comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stagnũ coepit. ad cantones cnntat usꝙ ꝑ
uenit. & ibi coepit matrẽ Waifarii & soro¬
res eius.&. neptes eius. Inde ꝑrexit in locũ
qui dicit᷑ montes. ibi hereuuicuᷤᷤ uenit ad
eum. qͥ habebat aliam sororem Waifarii.
& inde reuersuᷤ pascha celebrauit incastro
qđ dicitꝰ sels. lost hȩc assumens secũ bertra.
gorico ꝑrexit. & int̾ empto Waifario.
cũ triumpho inctoriȩ ad scantones reuer¬
sus est. ibiq mora faciens. post aliquot
dies egrotare coepit. & inde ꝓfectus turo¬
nis uenit. & orationis causa ad scm̃ mar¬
tinum ꝑrexit. inde egressuᷤ parisius ad
scm̃ dyonisium uix ꝑuenit. ibiq diem
clausit extremũ . uiii. k octob. Et dõnuᷤ
Rarolus & carlomannus. eleuatisunt in regnũ
karolus innomomo ciuitate. carlomannus
incessionis.uii. idus occob. & celebr barolus
natł dñi in aquis. & pascha in rodomo eiuit
karolus rex aquitaniã cum exercitu intraint

Expanded text:
stagnum cepit, ad Cantones civitatem usque stagnum cepit, ad Cantones civitatem usque pervenit et ibi cępit matrem Waifarii et sororem eius et neptas eius. Inde perrexit in loco, qui dicitur Montes; ibi Heriwicus venit ad eum, qui habebat aliam sororem Waifarii; et inde reversus pascha celebravit in castro, quod dicitur Sels. Post haec adsumens secum Bertradagorico perrexit et interempto Waifario cum triumpho victoriae ad Sanctones reversus est. Ibique moram faciens post aliquot dies aegrotare coepit et inde profectus Turonis venit et ad orationem ad sanctum Martinum perrexit. Inde egressus Parisius ad sanctum Dionisium vix pervenit ibique diem clausit extremum VIII. Kal. Octobr. Et domnus Carolus et Carlomannus elevati sunt in regnum, Carolus in Noviomo civitate, Carlomannus in Suessionis VII. Id. Octobr.; et celebravit Carolus natalem Domini in Aquis, pascha in Rodomo civitarolus rex Aquitaniam cum exercitu intravit,
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ incarnat᷑. dcc. lxui. Rex pip¬
pĩnus ꝑrexit maqͥtaniã. & placitũ suũ
habuit in aurelianis cunt᷑. & restauraut.
argentonũ castrũ. quod antea Waifarnus
destruxerat. ibiꝙ francos dimisit. ad con¬
tmendã aquitaniam. similit̃ & inbituri¬
cas fecit. Et celebrauit natł dñi insal mo¬
maco. & pascha ingentiliaco. carit¬
nno dom̃ incarnat᷑. dcc.lxuii. Rex in
supͣ dicta uilla synodum magnã habuit
int̾ romanos & grecos de scã trmitate uł
de scõrum imagiibꝰ. & post hȩc aquita¬
niam ingressus est per narbonã. Coepit
aut̃ tolosam & gauadanẽ. & celebrauit
pascha muenna ciuitate. Lodem anno
mense augusto. iterum aqͥtaniam ingres¬
sus. usq bituricas uenit. Ibiq ħynodum te¬
nuit. &. in de ꝓfectus adgarunnã ꝑuenit
Multas rupes & speluncas cȩpit. nec ñ etia
castra scoraliam & torinnam. & petrocia¬
ł t reuersus ẽ bituricas. ibi nuntiatum ẽ
ei de obitu pauli papȩ. ibi etiam celebrauit

Expanded text:
nno Dominicae incarnationis 766 rex Pippinus perrexit in Aquitaniam, et placitum suum habuit in Aurelianis civitate, et restauravit Argentonium castrum, quod antea Waifarius destruxerat, ibique Francos dimisit ad continendam Aquitaniam; similiter et in Bituricas fecit, et celebravit natalem Domini in Salmoniaco, et pascha in Gentiliaco. Anno Dominicae incarnationis 767 rex in supra dicta villa synodum magnam habuit inter Romanos et Graecos de sancta Trinitate, vel de sanctorum imaginibus, et post haec Aquitaniam ingressus est per Narbonam; cepit autem Tolosam et Gavaldanem, et celebravit pascha in civitate Vienna. Eodem anno mense Augusto iterum Aquitaniam ingressus usque Bituricas venit ibique sinodum tenuit et inde profectus usque ad Garonnam venit, multas rupes et speluncas cępit nec non etiam castra Scoraliam, Torinnam et Petrociam et reversus est Bituricas. Ubi nuntiatum est ei de obitu Pauli papae; ibi etiam celebravit
Abbreviated transcription (Latin):
debaioaria egressuᷤᷤ. franconfurht uenit. &
rhenũ transienᷤ. ciuitates quȩ inregno lo¬
tharii sunt ex maxima parte circuiuit
Inqͦ itinere. ingentia dona illi oblata sunt
infrantia reuertit᷑. & cũ ruob̾to fre karolũ
fugat. defectores ꝑsequit᷑. Ebulo abbas de
sc̃o dionssio cũ qđ dam castrũ in aquitania
sitũ ardentius expugnar&. ictu lapidis pe¬
riĩt. monasteriũ sci dionisii odo ad usum suȩ
seruitutis reuocat. Karolus inres odonis su¬
stinere ñ ualenᷤ patrocima arnulfi supplex
tate. uhi karoluᷤ uenit. & arnulfũ magnis
muneribꝰ sibi conciliat. regnũq qđ usur¬

Expanded text:
Baioaria egressus Franconofurt venit et Rhenum transiens civitates, quae in regno Lotharii sunt, ex maxima parte circuivit; in quo itinere ingentia dona illi ab episcopisin Franciam revertitur et cum Ruotberto fratre Carolum fugat, defectores persequitur. Ebulo abba de sancto Dionisio, cum quoddam castrum in Aquitania situm ardentius expugnaret, ictu lapidis periit; monasterium sancti Dionisii Odo ad suum servitium revocat. Carolus vires Odonis ferre non valens patrocinia Arnulfi supplex bravit, ubi Carolus venit et Arnulfum magnis munerib
Abbreviated transcription (Latin):
bellionis arma leuaint. &.
nũ clauatũ in gressus. omĩ annisu regiȩ
potestati contraire nitit᷑. Qđ cñ odo cog¬
nousss&. ciuitatẽ obsidione emxit. quam.
absꝙ mora indeditionẽ recepit. Deinde
omĩbꝰ pͥmoribꝰ qui tc ibi ad erant ad iudi¬

Expanded text:
bellionis arma levavit et Lugdunum Clavatum ingressus omni annisu regiae potestati contraire nititur. Quod cum Odo cognovisset, civitatem obsidione cinxit, quam absque mora in deditionem recepit. Deinde omnibus primoribus, qui tunc ibi aderant, adiudi
Abbreviated transcription (Latin):
dolo int̾fectuᷤ ẽ. ab alprico sociisq enis in mo¬
nasterio scĩ sixti qđ uocat᷑ rotila. Per idem.
tẽpuᷤ anrt uinziburgiensis ȩcdȩ uenerabi¬
lis ep̃s hortatu & suasione poponis ducis¬
turingoꝵ ad pugnã contͣ sclauos ꝓfectus
meadẽ pugna occidit᷑. Cuiꝰ cathedrã rodul¬
fuᷤᷤ fr̃ conradi comitis optinuit. & ei inepi¬
scopatu successit. Arnulfus tuendiboldo
filio honoreᷤᷤ megingaudi comitiᷤ ex parte
largit᷑. Popo dux turingox dignitatibus
exspoliatꝰ. ducatꝰ quẽ tenuerat cuonrado
cõm̃dat᷑. quẽ pauco tẽpore tenuit. &. sua
sponte reddidit. Demnde purchardo cõmit
rege inaqͥtama cõmorante. francoꝵ prin¬
cipes ex maxima parte deficiunt ab eo .&¬

Expanded text:
dolo interfectus est ab Alberico et sociis eius in monasterio sancti Xisti, quod vocatur Rotila. Per idem tempus Arn, Wirziburgensis ecclesiae venerabilis episcopus hortatu et suasione Popponis Thuringorum ducis ad pugnam contra Sclavos profectus in eadem pugna occiditur; cuius cathedram Ruodulfus, frater Cuonradi comitis, optinuit et ei in episcopatu successit. Arnulfus Zuendibolcho filio honores Megingaudi comitis ex parte largitur. Boppo dux Thuringorum dignitatibus expoliatur; ducatus, quem tenuerat, Cuonrado commendatur: quem pauco tempore tenuit et sua sponte eum reddidit. Deinde Burchardo comiti rege in Aquitania commorante Francorum principes ex permaxima parte ab eo deficiunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fr̃e ualente regñ anñ xi. Rome damasusp̃p
clarus habetur. mediolanis. ambrosius ep̃s. in¬
signis habetur. hylarius ep̃s. pictauis moritur.
anastasius alexandriã. uita decedebat. Carttulõ¬
Anno dñicȩ incarñ. ccc.xxuii. Ualens. cũ gra¬
tiano. & ualentiniano. ualentiniani frĩs sui
fr̃e ualentiniano regñ anñ vi. Theodosius agra¬
tiano. imperator creatur. Synodus cl. patrũ
congregatur in urbe augusta. sub damasopapa.
Theo dosius archadiũ filiũ consortẽ imperii
fecit. Maximus inbrittannia. imperator cre¬
atur. Ingallia apud lugdunũ. gratianus au¬
gustum interfecit. frem eius ualentinianum¬
ab italia expulit. Martinus turonoꝵ ep̃s uir¬
tutũ gła fulg&. leronimus sacre scripturȩ inter¬
pres in bethleem insignis habetur.
us qui gratiano uiuente .u. anñ iamorientẽ
regebat . post eius mortẽ regñ anñ xi. qui¬
maximũ tyrannũ quarto ab aquilea lapide in¬

Expanded text:
cum fratre Valente regn. annos XI. Romae Damasus papa cum fratre Valente regn. annos XI. Romae Damasus papa clarus habetur, Mediolanis Ambrosius episcopus insignis habetur, Hilarius episcopus Pictavis moritur. Athanasius Alexandria vita decednis CCCXXVII. Valens cum Gratiano et Valentiniano Valentiniani fratris sui fratre Valentiniano regn. annos VI. Theodosius a Gratiano imperator creatur. Sinodus CL patrum congregatur urbe Augusta sub Damaso papa. Theodosius Archadium filium consortem imperii facit. Maximus in Brittanniam imperator creatur, in Galliam apud Lugdunum Gratianum augustum interfecit, fratrem eius Valentinianum Italia expulit. Martinus Turonorum episcopus virtutum gloria fulget. Hieronimus sacrae scripturae interpres in Bethleem insignis habetur. us, qui Gratiano vivente V annos iam orientem regebat, post eius mortem regnat annos XI. Maximum tirannum quarto ab Aquileia lapide in
Abbreviated transcription (Latin):
biculũ includitur. ibiq post uii. m̃ses. moritur.
Dionisius ep̃s mediolañ. apud capadotiam exilio
ianis strangulatur. Paulinus ep̃s treuirox succes¬
sor scĩ maximini ep̃i. ob catholicã fidẽ a constantin¬
exilio religatur . & usq ad mortẽ etiam ultraxp̃i¬
anũ nom̃ exilio fatigatur. adultimũ apud frigi¬
am defunctus est. inde treueris reportatur.
II. m̃ses uiii. his adde ui. quiremanserunt. nt anni.
suꝑ sunt .ii. m̃ses. & x uiii dies. huius tẽporib coro¬
nantur rome. priscus prbt. priscillianus clericy.
benedi cta femina. pimenius prbt. gordianus
demetria uirgo. iohannes prbt. Item. iohannes
& paulus. faustus. & lafrosa. in hostia. hylaria
driȩ. gallicanus. Uercellis : eusebius ep̃s. aretia
loumianus regñ m̃ses uiii. Isdem princeps. offiti¬
osis lit teris athanasiũ epm̃ requirit. CaPitULŨ
Anno dñice incarñ .ccc .xu. Ualeminianus

Expanded text:
biculum includitur, ibique post 7 menses moritur. biculum includitur, ibique post 7 menses moritur. Dionysius episcopus Mediolanensis apud Cappadociam exilio ianis strangulatur. Paulinus episcopus Trevirorum, successor sancti Maximini episcopi, ob catholicam fidem a Constantio relegatur exilio, et usque ad mortem etiam ultra christianum nomam defunctus est, inde Treveris reportatur. II, menses VIII. His adde VI, qui remanserunt, fit annus, supersunt II menses et X et VIII dies. Huius temporibus coronantur: Romae Priscus presbiter, Priscillianus clericus, Benedicta femina, Pigmenius presbiter, Gordianus, Demetria virgo, Iohannes presbiter, item Iohannes et Paulus, Faustus et Dafrosa; in Hostia Hilarinusdriae Gallicanus; Vercellis Eusebius episcopus; Aretia I. Iovianus regn. menses VIII. Hisdem princeps officiosis litteris Athanasium episcopum requirit. 315–326 Anno dominicae incarnationis CCCXV. Valentinianus
Abbreviated transcription (Latin):
gia. salaria. mennas. antiochia. romanss. alexan¬
dria. Petris ep̃s. In africa ciit᷑ colonia. Crispina uirgo.
intuscia. barbara uirgo. In hispaniis. leocadia. Eme
tu. ex concubina helena filius. regnauit annos xxx.
menses .x. his ad de .iii. menses qui supraremanserunt
fit annus. reman& .i. m̃sis. Siluester clarus habetur.
Cuius in dustria synodus p̃clarissima toto orbe t̾rarũ
ccc .xuiii. patrũ apud niceã urbẽ celebratur. Crux
norũ legimus. sub constantio patre constantini. &
eusebio pontifice romano. eadẽ crux inuenitur. Nã
ibi ita legitur. Sub huius tẽporib idẽ eusebii. in¬
uenta est crux dñi. U. nonas mai. & babtizatus est
torum tẽporib maximinus treuir&. ep̃sclarus habe¬
Liberius papa ab ȩxilio deportatur . reuocatus here¬
ticis fau&. felix papa deponitur. & abhereticis int̾¬
ficitur . Eusebius prbt ꝓpt̃ fidẽ catholicã inqđdã cu¬

Expanded text:
giae Salutariae Mennas; Antiochia Romanus; Alexangiae Salutariae Mennas; Antiochia Romanus; Alexandria Petrus episcopus; in Africa civitate Colonia Crispina virgo; in Tuscia Barbara virgo; in Hispaniis Leocadia; Emertii ex concubina Elena filius, regnavit annos XXX, menses X; his adde tres menses, qui supra remanserunt, fit annus, remanet I mensis. Silvester papa clarus habetur, cuius industria sinodus preclarissima toto orbe terrarum CCCXVIII patrum apud Niceam urbem celebratur. Crux norum legimus, sub Constantio patre Constantini et Eusebio pontifice Romano eadem crux inventa est. Nam ibi ita legitur: sub huius temporibus, id est Eusebii, inventa est crux Domini V. Nonas Magi et baptizatus est Horum temporibLiberius papa exilio deportatur, revocatus haereticis favet. Felix papa deponitur, et ab haereticis interficitur. Eusebius presbyter propter fidem catholicam in quodam cu
Abbreviated transcription (Latin):
thinie theodota cũfiliis. in hispanus ciuit̃ cõpluto. lu¬
stinus. & pastor fr̃s. Insicilia ciuitate catmensium. eu¬
plus diaconus. apud urbẽ italiȩ . pergamus. alexander.
inciuitate calcedona. Eufemia. Inneapolim cãpanie
ianu arius beneuentanus ep̃s. Sosius diaconus. In me¬
sentana ciuit᷑. faustus. & desideris. In palestina. pele¬
us. & nilus ep̃i. Incizico. fausta. & euilasius. agauno
Mauritiss cũ sotiis suis. antiochie. Cyprianus ep̃s. cũ
iustina. apud egeam. ciuit̃. cosmas. & Damianvᷤ.
ingallus castro solodoro qđ est suꝑ arolam fluuiũ.
Uictor. & urso. Apud coloniã agripinã. Gereon:
cũ sotus. Apud tharsũ. taracus. ꝓbus. & andronieiꝰ.
Inuenusia ciuit̃ apuliȩ. felix ep̃s. audax. & ianuaris
prb̃i. Suesionis ciuit̃. Crispinus. & crispinianus. apud
sẏdonẽ. zenobius prbt. Interritorio aganensi. tibe¬
rius. Modestus. & florentia. Incithia metro poli. fri¬

Expanded text:
thiniae Theodota cum filiis; in Hispanis civitate Compluto Juthiniae Theodota cum filiis; in Hispanis civitate Compluto Justinus et Pastor fratres; in Sicilia civitate Caten Epulus diaconus; apud urbem Italiae Pergamis Alexander; in civitate Calcedoniae Eufemia; in Neapolim Campaniae Januarius Beneventanae episcopus, Sosius diaconus; in Mesentana civitate Faustus et Desiderius; in Palestina Peleus et Nilus episcopus; in Cizico Fausta et Evilassius; Agauno Mauricius cum sociis suis; Antiochia Ciprianus episcopus cum Justina; apud Egeam civitatem Cosmus et Damianus; in Gallis castro Solodoro, quod est super Arolam fluvium, Victor et Urso; apud Coloniam Agripinam Gereon cum sociis; apud Tharsum Tracuus, Probus et Andronicus; in Venusia civitate Apuliae Felix episcopus, Audax et Ianuarius presbiteri; Suessionis civitate Crispinus et Crispinianus; apud Sidonem Zenobius presbiter; in territorio Agathensi Tiberius, Modestus et Florentia; in Sithia metropoli Fri
Abbreviated transcription (Latin):
& tharso. apud spoletũ. Gregorius prbt. Sabinus ep̃s
exuperantius. & marcellus diaconi. apud insulas par¬
marias. anastasia. anthiochia. lulianus. & basilissa.
Inhispanus ciuit᷑ cesar augusta. uincentius diaconus.
In barcinonia. eulalia uirgo. cucufas. apud gerundã
felix. Incucumis. uiliana uirgo. apud tyrũ tyrannio.
Siluanus. Pelenus. atq linus ep̃i. cũ innumera multitu¬
dine. apud syrmiũ. Sirems. Nicomedia Petrus. & luti¬
anus prb̾t antiocenus. antimus ep̃s. Pantaleon. lohann̾e
adrianus. Dorotheus. & gorgonius. eleutherius. Smirne
hyreneus ep̃s. Inpalestina ciuitate gaza. Siluanus. medi¬
olis uictor. apud illiricũ ciitatẽ sicilie Q urinus ep̃s.
apud tharsum. bonefatius. apud aquileiam. felix. & for¬
tunatus. apud siciliã. uitus. & modestus. cũ crescentia.
lutia uirgo. Inbrit tannia. a banus. apud massiliam
uictor. apud augustã. afra. inretia ꝓumtia nicea bi

Expanded text:
et Thraso; apud Spoletum Gregorius presbyter, Sabinus episcopus, et Thraso; apud Spoletum Gregorius presbyter, Sabinus episcopus, Exsuperantius et Marcellus diaconi, apud insulas Parmarias Anastasia, Antiochiae Julianus et Basilissa. In Hispaniis, civitate Caesaraugusta, Vincentius diaconus. In Barcinona Eulalia virgo, Cucufas. Apud Gerundam Felix. In Cucumis Juliana virgo. Apud Tyrum Tyrannio, Silvanus, Peneleus, atque episcopi cum innumera multitudine. Apud Sirmium Sirenus. Nicomedia Petrus et Lucianus presbyter Antiocenus, Anthimus episcopus, Panthaleon, Johannes Adrianus, Dorotheus et Gorgonius, Eleutherius. Smyrnae, Hierenus episcopus. In Palestina civitate Gaza Sylvanus, Mediolanis Victor. Apud Illyricum civitate Siscia Quirinus episcopus; apud Tharsum Bonifacius; apud Aquileiam Felix et Fortunatus; apud Ciliciam Vitus et Modestus cum Crescentia, Lucia virgo, in Britannia, Albanus, apud Massiliam Victor, apud Augustam
Abbreviated transcription (Latin):
numeriano. regñ anñ .ii. horũ temporibus coro¬
nantur rome. crisantus. & daria. claudius. & hyla¬
ria uxor eius cũfiliis iasone. & mauro. & lxx. milite̾.
miano & constantino. & post mortẽ diocletiani cũ¬
seuero gallieno & maximino regñ annos xx. hor
cus diaconus. largus & smaragdus. a pronianvs.
Papias. & mauris. claudius. & p̃pedigna. cũfiluis. Gabinꝰ prb̃t.
castulus. Pacratius. arthemius. cũ uxore & filia. Sebastianvs.
m arcus. & marcellianus. Marcellinus prbt. Petrus exorci¬
sta. tranquillinus. nicostratus. Zoe uxor euis. łrimus &
felitianus. claudius. castorius. uictorinus. Sẏmphro¬
nianus. basiliscus. Fau stinus. & beatrix. tiburtius fi¬
lius chromatii. Simplitius. Susanna uirgo. Iohannes cri
spus. Genesus. felix & ad auctis. lutia & geminianus.
Sergius. & bachus. chrisogonus. Saturninus. & sisinnus.
Quatuor coronati. theodorus. Pontianus. a textatus.

Expanded text:
Numeriano annos II. Horum temporibus coroNumeriano annos II. Horum temporibus coronantur Romae Crisantus et Daria, Claudius et Hilaria uxor eius cum filiis Iasone et Mauro et LXX milites. 2miane et Constantio, et post mortem Diocletiani Severo, Galerio et Maximino regnavit annos XX. Horucus diaconus, Largus et Smaragdus, Apronianus, Papias et Maurus, Claudius et Prepedigna cum filiis, Gabinus presbiter, Castulus, Pancratius, Artemius cum uxore et filia, Sebastianus, Marcus et Marcellianus, Marcellinus presbiter, Petrus exorcista, Tranquillinus, Nicostratus, Zoe uxor eius, Primus et Felicianus, Claudius, Castorius, Victorinus, Simphronianus, Basiliscus, Faustinus, Simplicius et Beatrix, Tiburtius filius Chromatii, Susanna virgo, Iohspus, Genesius, Felix et Adauctus, Lucia et Geminianus, Sergius et Bacchus, Chrysogonus, Saturninus et Sisinnius, quatuor coronati, Theodorus, Pontianus, Praetextatus
Abbreviated transcription (Latin):
annos u. m̃ses ui. huius tẽporib passisunt rome
euchianus papa. theodora. basillides. tripos. &
mandalia. Limguinis scĩ gemini. Leomo ciuita¬
te conon. Cesarea capadotie. mammes. Apud p̃¬
nestinã urbẽ. agapits. Inciuitate salona. anastasis.
Apud augustidunũ. symphronians. Int̾ritorio uiua¬
rensi loco qui dr̃ gemibus. andeolus diaconss. an¬
dochius prb̃t. thyrsus diaconis. & felix. In castro
.cC. XXXII. tacius titus regñ menses ui. adde ui. au¬
reliam fit annus. remanent lxxxuiii. diesfloriani.
his conuinge .xx uiii dies qui supra remanserunt. fi¬
unt c. uiii. id est menses iii. & x uiii dies. adde .ii.
suꝑ fluos menses. fatiunt m̃ses u. dies x uiii. Anatho¬
lius laoditie syrie: ep̃s clarus habetur. CarΙtULU.
Onno dñice in carnat᷑ .cc. xxx .iii. Probus regñ anñ
UI. menses iiiͬ. his adde ui tacii tni. & u. suprascrip¬
tos. fit annus. remanent tresm̃ses. Caritvlum.
Anno dñice in carñ .cc.xL. Carus cũ filus carmo. &

Expanded text:
annos 5, menses 6. Hujus temporibus passi sunt Romae Eutychianus papa, Theodora, Basilides, Tripos, et Mandalia, Linguiri sancti Gemini; Loonite Conon; Caesarea Cappadociae Mammes, apud Praenestinam urbem Agapitus; in civitate Salona Anastasius; apud Augustodunum Symphorianus; in territorio Vivariensi, loco qui ddochius presbiter, Tirsus diaconus et Felix; in castro CCXXXII. Tacitus regnavit menses VI; adde VI Aureliani, fit annus. Remanent LXXXVIII dies Floriani, his coniunge XXVIII dies, qui supra remanserunt, fiunt CVIII, id est menses III et XVIII dies. Adde duos superfluos menses, faciunt menses V, dies XVIII. Anatholius Laodiciae Syriae episcopus clarus habetur. 233–239 Anno dominicae incarnationis CCXXXIII. Probus regnavit annos VI, menses IV. His adde VI Taciti, et V suprascriptos, fit annus, remanent III menses. 240–241 Anno dominicae incarnationis CCXL. Carus cum filiis Carino et
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. incestuosũ coniugiũ. legitimũ mati¬
moniũ adõ illi concessũ non denegamꝰ. uixi
indulgentiã dicentis apłi. Melius nubere
quã uri. His ita patratis. uual dradaia iN
publicũ ꝓcedit. stipata obsequentiũ mult¬
tudine. omĩsq regia aula resultat. uual¬
dradã reginã ẽe. Gountharii ep̃i neptis ad
regẽ accersit᷑. ac semel ut aiunt abeo con¬
stuprat᷑. atq cũ cachinno & omñm deri
cholai papȩ deferunt᷑. qͥ eo tempore romarꝰ
p̃sidebat ecclesiae. CaPitUlum.

Expanded text:
ctoritas interdixit incestuosum conjugium, legitimum matrictoritas interdixit incestuosum conjugium, legitimum matrimonium a Deo illi concessum non denegamus, juxta indulgentiam dicentis Apostoli: Melius est nubere quam uri. » His ita patratis, Waldrada jam in publicum procedit stipata obsequentium multitudine, omnisque regia aula resultat, Waldradam reginam esse. Guntharii episcopi neptis ad regem accersitur, ac semel, ut aiunt, ab eo constupratur, atque cum cachinno et omnium derisicolai papae deferuntur, qui eo tempore Romanae aesidebat Ecclesiae. DCCCLXV.
Abbreviated transcription (Latin):
quando non erat. execrabiliter renuo.
& ab eccła segregari contestor. Credo.xpm̃
cuius passione mundus redemptus est &
humanitatem non deitatem subiacuisse
passioni credo. Credo rum tercia die sur¬
rexisse. hominẽ ꝑditum liberasse. ascendis¬
se cȩlos. sedere addexteram patris. uentu¬
rum ac iudicaturum uiuos & mortuos.
minorem & quasi non esset ante sed equalem.
& semꝑ cum patre & filio coeternum dm̃
consubstantialem natura. &qualem om̃ipo¬
tentia. consempiternũ essentia . & nunquã
sine patre fuisse ł filio. neq: minorẽ patri
ł filio. Credo hanc trinitatem sanctam in
distinctionem subsistere psonarum. & aliã
quidem ꝑsonam patris. aliã filii. aliã sp̃c scĩ.
Inqua trinitatẽ unã deitatẽ unã potentiam
unã essentiã esse cõfiteor.
t factus est in animam uiuentem.
Cui dormienti ablata est costã & mu¬
lier eua creata est. Nec dubium enĩ est. qđ
hic primus homo adã antequã peccaret typũ

Expanded text:
quando non erat', execrabiliter rennuo quando non erat', execrabiliter rennuo et ab eclesia segregare contestor. Credo, Chricuius passionem mundus redemptus est, et humanitatem, non deitatem subiacuisse passione, credo. Credo, eum tertia die resurrexisse, hominem perditum liberasse, ascendisse caelos, sedere a dexteram Patris, venturum ac iudicaturum vivos et mortuos. minorem et quasi ante non esset, sed aequalem et semper cum Patre et Filio coaeternum deum, cumsubstantialem natura, aequalem omnipotentia, consempiternum esse essentia et nunquam sine Patre fuisse vel Filio, neque minorem Patri vel Filio. Credo, banc Trinitatem sanctam in distinctione subsistere personarum, et aliam quidem personam Patris, aliam Fili, aliam Spiritus sancti. In qua Trinitate unam Deitatem, unam potentiam, unam essentiam esse, confiteor.t factus est in animam viventem: cui dormienti ablata costa, mulier Eva creata est. Nec dubium enim est, quod hic primus homo Adam, antequam peccaret, typum
Abbreviated transcription (Latin):
cripturus bella regum cum gentibus ad¬
uersis. martyrum cum paganis. eccłarum
cum hereticis. primus fidem meã ꝓferre
cupio. ut qui legerit me non dubita. e̾e̾
catholicum. Illud etiam placuit ꝓpt̾ eos
qui ꝓpinquantẽ finem mundi desperans.
ut collectam ꝑ chronicas ł hystorias ante¬
riorum annorum summam explanet᷑
aꝑte. quanti ab exordio mundi sint
anni. Std prius ueniam legentib p̃cor.
si aut in luteris aut in sillabis grammati¬
cam artem excessero. de qua plene non
sum imbutus. illud tandem studens.
ut qđ in ȩcclã credi p̾dicatur sine aliqͦ
fuco aut cordis hȩsitatione retineam.
quia scio peccatis obnarium ꝑ credulitate
puram obtinere posse ueniam apud dm̃.
Credo gͦ in dm̃ patrem omni potentem
credo in iħm xpm̃ filium eius unicum dñm
nrm̃ natum apatre. non factum. non post
fuisse cum patre. Nec enĩ pater dici poterat
nisi haber& filium. neq filius esset si patrẽ
utiq non haber&. Illos uͦ qui dicunt erat

Expanded text:
cripturus bella regum cum gentibus adversis, martyrum cum paganis, eclesiarum cum hereticis, prius fidem meam proferre cupio, ut qui ligirit me non dubitet esse catholicum. Illud etiam placuit propter eos, qui adpropinquantem finem mundi disperant, ut, collectam per chronicas vel historias anteriorum annorum summam, explanitur aperte, quanti ab exordio mundi sint anni. Sed prius veniam legentibus praecor, si aut in litteris aut in sillabis grammaticam artem excessero, de qua adplene non sum inbutus; illud tantum studens, ut quod in eclesia credi praedicatur sine aliquo fuco aut cordis hesitatione reteneam, quia scio, peccatis obnoxium per credulitatem puram obtenire posse veniam apud Deum. Credo ergo in Deum patrem omnipotentem. Credo in Iesum Christum, filium eius unicum, dominum nostrum, natum a patre, non factum, non post fuisse cum patre. Nec enim pater dici potuerat, nisi haberit filium; neque filius esset, si patrem utique non haberet. Illos vero, qui dicunt: 'Erat
Abbreviated transcription (Latin):
habitabant. &. dõ largiente iictoriam.
obtinuerunt franci. Tertia cõmissa est
int̾ auaros & baioarios in cãpo ibore. &
fuerunt ibi missi regis grahamannus &ꝰ
otacar cum aliquibus francis. & dõ auxi¬
ante uictoria fuit francoꝵ ser baioariori:
Hȩc omĩa p̃dictus tassilo & uxor eius liut¬
burga terminauerunt. Quarta pugna fut
contra auaros qui uoluerunt uindicare e
qui inp̃lio superius dicto ceciderunt. Se
dõ auxiliante. uictoria xp̃ianis cessit
ost hȩc karolus adradesponã uenit. ibiq
marchas & fines baloarioꝵ disposunt. Inde¬

Expanded text:
habitabant: et Deo largiente victoriam habitabant: et Deo largiente victoriam optinuerunt Franci. Tertia pugna commissa est inter Avaros et Baioarios in campo Ibore, et fuerunt ibi missi regis Grahamannus et Odacer cum aliquibus Francis, et Deo auxiliante victoria fuit Francorum seu Baioariorum. Haec omnia supradictus Tassilo et uxor eius Liutbirgis terminaverant. Quarta pugna fuit contra Avaros, qui voluerunt vindicare eos, qui in proelio superius dicto ceciderunt, sed Deo adiuvante victoria christianis cessit. Post haec Carolus ad Reganesburgh venit ibique marc
Abbreviated transcription (Latin):
mum confessus e dixisse eciam si decem fi¬
lios haber&. om̃s magis uelle amittere
quã ita manere sicut uurauerat. Ex his
& alus multis ab omnibꝰ diuidicatus est
ad mortẽ. & cum om̃s capitalem sententia.
ꝓclamarent. rex miscđia motus eoquod
consangumens eius e&. obtinuit abipsis
dĩ & suis fidelibus ut ñ moreret᷑. Inter¬
rogatus gͦ arege qͥđ agere uell&. terrae
ꝓstratus licentiam in monasteriũ intran¬
di expetiit. ut ibi peccata sua deplorare
potuiss&. similit᷑ filius eius thiedo fecit.
gitur atconsi sunt . & in monasterium
aucibaicarii qui cum tassilone senserant. in
exilium sunt missi. Codem anno cõmissum
est bellum int̾ grecos & langobardos. ducibꝰ
hiltebrando despoleto. & Grimaldo debene¬
uento. & uumegiso arege directo cum franci
& fugati sunt greci & inctores extiterunt
franci & langobardi. Per idem pugna com¬
missa est int̾ auaros & francos qui mitalia

Expanded text:
mum confessus est se dixisse, etiam si decem fimum confessus est se dixisse, etiam si decem filios haberet, omnes mallet amittere, quam ita maneret, sicut iuraverat. Ex his et aliis multis ab omnibus diiudicatus est ad mortem. Et cum omnes capitalem sententiam proclamarent, rex misericordia motus, eo quod consanguineus eius esset, obtinuit ab ipsis Dei et suis fidelibus, ne moreretur. Interrogatus ergo a rege, quid agere vellet, terrae prostratus licentiam in monasterium intrandi expetiit, ut ibi peccata sua deplorare potuisset; similiter et filius eius Thiodo fecit. Igitur attonsi sunt et in monasterium missi; pauci Baioarii, qui cum Tassilone senserant, in exilium sunt missi. Eodem anno commissum est bellum inter Grecos et Langobardos. ducibus Hildebrando de Spoleto et Grimaldo de Benevento et Winegiso a rege directo cum Francis: et fugati sunt Greci et victores extiterunt Franci et Langobardi. Per idem tempus pugna commissa est inter Avaros et Francos, qui in Italia
Abbreviated transcription (Latin):
citum mouit. & uenit in locum qui dr̃ lech¬
felt suꝑ ciuitatẽ augustã. & uenerunt ori¬
entales franci & turingi. & saxones. super
danubium in locũ qui dr̃ faringa. lorro pii¬
pinus rex de italia cum exercitu uenit ad
trientũ. Lunc ꝑspiciens se tassilo exomni
parte ee circumdatũ. & uidens quod baioar
magis eent fideles karolo quam sibi. undie
coartatus uenit ad eum tradens se manibu
eius ad seruitium. reddens ducatũ sibi com¬
missum apippino rege. & se momnibus
peccasse & male egisse confessus ẽ. Et deni
renouans sacramenta. dedit.xii. obsides
electos. &.xIͫ. filium suum thieodonem
dcc.lxxxuiii. Rex congregauit sy nodi
inp̃fata uilla. ibiq uenit tassilo. Coepert
aut̃ eum baioarii accissare. qđ fidem pro¬
missam uiolass&.suadente uxore liutburga.
obiecta tassilo de negare non potuit. sed cõ¬
ꝓbatus est se ad auaros postea transmississe
& in uita fidelium regis consiliasse. adulti¬

Expanded text:
citum movit et venit in loco, qui dicitur Lechcitum movit et venit in loco, qui dicitur Lechfeld, super civitatem Augustam; et venerunt orientales Franci et Thuringi et Saxones super Danubium in loco, qui dicitur Faringa. Porro Pippinus rex de Italia cum exercitu venit ad Trientum. Tunc perspiciens se Tassilo ex omni parte esse circumdatum et videns, quod Baioarii magis essent fideles Carolo quam sibi, undique coartatus venit ad eum tradens se manibus eius ad servitium, reddens ducatum sibi commissum a Pippino rege, et se in omnibus peccasse et male egisse confessus est; et denuo renovans sacramenta dedit XII obsides electos et XIII. filium suum Thiodonem. s DCCLXXXVIII. rex congregavit sinodum in prefata villa; ibique venit Tassilo. Coeperunt autem eum Baioarii accusare, quod fidem promissam violasset suadente uxore Liutberga. Et obiecta Tassilo denegare non potuit, sed comprobatus est se ad Avaros postea transmisisse et in vitam fidelium regis consiliasse. Ad ulti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑomĩa obseruar&. contestans ꝑ eos dem
missos eundem uirum & monens.ne pi
funderet᷑. & terra deuastaret᷑. Et si ipse dux
nullatemis oboedire uell&. tc̃ karolus & ex¬
ercitus eius absoluti e̾ent adõ & scõ petro.
& quicqđ inducatu eius ꝑpetratũ e& in
incendiis & homicidus ł qualicũq mali¬
tia totum hoc suꝑ tassilonem & sotios eius
uerteret᷑. & rex & franci eent innoxii. his
uerbis absolutis missis tassilonis. rex ora¬
tione ad limina scõrum cõpleta. & bene¬
dictione ꝑcepta. infrantiã gressum diri¬
git. & uuormatiã ubi erat fastrada. con¬
unx eis ꝑuenit. Ubi synodũ congrega¬
uit. & manifestauit sacerdotibꝰ & opti¬
matibus regni causas itineris. & qualit
uersutia tassilonis corã summo pontifice
ess& de prehensa. misit itaq cũ consultu
fidelium ad eundẽ tassilonem. monens
ut apłicis adhortationibꝰ obtẽperar&. Qui
cum noll& oboedire. rex partibus baioariȩ exer¬

Expanded text:
per omnia observaret; contestans per eosdem per omnia observaret; contestans per eosdem missos eundem virum et monens, ne per ianorum funder etur et terra devastaretur. Et si ipse dux nullatenus oboedire vellet, tunc Carolus et exercitus eius absoluti essent a Deo et sancto Petro; et, quicquid in ducatu eius perpetratum esset in incendiis et homicidiis vel qualicumque malitia, totum hoc super Tassilonem et socios eius verteretur, et rex et Franci essent innoxii. His verbis absolutis missis Tassilonis rex oratione ad limina apostolorum completa et benedictione percepta in Franciam gressum dirigit et Wormatiam, ubi erat Fastrada coniunx eius, pervenit. Ubi sinodum congregavit et manifestavit sacerdotibus et optimatibus regni causas itineris et, qualiter versutia Tassilonis coram summo pontifice esset deprehensa. Misit itaque cum consultus fidelium ad eundem Tassilonem monens, ut apostolicis adhortationibus obtemperaret. Qui cum nollet obedire, rex partibus Baioariae exer
Abbreviated transcription (Latin):
obsides. & tertium decimũ fidelium supra¬
dicti ducis Grimaldum. & acceptis mime¬
ribus iurauerunt & om̃s beneuentani. &
reuersus ẽ romã. ibiꝙ celebr pascha cum
presule sedis apostolicȩ. Uenerunt etiã
in eundem locum missi tassilionis. armus ep̃s. &
huricus abba rogantes papa ut facer&. pace¬
litemq t̾minar& int̾ karolum & tassilonẽ
ducẽ. Ex qua causa multũ decertauit apł̃i
Rex aut̃ ad postulata respondit se hoc ꝑ mul¬
ta tẽpora quesisse. sed minime obtinere
potuisse. Netam̃ in obȩdiens uideret᷑ esse
monitis apłicis. asseruit se inp̃sentia eiui
firmare. Illis aut̃ renuentibꝰ atq dicentil
non se auderẽ ꝓsemore diffinitiua ꝓferis
sententiã. neq se ad hoc destinatos esse
Uidens apłicus facta mendatia. & cogno¬
scens inftabilitatẽ eius dem ducis. iratu
anathematiraint predictũ tassilonem
& om̃s illi fauentes. nisi fidelitatẽ quã
regi pippino &. filio eius karolo ꝓmisera

Expanded text:
obsides et tertium decimum filium supraobsides et tertium decimum filium supradicti ducis Grimaldum; et accepta munera iuraverunt ei omnes Beneventani. Et reversus est Romam ibique celebravit pascha cum presule sedis apostolicae. Venerunt etiam in eodem loco missi Tassilonis Arnus episcopus et Hunricus abbalitemque terminaret inter Carolum regem et Tassilonem ducem. Ex qua causa multum decertavit apostolicus. Rex autem ad postulata respondit, se per multa tempora quaesisse, sed minime obtinere potuisse: ne tamen inobediens videretur esse monitis apostolicis, asseruit se in ejusdem papaefirmare. Illis autem renuentibus, atque dicentibus non se audere pro seniore diffinitivam proferre sententiam, neque se ad hoc destinatos esse, videns apostolicus facta mendacia, et cognoscens instabilitatem ducis, iratus anathematizavit praedictum Thassilonem et omnes illi faventes, nisi fidelitatem quam regi Pippino et filio eius Carolo promiserat,
Abbreviated transcription (Latin):
regi inpublico conuentii. Lunc rex uiden
se ex omĩ parte pacẽ habere. roma ꝑrexit
orationis causa. & ut ibi cõmissis impri
colloquium haber& & celebr natalediic
inflorentia ciuitate. CAPITULUC
adriano honorifice. ubi aliquot dies m¬
ratus est. Quod cum audiss& heregisus
dux bene uentoꝵ. timore ꝑ territus. mist
Romaldum filiũ suum cũ magnis mimeribus
ad regem. postulans pacẽ. ꝓmittens se omnẽ
uoluntatẽ eius facturũ. Ded his suasionibus
minime apł̃icus credidit. sed magis horta¬
tus ẽ regem ut bene uenti fines intrar&. qđ
& fecit. Et cũ capuam ueniss&. heregisus
reliquit bene uentũ. & insalernũ secessit.
nam rumaldũ rex secum retinebat cum
magniᷤ muneribꝰ offerens obsides & pro¬
mittens omne fidelitatẽ. tantũ ut ab im¬
pugnatione cessar&. Lunc rex cum consultu
fidelium &. sacerdotũ: ne penitus episcopia
& monasteria deuastarentur. elegit ix

Expanded text:
regi in publico conventu. Tunc rex videns regi in publico conventu. Tunc rex videns se ex omni parte pacem habere, Romam perrexit orationis causa et, ut ibi cum missis imperatoris colloquium haberet; et celebravit natalem Domini in Florentia civitate. Anno dominAdriano honorifice susceptus est; ubi aliquot dies moratus est. Quod cum audisset Herigisus dux Beneventanorum, timore perterritus misit Romaldum filium suum cum magnis muneribus ad regem, postulans pacem et promittens se omnem voluntatem eius facturum. Sed his suasionibus minime apostolicus credidit, sed magis hortatus est regem, ut Beneventi fines intraret, quod et fecit. Et cum Capuam venisset, Herigisus reliquit Beneventum et in Salernum secessit  Grimaldum – nam Rumaldum rex secum retinebat, – cum magnis muneribus, offerens obsides et promittens omnem fidelitatem, tantum ut ab inpugnatione cessaret. Tunc rex cum consultu fidelium et sacerdotum, ne penitus episcopia et monasteria devastarentur, elegit XII
Abbreviated transcription (Latin):
Rexusq adrmȩ uenit suꝑ fluun uuiserã
ubi confluit uuachna. & ꝓpter nimiam
inundatione᷑ aquarũ inde reuersus est
heresburg. ubi uxorẽ suam fasteradã cũ
filus & filiabus uenire iussit. & ibitotam
hiemem resedit. ubi etiam pascha celebra¬
uit. & multis uicibus scaras suꝑ saxoneᷤ misit
& eoꝵ castra dep̃datus ẽ. & in maio synodũ¬
habuit. & inde iter ꝑgens nullo contra.¬
dicente. totã saxoniã circuunt. Genit aut̃
in bardngauui. & inde misit post uuite¬
chinnũ. & albionẽ. & utrosq ad se fecit
uenire. quos sacram̃to firmauit. ut infran¬
tiam ad eum uenirent. Qui acceptis obsi
adtiniacum ad regẽ uenerunt. ibiq baptizati
sunt. & tunc tota saxonia sub iugata ẽ fran¬
cis. &. meadem uilla celebr natale dñĩ. &ꝰ
pascha similiterCae it ulum¬
misit exercitum suum partibus brittanniȩ
una cum misso suo ad ulfo principe coccor
ubi multa castra adquisierut franci. &
eoꝵ primates rep̃sentauerut uuormatiã

Expanded text:
rex usque Adrine venit super fluvium Wisara, ubi confluit Wachna, et propter nimiam inundationem aquarum inde reversus est Heresburgh, ubi uxorem suam Fastradanam cum filiis et filiabus venire jussit, et ibi tota hyeme resedit, ibi etiam pascha celebravit, et multis vicibus scaras super Saxones misit, et eorum castra depraedatus est, et in Maio synoduhabuit et inde iter pergens nullo contradicente totam Saxoniam circuivit. Venit autem in Bardengawi et inde misit post Widichindum et Abbionem et utrosque ad se fecit venire; quos sacramento firmavit, ut in Franciam ad eum venirent. Qui acceptis obsidibus ad Adtiniacum ad regem venerunt ibique baptizati sunt; et tunc tota Saxonia subiugata est Francis. Et in eadem villa celebravit rex natalem Domini et pascha similiter. Anno dommisit exercitum suum partibus Brittanniae una cum misso suo Odulfo principe cocorum; ubi multa castella adquisierunt Franci et eorum primates representaverunt Wormatiam
Abbreviated transcription (Latin):
gantes se in loco finis felt: p̃parauerunt se
adpugnã. Cum uͦ audissent se exduabus
partibus ẽẽ circumdatos. dissipauit ds̃ con¬
silia eoꝵ. & quã uis fraudulent᷑. xp̃ianos se
ee & fideles regi fore ꝓmiserunt.Rex infran¬

Expanded text:
gantes se in loco, qui dicitur Finisfelt, preparaverunt se gantes se in loco, qui dicitur Finisfelt, preparaverunt se ad pugnam. Cum vero audissent se ex duabus partibus esse circumdatos, dissipavit Deus consilia eorum; et, quamvis fraudulenter, christianos se esse et fideles regi fores promiserunt. Rex in Fran
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom incarñ. dcc.xcii. feliciana here¬
sis condemnata ẽ. Quem felicem engełbtus
inp̃sentia adriani pontificis adduxit. &ꝰ
post confessionẽ heresim abdicauit. Lodem.
anno nulla expeditio facta ẽ. sed tantum.
pons suꝑ naues ad flumina transeunda
cõpactus est anchoris & fimibus ita coherenᷤ
ut ungi & dissolui nompossit. It celeb̾r.¬
pontificis missi cum magnis muneribus
inp̃sentiam eiꝰ uenerunt. Ibi etiam nunti¬
tiatum ẽ ei saxones iterum more solito fice
& ꝓmissa iolasse. Inde naingio ꝑraden¬
nofurt. ibiq congregauit synodũ magn.
epõrum. galliarum germanioꝵ. italioꝵ
ibi fuerunt apłici missi. theophilus &
stephanus epĩ. In hac synodo tertia con¬
dempnata est heresis feliciana. qua dã¬
nationẽ ꝑ auctoritatẽ scõrum patrum
albani honorifice sepulta ẽ. Iseudo synođ
exercitu induas partes. saxoniã ingressus
est. ipse ꝑturingiã. karolus filius eius ad co¬
loniam renum transiuit. daxones uͦ congre¬

Expanded text:
incarnationis DCCXCII. Feliciana heresis condempnata est. Quem Felicem Engilbertus in presentiam Adriani pontificis adduxit; et post confessionem heresim abdicavit. Eodem anno null a expeditio facta est, sed tantum pons super naves ad flumina transeunda compactus est anchoris et funibus ita coherens, ut iungi et dissolvi possit. Et celebrique summi pontificis missi cum magnis muneribus in praesentiam ejus venerunt; ibi etiam nunciatum est ei, Saxones iterum more solito fidem et promissa violasse. Inde navigio per Radennofurt, ibique congregavit synodum magnam episcoporum Galliarum, Germanorum et Italorum, ubi fuerunt missi apostolici Theophilus et Stephanus episcopi. In hac synodo tertio condempnata est heresis Feliciana. Quam dampnationem per auctoritatem sanctorum patrum Albano honorifice sepulta est. Pseudosinoduexercitu, Saxoniam ingressus est: ipse per Thuringiam, Carolus vero filius eius ad Coloniam Rhenum transivit. Saxones vero congre
Abbreviated transcription (Latin):
nno dom̃ incarnat᷑. dcc. xci. karolus ad par¬
exercitũ suum conuenire iussit. ibiq cũ consils
optimatũ regni disposuit ire in auarorum
regnũ ꝓpter malitiam intolerabilem. quam
ingalliarum popłos cõmiserunt. & mȩccłas
dĩ. Uenit gͦ cum exercitu usq ad anisum.
fluuium. ubi triduanũ ieiunium cũ lȩtania
fecerunt ꝓsalute exercitus. postulantes ad¬
uitorium di & uindicta inimicorum.
ex itaq litora danubii de australi parte
tenuit. saxones aut̃ cum quibꝰ dam francis
& plurima multitudine fresonũ deaquilo¬
nali. & ita ꝑgentes uenerunt ubi iam dict
auares muitiones habebant paratas. de ai¬
strali parte adtiuum berch. deaquilonali uͦ
ripa mnloco qui d̃r̃ cãp. sic enum nominabat̃
ille fluuius qui ibi influit in danubium. Itaq
terror dõ faciente suꝑ eos cecidit. ut dimissis
presidus mimitionum fuge latibula que¬
rerent. & sic xp̃o duce uterq exercitus absq
lesione pannoniam introiuit. Per uenit

Expanded text:
 DCCXCI. Carolus paret exercitum suum convenire iussit. Ibique cum consilio optimatum regni disposuit ire in Avarorum regnum propter malitiam intolerabilem, quam in Galliarum populos gesserunt et in ecclesiis Dei. Venit ergo cum exercitu usque ad Anisam fluvium; ubi triduanum ieiunium cum letaniis fecerunt, postulantes pro salute exercitus et adiutorio Dei et vindictam inimicorum. Rex itaque litora Danubii de australi parte tenuit, Saxones autem cum quibusdam Francis et plurima multitudine Fresonum de aquilonali, et ita pergentes pervenerunt, ubi iam dicti Avari munitiones habebant paratas, de australi parte ad Cuumberg, de aquilonali vero ripa in loco, qui dicitur Camp; sic enim nominatur ille fluvius, qui ibi influit in Danubium. Itaqueterror Deo faciente super eos cecidit, ut dimissis presidiis munitionum fugae latibula quaererent; et sic Christo duce uterque exercitus absque lesione Pannoniam introivit. Pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
De obitu rodi ldis regine
Qđ lotharius rex tertiã partẽ fructuum eccle¬
si is auferre uoluit
De uxoribus ac filus eius.
De britanorum comitibu.
turonici peterunt
Qđ clotharius contra saxones abit iterata uice
De episcopatu scĩ euphroni.
Dechramno & satellitib eius & malitia quȩ gessit. &¬

Expanded text:
De obito Chrodigildis regina. Quod Chlothacharius rex tertiam partem fructuum eclesiis auferre voluit. De uxoribus ac filiis eius. De Brinctanorum comitibus.Turonici petieruntcharius contra Saxones abiit iterata vice. De episcopatu sancti Eufroni. De Chramno et satellitibus eius et malis quae gessit,
Abbreviated transcription (Latin):
erum octo spatium eodẽ sit uulnere mortuus
ed eucaristiȩ uiaticũ ipsius instinctu qͥ eum ꝑ¬
cusserat ñ ꝑcepit. quẽ ad modũ asuss cognatis
& familiaribꝰ qͥ p̃sentes erant ꝑsepe sub attesta¬
tione audiuimu. Quo mortuo. romani omnes
iuram̃ti qđ scõ ꝓmiserant imp̃ri in memores.
benedictũ cardinalẽ diaconumi. papã constitu¬
unt. in suꝑ &. iuram̃to nũquã se eum dimissurod
sed contrã eum imp̃ris potentiã defensuros.
omittunt. Quo audito impr urbem uallauit.
neminẽ qͥ ñ menbris truncaret᷑ exire ꝑmisit.
machinis & fame usꝙ ad eo afflixit. donec roma¬
nis nolentibꝰ urbem reciper&. Leonẽ uirum
uenerabilẽ debitȩ sedi restituer&. ac benedic¬
tum sũmȩ sedis inuasorẽ enis p̾̃sentiȩ p̃senta
r&. Residentibꝰ itaq dõno leone sũmo & uni¬
uersali pp in ȩccła lateranensi. nec ñ&. imp̃re.
ringia & saxonia archi ep̃is. prbis. diaconibꝰ.¬

Expanded text:
erum octo spacium eodem sit vulnere mortuus. erum octo spacium eodem sit vulnere mortuus. Sed eucharistiae viaticum ipsius instinctu, qui eum percusserat, non percepit, quemadmodum a suis cognatis et familiaribus, qui praesentes eranttione audivivimus. 21. Quo mortuo, Romani omnes, juramenti quod sancto promiserant imperatori immemores, Benedictum cardinalem diaconem papam constituunt, insuper et juramento, nunquam se eum dimissuros, sed contra eum imperatoris potentiam defensuros, promittunt. Quo audito, imperator urbem vallavit, neminem, qui non membris truncaretur, exire permisit; machinis et fame usque adeo afflixit, donec Romanis nolentibus urbem reciperet, Leonem virum venerabilem debitae sedi restitueret , ac Benedictum summae sedis invasorem ejus praesentiae praesentaret. 22. Residentibus itaque domno Leone summo et universali papa in eclesia Lateranensi, necnon et imperatore ringia et Saxonia archiepiscopis, episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ ludibriũ exercebat ut ñ ignobiles & plure ᷤᷤ
concitauert᷑ romanos. ut leonẽ sũmũ &. uniuer¬
salem papã adõ &. ipsis electũ ꝑderent. &. io¬
hannẽ in urbe susciperent. Qđ cũ fecissent. mi¬
serante dõ ex eorũ manibꝰ est uenerabilis pͣp
leo liberatus. pauesq secũ comitantib dpisi¬
deniq sc̃s tantũ dedecuᷤᷤ egre ferens. tum ex dõn
papaleoniᷤᷤ eiectione. tũ ex iohanne cardinali
diacono & azone ꝓthoscriniario quoꝵ alterũ
manu dextera. alterũ lingua. duobꝰ digitis na¬
ribusq abscisis ioħ abdicatũ defedauerat. repa¬
rato exercitu romã redire disposuit. Priusquã
cunctiᷤ scłis in notescere dñs quã iuste e̾et ioł
papa asuis ep̃is &. omĩ plebe repudiatꝰ. quãq
post modũ in iuste receptuᷤᷤ. quadã nocte extra
romã dum se cũ cuiusdam uiri uxore oblectar&
intẽporibꝰ ad eo adiabolo ẽ ꝑcussus. ut infra di¬

Expanded text:
suae ludibrium exercebat, ut non ignobiles et plures, suae ludibrium exercebat, ut non ignobiles et plures, concitaverunt Romanos ut Leonem, summum et universalem papam a Deo et ipsis electum, perderent, et Johannem in urbem susciperent. Quod cum fecissent, miserante Deo, ex eorum manibus est venerabilis papa Leo liberatus, paucisque secum comitantibus, ad piissdenique sanctus tantum dedecus aegre ferens cum ex domni papae Leonis eiectione tum ex Iohanne cardinali diacone et Azone scriniario, quorum alterum manu dextera, alterum lingua, duobus digitis naribusque abscisis Iohannes abdicatus defedaverat, reparato exercitu Romam redire disposuit. Prius tamecunctis seculis innotescere Dominus, quam iuste esset Iohannes papa a suis episcopis et omni plebe repudiatus quamque postmodum iniuste receptus, quadam nocte extra Romam, dum se cum viri cuiusdam uxore oblectaret, in timporibus adeo a diabolo est percussus, ut infra di
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi accipitres auium multitudinẽ nullo
resistente ꝓterunt. Nonlatibula. non corbes.
ñ concaua ligna. ñ criptȩ sordium receptacula
fugientibꝰ tutelȩ eẽ potuerunt. Occiduntur
itaq & ut fortibuᷤ ad sol&. contingere uiris
passim atergo uulnerant᷑. Quis tunc romanoꝵ
quȩ eis nulla debebat᷑ inclmatus. suos adbuc
interficere sitientes retraher&. & reuocar&.
dib̾us acceptis. uenerabilis papa leo pedibus
imp̃ris ꝓuolutuᷤ orat. utromanis obsides
reddat᷑. seq eoꝵ fidei cõmendat. Rogatu
deniq uenerabilis papȩ leonis imp̃r scs roma¬
nis obsides reddidit. non incertuᷤᷤ qđ ꝓsecutu¬
rus sũ incepturos. Igit᷑ romanoꝵ fideiꝰ eundẽ
papã quẽ ad modũ lupiᷤᷤ agnũ cõmisit. Dem
roma exiens. camermũ spoletũq uersus ubi
adelb̃tum eẽ audierat ꝓperauit. Int̾ea muli
eres quibꝰ cũ ioħ quidictus ẽ papa uoluptatis

Expanded text:
 quasi accipitres avium multitudinem nullo  quasi accipitres avium multitudinem nullo resistente perterrent. Non latibula, non corbes, non concava ligna, non criptae sordium receptacula fugientibus tutelae esse possunt. Occiduntur itaque et, ut fortibus assolet contingere viris, passim a tergo vulnerantur. Quis tunc Romanorum tus misericordia, quae eis nulla debebatur, inclinatus suos adhuc interficere sicientes retraheret et revocaretdibus acceptis, venerabilis papa Leo pedibus imperatoris provolutus orat, ut Romanis obsides reddat seque eorum fidei commendet. Rogatu denique venerabilis papae Leonis imperator sanctus Romanis obsides reddit, non incertus, quod prosecuturus sum, incepturos. Igitur Romanorum fidei eundem papam, quemadmodum lupis agnum, commisit. Dein Roma exiens, Camerinum Spoletumque versus, ubi Adelbertum esse audierat, properavit. XVIeres quibuscum Johannes, qui dictus est papa, voluptatis