comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incidere: & ut usq: ad mare in lo¬
tum aptum trahere debeat. & qr
in hac re solatiis indiget. salutan¬
tes głam ur̃am pat̾na caritate pe¬
timus ut actionariis ur̃is qui i
illo loco sunt deputetis. ut homineᷤᷤ
qui sub eis sunt cũ bobus ineiꝰ trars¬
initere solatium debeant: quatinꝰ
uobis concurrentib meliꝰ qͣm ei in¬
iunximꝰ possit ꝑficere. Nos enim
ꝓmittimꝰ. qr dum res gesta fuerit.
dignũ uob exenium quodñ sit imix¬
riosum transmittemꝰ. Nam scimus
nos consid̾are. ut filiis nr̃is qui bo¬
nam nob̾ uoluntatẽ exhibere soleñ¬
debeamꝰ respondere. Unde tr̃m pe¬
timꝰ głose fili ut ita facere debeatiᷤ.
ut & nos uob possimꝰ ẽẽ. ꝓ prestito
beneficio debitores: & uos merced̾e
pro sc̃orum eccł̃iis habeatis.xx
is dieb capta ẽ. filia regis agi¬
lulfi cũ uiro suo godescͤalco

Expanded text:
incidere, et ut usque ad mare in loincidere, et ut usque ad mare in locum aptum trahere debeat. Et quia in hac re solaciis indiget, salutantes gloriam vestram paterna caritate petimus, ut actionariis vestris qui in illo loco sunt deputetis, ut homines qui sub eis sunt cum bubus suis in eius transmittere solatium debeant, quatenus vobis concurrentibus melius quod ei iniunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia, dum res perfecta fuerit, dignum vobis exenium, quod non sit iniuriosum, transmittemus. Nam scimus nos considerare et filiis nostris, qui bonam nobis voluntatem exhibent, respondere. Unde iterum petimus, gloriose fili, ut ita facere debeatis, ut et nos vobis possimus esse pro praestito beneficio debitores, et vos mercedem pro sanctorum ecclesiis habeatis". 20. His diebus capta est filia regis Agilulfi cum viro suo Gudescalco
Abbreviated transcription (Latin):
igule quã p̃fatus pater composu¬
eat & quȩdam aliam scripta. nec¬
non pondus panis. & m̃suram ui¬
ni. & quieqͥd ex suppellectili surri¬
pere potuerant deferentes ¶S iquid̾e
post beatum benedictum tun con¬
stantinꝰ. post hunc simpliciꝰ. post
que uitalis. ad extremũ bonicus
congregationẽ ipsam rexit: sub qͦ
hec desfructio facta est.
sius a rege agilulfo missus. succes¬
sit. Qui ortus inforo iulii fuerat.
& gisulsi ducis foro iulani filios e¬
ducarat: eidemq: gisulfo consangui
in hunc modũ directa. Gregorius:
arigͣi duci. Quia sic de gła ur̃a sicut
reuera de filio nr̃o confidimꝰ. petere
auob̾ aliqua fiducialit̃ ꝓuocamur:
Arbitrantes qͦd minime nos patia¬
mim contristari. maxime in tali
re unde ur̃a anima multũ poterit
aduiuari. Indicamꝰ aute: propter
eitłias beatorũ petri & pauli. aliqͣn¬
tas nobis trabes necessarias ẽe. Et
ideo sabino subdiacono nr̃o iniun¬
ximꝰ. de partib britiorũ aliqͣntas

Expanded text:
regulae, quam praefatus pater conposuregulae, quam praefatus pater conposuerat, et quaedam alia scripta necnon pondus panis et mensuram vini et quidquid ex supellectili subripere poterant deferentes. Siquidem post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit; sub quo haec distructio facta est. sius a rege Agilulfo missus successit; qui ortus in Foroiulii fuerat et Gisulfi Foroiulani ducis filios educarat eidemque Gisulfo consanguinin hunc modum directa: 19. "Gregorius Arogi duci. Quia sic de gloria vestra sicut re vera de filio nostro confidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitrantes, quod minime nos patiamini contristari, maxime in tali re, unde vestra anima multum poterit adiuvari. Indicamus autem, propter ecclesias beatorum Petri ac Pauli aliquantas nobis trabes necessarias esse, et ideo Savino subdiacono nostro iniunximus, de partibus Brittiorum aliquantas
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ prestec: Qui cũ hoc dyxisser
equo desiliens. eandem basilicam
conspecturꝰ intronuit. Tunc aliis
orantib: ipse picturas eiꝰdem basi¬
licȩ mirari cepit. Qui cũ figurambe¬
ati martyris sauini depictam cons¬
pexisset: mox cũ iuram̃to affirmaũ
dicens. talem om̃ino eum uirũ qui
se in bello ꝑrotexerat formã habtũꝙ
habuisse. Tunc intellectũ e. beatum
martyrem sauinũ eidem in prelio
adiutorium contulisse. Igͥ mortuo
ariulfo. duo filii faro aldi supioris
ducatum suscepit.
irca hec tempora: cenobiũ beati
benedicti patris qͦd in castroca¬
sino situm ẽ. a langobardis nocai
inuaditur. Qui uniu̾sa diripien¬
tes: ne unũ quid̾e de monachis
tenere potuerunt. ut ꝓpħia uene¬
rabilis Genedicti ꝑartis quã lons
ante p̃uiderat compleretur. qua di¬
est ix apud dm̃ obtinere pͥotui.
iter hoc loco manimȩ concedent᷑.
fugientes qͦ ex eodem loco monachi
imam pętiert̃. secum codicem sc̃e

Expanded text:
auxilium praestet?". Qui cum hoc dixisset, auxilium praestet?". Qui cum hoc dixisset, equo desiliens eandem basilicam conspecturus intravit. Tunc aliis orantibus, ipse picturas eiusdem basilicae mirari coepit. Qui cum figuram beati martyris Savini depictam conspexisset, mox cum iuramento affirmavit dicens, talem omnino eum virum qui se in bello protexerat formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est, beatum martyrem Savinum eidem in proelio adiutorium contulisse. Igitur mortuo Ariulfo, duo filii Faroald superioris ducatum suscepit. irca haec tempora coenobium beati Benedicti Patris, quod in castro Cassino situm est, a Langobardis noctu invaditur. Qui universa diripientes, ne unum quidem de monachis tenere potuerunt, ut prophetia venerabilis Benedicti Patris, quam longe ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Deum obtinere potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes quoque Romam petierunt, secum codicem sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
equenti anno. ariulfus dux qui
faroaldo apud spoletũ successerae
moritur i hic ariulfus cũ bellũ contͣ
romanos in camerino gessisset. uic¬
toriamꝙ patrasset: requirere a sinꝰ
hominib cepit. quis uir ille fu̾it
quẽ ipse in illo bello quẽ gesserat
tam strenue pugnantem indissec.
Cuicũ sui uiri responderent. seibi
nullum alique fortius facientem qd
ipsum ducem uidisse: ille att. Nipi
multũ & ꝑ omĩa me melior̃e ibiali
uidi. qui quotiens me adu̾se parti
aliquis ꝑcutere uoluit: ille uirstyx¬
nuus me semꝑ suo dipeo protet
Cumq dux ipse prope spoletũ ubi
bafilica beati martyris sauini ẽi
sita ẽ. in qua eiꝰdem uenerabile coꝵꝰ
quiescit aduenisset: int̾rogalit eũ¬
bec tam ampla domꝰ ẽẽt. Responsu
est ei a uiris fidelib sauinũ ibi mar¬
tyrem quiescere.quẽ xp̃iani quoti¬
ens in bellum contrahostes irent.
solitum haberent in suũ auxilium
inuocare. Ariulfus u cum adhucẽt
gentilis: ita respondit. Et potest fien

Expanded text:
equenti anno Ariulfus dux, qui Farualdo aput Spoletium successerat, moritur. Hic Ariulfus cum bello contra Romanos in Camerino gessisset victoriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit, quis vir ille fuerit, quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum sui viri responderent, se ibi nullum aliquem fortius facientem quam ipsum ducem vidisse, ille ait: 'Certe multum et per omnia me meliorem ibi alium vidi, qui, quotiens me adversae partis aliquis percutere voluit, ille vir strenuus me semper suo clyppeo protexit'. Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Savini episcopi sita est, in qua eiusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, interrogavit, cuhaec tam ampla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus, Savinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens in bellum contra hostes irent, solitum haberent in suum auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita respondit: "Et potest fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
sue largitatis mnunera condonaret.
te sc̃itatis extinit. Qui cum regem
eumtbtum in conuiuio dũ sermo¬
anarentur offendisset: rex ei hos¬
pitium reu̾tenti equũ ferocem &
indomitũ qui imm̃so fremitu su¬
ꝑ se sedentes t̾re allidere solebat.
yreparari fecit. Cui cum ep̃c suꝑ
redisset. ita mansuetꝰ extitit: ut
am blando incessu usq: ad domũ
ꝓpam deportaret. Quod rex audi¬
ins: & ep̃m ex eo die honore debi¬
to coluit. & en ipsum equũ quem
sue sessioni dedicauerat doNo
largitus est.
ac tempestate noctu stella iux¬
ta uergilias cęlo sereno inter dni
natalem & theopbaniam appa¬
ruit: om̃im obumbrata. ueluti
cũ luna sub nube ẽ. constituta.
lost hec mnse februario diemedia
ab occasu exiit. que cũ magno
fulgore in partes orientis declina¬
uit. De hinc m̃se martio bebius
tructuauit ꝑ dies aliquot. & omĩa
uirentia circunquaq pre pulue¬
re & cinere illius exterminata st̃.

Expanded text:
suae largitatis munera condonaret, rae sanctitatis extitit. Qui cum regem Cunincpertum in convivio dum sermocinarentur offendisset, rex ei hospitium revertenti equum ferocem et indomitum, qui inmenso fremitu super se sedentes terrae allidere solebat, praeparari fecit. Cui cum episcopus supersedisset, ita mansuetus extitit, ut eum blando incessu usque ad domum propriam deportaret. Quod rex audiens, et episcopum ex eo die honore debito coluit, et ei ipsum equum, quem suae sessioni dedicaverat, dono largitus est. 9. Hac tempestate noctu stella iuxta vergilias caelo sereno inter Domini natalem et theophaniam apparuit, omnimodo obumbrata, veluti cum luna sub nube est constituta. Post haec mense Februario die media stella ab occasu exiit, quae cum magno fulgore in partes orientis declinavit. Dehinc mense Martio Bebius eructuavit per dies aliquod, et omnia virentia circumquaque prae pulvere et cinere illius exterminata s
Abbreviated transcription (Latin):
¶Discessu deinde facto cum iam ad
epulas reu̾teremur: ego animo
eger ad requiem uado. Rogantib
amicis ne me anxietate & ieiuio en¬
ficerem: paululũ cibi contra ani¬
mi mei uoluntatem sumere cepi.
iieq ut presto ẽem ad pͥmum solis
ortum insacrario collocaui. Postero
die matutino exꝑgefactus diluculo
amicos etiam semi sopore somno
excitos uidi¶ Sed adhuc ipse quoq: sa¬
cerdos uelatus pellib ferims qui¬
escebat. positaq: ante eum in tabu

Expanded text:
m ad epulas reverteremur, ego animo aeger ad requiem vado. Rogantibus amicis, ne me anxietate et ieiunio conficerem, paululum cibi contra animi voluntatem sumere coepi meque, ut praesto essem ad primum solis ortum, in sacrario collocavi. Postero die matutino expergefactus diluculo amicos etiam semisopore somno excito. Sed adhuc ipse quoque sacerdos velatus pellibus ferinis quiescebat, positaque ante eum in tabu
Abbreviated transcription (Latin):
dentib. ratib ex arundine factis
tͣns nauigauimꝰ amnẽ inhabitan
tib ulterius indis beluarũ ferarũ
contectis pellib. Non fuere inhos¬
ptrales. qui nob̾ spongias albas
purpureasq: in maniis dedere

Expanded text:
factis transnavigavimus amnem. Inhabitabant litus ulterius Indi beluarum ferarum contecti pellibus; non fuere inhospitales, qui nobis spongias albas purpureasque in manus dedere
Abbreviated transcription (Latin):
in. indice an grece in ẽẽnt arbo¬
res responsure. Tum ille inquit.
Utraꝙ lingua solis arbor ꝓnun¬
tiat futura. lune greco sermone
incipit: indico fut. Dum ea ge¬
runtur: udemꝰ ab occidente iuba¬
re fulgentib ꝑlebi radiis. ꝑ cussa
arborum cacumina. Et sacerdos
ait. Sursum inquit om̃s intue¬
mini: & dequib quisq reb con¬
sulturus ẽ. occulte cogiter silen¬
tio. nemo palam ꝓnuntiet.
Ua ego& amiti & cõmilitoneᷤᷤ
accuratiꝰ sumꝰ intuiti. ne int̃
nemorũ densitatem aliqua sedric¬
tio in morẽ neterem docta nos ho¬
minũ aliquis eluderet. Mox inter¬
ueniente nullo tali dolo. usq: ad
cacumina ramosq ꝑspeximꝰ. stan¬
tib nobis cominus. aiuina aure
occupant oratula. Cogitabam eñi
si deuicto orbe t̾rarum. in patrĩã
triumphans ad olimpiade matr̃e
sororesq meas kin̾as possem re¬
uerti. Cum subito indico sermo¬
ne te nuissimo arbor respondit.
Inuicte bellis alexander. ut consu¬
luisti inꝰ eris orbis t̾rarum dñs:

Expanded text:
i. Indice an Graece mihi essent arbores responsurae. Tum ille inquit: “Vtraque lingua solis arbor pronuntiat futura, lunae Graeco sermone incipit, Indico finit”. Dum ea geruntur, videmus ab occidente iubare fulgentibus Phoebi radiis percussa arborum cacumina et sacerdos ait: “Sursum” inquit “omnes intuemini et de quibus quisque rebus consulturus est occulte cogitet silentio, nemo palam pronuntiet.” Tum ego et amici et commilitones accuratius sumus intuiti ne inter nemorum densitatem aliqua seductione in morem veterem docta nos hominum aliquis eluderet. Mox interveniente nullo tali dolo usque ad cacumina ramosque perspeximus: stantibus nobis comminus divina aures occupant oracula. Cogitabam enim si devicto orbe terrarum in patriam triumphans ad Olympiadem matrem sororesque meas carissimas possem reverti, cum subito Indico sermone tenuissimo arbor respondit: “Invicte bellis Alexander, ut consuluisti, unus eris orbis terrarum dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
sunsilus. & ꝑdica. & pbiloctas. &
ỹfectus pretorii coracdas. silentio¬
tegebant consilio. Iamq: a sacris
excesseramꝰ arboribus. s iam non¬
odore thuris opobalsamoq: nares
ñe uerberabanturIndi enim sa¬
tra deorum ad oceanum colentes.
dicebant me quoq: eẽ. immorta¬
lem quousq: euum penetrare po¬
tuissem. Quib ego quod de nobis

Expanded text:
dicas et Philotas et praefectus praetorii Coracdas, silentiotegebant consilio. Iamque a sacris excesseramus arboribus. sed iam odore turis opobalsamique nares nostrae verberabantur. Indi enim sacra deorum ad oceanum colentes dicebant me quoque esse immortalem, qui usque eo penetrare potuis
Abbreviated transcription (Latin):
opobalsamo & thure uescuntur. ca¬
denteq riuo puram ex uicino mas¬
te potant aquam. homines accu¬
bantes & quiescentes sine ullis cer¬
uicalib stratisq tantũ pellib fe¬
rarum. his amictis contecti. uums̃
ibidem annis fere trecentis. Excita¬
to sacerdote lucum intraui. tercio
consulturris eandem satratissimã
solis arborem: cuiꝰ mort̃e ꝑtussori
manui cauendam habeam. quẽue

Expanded text:
vescuntur cadenteque rivo puram ex vicino monte potant aquam homines, accubantes et quiescentes sine ullis cervicalibus stratisque, tantum pellibus ferarum. His amictibus contecti vivunt ibidem annis fere trecentis. Excitato sacerdote lucum intravi tertio consulturus eandem sacratissimam solis arborem, cuius mortem percussoris ma
Abbreviated transcription (Latin):
Regulus ille dux nobilis. cum qͥn¬
quaginta uiris captus ẽ: & in ca¬
thenas consectus¶Decimo demum
anno punici belli: nobilem trium¬
phum carthaginiensib prebuit.
Xantippis tam audacis facti cons¬
cius: rerum instabilium mutati
onem timens: ilico ex affrica mi¬
grauit in greciam.
sutur emilius paulus. fulinus no¬
bilior consules: andita captiuita¬
te reguli. & clade exerutus roma¬
ni: transire in affricam cum classe
trecentarum nauium uissi. dipe¬
am petunt. Co confestim cartha¬
ginienses cum pari classe uenerẽ.
Nec differri potuit: nauale certa¬
men.Centum & quattuor naues
carthaginensium demerse .xxx.

Expanded text:
Regulus ille dux vir nobilis cum qRegulus ille dux vir nobilis cum quingentis viris captus est, et in catenas conjectus. Decimo demum anno Punici belli nobilis triumphum Carthaginensibus praebuit. Xantippus, tam audacis facti conscius, rerum instabilium mutationem timens ilico ex Africa migrauit in Graeciam. Igitur Aemilius Paulus et Fuluius Nobilior consules audita captiuitate Reguli et clade exercitus Romani transire in Africam cum classe trecentarum nauium iussi Clipeam petunt. eo confestim Carthaginienses cum pari classe uenerunt; nec differri potuit nauale certamen. centum et quattuor naues Carthaginiensium demers
Abbreviated transcription (Latin):
estICoruim autem eius romam
deductum: quod fuisse centum
uigniti ƿedum. spacio pedum fe
runt: aliquandiu cunctis mira¬
culo fuit¶ Regulus adu̾sum tres
lccitum ex sicilia hamilcarem:
atrocissimum bellum gessit̾. In
quo çȩsa sunt carthagimiensiũ
Oppida. lxxx. & duo: in deditione
cessere romanisFartaginien ses
fracti bellis. & cladib exinaniti:
pacem a regulo poposcerunt¶ Sed
cum intolerabiles & auras con¬
ditiones pacis audissent: tutius
rati sese armatos mori qͣm mise¬
ros uiuere. precio ñ solum hispa¬
niorum uel gallorum auxilia qͦ
iam dudum plurima habebant:
sed aram grecorum comparanda
auxerunt. Itaq xantippum la¬
cedemoniorũ regem cum auxiliis
accitum: ducem bello p̃fecerunt.
CCantippus inspectis poenorũ copiis
atq in campum deductis: longe
ni melius mutato apparatu pug¬
nam uim romanis conseruit. In¬
gens ibi romanorũ ruina fuit.
Nam triginta milia romanorum:
in illa congressione prostrata sunt.

Expanded text:
est. Corium autem ejus Romam est. Corium autem ejus Romam devectum, quod fuisse centum viginti pedum spatio runt, aliquandiu cunctis miraculo fuit. Regulus adversum tresaccitum ex Sicilia Hamilcarem, atrocissimum bellum gessit: in quo caesa sunt Carthaginensium doppida octoginta duo in deditionem cessere Romanis. Carthaginenses, fracti bellis et cladibus exinaniti, pacem a Regulo poposcerunt. Sed cum intolerabiles et duras conditiones pacis audissent, tutius rati sese armatos mori quam miseros vivere, pretio non soluto, Hispanorum vel Gallorum auxilia, quae jam dudum plurima habebant, sed etiam Graecorum comparanda duxerunt. Itaque Xantippum Lacedaemoniorum regem cum auxiliis accitum, ducem bello praefecerunt. Xantippus inspectis Poenorum copiis atque in campum deductis, longe in melius mutato apparatu, pugnam cum Romanis conseruit. Ingens ibi ruina Romanorum virium fuit. Nam triginta millia militum Romanorum in ille tunc congressione prostrata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
stis quasi currib mnitatur. hon
enim ut uermis cusƿine rigor
non ẽ: & in directum corpuscu¬
li sui partes gradatim porrigen¬
do comtractas. contrahendo p̾or¬
rectas motus explicat: sed alter¬
nis intenta conatib latera sinu¬
osa circumfert. ut ꝑ exteriorem
spine curuaturam regentem co¬
starum aciem tendat: costis aut̃e
natura ad summum rectis squa¬
marum ungulas figat. Quod ui¬
cissim & celeriter agendo ñ solum¬
plana perlabitur: sed etiam coN¬
uexa conscendit. tot uestigiis in¬
structa quot costis. hunis itaq:
rei: causa est.Ut si in qualibet cor¬
poris parte ab aluo usq: ad capite
ictu aliquo co llidatur: debilis
reddita. tursum habere non põsit.
Quia rbicunq ille ictus incide¬
rit spinam soluit: ꝑ quam cos¬
tarum pedes & motus corporis a¬
gebantur. Unde etiam hic serpeis.
quȩ tam diu tot iaculis inuul¬
nerabilis obstitit: ad unius saxi
ictum debilis cessit. ac mox cir
cum uenta telis facile oppressa

Expanded text:
stis quasi cruribus innitatur. Non stis quasi cruribus innitatur. Non enim ut vermis, cui spinae rigor non est, et in directum corpusculi sui partes gradatim porrigendo contractas, contrahendo porrectas, motum explicat, sed alternis intenta conatibus latera sinuosa circumfert, ut per exteriorem spinae curvaturam, rigentem costarum aciem tendat, costis autem natura ad summum rectis squamarum ungulas figat: quod vicissim et celeriter agendoplana perlabitur, sed etiam conuexa conscendit, tot uestigiis instructa quot costis. huius itaque rei causa est, ut, si in qualibet corporis parte ab aluo usque ad caput ictu aliquo conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit spinam soluit, per quam costarum pedes et motus corporis agebantur. unde etiam haec serpens, quae tamdiu tot iaculis inuulnerabilis obstitit, ad unius saxi ictum debilis cesscumventa telis facile oppressa
Abbreviated transcription (Latin):
egulus bellum carthaginien¬
se sortitus: iter cum exercitu
faciens. haud procul a flumine
bagrada castra constituit NIbi cũ
plurimos militum aquandine¬
cessitate ad flumen descendenteᷤᷤ.
serpens mire magnitudinis de¬
uorarer: regulus ad expugnan¬
dam bestiam cum exertitũ profe-¬
ctus est. Sed cum nichil in ter¬
go essis profuientib iaculis atq
omni telorum ictu irrito. que
ꝑ horrendam squamarum crate
per obliqͣniam scutorum testudi¬
nem labebantur.mirumq iN
modum ne corpus lederent.ip¬
so colpore pellebantur: insuꝑ
magnam multitud mem morsu
comminui. impetu proteri. ha¬
ltu etiam pestifero exanimari
underet: bͤalistas deferri impera¬
i. ꝑ quas molare saxum spinȩ
eius incussum compagem totius
orporis soluit. Calis siquidemẽ.
natura serpentis. ut cum pedib
carere uideatur. costis tamen &
squamis quas a sumino gutture
usq ad imam aluum parili m¬
dispositas habet. ita instruatur.
ut sq̃uamis quasi unguib. co¬

Expanded text:
egulus, bellum Carthaginiense sortitus, iter cum exercitu faciens, haud procul a flumine Bagrada castra constituit, ubi cum plurimos militum, aquandi necessitate ad flumen descendentes, serpens mirae magnitudinis devoraret, Regulus ad expugnandam bestiam cum exercitu profectus est: sed nihil in tergo ejus proficientibus jaculis, atque omni telorum ictu irrito, quae per horrendam squamarum cratem quasi per obliquam scutorum testudinem labebantur, mirumque in modum, ne corpus laederent, ipso corpore pellebantur, cum insuper magnam multitudinem morsu comminui, impetu proteri, halitu etiam pestifero exanimari videret, balistas deferri imperavit, per quas murale saxum spinae ejus incussum, compagem totius corporis solvit. Talis siquidem natura serpentis, ut cum pedibus carere videatur, 237 costis tamen et squamis, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili mdispositas habet, ita instruatur, ut squamis quasi unguibus, co
Abbreviated transcription (Latin):
in ferret. prius seruitutis causam
intulit. Quamobrem adactus uige¬
nius pater dolore libertatis et a¬
pudore dedecoris: pertractam ad
seruitutem filiam. in conspectu po¬
puli prius parricida prostrauit.
Qua populus necessitatis atro¬
citate per motus. et periculo lib̾¬
datis ad monitus: montem auen

Expanded text:
e uirgini stuprum inferret, prius seruitutis causam e uirgini stuprum inferret, prius seruitutis causam intulit; quamobrem adactus Verginius pater dolore libertatis et pudore dedecoris protractam ad seruitutem filiam in conspectu populi pius parricida prostrauit. qua populus necessitatis atrocitate permotus et periculo libertatis admonitus montem Auen
Abbreviated transcription (Latin):
mes pestilentiaq compeseuit.
Ipso autem trescentesimo anno hoc
⁊ olimpia de nonagesima quinta.
potestas consulum decem uiris
tradita. constituendarum legũ
antiquarum gratia: magnam
perniciem rei publice inuexit.
Nam pruus exdecem uiris. ce¬
dentibus oeteris : solus appius
claudius sibi continuauit impe¬
rium. Statimq aliorum conuu¬
ratio subsecuta est: ut more con¬
tempto. quo in signe imperii pe¬
nes unum: potestas autem cõmu¬
nis erat. omnes omnia propriis
libidinibus agitarent. Itaq inter
cetera quȩ in sollentissime cuncti
presumebant: repente singuli cũ
duodenis fascibus ceterisq impe¬
ratoris in signibus processerunt
Et nouo improbe ordinationis in¬
cepto obligata religione consulũ.
emicuit agmen tirannorum. dua¬
bus tabulis legum ad decem pri¬
ores additis. Agentes insolentiosi¬
mo fastu: prima die quo depon̾e
magistratus mos erat. cum hisdem
in signibus processerunt. Maxi¬
mam etiam apii claudii ubido:
auxit inuidiam. Qui ut stuprũ

Expanded text:
es pestilentiaque compesouit. Ipso autem trecentesimo anno, hoc est olympiade nonagensima quinta, potestas consulum decemuiris tradita constituendarum legum Atticarum gratia magnam perniciem reipublicae inuexit. nam primns ex decemniris cedentibus ceteris solus Appius Claudius sibi continuauit imperium, statimque aliorum coniuratio subsecuta est, ut more contempto, quo insigne imperii penes unum potestas autem communis erat, omnes omnia propriis libidinibus agitarent. itaque inter cetera, quae insolentissime euncti praesumebant, repente singuli cum duodenis fascibus ceterisque imperatoriis insignibus processerunt: et nouo improbae ordinationis incepto, ablegata religione consulum emicuit agmen tyrannorum, duabus tabulis legum ad decem priores additis, agentes insolentissimo fastu plurima, die, quo deponere magistratus mos erat, cum isdem insignibus processerunt. maximam etiam Appii Claudii libido auxit inuidiam, qui ut Verginia
Abbreviated transcription (Latin):
stauit. Sequenti qͦ: anno. mortalitaᷤ
ualida popłos ueronensiũ attriuit.
Unc etiam signũ sanguineũx
in celo apparuiss e uisum ẽ: & quasi
haste sanguinee. & lux cla rissima
ꝑ totam noctem. Heodebertꝰ rex fran¬
corum eo tempore cũ lothario patru¬
ele suo bellum gerens: eius exercitũ
uehementer afflixit.x

Expanded text:
stavit. Sequenti quoque anno mortalitas valida populos Veronensium attrivit. 15. Tunc etiam signum sanguineum in caelo apparuisse visum est et quasi hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehementer adflixit.
Abbreviated transcription (Latin):
URsum mauricius augustus
legatos ad childeb̾tum mittens:
ei ut contra langobardos in ttaliam
exerutum dirigeret ꝑsuasit. Chil¬
debertus existimans suam adhuc
germanã apud constantinopolim
uiuere: legatis mauricii ad quies¬
rens. ut suam posset sororem reci¬
pere. iterũ adũsum langobardos frai¬
corum exercitum ad italiam direxit.
Contra quos tum langobardorum
acies proꝑarent. franc̃i & alemanni
dissensionem inter se habentes. sine
ullius lucri conquisitione ad patei¬
ami sunt reuersi.

Expanded text:
ursum Mauricius augustus legatos ad Childepertum mittens, eum, ut contra Langobardos in Italiam exercitum dirigeret, persuasit. Childepertus existimans suam adhuc germanam aput Constantinopolim vivere, legatis Mauricii adquiescens, ut suam possit sororem recipere, iterum adversum Langobardos Francorum exercitum ad Italiam direxit. Contra quos dum Langobardorum acies properarent, Franci et Alamanni dissensionem inter se habentes, sine ullius lucri conquisitione ad patriam sunt reversi.
Abbreviated transcription (Latin):
seruati isti dedignantur. fateri. quod
hannibal & uictor  extmuit. & cedeis
mprobantt. At si istam diuinam tirti
strari: etiam ab hunusmodi satis et¬
to suri nec negari posse existimo. Ma¬
xime nunc quando ad docum̃tum
potentiȩ enis tum siccitare turbante
pluuiam poscere assidne contingit¬
& alternis uicib mincͥ gͦeitriles nun
xꝑian rogant. nec unquam etiam
gipsis testib factum ẽ: ut optati im¬
bres suꝑueniant. nisi in die quo ro
proculdubio constat urbem rom̾a. ꝑ

Expanded text:
seruati isti dedignantur fateri, quod seruati isti dedignantur fateri, quod Hannibal et uictor extimuit et cedens probauit ac — si istam diuinam tutelaerus Deus, ministrari — etiam ab huiusmodi satis certo sciri nec negari posse existimo: maxime nunc — quando ad documentum potentiae eius, cum siccitate turbante pluuiam poscere adsidue contingit, et alternis uicibus nunc gentiles nunc Christiani rogant nec umquam etiam ipsis testibus factum est, ut optati imbres superueniant nisi in die, quo roprocul dubio constat, urbem Romam per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ muris pugnare gestirent: ipse cum
expedins equitib usq ad portam col¬
linam infestus accessit. Deinde omnes
copias: in auiem direxit. S & consules
fuluiusq proconsul: ñ detrectauem
pugnam. At ubi expositȩ utrinq a¬
cies constiterunt: in conspectu romy
p̃mium uictoris futurȩ tantus se su¬
bito imber nubib grandine mixtus
effudit. ut turbata agmina uix ar¬
mis reteittis: in sua se castra collige¬
rentDeinde cum serenitate redatca
in campũ copie atq: inaciem redissã.
rursus uiolentior fusa tempestas. ma¬
iore inetu mortalium audaciam coer¬
cuit. Territosq exercitus. refugere in
tentoria coegit᷑ sTuc conu̾sus in resi¬
gionem hannibal dixisse fertur. po¬
tiunde sbi romȩ modo uoluntatem ñ
dari mͦ potestatem Respondeant ñĩ
mͥ obtreccatores ueri dei hoc loco. han¬
nibali de capessanda subruenda romi
utrum romana obstitit fortitudo. an
diuina miseratio: Aut forsitan con¬

Expanded text:
pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum pro muris pugnare gestirent. ipse. autem cum expeditis equitibus usque ad portam Collinam infestus accessit, deinde omnes copias in aciem direxit. sed et consules Fuluiusque proconsule non detrectauere pugnam. at ubi expositae utrimque acies constiterunt, in conspectu Romae praemium uictoris futurae tantus se subito imber e nubibus grandine mixtus effudit, ut turbata agmina uix armis retentis in sua se castra colligerent. deinde cum serenitate reddita in campum copiae atque in aciem redissent, rursum uiolentior fusa tempestas maiore metu mortalium audaciam cohercuit territosque exercitus refugere in tentoria coegit. tunc conuersus in religionem Hannibal dixisse fertur, potiundae sibi Romae modo uoluntatem non dari, modo potestatem. Respondeant nunc mihi obtrectatores ueri Dei hoc loco: Hannibalem a capessenda subruendaque Roma utrum Romana abstinuit fortitudo an diuina miseratio? aut forsitan con
Abbreviated transcription (Latin):
ritrum desꝑatio: in meliora profecte.
Nam in his om̃ib desꝑando pugna¬
runt: pugnando uicẽrunt. Ex quo
euidenter ostenditur. ñ tempora t̾e
fuisse tranquilliora ocii. s homines
miseriis fortiores.
Nno ab urbe condita.d.xl.iii: clau¬
dius marcellus siracusas opulen¬
tissimam urbem siciliȩ. scd̃a oppug¬
natione uix cepit¶Quã cum iam pri¬
dem obsedisset: archimed̃ siracus a¬
ni ciuis ammirabili ingenio p̃diti
machinis repulsus: exp̾ugnari no
potuit. Decimo anno postquã han¬
nibal in italiam uenit.gneo fulit Io
& siupicio consulib hannibal de cã¬
pania mouit exercitum. cuoigen¬
ti clade omium ꝑseditionem sues lanoꝵ
Dagrum uia latina profectus: ad a¬
nienẽ fluuium trib milib ab uR¬
be consedit. Incredibili tonus ciuitatis
metu. cum senatu populoq diuersis
curis trepido.matronȩ quoq: amen¬
tes pauore.ꝑ propugnacula currereñ.
& conuehere in muris saxa. primȩꝙ

Expanded text:
rutrum desperatio in meliora profecit, rutrum desperatio in meliora profecit, nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando uicerunt. ex quo euidenter ostenditur non tempora tunc fuisse tranquilliora otiis, sed homines miseriis fortiores. Anno ab Vrbe condita DXLIII Claudius Maroellus Syracusas opulentissimam urbem Siciliae secunda oppugnatione uix cepit, quam cum iam pridem obsedisset, Archimedis Syracusani ciuis admirabili ingenio praediti machinis repulsus expugnare non potuit. decimo anno post quam Hannibal in Italiam uenerat, Cn. Fuluio P. Sulpicio consulibus Hannibal de Campania mouit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sedicinum Suessanumque agrum uia Latina profectus ad Anienem, fluuium tribus milibus ab Vrbe consedit incredibili totius cinitatis metu, cum senatu populoque diuersis caris trepido matronae quoque amentes pauore per propugnacula currerent et conuehere in muros saxa primaeque
Abbreviated transcription (Latin):
euasit. Pudet recordationis. Quid
enim dicam improbitatem magis
an miseriam romanorũ. Immo ue¬
rius. improbam miseriam. uł mise¬
ram improbnatem¶ Quis credat eo tẽ¬
pore quo ȩiarium populi romani
egenam stipem pͥuata collatione poᷤ¬
cebat. miles incastris ñ esse nisi aut
puer. aut seruns. aut sceleratus. aut
debitor: & nec sic quidem numero
iloneus erat Senatus incuria om¬
nis: pene nouidus uidebatur Pos¬
tremõ cum ita imminutis fractisq
om̃ib desꝑabatur. ut consilium de
relinquenda italia subiretur.quis¬
credat eo tempore cum unum dome᷑¬
sticum. ut diximus bellum fieri ui nul¬
lo modo possit.tria insuꝑ transma¬
rina bella fuisse suscepta: Inum in
macedonia contra philippum poten¬
tissimũ macedomie regem. alterum
in hispania contra has drubalem hay
os. & alterum contra has drubalem
carthaginiensiũ ducem. Extra hoc:
quartum hanmibalis quo in italia
premebantur. Et tam̃ fortis in alte¬

Expanded text:
evasit. Pudet recordationis. Quid evasit. Pudet recordationis. Quid enim dicam improbitatem magis, an miseriam Romanorum? immo verius vel improbam miseriam vel miseram improbitatem. Quis credat eo tempore, quo aerarium populi Romani egenam stipem privata collatione poscebat, miles in castris nonnisi aut puer aut servus, aut sceleratus, aut debitor et ne sic quidem numero idoneus erat, senatus in curia omnis pene novitius videbatur: postremo cum ita imminutis 259 fractisque omnibus desperaretur, ut consilium de relinquenda Italia subiretu— eo tempore, cum unum domesticum, ut diximus, bellum ferri nullo modo posset, tria insuper transmarina bella fuisse suscepta? unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem, alterum in Hispania contra Hasdrubalem Hannos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensium ducem; extra hoc quartum Hannibalis, quo in Italia premebantur. et tamen fortis in alte
Abbreviated transcription (Latin):
Usc̾ hoc lucius postumiꝰ pretor
adu̾sum gallos pugnare mis¬
ius: cum exercitu cȩsus e¶ Demde sem¬
pronio gracho quinto fabio maximo
consulibus: claudins marcellus ex
pretore proconsul designatus. hanni¬
balis exercitum prelio fudit. Prim᷑q
post tantas rei publicȩ ruinas spem
fecit: hannibalem posse suꝑari¶S cipi¬
ones autẽ in hispania has drubalem
imꝑatorem ad italiam exertitũ com
parantem: grauifsimo bello presse
exercrtu eius. uł cedem uel captiontmn¬
mueerunt. Cheltiberos milites: qͣm
plurimam extͣnam manum romani
in castris habere ceꝑunt. Prȩcio sollui¬
tatos ab hostium societate: in sua ca
stra duxerunt¶ Semproniꝰ grachus
proconsul ab hospite suo lucano quo¬
dam in insidias inductus: occisus ẽ
¶Centenui penula centurio decerni
sibi ultro bellum adu̾sus hannibalẽ
petiit. a quo cum octo milib tilttũ
quos in aciem duxerat cesus e Post
hunc gneus fuluns pretor ab han¬
uibalẽ uictus: amisso exercitu urx

Expanded text:
st hoc Lucius Posthumus praetor adversus Gallos pugnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius Marcellus ex praetore proconsul designatus, Hannibalis exercitum praelio fudit primusque post tantas reipublicae ruinas spem fecit Hannibalem posse superari. Scipiones autem in Hispania Hasdrubalem Poenorum imperatorem ad Italiam exercitum cparantem, gravissimo bello oppressexercitu ejus vel caede vel captione minuerunt. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium socistra duxerunt. Sempronius Gracchus. proconsule ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum aduersum Hannibalem pquos in aciem eduxerat, caesus est. Post hunc Cn. Fulvius, praetor, ab Annibale victus, amisso exercitu, vix
Abbreviated transcription (Latin):
eũq ex consilio quasi rusticanũ
seruum extra ianuam impellere
cepit. multas ei innirias faciens:
fuste eum ꝑcutere desuꝑ & urge¬
re ñ cessabat. ssa ut impͥulsꝰ ato
ictis sepius ad t̾ram corrueret.
Cumq eundem hunulfũ regii
satellites qui ad custodiam posi¬
ti erant requirerent quid hoc ẽet:
mͥ in cubitulo ebriosi istiꝰ berta¬
rit statuit. qui in tantum uino
plenus ẽ: ut quasi mortuuis tta
cubet. Sed satis ẽ: quod eius ne
usq am̃tiam secutus sum. Iam
deinceps in utta dñi mei regis in
domo propͥa manebo. Hec illi au¬
dientes. & uera ẽe. quȩ audierañ

Expanded text:
eumque ex consilio quasi rusticanum eumque ex consilio quasi rusticanum servum extra ianuam inpellere coepit, multasque ei iniurias faciens, fuste eum insuper percutere desuper et urguere non cessabat, ita ut inpulsus atque ictus saepius ad terram corrueret. Cumque eundem Unulfum regii satellites, qui ad custodiam positi erant, requirerent, quid hoc esset: mihi in cubiculo ebriosi istius Perctarit statuit, qui in tantum vino plenus est, ut quasi mortuus ita cubet. Sed satis est, quod eius nunc usque amentiam secutus sum, iam deinceps in vita domni regis in domo propria manebo". Haec illi audientes et vera quae audieran
Abbreviated transcription (Latin):
rex letus respondit. Bibat ebri¬
osus ille. cras enim partter ead̾e
una mixta cũ sanguine refundet.¬
Bertarit uͦ hunulfo eitius ad se ac¬
cito: de sua morte ei regis consiliũ
nuntiauit. Qui statim ad domum
suam puerũ misit ut sibi lectister¬
nia afferret. lectumq sibi uixta¬
iuxta stratum bertarit fieri pre¬
cepit ¶Nec mora rex grimo aldus
suos satellites direxit. qui domĩt
in qua bertarit quiescebat: ne a¬
liquo modo effrgere possec custo¬
dire deberent. Cũm qr cena finita
ẽet. & egressis om̃ib bertarit t̃m
& hunulfus ac uestiariꝰ bertarit
remansissent. qui utiq: ei dem
satis erant fideles: consilium ei
aꝑuerunt. & obsecrant eum ut
cum bertarit fugeret. ipsi eũ qͣm¬
diu possent: intra eundẽ cubicu¬
lum quiescere simularent Cũq:¬
in eodem quiescere simularet cu
facturũ spopondisset. hunulfus
pannos suos letraricios & culctt̃a
ursinamq pellem supra dorsũ
ac ceruicem bertario imposuit.

Expanded text:
rex laetus respondit: "Bibat ebrirex laetus respondit: "Bibat ebriosus ille; cras enim pariter eadem vina mixta cum sanguine refundet"Perctarit vero Unulfum citius ad se adscitum, de sua morte ei regis consilium nuntiavit. Qui statim ad domum suam puerum misit, ut sibi lectisternia deferret, lectumque sibi iuxta stratum Perctarit fieri praecepit. Nec mora, rex Grimuald suos satellites direxit, qui domum, in qua Perctarit quiescebat, ne aliquo modo effugere possit, custodire deberent. Cumque coena finita esset, et egressis Omnibus Perctarit tantum et Unulfus ac vestiarius Perctarit remansissent, qui utique eidem satis erant fideles, consilium ei aperiunt et obsecrant eum, ut, cum Perctarit fugeret, ipse eum s quamdiu possit intra eodem cubiculum quiescere simularet. Cumqcubiculum quiescere simularet. facturum spopondisset, Unulfus pannos suos lectaricios et culcitram ursinamque pellem supra dorsum ac cervicem Perctarit inposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cenditur. consiliũq mniit qualtẽ
eum quia iam tardior hora erat.
in crastimũ uita priuaret. Cui de¬
niq ad uesꝑam duisos cibos.
uina qͦ p̃ cipͥua. uariaq potionũ
genera transmisit: ut eum in ebri¬
areposset: quatinꝰ multa eadem
nocte potatione resolutus. uinoq
sepultus: de sua nichil salute¬
salite cogitare ualeret ¶Tuc unꝰ
qui de eius patris obsequio fũat.
tum eidem bertarit poculũ regi¬
um attulisset. quasi salutatu rus
sub m̃sa caput intitens: eidem se¬
crece quia rex eum occidere dispo¬
neret nuntiauit ¶Bertarit uero
statim suo pincerne p̃cepit ut sibi
in fiala argentea ñ aliud qͣm ali¬
quantulu aquȩ ꝓpmnaret.Cumq
hii qui diu̾si generis potiones ei
aRege deferebant de uerbo regis
eũ. rogarent. ut totam fialam
biberet: ille in honorem regis se
iotum bibere ꝓmittens. parum
aquȩ libabat: de argenteo calice.
lui ministri dum hec regi nun¬
tarent. qͦd ille auidissime bib̃et.

Expanded text:
cenditur, consiliumque iniit, qualiter cenditur, consiliumque iniit, qualiter eum, quia jam hora tardior erat, in crastinum vita privaret. Cui denique ad vesperam diversos cibos, vina quoque praecipua, variaque potionum genera transmisit, ut eum inebriare posset, quatinus multa eadem nocte potatione resolutus, vinoque sepultus, de sua nihil salute cogitare valeret. Tunc unus, qui de ejus patris obsequio fuerat, cum eidem Bertarido ferculum regium attulisset, quasi eum salutaturus, sub mensa caput mittens, eidem secreneret, nuntiavit. Perctarit vero statim suo pincernae praecepit, ut sibi in fiala argentea non aliud quam aliquantulum aquae propinaret. Cumque hi qui diversi generis potiones ei a rege deferebant de verbo regis eum rogarent, ut totam fialam biberet, ille in honorem regis se totam bibere promittens, parum aquae libabat de argenteo calice. Qui ministri dum haec regi nuntiarent, quod ille avidissime biberet,
Abbreviated transcription (Latin):
ita reꝓmisit dicens. Per eumqui
me nasci fecit. postqͣm in mea fid¬
uenisti ad me: nichil inaliquo
mali patieris.S ita te orainabe
ut de cetero uiuere possis. Tuncei
in spaciosa domo hospiciũ p̃bri
eum pꝰt uiȩ laborem habere re¬
quiem iussit: p̃cipiens eidem et¬
publico uictum & queq ẽent ne¬
cessaria largius ministrari. Ber¬
tarit uͦ cum ad hospitium sibi
a rege p̃paratum uenisset: mox
ad eum ticiniensiũ ciirũ cȩperõ
turmȩ concurrere. ut eũ uel ui¬
derent. uel pristina noticia cogul
salutarent NUerum quid ñ ma¬
u lingua irrumꝑe potest: Mox
namq uenientes ad regem qui¬
dam maligni ad ulatores. regi de¬
nintiant quia nisi bertarit᷑ citꝰ
uita pͥuaretur. ipse regnũ ꝓtinꝰ
cum uita ꝑderet: asserentes ob
hoc ad eum totam concurrere
aurtatemĩ his auditis grimo alð.
mimiñ credulus effectus. & qua
omiserat fidem oblitus: in inno¬
tentis bertarit statim necem ac¬

Expanded text:
ita repromisit dicens: ."Per eum qui ita repromisit dicens: ."Per eum qui me nasci fecit, postquam in meam fidem ad me venisti, nihil in aliquo mali patieris, sed ita te ordinabo, ut decenter vivere possis". Tunc ei in spaciosa domo hospitium praebens, eum post viae laborem habere requiem iussit; ppublico victum, et quaecunque essent necessaria largius ministrari. Bertaridus vero cum ad hospitium sibi a rege praeparatum venisset, mox ad eum Ticinensium civium coeperunt turmae concurrere, ut eum vel viderent, vel pristina notitia cognitum salutarent. Verum quid non mala lingua irrumpere potest? Mox namque venientes ad regem quidam maligni adulatores regi denuntiant, quia nisi Bertaridus citius vita privaretur, ipse regnum protinus cum vita perderet; asseverantes ob hoc ad eum totam concurrere civitatem. Hiis auditis Grimoaldus nimium credulus effectus, et quod promiserat oblitus, in innocentis Bertaridi statim necem ac
Abbreviated transcription (Latin):
Ui postqͣm comperit
bertarit ꝓfugum scichisam
petisse. & apud cãcanũ demora¬
ri: eidem cacano auarorũ regi
ꝑ legatos mandauit. ut si berta¬
rit in suo regno detineret: cũ
langobardis & secũ pacem quã¬
hactenis habuerat: deinceps
habere ñ possec̃. hec auarorum
rex audiens. ascito bertarit dñe¬
eierin quam partem uellet
ꝑgeret: ne propt̃ eum auares
cum langobardis inmiciuqo
contraherent. Bertarit u hed ou¬
diȩns: ttaliam ad grimodio a
reu̾sus repetiit. audierat enieu
tarit in eꝰ fide aduentare nunti¬
auit. hec ille audiens: fident̃
ꝓmisit in sua eum fide uenien¬
tem nichil mali passurumfore
Inter hec bertarit adueniens. ad
grimoaldũ ingressus. cum eius
se uestigiis aduoluere conatꝰ ẽec:
rex eum clem̃ter recinuit. atq
ad os suũ osiulũq: erexit. Ad quẽ
sciens te xp̃ianissimũ & piissi¬
mum ẽe: cum ñ ꝑ ossem int̃ pa¬
ganos uiuere. fretus tua clem̃¬
tia: ad tua uestigia ueni.sui
rex ut solebat iurare. iurando

Expanded text:
ui postquam comperit Bertaridum profugum Scythiam petiisse, et apud Cacanum demorari, eidem Cacano Avarum regi per legatos mandavit, ut si Bertaridum in suo regno detineret, pacem quam Langobardis et secum hactenus habuerat, deinceps habere non posset. Haec Avarum rex audiens, ascito Bertarido, dixiei, ut in quam partem vellet pergeret, ne propter eum Avares cum Langobardis inimicitias contraherent. Bertaridus vero, haec audiens, Italiam ad Grimoaldum revertens repetiit, audierat enim etaridum in ejus fide adventare nuntiavit. Haec ille audiens, fidenter promisit in sua eum fide venientem nihil mali passurum fore. Inter haec Bertaridus adveniens, ad Grimoaldum ingressus, cum ejus se vestigiis advolvere conatus esset, rex eum clementer retinuit, atque ad os suum ad osculumque erexit. Ad quem sciens te Christianissimum et pium esse, cum possim intganos vivere, fretus de tua clementia ad tua vestigia veni". Cui rex, ut solebat, iureiurando
Abbreviated transcription (Latin):
urbem petens. temere in angust¬
as deduxit exercitum: quas poe¬
norum copie iam dudum p̃stri¬
xerant. Cui cum om̃ino nulla us
obsistendi uel euadendi facultas
ẽet: cͥalpurnii flãme nirtute &
opera liberatiis ẽ. Quilecta trecen¬
torum uirorum manu insessum
ab hostib tumulum occupauit.¬
& in se poenos omnes pugnande
conuertit. donec Romanus exer
citus obsessas angustias hoste non
urgente transiret. Cesi sunt in
eo bello omnes trecenti. ac solus
calpurnius quanuis multis con¬
fossus uulnerib & cadaueribus
olecuis: euasit. hannibal sen¬
or a carthaginiensib item classi
prepositus: infeliciter tum roma¬
nis nauali prelio congressus in
tus. ab exercitu suo seditione ot¬
ta: lapidib coopertus intersii
Tilius consul

Expanded text:
urbem petens, temere in angustias deduxit exercitum, quas Poenorum copiae jamdudum praestruxerant. Cui cum omnino nulla, vel obsistendi, vel evadendi facultas esset, Calphurnii Flammae virtute et opera liberatus est. Qui lecta trecentorum virorum manu insessum ab hostibus tumulum occupavit, et in se Poenos omnes pugnando convertit, donec Romanus execitus obsessas angustias hoste non urguente transiret. oaesi sunt in eo bello omnes trecenti, solus Calpurnius quamuis multis confossus uulneribus et cadaueribus obtectus euasit. Hannibal senior a Carthaginiensibus iterum classi praepositus, infeliciter cum Romanis nauali proelio congressus et uictus, ab exercitu suo seditione orta lapidibus coopertus interiit. Atitius consul
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb dieb defuncto seuero
patriarcha ordinatur in loco enis
ioħs abb̃ patriarcha inaquileia
uetere. cũ consensu regis. & gisul¬
fi ducis. In gradus qͦ: oramatus est
romanis candidianꝰ antistes. Rursũ

Expanded text:
His diebus defuncto Severo patriarcha, ordinatur in loco ejus Joannes abbas patriarcha in Aquileia vetere, cum consensu regis, et Ghisulfi ducis. In Gradus quoque ordinatus est Romanis Candidianus antistes. Rursu
Abbreviated transcription (Latin):
nib bello attemptauit: magnisq
se malorũ molib obiecit. Unde cũ
ammo egei& curis cutũ septꝰ morbo
insuꝑ correptus ẽẽt: interiits huiiis
successor scribonius attemptatarũ
suꝑiore bello gentium iuim declinas:
suꝑauit ¶Publius uͦ seruilius consul
ciliciam & pamphiliam crudelen¬
tissime adortus. dum subd̃e studet:
pene deleuit.Liciam & urbes eius
latera inciliciam uergentia ꝑscru¬
tatus: isauros bello fractos in dedi¬
tionem redegit. Primꝰ romanorũ
ptaurũ duxit exercitum: aclimite
uineris fecit. Triennio emenso quo
bellum gestum ẽ: isaurici nom̃ as¬
sumpsit Coscon ius ꝓconsule sorti¬
tus illiritum: protrita subactaq
lalmatia. salonas urbem florentiᷤᷤ¬
simam post bienmũ tandem expu

Expanded text:
nibus bello attentavit, magnisque nibus bello attentavit, magnisque se malorum molibus objecit: unde cum animo aeger, et curis circumseptus, morbo insuper correptus esset, interiit. Hujus successor Scribonius attentatarum superiore bello gentium vim declinans, superavit. Publius vero Servilius exconsul Ciliciam et Pamphyliam crudelissime adortus, dum subdere studet, pene delevit. Lyciam et urbes ejus latera in Ciliciam vergentia perscrutatus, Isauros bello fractos in dediionem redegit; primus Romanorum per Taurum duxit exercitum ac limitem itineris fecit. triennio emenso, quo bellum gestum est, Isaurici nomen adsumpsit Cosconius proconsule sortitus Illyricum, protrita subactaque Delmatia Salonas, urbem florentissimam, post biennium tandem expu
Abbreviated transcription (Latin):
leuitt ¶Percussores sertorii p̃ mium ne
petendum quid̾e a romanis ẽe. du¬
xeriiit: quippe qui meminissent. au¬
tea ueriati ꝑcussorib denegatum. Et
quanius nullo tum prelio patrauere
romanã securitatem: tam̃ fortis fid̾
ac uirib semꝑ hispania cum optimo
inuictissimos reges rei publicȩ dẽde¬
rit. nullum ũ qm tirannorum ab
inicio usꝙ: in hodiernum diem. uł
de se editum misit. uł ex se extrin¬
secus incurrentem uiuum poten¬
temue dimisre.¬
Nterea macedonicũ bellum clandius
sortitus: uarias gentes que rhodope
inter cetera dictu audituq horrida
que in captiuos agebant: raptis cũ
poculo opus c̃ẽt. humanorĩ capitũ
ossib cruentis capillatisq adhuc
ac ꝑ interiores canernas male effos¬
so cerebro oblrtis. auide ac sine hor.¬
rore tanqͣm ueris poculis itebant᷑:
quorum cruentissimi atq imma¬
nissimi cordisei erant. has itaq ut
ayxi ilaudius pellere macedonie fi¬

Expanded text:
leuit. percussores Sertorii praemium ne leuit. percussores Sertorii praemium ne petendum quidem a Romanis esse duxerunt, quippe qui meminissent antea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praemio patrauerint Romanam securitatem, tamen fortis fide ac uiribus semper Hispania cum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisinterea Macedonicum bellum Claudius sortitus, varias gentes, quae Rhodopinter caetera dictu audituque horrida, quae in captivos agebant, raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus, cruentis capillatisque adhuc, ac per interiores cavernas male effosso cerebro oblitis, avide ac sine horrore tamquam veris poculis utebantur, quarum cruentissimi atque immanissimi Scordisci erant: has itaque, ut dixi, Claudius pellere Macedoniae fi