comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soli suꝑstites ex sub stitmone hẽdes. existẽt.
hẽdes facẽ necessaĩos: possum ⁊ filio. ut ser
quisẽ. extitit pat̾ filius hẽs. anpossit sub¬
stitut᷑ seꝑare ħeduatẽ ut filu hãt patus
tatẽ hab̾e. aut neutͥus. Iuncta enĩ hẽditas

Expanded text:
soli superstites ex substitutione heredes existent soli superstites ex substitutione heredes existent heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruquis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris tatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
aut pure aut sub conditione solet substi¬
tuere pure sic. Sifilius nicus intͣ pub̾ta¬
tẽ decessit: seius hes esto. Siue seiꝰ istehẽs
institutus sit. ⁊ inꝑubi substitut᷑. nullãbt̃¬
conditionẽ. siue solus substitut᷑. subc̃ditiõe
añt. institutũ  substituat. id ͤ simͥ hẽs erit.
si alias existet hẽs cxsubstitutione. nͥ ex ĩ
stitione hẽs fuĩt Cuisimił ẽ. ⁊ ħ substi¬
extitĩt. d. isqui extestam̃to hẽs exetit̾it. sũb
onẽ. admittitur. neq hẽdis hẽs. ꝗ ex ui
dicio añ uentiunt. partes quoq beedẽ ad
substitutos ꝑtuent: quas impsiꝰ patris
ab. ł .ł. pꝰ. Sipat̃ filio inpubi cosdẽ qͣs
sibi ⁊ ce unũ p̃tea hedẽ instituit. bonoꝵ
filii tedimidiũ. ceteroᷤ parris ħedes cõit
dimidiũ itabab̾e. ut unus semis ap̃te
maneat. alt̾us seuusis. ꝓhis partibꝰ int̾
hẽdes pat̾nos diuisio fiat. quib expar¬
tib itaheditatẽ pat̾nã hab̾et̃¬
exillis prꝰquĩ bẽdes cxstit̾ĩnt patriobierint:

Expanded text:
aut pure aut sub condicione solet substituere. pure sic: 'si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto': siue Seius iste heres institutus sit et impubcondicionem, sive solum substitutus. sub condicione autem institutum si substituat, id est "si mihi heres erit", non alias existet heres ex substitutione, nisi et ex institutione heres fuerit. cui similis est et haec substiexstitit, sed is qui ex testamento heres exstitit substitonem admittetur, neque heredis heres, quia non ex iudicio ueniunt. partes quoque eaedem ad subsatorum. Si pater filio impuberi eosdem quos sibi et te unum praeterea heredem instituit, bonorum filii te dimidium, ceteros patris heredes communiter dimidium ita habere, ut unus semis apud te maneat, alterius semissis pro his partibus inter heredes paternos diuisio fiat, quibus ex partibus hereditatem paternam habeex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
standas: q̃ a sub stitutione datas.
legatio anoaeẽ. itaut augeant᷑. p̃tẽa ꝙ filiꝰ extͣ¬
neis ñdebũt sic: cresce̾. a substitutꝙdata le
modũ ⁊ ipe filius plus escepns debethis con¬
stititus inpartẽ legatinoĩe ex honeret᷑. utquẽ¬

Expanded text:
standa sunt, quae a substitutione data sulegati dandam esse ita, ut augeantur praeter ea quod filius extraneis non debuerit. sic et crescere a substituto data legmodum et ipse filius plus exceptis deberet. his constitutus in partem legati nomine exoneretur, ut, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tĩt: ꝓculdubio seiꝰ ei hẽs eit . S. ⁊ siextitĩt filiꝰ liẽs¬
⁊ ita int̾ pub̾tatẽ defunct̾ẽ. seĩ anuttendus recte
iudetur. ut ñ ordoscͥpture. s. ordo successiois spec¬
tet᷑. ¶Q uid gͥ oictumẽ. singuł lib̾oꝵ substituẽ
licere. Iõ adiectũ ẽ. ut occlataret᷑ neẽ afilii te

Expanded text:
t, procul dubio Seius ei heres erit: sed et si exstiterit filius heres et intra pubertatem defunctus est, Seius admittendus recte videtur, ut non ordo scripturae, sed ordo successionis spectetur. Quod igitur dictum est singulis liberorum substituere licere, ideo adiectum est, ut declare
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. in congruens enĩuidtur. ut in altõ duplex
bes hc̃ĩ nextitit: in pubes ei substituat᷑. si aut
inpubes. hẽs exuit̾it. ⁊ int̾ pubtatẽ decessit᷑: pu¬
bes fr̃ inportione coħedis substituat᷑. quo ca su
inutrũq euñtum sub stitut̾. iꝑdebitur. Ne si
uulgũ. mõ inpub̾i quoqͥͣ substituat᷑. uolũtates
questionẽ relĩquat: uttũ deuna uulgai tm̃nõ

Expanded text:
tuit: incongruens enim uidebatur, ut in altero duplex bes heres non exstiterit, impubes ei substituatur, si autem impubes heres exstiterit et intra puber tatem decesserit, pubes frater in portionem coheredis substituatur: quo casu in utrumque euentum substitutus uidebitur, ne, si uulgari modo impuberi quoque substituat, uoluntatis quaestionem relinquat, utrum de una uulgari tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
anñ: exciiꝰ ꝑsona: c̃ dicio ẽ: etate cogni¬
ta causa. auidice constituendũ erit.
Famittẽ idꝙ extestam̃to meruit ⁊ eum
placuit: ꝗ tutor datꝰ excusauit se atu¬
tela. s sisecutꝰ fuit. ñ ad mittit᷑ ad excu¬
sacionẽ. diu̾sũ puto ineo ꝗlegatũ tm̃
meruit. ⁊ amatre pupilli tutor petitꝰ. ex¬
cusare se maluit. hicenĩ incħ cͣc uidiciũ.
defuncti fecit. sed hoclegatũ ꝙ tuitnĩde¬
negat᷑. ñ ad fiscũ tͣns fert᷑: s filio relin¬
quitur: cuiꝰ utilitates deẜtes. ¶Sipat̃
accusaiũt testam̃tũ. ł dñs: denegabitur

Expanded text:
sona condicione aetate cognita causa a iudice constituendum erit". Amittere id quod testamento meruit et eum placuit, qui tutor datus excusavit se a tutela: sed si consecutus fuerit, non admittitur ad excusationem. diversum puto in eo, qui legatum tantum meruit et a matre pupilli tutor petitus excusare se maluit: hic enim nihil contra iudicium defuncti fecit. sed hoc legatum, quod tutori denegatur, non ad fiscum transfertur, sed filio relinquitur, cuius utilitates desertae sunt. Si pater accusaverit testamentum vel dominus, denegabitur
Abbreviated transcription (Latin):
els .ꝙ Quẽ hẽdi meo dixõuelle melib̾nioẽ:
lib̾esto. cuiut dare dãpnas sit hr̃ mĩ dixõ ei
hoc hĩ ñdat̃ dãpnas esto. testatoĩs uolũtaᷤ
siꝗb dã argum̃tis apparebit dcquo dxit: adm¬
plendaẽ:¬

Expanded text:
 'Quem heredi meo dixero uelle me liberum esse, liber esto. cui ut dare damnas sit heres meus, dixero, ei heres meus dare damnas esto.' testatoris uoluntas, si quibusdam argumentis apparebit, de quo dixit, adimplenda
Abbreviated transcription (Latin):
indignũ carere legato seufidĩcõmis so
lib̾tũ. q̃ eitestam̃to patroni relicta fueant.
cũ patronũ suũptꝰ mortẽ eiꝰquaĩ illicite
tuet: siemancipat᷑ filiꝰ ccͣ tabulas bonoꝵ
possessionẽ patris: ut p̃t̃uus pecieĩt:

Expanded text:
indignum carere legato seu fideicommisso libertum, quae ei testamento patroni relicta erant, cum patronum suum post mortem eius quasi illicitae pertinet, si emancipatus filius contra tabulas bonorum possessionem patris ut praeteritus petierit
Abbreviated transcription (Latin):
adiserit scłm tabulas tueri debe¬
bit. ac si cͣc tabulas acceꝑit. que t̾uitio
ei qui emancipatus ẽ. necessaria ẽ. ꝓ
qua quisq partehr̃s scͥptus ẽ: ꝓea acci¬
piet bonoꝵ possessionẽ. quã dui tñ ex¬

Expanded text:
admiserit secundum tabulas, tueri debebit ac si contra tabulas acceperit: quae tuitio ei qui emancipatus est necessaria est. Pro qua quisque parte heres scriptus est, pro ea accipiet bonorum possessionem,
Abbreviated transcription (Latin):
duxĩt. exdodrante mͥ hr̃s esto. ut̃
ñ duxit ex quadrante hr̃s esto. siꝗd̾
mortua fuerit seia: equas partes ha¬
bituros hr̃des ꝯstat. qđ si ab alt̾o
uxor ducta fuerit. dodrantẽ ⁊ qua¬
drantem eis cõpetere. bonoꝵ aũt poᷤ¬
sessionem añ qua existat ꝯditio. neu¬
trum petere. ¶ Si consulto sit ĩ due¬
tẽ nom̃ heredis. indubitanter ꝓba¬
tur. boꝵ possessionẽ petere eum nõ
posse. quẽ ad modũ nõ pet̾et quihr̃s scͥp¬
tus ẽ. ñ ꝯsulto testatore. nã pro nõ scͥp¬
to ẽ. que scbi noluit. ¶ Si duo sint hr̃¬
des instituti. primus ⁊ scds scdo tertius
substitutꝰ. omittente. Scd̾o bõꝵ posses¬
sionẽ. t̃ cuis suecedit. ꝙ si tertus nolue¬
rit hereditatem adire. uel bonoꝵ posses¬
sionem acciꝑe. recidit bonoꝵ possessio
ad pͥmũ. nec erit ei necesse petere bonoꝵ
possessionẽ. s ip̃o uire ei adcrescet. hr̃di
enĩ scͥpto sic̃ portio hr̃ditatis: ita ⁊ bonoꝵ

Expanded text:
dodrante mihi heres esto, uter non duxerit, ex quadrante heres esto', si quidem mortua fuerit Seia, aequas partes habituros heredes constat: quod si ab altero uxor ducta fuerit, dodrantem et quadrantem eis competere: bonorum autem possessionem, antequam existat condicio, neutrum petere.Si consulto sit inductum nomen heredis, indubitanter probatur bonorum possessionem petere eum non posse, quemadmodum non potest, qui heres scriptus est non consulto testatore: nam pro non scripto est, quem scribi noluit.Si duo sint heredes instituti Primus et Secundus, Secundo Tertius substitutus, omittente Secundo bonorum possessionem Tertius succedit: quod si Tertius noluerit hereditatem adire uel bonorum possessionem accipere, reccidit bonorum possessio ad Primum. nec erit ei necesse petere bonorum possessionem, sed ipso iure ei adcrescet: heredi enim scripto sicut portio hereditatis, ita et bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
te quã tercia scͥptus uidet᷑. scđm hãc
rationẽ cũ sextans uacuus relinquat᷑.
bõꝵ possessionẽ titius accipri. nͣ solũ
t̃cie partis. s eiꝰ quoq que ex sex tante
eid̃ adcreseit. ¶ Qui filio impubi sub¬
stituit᷑ ita. si filus mens moriat᷑ priꝰ¬
quã insuam tutelam ueniat. tẽ tuis mͥ¬

Expanded text:
te quam tertia scriptus uidetur. secundum hanc te quam tertia scriptus uidetur. secundum hanc rationem cum sextans uacuus relinquatur, bonorum possessionem Titius accipiet non solum tertiae partis, sed eius quoque, quae ex sextante eidem adcrescit.Qui filio impuberi substituitur ita: 'si filius meus moriatur, priusquam in suam tutelam ueniat, tunc Titius m
Abbreviated transcription (Latin):
bõꝵ possessione acceptarẽ hab̾e uidet᷑.
cet̾i u̾o qiͣ ab intestato ⁊ iõ filiꝰ libis pa¬
rentib q legata relicta. solis prãe coge¬
tur. cetis nõ. Plane ei eui ab intestato
fidei cõmissum relictum ẽ. erit prãndũ.
qͣi uidet᷑ hoc ip̃o fraudatꝰ. qđ ex testam̃¬
tuti bõꝵ possessionẽ scđm tabulas etiã
pendente c̃ditione nec dũ impleta pe¬
tere possunt. qui utilit̃ sunt instituti.
quodsi mnutilit quis sit institutꝰ. nec ad
bõꝵ possessionẽ.: inutił ĩstitutio ꝓfiẽ.
signis signate eẽnt. quedã ex his nõ
parent. septem tñ signa maneãt. suf¬
ficit ad bõꝵ possessiõs dandas .uii. te¬
stium signa cõparare. lici nõ omĩum
qui signauerit: maneant signa.
sia uen̾it ex parte t̾cia hr̃s esto. id̾ ti.¬
tius si nauis ex asia nõ uenerit ex par¬
ta sexta hr̃s esto. titius nõ ex duabus
partib hr̃s scͥptus. s ip̃e sͥ substitutus
intelligi deb. iõq non ex maiore par.¬

Expanded text:
ssione accepta rem habere uidetur, ceteri uero quasi ab intestato: et ideo filius liberis parentibusque legata relicta solis praestare cogetur, ceteris non. plane ei, cui ab intestato fideicommissum relictum est, erit praestandum, quasi uideatur hoc ipso fraudatus, quod ex testametuti bonorum possessionem secundum tabulas etiam pendente condicione necdum impleta petere possunt, qui utiliter sunt instituti: quod si inutiliter quis sit institutus, nec ad bonorum possessionem inutilis institut‹i›o proficit. signis signatae essent et quaedam ex his non parent, septem tamen signa maneant, sufficit ad bonorum possessionem dandam septem testium signa comparere, licet non omnium qui signauerint maneant signa. sia uenerit, ex parte tertia heres esto. idem Titius, si nauis ex Asia non uenerit, ex parte sexta heres esto': Titius non ex duabus partibus heres scriptus, sed ipse sibi substitutus intellegi debet ideoque non ex maiore par
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate testatioris inductum est.
sic̃ ad adeũdam hr̃litatẽ. ita ad petẽ¬
dam bõꝵ possessionẽ scͥptus non intel¬
ligit᷑. quãuis nom̃ eiꝰ legat᷑. ¶ Quidã
testam̃tum in tabuł sibi fecit. filio aỹ
impubi: ꝑ nũcupationẽ substituit. R.
ri debeant. llã quẽ ad modũ scͥpto fili¬
O hr̃di seꝑatim ab hr̃dib patris. ita
tris hrdib. bõꝵ possessio dari.

Expanded text:
untate testatoris perductum est, sicut ad adeundam hereditatem, ita ad petendam bonorum possessionem scriptus non intellegitur, quamuis nomen eius legatur.Quidam testamentum in tabulis sibi fecit, filio autem impuberi per nuncupationem substituit. respondi ri debeant: nam quemadmodum scripto filii heredi separatim ab heredibus patris, ita tris heredibus bonorum possessio dari.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Si sub conclitione hr̃s qͥs institu¬
tus sit. ⁊ accepta bonoꝵ possessione
sełm tabulas. cõditio defec̾it. int̃dũ
euenit. ut res possessori concedenda
sit. ut puta si filus sit emancipatꝰ sit
sub ꝯditione hr̃s institutꝰ. Nã si defe¬

Expanded text:
.Si sub condicione heres quis institutus sit et accepta bonorum possessione secundum tabulas condicio defecerit, interdum euenit, ut res possessori concedenda sit, ut puta si filius sit emancipatus sub condicione heres institutus: nam si defe
Abbreviated transcription (Latin):
stichus hr̃s institutus sic fuit. ẜ uus sẽ¬
ꝓnii. nec semꝓnius eũ uissit adire.s
uel decessĩt. uł ⁊̃ eum alienauit. ⁊ cepit
ẽẽ septitii. euenit ut siseptitiꝰ eũ iussĩt.
septitio deferat᷑ bo̾ꝵ possessio. ad hũc
enĩ hereclitas ꝑturi. uñ si ꝑ multos dnͣoᷤᷤ
tnͣsierit ẜuus. tres uł płes. nouissimo
dabimꝰ bõꝵ possessionẽ.

Expanded text:
s Sempronii nec Sempronius eum iussit adire, sed uel decessit uel etiam eum alienauit et coepit esse Septicii: euenit, ut, si Septicius ‹e›um iusserit, Septicio deferatur bonorum possessio: ad hunc enim hereditas pertinet. unde si per multos dominos transierit seruus tres uel plures, nouissimo dabimus bonorum possessionem.
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas pͥmo gͣdu scͥptis hĩdib. mox
ilł nõ petentib. seqñtib. non solum
substitutis. uerũ substituti. qq substi¬
tutis. ⁊ ꝑseriẽ substitutos ad mittimꝰ
pͥmo gradu aũt scͥptos acciꝑe debemꝰ:
om̃s qui pͥmo loco scͥpti sunt. Nã sicu¬
ti adacleundam hr̃ditatem ꝓximift̃.¬

Expanded text:
tabulas primo gradu scriptis heredibus, mox illis non petentibus sequentibus, non solum substitutis, uerum substituti quoque substitutis, et per seriem substitutos admittimus. primo gradu autem scriptos accipere debemus omnes, qui primo loco scripti sunt: nam sicuti ad adeundam hereditatem proximi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cet̾a. S. ⁊ siuiuo filio iã mortuo nepote cuiꝰ
uxor. p̃gnas̃ eẽtestam̃tũ facẽ pot̃. oice̾ sime
uiuo filiꝰ meus decedat. tc̃ quiꝓnepos. Nũ
si ⁊ filius. ⁊ nepos uiuat. conciꝑe utusq mor¬
tius uiuos ⁊ tẽquiꝓnepos nasceretur. Quod
similit ad mittendũẽ. Itasane sipͥus nepos
dem̃ filius decedet. nesuccessione testam̃tũ
rũꝑetur.⁊ ꝗd sitantũ. ĩ mortis filii casum ẽ¬
ciꝑet. Qenĩ siaqua ⁊ igni. int̾dictionẽ pat̃¬

Expanded text:
et cetera.Sed et si uiuo filio iam mortuo pronepote, cuius et cetera.Sed et si uiuo filio iam mortuo pronepote, cuius uxor praegnas esset, testamentum faceret, potest dicere: 'Si me uiuo filius decedat, tunc qui pronepos'.Num si et filius et nepos uiuat, concipere 'utrisque mortuis uiuo se, tunc qui pronepos nasceretur'? quod similiter admittendum est, ita sane, si prius nepos, deinde filius decederet, ne successione testamentum rumperetur.Et quid si tantum in mortis filii casum conciperet? quid enim si aquae et ignis interdictione‹m› pate
Abbreviated transcription (Latin):
annis.xxu. ea ciuĩ pat̃ tuus tutelã ã minist̾uit
aut tutor tiup̃ fiusti. posteaticiauxor ł iusta
tenorẽ etatis. uxorduci ñ potuit: qñ destam̃tũ
fiebat. natũposteaea ixoreouctaħedẽ. eẽ posse.
Etgnalit᷑ nato ptꝰ testam̃tũ ħeae scͥpto aditusẽ ad
hẽditatẽ. inqualicũq status faciendi testamti¬
tpr̃ fuit: q̃ postea testataĩ ciuilit᷑ nuptaẽ. Ed
aut̃ sifiliũ posttestam̃tũ natũ exliesse filiã aũ
pt̾ testam̃tũ natã. extriente scpͥsit hẽdẽ: nec
ullũ coħedẽ dedit. nec substituit inuicẽ. nec aliũ
nepotes induxit. Sifiliꝰ meus uiuo me mõit̾
meã in .x. m̃sib ꝓximis quib filius meus
moreretur. nat̾ nataue cĩt ħedes sumpto.¬
Quidã tecte admutũdũcredunt. ⁊̃ siñ exp̾mat
d̾̃ morte filũ. S simplicit̃ instituat. uteo casu
ualeat: quiexũbis concipi possit. Idẽ c̃dñdũẽ.
gallũ existimasse.⁊ dcꝓnepote utdicat. testator
simeuiuo nepos decedat tc̃quiexeo ꝓnepos

Expanded text:
quinque ea, cuius pater tuus tutelam administrauit aut tutor tu ipse fuisti, postea Titia uxor iusta tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando testamentum fiebat, natum postea ea uxore ducta heredem esse posse. et generaliter nato post testamentum hered‹i› scripto aditus est ad hereditatem, in qualicumque statu testamciuiliter nupta est.Quid autem si filium post testamentum natum ex besse, filiam autem post testamentum natam ex triente scripsit heredem nec ullum coheredem dedit nec substituit inuicem alium? nepotes induxit: 'Si filius meus uiuo me morietumeam in decem mensibus proximis, quibus filius meus moreretur, natus nata erit, heredes sunto'.Quidam recte admittendum credunt, etiamsi non exprimat de morte filii, sed simpliciter instituat, ut eo casu ualeat, qui ex uerbis concipi possit.Idem credendum est Gallum existimasse et de pronepote, ut dicat testator: 'Si me uiuo nepos de cedat, tunc qui ex eo pronepos'
Abbreviated transcription (Latin):
epłam adpop̃. falconẽ ut si quid̾ obconscienciã de¬
lȩcti militaĩs mori malut. irriuisit eiꝰ testa¬
iñtũ. Quodsitediouite. ł oolore uale testam̃tũ
aut si intestato oecessĩt cognatus aut siñ sint le¬
gioni sint uindicanda ¶hũ aut̃ onĩs quoꝵ
testam̃ta ititadãpnatione diximꝰ fieĩ: si ꝓuo¬
cauint capite. ñ minuunt᷑ atꝙ iõ neq testam̃¬
ta que ant̃ fecĩnt. irrirafient. ⁊ tẽ testaĩ po¬
tuerunt. ħ enĩ sepissime ẽ constitutũ. nec iude

Expanded text:
Pomponium Falconem, ut, si quidem ob conscientiam delicti militaris mori maluit, irritum sit eius testamentum: quod si taedio uitae uel dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda.Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione fieri diximus, si prouocauerint, capite non minuuntur atque ideo neque testamenta quae antea fecerunt inrita fient et tunc testari poterunt: hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
nataẽ utputa magestatis. ł exalia talicãsa.¬
ficĩ adiciendũẽ post liminio. reũsiiures suas
reciꝑe iure post liminũ aut silbi occedant
lege cornelia confirmãa sg̃⁊ siquis oãpnat᷑
capite ini̾nt inoulgencia pͥncipis sit resti¬
tutus. testam̃tũ cĩ conualescit. ¶filũ fa¬
milias uet᷑ani iuiuus mote pais facti:¬

Expanded text:
uta ex causa maiestatis, uel ex alia tali causa.m irritum fieri, adiciendum est postliminio reuersi uires suas recipere iure postliminii aut, si ibi deced‹a›t, lege Cocapite in integrum indulgentia principis sit restitutus, testamentum eius conualescet.Filii familias ueterani sui
Abbreviated transcription (Latin):
duus adrianꝰ rescͥpsit. Et ẽdo unt militaĩ
testabitur. q̃ tacione. gͥ dãpnato.⁊ testaĩ ꝑuit¬
titur. Nũquid ⁊ si quod añ habuit factũ
testam̃tũ: si eiꝑ nussũ sit testaĩ ualeat. anuõ
pena irritũ factũ respiciendũe. Et simili¬
taĩ iure ei testandũ sit. dubitĩ nõ opoitet.
quinu̾oluit. iduałe fecisse idc̃dat᷑. ¶ Eiꝰ ꝗ de¬
portat᷑. nõ statĩ fit irritũ testam̃tũ. s. cũ
pͥnceps factũ cõꝓbaret. tẽ enĩ ⁊ capite nu

Expanded text:
edo iure militari testabitur. qua ratione igitur damnato ei testari permittitur, numquid et, si quod ante habuit factum testamentum, si ei permissum sit testari, ualeat? an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id ualere, fecisse id credatur.Eius qui deportatur non statim irritum fiet testamentum, sed cum princeps factum comprobauerit:
Abbreviated transcription (Latin):
sit̃. utiꝙ cestam̃tũ eiꝰ ualeht. nisi mortẽ sibi
consciut. Nã coꝵ quimori mag̃ quã dãpnar̾
iuanaluãt. ob conscicnciã cͥ minis testam̃ta irria
constitutiones facuint. licet in riuitate dece¬
dant. Quodsiquis tedio uite. ł ualitudius adũ¬
se inpaciencia. ł iactionis. utquio ã philo sopħi
inencãsas ut testam̃ta eoꝵ ualcant. Quã oistic̃¬

Expanded text:
serit, utique testamentum eius ualebit, nisi mortem sibi consciuit. nam eorum, qui mori magis quam damnari maluerint ob conscientiam criminis, testamenta irrita constitutiones faciunt, licet in ciuitate decedant: quod si quis taedio uitae uel ualetudinis aduersae inpatientia uel iactationis, ut quidam philosophi, in ea causa
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ uel honoꝵ possessionẽ posse aduntti. ded
si pat eiꝰ qui mortis aui tpr iut̃o fuit aput
hostes erat. nepos iste parte inead ẽ causade¬
cedente post mortẽ aui succeclendlo testam̃tũ
rũpit: quia suꝑ sqͥta ꝑsona ei ñ obstat neceñ
c̃ditur iureb humanis fuisse. cũ in ea causa
decedat. quãquã captiuꝰ reũsus patris sui ĩ¬
ustũ facẽt testam̃tũ meo p̃t̾itus. diũ inciui¬
tate nepos fitit receptus. siue ap̃ hostes qm̃
datur. ⁊ partinpost liminũ succedendo. testa¬
m̃tũ rũpitur. Succelendo itaq sui ñ rũpũt
siũ fum̃t instituti ł exhẽdati abeo gradu
adquẽ hẽditas defertur. scł sigradus ille
ualeat. quocũq aut̃ mõ patentes p̃cedñtes
inpotestate eẽ desiem̃t. succedñtes libi si fu¬
erint instituti. ł exhẽdati ñ rũpt̃ testam̃¬

Expanded text:
tatem uel ad bonorum possessionem posse admitti.Sed si pater eius, qui mortis aui tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem aui succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captiuus reuersus patris sui iniustum faceret testamentum in eo praeteritus.Siue autliminium, succedendo testamentum rumpit.Succedendo itaque sui non rumpunt, siue fuerint instituti uel exheredati ab eo gradu ad quem hereditas defertur, scilicet si gradus ille ualeat.Quocumque autem modo parentes praecedentes in potestate esse desierint, succedentes liberi, si fuerint instituti
Abbreviated transcription (Latin):
gradus postumo potius locũ fore. Fost oefim¬
ctũ ¶Post defectũ aut̃ conditionis nat᷑ postu¬
mꝰ. gradũ ñ rũpit. quia nullusẽ. Rũpñdoaũ
testam̃tũ sibilocũ facẽ postumꝰ solet. qua us
filius sequent̃ gradũ: aquo exhẽdat̾ ẽ paciat᷑¬
init.la. uale. S si apͥmo gradu pt̃itus ascd̾o exhẽdatus
sit. sieo tp̃r nascatur postumꝰ quo aliquis ex in¬
stitutis uixit̃. totũ testam̃tũ tuptũeẽ. Nãtollẽ¬
oo pͥmũ gradũ sibi facit. locũ.¬

Expanded text:
gradus postumo potius locum fore: post defectum autem condicionis natus postumus gradum non rumpit, quia nullus est. rumpendo autem testamentum sibi locum facere postumus solet, quamuis filius sequentem gradum, a quo exheredatus est, patiatur ualere. sed si a primo gradu praeteritus, a secundo exheredatus sit, si eo tempore nascatur postumus, quo aliquis ex institutis uixit, totum testamentum ruptum est: nam tollendo primum gradum, sibi locu
Abbreviated transcription (Latin):
ditate ex hẽcdatus filius decefsit.nepos fuit
nat᷑. an rũpit testam̃tũ ⁊ dicerĩ testam̃tũ nõ
rũpi : cũ nec exhẽdã huiꝰ mõĩ nepos debet ab
uo quẽ pat p̃cedebat. Planc siforte istitis
mo p̃cedebat tpt̃ motts ab intestatonõ iꝰ suc¬

Expanded text:
t nepos fuerit natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus mo praecedebat mortis tempore: ab intestato uero is suc
Abbreviated transcription (Latin):
ctudo spectandaẽ. quã tp̃ale uitiũ aut ua¬
litudo ꝓpt̾ quã abdicat᷑ hõ agnandi facil¬
tate sd ⁊ siexea q̃ alii nuptasit. postumũ
quis hẽdẽ institiũt. ip̃o iure ñualet. ꝙ
turpis sit institutio. ¶Sifiliũ exhẽclauõ
nep otẽq exeo p̃tiero: ⁊ aliũ hẽdẽ institu¬

Expanded text:
da est quam temporale uitium aut ualetudo, propter quam abducatur homo a generandi facultate.Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non ualet, quod turpis sit institutio.Si filium exheredauero nepotemque ex eo praeteriero et alium heredem institu
Abbreviated transcription (Latin):
ai̾. ł .uiii. ad.. Int̃ cẽta q̃ ad ordinanda testa¬
m̃ta necessaiõ desicdantur. pͥncipale iusẽ de
libis hẽdib: instituendis. ł exhẽdandis. nep̃ti¬
tis eiꝰ rũpatur testam̃tũ. Nãq filio quimpote¬
fecit testam̃tũ ⁊ recte eũ p̃tiit. cũ simpotesta¬
dato is quimpotestate ẽ p̃tĩtus sit. ipẽ quidẽ¬
emancipat᷑. si cont᷑ tabulas petat. nhi agit
abintestato aũt ⁊ sius ⁊ emancipat̾ uenient.
Dinuisto rupto irrito facto testam̃to. Ri.¬

Expanded text:
 prouinciale.Inter cetera, quae ad ordinanda testamenta necessario desiderantur, principale ius est de liberis heredibus instituendis uel exheredandis, ne praeteritis istis rumpatur testamentum: namque filio qui in potefecit testamentum et recte eum praeterit, cum, si in potestadato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quideemancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et emancipatus uenient. DE INIUSTO RUPTO IRRITO FACTO TESTAMENTO
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ: decedat quia nee redit nec põt redire
mox pat̃ decedat. ñ enĩ suus hẽs ẽ tpe qͦ nascit᷑
nec postiori alius succedñdo ꝓhber iudetur
rũꝑe. quiaiã nat̾ eĩt. deniqẽ insuꝑiori capite
uetat rũpi. neue obeã tẽ minꝰ ratũeẽt ꝙ suc¬
cedit. Porto ꝓced̾e debet. ut utilit̃ sit institut᷑
ꝙ nullo uite potuit. qui ñ dũ nat᷑ erat siliano
tĩ uidetur. duob quasicapitib legis coaduna

Expanded text:
mortem decedat, quia nec redit nec potest redirmox pater decedat: non enim suus heres est tempore quo nascatur nec posteriori alii succedendo prohiberi uidetur rumpere quam qui iam natus erit. denique et superiore capite uetat rumpi neue ob eam rem minus ratum esset, quod succedit. porro procedere debet, ut utiliter sit institutus: quod nullo iure potuit qui nondum natus erat.Iuliano tamen uideretur duobus quasi capitib
Abbreviated transcription (Latin):
nat̾ uł pt̾ mortẽ. ł uiuotestatore ñ rũpet. slic
aut̃ postumꝰ p̃t̾ius agnascendo rũpat. tm̃ int̾¬
dũ eueniat. ut pars testam̃ti rũpat̾. utputa si
ꝓponas apͥmo gradu postumũ exħedatũ a sccło
p̃titũ. Nã luc pͥimus gradꝰ ualet. scd̃s ruptꝰ est

Expanded text:
mortem uel uiuo testatore non rumpet.Licet autem postumus praeteritus adgn‹a›scendo rumpat, tamen interdum euenit, ut pars testamenti rumpatur: ut puta si proponas a primo gradu postumum exheredatum, a secundo praeteritum: nam hic primus gradus ualet, secundus ruptus est
Abbreviated transcription (Latin):
stituantur. institutionẽ. nũquã exigimꝰ ꝗa
possunt p̃tiri. ¶ nc̃ delege ł lea indamus
uoluit uiis. nob̾ natos smulit̾. ñ rũꝑe te¬
stam̃tũ ⁊ uid̾tur. pͥmũ cap̃ adeos spectare ꝗ
cũ nasceretur. siuħedes fut̾ieẽnt. Gͦ sifiliũ¬

Expanded text:
stituantur, institutionem numquam exigemus, quia stituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri.Nunc de lege Uellea uideamus. uoluit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum.Et uidetur primum caput eos spectare, qui, cum nascerentur, sui heredes futuri essent. et
Abbreviated transcription (Latin):
gnalit. quicquid sibi liboꝵ. natũcit post mot¬
te. autquicũq natus fuit institut᷑. sisiuis na¬
sceretur. ¶Siciꝰ filiũ habebat. nepotẽ exeo
instituãt. nurus p̃gnas abhostib capta sit
ibiqi uiuo pariat moxille nepos. ptꝰ mortem
patris atq aniredeat. uttũ lic casus. ad le¬
gẽ ł leã respiciat. anadiꝰ antiquũ aptand̾
filio uepotẽ hẽdẽ instituat. redeatq mortuo
⁊ cũ testam̃tũ abeo ñrũpitut. Nlicħ refert
ut rũ exiure antiquo. anlege. łlea excludat᷑¬
forsitanid quis dubitet. anistis casib Sine¬
pos post testam̃tũ nascatur uiuo patre suo
de m̃exeo concipitur. is mortuo patre d̾ ñ
aua nascatur. annõpotiũt hẽs. institu
quia pat̃. ipsus ñ recte institutꝰ eẽt ꝙ mi¬
ni meẽ ex pauescendũ. hicenĩ suus hr̃s na¬
scitur. ⁊ pt̾ mortẽ nascit᷑. G ⁊ siꝓnepos admit¬
tetur. quinat᷑. ex nepote postea iunofilio.
ĩ nepdte ẽte ⁊ ꝓnepote quoꝵ silibi hẽdes ĩ¬

Expanded text:
post mortem" aut "quicumque natus fuerit" sit institutus, si suus nasceretur. Si eius, qui filium habeat et nepotem ex eo instituat, nurus praegnas ab hostibus capta sit ibique vivo pariat, mox ille post mortem patris atque avi redeat, utrum hic casus ad legem Vellaeam respiciat an ad ius antiquum aptandus filio pronepotem instituat redeatque mortuo. sed cum testamentum ab eo non rumpitur, nihil refert, utrum ex iure antiquo an ex lege Uellea excludatur.Forsitan addubitet quis, an istis casibus si nepos post testamentum nascatur uiuo patre suo, deinde ex eo concipiatur, isque uiuo patre deinde auo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim suus heres nascitur et post mortem nascitur.Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, in nepote certe et pronepote, quorum si liberi heredes in
Abbreviated transcription (Latin):
Nec multũ puto referre. ꝙ ad ꝓpositũ attinet ꝙ
loco nepotis filiũ. exhelatũ pat᷑ ad rogauit. Sditiã
hẽs. institut̾ loco nepotis adoptetur. oefuncto p̾ea
filio. quipat̃ iudebat᷑ nepotis successiõe. ñ rũpit᷑¬
stituta: sipnoñte conditione. uiuo patre nascatur
rũpitur testam̃tũ.

Expanded text:
ec multum puto referre, quod ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit.Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater uidebatstituta si pendente condicione vivo patre nascatur, rumpit testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
te celo rurescit: enixa meiua masculũ. anin¬
stitutio hẽdis ualeat. cũ quo tpr̃ scb̾etur. testam̃¬
factũ naideretur. Si siꝓponitur ead̃ die. qua testa¬
intũ factũ ẽ. neptẽ testatois añ quã testam̃tum
scbetet᷑. enixã eẽ. licet ignorante. testatore tam̃

Expanded text:
 enixa Maeuia masculum, an institutio heredis ualeat, cum, quo tempore scriberetur testamefactum nasceretur: sed si, ut proponitur, eadem die qua testamentum factum est neptis testatoris antequam testamentum scriberetur enixa esset, licet ignorante tes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ̃posusset ⁊ adiccisset ꝓpt̃ tã causã ex hẽcdare: quia ꝓͦ¬
batut patrem̃ circa causã exhẽdationis errasse.
esto. patrẽ eiꝰ adulteꝵ ꝑerrorẽ assignãs
ff̃t.ł.iii. qͥst.. Sifilius hẽs institut᷑ sit. omisso
postumo. filioq substitut᷑. neposex eosit: suntĩm mo¬
ritur filtus postumo ñ nato: nepotẽ tã patͥ. quã
auosliũ hẽdẽ futuꝵ. Quod sinemo filio substitutus
minẽ exeotestam̃to hedẽ fore. ipẽ filius intestato patͥ
hes existet. Sic̃ euenire solet. cũ subea conditiõe. que s. Salt
imp̃iꝰ potestate eit̃ filius hẽs institut᷑. pͥusquã ei pare
sit filiꝰ. exhẽs erit.¬

Expanded text:
posuisset et adiecisset propter eam causam exheredare, probaturque patrem circa causam exheredationis errasse. esto', patrem ei adulterum per errorem adsignanstionum.Si filius heres institutus sit omisso postumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam auo suum heredem futurum. quod si nemo filio substitutus minem ex eo testamento heredem fore, ipse filius intestato patri heres existet: sicut euenire solet, cum sub ea condicione, quae in ipsius potestate erit, filius heres institutus, prius quam ei parersit': 'filius exheres erit
Abbreviated transcription (Latin):
op̃ ł .i. ads̃.. C õmodisime is ꝗuõdũ
mortuo nat fuit hẽs esto aut ÷ pure ne¬
utriustroris halnta m̃tiõe. Sialt̃ut̃ carꝰ
omissus fuit. eo casu qui omilussit nat̾ rũ p̃testa¬
m̃tũ. Qi ħ filiꝰ nec sub c̃clitione quid̃ sẽpt̾ hẽs in¬
telligͥ. quiinh casu nascitur. ꝗ nẽ testam̃to app̃hĩaꝰ
quã oistinguit᷑ genitor: ab eo quigeniẽ sit. Itaꝙ
gis lib̾am ã tinistrationẽ consecuntur. hacexcau¬
salicet ñsint illiħedes instituti. d nĩtrãs. nec
obstat: quodlicet eos exhẽdare quo doccidẽ tõ

Expanded text:
modissime is qui nondum mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter omissus fuerit, eo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, quia hic filius nec sub condicione quidem scriptus heres intellegitur, qui in quam distinguitur genitor ab eo qui genitus sit. itaque m administrationem consequuntur. hac ex causa licet non sint heredes instituti, domini sunt: nec obstat, quod licet eos exheredare, quod et occidere
Abbreviated transcription (Latin):
ait .⁊.U.i. adu. Qũquidã filiã exasse bẽdẽ scͥꝑsiẜ ilill.
filioq quẽ inpotestate habelat .x. legasset. adiecitĩ
uałe. qnĩ nec f̾uadi ex hẽs eẽ ussus: recte ex hẽclaret᷑
aliãꝙ causã eẽ institutionis quebenigne acciꝑetur.
ex hẽclationes aut̃ ñcẽnt aduuiande.¬
si pendente conditione: ad arrogandũ sededit. neces¬
sarius hẽs ñeĩt.

Expanded text:
am filiam ex asse heredem scripsisset filioque, quem in potestate habebat, decem legasset, adiecit 'et in ualere, quoniam nec fundi exheres esse iussus recte exheredaretur, aliamque causam esse institutionis, quae benigne acciperetur: exheredationes autem non essent adsi pendente condicione adrogandum se dedit, necessarius heres non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
oatus ascoo p̃titus sit quãus cotp̃t nascat᷑. quo
adb̾cdes. pͥmo gradu sc̃p̃tos ꝑtineat hẽclitas. scd̾
tm̃ gradũ uiciari placet. Adhoc ut ⁊ p̃t̃ mittẽ¬
tib mstitutis. ip̃ħesexistat. Imo ⁊ sidefuneto.
coħ edes instituti.: omisint hẽcditatẽ ñ posse
sub stitutos. adire. Itaꝙ⁊ siapmo gradu ex hẽda¬

Expanded text:
sit, quamuis eo tempore nascatur, quo ‹a›d heredes primo gradu scriptos pertineat hereditas, secundum tamen gradum uitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire. itaque et si a primo gradu exhereda
Abbreviated transcription (Latin):
dib suus hẽs eẽ desieĩt. ad om̃s cas ꝑtinencia
quos suplendos ingalli aquili sentencia.
dixnus. Nec solũ sincpos. iniuopatte decedat. ne
succedens ꝓnepos auo mortuo rũpat. s sisuꝑ u¬
xit̃ piat̾ ac decedat dũmõ hrs sit institut᷑ ex¬

Expanded text:
ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos uiuo patre decedat, nec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institut
Abbreviated transcription (Latin):
onis dixibedẽ cũ ab intestato mortuũ cẽ: ꝗadũ ui¬
uit neq extestaat̃to hc̃s neq exhẽdatus fuĩt hẽd
aut̃ scͥpto exparte filio cohẽs post mortẽ fili in¬
stiti põt. s filiꝰ fam̃. miles. decastrensi pecculio
fecit. testam̃tũ lñs filiũ in eiusdẽ potestate
cũ militaĩ desisset. partẽ eod̾ꝙ auo defuncto: q̃¬
sctũẽ an rũꝑetet᷑: et̾ testam̃tũ ñ quid̃ ad optauit.
nechodie ei natꝰ ẽ filius fuec ꝓͥore subducto depote¬
state suo hẽde. ult̾ior succe ssit. inꝑxiũ locum
S trũ tapotestate sua hab̾e cepit. quẽ ñ habebat
simulq pat̃ fañ. factus ẽ.⁊ sifilius sub eius
recioit potestate. Rũpet̃ gͦ testamtũ. d si
hẽs sit institut᷑. uel exhẽdat. iste ciꝰ filius nõ

Expanded text:
onis.Dixi heredem eum ab intestato mortuum esse, quia dum uiuit, neque ex testamento heres neque exheredatus fuit. herede autem scripto ex parte filio coheres post mortem filii institu‹i› potest.Filius familias miles de castrensi peculio fecit testamentum habens filium in eiusdem potestate. cum militare desisset, patre eodemque auo defuncto qst, an rumpetur eius testamentum. non quidem adoptauit nec hodie ei natus est filius nec priore subducto de potestate suo herede ulterior successit in proximum locum: sed tamen in potestate sua habere coepit, quem non habe‹b›at simulque pater familias factus est et filius sub eius reccidit potestate: rumpetur ergo testamentum. sed si heres sit institutus uel exheredatus iste eius filius, non
Abbreviated transcription (Latin):
nnã partẽ hat̃. Itaenĩ scd̃m uoluntatẽ testanti
filius alt̾o tanto amplius habebit quã uxor. Item
uxor alto tanto amplius habebis. quã filiã licetenĩ
subtił uũs regule conueniebant. ruptũ fieĩ te¬
stam̃tũ: at tiũcũ ⁊ utroq natotestator uoluĩt.
uxo tẽ aliquid hab̾e iõ ad ħ moĩ sentenciã huma¬
nitate suggen̾te decursuẽ. quod̃ iubentio celso

Expanded text:
 testantis filius altero tanto amplius habebit quam uxor, item uxor altero tanto amplius quam filia: licet enim suptili iuris regulae conveniebat ruptum fieri testamentum, attamen cum ex utroque nato testator voluerit uxorem aliquid habere, ideo ad huiusmodi sententiam humanitate suggerente decursum est, quod etiam Iuventio Celso
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ int̾positã ꝑsonam. atq ita inpu-¬
bes decesserit. sic qͦ estimanctꝰ erit sub¬
stitutꝰ legata deb̾e minime. nam qu¬
antũ int̾ sit. ex herecd̃alꝰ filiꝰ ex subscitu.¬
cione fratͥ suo heres existat. an aliomͣ. uł
ex eo apparet: Qd alias ab eo pa̾t legare po¬
tutt. alias ñ potuie. Est g racioni cõgruens
ne plus iuiris cirta ꝑsonã substituti testa¬
tor hãt. quam habuerat in eo. cui eũ sub¬
stituebat. Coh̃es pupillodatꝰ: siꝑ parte
stitit. de inde impub̃t mortuo exsubsti¬
tutione heres extit̾it. ⁊ semis pupilli lega.¬
tis exaustus eẽt ex integro legis facidierõ
ponenda erit. ut contributis legatis. n¬
que ab ip̃o. ⁊ que apupillo ãata fuerant.
pars quarta bonoꝵ aput eũ remaneat.
licet enim pupulo heres existat. tam̃ cir¬
ca legẽ falcidiam ꝑ mñrõ habet᷑: ac si patͥ
hes existat. nͥ alit̾ augebunt᷑ legata: que

Expanded text:
 interpositam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo datus si pro parte aestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem Falcidiam perinde ratio habetur ac si patri heres exstitisset. nec aliter a
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid constituerimꝰ uerũ eẽ. falsũ
repperiet᷑. Namq si legatũ tibi datum
ualere dicamꝰ. legi facidie locus erte.
Ideoq deficiente condicione. ñ debebi¬
tur. Rursus. siquia conditio deficiat.
legatũ ualiturũ non sit. legi fal¬
cid̾ie locꝰ ñ erit. Porro si legi locus ñ
sit. existente codiciõe. legatũ tͥ debebi¬
tur. cũ autẽ uoluntatẽ testatoris eã
fiusse appareat. ut ꝓpter tuũ legatũ.

Expanded text:
quidquid constituerimus uerum esse, falsum repperietur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appa
Abbreviated transcription (Latin):
tur. set hoc ita uerũ est. si filius ante quã
patͥ hrs e existẽt decessisis .. si uͦpat he-¬
res fũit. non ampliora legata deb̃et sub¬
stitutus. quã qͥb pupillus obligatꝰ fue¬
rat. ꝙr non suo nomine obligatur. sec
qͥefuncti pupilli. qͥ nichil apliꝰ ꝙͣ semissi
dodratẽ prare nec eẽ habuit. qd si extrẽi
heredis semis totꝰ legatꝰ fu̾it : isq pupillo
a quo nichil legatũ erat: exsubstitucione
heres extit̃it. pot̾it diciaugeri legata. ⁊ ꝑ¬
iñ agendũ ac sicͥbbet coħendi substitłt
fuisset. eoq omittente hereditatẽ. ex as-¬
se heres extitiss.. qr senp substitutuꝰ racio

Expanded text:
tur. sed hoc ita uerum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit. Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse here
Abbreviated transcription (Latin):
stitutione adeũ ꝑueniant. pot̾ dici lega¬
ta ab eo relicta prania ẽẽ. habita rõne le-¬
gis facidie inhis bonis. que pat mortis
tor reliquerit. nec huic c̃crium ẽ. ut qđ̃
cũq exħedato pat̾ legatũ deq̾it: nicħo
magͣ substitutus legatis obligabit᷑. qr
eo casu non ħeditatis pat̾ne porcio: s le¬
gatũ ad̃eũ ꝑuenit. ddicet aliquis. qͥd̃ er

Expanded text:
legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec huic contrarium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid
Abbreviated transcription (Latin):
cione lego. ut ꝗeꝗ eris alieni inea dođmo
eit : ticiꝰ lib̾tus. Filumci ex soluat. ⁊ sit
isuisq domꝰ cõĩs. Quescitũe. sifilia legi
falcidie bĩficio utiuol ad qr̃tã retinedã
anex hc̃lante q̃ ei telicta ẽ. deducto ere ali¬
enoeiꝰ: ꝙ suꝑfuĩt. quartã cicõnͣseꝗ debeat¬

Expanded text:
cione lego, ut quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus communis'. quaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno
Abbreviated transcription (Latin):
dda ẽ. cũ his qͥb ate pure legatũ est
Re debimꝰ. misceri. ii partes. Qui filiũ
suũ inpuberẽ: ⁊ticiũ equis pãtib: he.¬
redes instituerat. afilio totum semis.¬
sẽ legauerat. atitio nichil: ⁊ticiũ fi:¬
lio substituerat: quesitũ ẽ. cum ticiuꝰ
ex institucione adisset: ⁊ inpubere
filio mortuo ex substiturioẽ hr̃s exti¬
tiss. quantũ legatoꝵ nomine p̾stare¬

Expanded text:
um est, respondebimus misceri duas partes. Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legauerat, a Titio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine prae
Abbreviated transcription (Latin):
partem p̃dioꝵ. s si non ẽet adiectum. ut
pars quarta deduceret̃ totũ trientem
predioꝵ legi falcidie inputarioportere.
quoniam cotra sentenciam matris fa¬
milie ler¬

Expanded text:
partem praediorum. sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum trientem praediorum legi Falcidiae imputari oportere, quoniam contra sententiam matris familiae le
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥs herede instituert eũ ciu rogatꝰ fue¬
rat. pꝰ mortẽ suã.c. restituere. in rõne
legis falcidie .c. deducere debet. qr si
eno pon̾ent᷑. Situ exparte quãta. ticiꝰ
exparte quarta heredes scripti fueritis.
demĩtu ex parte dimidia herts institutuꝰ
fuenis subcodicione. ⁊legata. st siliberta¬
tes date fuerint pendente c̃õdicione.li¬
bertates cõpetent. legata tota ꝓ̃rabun¬
t᷑. qr siue condicio exiiterte: herede ex¬
istente: ut᷑erq ualent. siue cõdicio de¬
fecerie. tu ticius heredes eritis. dele-

Expanded text:
 cui rogatus fuerat post mortem suam centum restituere, in ratione legis Falcidiae centum deducere debet, quia, si eno ponerentur. Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia siue condicio exstiterit, te herede exsistente utraque ualent, siue condicio defe
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ cõnusoꝵ ⁊ legatoꝵ legis falcidie. causa
stituto er᷑ telicta: cauẽ debeb̾ is cui soluat᷑. nã
quãius repeticio sit eoꝵ q̃fidĩ cõmissi noiẽ nõ
debita solũnt̾. tñ satis dato cautũdeb eẽ ei aqͦ
peccunia ꝓficiscẽtur. nedãpnũ senciat defici¬
ente eociusolutũeĩt.

Expanded text:
issorum uel legatorum legis Falcidiae causa stituto erunt relicta, cauere debebit is cui soluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ces partes ferant legatarii hereᷤ¬
uigint quinq hãt debitor qͥ soluẽ¬
siduis .c.l. que exigi ñ possunt: uenditio
siat nominis. idq quasi solum inbonis
berandus ẽ. deresiduo uenditionem no-¬
minis faciend̾am: neratius ait. quod n

Expanded text:
es partes ferant legatarii, hereuiginti quinque habeat, debitor, qui solueninta, quae exigi non possunt, uenditio fiet nominis idque, quasi solum in bonis berandus est: de residuo uenditionem nominis faciendam Neratius ait, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
pliorẽ partẽ. ꝗ̃ ꝓͫ eaparte q̃ relictae̾ legatoꝵꝵ
noĩe teni ¶Cũ quidã parte dimidia bonoꝵ
ad emptafuisset relegat᷑: idq ꝓuocatiõe
int̾poĩta testam̃to ptꝰea facto obisset atq
pt̾ mortẽ eiꝰ ñ iuste appellatũ eẽt ꝓnũcia¬
tũ quescitilẽ utrũ eris alieni locopar ᷤᷤ
dimidia abscedet. ut residua solauidet᷑
fuisse inbonis. anuõ succ̾ri hẽcli necessa¬
tiũ eẽ iudebit᷑.S. uidetur succur᷑i deb̾e.
cũ aĩmꝰ litigantis obtinendi uotũ hac op¬
pinionẽ admitut. ¶iẜuus testam̃to ma¬
nu missus añ aditã hẽditatẽ decedat. hedi¬

Expanded text:
pliorem partem quam pro ea parte quae relicta est legatorum nomine teneri. Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque prouocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non iuste appellatum esset pronuntiatum: quaesitum est, utrum aeris alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola uideretur fuisse in bonis, an uero succurri heredi necessarium esse uidebitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit. Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, he
Abbreviated transcription (Latin):
ti q̃stichi eiꝰ fidĩcõmisit. lex falcidia mi¬
uuet legata. redimere ab hẽde partẽ
ã ebes quẽ admodũ sitͥ utrũq legasset.
Depĩ euenit: ngͥmolim̃ tũ eiꝰ legrs c̃seqͣtꝰ hr̃s¬
set. ⁊ cũ instituẽt hẽdẽ. ⁊ dodnͣtẽ lega¬
uit̃. nicħ aliud suboccasione leg̃ falei¬

Expanded text:
temque Stichi fidei eius commisit. lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset. Saepius evenit, ne emolumentum eius legis heset et eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falci
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli aduiꝰ cutort̃ cõpetit. d ut põp ait.
⁊ ip̃ĩ pupillo ⁊ hẽdieiꝰ pot̃it. cõmittistipu¬
latio ipĩ quocasu uiuoeo falcidia incipit.
habebat. inpub̾emfiliũ hẽdẽ instituit
eiꝙ substituit. ticiũ ⁊ seiũ. si nicħ apu¬
pillo testator legauit. s aticio. cce. utr̃¬

Expanded text:
li aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit l bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legauit, s
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ iã falcidiã locũ haẽ. tociens cum¬
putacio eiꝰ fit. Nã cõditio eiꝰ ĩmoraẽ ex¬
spectamꝰ conditionẽ. qͦ adsistat. Siaũdiẽ
atq extimationẽ sic defaleidia disputa¬
bimꝰ. ⁊ cõmati stipulacionẽ dicemꝰ Quã¬

Expanded text:
am locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
cipiamꝰ. ꝙ ⁊̃ꝑt̾ soluta legata: uoluit stipła
legatos p̃stitocauĩt. ⁊ eiucta hẽditas sit.
s neglegenciał dolo eiꝰquilegatũ p̃stitit. di¬
cemꝰ ñ cõmittistipulacionẽ ꝑꝑ uiriboniar¬
bitũ. quod inẽ huic stipulaciõi. Itẽ supse ꝗ
p̃stitit. legatũ exalia causas eiutĩt ut pu

Expanded text:
iam post soluta legata uoluit stipulalegato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui praestiti
Abbreviated transcription (Latin):
minime. Nãquantũ int̃sit. exbẽdatꝰ fili
exsubstitutione frĩ suo hẽs exutit. an
aliomͦ. ł ex eoaparet. ꝙ alias ab eolega¬
stituti testator bat̃ ꝗ̃ habueãt ineo
cuieũ substituelut ¶cohs̃ pupillodatꝰ¬

Expanded text:
quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legastituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo