comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spatium ẽ cupiditas gloie extendat᷑. maxuaq ꝑs eius ĩ memõiam ac
mulo me tuas Quinte fabi laudes nõ assequi solum uelle. sed bona uenia
tua dix̾im si possim etiam exuperare. Illud nec tibi ĩ me nec michi ĩ minõib
atu auimi sit ut nolimus quẽꝙͣ nr̃i siile euade̾ cuiem. Id eni nõ
modo quib inuiderunꝰ sed rei publice et pene om̃is gnĩs humani detͥmẽtu
sit. Conmemorauit quantu eem ꝑiculi aditurus si ĩ affrica traudẽ ueli
t meam quaq non solum et rei publice s ex̾citus uicẽ uideret᷑ solici
unde hec repente cura de me exorta: cum pater patruusq meus int̾fecti
cum duo ex̾citus eoꝵ ꝓpe acndione atisi essent cu amisse hispanie/ cum
ir ex̾citus penoꝵ quatuorq duces om̃iã metu armisq tenerent cu
quesitus ad id bellum imꝑator/ nemo se ostendẽt pt̾ me nemo ꝓfiteĩ nom̃
ausus ẽẽt. cum michi quatuor et uginti annos nato detulisset imꝑium

Expanded text:
spatium est cupiditas gloriae extendatur maximaque pars eius in memoriam ac mulo me tuas, Q. Fabi , laudes non adsequi solum uelle sed—bona uenia tua dixerim—, si possim, etiam exsuperare. illud nec tibi in me nec mihi in minoribus natu animi sit ut nolimus quemquam nostri similem euadere ciuem; id enim non eorum modo quibus inuiderimus sed rei publicae et paene omnis generis humani detrimentum est. 'commemorauit quantum essem periculi aditurus si in Africam traicerem, ut meam quoque, non solum rei publicae et exercitus uicem uideretur solliciunde haec repente cura de me exorta? cum pater patruusque meus interfecti, cum duo exercitus eorum prope occidione occisi essent, cum amissae Hispaniae, cum quattuor exercitus Poenorum quattuorque duces omnia metu armisque tenerent, cum quaesitus ad id bellum imperator nemo se ostenderet praeter me, nemo profiteri nomen ausus esset, cum mihi quattuor et uiginti annos nato detulisset imperium
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis ad extinguendum inuidie crimen tamꝙͣ michi ab infimo quoq ꝑiculũ
sit ne mecum emuletur. et nõ ab eo qui qr suꝑ cet̾os excellat quo me quaẜ
niti nõ dissimulo me sibi equari nolit. sic senem se ꝑfunctumq et me ĩ fra¬
etatem filii etiam sui posuit tamꝙ̃ non longuis ꝙͣ quantũ uite humane¬

Expanded text:
uerbis ad exstinguendum inuidiae crimen tamquam mihi ab infimo quoque periculum uerbis ad exstinguendum inuidiae crimen tamquam mihi ab infimo quoque periculum sit ne mecum aemuletur, et non ab eo qui, quia super ceteros excellat, quo me quoque niti non dissimulo, me sibi aequari nolit. sic senem se perfunctumque et me infra aetatem filii etiam sui posuit tamquam non longius quam quantum uitae human
Abbreviated transcription (Latin):
le consul ꝓfectus ĩ hispania/ ut hanubali ab alpib descendeñ ao
italiam paras. nõ quia xei publice idutile/ s quia tibi id amplum ⁊ głosu
ĩ tuo capite ꝑiclitabant᷑ cõmisisti. Ego .P. Cornelium rei publice. nobisq
nõ sibi ip̃i priuatim creatum consulem exisumo. excitusq ad custodiam
urbis atq italie scͥptos eẽ. non quos regio more per suꝑbiã consules quo
aꝵ uelint traiiciant. Cum oratione ad tp̃s ꝑata fabius tu auctõitate
inueterate prudentie fama magnam ꝑtem senatus et seniores maxue
mouisset./ pluresq consilium senis ꝙͣ animu adolescentia ferae laudarent.
Scipio ita loquutus fort᷑. ¶ Et ip̃e. Q. fabius principio orationis. P.c. ꝯme
i ip̃e ausim tantum uiru insimulare/ ꝙͣ ea suspitio uitio oratiõis a
haud sane purgata est. fuic era honores suos et famam reꝵ gestaꝵ extulit

Expanded text:
ille consul profectus in Hispaniam, ut Hannibali ab Alpibus descendenti oille consul profectus in Hispaniam, ut Hannibali ab Alpibus descendenti oItaliam paras, non quia rei publicae utile sed quia tibi id amplum et glorioin tuo capite periclitabantur, commisisti. ego P. non sibi ipsi priuatim creatum consulem existimo, exercitusque ad custodiam urbis atque Italiae scriptos esse, non quos regio more per superbiam consules quo terrarum uelint traiciant.' cum oratione ad tempus parata Fabius, tum auctoritate et inueteratae prudentiae fama magnam partem senatus et seniores maxime ltcumgt mouisset, pluresque consilium senis quam animum adulescentia ferocem laudarent, Scipio ita locutus fertur: 'et ipse Q. Fabius principio orationis, patres cotam ipse ausim tantum uirum insimulare quam ea suspicio, uitio orationis an rei, haud sane purgata est. sic enim honores suos et famam rerum gestarum extulit
Abbreviated transcription (Latin):
atq uniu̾sa italia retinet. Non potes ne ip̃e quide dissimulare ubi hãnbal
sit ibi caput atq arcem huius belli ẽe. Quippe qui pre te feras eam
hanmbale est tibi futura res. Utrum ergo fir mior eris ĩ affrica solus
an istinc tuo collegeq tui excitu coniuncto: ⁊ le claudius quidez et liuius
consules tam recenti exemplo ꝙͣtum id int̾sit docunento sunt. Quid
hannibalem utrum tandem exteemus angulus brutii agri frustra ia
diũ poscentem a domo auxilia/ an ꝓpinqua cartago et tota scria affrica
potentiorẽ arms uirisq faciet: quod istud ꝯsiliu est: ib malle det̾uere
ub tue dimidio minores copie sint hostium multo maiores ꝙͣ ubi duob
ex̾citib aduersus unu tot p̃liis ⁊ tam diuturna ⁊ graui militia fessu
pugnandum sit: Qͣ compar consiliu tuu parentis tui consilio sit eeputa:

Expanded text:
ria tua atque uniuersa Italia retinet. non potes ne ipse quidem dissimulare, ubi Hannibal ria tua atque uniuersa Italia retinet. non potes ne ipse quidem dissimulare, ubi Hannibal sit, ibi caput atque arcem huius belli esse, quippe qui prae te feras eam Hannibale est tibi futura res. 'utrum tandem ergo firmior eris in Africa solus an hic tuo collegaeque exercitu coniuncto? ne Claudius quidem et Liuius consules tam recenti exemplo quantum id intersit documento sunt? quid? Hannibalem utrum tandem extremus angulus agri Bruttii, frustra iam diu poscentem ab domo auxilia, an propinqua Carthago et tota socia Africa potentiorem armis uirisque faciet? quod istud consilium est, ibi malle decernere ubi tuae dimidio minores copiae sint, hostium multo maiores, quam ubi duobus exercitibus aduersus unum tot proeliis et tam diuturna ac graui militia fessum pugnandum sit? quam compar consilium tuum parentis tui consilio sit reputa.
Abbreviated transcription (Latin):
poro si satis confisi cartaginenses consensu africe. fide sccioꝵ regum/ mẽih
suis cum tuo excitusq tui p̃sidro nudatam itałia uidẽmt: ultro ip̃i nouum
ex̾citum ĩ italiam aut ex africa nusexint: aut Magonẽ quẽ abaleaib classe
transinissa iam p̃ter oram ligurum alpiuoꝵ uectãi constat. hannibali se
niungẽ uisserint: Nempe ĩ eodem ter̾ore erinius/ ĩ quo imꝑ fuimus
hasdrubal ĩ itałia transcendit. que tu qui. nõ solum cartagne. s omnem
affricam ex̾citu tuo es cdausurus. e manib tuis ĩ itałia emisisti. uictu a
dices : eo quide minus uellem et id tua nõ reipublice solum cãi
datum uicto ĩ italia ẽe. patere nis omĩa que ꝓsꝑa tib et rei publice in
imperio euenere tuo ꝯsilio assignare. Aduersa casib incertis belli et fortuẽ
elegare. Quo melior fortiorq es/. eo magis talem p̃sidem sibi pa

Expanded text:
porro, si satis confisi Carthaginienses consensu Africae, fide sociorum regum, moenibus porro, si satis confisi Carthaginienses consensu Africae, fide sociorum regum, moenibus suis, cum tuo exercitusque tui praesidio nudatam Italiam uiderint, ultro ipsi nouum exercitum in Italiam aut ex Africa miserint, aut Magonem, quem a Baliaribus classe transmissa iam praeter oram Ligurum Alpinorum uectari constat, Hannibali se coniungere iusserint? nempe in eodem terrore erimus in quo nuper fuimus cum Hasdrubal in Italiam transcendit, quem tu, qui non solum Carthaginem sed omnem Africam exercitu tuo es clausurus, e manibus tuis in Italiam emisisti. uictum a te dices; eo quidem minus uellem—et id tua non rei publicae solum causa—iter datum uicto in Italiam esse. patere nos omnia quae prospera tibi ac populi Romani imperio euenere tuo consilio adsignare, aduersa casibus incertis belli et fortunae relegare: quo melior fortiorque es, eo magis talem praesidem sibi pat
Abbreviated transcription (Latin):
quatũq circumspexis hostilia omĩa atq infesta. An Siphaci numidis q credis :
satis sit semel creditum. Iño semꝑ temẽitas ẽ felix. et frau& fidem ĩ paruis
sibi p̃struit. ut cum oꝑep̃tium sit cum m̾cede magna fallat. nõ hostes patrem
patriuimq tuum ariis prius ꝙͣ Celtiberi socii fraude ciraunuenerunt. nec tibi
ip̃i a magone et hasdrubale hostium ducib quantũ ab Indibile ⁊ mandonio
in fide acceptis piauli fuit. Numidis tu crede̾ potes. defectione militu tuoꝵ expertus.
metus est. Ostende roma arma. et excitam alienigenã. iam uelut ad cc̃e
rostringendũ incendium concũrent. aliter uidem illi cartaginenses hispa¬
niam defenderunt. aliter meniã patrie. templa deum. aras ⁊ focos defendẽt.
cum euntes ĩ pliu pauida ꝓsequetur coniux et parui liberi accursabunt Qd

Expanded text:
quacumque circumspexeris hostilia omnia atque infesta. 'an Syphaci Numidisque credis? quacumque circumspexeris hostilia omnia atque infesta. 'an Syphaci Numidisque credis? satis sit semel creditum; non semper temeritas est felix, et fraus fidem in paruis sibi praestruit ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat. non hostis patrem patruumque tuum armis prius quam Celtiberi socii fraude circumuenerunt; nec tibi ipsi a Magone et Hasdrubale hostium ducibus quantum ab Indibili et Mandonio in fidem acceptis periculi fuit. Numidis tu credere potes, defectionem militum tuorum expertus? metus est: ostende Romana arma et exercitum alienigenam; iam uelut ad commune restinguendum incendium concurrent. aliter iidem illi Carthaginienses Hispaniam defenderunt, aliter moenia patriae, templa deum, aras et focos defendent cum euntes in proelium pauida prosequetur coniunx et parui liberi occursabunt. 'quid
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tibi. P. Corneli cum ex alto affricam conspex̾is/ ludus ⁊ iccus fuisse hispaie
tue uidebuntur. Quid eni simile pacato mari: ꝑ oram italie gallieq uect
empõiis ĩ urbem sccioꝵ classem appulisti. et expositos milites ꝑ tutissima oĩa
romana circa hiberum ex̾citus patris patruiq tui post amissos imperatores:
ferciores et calamita ip̃a facti/ et dux tumultuarius quidẽ ille . I. Martuis et
suffragio ad tempus lectus. ceteꝵ si nobilitas ac iusti hynores adoñar̃
claris imꝑatorib qualib arte belli par oppugnata ꝑ sum̃u odiu Cartagos nlło
trium punicoꝵ excituum sccios defendente. cetera neq ea eleuo nullo tamen
affrico bello ꝯparanda: ubi nõ portus ullus classi nr̃e aptus. nõ age
pacatus/ nõ cuutas sctia/. nõ rex amicus/ non cansistendi usꝙ laus / nõ ꝓcededi

Expanded text:
ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae ne tibi, P. Corneli , cum ex alto Africam conspexeris, ludus et iocus fuisse Hispaniae tuae uidebuntur. quid enim simile? pacato mari praeter oram Italiae Galliaeque uectus Emporias in urbem sociorum classem adpulisti; expositos milites per tutissima omnia Romana; circa Hiberum exercitus patris patruique tui post amissos imperatores ferociores calamitate ipsa facti, et dux tumultuarius quidem ille L. Marcius et militari suffragio ad tempus lectus, ceterum si nobilitas ac iusti honores adornarent, claris imperatoribus qualibet arte belli par; oppugnata per summum otium Carthago nullo trium Punicorum exercituum socios defendente; cetera—neque ea eleuo—nullo tamen modo Africo bello comparanda, ubi non portus ullus classi nostrae apertus, non ager pacatus, non ciuitas socia, non rex amicus, non consistendi usquam locus, non procedendi;
Abbreviated transcription (Latin):
Quid si qd̾ om̃s dii omen auertant: et dicere etiam reformidat animus: sed
que acciderunt/ accide̾ possunt. et uictor hamubal ire ad urbem ꝑget. tum demũ
salem ex africa sic̃. Q. fuluiui a Capua accersemus: Quid qd̾ ĩ affri
quoq mars coĩs belli erit. domus tibi tua pater patruusq intra .xxx. dies
cum ex̾citib cesi docun ento sunt ubi ꝑ aliquot annos maximis reb terra mãĩq
gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi romani uestreq fri¬
milie fecemt. dies me deficiet si reges imꝑatoresq temere ĩ hostium terram
transgressos. cam maximis cladib suis ex̾cituũq suoꝵ enumerare uelim. Athe¬
niensis prudentissima ciuitas / bello domi relicto/ auctore eque inpigro ac nõbli
m ĩ ꝑpetuum afflixerunt. Externa et nimis antiqua repeto. Affrica
ista et .M. altilius insigne utruisq fortune exempłũ nobis daumento sint.

Expanded text:
quid? si—quod omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quid? si—quod omnes di omen auertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt—uictor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fuluium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit? domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint, ubi per aliquot annos maximis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani uestraeque familiae fecerant. dies me deficiat si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare uelim. Athenienses, prudentissima ciuitas, bello domi relicto, auctore aeque impigro ac nobili m suam in perpetuum adflixerunt. 'externa et nimis antiqua repeto. Africa eadem ista et M. Atilius , insigne utriusque fortunae exemplum, nobis documento sint.
Abbreviated transcription (Latin):
sueĩs. Nondum isset hannibal quem nõ magis timuisse uideat᷑ ꝙͣ ꝯtẽpsisse¬
qui aliud bellum maluerit. Qum igit᷑ ad hochec ingeris. Nec ꝑ istos cirautꝰ
ut cum ĩ affricam traietẽis secutuꝵ te illuc hanubale speres potius ꝙͣ recto
hinc itinere ubi hannibal est eo bellum intendis ⁊ Egregiã ista palina
belli punici parati petis. et hoc natura prius est. tua cum defenderis aliẽna
ire oppugnatum.pax ante ĩ italia ꝙͣ bellum ĩ africa sit. et nob̾ prius
decedat timor ꝙͣ ultro aliis inferat᷑. Si utrumq tuo ductu auspitioq fiei̾
hannibale hic iacto/ illic Cartagine expugna. Si alterutra uictor
nobis consulib relinquenda ẽ. prior tum maior clariorq tum caua etia
cõmeatib suffici amus p̃bendis: nichil reliqui est: quid ꝑiculi tande ꝙ lu
adeat᷑ quem fallit. .P. licinius ĩ italia. P. Scipio bellum ĩ affrica gecet.

Expanded text:
fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur fueris. 'nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse uideatur qui aliud bellum maluerit. quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circuitus, ut cum in Africam traieceris secuturum te illuc Hannibalem speres, potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis? egregiam istam palmam belli Punici patrati petis? hoc et natura prius est, tua cum defenderis aliena ire oppugnatum. pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur. si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic uicto, illic Carthaginem expugna: si alterautra uictoria nouis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque tum causa etiam commeatibus sufficiamus praebendis nihil reliqui est, quid? periculi tandem quantum adeatur quem fallit? P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret.
Abbreviated transcription (Latin):
nullum ĩ italia. aut is hostis esset. ex quo uicto uichil glorie querexetur.
ui te ĩ italia retuẽt. et si id bono publico facẽs. simul cu bello mate
glorie tue isse ereptum udeĩ posset. Cum uõ hannibal hostis ĩ columi ex̾citu
quartumdeamu annu Italia obsideat. penitebit te .P. corneli głie tue si
hostem eum qui tot funeꝵ tot dadium nõb caũa fuit. ta consul italia
expuleĩs : et sicut penes .C. lutatiu prioris punici ꝑpetrati belli titulus
fuit: ita penes te huius fue̾i̾t. nisi aut hamiltar̾ hauuibali dux ẽ p̃ferendus
aut illud bellura huic aut uictoria illa maior clariorq ꝙͣ hac modo ꝯtingat.
Ut te consule uincamus futura est a drepanis aut teice detraxisse hamilcae
ꝙͣ italia expulisse penos atq haniubale malis ne tu quide/ et si magis ꝑata
speratam gloriã amplectẽis. hispania potius ꝙͣ italia bello liberata glo

Expanded text:
nullum in Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, nullum in Italia aut is hostis esset ex quo uicto nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum uideri posset. cum uero Hannibal hostis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli , gloriae tuae si hostem eum qui tot funerum tot cladium nobis causa fuit tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit? nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferendus aut illud bellum huic, aut uictoria illa maior clariorque quam haec—modo contingat ut te consule uincamus — futura est? a Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis? ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus
Abbreviated transcription (Latin):
sim̃ ꝙͣ desiderium. etas saltem liberet. Que eni michi uł emulatio cũ eo
ẽẽ potest: qui ne filio quide ieo equalis sit: me dictatore cum uigẽm
adhuc uirib et ĩ cursu maximaꝵ reꝵ essem recusante uemo aut auduit
ut qui aliquoꝵ iudicio michi cõparatus erat: sua mox confessione me sibi pfer̃e
ne dum ego ꝑfunctus honorib/ certamina michi atq emulatiõe cũ adolesçete
florentissimo ꝓpona. uidelicet ut michi iam uiuendo nõ solum reb gerẽdis
sso. si huic negata iam fuerint africa prouincia decernatur. cum ea
que parata est / uiuendum atq moriendu ẽ. Uincẽ gͦ ꝓhibui hanubalem
ut a uob̾ quoꝵ uigent nunc uixes uinci posset: Illad te michi cognosce. p.
Corneli equu erit. si cum ĩ me ip̃o numꝙ̃ pluris fama hominu ꝙͣ rem publi
fecenn. ne tuam quide gloriam bono publico p̃ponam. quãꝙͣ si aut belliun

Expanded text:
sim quam desiderium, aetas saltem liberet. quae enim mihi aemulatio cum eo sim quam desiderium, aetas saltem liberet. quae enim mihi aemulatio cum eo esse potest qui ne filio quidem meo aequalis sit? me dictatorem cum uigerem adhuc uiribus et in cursu maximarum rerum essem recusantem nemo aut in ut qui aliquorum iudicio mihi comparatus erat sua mox confessione me sibi praeferret; nedum ego perfunctus honoribus certamina mihi atque aemulationem cum adulescente florentissimo proponam; uidelicet ut mihi iam uiuendo non solum rebus gerendis fesso, si huic negata fuerit, Africa prouincia decernatur. cum ea gloria quae parta est uiuendum atque moriendum est. uincere ego prohibui Hannibalem ut a uobis quorum uigent nunc uires etiam uinci posset. 'illud te mihi ignoscere, P. Corneli , aequum erit, si cum in me ipso nunquam pluris famam hominum quam rem publicam fecerim, ne tuam quidem gloriam bono publico praeponam. quamquam si aut bellum
Abbreviated transcription (Latin):
consulis uiri fortis ac streuui sit. quam nec seuatus censuit ĩ hunc annum
ꝓum̃ciam ẽẽ. nec populus iussit. Deinde si est/ consulem peccare arbitror
qui de re transacta simulando se referͣe senatu ludibrio ht̃. nõ senatorem¬
mo qui de quo consulit᷑ suo loco dicit sentẽtiam. Atq ego certum h
entienti michi ab ista festinatione ĩ affrica traiiciendi. duaꝵ reꝵ subxunda
opinione õe: unius insite ĩgenio meo cunctatiõis quam motum pigriti amq
homiñes adolescentes sane appellent. dũ me nõ peniteat ad huc alioꝵ spetio¬
siora pͥmo aspectu consilia semꝑ uisa/ mea usu meliora. Aterius obtrectatiõis
atq inuidie aduersus crescente ĩ dies gloriam fortissimi consulis. A qua
suspitione si me neq uita acta et mores mei/ neq dictatura cum quinq
cõsulatib tantumq gloiẽ belli domiq ꝑte uindicat ut ꝓpius fastidiu eius

Expanded text:
consulis, uiri fortis ac strenui, sit, quam nec senatus censuit in hunc annum consulis, uiri fortis ac strenui, sit, quam nec senatus censuit in hunc annum prouinciam esse nec populus iussit. deinde, si est, consulem peccare arbitror qui de re transacta simulando se referre senatum ludibrio habet, non senatorem qui de quo consulitur suo loco dicit sententiam. atque ego certum habeo dissentienti mihi ab ista festinatione in Africam traiciendi duarum rerum subeundam opinionem esse, unius, insitae ingenio meo cunctationis, quam metum pigritiamque homines adulescentes sane appellent, dum ne paeniteat adhuc aliorum speciosiora primo adspectu consilia semper uisa, mea usu meliora; alterius, obtractationis atque inuidiae aduersus crescentem in dies gloriam fortissimi consulis. a qua suspicione si me neque uita acta et mores mei neque dictatura cum quinque consulatibus tantumque gloriae belli domique partae uindicat ut propius fastidium eius
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ senatum introducte auditeq. et petentib saguntinis ut quatenus tuto pessẽt
liam spectatu irent. Duces dati lir̃eq ꝑ opida misse ut hispauos com
accipẽnt. Tum de re publica de ex̾citib scribendis: de proiunciis relatu. ¶Cu
affricam nouã ꝓuintia ex̃ sortem .P. scipioni destinaĩ homines fama fer̾ent
et ip̃e nulla iam modica gloi̾a contentus nõ ad gerendu modo belłu sed ad
finiendum dice̾t se consulem declarãtũ ẽẽ: neq ałr id fuuri posse: ꝙͣ si ip̃e in
affeicam excitum transtortaret. Id cõsiliu haudquaꝙ primoĩb pateu ꝯplaceret¬
ceteriq ꝑmetum aut ambitione mussarent. Q. fabius maximus rogatus sentẽtiã
orationem qui tumꝙͣ de integra re⁊ de affrica prouincia sententiam
Ego aute primu illud ignoro / quem admodu cetera iam prouincia affrica

Expanded text:
in senatum introductae auditaeque; et petentibus Saguntinis ut quatenus tuto possent in senatum introductae auditaeque; et petentibus Saguntinis ut quatenus tuto possent Italiam spectatum irent, duces dati litteraeque per oppida missae ut Hispanos comiter acciperent. tum de re publica, de exercitibus scribendis, de prouinciis relatum. cum Africam nouam prouinciam extra sortem P. Scipioni destinari homines fama ferrent, et ipse nulla iam modica gloria contentus non ad gerendum modo bellum sed ad finiendum diceret se consulem declaratum, neque id aliter fieri posse quam si ipse in Africam exercitum transportasset, et ceteri per metum aut ambitionem mussarent, Q. Fabius Maximus rogatus sententiam: orationem qui tamquam de integra re de Africa prouincia sententiam dixerit. ego autem primum illud ignoro quemadmodum iam certa prouincia Africa
Abbreviated transcription (Latin):
naximo p̃sidi capitoline arcis nõ grates tantum ob hec agẽ ussi sumu
douu hoc etiam si uos ꝑnuttertis coronam aurea ĩ capitoliu uictoie cã fer̾e.
Id uti ꝑmittatis quesumus. utiq si uobis ita uideret᷑ que nobis imꝑatores ur̃i
omoda tribuerunt. ea rata atq ꝑpetua auctõitate ur̃a faciatis: Se
saguntinis respondit et dirutu et restitutũ saguntu fidei sccialis utriuq ẜuate
dacumentum om̃ib gentib fore. suos imꝑatores recte et ordine ex uoliuitate
senatus fecisse ꝙ saguntum restituerint: ciuesq saguntinos ẜuitio exemerint
queq alia eis benigne fecẽint/ ea senatun ita uoluisse fieri. donu ꝑmictere
ut ĩ capitolio ponerent. laus inde lautitiaq legatis p̃teri iussa et munexis
caũa ĩ singulos dari ne minus dena millia eris. Legationes demde cetere

Expanded text:
maximo, praesidi Capitolinae arcis, non grates tantum ob haec agere iussi sumus maximo, praesidi Capitolinae arcis, non grates tantum ob haec agere iussi sumus sed donum hoc etiam, si uos permitteretis, coronam auream in Capitolium uictoriae ergo ferre. id uti permittatis quaesumus, utique, si uobis ita uidetur, quae nobis imperatores uestri commoda tribuerunt, ea rata atque perpetua auctoritate uestra faciatis.' senatus legatis Saguntinis respondit et dirutum et restitutum Saguntum fidei socialis utrimque seruatae documentum omnibus gentibus fore; suos imperatores recte et ordine et ex uoluntate senatus fecisse quod Saguntum restituerint ciuesque Saguntinos seruitio exemerint; quaeque alia eis benigne fecerint, ea senatum ita uoluisse fieri; donum permittere ut in Capitolio ponerent. locus inde lautiaque legatis praeberi iussa et muneris ergo in singulos dari ne minus dena milia aeris. legationes deinde ceterae
Abbreviated transcription (Latin):
urbes. ubiq ex captoꝵ nũo excerptos saguntinos ĩ patriam remisit. Postremo tur¬
dethaniam adeo uĩfestam nob̾/ ut illa gente ĩ columi stare saguntu nõ posset
ta bello afflixit/. ut nõ modo nob̾ absit uerbo/. inuidia/ ne posteris quide ti
nr̃is ẽẽt. Deletam urbem cernimus eoꝵ ingratam. Sagnntũ deleuerat hãnibal
uectigal ex agro eoꝵ capimus: qd̾ nõb̃ non fructu iccundius est ꝙͣ ultione. Ob
hec maiora quib nec sperare nec optare adiis ĩ mortalib poteramus: gratias
actum nos.x. legatos saguntius senatus populusq aduos misit.simul gratulatũ
ta res ꝑ. hos annos ĩ hispania atq ĩ italia gessistis ut hispania nõ hibe
amni tenus s qua teraꝵ ultimas finit acceanus domita armis habetis. italie
nisi quatenus uallum castroꝵ cingit. nichil reliquẽ̃tis peno: Ioui optio

Expanded text:
urbes, ubique ex captorum numero excretos Saguntinos in patriam remisit; postremo Tururbes, ubique ex captorum numero excretos Saguntinos in patriam remisit; postremo Turdetaniam, adeo infestam nobis ut illa gente incolumi stare Saguntum non posset, ita bello adflixit ut non modo nobis sed—absit uerbo inuidia—ne posteris quidem timenda nostris esset. deletam urbem cernimus eorum quorum in gratiam Saguntum deleuerat Hannibal; uectigal ex agro eorum capimus quod nobis non fructu iucundius est quam ultione. ob haec, quibus maiora nec sperare nec optare ab dis immortalibus poteramus, gratias actum nos decem legatos Saguntinus senatus populusque ad uos misit; simul gratulatum quod ita res hos annos in Hispania atque Italia gessistis ut Hispaniam non Hibero amne tenus sed qua terrarum ultimas finit Oceanus domitam armis habeatis, Italiae nisi quatenus uallum castrorum cingit nihil reliqueritis Poeno. Ioui optimo
Abbreviated transcription (Latin):
orñe hispaniam ciues nr̃os uenundatos dimissis qui conquirerẽt ex ẜuitute ĩ libertatẽ
restituerũt. Cum iam ꝓpe ẽẽt ut optabile ex miserima fortunã haberemꝰ.p. et
.Gñ. cornelii imꝑatores ur̃i. luctuosius quas nobis ꝙͣ uobis perierunt. Tu uero
ad hac retracti ex distantib lotis ĩ sedem antiquã uidebamur. ut iteꝵ periremus.
t alterum excidium patrie uideremus. Nec ad ꝑuitiem ur̃am cartaginẽsi
aut duce aut ex̾citu opus ẽẽ. a ĩurdethanis nos uetẽrimis hostib qui prioris
quo excidii caũa nobis fuerunt extingui posse: cun ex insperato repente misistis
bis hunc .p. Scipione quem fortunatissimi oĩi saguntinoꝵ uidemur quia
consulem declaratum uidimus. ac uidisse nos cũub nr̃is renũtiatũi sumꝰ spem
opem om̃e salutemq nr̃am: qui cum pluimas hostium ur̃oꝵ cepisset ĩ hispania

Expanded text:
per omnem Hispaniam ciues nostros uenum datos, dimissis qui conquirerent, ex seruitute in libertatem per omnem Hispaniam ciues nostros uenum datos, dimissis qui conquirerent, ex seruitute in libertatem restituerunt. cum iam prope esset ut optabilem ex miserrima fortunam haberemus, P. et Cn. Cornelii imperatores uestri luctuosius nobis prope quam uobis perierunt. 'tum uero ad hoc retracti ex distantibus locis in sedem antiquam uidebamur ut iterum periremus et alterum exci- dium patriae uideremus—nec ad perniciem nostram Carthaginiensi utique aut duce aut exercitu opus esse: ab Turdulis nos ueterrimis hostibus, qui prioris quoque excidii causa nobis fuerant, exstingui posse—cum ex insperato repente misistis nobis hunc P. Scipionem , quem fortunatissimi omnium Saguntinorum uidemur quia consulem declaratum uidemus ac uidisse nos ciuibus nostris renuntiaturi sumus, spem, opem, salutem nostram; qui cum plurimas hostium uestrorum cepisset in Hispania
Abbreviated transcription (Latin):
purio luccetio. Sicilia .l. Emilio. Gñ. octauio Sardinia. Senatus ĩ c
hitũs. Ibi referente. P. Scipione. senatusconsultu factu est. ut quos ludos
int̾ seditione militarem ĩ hispania uouisset ex ea pecunia quã ip̃e ĩ erarius
tulisset facẽt: Tum saguntinoꝵ legatos ĩ senatum intͤduxit. Ex e
ultimum fidem uobis p̃staremus. tam̃ ea ur̃a mẽita imꝑator q uestroru
⁊ nos fuerunt ut nos cladium nr̃aꝵ non peniteat. bellum ꝑꝑ nos suscep
disccuen et ip̃i uenertis et popułu cartaginense adduxeritis. cum ĩ Italia
tam atrox bellum et hannibalem hostem haletis. Consulem cum ẽxcitu in
ispaniam uelut ad conciliandas colligendasq reliquias naufragii nr̃i misistis. P
et. Gñ. Cornelii ex quo ĩ prouinciam uenerunt nullo tp̾e destiterunt que nob̾ secunda
q aduersa hostib ur̃is ee̾nͣt face̾. Iani oĩ primu oppidum nob̾ restituerun

Expanded text:
— Sp. Lucretio , Sicilia L. Aemilio , Cn. Octauio Sardinia . senatus in C— Sp. Lucretio , Sicilia L. Aemilio , Cn. Octauio Sardinia . senatus in Capitolio habitus. ibi referente P. Scipione senatus consultum factum est ut quos ludos inter seditionem militarem in Hispania uouisset, ex ea pecunia quam ipse in aerarium detulisset faceret. tum Saguntinorum legatos in senatum introduxit. ex eis ultimum fidem uobis praestaremus, tamen ea uestra merita imperatorumque uestrorum erga nos fuerunt ut nos cladium nostrarum non paeniteat. bellum propter nos sudiscrimen et ipsi ueneritis et populum Carthaginiensem adduxeritis. cum in Italia tam atrox bellum et Hannibalem hostem haberetis, consulem cum exercitu in Hispaniam uelut ad conciliandas reliquias naufragii nostri misistis. P. et Cn. Cornelii ex quo in prouinciam uenerunt nullo tempore destiterunt quae nobis secunda quaeque aduersa hostibus nostris essent facere. iam omnium primum oppidum nobis restituerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
maximus. Ceteꝵ comitia maiore ꝙ̃ ulla ꝑ id bellum celebrata frequentia
ꝓditum menioie est. Conuenerant undiq non suffragandi modo s etiã spectad
caua . P. s̾cipionis. concũrebantq et domũ frequentes et ĩ capitoliũ ad ĩmołate
c̃.c̃. lutatius suꝑius bellum punicum finisset. ita id qd̾ instaret . P. cc̃
finiturum : atq ut hispania omni penos expulisset. sic italia pulsur ẽẽ: afritãꝙ
ei ꝑ inde ac debellatum ĩ itrilia foret/ prouintiam destinabãt. Pretoĩa inde
mitia hĩta. creati duo qui tum ediles plebis erant. Spurius lucreti
Cornelius scipio et. P. licinius crassus consulatum mierunt. nominate ꝯsulib
uincie sunt. Sitilia Scipioni extra sortem concedente collega quia cura
pontificem maximũ ĩ italia retinebat. Brutii crasso. Tum p̃torie ꝓuinciẽ in
sortem coniecte. urbana. Eñ. Sexiulio obtigit. ariminu ita gallia appellabãt¬

Expanded text:
maximus. ceterum comitia maiore quam ulla per id bellum celebrata frequentia maximus. ceterum comitia maiore quam ulla per id bellum celebrata frequentia proditum memoriae est. conuenerant undique non suffragandi modo sed etiam spectandi causa P. Scipionis , concurrebantque et domum frequentes et in Capitolium ad immolantem is, sicut C. Lutatius superius bellum Punicum finisset, ita id quod instaret P. Cornelium finiturum, atque uti Hispania omni Poenos expulisset, sic Italia pulsurum esse; Africamque ei perinde ac debellatum in Italia foret prouinciam destinabant. praetoria inde comitia habita. creati duo qui tum aediles plebis erant, Sp. Lucretius etCornelius Scipio et P. Licinius Crassus ut consulatum inierunt, nominatae consulibus prouinciae sunt, Sicilia Scipioni extra sortem, concedente collega quia cura sacrorum pontificem maximum in Italia retinebat, Bruttii Crasso. tum praetoriae prouinciae in sortem coniectae. urbana Cn. Seruilio obtigit, Ariminum —ita Galliam appellabant
Abbreviated transcription (Latin):
romanis dedunt᷑. Hec ĩ hispania .P. Scipionis ductu auspitio q gesta ¶ Ip̃e
et senatu ex̃ urbem dato ĩ ede Bellone quas res ĩ hispania gessisset disseruit.
iotiens signis collatis dimicasset/ quot oppida ex hostib ui cepisset / quai
ĩ ditione populi romani redegisset. aduersus quatuor se imꝑatores. quatuor
iuctores ex̾citus ĩ hispamia isse. Nemine Cartaginensem ĩ iis ter̾ĩs reliquisse.
Ob has res gestas magis tentata est triumphi spes ꝙͣ penta ꝑtinacit̾. quia
nemine ad eam diem triumphasse qui sine magisteatu res gessisset ꝯstabat.
milia pondo trecentu. xl. duo. et signati argenti magnum nũm. Comitia inde
creandis consulib hũit.L. ueturius philo. centurieq om̃es ingenti fauore. P.
Scipione consulem dixerunt. collega addit᷑ ei. P. licinius trassus pontifex

Expanded text:
Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta. ipse Romanis deduntur. haec in Hispania P. Scipionis ductu auspicioque gesta. ipse et senatu extra urbem dato in aede Bellonae quas res in Hispania gessisset disseruit, quotiens signis conlatis dimicasset, quot oppida ex hostibus ui cepisset, quas gentes in dicionem populi Romani redegisset; aduersus quattuor se imperatores, quattuor uictores exercitus in Hispaniam isse; neminem Carthaginiensem in iis terris reliquisse. ob has res gestas magis temptata est triumphi spes quam petita pertinaciter, quia neminem ad eam diem triumphasse qui sine magistratu res gessisset constabat. rdecim milia pondo trecenta quadraginta duo et signati argenti magnum numerum. comitia inde creandis consulibus habuit L. Ueturius Philo , centuriaeque omnes ingenti fauore P. Cornelium Scipionem consulem dixerunt; collega additur ei P. Licinius Crassus pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpulentior armis uirisq et portum ht̃ ubi cõmode hiberuatur ꝓse etĩa extremũ
Ieratꝰ censebat. Ceterum haud setus ꝙͣ si romani eã Insuła incolẽnt ho
dassi cccursum est. fundis ut tum pluximu ita tunc solo eo telo utebant.
Nec quisꝙͣ alt̾ius gentis unius tantu ea arte: quantũ int̾ om̃es alios baleares
excellunt. Itaq tanta uis lapidum creberine grandinis modo ĩ ꝓpinquãtem
iam ter̃e classem effusa est. ut intrare portum non ausi auerterent ĩ altum naues.
In minorem inde baleaꝵ insulam traiecerunt. fertilem agro uiris armis haud equãdã
Itaq egressi nauib suꝑ portum loro munito castra locant. ac sine certamine urbe
agroq potiti. duob millib auxiliarium inde conscriptis missisq Carthaginem ad
hibernandum naues subduxerũt. Post Magonis ab ateani ora discessu Gadithani

Expanded text:
opulentior armis uirisque; et portum habet, ubi commode hibernaturum se—et iam extremum opulentior armis uirisque; et portum habet, ubi commode hibernaturum se—et iam extremum autumni erat—censebat. ceterum haud secus quam si Romani eam insulam incolerent hostiliter classi occursum est. fundis ut nunc plurimum, ita tum solo eo telo utebantur, nec quisquam alterius gentis unus tantum ea arte quantum inter omnes alios Baliares excellunt. itaque tanta uis lapidum creberrimae grandinis modo in propinquantem iam terrae classem effusa est ut intrare portum non ausi auerterent in altum naues. in minorem inde Baliarium insulam traiecerunt, fertilem agro, uiris armis haud aeque ualidam. itaque egressi nauibus super portum loco munito castra locant; ac sine certamine urbe agroque potiti, duobus milibus auxiliarium inde conscriptis missisque Carthaginem, ad hibernandum naues subduxerunt. post Magonis ab Oceani ora discessum Gaditani
Abbreviated transcription (Latin):
homines cesi int̾ murum litusꝙ. et ad duo millia armoꝵ iuenta. Mago cum
Gades repetisset exclusus inde ad cỹmbim haud ꝓcul gadib is laus ab est elasse
appulsa mittendis legatis querendoq ꝙ porte sib sicio atq amico clause forẽt
pugnantib iis multitudinis concursu facto infeste ob direpta quedam a cõscẽdetib
naues militib ad colloquiu suffeces eoꝵ qui sum̃us penis est magistratus cu
questore elicuit. laceratosq uerberib cruci affigi uissit. Inde ad pychusa ĩsula
Centum milia ferme acontinenti / peni tum eam incolebant traient. Itaq
Clasis bona cum pate accepta ẽ. Net cõmeatus modo benigne p̃biti s ĩ supplemͣ
classis iuuentus armaq data: quoꝵ fiducia penus ĩ baleares insulas: ꝗnqginta
inde nulia absunt: transmisit. Due sunt baleares insule/ maior alt̾a atq

Expanded text:
homines caesi inter murum litusque et ad duo milia armorum inuenta. Mago cum homines caesi inter murum litusque et ad duo milia armorum inuenta. Mago cum Gades repetisset, exclusus inde ad Cimbios —haud procul a Gadibus is locus abest—classe adpulsa, mittendis legatis querendoque quod portae sibi socio atque amico clausae forent, purgantibus iis multitudinis concursu factum infestae ob direpta quaedam ab conscendentibus naues militibus, ad conloquium sufetes eorum, qui summus Poenis est magistratus, cum quaestore elicuit, laceratosque uerberibus cruci adfigi iussit. inde nauibus ad Pityusam insulam centum milia ferme a continenti—Poeni tum eam incolebant—traiecit. itaque classis bona cum pace accepta est, nec commeatus modo benigne praebiti sed in supplementum classis iuuentus armaque data; quorum fiducia Poenus in Baliares insulas—quinquaginta inde milia absunt —tramisit. duae sunt Baliares insulae, maior altera atque
Abbreviated transcription (Latin):
net sine causa electam ante urbem statione apparebat. Itaq instructi armatiq
intra portam ad stagnũ ac mare uersam continebantur. ubi effusi et hostes mixt.
int̾ milites nauales turma ad muros tumultu maiore ꝙͣ ui obierunt. Patefacta
repente porta romaui cũ clamore erumpunt: turbatos q hostes et ad pͥmum
in cursum coniectumq teloꝵ auersos usq ad litus cum multa cede ꝑsequuntur.
Nec nisi naues litori appulse trepidos accepissent suꝑfuisseͭ fuge aut pugne
quisꝙ̃. Ii ip̃is quoq trepidatũ nauib ẽ. dum ne hostes cũ suis simul ir umperent:
trahunt scalas horasꝙ et anchoras: ne ĩ moliendo mora esset: Padunt. multiq
ꝯpenites nauib ĩ certo p̃ tenebris quid aut peterent/ aut uitarent fede ĩfierũtꝰ
ro die cum classis inde retro ad ateanu unde uenerat fugisset: ad etin

Expanded text:
nec sine causa electam ante urbem stationem apparebat; itaque instructi armatique nec sine causa electam ante urbem stationem apparebat; itaque instructi armatique intra portam ad stagnum ac mare uersam continebantur. ubi effusi hostes, mixta inter milites naualis turba, ad muros tumultu maiore quam ui subierunt, patefacta repente porta Romani cum clamore erumpunt, turbatosque hostes et ad primum incursum coniectumque telorum auersos usque ad litus cum multa caede persequuntur; nec nisi naues litori adpulsae trepidos accepissent superfuisset fugae aut pugnae quisquam. in ipsis quoque trepidatum nauibus est dum ne hostes cum suis simul inrumperent trahunt scalas, orasque et ancoras ne in moliendo mora esset praecidunt; multique adnantes nauibus, incerto prae tenebris quid aut peterent aut uitarent, foede interierunt. postero die cum classis inde retro ad Oceanum unde uenerat fugisset, ad octingenti
Abbreviated transcription (Latin):
tagine est. iubere. Senatum/ ut classem quam Gadib hr̃et. in italiã traiio
Conducta ibi galloꝵ ac ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret
se hannuibali. neu senescẽ bellum maximo impetu maiore fortuna ceptu smẽt.
Ad̾ eam rem et a Cartagine pecunia magoni aduecta est. et ip̃e quãtu potuit
a Gadithanis exegit. non erario modo eoꝵ s etiam templis spoliatis. et pͥuati
ib coactis aurum argentumq ĩ publicu conferẽ. Cum p̃terueheret᷑ hisp
oram haud procul Cartagine noua expositis ĩ ter̾am militib ꝓximos depopulatꝰ
agros inde ad urbem dassem appulit. Ibi cum int̾ diu milites ĩ nauib teniusset.
nate ĩ litus expositos ad ꝑtem eam muri qua capta cactago aromanio fuerat
ducit. Net p̃sidio satis ualido urbem tenẽĩ ratus et aliquos opidanoꝵ ad spem
nouandi res aliquid moturos Ceteꝵ nũtii ex agris trepidi simul populationem
agrestiumq fugam ad hostium aduentu attulerant. ⁊ uisa int̾ diũ cdassis erat.

Expanded text:
agine est iubere senatum ut classem quam Gadibus haberet in Italiam traiceret; conducta ibi Gallorum ac Ligurum quanta maxima posset iuuentute coniungeret se Hannibali neu senescere bellum maximo impetu maiore fortuna coeptum sineret. ad eam rem et a Carthagine pecunia Magoni aduecta est, et ipse quantam potuit a Gaditanis exegit, non aerario modo eorum sed etiam templis spoliatis et priuatim omnibus coactis aurum argentumque in publicum conferre. cum praeterueheretur Hispaniae oram, haud procul Carthagine Noua expositis in terram militibus proximos depopulatur agros; inde ad urbem classem adpulit. ibi cum interdiu milites in nauibus tenuisset, nocte in litus expositos ad partem eam muri qua capta Carthago ab Romanis fuerat ducit, nec praesidio satis ualido urbem teneri ratus et aliquos oppidanorum ad spem nouandi res aliquid moturos. ceterum nuntii ex agris trepidi simul populationem agrestiumque fugam et hostium aduentum attulerant, et uisa interdiu classis erat,
Abbreviated transcription (Latin):
hostum equitatu Massinissam fuisse sciret. et ip̃e uuenis spetimen auimi p̃
se ferẽt. fide data acceptaq: profectus retro larachone ẽ/. Massinissa ꝑrrissu
romanoꝵ ne sine cauã traietisse ĩ continente uideret᷑: populatus proximos agros/. Gades

Expanded text:
hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae hostium equitatu Masinissam fuisse sciret, et ipse iuuenis specimen animi prae se ferret. fide data acceptaque profectus retro Tarraconem est. Masinissa permissu Romanorum ne sine causa traiecisse in continentem uideretur populatus proximos agros, Gades r
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. nõ cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris. et etas erat ĩ medio
uirium robore⁊ ꝙ plenius nitidiusq ex morbo uelut renouatus flos iuuente
iebat. Prope attonitus ip̃o congressu numida/ gr̃as de frĩs filio remisi
ex eo tp̃e affirmat eam se quesisse atasione. quã tande oblata deũ ĩ mõtaliũ
bñficio nõ omiserit. cupere se illi populoq romano operam nauare ita ut nemo
unus externus magis enixe adiuuerit rem romanã. Id se etiã si i
uellet minus p̃stare ĩ hispania terra aliena atq ignota potuisse. in qua
aute genitus eductusq ĩ spem paterni ręgni esset. facile p̃staturũ. Si quidem
em scipione ducem romani ĩ africam mitãt satis sperare ꝑ breuis
Cartaginem ẽẽ. Letus eum Scipio uidit audiuitq. eum caput rer ĩ omni

Expanded text:
s habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio s habitusque corporis non cultus munditiis sed uirilis uere ac militaris, et aetas erat in medio uirium robore, quod plenius nitidiusque ex morbo uelut renouatus flos iuuentae faciebat. prope attonitus ipso congressu Numida gratias de fratris filio remisso agit. ex eo tempore adfirmat eam se quaesisse occasionem quam tandem oblatam deum immortalium beneficio non omiserit. cupere se illi populoque Romano operam nauare ita ut nemo unus externus magis enixe adiuuerit rem Romanam. id se, etiamsi iam pridem uellet, minus praestare in Hispania terra aliena atque ignota potuisse; in qua autem genitus educatusque in spem paterni regni esset, facile praestaturum. si quidem eundem Scipionem ducem in Africam Romani mittant, satis sperare perbreuis aeui Carthaginem esse. laetus eum Scipio uidit audiuitque cum caput rerum in omni
Abbreviated transcription (Latin):
Martium iam appropiñ quante ateano assequit: ¶Incohata res ĩam ante de
Massinissa aliis atq aliis decuusis dilata erat: ꝙ numida cum ip̃o utig ꝯͣgdi
Stipione uolebat : atq eius dextra fidem santiere. Ea tum itieĩs tam longi
ac tam deuii caua scipioni fuit. Massiuissa cum Gadib esset certior aduẽtãe
eum a Martio factus/ causando cõrumpi equos inclusos ĩ insula penuriãq oũd
reꝵ et face̾ cet̾is / et ip̃os sentire. Ad hac equitem marcescẽ desidia ꝑpulit.
transgressus tres pͥncipes numdaꝵ p̃mittit ad tpũs locũq collaquo statuẽdũ:
quos ꝓ obsidib retineri a scipione iubet. remissus  tertus qui quo iussus
erat adduceret Massinissam. cum pautis ĩ collaquiu uenerunt. Cep
ante numidam ex fama reꝵ gestaꝵ admiratio uiri. substitueratq aĩo spẽm
quoq corpoĩs amplam ac magnifica: Ceteꝵ maior p̃sentis ueneratio cepit/ et

Expanded text:
Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Marcium iam adpropinquantem Oceano adsequitur. incohata res iam ante de Masinissa aliis atque aliis de causis dilata erat, quod Numida cum ipso utique congredi Scipione uolebat atque eius dextra fidem sancire; ea tum itineris tam longi ac tam deuii causa Scipioni fuit. Masinissa cum Gadibus esset, certior aduentare eum a Marcio factus, causando corrumpi equos inclusos in insula penuriamque omnium rerum et facere ceteris et ipsos sentire, ad hoc equitem marcescere desidia, ltMagotransgressus tres principes Numidarum praemittit ad tempus locumque conloquio statuendum. duos pro obsidibus retineri ab Scipione iubet: remisso tertio qui quo iussus erat adduceret Masinissam, cum paucis in conloquium uenerunt. ceperat iam ante Numidam ex fama rerum gestarum admiratio uiri, substitueratque animo speciem quoque corporis amplam ac magnificam; ceterum maior praesentis ueneratio cepit, et
Abbreviated transcription (Latin):
equis legib iungerent᷑ amicitia / nõ prius imꝑio ĩ eum tamꝙͣ patatu uti ꝙͣ oĩa
iuina humanaq dedisset. obsides acrepti/ arma adempta/ p̃sidia urbi
forent. Scipio multis inuectus ĩ p̃sentem Mandoniu absentemq Indibilem u̾bis
illos quidem mẽito perisse ipõꝵ maleficio ait uicturos suo atq pplĩ romani bñfia
Ceteꝵ se neq arma iis adempturum. Quippe ea pignora timentiũ rebellionem
ẽẽ. se libera arma relinquẽ. solutos animos neq se ĩ obsides ĩ noxios s ĩ ipos
ĩ defece̾int seuiturũ. nec ab ĩ exmii s ab armato hoste penas expetiturũ.
dimissus Mandonius/ pecunia tantũmodo imꝑata/ ex qua scipendiũ muliti p̃stari
posset. Ire Martio ĩ ulteriorem hispania p̃misso Sillauo Tarrachonẽ remisso
paucos moratus dies/ dum uuꝑata peciũa Ilergethes ꝑnumerarẽt/ cũ expeditis

Expanded text:
aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia aequis legibus iungeretur amicitia, non prius imperio in eum tamquam pacatum uti quam omnia diuina humanaque dedidisset, obsides accepti, arma adempta, praesidia urbibus imposita forent. Scipio multis inuectus in praesentem Mandonium absentemque Indibilem uerbis, illos quidem merito perisse ipsorum maleficio ait, uicturos suo atque populi Romani beneficio. ceterum se neque arma iis adempturum ltneque obsides imperaturumgt—quippe ea pignera timentium rebellionem esse: se libera arma relinquere, solutos animos—neque se in obsides innoxios sed in ipsos, si defecerint, saeuiturum, nec ab inermi sed ab armato hoste poenas expetiturum. dimissus Mandonius pecunia tantummodo imperata ex qua stipendium militi praestari posset. ipse Marcio in ulteriorem Hispaniam praemisso, Silano Tarraconem remisso paucos moratus dies dum imperatam pecuniam Ilergetes pernumerarent, cum expeditis
Abbreviated transcription (Latin):
enta iuctõia fuisset si patentiore campo et adfugam capessendã facile foret
pugnatum: ¶ Indibilis abiectis belli consiliis nichil tutus ĩ affbictis rebus
expta fide et clementia scipiõĩs ratus. Mandoniu frem ad eum mittit. qui¬
aduolutus genib fatalem rabiem tempõis eius accusat: cum uelut ꝯtagĩce
quada pestifera/ non Ilergethes modo et lacethani s castra quas romana ĩsa¬
nierint. Suam quide et frĩs et reliquor popularium eam conditionẽ esse
nt aut si ita iudeat᷑ r̾eddant spũm publio Scipioni ab eodem illo acceptũ aut
ẜuati bis uni debitam uita ꝓ eo ĩ ꝑpetuum deuoueant. antea ĩ caũa sua fiduciã sibi
fuisse. nondum exꝑta clementia eius. uunc ꝯͣt uullã ĩ calua. om̃e ĩ misericordia
uictoris spem repositam hr̃e̾: M los uetustus erat romanis cum quo nec federe nec

Expanded text:
enta victoria fuisset, si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret enta victoria fuisset, si patentiore campo et ad fugam capessendam facili foret pugnatum. Indibilis abiectis belli consiliis nihil tutius in adflictis rebus experta fide et clementia Scipioaduolutus genibus fatalem rabiem temporis eius accusat cum uelut contagione quadam pestifera non Ilergetes modo et Lacetani sed castra quoque Romana insanierint. suam quidem et fratris et reliquorum popularium eam condicionem esse ut aut, si ita uideatur, reddant spiritum P. Scipioni ab eodem illo acceptum, aut seruati bis uni debitam uitam pro eo in perpetuum deuoueant. antea in causa sua fiduciam sibi fuisse nondum experta clementia eius: nunc contra nullam in causa, omnem in misericordia uictoris spem positam habere. mos uetustus erat Romanis, cum quo nec foedere nec