comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnem exercrtum intra fossam continet et qđ
longius erat aggerpetendus ĩ presentia similem
rationem operisꝰ instituit singulaq latera castroꝵꝵ
sngulis attribuit legionibus munienda fossasq ad eã¬
dem magnitudinem perfici iubet. reliquas religiones
in armis expeditas contra hostem constituit. Afra¬
nius petreisq terrendi causa atq operis impedien¬
di copias suas ad infimas montis radices ꝓducũt
it prelio lacessunt. Neq idccixco cȩsar opus inter¬
nittit confisus presidiolegionum trium et mimitio¬
ne fosse. Illi nor diu comorati nec longius abinfimo
colle progressi copias incastra reducunt. Tertio die
cȩsar ualso castra cõmimit. reliquas cohortes quas
in superiorib castris reliquerat impedim entaq y
ad se traduci iubet.Erat ⁊ noppido hailercla et pro¬
ximo colle ubi castra petre ius atq a franius habe¬
bant planities circiter passiuum. ccc. atq in hefi

Expanded text:
omnem exercitum intra fossam continet, et, quod omnem exercitum intra fossam continet, et, quod longius erat agger petendus, in praesentia similem rationem operis instituit, singulaque latera castrorum singulis attribuit legionibus munienda, fossasque ad eandem magnitudinem perfici iubet; reliquas legiones in armis expeditas contra hostem constituit. Afranius Petreiusque terrendi causa atque operis impediendi copias suas ad infimas montis radices producunt et proelio lacessunt. neque idcirco Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium et munitione fossae. illi non diu commorati nec longius ab infimo colle progressi copias in castra reducunt. tertio die Caesar vallo castra communit, reliquas cohortes, quas in superioribus castris reliquerat, impedimentaque ad se traduci iubet. Erat inter oppidum Ilerdam et proximum collem, ubi castra Petreius atque Afranius habebant, planities circiter passuum ccc, atque in hoc fere
Abbreviated transcription (Latin):
ta et postero die omnib copus triplici instruta
acie adhilerdam ꝓficiscitur et subcastris a franu
osstitit. et ibi paulisper. sub armis moratus facit
coosuo lceo pugnandi potestatem. Fotestate facta
iprus copias edicit et in medio colle subcastris
onsuit. Cesar ubi cognouit afeanium stare quo¬
conts prelio dimicaretur: ab infimis radicibus
mont intermissis circiter passibus. ceco castra
ficere constituit. et ne in opere faciendo milites
sacentino hostium incursu extererentux atq oꝑe
reosnberentur uallo mimiri uetuit qđ proculemi¬
per et uideri necesse erat. sel afronte castra con¬
r hostem passibus quindecim fossam fiexi iussit.
uima et secida acies in armis ut abinitio con¬
ntuta erat ꝑmanebat. ł ost hoc opus in ceculto a
ientur ab afranio castra muiri. Sub uesperum
eesat intra hanc fossam legrones deducit atq ibi
subarmis proxima nocte conquiescit. Postero die

Expanded text:
ta et postero die omnibus copiis triplici instructa ta et postero die omnibus copiis triplici instructa acie ad Ilerdam proficiscitur et sub castris Afrani consistit et ibi paulisper sub armis moratus facit aequo loco pugnandi potestatem. potestate facta Afranius copias educit et in medio colle sub castris constituit. Caesar ubi cognovit per Afranium stare, quominus proelio dimicaretur, ab infimis radicibus montis intermissis circiter passibus cccc castra facere constituit, et, ne in opere faciundo milites repentino hostium incursu exterrerentur atque opere prohiberentur, vallo muniri vetuit, quod eminere et procul videri necesse erat, sed a fronte contra hostem pedum xv fossam fieri iussit. et prima et secunda acies in armis, ut ab initio constituta erat, permanebat; post hos opus in occulto a  intellegeretur ab Afranio castra muniri. sub vesperum Caesar intra hanc fossam legiones reducit atque ibi sub armis proxima nocte conquiescit. Postero die
Abbreviated transcription (Latin):
q: omnem traiecit duabusq fabianis &currit ligion¬
bus. Cuius aduentu nuntiato .L. Plancus qui lego¬
nibus pre erat nec essaria recohactus. locum capit sin¬
xiorem dui eesamq aciem induas ꝑtes constituit n
ab equitatu circumueniri posset. Ita congressus n¬
pari numero magnos impetus legionum ȩquitatuo
sustinet. Cõmisso ab equitibus prelio signa legionu
duarum procul abuteisq conspiciunt᷑ quas.C. fai
ulteriore ponte subsidio nostris miserat suspicatu
fore id quođ accidit ut duces aduersarioꝵ occabs
et beneficio fortimȩ ad nostros opprimendos ute¬
tur. Quarum aduentu p̃lium drximitũ ac sua
uterq legiones reducit in castra. Eobiduo caeli
cum ȩquitibus. Deccc quos sibi presidio xeliquerat
in castra peruenit. Pons qui fuerat tem pestate
ĩ terruptus pene era refectus. hunc noctu persu
iussit. Ipẽ cognita locorum natura ponti cãstusq
presidio cahortes relinquit atq omnia impedimũ¬

Expanded text:
umque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionumque omnem traiecit duabusque Fabianis occurrit legionibus. cuius adventu nuntiato L. Plancus, qui legionibus praeerat, necessaria re coactus locum capit superiorem diversamque aciem in duas partes constituit, ne ab equitatu circumveniri posset. ita congressus impari numero magnos impetus legionum equitatusque sustinet. commisso ab equitibus proelio signa legionum duarum procul ab utrisque conspiciuntur, quas C. Fabius ulteriore ponte subsidio nostris miserat, suspicatus fore, id quod accidit, ut duces adversariorum occasione et beneficio fortunae ad nostros opprimendos uterentur. quarum adventu proelium dirimitur ac suas uterque legiones reducit in castra. Eo biduo Caesar cum equitibus dcccc, quos sibi praesidio reliquerat, in castra pervenit. pons, qui fuerat tempestate interruptus, paene erat refectus; hunc noctu perfici iussit. ipse cognita locorum natura ponti castrisque praesidio sex cohortes relinquit atque omnia impedimen
Abbreviated transcription (Latin):
uo facto luas res consecutus ẽ qđ pignore animos cen¬
turionum deuinxit. Eflargitione militum uoluntates
redemit. Fabuis finitimarum ciuitatum aĩos litteris
nuntusq tentabat. In sicore flumine pontes effecerat
duos distantes inter se milia passuum.iiiiͦ. his ponti¬
bus pabula tum mittebat qđ ea quȩ citra flumens
erant diebus superiorib consumpserat. Hoc udem
fere atq eadem de causa pompeiani erercitust
ces faciebant. erebroq interq equestribus prelbi
contendebant. Huc cum quotidiana consueius¬
congresse pabulatoribus prȩsidio legiones fabani
due flumen transirent impedimentaq et omau
eꝗtatus sequeretur subito umentoꝵ et aquȩ mos¬
gnitudine pons est interxuptus et reliqua mula¬
tudo equitum interclusa. Quo cognito apautu
et a franio ex aggere et eratibus quȩ flumineta¬
bantur celeriter suo ponte a franius quem opodo
castrisq coniunctum habebat legiones .iͦii. equitat¬

Expanded text:
quo facto duas res consecutus est, quod pignore animos cenquo facto duas res consecutus est, quod pignore animos centurionum devinxit, et largitione militum voluntates redemit. Fabius finitimarum civitatum animos litteris nuntiisque temptabat. in Sicori flumine pontes effecerat duos distantes inter se milia passuum iiii. his pontibus pabulatum mittebat, quod ea quae citra flumen fuerant superioribus diebus consumpserat. hoc idem fere atque eadem de causa Pompeiani exercitus duces faciebant, crebroque inter se equestribus proeliis contendebant. huc cum cotidiana consuetudine egressae pabulatoribus praesidio propiore ponte legiones Fabianae duae flumen transissent, impedimentaque et omnis equitatus sequeretur, subito vi ventorum et aquae magnitudine pons est interruptus et reliqua multitudo equitum interclusa. quo cognito a Petreio et Afranio ex aggere atque cratibus, quae flumine ferebantur, celeriter suo ponte Afranius, quem oppido castrisque coniunctum habebat, legiones iiii equitat
Abbreviated transcription (Latin):
cleriter petreius ꝑ uectones ad affranium ꝑuenit
constituntq cõmuni consilo bellum adhilerdam
propter ip̃ius loci oportunitatem gerere. Exant ut
supra demonstratum ẽ legiones a feanu tres petrei i¬
due. Preterea scutate ci terioris prouinciȩ et cetrate
ulterioris hispaniȩ cohortes circiter.lxxx. equitumq u¬
triusq prouiciȩ cixciter quinq milia. Cȩsar legiones
in hispaniam premiserat ad sex milia auxilia peditum
equitum teia milia: quȩ omnib superioribus bellis ha¬
buerat et parem exgallia numerum quem ipe paraue¬
eat nominatim ex omnib ciuitatibus nobilissimo et foꝵ¬
issimo quoq euocato adse. hinc optimi generis hominũ
eraquitanis montanisq qui galliam prouinciam attin.¬
nint. Postꝙͣ audierat pompẽium ꝑmauritaniam
um legionibus iter in inspaniam facere. confestimꝙ
ĩuenturum simulatribunis militum centurionibus¬
ꝯ muituas pecunias sumpsit has exexcitui distribuit.

Expanded text:
actis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, actis celeriter Petreius per Vettones ad Afranium pervenit, constituuntque communi consilio bellum ad Ilerdam propter ipsius loci opportunitatem gerere. Erant, ut supra demonstratum est, legiones Afrani iii, Petrei duae, praeterea scutatae citerioris provinciae et caetratae ulterioris Hispaniae cohortes circiter lxxx equitumque utriusque provinciae circiter v milia. Caesar legiones in Hispaniam praemiserat VI; auxilia peditum nulla, equitum iii milia, quae omnibus superioribus bellis habuerat, et parem ex Gallia numerum, quam ipse pacaverat, nominatim ex omnibus civitatibus nobilissimo et fortissimo quoque evocato; huc optimi generis hominum ex Aquitanis montanisque, qui Galliam provinciam attingunt, adiecerat. audierat Pompeium per Mauretaniam cum legionibus iter in Hispaniam facere confestimque esse venturum. simul a tribunis militum centurionibusque mutuas pecunias sumpsit; has exercitui distribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Dum hȩc parat atq administrat .C. tabium les¬
tum cum legionibus tribus quas narbone crecun
ea loca hiemadi causa disposuerat in hispaniam
premittit celeriterq saltus pireneos occupari ubt
qui eo tempore. a .l. afranio legato presidus tenelã¬
tur. reliquas legiones quȩ longius hiemabant. sub.¬
sequi iũbet. Fabius ut erat imꝑatum adhibita cele¬
ritate p̃sidium ex saltu deiecit magnisq itinerbus
ad exexcitum a a franii contendit. Aduentu .l.bibi¬
li ruffi: quema pompeio missum in hnspaniam de¬
norstratum ẽ a franius et petreius et uarro legati
pososensi ad anã cluabus legionibus tertius ab anabettio¬
susi aprum lusitaniamq pari numero legionum obti-¬
nbat officia intex inter se partiuntur uti peteeuus ex
ustania ꝑuectones cum omnibus copus adafeaniũ
ooficiscatue. Uarro cumhis quas habebat legionibus
omnem ulteriorem Hspaniam tueatire. His rebus cõ¬
sntutis equites auxiliaq totius lusitania apetrero cel¬

Expanded text:
Dum haec parat atque administrat, C. Fabium legatum cum legionibus iii, quas Narbone circumque ea loca hiemandi causa disposuerat, in Hispaniam praemittit celeriterque saltus Pyrenaeos occupari iubet, qui eo tempore ab L. Afranio legato praesidiis tenebantur. reliquas legiones, quae longius hiemabant, subsequi iubet. Fabius, ut erat imperatum, adhibita celeritate praesidium ex saltu deiecit magnisque itineribus ad exercitum Afrani contendit. Adventu L. Vibulli Rufi, quem a Pompeio missum in Hispaniam demonstratum est, Afranius et Petreius et Varro legati stulonensi ad Anam duabus legionibus, tertius ab Ana Vettonum agrum Lusitaniamque pari numero legionum obtinebat, officia inter se partiuntur, uti Petreius ex Lusitania per Vettones cum omnibus copiis ad Afranium proficiscatur, Varro cum iis quas habebat legionibus omnem ulteriorem Hispaniam tueatur. his rebus constitutis equites auxiliaque toti Lusitaniae a Petreio, Cel
Abbreviated transcription (Latin):
mero conscenderent ut multitudine atꝙ onere
non nulli deprimerentur. reliqui hoc timore pro¬
puis adiee tardarentim. Quibus rebus accidit
ut milites pauci pateesq familiȩ qui aut gratia
aut mĩsericordia ualerent aut naues an nare
possent recepti insiciliam incolumes peruenixent
relique coprȩ missis aduaxum noctu legatis eũ
centurionibus sese ei dedideeunt quoꝵ cohortes
militum iuba postero die ante oppidum conspica¬
tus suam ẽẽ predicans predam magnam ꝓtemr
tora interfiei iussit paucos electos ĩn regn̾um re¬
misit. Cum uarus suam fidem ab eo ledi querent
meq resistere auderet ipẽ ꝓ equo ĩ oppiduns uere
prosequentibus compluribus senatoribus quoii
numexo erat sexuius sulpicius et licinius damaso¬
pus paucis diebus que fieri uellet utice costitast
atq imꝑauit diebus ꝙ post paucis se i regnumci
omnibus copiis recepit.¬

Expanded text:
mero conscenderent, ut multitudine atque onere mero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, diebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
um befsciendorum causa substitisse demonstratu
euca totius exexcitus peocul animaduersa se
in cdum es incastra conferunt militesq ad unsi
ounes interficiuntire. Hisrebus cognitis. M. rufus
uestor in castris relictis a curione eohortatũ suos
pt animo deficiant. Illi orant atq obsecrant ut
insiciliam nauibus reportentire.pollicetur magi¬
tusq imꝑat nauium ut primo uespere omnes
saphas ad littus appulsas hẽant. sed tantus fuit
omnium terror ut alii ad ẽẽ copias iubȩ dicerent
alii cum legionibus instare uarum iamq sepul¬
uerem uenientium ceenere quae rerum thil g¬
omnino acciderat. alii classem hostium celeriter ad¬
uolaturam suspicarentur. itaq ꝑterritis omnab
sbi quisq consulebat. qui inclasse exant profier¬
sci propabant. Horum fuga nauumi oneraxiatx
magistros incitabat. pauci lenunculi adofficiu
impiumꝙ conueniebant. sed tanta erat completis
ltoribus contentio qui potissimum ex magno nar¬

Expanded text:
rum reficiendorum causa substitisse demonstratum rum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntur. His rebus cognitis Marcius Rufus quaestor in castris relictus a Curione cohortatur suos, ne animo deficiant. illi orant atque obsecrant, ut in Siciliam navibus reportentur. pollicetur magistrisque imperat navium, ut primo vespere omnes scaphas ad litus adpulsas habeant. sed tantus fuit omnium terror, ut alii adesse copias Iubae dicerent, alii cum legionibus instare Varum iamque se pulverem venientium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant. sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno nu
Abbreviated transcription (Latin):
runt aut suam mortem miserebantur aut parea¬
tes suos comendabant si quos ex eo ꝑiculo fortuna
seruare potuisset.plena erant omnia timoris et
luctus. Curio ubi ꝑ territis omnib neq cohorta¬
tiones suas neꝙ preces audixi intelligit una ĩ mi¬
seris spem reliquam salutis ẽe arbitratus proximos
colles capere uniuersos atq eo signa inferri ubet.
Hos quot pre occuꝑat missus a saburra e quitatus
Tum uo ad sũmam desperationem nostri perueniunt
et partim fugientes ab ȩquitatu interficiunt᷑ partim
integri procumbunt hortatur curionem. Q. domitus
pretor ȩquitum cum paucis equitibus circumsistens
ut fuga salutem petat atq incastua contendat et se
ab eo non discessurum pollicetur. At curionimꝗͣ se
a misso exercitu quem acesare fidei cõmissum acce¬
qꝗat ineius conspetum reuersireum earnsiemat urt
qma preians interficitire. E quites exprelio per pauci
sereipiunt sed hi quos ad nouissimum agmenȩquo¬

Expanded text:
runt, aut suam mortem miserabantur aut parenrunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in misericolles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur, partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius praefectus equitum, cum paucis equitibus circumsistens, ut fuga salutem petat atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equo
Abbreviated transcription (Latin):
confetis studium ad pugnandum uirtusq detuat secd
hi erant numero ce reliqui initinere substteuant
quameũꝙ ĩpaxtem impetum fecerant hostes lad oeso
cogebant. sed neꝙ longius fugientes prosequiꝰ nec uedu¬
mentius equos incitare potuerant. At equitatuo
um abuteoq cornu circum ire aciem nram esado¬
sos proterere incipit. Cum cohortes exacre pracu¬
xissent numide integri celeritate impetum nouo¬
rum effugiebant rursusꝙ ad ordines suos se reto¬
entes circumibat et ab acre excludebant sc neomi
loco manere ordinemꝙ seruare neq pracu nepai
et casum subire tutum uidebatur. Hostium copiesm¬
missis abrege auxiluis exebro augebantur. nosto su¬
reslassitudine deficiebant. simulhi qui uulnera ac¬
ceperant. neq acie excedere neq in locum tutum u¬
ferri poterant qđ tota acies equitatu hostium eix¬
cundata tenebatur. H desua salute desperante
ut extremouitȩ tempore homin es facere consue¬

Expanded text:
confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordinesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consue
Abbreviated transcription (Latin):
pus elephantis ꝙ .lx. lentius subsequitur suspica¬
tus premissis equitibus i pm̃ affore curionẽ. Sa.¬
burea copias equitum peditumꝙ insteuit atque
his imꝑat ut simulatione tĩmoris paulatĩ cedant
ac pedem referant sese cum copiis ẽẽt signum prȩ¬
lũ daturum et quod rem postulare cognouisset im¬
patuxum. Cuxio ad superiorem spem addita pre¬
sentis temporis oppinione hostes fugere arbitratus
copias exlocis superioribus incampum deducit. qui¬
bus ex locis cum longius eẽt profgressus confecto
iam labore exercitu.xui. mił. ipacio constitit. Dat
suis signum saburã aciem constituit et eircumi re
ordines atq hortari incipit. sed peditatu dum ta¬
xat procula speciem utitur. ȩquites i aciem ĩmit¬
tit. Non de est negocio curio suosq bortatue ut
spem omnem ĩuirtute reponant. nec militib quui¬
dem ut defessis neqꝙ equitibus ut paueis et labore

Expanded text:
piis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicapiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore exercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore
Abbreviated transcription (Latin):
gna quȩ gesserant equites p̃sertim cum eo ex exi¬
guus numerus cum tanta multitudine numidar
confereetur. Hȩc tamen inflatius abipsis come¬
norabantux ut desuis homines laudibus in solẽ¬
u quidem sed libenter predicant. multa pretea
sola preferebantur. capti homines equitesꝙ pro¬
ucebantur ut quicquid interceder et temporis
comne uiatoriam morari uideretur. Ita spei cu¬
nonis militum studia non de exant. equites sequi
subet sese i terq accelerat: ntꝙͣ maxime exfuga
peritos adoriri posset. At illi itinere totiũs noctis
cnfecto subsequi non poterant: atq alii alio loco re¬
astebant. ne hec quidem res curionem ad spem
morabatur. ⁊ u̾ba certior factus a sabuera de noc¬
turno prȩlio .ii.mił. hispanoꝵ et gallorum eꝗtẽ¬
it quos quotquot suȩ custodie causa ciecum se hr̃e
consuerat et reditum eam ꝑtem cui maxime cõ¬
sidebat sabuerȩ submittit. ip̃ẽ cum reliquis co¬

Expanded text:
gna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exigna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis co
Abbreviated transcription (Latin):
interuallo ab saburra consederat. Equites missi
nocte i ter conficiunt in prudentes atq in opinantes
hostes aggrediuntur. Numide enim qͣdam barba¬
ea consuetudine nullis ordinibus passim consede¬
rant. Hos oppressos soño et dispeesos adorti magnũ
eorum numerum interficint. multi ꝑter̾iti pu.¬
fugiunt. Quo facto ad curionem equites reuer.¬
tuntur captiuosq ad eum reducunt. Curio cum
omnib copiis quarta uigilia exierat cohortibus .u.
prȩsidio castris relictis progressus milia passus .U.e.¬
quites ĩuenit rem gestam cognouit . ex captiuis q̃¬
rit quis castris ad bageadam prẽsit respondent sabur¬
xam. xeliqͣ studio itineris conficiendi querere pretei.¬
nuttit. Proximaq respiciens signa uidetis ne inquit
pares esse non potuerint: proinde ad predam adglo¬
riam properate: ut iam depremiis uesteis et derese¬
renda gratia cogitare incipiamus. Erant perse ma.¬

Expanded text:
intervallo ab Saburra consederat. equites missi intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram. reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se ma
Abbreviated transcription (Latin):
salis copia. cuius magnauis iam exproximis erat sa¬
linis eo congesta. non materia multitudine arboꝵ
non frumentum cuius erant plenissimi agri defi¬
cerepoterat. Itaq omnium suorum consensũ curio re¬
liquas copias expestare et bellum ducere parabati his
constientis rebus probatisq consilio. ex pfugio quĩs¬
busclam oppidanis audit iubam reuocatum fintino
bello et conteo uersus leptitanoꝵ restitisse inutono
et sabueram eius p̃fectum cum mediacrib copi
sum utice appropinquare. His audtorib tem ers cea¬
dens consilium cõmutat et prelioxem committer
constituit. M ultum adhanerem probandam adou
lescentia aduiuat magnitudo animi superioris tem¬
ris prouentus fiduciaq̃ rei benegerende. his rebus im¬
pulsus equitatum omnem aprima nocte ad castra ho¬
stum mittit ad flumen bagradam quibus pretra
sabuera de quo ante erat auditum. Sed rex cum
omnib copiis in sequebatur. et sex miliũm passium

Expanded text:
salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat sasalis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum
Abbreviated transcription (Latin):
no agebant ne sua ꝑtinacia omnium fortunas ꝑ¬
nrebar uellet. Hȩc cum a gerentur nuntu pmussi
wegs iuba uenerunt qui illum adee cum magnis
erus dicerent et decustodia ac defensione urbis hõ¬
trentur quȩ res eorum ꝑ territos animos confixma¬
uit. Nuntiabantur hȩc eadem curioni sed fides ali
qn lui fieri non poterat tantam habebat suaꝵ xeꝵꝵ
sduciam. ł amq cesaris in hispania res seđe in a¬
fucam nuntus ac littexis ꝑferebantur. quibus om̃i¬
bus rebus sublatus mhil contra se regem ausuru
extimabat. sedubi certis auctoribus comperit nu¬
ni u. et .xx. mił longe ab utica eius cõpias abee̾
ielidis munitionibus sese in castra cornelia recepit
suc frumẽtum comportare castea munire. materi¬
am conferre cępit. statimq in siciliam misit uti
due legiones reliquusq equitatus ad semitteretux.
sastra er̾ant ad bellum ducendum aptissima natura
et loeci munitione et maris ꝓpinquitate etaquȩ et

Expanded text:
 Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas p Attio agebant, ne sua pertinacia omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, relictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et
Abbreviated transcription (Latin):
lerentur ac non nulli protinus eodem cursu inon¬
pidum contenderunt. Sec um loci natira et muniu
castrorum aditum ꝓhibebant qđ ad prelum egresi
curionis milites his rebus indigebant quȩres ad
expugnationem castrorum usui erant. Itaq cinio
exercitum in castra reducit: siuus omnibus p̃ter sabum
in columibus : et ex num ero aduersarioꝵ circit dc
interfectis atq uulneratis. qui omnes discessu cuuo¬
nis multiq preterea ꝑsimulationem uulnerum ex
casteis in oppidum propter timorem sese recipũt
Parxe animaduersa uarus et terrore exercitus co¬
mtobucinatore incasters et paucis ad speciem ta¬
maenui relictis detertia uigilia silentio exaeteut
orpidum reducit. Postero die Cuxio obsidere uti¬
roret uallo crecumunire instituit. Erat inoppi¬
omultitudo in solens belli diuturnitate ocu et utĩ¬
enses pro quibusdam cȩsaris in se beneficiuq ullis ani
etterior ex superioribus prelus magnus. Itaqi de

Expanded text:
lerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oplerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicistaret, terror ex superioribus proeliis magnus. itaque de
Abbreviated transcription (Latin):
occupatis animis accianorum militum timore pni¬
et fuga et cede suorum nihil de resistendo cositii
ominẽsqiam se a b ȩquitatu circumueniri arbitenant
itaꝙ prius ꝗ̃ telum abici posset aut nostri props acri¬
derent omnis uari acies terga uertit seq in castau
cepit. Oua infugi tabius pelignus ꝗdam exinti¬
mis ordinibus de execcitu curionis pͥmum agnei
fugientium consecutus: magna uoce uarum nomini
app̃ ellans requi rebat uti unus ẽẽ ex euis militisnt
monere aliquid uelle ac clicere iuderetux. Ubiule
sepius appellatue aspexit ac restitit et quis et
aut quiduellet que siuit. humerum aꝑtum glad
appetit paulumꝙ abfuit quin uarum interfie
quod ille periculum sublato ad eius conatum sen
uitauit. Fabius aproximis militibus circumuẽti
occiditur. Hac fugientium multitudine ac turu
q in eoloco sine uulnere ꝗͣ in prelio aut fuga inti¬
peunt. nec multum abfuit quin etiã castris pi¬

Expanded text:
aeoccupatus animus Attianorum militum timore aeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba , pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expel
Abbreviated transcription (Latin):
ueesa riorum copre transire conarentire expecta¬
ut quo e qui ore loco prelium comiteret. Simul
asinistes cornu .ẜ. aceis ȩquitatus omnis etupnalde¬
uniematura et int̾iecti complures cum se ĩ uallem
uimuterent ceenebantux. Ad eos curio ȩquitatõ
iduas mãrucinoꝵ cohortes mittit. quorum ꝑͥ¬
num impetum equites hostium non tulerũt sed¬
missis equisad suos refugerunt. rebeti abbe
uantue atq i n terficiebanti a nr̃is. Huc tota uari
conuersa acies suos fugere et concidi uidebat. N
ubilis legatus cȩsaris quem curio secum exsicila
duxerat qđ magnum habere usum in re militaꝵi
scebat ꝑterritumꝰ inquit hostem uides curio. qđ
dubitas uti temporis oportunitate. Ille unum elo¬
dutus ut memoria tenerent milites ea q̃ sibi pelie
confirmassent sequi sese uibet et precureit amton¬
nes adeq erat impedita uallis ut in ascensu ma a
leuati a suis primi non facile eniterentim. Ses so¬

Expanded text:
versariorum copiae transire conarentur, expectaversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab hbantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
preiuidicio sequimini : equidem mecȩsaris militẽ
dici uolui uos me imꝑatoris nomine appellauistis
cuius si uos penitet uẽstrum uobis beneficium remit¬
ip mihi meum restitiuite nomen ne ad contume
phon orem dedisse uideamini. q̃ oratione ꝑmo
pmlites crebro etiam. dicentem ⁊ nterpellabant
napno cum dolore ne infidelitatis suspicionema si¬
uiere uidexentur. Distedentem uo excontione
muersi cohortantur magno sit animo neu dubi¬
onprelium cõmittere: et suam fidem uixtuteraꝙ
extiei. Quo facto cõmutata omnium et uolunta¬
a ttopinione consensu suo constituit curio cim
sus constiterat inacie collocat. nam uaxus quid̃
aruus non clubitat copias producere siue solier¬
andiꝰ milites seu si ȩquo loco dimicandi detur accas¬
lons facultatem preemittat. Erat uallis int duas
acies ut supra demonstratum est non itarmagno
uit difficili et aeduo ascensu. hanc uterq si acł¬

Expanded text:
praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum bus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si ad
Abbreviated transcription (Latin):
tutione sũblatum est. At cxedo si cȩsarem probau
iam me offendis qui dem̾eis in uos meritis periu¬
dicaturus non sum quȩ sunt adhuc et mea uoliun¬
tate et uestra expectatione leuiora. sed tamen su
laboris milites semper euentum belli premia petui¬
runt qui qualis sit futurus none uos quidem di¬
bitatis. Diligentiam quidem ur̃am aut quem
ad finem adhuc res processit fortunamq cur pri¬
teream : an penitet uos qđ saluum atq ĩ columen
exercitum nulla omnino naue desiderata tradu¬
xexim : qđ classem hostium primo impetu adue¬
niens profligauerim : qđ bis ꝑbiduum ȩqueste
prelio suꝑauerim : qđ exportu sinuq aduersario¬
xum .cc̃. naues omeratas adduxt̾erm: eoq illos
copulerim. ut neq pedestri itinere neq nauib cõ¬
in eatu iuuari possint. Hac uos fortuna atq his
ducibus repudiatis corfinien sem ignominiam in
italiȩ fuga, an his panoꝵ deditione in afeici belli

Expanded text:
nutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, nutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus : duos separatos duces: duas receptas pro¬
uincias: ħ acta diebus quadraginta quibus in c̃o¬
spestum aduersariorum uenerit cȩsar. an qui in¬
columes resistere non potuerunt ꝑditi resistentire:
Uos autem certa uictoria cȩsarem secuti diuidicata
iam belli fortima inctum sequimini: cux uei offi¬
cũ p̃mia peecipere debeatis. Desertos enim se ae
ꝓclitos auobis dicunt et prioris sacramenti men¬
tionem faciunt. Uos ne uõ .l. Domitium anuoo
Domicius deseruit: non ne extremam pati fort¬
nam paratos proiecit : Ille non sib dam nõ uobia
salutem fuga petiuit : non proditi ꝑ illum cens¬
ris beneficio estis conseruati: sacramento ꝗdea
uos tenere quis potuit: cum proiectis fascibus eet
deposito imperio priuatus et captus ip̃e inaliena
uenisset potestatem: relinquitur nora religiont
eo neglecto sacramento quo non tenemini respic¬
atis ulud quod dededitione ducis et capitis dimi¬

Expanded text:
exercitus, duos superatos duces, duas receptas proexercitus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud, quod deditione ducis et capitis demi
Abbreviated transcription (Latin):
morat. qđ sit eorum usus studio ad corfinium cȩsar
ut magnam partem i talie beneficioatq auctoritate
eorum suam fecexit. uos enim ur̃umq factum ĩ quit
omma demceps mimicipia sunt secuta neq sine ca¬
ula et cesar amicissime de uobis et illi grauissime
udicanerunt. Pompeius enim nullo prelio pulsus
uñ facti preuidicio de motus italia excessit. Cȩsar
mequem sibi carissimum hũit prouineiamq si¬
ciliam atq africam sine quibus urbem atq italiam
ueri non potest uestre fidei commisit. Assunt qui
uos hortentur ut a nobis desciscatis quid enim est
ilis optatius ꝗͣ uno tempore et noscixcumuenire et
uos nefario scelere obstringere: aut quid irati graui.¬
us deuobis sentire possunt ꝙͣ ut eos prodatis qui se
uobis omnia debere uidicant et in eoeꝵ potestatem
ueniatis qui se peruos ꝑisse existimant: an uõ in
hispania resgestas cȩsaris non audistis: duos pulsos

Expanded text:
morat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, morat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos
Abbreviated transcription (Latin):
se timeri: qđ illis licentiam tĩmor augeat nostris stu¬
dia diminuant. qđ si iam inquit hȩc explorata habe¬
mus quȩ de exercitus alienatione dicuntur quȩ qui¬
dem ego aut omnino falsa aut certe minora opini.¬
one esse confido. Quanto hȩc dissimulaxi et cccul¬
tari ꝗͣ pernos confirmari prȩstant: an uo̾ uti corpo¬
ris uulnera ita exercitus in cõmoda sunt tegenda
aspem aduersariis augeamus: at etiam ut media
nobe prosiciscamur addunt quo maiore eredo lice¬
uom habeant qui peccare conentue. Namꝙ hiuꝰ¬
madi res aut pudore aut metu tenentire: quibre¬
hshex maxime aduersaria est. qͣ re neq tanti sũ
animi ut sine spe castra oppugnanda censeam neq
antitimoris ut ipse prius deficiam atq omnia prius
reperienda arbitror magnaq exparte iam me una
nobiscum dere uidicium facturum confido. Dimisso
conilio contionem aduocat militumq studia come¬

Expanded text:
se timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his stuse timeri, quod illis licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. comme
Abbreviated transcription (Latin):
in castra cornelia recedendum: ut maiore spacio ten¬
poris interiecto militum mentes sanarentur. simul
si quid gxauius accidisset magna multitudine na¬
uium et̾ tutius et facilius insiciliam receptus daret᷑
Curio uteũq in probans consilium ꝙͣtum alterius¬
snĩȩ de esset animi tantum alt̾ius supex eẽ dicebat
hos turpissime fugȩ rationem habere illos etiam ii¬
quo loco dimicandum putare. q̃ enim inquit fidui¬
cia et opere et natura loci muni tissima castra e¬
pugnari posse confidimus: aut etiam quid profici¬
mus si accepto magno detrimento aboppugnatio¬
ne castrorum discẽdimus: qĩ non felicitas rerum
gestarum exexcitum beniuolentiam imperatoris et
res aduerse ocdia concilient. castrorum aut̃ mutatio
quid hẽt nisi turpem fugam et desperationem oium
et alienationem exercitus: nam neq prudentes sus¬
picari oportet sibi parum credi neq improbos scire se¬

Expanded text:
in Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temin Castra Cornelia recedendum, ut maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire se
Abbreviated transcription (Latin):
omnium opinionem fingebat: et ad id quod ab alio au¬
dierat sui aliquid timoris addebat. Hoc ubi uno aue¬
tore ad pluxes per manau erat atq illi aliis ediderãt
plures auctores eius rei uidebantire. Ciuile bellum
renus hominum: quod liceret libere facere et sequi
quod uellent legiones heȩ quȩ paulo ante apud
aidueesarios fuerant. nam et̃ cȩsaris beneficium
mutauerat consuetudo qͣ offerrẽtire municipia
enam duiersis partibus coniuncta. neq enim ex ma¬
sis pelignisq ueniebant ut qui superiore nocte in
contuberniis: militesq non nulli grauiores sermo¬
nes militum uulgo durius accipiebant. non nulla
etiam abhis qui diligentiores uideri uolebant finga¬
bantur. Quibus decausis consilio conuocato desm¬
ma rerum deliberare incipit. Frant snĩȩ quȩ com¬
desertos et circum uentos asuis grauissimum suppliui¬
um pati. Porro erant qui censerent detertia uigilia

Expanded text:
enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio auenim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auctores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conquam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia