exosos habebat, quod ei in cibis assa, quibus assetus erat, dimittere, et elixis adsuescere suadebant. Exercebatur assidue equitando ac venando, quod illi gentilicium erat: quia vix ulla in terris natio invenitur, quae in hac arte Francis possit aequari. Delectabatur etiam vaporibus aquarum naturaliter calentium, frequenti natatu corpus exercens, cuius adeo peritus fuit, ut nullus ei iuste valeat anteferri. Ob hoc etiam Aquisgrani regiam extruxit, ibique extremis vitae annis usque ad obitum perpetim habitavit. Et non solum filios ad balneum, verum optimates et ami
Abbreviated transcription (Latin):
ter exorbitasse uidebatur.
Ieterum ꝑ om̃e uite sue tempus. ita cũ
summo omĩum amore atq fauore ee
demi ⁊ h̾ris conuersatus est: ut nunqͣm uł mi
pum inuiste crudelitatis nota a quo qͣm finis¬
fete abieta. Amabat peregtinos ⁊ in er̃s suseĩ¬
pienthis magnã habebat curam. acło ũ eoꝵ mł
limerito iuderet᷑ onerosa. Iõe taiũ pre magni¬
line animi huiuscemodi pondere minime¬
grauabat᷑. cũ etiam ingentia ĩ commoda laude
liberalitatis ac bone fame mercecle compensa¬
ret. Corꝑe fuit amplo atq robusto statura
eminenti q̃ tñ uistũ modũ ñ excederet. Nam
septem suoꝵ pedum ꝓceritatem eius constat
habuisse mensurã: apigee capitis rotundo.
Oculis p̃ grandib ac uegetis. naso paululum
mediocritatẽ excedenti: canicie pulcra. facie
leta ⁊ hilari. Unde forme auctoritas ac cligni¬
tas: tam stanti qͣm sedenti plurma acquireba¬
tur. Quamus ceruix obesa & breuior uent̾qi

Expanded text:
ter exorbitasse videbatur. ter exorbitasse videbatur. Ceterum per omne vitae suae tempus ita cum summo omnium amore atque favore et domi et foris conversatus est, ut nunquam ei vel minima iniustae crudelitatis nota a quoquam fuisset obiecta. 21. Amabat peregrinos, et in eis suscipiendis magnam habebat curam, adeo ut plerumqinmerito videretur onerosa. Ipse tamen prae magnitudine animi huiuscemodi pondere minimegravabatur, cum etiam ingentia incommoda laude liberalitatis ac bonae famae mercede compensaret. 22 Corpore fuit amplo atque robusto, statura eminenti, quae tamen iustam non excederet--nam septem suorum pedum proceritatem eius constat habuisse mensuram--apice capitis rotundo, oculis praegrandibus ac vegetis, naso paululum mediocritatem excedenti, canitie pulchra, facie laeta et hilari. Unde formae auctoritas ac dignitas tam stanti quam sedenti plurima adquirebatur, quamquam cervix obesa et brevior, venterque
Abbreviated transcription (Latin):
rat ei filiꝰ nomine pippinus exconcu
facere flistuli. facie quidem pulcher. s gib¬
bo deformis. Is cũ pater bello contra hunos
suscepto in baioaria hiemaret. egritudine si¬
mulata cũ quilydam pͥmorib francoꝵ qͥ eumn
uana regni ꝓmissione illexerant: aduersꝰ pa¬
trem coniurauit. Quẽ ptꝰ fraudem detectã
re ꝑmisit. facta est ⁊ alia prius contra eñ inger̾¬
mania ualida coniuratio. Cuiꝰ auctores par¬
tim luminib orbati. partim menbris. incolu¬
mes om̃s tam̃ exilio deportati sunt. Neq ul¬
lus ex eis interfectus est: nisi tres tantũ. Qͥ
cũ se ne conp̃henderent᷑. strictis glacdiis defen¬
derent. aliquos etiam occidissent. qa aliter
coerceri ñ poterant interempti sunt. Haꝵ ta¬
men coniurationũ: fastrade regins crudelita¬
tis causa ⁊ origo extitisse credit᷑. E idcirco
in ambab contra regem conspiratũ est. qͥa ux¬
oris crudelitati consentiens. ac sue nature
benignitate ac solita mansuetudine inmani¬

Expanded text:
rat ei filius nomine Pippinus, ex concmentionem distuli; facie quidem pulcher, sed gibbo deformis. Is cum pater, bello contra Hunos suscepto, in Baioaria hyemaret, aegritudine simulata, cum quibusdam e primoribus Francorum, qui eum vana regni promissione inlexerant, adversus patrem coniuravit. Quem post fraudem detectam tem, vacare permisit. Facta est et alia prius contra eum in Germania valida coniuratio, cuius auctores partim luminibus orbati, partim membris incolumes, omnes tamen exilio deportati sunt; neque ullus ex eis est interfectus, nisi tres tantum qui, cum se, ne comprehenderentur, strictis gladiis defenderent, aliquos etiam occidissent, quia aliter coerceri non poterant, interempti sunt. Harum tamen coniurationum Fastradae reginae crudelitas causa et origo extitisse creditur, et idcirco in ambabus contra regem conspiratum est, quia uxoris crudelitati consentiens, a suae naturae benignitate ac solita mansuetudine immani
Abbreviated transcription (Latin):
tro citroq placuit ut ualde nimis ei credentes
meriti uices gerimꝰ talem p̃buimꝰ p̃sulatũ. ut si qͥs¬
piam ex subiectis suis tã regib ⁊ pͥncipib qmq
uniu̾so ppło tnͣsgressus fuĩt dominica mandata ex¬
cõmunicet eũ usq dũ peniteat: ⁊ si inpenitens fu¬
erit sit uob̾ sicut ethuicus ⁊ publicanus. De scd̾o
ethelardo iã facto archiep̃o dorou̾nensis eccłie sicut
a nob̾ poposcit ur̃oꝵ p̃sulũ excellentia. ut ei iusticĩa

Expanded text:
tro citroque placuit, valde nimis ei credentes,tro citroque placuit, valde nimis ei credentes,meriti vices gerimus, talem praebuimus praesulatum, ut si quispiam ex subjectis suis, tam regibus et principibus quamque universo populo, transgressus fuerit Dominica mandata, excommunicet eum usque poeniteat, et, si impoenitens fuerit, sit vobis sicut ethnicus et publicanus. De vero Ethelardo jam facto archiepiscopo Dorovernensis ecclesiae, sicut a nobis poposcit vestrorum praesulum excellentia, ut ei justitia
Abbreviated transcription (Latin):
cimonisa tensura p̾dicante ur̃e regali excellentiei
rit neqͣͦqm̃ ĩ orthodoxa eoꝵ doctrina qͥppiam ress¬
stere debeatis. dño ac redemptore nr̃o ĩ euͣngłio di¬
cente ubi ait. qͥ recipit uod me recipit: ⁊ qͥ recipit
priulentẽ. bonis ornatũ morib. deoq ⁊ hominib
dugnũ. Etc̃e fili dulcissime. ⁊ amantissime atq
p̃stantissime. rex bone ĩ his tius assertionib col¬
lauilamꝰ dra omipotentẽ. qͥ talem nobis demon¬
strauit antistitẽ qͥ sicut uerꝰ pastor ĩ cluderẽ u̾bil.¬
sulm locłrinã scãꝵ scͥpturaꝵ dignã: penitẽtian
malet ⁊ erilere qͥ sub ditione sacerdotali eiꝰ exifi
animas. eoꝵ ĩ in ferno ĩferiori. ⁊ ab igne in extu¬
giubłi: deducens eos ⁊ ĩ fraducens ĩ portũ salu¬
tis: ⁊ offerre ꝓ illis hostiam clignã ⁊ ĩmacula¬
itã in cõspectu diuine maiestatis omĩpotenti
do. E qͥuia m̾ultũ nobis p̃nominatꝰ archi o¬
ep̃e. ⁊̃ om̃ sanctitate sua ⁊ uite conu̾satione il¬

Expanded text:
canonica censura praedicante, vestrae regali excellentiae,rit, nequaquam in orthodoxa eorum doctrina quidpiam resistere debeatis, Domino ac redemptore nostro in Evangelio dicente, ubi ait: Qui vos recipit, me recipit ; et qui recipit prudentem et bonis ornatum moribus, Deoque et hominibus dignum, ecce, fili dulcissime et amantissime atque praestantissime rex bone, in his tuis assertionibus collaudamus Deum omnipotentem, qui talem vobis demonstravit antistitem, qsecundum doctrinam sanctarum scripturarum dignam poenitentiam valet, et eruere, qui sub ditione sacerdotali ejus existunt, animas eorum ex inferno inferiore, et ab igne inextinguibili deducens eos et infraducens in portum salutis, et offerre pro illis hostiam dignam et immaculatam in conspectu divinae majestatis omnipotenti Deo. Et quia multum nobis praenominatus archiepiscopus in omni sanctitate sua et vitae conversatione ul
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o dorou̾nensis eccłie obtulit nebis ur̃e
regͥalis excellentie sillabas: qͥb ĩ duab
epłis a uobis directis plenis ficłi recte mag¬
nã humilitatẽ ur̃a repperientes omĩpotenti
d̾o referimꝰ guites. qͥ urãm prudentissimã excel¬
lentiam ĩ omĩb adornauit ⁊ decorauit erga be¬
atũ petrum apłoꝵ pͥncipem ⁊ nobiscũ habere di¬
lectionẽ. ⁊ ĩ om̃ib apłicis humilit̾ consentire cẽ¬
qͣndo nr̃e dulcissime ammonitiõis littis ad ur̃e hu¬
militatis ꝑueniunt: aures cũ om̃i suauitateᷤ
cordis de gaudio sp̃uali qͣsi filii pat̾num munus
susciꝑe fatemini. Ferebatur uere ⁊ hoc qͦd aliqnͣtu¬
lam ex ur̃a facultate benedictionẽ nob̾ offerri cle¬
re ꝓanime ur̃e salute suscepimꝰ. E p̃dictus ar¬
chiep̃e cũ sociis suis honorifice ac benigne a nob̾
suscẽptus ẽ.⁊ adiuuari eũ ĩ sius necessitatib fe¬
cimꝰ libent̾. Intẽa credentes ur̃e prudentissime ex¬

Expanded text:
pus Dorobernensis Ecclesiae nobis obtulit vestrae regalis excellentiae syllabas, quibus in duabus epistolis a vobis directis, plenis fidei rectae, magnam humilitatem vestram reperientes, omnipotenti Deo referimus grates, qui vestram prudentissimam excellentiam in omnibus ornavit ac decoravit erga beatum Petrum apostolorum principem, et nobiscum habere dilectionem, et in omnibus apostolicis humiliter consentire cencum nostrae dulcissimae admonitionis litterae ad vestrae unanimitatis perveniunt aures, cum omni suavitate et cordis gaudio spiritali, quasi filii paternum munus suscipere fatemini. Fatebatur vero et hoc, quod aliquantulam ex vestra facultate benedictionem nobis offerri depro animae vestrae salute suscepimus. Et praedictus archiepiscopus cum sociis suis honorifice ac benigne a nobis susceptus est, et adjuvari eum in suis necessitatibus libenter fecimus. Interea credentes vestrae prudentissimae ex
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Et dix̃ bs̃ paulus. Modo sanabit᷑. Et appropinquãs
misit manũ suã ad pectꝰ dñi dẏonisii amicabilit: resperit
ad dñm petrũ. Et dix̃ dñs petrꝰ ad dñm dẏonisiũ hilariter̃.
Tua gr̃a ẽ sanitas eiꝰ. Et statĩ b̾s dẏonsiꝰ turribłm ĩ cẽsi ⁊
palmã ĩ manu tenẽs cũ ꝑb̾ro & diacono qͥ ĩ ꝑte stabãt. ueñ¬
ad me.: & dix mͥ. Pax tecũ fr̃. Noli tunere ñ morieris: donͦ

Expanded text:
tem. Et dixit beatus Paulus: Modo sanabitur. Et appropinquans, misit manum suam ad pectus domini Dionysii amicabiliter, respexitque ad dominum Petrum, et dixit dominus Petrus ad dominum Dionysium hilariter: Tua gratia est sanitas ejus. Et statim beatus Dionysius thuribulum incensi et palmam in manu tenens cum prad me et dixit michi: 'Pax tecum, frater, noli timere, non morieris, donec
Abbreviated transcription (Latin):
one fretus. coadinatis ẽxercttib multio ꝓfretꝰ¬
expugnare gentes hyspame ꝑficlas aggressus ẽ.
qmͣ obsidione cuxit: pampilona extitit
et sedit circa eam trib mensib s eam caꝑe nõ
poteras auia muris in expugnabilib muni¬
ta erat. Sunc ꝑrecem ad dñm ⁊ scm̃ iacobum

Expanded text:
postolica fretus, coadunatis exercitibus multis expugnare gentes Hyspanie et Galicie aggressus est. m obsidione cinxit, Pampilona extitit, et sedit circa eam tribus mensibus; sed eam capere non poterat, quia muris inexpugnabilibus munita erat. Tunc prece ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ radices q̃ in t̾ra remanserunt ex se postea
magna g̾minauerunt nemora: que adhuc in eo¬
dem loco apparent. Esrant autẽ multe ex hastis
fraxinee. Die gͥ sequenti commissa est contra ho¬
stes pugna in qua xp̃ianorum occisa sunt .xl. mi
mr̃ii adeptus est. cũ his quoꝵ haste ut dictum ẽ
fronduerãt: s ⁊ karoli equus in eadem pugna
interemptus est. Tũc karolus constanter ꝑmanẽs
cũ duob milib xp̃ianoꝵ peditum. et ipse pedes
cum se interꝰ innumera hostium milia cerneret
circumuallatũ: euaginauit gladium suũ ⁊ mul¬
tos sarracenoꝵ trucidauit. Die uero aduesꝑanscẽ¬
te: tam xp̃iani qmͣ sarraceni in castra reuertunt᷑

Expanded text:
quarum radices, quae in terra remanserunt, ex se postea quarum radices, quae in terra remanserunt, ex se postea magna genuerunt nemora, quae adhuc in eodem loco apparent. Erant autem multe ex hastis fraxineae. Die igitur sequenti commissa est contra hostes pugna, in qua occisa sunt Chripalmam adeptus est cum his, quorum haste, ut dictum est, fronduerant. Sed et Karoli equus in eadem pugna interemptus est. Tunc imperator constanter permanens cum duobus milibus Christianorum peditum et ipse pedes, cum se inter innumera hostium milia cerneret circumvallatum, evaginato gladio multos Sarracenorum trucidavit. Die vero advesperascente tam Christiani quam Sarraceni in castra revertuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
golandus karolo opinionem preliandi scdm uel¬
.m. uel uno contra unũ uel duob contra duos
decertantib. Interea missi sunt a karolo .c. ex suis
contra .c. aigolandi milites. ⁊ interfecti sunt sarra¬
ceni. Deiude misit aigolandus ducentos. contra
.cc. karoli milites: ⁊ statim interfecti sunt mauri.
Item misit aigolandus duo milia contra duo
milia: equib alia pars occisa est. alia terga uer¬
tit. Tercia uero die eiecit sortes aigolandus se¬
creto in quib agnouit karoli detrimentũ ⁊ mã¬
dauit ei ut ad pugnam plenariam contra eum
die sequenti ueniret. qd̃ ab utraq parte cõces¬
sum est. Tunc astiterunt quidam ex xp̃ianis qͥ
sero ante diem belli arma sua bellica studiose p̃¬
parantes. hastas suas in terra infr xerunt erecta
ante castra. scilicet in pratis uxta prefatum flu¬
uum. quas sũmo mane corticib ⁊ florib inue¬
uerunt uestitas. hii seilicet qͥ in acie ꝓxima pal¬
nam mr̃ii ꝓfide xp̃i erant accepturi. ultra qmͣ

Expanded text:
ndavit Agyolandus Karolo optionem pugnandi secundum vel mille, vel uno contra unum, vel duobus contra duos decertantibus. Interea missi sunt a Karolo centum contra C Agyolandi milites, et interfecti sunt Sarraceni. Deinde misit Agyolandus CC contra CC Karoli milites, et statim occisi sunt omnes Mauri. Iterum misit Agyolandus duo milia contra duo milia, e quibus alia pars occisa est, alia terga vertit. Tercia vero die iecit sortes Agyolandus secreto, in quibus agnovit Karoli detrimentum, et mandavit ei, ut ad pugnam plenariam contra eum die sequenti veniret; quod ab utraque parte concessum est. Tunc astiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra fixerunt erectas ante castra, scilicet in pratis iuxta prefatum flumen; quas summo mane corticibus et frondibus invenerunt vestitas: hii scilicet, qui in acie proxima palmam martyrii pro fide Christi erant accepturi. Unde ultra quam
Abbreviated transcription (Latin):
elis glam consc̃ptorum summã degustauimꝰ.
quia inre id nobis solatium relinquimꝰ. qͦd xp̃i
ficdeles in laudem ⁊ honorem celeberrimi eiusdẽ
principis constantius ⁊ deuotius animatos ẽẽ
in dño confidimus: ⁊ exemplo nr̃o lectores ⁊
scͥptores adhecͤ his similia excitamus: quibus
sine in uidia in his hiantia supplere interualla
annuimꝰ. Consulto uͦ humane inꝑfectionis de¬
fectu. non maciem nr̃e orationis. s ardentem af¬
fectum nr̃e intentionis pii iudices aduertant ⁊¬
approbent: et qui sꝑant idem in similib nr̃m su¬
dorem degustent et suppleant. Sunt enim ⁊ alia
temꝑa nr̃is qͦ dieb diuinis laudib plena au¬
diuimus. et cognonimꝰ passim ⁊ uarie in odorẽ
suauitatis mĩtis eiusdem iustissimi imꝑatoris
mirifice et magnifice obtigisse: qͥa om̃ĩb ⁊ sin¬
gulis gloriosꝰ ⁊ mirabilis in sc̃õ suo ds apparuit
et cotidie sue benignitatis fecunda reuatione ap¬

Expanded text:
ejus gloriam conscriptorum, summa degustavimus. ejus gloriam conscriptorum, summa degustavimus. Qua in re id nobis solatium relinquimus, quod Christi fideles in laudem et honorem ejusdem principis constantius et devotius animatos esse in Domino confidimus, et exemplo nostro lectores et scriptores ad haec et iis similia excitavimus, quibus sine invidia in iis hiantia supplere intervalla annuimus. Consulto vero humanae imperfectionis defectu non in aciem nostrae orationis, sed ardentem affectum nostrae intentionis pii judices advertant et approbent, et qui sperant idem in similibus nostrum sudorem degustent et suppleant. Sunt enim et aliatris quoque diebus divinis laudibus plena audivimus et cognovimus, passim et varie in odorem suavitatis, meritis ejusdem justissimi imperatoris, mirifice et magnifice obtigisse: quibus omnibus et singulis gloriosus et mirabilis in sancto suo Deus apparuit, et quotidie suae benignitatis fecunda revelatione ap
Abbreviated transcription (Latin):
ues soẽ ternitatis in omib oraculo roborata.
uene gͥ exultauddũ et gaudendũ sibi constan¬
teri nosuit in dño ille uerus x cuttor romanoꝵ
impator augustus qui eiusdem translationo
ta du becata reuelatiõ e idem imperator mito ex hi¬
artus ⁊ mestimabili repletus gaudio: preter
seĩa seie i mpialis munificentie ampla ⁊ lapga
puinera annuatum decem marcas. at usus re¬
telori tam cauonicis qm̃ hospitib clericis ob¬
nelit: pr hans suam largitionẽ firmã ⁊ ꝑhen¬
nem in remediũ anime sue suoꝵq instituit.
ed iam quia continua series
opis i nr̃i temꝑis euentus usq deflu¬
ion finem p̃senti negotio imponentes. ueniam
uoi eut̃ qm ꝓlixitatis. s curxumcise ⁊ intercise
beeuitati imploramꝰ: eoqd̃ de innumera seĩta¬
eis bratissimi karoli magni multitudine ꝑ pau¬
da attigimꝰ. ix enim scĩtatis imꝑatorie ⁊ lau¬
alium ip̃ius morum ⁊ celestium signoꝵ in

Expanded text:
tus sanctae Trinitatis in omnibus oraculo roborata! 5. tus sanctae Trinitatis in omnibus oraculo roborata! 5. Vere igitur exsultandum et gaudendum sibi constare noverit in Domino, ille verus Christi cultor Romanorum imperator Augustus, qui ejusdem translationistamque beata revelatione idem imperator merito exhilaratus et inaestimabili repletus gaudio, praeter caetera suae imperialis munificentiae ampla et larga munera, annuatim decem marcas ad usus refectorii tam canonicis quam hospitibus clericis obtulit: et hanc suam largitionem firma et perennem in remedium animae suae suorumque instituit. Sed quia jam continua series operis in nostri temporis eventus usque defluxit, finem praesenti negotio imponentes, veniam non cujusquam prolixitatis, sed circumcisae et intercisae brevitatis imploramus, eo quod de innumera sanctitatis beatissimi Caroli Magni multitudine perpauca attigimus. Vix enim sanctitatis imperatoriae, et laudabilium ipsius morum, et coelestium signorum in
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ plura prefate canonizationis in signia sub si¬
lentio p̾mentes aliqͥd in lucem ꝓferendũ. ⁊ late
longeq in fines orbis ꝑsonandum diuine nutu
ꝓ uidentie euenisse sub fideli testimonio ꝑscͥpsimꝰ.
Tertia namq nocte post exaltationem kñu deo
culũ templi mirabili fulgore mirifice fulgurã¬
tes a multis gentib ⁊ ppłis uise sunt in gaudio
exultationis. Padem uero tria celestis splendo¬
ris luminaria ter quasi extincta tercia reuolu¬
tione crucem turris euisdem eccłie ingirum
ambierunt. et loca late longeq distantia. no¬
ua noui luminis claritate in nouũ noue trãs¬
lationis gaudiũ. stupescente noctis caligine il¬
lustrauerunt. Dammiranda o ueneranda scõe
trinitatis trina oꝑatio. Duere beata beate ca¬
nonizationis exaltatio. diuino celitus compro¬
bata testimonio: q̃ trino trium luminũ am¬
bitu uocto tercia gloriose est reualata. et celi¬

Expanded text:
quam plura praefatae canonizationis insignia sub siquam plura praefatae canonizationis insignia sub silentio prementes, aliquid in luce proferendum et late longeque in fines orbis personandum, divinae nutu providentiae evenisse sub fideli testimonio perscripsimus. Tertia namque nocte post exaltationem charissimi Deo super pinnaculum templi, mirabili fulgore mirifice fulgurantes, a multis gentibus et populis visae sunt in gaudio exsultationis. Eadem vero tria coelestis splendoris luminaria quasi exstincta trina revolutione crucem turris ejusdem ecclesiae in gyrum ambierunt: et loca longe lateque distantia, nova novi luminis claritate, in novum novae translationis gaudium stupescente noctis caligine illustraverunt. O admiranda, o veneranda sanctae Trinitatis trina apparitio! O vere beata canonizationis exsultatio, divino coelitus comprobata testimonio; quae trino trium luminum ambitu tertia gloriose est revelata, et coeli
Abbreviated transcription (Latin):
etpenbisse. Insuꝑ etiam breui successu temꝑis: nul¬
lum heredũ sui iniuriatoris usqm in t̾ra illa asse¬
ruit comparẽ. Annuatim namꝙ qtqt denuo ui¬
xit aunis diem memorie beatissimi karoli deuotis¬
simus adibat: insuꝑ etiam ad laudem. ad głam
cuni sui ultoris liberali munificentia copiosam
in pauim̃to eccłie plerumq numinoꝵ basilientiũ
ne suo fideli athleta diuina usqueq̃ resplenduit
elem̃tia. et pene immortali tripudiauimꝰ gaudio.
beultantes in dño qui beatissimi sui karoli beatã
uere translatione sua mirabili uirtute mirabilis
ip̃e mirabilit̾ canonizare dignũ iudicauit. Cam
gͥ tam celebrem tam gloriosam diuine maiesta¬
tis oꝑationem ad posteros usq transmitte̾. qͣnͣ¬
tum in nobis ⁊ scͥpto et̾nare. affectu caritatis ĩ¬
tendimus: quatinus ubiq ⁊ semꝑ ammiranda di
potentia constantiꝰ ⁊ deuotiꝰ predicet᷑. Glose etenĩ

Expanded text:
expendisse. Insuper etiam brevi successu temporis nulexpendisse. Insuper etiam brevi successu temporis nullum haeredum sui injuriatoris usquam in terra illa asseruit comparere. Annuatim namque quotquot denuo vixit annis diem memoriae beatissimi Caroli devotissimus obibat. Insuper etiam ad laudem et gloriam tanti sui ultoris liberali munificentia copiosam in pavimento ecclesiae plerumque nummorum Basiliensium in suo fideli athleta divina usquequam resplenduit clementia, laeta et pene immortali tripudiamus gaudio, exsultantes in Domino, qui beatissimi sui Caroli beatam vere translationem, sua mirabili virtute, mirabilis ipse mirabiliter canonizare dignum judicavit. Cum igitur tam celebrem, tam gloriosam divinae mejestatis operationem ad posteros usque transmittere, quantum in nobis, et scripto aeternare, affectu charitatis intendimus: quatenus ubique et semper admiranda Dei potentia constantius et devotius praedicetur. Gloriose etenim
Abbreviated transcription (Latin):
tia magis cordis qmͣ rerum ante uenerandã effigiẽ
p̃fati imꝑatoris sumptuosis luminarib in multa ac
deuotissima missaꝵ ⁊ orationum continuatiõe. item
eb nocturne nisionis consolatorio ammonit᷑ or acło.¬
dũ forte ceriuuis in multa lacrimaꝵ ꝓfusione inter
luminaria dormitaret medius: ampliori spe. ⁊ me¬
liori fide roboratus repatriauit. Eodem autẽ refe¬
rente post anni cuculũ ad beati karoli głosam memo¬
riam reuerso certissime comꝑimꝰ: q̾a p̃cib ⁊ mit̾is
iustissimi emꝑatoris ampliorem usticie satiseacti¬
onem consecutus fuit. qm uel sꝑare uel oeare p̃sũp¬
serit. Nonsolũ eñ sua plene et integre cũ omĩ mõda
satissactione gloriabat᷑ se recepisse: s etiam sue pos¬
sessionis suaꝵꝙ terum uiolentũ in uasoeem. slignaᷤᷤ
digne ultionis nerite uiolentie penas sub publi¬
co uolĩ testimonio miserrima morte ꝓtestabatur

Expanded text:
tia magis cordis quam rerum, ante venerandam effigiem tia magis cordis quam rerum, ante venerandam effigiem praefati imperatoris, scriptuosis breviaribus, in multa ac devotissima missarum et orationum continuatione, item ebus, nocturnae visionis consolatorio admonitus oraculo; forte cernuus in multa lacrymarum profusione inter luminaria dormiret medius, ampliori spe et meliori fide roboratus repatriavit. Eodem autem referente, post anni circulum ad beati Caroli gloriosam memoriam reverso, certissime comperimus quod precibus et meritis justissimi imperatoris ampliorem justitiae satisfactionem consecutus fuerit, quam vel sperare vel orare praesumpserit. Non solum enim sua plene et integre cum omnimoda satisfactione gloriabatur se recepisse, sed etiam suae possessionis suarumque rerum violentum invasorem, dignas dignae ultionis, meritae violentiae poenas, sub publico populi testimonio, miserrima morte protestabatur
Abbreviated transcription (Latin):
iuisierant palam uulgauerunt: quidam etiam diuinit᷑
uisione tali ammoniti scłaris uite habitum mutauerit̃.
reui autẽ temꝑis successu. accidit
aindam urum facie uenustum morũ honestate
& urbanitate affabilitatis uerendum. aquis grani uenire.
qui geni̾s quidem steminate clarus merito argui pote¬
rat. ⁊ possessione rerum fuisse ñ modicus. Erat uͦ teuto¬
nicus ut ipse asserebat de teutonica burgundia oriun¬
dus miles officio. chiethinarus nomine. Hic gͥ cuius¬
dam p̃p̃otentis comitis terre sue uiolenta in uasione pos¬
sessionib suis iniuste exheredatus omĩb reb suis in¬
misccłiter spoliatus. cum sp̃ualis aut materialis gladii
nusqmͣ implorare posset clementiam. ut condignam
de dampno ⁊ iniuria sua reciꝑet iusticiam: uotiuo
affectu. spe firma fide non ficta ad iustissimi karoli
diuina reuelatione ammonitus apud aq uas grani
tandem conuolauit fuffragia. Positis gͥ ex habundã¬

Expanded text:
viderant vulgaverunt. Quidam etiam divinitus viderant vulgaverunt. Quidam etiam divinitus visione tali admoniti, saecularis vitae habitum mutaverunt. 3. Brevi autem temporis successu, accidit quemdam virum, facie venustum, morum honestate et urbanitate affabilitatis verendum, Aquisgrani venire; qui generis quidem schemate clarus merito argui poterat, et possessione rerum fuisse non modicus. Erat vero Theutonicus, ut ipse asserebat, de Theutonica Burgundia oriundus, miles officio, Thiethmarus nomine. Hic igitur, cujusdam praepotentis comitis terrae suae violenta invasione, possessionibus suis injuste exhaeredatus, omnibus rebus suis immisericorditer spoliatus; cum spiritualis aut materialis gladii nusquam imploraret clementiam, ut condignam de damno et injuria sua reciperet justitiam, votivo affectu, spe firma, fide non ficta, ad justissimi Caroli, divina revelatione admonitus, apud Aquisgrani tandem convolavit suffragia. Positis igitur, ex abundan