comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
libris quiedam curiosius indagantiãd modum mul¬
ta placuerunt : sed non nulla repraehendi ĩn quibus
illum praua sensisse non dubium est quae defensores
eius falsata contendunt : Ego miror unum eundẽq
hominem tam diuersum a seesse potuisse : ut in ea par¬
te qua probatur. Neminem post a postolos habeat
aequalem : In ea uero qua iure repraehenditur
Nemo deformius doceatur errasse : Nam cum ab
epis copis excerpta in libris illius multa legerentur
quae contra catholicam fidem scripta constarent:
locus ille uel maximam parabat inuidiam. in quo
editum legebatur . quia dñs iñc sicut pro redemp¬
tione hominis in carne uenisset . Crucem prohomi¬
nis salute perpessus. mortem prohominis aet̃¬
nitate gustas set: lta es set eodem ordine passionis
etiam diabolum redempturus : quia hoc bonitati
illius pietatiq: congrueret : ut qui perditum homi¬
nem reformas set : prolapsum quoq: angelum libera¬

Expanded text:
libris quaedam curiosius indaganti admodum mullibris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris illius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia Dominus Iesus, sicut pro redemptione hominis in carne uenisset et crucem pro hominis salute perpessus mortem pro hominis aeternitate gustasset, ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus: quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut, qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum libera
Abbreviated transcription (Latin):
tator scripturarum sacrarum peritissimus habe¬
batur : sed epis copiqu edam in libris ipsius insani¬
us scripta memorabant : que ad sertores eius defen¬
dere non ausi . Ab hereticis potius fraudulenter in¬
serta dicebant : et ideo non propter illa qua e in re¬
priehensione merito uocarentur. etiam reliqua
esse dampnanda cumlegentium fides facile possit
habere discrimen ne falsata sequerentur : et tamen
catholice disputata retineret: Non esse autẽ mirũ
siin libris neutericis et recens scriptis fraus heretica
fuis secoperata : quie in quibusdam locis non timã¬
is se incidere euangelicam ueritatem: Ad uersum
haec episcopi. Obstinatius renitentes propotestate co¬
gebant recte etiam uniuersa cum prauis. et cum ipso
auctore dampnare : quia satis superque sufficerent
libri quos ecclesia recepis set : respuendam esse peni¬
tus lectionem: qu eplus esset nocitura insipientib
quam profutura sapientib: Michi autem exillis

Expanded text:
tator scripturarum sacrarum peritissimus habetator scripturarum sacrarum peritissimus habebatur. sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catholice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis
Abbreviated transcription (Latin):
uirgultis. non multo ambitiosior quam nostri hospi¬
tis tabernaculumsinquonisi incuruus quis non po¬
terat consistere : Cum hominum mores qui ereremꝰ:
illud praeclarum animaduertimus : nichil eos
neque emere neque uendere: quid sit fraus aut furtũ
nesciunt: Aurum atq: argentum qu e prima mor¬
tales putant : Neque habent neque habere cupiunt :
Namcum ego prbo illi decem nummos aureos obtu¬
lissem refugit altiore consilio protestatus eccle¬
siam auro non strui sed potius descrui: Aliquan¬
tulum ei uestimentorum indulsimus : Quod cum
ille benigne accepisset : reuocantib: nos ad mare
Nautis discessimus
PROSPEROq.CURSUSEPIIMODIE
alexandriam peruenimus : ubi feda interepiscopos¬
atq monachos cermina gerebantur .: Ex ea occasione
uel causã quia congregatiin unums epius sacerdo¬
tes frequentibus decreuisse synodis uidebantur. ne
quis origenis libros legeret aut haberet : quitrac¬

Expanded text:
uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospiuirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incuruus non poterat consistere. cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum aduertimus, nihil eos neque emere neque uendere. quid sit fraus aut furtum nesciunt. aurum uero adque argentum, quae prima mortales putant esse, neque habent neque habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcoposadque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet, qui trac
Abbreviated transcription (Latin):
crrenensis ille cui uel necessitas uel natura estesurire :
uel postremo isti quib: credo marina iactatio in ediã
cibi fecerat : Nos procula mariadsumus : et quod a¬
bi si epe testatus sum gallisumus : sed pergat hic po¬
tius explicare sui crrenensis historiam : Enim uero
postumianus : Cauebo posth ec cuius quam abstinen¬
tiam prsedicare negallos nr̃os arduũs plenitus
offendat exemplum : statueram autem etiamc enã
crrenensis illius uel consequentia Septem enim
dieb apud ipsum fuimus referre conuiuia : Ted suꝑ¬
sedendum est negallus se estimet fatigari : Ceterũ
postero die cumaliqui ex incolis ad nos uisendos con¬
fluere coepissent : Cognoscimus illum hospitem nos¬
trum esse prb̃m: quod summa nos dissimulatione
celeuerat : Deinde cumipso ad ecclesiam processimꝰ :
quae fere duob: milib: aberat a conspectu nostro in¬
ter iectu montis exclusa : Erat autem uilib texta

Expanded text:
Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, Cyrenensis ille, cui uel necessitas uel natura est esurire, uel postremum isti, quibus, credo, marina iactatio inediam cibi fecerat: nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. Enimuero, Postumianus ait, cauebo posthac cuiusquam abstinentiam praedicare., ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. statueram autem etiam cenam Cyrenensis illius uel consequentia — septem enim diebus apud ipsum fuimus — referre conuiuia: sed supersedendum est, ne se Gallus aestimet fatigari. ceterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, cognoscimus illum hospitem nostrum esse presbyterum, quod summa nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta
Abbreviated transcription (Latin):
adorationem: Deinde positis interra ueruecum
pellibus. facit nos discumbere : Apponit prandiũ
sane locupletis simum dimi dium panem hordea¬
ceum: Eramus autem nos quat tuor ipse erat
quintus : Fasciculum etiam herb e intulit. cuius
nomen excidit : quementȩ similis ex uberans fo¬
lus saporem mellis priestabat : Huius pr edulci
ad modum suauitate delectati atq: ex satiatisumus :
Adh: ec subridens ego ad gallum meum: Quid
inquam galle placet netibi prandium fasciculus
herbarum et panis dimidius uiris quinque : tũ
ille sicut est uerecundissimus aliquantulum eru¬
bescens : Dum fatigationem meam accepit. facis
inquit sulpicituo more quinullam occasionem
si qua tibi porrecta fuerit omittis quinnos eda¬
citatis fatiges : sed facis in humantȩ quinos gal¬
los bomines cogis exemplo angelorum uiuere q̃uã¬
qua mego studio manducandietiam angelos man¬
ducare credam : Namistum dimidium hordeaceũ :¬
timeo uel solus adtingere : sed contentus sit hoc

Expanded text:
ad orationem: deinde expositis in terra ueruecum pellibus facit nos discumbere. adponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeacium. eramus autem nos quattuor, ipse erat quintus. fasciculum etiam herbae intulit, cuius nomen excidit, quae menthae similis, exuberans foliis, saporem mellis praestabat: huius praedulci admodum suauitate delectati adque exsatiati sumus: ad haec subridens ego ad Gallum meum: quid, inquam, Galle, placetne prandium fasciculus herbarum et panis dimidius uiris quinque? tum ille, sicut est uerecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accipit: facis, inquit, Sul pici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis quin nos edacitatis fatiges. sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum uiuere: quamquam ego studio manducandi etiam angelos manducare credam: nam istud dimidium hordeacium timeo uel solus adtingere. sed contentus sit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ptaret ad gredi. quod implere non posset: Illeue¬
ronichilbis terrorib: permoueri sed magis ita
omnem ob edientiã pollicere ut si eum abbas in
ignemire praeciperet : non recusaret intrare :
Quam illius professionem ubi magister accepit:
Non cunctatus probare confitentem : casu clibanus
propter ardebat : qui multo igne succensus coquen¬
dis panib parabatur : Exundabat ab ruptis flã¬
ma fornacib: et intra camini illius concauatotis
babenis regnabat incendium: Hocigitur aduenã
illum iubet magister intrarei nec distulit parere
priecepto medias flaminas nichil cunctatus in

Expanded text:
ptaret adgredi, quod inplere non posset. ille ueptaret adgredi, quod inplere non posset. ille uero nihil his terroribus permoueri, sed magis ita omnem oboedientiam polliceri, ut, si eum abbas in ignem ire praeciperet, non recusaret intrare. quam illius professionem ubi magister accepit, non cunctatus probare profitentem. casu clibanus propter ardebat, qui multo igne succensus coquendis panibus parabatur: exundabat abruptis flama fornacibus, et intra camini illius concava totis habenis regnabat incendium. Hunc igitur advenam illum jubet magister intrare: nec distulit parere praecepto: medias flammas nihil cunctatus in
Abbreviated transcription (Latin):
ibiminorem putetis diuersantium in multitudine
monachorum esse uirtutem : quam eorum esse cog¬
noscitis qui se abhumanis caetib remouerunt : Prie¬
cipua utiã dixeram ibi uirtus et prima ẽ obsedien¬
tia : Neq aliter adueniens ad monas terium abbatis
suscipitur : quam qui tempratus prius fuerit et pro¬
batus Nullumumquam recusaturus . quam libet
arduum ac difficile indignumq toleratum abba¬
tis imperium.
QUOUOBISREFERAM IN CREDIBILIS
oboedientiae ad modum magna miracula : licet
suppetant plura recolenti sed ad excitandamuir¬
tutum emulationem : Cui pauca non sufficiunt
multa non proderunt : Ergo cum quidam sꝗe¬
culi actib abdicatis monas terium magniaȩ dispo¬
sitionis in gressus crepisset rogare : abbas ei crepit
multa proponere : graues esse istius disciplin.e labo¬
res sua uero dura imperia quienullius facile ua¬
leret implere patientia : Aliud potius monas teriũ
ubi faciliorib: legib: uiueretur expeteret nontem¬

Expanded text:
ibi minorem putetis diuersantium in multitudine monachorum esse uirtutem, quam eorum esse cognouistis, qui se ab humanis coetibus remouerunt. praecipua, ut iam dixeram, ibi uirtus et prima est oboedientia: neque aliter adueniens a monasterii abbate suscipitur, quam qui temptatus prius fuerit et probatus, nullum umquam recusaturus quamlibet arduum ac difficile indignumque toleratu abbatis imperium. Duo uobis referam incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius facile ualeret inplere patientia: aliud potius monasterium, ubi facilioribus legibus uiueretur, expeteret: non tem
Abbreviated transcription (Latin):
cito adte episcola illa potuit peruenire quã nuper
ad aurelium diaconum scripseramus : Egoenim
tolo sac positus tutreueris constituta. et tam lon¬
ge a patria filio inquietante diuulsa: qua tandẽ
familia rem illa mepistolam occasione furata e sie
Namque accepilitteras tuas quibus scribis ineidẽ
episcola qua deobitu domni martini fecerim meli¬
tionem ipsum beatiuiri transitum ex ponere debu¬
issem : quasiuero ego illam epis colam aut legendam
alii practer quem ipsi ad quem mis sadidetur edi¬
derim : Aut ego tanto simoperi destinatus : ut om¬
nia quae demartino cognoscio portet. me potissimũ
scribente notescant : Itaq siqua deobitu scĩ ep̃i au¬
dire desideras: ab illis potius qui inter fuere
cognosce : Ego tibistatui nichil tibi scribere. ne
ubiq: me publices : Tamensidas fidem. nulli
te esse lecturam: Paucistuae satis faciam uo¬
luntati : Itaque praestabo his quae michi sunt
conperta participem

Expanded text:
cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem
Abbreviated transcription (Latin):
BASSULACPAREXTI
UENERABILI SALUTE
Siparentes uocariinius liceret
te plane expilationis furtique ream ad
praetoris tribunal iusto loro traheremus :
Quid enim non conquaerar quamate patior in¬
iuriamꝰ. Nullam michi domi cartulam : Nullum
libellum : Nullam epistolam reliquisti: Ita furaris
omnia : ita uniuersa diuulgas : siquid ad amicum
familia riter scripsi : siquid forte dum ludimus
quod uellim tamen occultum essedictaui : Omnia
adte prius paene quam fuerint scripta aut dictata
perueniunt : Nimirum oberatos habes notarios
meosperquos tibi nostrae ineptiae publicantur :
rent qͥuuinius nr̃m extua potis simum liberalitate
uenerunt: seq adhuctuos quamin eos es se ꝓnẽmiuer̃
enoraesrea ⁊usola culpabilis quae et miehi insid¬
a riset illos fraude circumuenisuit sine deligto ullo
familunter scripta aut noglegenter emis fdinlu¬
cubrata tibi paenitus atq in polita tradantur
iam ut dereliquis caceamĩs oģo quemad modumtã

Expanded text:
Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. rent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam
Abbreviated transcription (Latin):
Videant hoc opus suum quicumq ex illius
abscessu michi nocere uoluerunt. Videant glori¬
amsuam et uel nunc achuersũm egres sari desinan
uindicati. haeccum maxime flebili uoce geme¬
remus omnium lacrimis pernostra lamen ta
cominotis. Cum magna quidem martini ad¬
miratione sed non minore exnostris fletibus
dolore discessumest

Expanded text:
uideant hoc opus suum, quicumque in ultione uideant hoc opus suum, quicumque in ultione illius mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est
Abbreviated transcription (Latin):
tibus sit superba. tamen non de dignetur audire
qua illi uel uniuersae asiae in solomartino euro pa
non cesserit.
ETERUM CUM HIERUSoHM
inde petiturus uentis cursum uela commiseris ne¬
gotium tibi nostridoloris iniungo ut sium quam
illustris illius ptolomaidis litus accesseris sollicitus
inqui ras ubisit consepultus noster ille pomponus
necfastidias uisitare ossa peregrina multas illic
la crimas tam ex affeccutuo quam ex nostris
fude uisceribus aclicet in animunere solum ipsũ
flore purpureo et suaue redolentibus sparge
graminibus. Dicestam en illi sed non aspere:
Non acerbe compatientis allo quio non expro¬
brantis elogio quod si uelte quondam uel me
semper audire uoluisset et martinum magis
quam illum quem nominare nolo fuis set imita¬
tus num quam ame tam crudeliterdisparatus
ie noti pulueris regione tegeretur naufragi
sorte praedonis passus inmedio marimortem
ex uix in extremo nanccus litore sepulturam

Expanded text:
tibus superba, tamen non dedignetur audire. tibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam.
Abbreviated transcription (Latin):
sacras uiri laudes roma cognoscat. sicut primũ
illũ nr̃m libellum nonperitaliam tantum
sed perco tum etiam diffudit illrricum.
Ille martini non in uidus gloriarum sanccarũ¬
q: in xpo uirtur um pussimus a estimator
non abnuet praesulem nostrum cum suo felice
componere. Indesiforte ad africam trans¬
fretabis refersaudita Rhartagini. licet iã
pridem ut ipse dixisti uirum nouerit. tam̃
nunc praecipue deeo plura cognoscat. nesolũ
ibi cyprianum martrremsuum quamuis scõ illius
sanguine consecrata miretur. Iansi ad leuam
achaiae sinum paululum diuexus in traueris
sciat corinthus siantathenȩ non sapientiorem
in achademia platonem. nec socraten in carcere
fortiorem .I. elicem quidem greciam quae meruit
audire a postolum praedicantem. sedne qua quã
axp̃ogallias derelictas quibus donauerit habere
martinum Cumuero ad aegrptum usq peruene¬
ris quam quã illa suorum scorum numero et uirtu¬

Expanded text:
sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam illa suorum sanctorum numero sit et uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
similis diceretur. sed istum cuius commemoratio
parum suauis est transeamus et ad martinum
nostrum galle redeamus . Tum ego cumiam adeẽ
ues perum occiduo solesentirem. Dies inquam
abiit postumiane surgendum est simul tam
studiosis auditoribus caena debetur
IEMARTINO AUTEM EU¬
pectare non debes ut ulla sit meta referendi
latius ille diffunditur quam ut ullo ualeat
sermone concludi. ista interim de illo uiro
portabis orienti . sed dum recurris diuersasq:¬
regiones locaportus insulas urbesq praeter¬
legis martini nomen et gloriamsparge per
populos. In primis memento non praeterire
campaniam . et si maxime cursus in deuiosit
nom tamen tibi tanti sint uel magnarum morarũ
ulla dispendia quin illic ad eas inlustremuirũ
accoco laudacũ orbepaulinum illi quaesote
primum sermonis nostriquo uel besterno c̃ficimꝰ
uel hodie diximus uolumen euolue . Illi omnia
referes illi cuncta recitabis ut moxperillum

Expanded text:
similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum
Abbreviated transcription (Latin):
ueret nesuam persequi uideretur in iuriã
Illud saepe commemorans. si xp̃s iudampas¬
sus est. Curego non patiar brictionem
Ad haec postumianus audiat inquit istud
exemplum noster iste deproximo quicũ sit sapi¬
ens in memor praesentium in memor futuro¬
rum si fuerit offensus in sanit insua se non ha¬
bens potestate sacuit inclericos. grassatur
in laicos totumq terrarum orbem insuam
conmouet ultionem inqua pertriennium
iugiter dimicatione consistens. Nec tempore
nec ratione sedatur. dolenda hominis et mise¬
randa conditio etiam si hacsola insanabilis
malipeste praemeretur . Verum istacipati¬
entiae et tranquillitatis exempla referre
saepius galle debueras ut sciret irasci. et sciret
ignoscere quisi istum ipsum breuiter insertũ
sermonem meum in se prolatum forte cogno¬
uerit sciat magis non ore inimici quam amici
animo melocutum. quia si fieriposset optarẽ
ut martino potius epis copoquam fallari trranno

Expanded text:
ueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, ueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali peste premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno
Abbreviated transcription (Latin):
a principio quod ipse diffiteri non posset militiȩ
accibus sorduisse et nunc per in anes supers¬
titiones. et phantas mata uisionum ridicula
prorsus interdeliramenta senuisse. Haeccum
multa atq: alia etiam quaereticere melius est
a ceruiora uomuisset. Egressus tandem furore
satiato quasi quise penitus uindicas set rapi¬
interea credopermaraini orationes fugatis
ab illius cordedaemonib: reductus in paeniten¬
tentiam mox reuertit atq: ad martini segenua
pro sternit ueniam poscens fatetur errorẽ
necsine daemone fuisse tandem sanior c̃ficet᷑
Nonerat apud martinum labor iste difficilis
ut ig nosceret supplicanti tuncet ipsi et nobis
omnib: scs exposuit qualiter illum ad aemo¬
nibus uidisset agitari. seconuitus non moueri
quae magis illia quo essent effusa nocuissent
Ex inde cumidem briccio multis apud eum
magnisq criminibus persaepe praemeretur
cogi non potuit ut cum a pres biterio submo¬

Expanded text:
s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapiinterea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submo
Abbreviated transcription (Latin):
insaniae euomit in martinum mille conuitia.
Obiurgatus enimpridie ab eofuerat. Curquinichil
um quam anteclericatum qui ppe qui in monaste¬
rium ab ipsomartino nutritus habuis sec equos
aleret. mancipia compararet . Namillo tempore
arguebatur amultis quod non solum pueros: sed
etiam puellas scitis uultib coemis set quib: rebus
infelicissimus in sano felle commotus et ut credo
praecipue daemonum illorum agitatus instinc¬
tu martinum ita ad gressus est ut uix manib:
tem peraret. Cum quidem scs uultu placido
mente tranquilla . Infelicis amentiam permitia
uerba cohiberet . sedita in eo nequam sp̃s redunda¬
bat ut nesua quidem illi quamuis uana ad modũ
mens subesset. trementib: labiis incertoq: uultu
decolere praefurore rotabat uerba peccatise
adserens sanctiorem quippe quia primis annis
in monasterio intersacras ecclesiae disciplinas ipso
martino ed ocante creuisset. martinum uero et

Expanded text:
insaniae euomit in Martinum mille conuicia. insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et
Abbreviated transcription (Latin):
quid a mergo cum ad fornaculã illius carbonũ¬
copia reperisset. et ad mota sibi sellula diua¬
ricatis pedib: super ignem illum nud ato ingui¬
ne resideret. Continuo martinus factamsacro
tegmini sensit in iuriam. magnauoce procla¬
mans. Quis inquitnudato inguine nostrũ
incestat habitaculum. Hoc ubi ille frater
audiuit et ex conscientia quod increpabat᷑
agnouit. continuo ad noscucurrit exani¬
mis pudorem suum nonsine martini uir¬
tute confessus.
QUODAM ITIDEM DIE
dum in area quae parua admodum tabernaculũ
illius ambiebat in illo suo quod nostis omnes sedili
ligneo resedis set uidet duos daemones in excelsa
illa quae monas terio super emin et rupe consistere
Inde alacres aclactos uocem istius modi adhorta¬
tionis emittere heia tebriccio heia tebriccio
Credo cernebant miserum eminus propinquan¬
tem conscuquanta illi rabiem sp̃s suscitas sent
Nec mora briccio furibundus in rupit. ibi plenꝰ

Expanded text:
quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonuquidam ergo cum ad fornaculam illius carbonucopiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat habitaculum? hoc ubi frater audiuit et ea conscientia quod increpabatur agnouit, continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus
Abbreviated transcription (Latin):
tinuans quam id quod exorandum receperat
impetraret. Mox ad eumlicontius diuina
expertus beneficia peruo lauit nuntians simul
et agens gratias domumsuã omnipericulo libe¬
ratam Centum etiam argenti libras obtulit:
quas uirbeatus nec rennuit nec recepit. sed
prius quam pondus illud monas terii limet
at tingeret. redimendis id captiuis continuo
deputauit. Et cumei suggereretur a fratrib
ut aliquid exeo insumptu monas terii reserua¬
ret. omnib: in angustum esse uictũ multis de¬
eẽ uestitum. Nos inquit ecclesia et paschat
et uestiat dummodonichil nostris usib: quae¬
sisse uideamur
SUC CURRUNT HOCLOCO ILLIUS
uirimagna miracula quae facilius admirari
possumus quamreferre. Agnoscitis profecto
quoddico. multa sunt illius quae non que ant
explicari. ueluti est istud quod nescio anita
ut gestum est a nobis possit exponi. quidam
efratrib: nomen nonignoratis. sedcelanda
persona est nes cõuiro uerecundiam fecerimꝰ

Expanded text:
tinuans, quam id quod exorandum receperat tinuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus -
Abbreviated transcription (Latin):
inminiutam ad tempus gratiam multiplici
mercede reparauit. uidi postea ad pseudo forũ
monas cerii ipsius ad ductum energuminum.
et prius quã limen attingeret. fuisse curatũ
ESTAN TẼ QUEXDA XUPAUDIUI
cum in trrreno mari cursu illo quo romam
tenditur nauigaret. subito turbinib: exortis
extremum uitȩ omnium fuisse discrimen. In
quo cum quidam aegrptius negotiator nec dũ
xp̃ianus magna uoce clamauerit ds̃ martini
eripe nos : mox tempestatẽ fuisse sed a tam
seque optatum cursum cum summa placidi
aequoris quiete tenuis se
IYCONTIUS EXUICARIIS UIRFIDELIS
cum familiam illius lues extrema uexaret et in¬
auditȩ calamitatis exemplo ꝑ totam domum
corpora aegra procumberent martiniꝑ litte¬
rasimplorauit auxilium. quo cempore uirbeat᷑
rem eẽ promisit difficilem impetrari. Nam
spũ sentiebat domum illam diuino numine uer¬
berari Tamen non prius desticit. septem tocos
dies totidemq noctes orando et ieiunando con¬

Expanded text:
inminutam ad tempus gratiam multiplicata inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando con
Abbreviated transcription (Latin):
ingemisceret seuel ad horã noxiȩ cõmunioni
fuis se ꝑmixtum. haud longe auico cui nomen ẽ
ande channa quae uasta solitudine siluarũ secreta
patiunt᷑ prac gressis paululum comitib ille sub seđ
causam doloris et facti accusante. ac defendertẽ
inuicem cogitatione ꝑ uoluens. adsticit ei repen¬
te angelus merito inquit marane compunge¬
ris sed aliter exire nequisti. repara uirtucem
resume consantiã neiam nom periculũ głae
sed salutis incurreris. Itaq ab illo tempore
satis cauit cum illa ithaciane partis cõmunione
misceri Ceterum cum quos dam ex inergumi¬
nis tardius quam solebat et gratia minore cu¬
raret sub inde nobiscum lacrimis fatebatur
se propter communionis illius malũ. cui se uel
puncto temporis necessitate non spũ miscuiss&
de trimentũ sentire uirtutis. Sedecim postea
uixit annos nullam synodũ ad iit ab omnibis
episcoporum conuentibus se remouit.
CED PLANE UT EXPERTISUM

Expanded text:
ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ret a reliquis. Nihil noua tum quin etiam ante
paucos dies habita synodus itachiũ ꝓnuntiauerat
culpa non teneri. Quib: cum martinus parũ
moueretur. Rex ira accenditur. Ac se decons¬
pectu eius abripuit. et mox percussores his
proquibus martinus rogauerat diriguntur
Quod ubi martino conꝑtum iam noctis tempore¬
est. palacium in rupit spondit si parceretur se
communicaturum dum modo ut et tribuni iam
in excidium ecclesiarum adhispanias missi retra¬
herentur. Nec mora intercessit maximus
indulget omnia. Post tridie felicis ep̃i ordi¬
natio parabatur. scissimi sane uiri et plane
digni qui meliore tempore sacerdos fieret
huius diei communionẽ martinus iniit satius
aestimans adhoram cedere. quam his non con¬
sulere quorum ceruicib: gaadius imminebat
Uerum tamen sum maui ep̃is nitentib ut com¬
munionem illam subscriptione firmar& sed
extor queri non potuit. Postero diese inde
proripiens. cum reuertens inuia maestus

Expanded text:
rit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante rit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores his, pro quibus Martinus rogauerat, diriguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempore palatium inrupit. spondet, si parceretur, se communicaturum, modo uti et tribuni iam ad excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. nec mora, Maximus indulget omnia. postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane uiri et uere digni, qui meliore tempore sacerdos fieret. huius diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus
Abbreviated transcription (Latin):
nauerat. martini armaret auctoritas ñ oportu¬
isse hominem recipi moenib: illum iam non de¬
fensorem herea corum eẽ sed uindicẽ. Nihil
accum morte priscilliani si martinus exerceat
illius ultionẽ. Postremo prostrati cũ fletu. et
lamentatione potes tatem regiam implorant
ut utatur aduersus unũ hominẽ ui sua Nec mul¬
tum ab erat quincogeretur imperacor martinũ
cum hereticorum sorte misceri. sed ille licet ep̃is
nimio fauore eẽt obnoxius ponerat nescius
martinum fide scĩtate acuirtute. cunctis pres¬
tare mortalibus. Alia longe uia scm uincere
parat. Ac primo secreto accersitum blande
appellat hereticos iure dampnatos more iudici¬
orum publicorum potius quam insectationib:
sacer dotum non esse causam qua ithachii cete¬
rorumq partiseius communionem putar&
cẽ dampnandam : Theo gnistum odio potius quã
causam fecisse discidium. eundemq tamen
solum cẽ quise a communione interim separa

Expanded text:
naverat, Martini armaret auctoritas: non oportunaverat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus, illum jam non defensorem haereticorum esse, sed vindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. Postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam implorant, ut utatur adversus unum hominem vi sua. Nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. Sed ille, licet episcopis nimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos jure damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a commu
Abbreviated transcription (Latin):
ad hispanias mitterentur. Pia enim erat sollici¬
tudo martino ut non solum xp̃ianos qui sub illa
erant occasione uexandi. sed ipsos etiã hereticos
liberaret. Uerum primodie atque altero
suspendit hominẽ callidus imperator. siue ut
bilis erat. seu quia ut pleriq tunc arbi trabantur
auaricia repugnabat : Si quidem inbona eorum
in hiauerat. Fertur enim illeuir multis bonisq
actibus praeditus aduersus a uariciã parũ consu¬
luisse. nisi regni necessitas quippe ex hausto supe¬
riorib principib rei publicae aerario pene sẽꝑ
in expeatione atq procinc tu bellorũ ciuiliũ
constitutus facile excusabitur. quibus lib& occasio¬
nibus subsidia imperio paruisse. Interea ep̃i quoꝵ
communionẽ martinus non ibat. trepidiad regẽ
concurrunt. praedampnatos se conquerentes
actum eẽ desuo omnium statu. si theognisti per¬
tinatiã quieos solus palam lata sententia condẽp¬

Expanded text:
ad Hispanias mitterentur. pia enim erat solliciad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut bilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes: actum esse de suo omnium statu, si Theognisti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condem
Abbreviated transcription (Latin):
aut ueste quam fide hereticus aestimaretur. Haec
nequaquam placitura martino ep̃i sentiebant . sed
male consciis illa uel molestissima erat cura nese
ab eorum communione adueniens abstineret
non de futuris qui tanti uiri constantiã premissa
auctoritate sequerentur. In eunt cũ imperato¬
re consilium ut missis obuiã magistri officialib
urbem illam propius ueta retur accedere nisi se
cum pace episcoporũ ibi consistentium ad fore
fateretur. Quos ille callide est frustratus :ꝓ¬
ficeturse cum pace xp̃i eẽ uenturũ. Postremo
ingressus noc turno tempore adit ecclȩsiam
tantum orationis gratia. post tridie palatiũ
petit. praeter multas quas euoluere longũ est
has principales petitiones habebat ꝓnarsete
comite et leucadio praeside quorũ ambo grati¬
ani parcium fuerant pertinatioribus studiis quae
non est temporis explicare iram uictoris emeriti
Illa prȩcipua cura ne tribun cum iure gladioꝵ

Expanded text:
aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum est, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum
Abbreviated transcription (Latin):
itachium ep̃m priscilliani accusatorem ceterosq
illius socios quos nominari non est necesse ui
regia tuebatur. nequis ei crimini daret operã
illius cuiuscumq modi hominẽ fuis se dã pnatũ
Interea martinus multis grauib:q laborantiũ
causis ad comitatũ ire conpulsus procellam ipsã
totius tempestatis incurrit. Congrega tiapud
treueros ep̃i tenebancur. qui cotidie cõmuni¬
cantes itachio communem sibi causam fecerant.
his ubi nuntiatum est in opinantib: ad eẽ mar¬
tinum totis animis labefactati musitare et
trepidare coeperunt. &iam pridie impera¬
tor ex eorum sententia decreuerat. Tribunos
summa potestate armatos ad his panias mit te¬
re qui hereticos inquirerent. De prehensis
uitam et bona adimerent. Nec dubiũ erat
quin scõrũ etiam maximã turbã tẽpestas
ista depopulatura esset paruo discrimine
interhominũ genera. Et enim tum solis ocu¬
lis iudicabatur. Cum quis pallore potius

Expanded text:
Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius
Abbreviated transcription (Latin):
et infelicium mortib: alebatur mitem se atq
tranquillũ beato uiro prȩsente praestabat Me¬
mini quodam die ad eum uenisse martinũ qui
ubi secre carium eius in gressus est uidit postergũ
ipsius demonem mirȩ magnitudinis ad sidentem
quem eminus ut uerbo quia ita necesse est. parum
latino loquamur ex sufflans auitianus se ex suf¬
flari existimans. Quid me inquit scãe sic aspicis
Tum martinus non te inquit sed eum qui ceruici
tuae teter incubuit. Ita recessit diabolus. et
reliquit familiare subselliũ. Satisq constat ab
illo die auitianũ mitiorẽ fuisse. seu qđ intellexe¬
rit egis se se semꝑ ad sidentis sibi diaboli uoluntatẽ
dexterȩ collisarũ interse fragorem audisse gẽ¬
ENIA MADILLUd q̃dƿropt̃
temporum notam semꝑ occultauit sed noscelare
ad faciem cum eo est angelus collocutus. Maxi¬
mus imperator alias sanebonus de prauatus
consiliis sacer dotum. post priscilliani necem

Expanded text:
et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis? tum Martinus, non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatdextrae collisarum inter se fragorem audisse gemVeniam ad illud quod propter notam temporum semper occultavit; sed nos celare ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem