comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
defectione latinorum hernicoꝵq qui pͦꝰ pugnã
ad lacum regillum factamꝑ annos ꝓpecentũ
nunqm ambigua fide in amicitia. p .r. fue-¬
rant. Itaq cum tanti undiq terrores circum-¬
starent. appareretq omnib ñ odio solũ apud
hostes. s contemptuetiam int̾ socios nom̃ ro¬
manum laborare placuit eiusdem auspiciis
defendirem.p. cuius recuꝑ ata ẽẽt: dictatorẽq¬
cdicmartum firium camilum. Is cdictator
c̃. seruiliũ. a halam magistrỹ equitũ dixit.
iusticioq indicto delectum iuniorum habuit.
ita ut seniores qͦ quib aliquid roboris suꝑeẽt.
in u̾ba sua uratoscenturiaret. Ex̾citum con-¬
scͥptum armatumq trifariam diuisit. Par-¬
temunam inagro ueiente etrurie opposuit.
alt̾am ante urbem castra socare iussit. Tr̃. mił.
his aulꝰ manlius. illis qui adũsus etruscos
mitebantur.l. emilius p̃positus t̃ciam par-¬
tem ipse ad uolscos duxit. ne ꝓcul a laniuno¬

Expanded text:
defectione Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam defectione Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam ad lacum Regillum factam per annos prope centum nunquam ambigua fide in amicitia populi Romani fuerant. itaque cum tanti undique terrores circumstarent appareretque omnibus non odio solum apud hostes sed contemptu etiam inter socios nomen Romanum laborare, placuit eiusdem auspiciis defendi rem publicam cuius reciperata esset dictatoremqdici M. Furium Camillum . is dictator C. Seruilium Ahalam magistrum equitum dixit; iustitioque indicto dilectum iuniorum habuit ita ut seniores quoque, quibus aliquid roboris superesset, in uerba sua iuratos centuriaret. exercitum conscriptum armatumque trifariam diuisit: partem unam in agro Ueiente Etruriae opposuit, alteram ante urbem castra locare iussit; tribuni militum his A. Manlius , illis quia aduersus Etruscos mittebantur L. Aemilius praepositus; tertiam partem ipse ad Uolscos duxit nec procul a Lanuuio
Abbreviated transcription (Latin):
ammos subp̃ssa. Tum de dieb religiosis agitari
ceptum. diemq ad .xu. kt̃. sextili duplici clade in¬
signem quo die adcremeram fabii cesi quo dem̃
ad aliam cum exitio urbis fede pugnatum a pos¬
t̾iore clade aliensem appellarunt. Insignemq
rei nulli publice priuatimq agende fecerunt. Qͥ¬
dam quod post tridie idus quintiles ñlitass. sul¬
pitius tr̃. mił̃. neq inuenta pace deum post diẽ
ĩtium obiectus hosti exercitus romanus ẽẽt. etiã
post tridie idꝰ quintiles reb diuinis suꝑsederi
uissum. Iñ ut post tridie kł quoq ac nonas ea-¬
dem religio eẽt traditum putant. Nec dui licu-¬
it quietis consilia erigende ex tam graui casu
reip. secum agitare. Hinc uolsci ueteres hostes
adextinguendum nom̃ romanũ armaceꝑãt.
Hinc etruriȩ principum ex omnib ppłis con¬
uirationẽ de bello ad fanum uoltumne factã
m̃catores afferebant. Nouus qͦ terror accesserat

Expanded text:
animos suppressa. tum de diebus religiosis agitari animos suppressa. tum de diebus religiosis agitari coeptum, diemque a. d. XV Kal. Sextiles, duplici clade insignem, quo die ad Cremeram Fabii caesi, quo deinde ad Alliam cum exitio urbis foede pugnatum, a posteriore clade Alliensem appellarunt, †insignemque rei nullius publice priuatimque agendae† fecerunt. quidam, quod postridie Idus Quintiles non litasset Sulpicius tribunus militum neque inuenta pace deum post diem tertium obiectus hosti exercitus Romanus esset, etiam postridie Idus rebus diuinis supersederi iussum, inde, ut postridie Kalendas quoque ac Nonas eadem religio esset, traditum putant. nec diu licuit quietis consilia erigendae ex tam graui casu rei publicae secum agitare. hinc Uolsci, ueteres hostes, ad exstinguendum nomen Romanum arma ceperant: hinc Etruriae principum ex omnibus populis coniurationem de bello ad fanum Uoltumnae factam mercatores adferebant. nouus quoque terror accesserat
Abbreviated transcription (Latin):
refitiendȩ urbis teneretur. int̾im quinto fa¬
bio simul pͥmum magistratu abiit. ab
cñ. martio tribuno pł. dicta dies ẽ. quod le-¬
gatus ingallos quos ad missus erat orator¬
contͣ nis gentium pugnass. Cui uiditio. eũ
mors adeo oportuna ut uoluntaria magna par
crederet subtraxit. Int̾ regnum miit. tum. p.
cornelius scipio int̾rex ⁊ post eum .m. furiꝰ ca-¬
millus it̃m. Is tribunos militũ consulari po¬
testate creat. a ualerium publicolam iterum
ł uenginium. ꝑ. arenelium. a mansium .ł em¬
lium .i. postumium. Hii ex interregno cum extĩ¬
plo magistratum inissent. Nulla de re priꝰ qmͣ
de religionib senatum consuluere. In primis
federa acleges. Erant autem hee .xii. tabulȩ. &
que dam regie leges conquiri que comꝑarent ius¬
serunt. Alia ex eis edita etiam inuulgus. Que
autem ad sacra ꝑtinebant. apontificib maxĩe
ut religione obstrictos haberent multitudins

Expanded text:
reficiendae urbis teneretur, interim Q. Fareficiendae urbis teneretur, interim Q. Fabio , simul primum magistratu abiit, ab Cn. Marcio tribuno plebis dicta dies est, quod legatus in Gallos—ad quos missus erat orator—contra ius gentium pugnasset; cui iudicio eum mors, adeo opportuna ut uoluntariam magna pars crederet, subtraxit. interregnum initum: P. Cornelius Scipio interrex et post eum M. Furius Camillus iterum. is tribunos militum consulari potestate creat L. Ualerium Publicolam iterum L. Uerginium P. Cornelium A. Manlium L. Aemilium L. Postumium . hi ex interregno cum extemplo magistratum inissent, nulla de re prius quam de religionibus senatum consuluere. in primis foedera ac leges—erant autem eae duodecim tabulae et quaedam regiae leges—conquiri, quae comparerent, iusserunt; alia ex eis edita etiam in uolgus: quae autem ad sacra pertinebant a pontificibus maxime ut religione obstrictos haberent multitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ab condita urbe
roma ad captam urbẽ¬
eandem romam sub re-¬
gib pͥmum. consulib
dem̃. ac dictatorib. de-¬
cemuirisq. ac tͥbunis
consularib gessere. foris bella domi seditio¬
nes .u. libris exposui: Rescum uetustate nimia
obscuras uelut que magno ex int̾uallo locuux
cernuntur. tum quod irare ꝑeadem temꝑa lit-¬
terȩ fuere una custodia fidelis memoriȩ rerũ
gestarum ⁊ qͦd etiam si q̃ incõmentariis ponti-¬
ficum aliisq publicis priuatisq erant moni¬
m̃tisincensa urbe plereq int̾iere. Clariora
deinceps certioraq ab scd̃a origine uelut ab
stirpib lecius feratiq renate urb̃ gesta domi
militieq exponentur. Cet̾m primo quo admi¬
niculo erecta erat. eod innixa.m. furio principe
stetit. neq eum abdicare se dictura. nͥ anno
circum acto passi sunt. Comitiam in seqñtẽ
annũ tribunos hr̃e. quorum inmagistratu
capta urbs eẽt non placuit. Res ad ĩter regnũ
rediit. Cum ciuitas in oꝑe ac labore assidyo

Expanded text:
ab condita urbe Roma ad captam eandem Romani sub regibus primum, consulibus deinde ac dictatoribus decemuirisque ac tribunis consularibus gessere, foris bella, domi seditiones, quinque libris exposui, res cum uetustate nimia obscuras uelut quae magno ex interuallo loci uix cernuntur, tum quid rarae per eadem tempora litterae fuere, una custodia fidelis memoriae rerum gestarum, et quod, etiam si quae in commentariis pontificum aliisque publicis priuatisque erant monumentis, incensa urbe pleraeque interiere. clariora deinceps certioraque ab secunda origine uelut ab stirpibus laetius feraciusque renatae urbis gesta domi militiaeque exponentur. ceterum primo quo adminiculo erecta erat eodem innixa M. Furio principe stetit, neque eum abdicare se dictatura nisi anno circumacto passi sunt. comitia in insequentem annum tribunos habere quorum in magistratu capta urbs esset, non placuit; res ad interregnum rediit. cum ciuitas in opere ac labore assiduo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ senatus acciꝑe se omen excuria egressus cõ¬
clamauit: & plebs circumfusa approbauit.
Antiquata demñ lege. ꝓmisce urbs edificari
cepta. Tegnla publice prebita ẽ. Saxi mate¬
riȩq cedende unde quisq uellet ius factum.
predib acceptis. eo anno ȩdifitia ꝑfesturos.
Eestinatiocuram exemit uicos dirigendi:
dum omisso sui alieniq discrimine ĩuacuo
edificant. Ea ẽ. causa: ut ueteres cloacȩ pͥmo
ꝑpublicum ducte. nunc priuata passim su¬
beant cecta: formaq urbis sit occupate ma-¬
gis qm diuise similie:¬

Expanded text:
et senatus accipere se omen ex curia egressus conet senatus accipere se omen ex curia egressus conclamauit et plebs circumfusa adprobauit. antiquata deinde lege, promisce urbs aedificari coepta. tegula publice praebita est; saxi materiaeque caedendae unde quisque uellet ius factum, praedibus acceptis eo anno aedificia perfecturos. festinatio curam exemit uicos dirigendi, dum omisso sui alienique discrimine in uacuo aedificant. ea est causa ut ueteres cloacae, primo per publicum ductae, nunc priuata passim subeant tecta, formaque urbis sit occupatae magis quam diuisae simili
Abbreviated transcription (Latin):
mariq polsens atꝙinter duo maria lattu¬
dinem obtinens italiȩ: bello uobisparẽ. Qoͦꝰ
cumita sit que malum ratio ẽ. exꝑtis latos alia
exꝑiri. cumiam ut uirtus ur̃a transire alio pꝰ¬
sit fortuna certe loci huiꝰ transferri ñ possit:
Hiccapitolium ẽ. ubi qͦndam capite huãno
inuento responsum ẽ. eo loco caput rer̃ sum¬
mamq imꝑii fore. Hic cum auguraret᷑ ca
dio patrum ur̃oꝵ moueri se non passi. Hic
ueste ignes. hic ancilicia cȩlo dimissa. Hic õs
ꝓpitii manentib uob̃ dii. Mouisse eos camil¬
lus cumalia oratione. tum ea q̃ ad religioneᷤ
ꝑtinebat maxime d̃. S rem dubiam de-¬
creuit uox oportune emissa. quod cũ se¬
natus post paulo de hisreb incuria hosti¬
lia hab̃etur. cohortesq exp̃dis reuertenteᷤ
forte agmine forum transirent. centurio ĩ
comitio exclamauit. Signifer statue sigñ.
Hic manebimꝰ optime. Quauoce audita.

Expanded text:
marique pollens atque inter duo maria latitumarique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italiae, bello uobis par est. quod cum ita sit quae, malum, ratio est <haec> expertis alia experiri, cum iam ut uirtus uestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferri non possit? hic Capitolium est, ubi quondam capite humano inuento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore; hic cum augurato liberdio patrum uestrorum moueri se non passi; hic Uestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus uobis di.' mouisse eos Camillus cum alia oratione, tum ea quae ad religiones pertinebat maxime dicitur; sed rem dubiam decreuit uox opportune emissa, quod cum senatus post paulo de his rebus in curia Hostilia haberetur cohortesque ex praesidiis reuertentes forte agmine forum transirent, centurio in comitio exclamauit: 'signifer, statue signum; hic manebimus optime'. qua uoce audita,
Abbreviated transcription (Latin):
q ⁊ tyberis. ⁊ adsueta oculis regio. ⁊ hoc cȩlũ sub
quonatus educatꝰq eẽm. Que uos quirite̾ nc̃
moueant potiꝰ caritate suaut maneatis in se-¬
de ur̃a. qmͣ postea cum reliqueritis eam age-¬
rent desidio: ñ sine cã dii hominesueq hunc
urbi condende locum elegerunt. salub̃rimos
colles. flum̃ oportunũ. quo exmedit̾raneis lo-¬
cis fruges deuehantur. quo maritimi cõmeatꝰ
accipiantur. mare uicinũ ad cõmoditates.
nec expositum nimia ꝓpinquitate ad ꝑicla
classium ext̾naꝵ regionum italiȩ mediũ ad
increm̃tum urbis natum unice locũ. argum̃¬
to ẽ. ipsa magnitudo tamnoue urbis. Trecẽ-¬
tesimus sexagesimꝰ quintꝰ annus urbis quiriteᷤ
agitur. inter tot uet̾rimosppłõs. tamdiu bel¬
lageritis. cum int̾ea ne singulas loquar ur-¬
bes. ñ coniuncti cum equis uolsci tot tam ua-¬
lida oppida. ñ uniũsa etruria tantũ terra

Expanded text:
que et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum sub que et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum sub quo natus educatusque essem; quae uos, Quirites, nunc moueant potius caritate sua ut maneatis in sede uestra quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio. non sine causa di hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges deuehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mari uicinum ad commoditates nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum, regionum Italiae medium, ad incrementum urbis natum unice locum. argumento est ipsa magnitudo tam nouae urbis. trecentensimus sexagensimus quintus annus urbis, Quirites, agitur; inter tot ueterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Uolsci, tot tam ualida oppida, non uniuersa Etruria, tantum terra
Abbreviated transcription (Latin):
habitare ẽ. satiꝰ. int̾ sacra penatesq nrõs. qͣm
erulatum publice ire: Maiores nr̃i conuene
pastoresq cumin his locsmcħ̃ preter silual
paludesq ẽet. nouam urbem tambreui edifica-¬
runt. nos capitolio arce incolumi stantib tem-¬
plis deoꝵ edificare incensa piget: Et qͦd singli
facturi fumꝰ. siedes nr̃e deflagrassent hoc in
publico incendio uniũsi recusamꝰ fac̃e : Quid
tand̾ si fraude. si casu ueis incendium ortũ sit.
uentoq ut fieri potest diffusa flamia mag-¬
nam partem urbis absumat. fidenas inde
aut gabios aliamue qmurbem q̃situri sumꝰ.
quo tnͣsmigremꝰ: Adeo nich tenet solum pa-¬
triȩ. nec hec terra qmmatrem appellamꝰ. s
insuꝑficie tignisq caritas nobis patriȩ pen¬
det: Et quidem fatebor uobis ⁊ siminꝰ iniuriȩ
ur̃e qmͣ meȩ calamitatis meminisse iuuat.¬
cum abeẽm quotienscumq patria ĩ mentem
ueniret. hec omnia occurrebant. colles campi¬

Expanded text:
habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exsulatum publice ire? maiores nostri, conuenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter siluas paludesque esset, nouam urbem tam breui aedificarunt: nos Capitolio, arce incolumi, stantibus templis deorum, aedificare incensa piget? et, quod singuli facturi fuimus si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio uniuersi recusamus facere? quid tandem? si fraude, si casu Ueiis incendium ortum sit, uentoque ut fieri potest diffusa flamma magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamue quam urbem quaesituri sumus quo transmigremus? adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet? equidem—fatebor uobis, etsi minus iniuriae uestrae quam meae calamitatis meminisse iuuat—cum abessem, quotienscumque patria in mentem ueniret, haec omnia occurrebant, colles campi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ad aliam fuga hoc capta urbs. Hoc cuc̃¬
sessum capitolium necc̃itatis imposuisse: ut de¬
sereremuspenates nr̃os. exiliumq ac fugã nob̃
exeo loco concisceremꝰ quem tueri ñ possemꝰ &
galli euertere potuerunt romã. qͣm romani re-¬
stituere ñ uidebuntur potuisse. Quid restat.
nͥut si iam nouis copiis ueniant. constat enim
uix tredibilem multitudinẽ ẽẽ. ⁊ habitare cap-¬
ta ab se deserta auobis hac urbe uelint sina¬
tis: Quid si ñgalli hoc s uet̾es hostes ur̃i eqͥ
uolsc ue faciant. ut cõmigrent romã: ue¬
litis ne illos romanos uosueientes ẽẽ. an ma-¬
litis. hanc solitudinẽ ur̃am qmͣurbem hosti¬
um eẽ: Non equidem uideo quid magis ne-¬
fassit. Hec scelera qr piget edificare. ħ dedeco-¬
ra pati parati estis:. Si tota urbe nullum meliꝰ
ampluisue tectum fieripossit. qm casailla con-¬
ditoris nr̃i ẽ. Nonincasis ritu pastoꝵ ag̃stiũq

Expanded text:
hoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumhoc ad Alliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumsessum Capitolium necessitas imposuisse ut desereremus penates nostros exsiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus quem tueri non possemus. et Galli euertere potuerunt Romam quam Romani restituere non uidebuntur potuisse? quid restat nisi ut, si iam nouis copiis ueniant— constat enim uix credibilem multitudinem esse—et habitare in capta ab se, deserta a uobis hac urbe uelint, sinatis? quid? si non Galli hoc sed ueteres hostes uestri, Aequi Uolsciue, faciant ut commigrent Romam, uelitisne illos Romanos, uos Ueientes esse? an malitis hanc solitudinem uestram quam urbem hostium esse? non equidem uideo quid magis nefas sit. haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? si tota urbe nullum melius ampliusue tectum fieri possit quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa cogit uastam incendiis ruinisq relinq̃re
urbem.⁊ ad integra omniaueios migrare. nec
hic edificando inopem plebem uexare. Hanc
autem iactari magis cãm quamueram ẽẽ ut
egonondicam apparere nob̃ quirites puto. q̃
meministis ante gallorum aduentum salius
tectis publicis priuatisq stante incolumiur¬
be. hanc eandem rem actam ẽẽ. ut ueios tnͣsmi-¬
graremꝰ. Et uidete qnͣtum inter meam senten-¬
tiam ur̃amq int̾sit tribum. Uos etiam si tunc
faciendum non fũit. nunc utiq faciendum py-¬
tatis. ego contͣ nec idmiratisitis. priꝰqmͣ quale
sit audieritis. etiam si tum mignͣdum fuiss
incolumi tota urbe. nunc hasruinas relinq̃ñ-¬
das ñ censerem. Quippe tum causa nob̾ in ur-¬
bem captam migrandi uictoria eẽt głosa no¬
bis acpostĩs nr̃is. Nunc hec migratio nob̃ mise¬
raac turpis gallis głosa est. Nonenim reliquisse
uictores. s amisisse uicti patriam uidebimur.

Expanded text:
ipsa cogit uastam incendiis ruinisque relinquere ipsa cogit uastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Ueios migrare nec hic aedificando inopem plebem uexare. hanc autem iactari magis causam quam ueram esse, ut ego non dicam, apparere uobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum aduentum, saluis tectis publicis priuatisque, stante incolumi urbe, hanc eandem rem actam esse ut Ueios transmigraremus. et uidete quantum inter meam sententiam uestramque intersit, tribuni. uos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis: ego contra—nec id mirati sitis, priusquam quale sit audieritis—etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem. quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi uictoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris; nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est. non enim reliquisse uictores, sed amisisse uicti patriam uidebimur:
Abbreviated transcription (Latin):
galł urbem romanam relicturi fuimꝰ: Si ñ
uoluntate mansimꝰ incapitolio ꝑ tot m̃ses
obsidionis. si abhostib meturetenti sumꝰ de sa-¬
crisloquimur & de templis: Quid tand̾ de sa¬
cerdotib. ñ ne inm̃tem uenit qͣntum piaclĩ
comitatur: Uestalib nempe una illa sedes
ẽ. exqua nicħ unqͣm pret̃ quam urbs capta
mouit. Flamin diali noctem unam man̾e
extͣ urbem nefas ẽ. Hos ueientes proromanis
facturi estis: Sacerdotes ⁊ uestales tue te desere¬
rent uesta: ⁊ flamen ꝑegre habitando in sin¬
gulas noctes tantum sͥ reiq publicȩ piaculi
contrahet: Quid alia que auspicato agimus
omnia fere intra pomerium cuiobluuoni
aut cui negligentiȩ damꝰ: Comitia curiata q̃
rem militarem continent .xxuii. comitia cen¬
turiata quib consules tribunosq militares
creatis uͥ auspicato nisi uͥ adsolent fieripos¬
sent: ueios ne hec transferemꝰ: An comitioꝵ
causa ppłs tanto incõmodo indesertam hãc

Expanded text:
Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non uoluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? de sacris loquimur et de templis; quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem uenit quantum piaculi committatur? Uestalibus nempe una illa sedes est, ex qua eas nihil unquam praeterquam urbs capta mouit; flamini Diali noctem unam manere extra urbem nefas est. hos Ueientes pro Romanis facturi estis sacerdotes, et Uestales tuae te deserent, Uesta, et flamen peregre habitando in singulas noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid alia quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui obliuioni aut neglegentiae damus? comitia curiata, quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque militares creatis, ubi auspicato, nisi ubi adsolent, fieri possunt? Ueiosne haec transferemus? an comitiorum causa populus tanto incommodo in desertam hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Illi sacra quedam inmonte albano la¬
uinoq nob̃ facienda tradiderunt. Anex
hostium urbib romam ad nos transferri
sacra religiosum fuit. hinc sine piacło in
hostium urbem ueios transferemꝰ: Recor-¬
damini agite dum quotiens sacra instau¬
rentur qr aliquid ex patͥo ritu negligentia¬
ue casu pret̾missum ẽ. mͦ queres post ꝓdigi¬
um albanilacus nisi instauratios sacroꝵ au-¬
spitioꝵq renouatio affecte ueienti bello reip.¬
remedio fuit: At etam anqm̃ ueterum reli¬
gionum memores i ꝑ egrinos deos transtulimꝰ
romam. ⁊ instituimus nouos iuno regina tnͣs¬
uecta a ueisnuꝑ. in auentino qm insigni ob
excellens matronarum studium celebriq de-¬
dicata ẽ. die: Locutio templum ꝓpt̾ sȩlestem
uocem exauditam innoua uia ussimꝰ fieri:
Capitolinos ludos. sollennib aliis addidimꝰ.
collegiumq ad id nouum auctore senatu con¬
didimꝰ. Quid horum opꝰ fuit suscipi suma cũ

Expanded text:
sit. illi sacra quaedam in monte Albano Lasit. illi sacra quaedam in monte Albano Lauiniique nobis facienda tradiderunt. an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra religiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Ueios transferemus? recordamini, agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patrio ritu neglegentia casuue praetermissum est. modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renouatio adfectae Ueienti bello rei puremedio fuit? at etiam, tamquam ueterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et instituimus nouos. Iuno regina transuecta a Ueiis nuper in Auentino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die'. Aio Locutio templum propter caelestem uocem exauditam in Noua uia iussimus fieri; Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque ad id nouum auctore senatu condidimus; quid horum opus fuit suscipi, si una cum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a conspectum ẽ cum int̾ gallica tela dig̃ssꝰ
ex arce sollenne fabie gentis incolle quirinali
obiit. Angentilicia sacrane in bello quidem
int̾mitti. publica sacra ⁊ romanos deos etiam
inpace deseriplacet:⁊ pontifices ⁊flaminesq
negligentiores publicar̃ religionum eẽ. quã
pruiatus in sollenni gentis fuerit: forsitan
aliquis dicat. aut ueis ea nos facturos. aut
hucinde missurossacerdotes qui ñros faciãt
quorum neutr̃ fieri saluis cerimoniis potest.
Et ne omnia generati sacra omnesq ꝑcense¬
am deos. in iouis epulo non alibi quã in ca-¬
pitolio puluinar suscipipotest: Quid de et̃¬
nis ueste ignib. signoq quod imꝑiipignus
custodia eius templi tenetur loquar: Quid de
annalibꝰurĩs: Mmars grandiue tuq quirine
pat̾. hec omnia in ꝓfano deseriplacet. sacra¬
equalia urbi. q̃dam uetustiora origine ur-¬
bise Et uidete quid int̾ nos ac maiores inter¬

Expanded text:
uestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus uestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit? an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet, et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse quam priuatus in sollemni gentis fuerit? forsitan aliquis dicat aut Ueiis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros qui faciant; quorum neutrum fieri saluis caerimoniis potest. et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iouis epulo num alibi quam in Capitolio puluinar suscipi potest? quid de aeternis Uestae ignibus signoque quod imperii pignus custodia eius templi tenetur loquar? quid de ancilibus uestris, Mars Gradiue tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra, aequalia urbi, quaedam uetustiora origine urbis? et uidete quid inter nos ac maiores inter
Abbreviated transcription (Latin):
max̃. sacrainruina rerum nr̃arum. alia t̾rȩ
celauimus. alia auectain finitimas urbes
amouimus ab hostium ocuł. Deoꝵ cultũ
deserti ab diis hominibq tñ ñ int̾misimꝰ.
Reddidẽ igitur patriam ⁊ uictoriã. ⁊ anti-¬
quum belli decus amissum ⁊ ĩ hostes qͥ ceci
auaritia inpondere auri fedus ac fidem fe-¬
fellerunt. uerterunt t̾rorem. fugamq ⁊ cedẽ.
ħ culti neglectiq numinis tanta monu̾m̃ta
in reb humanis cernentes. ⁊quid sentitis
quirites. quantum uix dum enaufragiis
prioris culpe cladisq em̃gentes paremꝰ ne-¬
fasurbem auspicato inauguratoq condi¬
tamhabemꝰ nullus locus mea ñ religionỹ
deoꝵq ẽ plenus sacrifitus sollennib non
dies magis stati quam loca sunt inquib fiãt.
Hos omnes deospublicos priuatosq quirites
deserturi estis: Quam par ur̃m factum ẽ. qͦd
in obsidione nuꝑ inegregio adolescente .G. fa¬
bio. non minore hostium admiratione qmͣ

Expanded text:
maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra maximi; sacra in ruina rerum nostrarum alia terra celauimus, alia auecta in finitimas urbes amouimus ab hostium oculis; deorum cultum deserti ab dis hominibusque tamen non intermisimus. reddidere igitur patriam et uictoriam et antiquum belli decus amissum, et in hostes qui caeci auaritia in pondere auri foedus ac fidem fefellerunt, uerterunt terrorem fugamque et caedem. haec culti neglectique numinis tanta monumenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum uixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas? urbem auspicato inauguratoque conditam habemus; nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus; sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt in quibus fiant. hos omnes deos publicos priuatosque, Quirites, deserturi estis? quam par uestrum factum <ei> est quod in obsidione nuper in egregio adulescente, C. Fabio , non minore hostium admiratione quam
Abbreviated transcription (Latin):
sinobiscum urbem simul positȩ traditeq per
manus religiones nulle eẽnt. tam̃ tam euidẽs
num̃ hac tempestate reb affuit romanis. ut
omnem negligentiam diuimi cultus exẽptam
hominib puteor. Intuemni enimhorum
deinceps annorum. ł scd̃as resuel adũsas: in¬
uenietis omnia ꝓsꝑe euenisse sequentib deos.
adũsa sꝑnentib. Iam hominum primũ ue-¬
iens bellum ꝑ quot annos quanto labore gestỹ.
ñ ante cepit finem: qmͣ monitudeoꝵ aqua ex
lacu albano emissa ẽ. Quid hec tandẽ urbis
nr̃e cladis noua num ante exorta ẽ. qͣm sp̃ta
uox celo emissa deaduentu gallorum. qmͣ gen-¬
tium ius ablegatis nr̃is uiolatum. qm a nob̃
cum undicari deberet. eadem negligentia
deorum p̃termissũ: Igitur uicti captiq ac
redemptit̾m penar̃ diis hominibq dedimꝰ.
ut t̾rarum orbi docum̃to eẽmꝰ. Adũse dem̃
res admonuerunt religionum: confugimꝰ
incapitolium ad deos ad sedem iouis optĩ.

Expanded text:
si nobis cum urbe simul positae traditaeque per si nobis cum urbe simul positae traditaeque per manus religiones nullae essent, tamen tam euidens numen hac tempestate rebus adfuit Romanis ut omnem neglegentiam diuini cultus exemptam hominibus putem. intuemini enim horum deinceps annorum uel secundas res uel aduersas; inuenietis omnia prospera euenisse sequentibus deos, aduersa spernentibus. iam omnium primum, Ueiens bellum—per quot annos, quanto labore gestum. —non ante cepit finem, quam monitu deorum aqua ex lacu Albano emissa est. quid haec tandem urbis nostrae clades noua? num ante exorta est quam spreta uox caelo emissa de aduentu Gallorum, quam gentium ius ab legatis nostris uiolatum, quam a nobis cum uindicari deberet eadem neglegentia deorum praetermissum? igitur uicti captique ac redempti tantum poenarum dis hominibusque dedimus ut terrarum orbi documento essemus. aduersae deinde res admonuerunt religionum. confugimus in Capitolium ad deos, ad sedem Iouis optimi
Abbreviated transcription (Latin):
ratamueios transinigrarent. incontionem uni¬
ũso senatu ꝓsequente ascendit. atq ita uerba fe¬
cit. Adeo michi acerbe sunt quirites contentioẽs
cũ. tre. pł. ut nec tristissimi exilii solatiũ aliud
habuerim. quo ad ardee uixi: quã quod ꝓcul
fuerim. nͨ nc̃ me ut redirem mea uoluntas
mutata. s ur̃a fortuna ꝑpulit. Quippe ut in
sua sede man̾et patria id agebatur. ñ ut ego
utiq inpatͥa eẽm. Et nunc quiesc̾em ac tace
deẽe quo aduita suppetat aliis turpe. camillo
etiam nefas ẽ. Quid enim repetimꝰ quid obses-¬
sam exhostium manib eripumꝰ. si recuꝑatã
ip̃i deserimꝰ. ⁊ cum uictorib gallis capta tota
urbe. capitolium tam̃ atq arcẽ diiq ⁊ hoĩes
romani tenuerint. habitaũint. uictorib ro¬
manis recuꝑataurbe. arx qͦ ⁊ capitoliũ de-¬
sereretur.⁊ plus uastitatis huic urbi sccł̃a
nr̃a fortuna faciet quam adũsa fecit: quis

Expanded text:
ratam Ueios transmigrarent, in contionem uniratam Ueios transmigrarent, in contionem uniuerso senatu prosequente escendit atque ita uerba fecit. 'adeo mihi acerbae sunt, Quirites, contentiones cum tribunis plebis, ut nec tristissimi exsilii solacium aliud habuerim, quoad Ardeae uixi, quam quod procul fuerim. nec nunc me ut redirem mea uoluntas mutata sed uestra fortuna perpulit; quippe ut in sua sede maneret patria, id agebatur, non ut ego utique in patria essem. et nunc quiescerem ac tacerdeesse, quoad uita suppetat, aliis turpe, Camillo etiam nefas est. quid enim repetiimus, quid obsessam ex hostium manibus eripuimus, si reciperatam ipsi deserimus? et cum uictoribus Gallis capta tota urbe Capitolium tamen atque arcem dique et homines Romani tenuerint, uictoribus Romanis reciperata urbe arx quoque et Capitolium deseretur et plus uastitatis huic urbi secunda tra fortuna faciet quam aduersa fecit? equidem
Abbreviated transcription (Latin):
tueret. ex hisqui ĩ capitolio atq arce habita¬
rent. expiande etiam uocis nocturnȩ q nun¬
tia dadis ante bellum gallicum audita ne-¬
glectaq eẽt m̃tio illat&: uillumq templumĩno
ua iam locutio fieri. Aurum quod galł ereptũ
erat quodq ex aliis templis inter trepidationẽ
iniouis cellam collatum. cum inque referriopor-¬
teret confusa memoria ẽẽt sacrumomne iudi-¬
catum.:⁊ sub iouis sella poni iussum. lam ante
in eo religio ciuitatis apparuerat. quod cũ in pu¬
blico deeẽt aurum ex quo summapacte merce¬
dis gallis confieret. a matronis collatum acceꝑ¬
ant. ut sacro auro abstineretur. Matronis gr̃e
acte. honosq additus: ut ear̃ sicut uiroꝵ post
mortem sollemnis laudatioẽẽt. hisꝑactis q̃ ad
deos ꝑtinebant queq ꝑ senatum agi pot̾ant:
tum demum agitantib tribunis plebem assi-¬
dius contionib. ut relictis ruinis in urbem pa-¬

Expanded text:
tueret ex iis qui in Capitolio atque arce habitatueret ex iis qui in Capitolio atque arce habitarent. expiandae etiam uocis nocturnae quae nuntia cladis ante bellum Gallicum audita neglectaque esset mentio inlata, iussumque templum in Noua uia Aio Locutio fieri. aurum quod Gallis ereptum erat quodque ex aliis templis inter trepidationem in Iouis cellam conlatum cum in quae referri oporteret confusa memoria esset, sacrum omne iudicatum et sub Iouis sella poni iussum. iam ante in eo religio ciuitatis apparuerat quod cum in publico deesset aurum ex quo summa pactae mercedis Gallis confieret, a matronis conlatum acceperant ut sacro auro abstineretur. matronis gratiae actae honosque additus ut earum sicut uirorum post mortem sollemnis laudatio esset. his peractis quae ad deos pertinebant quaeque per senatum agi poterant, tum demum agitantibus tribunis plebem adsiduis contionibus ut relictis ruinis in urbem pa
Abbreviated transcription (Latin):
labatur. Seruatam dem̃ bello patriam iterũ
in pace haud dubie seruauit: cum ꝓhibuit
migrari ueios. ⁊ tribunis rem intentiꝰ agentib
post incensamurbem ⁊ ꝑse inclinata magis
plebe ad id consilum. Eaq causa fuit ñ ab dicã¬
de post triumphum dictature. senatu obsecnͣ
te ne rem.p. mincerto relinqueret statu. Om¬
nium pͥmum ut erat diligentissimꝰ religionũ
cultor que ad deos inmortales ꝑtinebant retu-
possediss restituerentur. t̾minarent᷑. expiaren-¬
turq. expiatioq eoꝵ inlibris ꝑ duumuiros
quercretur. Cum eceterib hospitium publi¬
ce fieret. quod sacra ppli. R. ac sacerdotes rece-¬
pissent. benefitioq eius ppli ñ int̾missus honoᷤ
dm̃ inmortalium ẽẽt. ludi capito lini fierent.
quod iupit̾. opt̃. max̃. suam sedem atq arcẽ
ppłi romani in re trepida tutatus eẽt. collegi¬
umq ad eam rem. m̃. furius dictator consti-¬

Expanded text:
labatur. seruatam deinde bello patriam iterum labatur. seruatam deinde bello patriam iterum in pace haud dubie seruauit cum prohibuit migrari Ueios, et tribunis rem intentius agentibus post incensam urbem et per se inclinata magis plebe ad id consilium; eaque causa fuit non abdicandae post triumphum dictaturae, senatu obsecrante ne rem publicam in incerto relinqueret statu. omnium primum, ut erat diligentissimus religionum cultor, quae ad deos immortales pertinebant rettulpossedisset, restituerentur terminarentur expiarenturque, expiatioque eorum in libris per duumuiros quaereretur; cum Caeretibus hospitium publice fieret quod sacra populi Romani ac sacerdotes recepissent beneficioque eius populi non intermissus honos deum immortalium esset; ludi Capitolini fierent quod Iuppiter optimus maximus suam sedem atque arcem populi Romani in re trepida tutatus esset; collegiumque ad eam rem M. Furius dictator consti
Abbreviated transcription (Latin):
limalis. ⁊ omnia que defendi repetiq. ⁊ ulciᷤᷤ¬
ci fas sit. Instruit dem̃ aciem ut loci natura
patiebatur. insemi rutȩ solo urb̃ ⁊ natura me¬
quali. ⁊ omnia q̃ arte belli secunda suis eligi
p̃parariue pot̾ant ꝓuidit. Galli noua re tre¬
pidi arma capiunt. iraq magis qͣm consilio
inromanos incurrunt. Iamuerterat fortuna
iam deorum opes humanaq consilia rẽ roma-¬
nam adiuuabant. Igitur primo concursu.
haudmaiore mom̃to fusigallisunt. qmͣ ad al¬
liam uicerant. Iustiore alt̾o deiñ prelio ad octa¬
uum lapidem gabina uia quo se ex fuga con-¬
tulerant eiusdem ductu auspitioq camilli
uincuntur. Ibi cedes omnia obtinuit. castra
capiuntur.⁊ ne nuntiꝰ quidem cladis relictꝰ.
Dictator recuꝑata ex hostib patria. triũphãs
in urbem redit. int̾q iocos militares quos in¬
conditosiaciunt. romulus ac pat̾ patriȩ. con-¬
ditorq alter urbis hauduanis laudib appel¬

Expanded text:
li malis et omnia quae defendi repetique et ulcisli malis et omnia quae defendi repetique et ulcisci fas sit. instruit deinde aciem, ut loci natura patiebatur, in semirutae solo urbis et natura inaequali, et omnia quae arte belli secunda suis eligi praeparariue poterant prouidit. Galli noua re trepidi arma capiunt iraque magis quam consilio in Romanos incurrunt. iam uerterat fortuna, iam deorum opes humanaque consilia rem Romanam adiuuabant. igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt quam ad Alliam uicerant. iustiore altero deinde proelio ad octauum lapidem Gabina uia, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu auspicioque Camilli uincuntur. ibi caedes omnia obtinuit; castra capiuntur et ne nuntius quidem cladis relictus. dictator reciperata ex hostibus patria triumphans in urbem redit, interque iocos militares quos inconditos iaciunt, Romulus ac parens patriae conditorque alter urbis haud uanis laudibus appel
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi. gentib mox imꝑaturi factum. Rei fediᷤ¬
sime ꝑse adiecta indignitas ẽ. Pondera ab
gallis allatainqua ⁊ tribuno recusante ad¬
ditus ab insolente gallo ponderi gladiꝰ hard¬
ditaq intoleranda romanis uox. ueuictis ẽe.
S diiq ⁊ homines ꝓhibuere redemptos uiu̾e
romanos. Namforte quadam priꝰqͣm infan-¬
damerces ꝑficeretur ꝑalt̾cationem ñ dũ om-¬
ni auro appenso dictator int̾uenit: auferriq
aurum de medio ⁊ gallos submoi̾u iubet. sũ
illi recinentes pactos dic̾ent sese. negat eã pac¬
tionem ratameẽ. que postqmͣ ipse dictator cre-¬
atus ẽet in uissn suo ab inferioris iuris magi¬
stratu fc̃a eẽt. denuntiatq gallis ut se ad pre-¬
lium expediant. Suosin aceruum conicere sar-¬
cinas. ⁊ arma aptare. ferroq ñ auro recuꝑare
pat̾amiubet. in conspectuhabentes fana d̾m
⁊ conuges ⁊ liberos. ⁊ solum patͥȩ deforme bel¬

Expanded text:
populi gentibus mox imperaturi factum. rei foedispopuli gentibus mox imperaturi factum. rei foedissimae per se adiecta indignitas est: pondera ab Gallis allata iniqua et tribuno recusante additus ab insolente Gallo ponderi gladius, auditaque intoleranda Romanis uox, uae uictis. sed dique et homines prohibuere redemptos uiuere Romanos. nam forte quadam priusquam infanda merces perficeretur, per altercationem nondum omni auro adpenso, dictator interuenit, auferrique aurum de medio et Gallos submoueri iubet. cum illi renitentes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse quae postquam ipse dictator creatus esset iniussu suo ab inferioris iuris magistratu facta esset, denuntiatque Gallis ut se ad proelium expediant. suos in aceruum conicere sarcinas et arma aptare ferroque non auro reciperare patriam iubet, in conspectu habentes fana deum et coniuges et liberos et solum patriae deforme bel
Abbreviated transcription (Latin):
tende eius oppinionis cã multis locis panis de
capitolio iactatus ẽẽ. in hostium stationes. S
iam neq dissimulari neq ferri ultra fames
pot̾at. Itaq dum dictator delectum ꝑ se ardee
habet: magistrum equitum .l. ualerium ab
ueis abducere ex̃citum iubet. parat instruitq
copiaᷤᷤ qͥbꝰ haud ĩpar adoriatur hostes. Int̾im ca¬
pitolinus exercitus stationib iugiliis fesso
suꝑatis tam̃ humanis omnib malis. cũ fa¬
mẽ unam natura iunti nonsĩet. diem de
die pspatans iquod aneilium ab didatbie
appareret: postremo spe quoq iam ñ solum
cibo deficiente. ⁊ cum stationes ꝓcedent ꝓpe
obruentib infirmũ corpꝰ armis uel dedi uel
redimi se quacumq pactione possent iussit
iactantib ñ obscure gallis haudmagna m̃¬
cede se abduci posse. ut obsidionẽ relinqnͣt.
Tum senatus habitus tribunisq militum
collo qͥo tnsacta reᷤᷤ ẽ. ⁊ mille pondo auri p̃tiũ

Expanded text:
tendae eius opinionis causa multis locis panis de tendae eius opinionis causa multis locis panis de Capitolio iactatus esse in hostium stationes. sed iam neque dissimulari neque ferri ultra fames poterat. itaque dum dictator dilectum per se Ardeae habet, magistrum equitum L. Ualerium a Ueiis adducere exercitum iubet, parat instruitque quibus haud impar adoriatur hostes, interim Capitolinus exercitus, stationibus uigiliis fessus, superatis tamen humanis omnibus malis cum famem unam natura uinci non sineret, diem de die prospectans ecquod auxilium ab dictatore appareret, postremo spe quoque iam non solum cibo deficiente et cum stationes procederent prope obruentibus infirmum corpus armis, uel dedi uel redimi se quacumque pactione possint iussit, iactantibus non obscure Gallis haud magna mercede se adduci posse ut obsidionem relinquant. tum senatus habitus tribunisque militum conloquio transacta res est, et mille pondo auri pretium
Abbreviated transcription (Latin):
adꝓbantib cunctis de saxo deiecit. Iñ intentio-¬
res utrimq custodiȩ ẽẽ. ⁊ apud gallos qri uulga¬
tum erat int̾ ueios romamq nuntios cõmeare.
⁊ apud romanos ab nocturni ꝑiculi memoria.
S ante omnia obsidionis belliq mala fameᷤ
utrimq exercitum urgebat. Gallos pestilen-¬
lia etiamcum locoiacente int̾ cumultos castͣ
habentes. tumabincendiis torrido ⁊ uaporis ple-¬
no. cineremq ñ puluerem mͦ ferente. cum quid
uenti motum eẽt. quorum intolerantissima
gens. humoriq ac frigori adsueta. tum estu &
angore uexati uulgatis uelut inpecua morb̃
morerẽtur. iam pigritia singulos sepeliendi
ꝓmisce̾ aceruatos cumulos hominũ obruebãt.
bustorumq gallicorum in nomine insignẽ
locum fecere. Indutiȩ dem̃n cumromanis fcẽ
⁊ colloquia ꝑmissu imꝑatoꝵ habita. In quib
cum identidem galli fam̃ obicerent. eaq ne-¬
cessitate ad deditionem uocarent: d̃ auer-¬

Expanded text:
adprobantibus cunctis de saxo deiecit. inde intentioadprobantibus cunctis de saxo deiecit. inde intentiores utrimque custodiae esse, et apud Gallos, quia uolgatum erat inter Ueios Romamque nuntios commeare, et apud Romanos ab nocturni periculi memoria. sed ante omnia obsidionis bellique mala fames utrimque exercitum urgebat, Gallos pestilentia etiam, cum loco iacente inter tumulos castra habentes, tum ab incendiis torrido et uaporis pleno cineremque non puluerem modo ferente cum quid uenti motum esset. quorum intolerantissima gens umorique ac frigori adsueta cum aestu et angore uexati uolgatis uelut in pecua morbis morerentur, iam pigritia singulos sepeliendi promisce aceruatos cumulos hominum urebant, bustorumque inde Gallicorum nomine insignem locum fecere. indutiae deinde cum Romanis factae et conloquia permissu imperatorum habita; in quibus cum identidem Galli famem obicerent eaque necessitate ad deditionem uocarent, dicitur auer
Abbreviated transcription (Latin):
tumultu reliquum noctis quantum inturba-¬
tism̃tib pot̾at. cum pret̾itum qͦ ꝑiculum sol¬
licitaret. quieti datum ẽ. Luce orta uocatis
classico ad concilium militib. ac tribunis¬
noscum & recte & ꝑꝑam facto pretium de¬
beretur: manlius primum obuirtutẽ lau¬
datus donatꝰq. ñ ab tribunis solũ militũ. s
consensuetiam militari cui uniũsi sex libras
farris. ⁊ quartarios ium ad edes eio q̃ ĩ arce
erant contulerunt. Rem dictu paruam ce-¬
terum inopia fecerat eam: argum̃tum in-¬
gens caritatis: cum se quisq uictu suo frau¬
dans. detractũ corꝑi. atq usib necessariis
ad honorem unius uiri conferret. Tum ui
dens citatricum in omnes more militari se
animadũsurum publius sulpiciꝰ tribunꝰ mi¬
litum ꝓnuntiass. consentiente clamore militỹ
ĩunum uigilem coitientium culpam: det̾ritꝰ
a cet̾is abstinuit. reum haud dubium eiꝰ noxe

Expanded text:
tumultu reliquum noctis, quantum in turbatumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est. luce orta uocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob uirtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum sed consensu etiam militari; cui uniuersi selibras farris et quartarios uini ad aedes eius quae in arce erant contulerunt,—rem dictu paruam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque uictu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem unius uiri conferret. tum uigs citati; et cum in omnes more militari se animaduersurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, consentiente clamore militum in unum uigilem conicientium culpam deterritus, a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae
Abbreviated transcription (Latin):
iñ armauͥ quid iniqui ẽẽt. alt̾ni innixi. subleua¬
ntesq inuicem ⁊trahentes alii alios ꝓut postu¬
laret locus. tanto silentio insummum euasere.
ut ñ custodes solum fallerent. s ne canes quidẽ
sollicitum animal ad nocturnos strepitꝰ excita-¬
rent. Anseres non fefellere quib sacrisiunonis
insumma mopia cibi: tam̃ abstinebatur. Que
ressaluti fuit. slamq clangore eoꝵ alarumq
strepitu excit᷑.m. manlius qui triennio ancon¬
sul fuerat. uir bello egregius armis arreptis. si¬
mul ail arma ceteros ciensuadit.⁊ dum ceteri tre¬
pidant gallum qui iamin sumino constiterat
umbone ictum deturbat. Cuius casus ꝓlapsi
cum proximos sterñet trepidantes alios armĩq
omissis saxa quib adherebant manib amplex-¬
ostrucidant. Iamq & aliis congregatitelis mis¬
silib q saxis proturbare hostes. rumaq tota
prolapsa acies in preceps deferri. Sedato dem̃

Expanded text:
inde arma ubi quid iniqui esset, alterni innixi subleuainde arma ubi quid iniqui esset, alterni innixi subleuantesque in uicem et trahentes alii alios, prout postularet locus, tanto silentio in summum euasere ut non custodes solum fallerent, sed ne canes quidem, sollicitum animal ad nocturnos strepitus, excitarent. anseres non fefellere quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur. quae res saluti fuit; namque clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius qui triennio ante consul fuerat, uir bello egregius, armis arreptis simul ad arma ceteros ciens uadit et dum ceteri trepidant, Gallum qui iam in summo constiterat umbone ictum deturbat. cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa quibus adhaerebant manibus amplexos trucidat. iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri. sedato deinde
Abbreviated transcription (Latin):
fuit aripa ꝑpreruptum eoq neglectum hostiũ
custocdiara saxum in capitolium euadit: ⁊ ad
magistratus ductus mandata ȩrcitus edit. Ac-
exilio ussu ppłi camillus. dictator extimplo di-¬
ceretur. militesq hab̃ent imꝑatorem quẽ uel¬
lent. Codem digressus nuntiꝰ ueios contendit.
missiq ardeam legati ad camislum ueios eum
ꝑduxere. Seu quod magis credere lib. ñ priꝰ
ꝓfectum ab ardea quam comꝑit legẽ latam.
quod nec inuissu ppłi mutari finib poss. nec
nisi dictator dictus auspitia mȩx̃citu hr̃e. Lex
curiata lataẽ. dictatorq absens dictus ¶ Dũ ħ n
ueis agebantur: int̾im arx romȩ capitoliũq
iningenti ꝑiculo fuit. Namq galli seu uesti¬
gio notato humano quanuntiꝰ aueis pue¬
nerat seu sua sponte ammatouso acarm̃tissaro
mascensue quo nocte sublustri. cum pͥmo mner-¬
mẽ. qui temptaret uiam p̃misissent: tradenteᷤᷤ

Expanded text:
fuit a ripa, per praeruptum eoque neglectum hostium fuit a ripa, per praeruptum eoque neglectum hostium custodiae saxum in Capitolium euadit, et ad magistratus ductus mandata exercitus edit. acceexsilio iussu populi Camillus dictator extemplo diceretur militesque haberent imperatorem quem uellent, eadem degressus nuntius Ueios contendit; missique Ardeam legati ad Camillum Ueios eum perduxere, seu— quod magis credere libet, non prius profectum ab Ardea quam compererit legem latam, quod nec iniussu populi mutari finibus posset nec nisi dictator dictus auspicia in exercitu habere—lex curiata lata est dictatorque absens dictus. dum haec Ueiis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingenti periculo fuit. namque Galli, seu uestigio notato humano qua nuntius a Ueiis peruenerat seu sua sponte animaduerso ad Carmentis saxo in adscensum aequo, nocte sublustri cum primo inermem qui temptaret uiam praemisissent, tradentes
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib exagris. qui aut prelio adũso. aut
clade capte urbis palati fuerant: s etiam ex la-¬
tio uoluntariis confluentib. ut in parte predȩ
ẽẽnt: maturum iam uidebatur repetipatͥam
eripiq exhostium manib s corꝑiualitudo ca-¬
put deerat: locus ip̃e admonebat camilli:⁊ mag¬
na pars militum erat. qui ductu auspitioq
euis resꝓsꝑe gesserant: ⁊ cecius negare se cõmis¬
surum cursib aut deorum aut hominũ qͥ sqͣm
imꝑium finiret. potiꝰquam ip̃e memor ordinis
suisposcẽt imꝑatorem. Consensu omnium pla¬
cuit. ab ardea camillum acciri. s antea consulto
senatu qui romȩ ẽẽt. Adeo regebat omnia pu-¬
dor discriminaq rer̃ ꝓpe ꝑditis reb seruabãt.
Ingentiꝑiculo transeundũ ꝑ hostium custodi-¬
aserat. Ad eam rempontius cominiꝰ impiger
uiuenis oꝑam pollicitus incubans cortici scdõ
tyb̃im adurbem defertur. Inde qua ꝓximum

Expanded text:
uenientibus ex agris qui aut proelio aduerso aut uenientibus ex agris qui aut proelio aduerso aut clade captae urbis palati fuerant, sed etiam ex Latio uoluntariis confluentibus ut in parte praedae essent, maturum iam uidebatur repeti patriam eripique ex hostium manibus; sed corpori ualido caput deerat. locus ipse admonebat Camilli, et magna pars militum erat qui ductu auspicioque eius res prospere gesserant; et Caedicius negare se commissurum cur sibi aut deorum aut hominum quisquam imperium finiret potius quam ipse memor ordinis sui posceret imperatorem. consensu omnium placuit ab Ardea Camillum acciri, sed antea consulto senatu qui Romae esset: adeo regebat omnia pudor discriminaque rerum prope perditis rebus seruabant. ingenti periculo transeundum per hostium custodias erat. ad eam rem Pontius Cominus impiger iuuenis operam pollicitus, incubans cortici secundo Tiberi ad urbem defertur. inde qua proximum