comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thenaicus inscribitur. quasto non a gesimo
anno scripsisse sedicitil uixitque quinquen¬
nium postea
Cuius magister leontinus gorgias. centum
& septem compleuit annos. ne que unquam
in suo studio atque opere cessauit
Quicum exeo quaerer&ur curtam diu uell&
esse inuita. Nihil habeo inquit. quod accu¬
sem senectutem
Pra eclarum Responsum. Et doc¬
to homine dignum
Suaenimuitia insipientes. & suam culpam
insenectutem conferunt
Quod non faciebatis. cuius modo mentionem
fecit ennius
Sicuti fostis equus spatio quisaepe supremo
Uicit o lrmpia nunc senio confectus quiescit
Equi fostis & uictoris senectuti comparat suam
Quem quidẽ ꝓbe meminisse potestis
Annum enim unde uicesimum post eius mor¬
tem hi consules .T. flamininus. & m̃a cil¬
lius facti sunt
Ille autem cepione & philippo iterum consu¬
le mostuus est: cum ego quinque & sexagin¬
taannos natus. legem uoconiam magnauoce.
&bonis lateribus suasissonꝰ annos septuagin¬

Expanded text:
thenaicus inscribitur, quarto nonagesimo thenaicus inscribitur, quarto nonagesimo anno scripsisse dicit vixitque quinquennium postea; cuius magister Leontinus Gorgias centum et septem complevit annos, neque umquam in suo studio atque opere cessavit. qui, cum ex eo quaereretur cur tam diu vellet esse in vita, nihil habeo, inquit, quod accusem senectutem. praeclarum responsum et docto homine dignum! sua enim vitia insipientes et suam culpam in senectutem conferunt, quod non faciebat is, cuius modo mentionem feci, Ennius: sic ut fortis equus, spatio qui saepe supremo vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit. equi fortis et victoris senectuti comparat suam; quem quidem probe meminisse potestis; anno enim undevicesimo post eius mortem hi consules, T. Flamininus et M'. Acilius, facti sunt; ille autem Caepione et Philippo iterum consulibus mortuus est, cum ego quinque et sexaginta annos natus legem Voconiam magna voce et bonis lateribus suasissem. Annos septuagin
Abbreviated transcription (Latin):
arce glorianti atque ita dicenti
Mea opera quinte fabi tarentum recepisti:
Namnisitu amisisses. numquã recepissem
Necuero in armis praestantior quã intoga
Qui consul iterum spurio caruilio. collega
ad potuit restitit. a grum picentem & gil¬
licum in ritim contra senatus auctorita¬
tem diuidenti
Augurque cumess& dicere ausus est. optumis
tur : quae contra. R ꝑ ferrentur. contraaus¬
pica ferri
Multa in eo uiro praeclara cognoui
Sednihil est admirabilius. quam quomodo
ille mostem. m filii tulit. clari uiri & con
in oculis ciuium magnus. sed intus. domique
Qui sermo quae precepta. quanta notitia anti
praestantior
ut in homine romano litterae.
diuina rem id quo euenit. illo extincto. fore
unde discerem neminem
miseram fuisse talem senetutem
lesuepugnas ut bella a segesta ut triũ phosrecor deneꝰ
cepimus platonis. quiuno &octo gesimo anno scri¬
bens. est mostuus
Qualem socratis. qui cum librum qui pana¬

Expanded text:
arcem, glorianti atque ita dicenti, arcem, glorianti atque ita dicenti, mea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti; nam nisi tu amisisses, numquam recepissem. nec vero in armis praestantior quam in toga; qui consul iterum, Sp. Carvilio collega ad potuit, restitit agrum Picentem et Gallicum viritim contra senatus auctoritatem dividenti; augurque cum esset, dicere ausus est optimis atur; quae contra rem publicam ferrentur, contra auspicia ferri. multa in eo viro praeclara cognovi, sed nihil admirabilius quam quo modo ille mortem fili tulit, clari viri et conin oculis civium magnus, sed intus domique praestantior. qui sermo, quae praecepta! quanta notitia antipraestantior.ut in homine Romano, litterae:divinarem, id quod evenit, illo exstincto fore uunde discerem neminem.miseram fuisse talem senectutemlisve pugnas, ut bella a se gesta, ut triumphos recordenturcepimus Platonis, qui uno et octogesimo anno scribens est mortuus, qualem Isocratis, qui eum librum, qui Pana
Abbreviated transcription (Latin):
E ratenim in illo uiro. comitate condita gra¬
uitas nec senectus mores mutauerat. quã¬
quam eum colere coepi non admodum gran¬
demnatu. sed tamen iam a&ate ꝓuectum
An noenim postconsulatum primum fue¬
rat. quam ego natus sum
Cumquȩ ego quastũm consule adalescentu¬
lus miles. ad capuam pro fectussum quin¬
toque anno post adtarentum quaestor.
Deinde aedilis quadriennio post factussum¬
pra&or quem magistratum gessi consulib:
tuditano & t&hega cumquidem ille ad mo¬
dum senex suasor. legis cinciȩ dedonis &
muneribus fuit
Hic& bella gerebat ut ad tlescens aimpla¬
ne grandis ess&. & annibalem iuueniliter
exultantẽ patientia sua molliebat
Dequo pracdare familiaris noster ennius
Vnus homo qui nobis cunctando restituitrẽ
Nnim rumores ponebant ante salutem
Ergo postque magisque uiri nunc gloriadar&
Tarentum uero quauigilantia. quo consi¬
lio recepit: cumquidem meaudiente
salinatori qui amisso oppido fugerat in

Expanded text:
erat enim in illo viro comitate condita graerat enim in illo viro comitate condita gravitas, nec senectus mores mutaverat. quamquam eum colere coepi non admodum grandem natu, sed tamen iam aetate provectum. anno enim post consul primum fuerat quam ego natus sum, cumque eo quartum consule adulescentulus miles ad Capuam profectus sum quintoque anno post ad Tarentum. quaestor deinde quadriennio post factus sum, quem magistratum gessi consulibus Tuditano et Cethego, cum quidem ille admodum senex suasor legis Cinciae de donis et muneribus fuit. hic et bella gerebat ut adulescens, cum plane grandis esset, et Hannibalem iuveniliter exsultantem patientia sua molliebat; de quo praeclare familiaris noster Ennius: unus homo nobis cunctando restituit rem; noenum rumores ponebat ante salutem; ergo plusque magisque viri nunc gloria claret. Tarentum vero qua vigilantia, quo consilio recepit! cum quidem me audiente Salinatori, qui amisso oppido fugerat in
Abbreviated transcription (Latin):
cum ille dixiss& non eum sua sed patriȩ glo¬
ria splendorem assecutum
Nec hercule in quidi ego seriphius essemignobilis.
nectu siatheniensis esses. clarusum quam fuis ses
*si ne que rela quise ⁊ libidinũ uinculis laxatoseẽ ñmoleste ferre hec
asuis despicerent᷑  Sed omĩ ũ istins modi querelarum
in morib:÷ culpa ñ inaecate Moderati eni & nec difficiles
nec in humani senes colera bilem seneccutẽ agunT:¬
Q uod eodem modo desenectute dicipotest
Decenim in sum ma inopia leui sesse senec¬
tus potest nesapienti quidem Nec insipi
qua e i n omni a&ate cultȩ. cum diu. multũ¬
que uixeris mirificos ec fecȩrunt fructus
Non solum qui anumquam deserunt. ne ex¬
tremoquidem tempore a&atis quam¬
quamidquidem maximum est: uerũ &iã
quia conscientia bene actae uitae. multo¬
rum que bene factorum recordatio iu¬
cundissima est
Ego quintum maximumeum qui tarentum
reepit senem adulescens itadilexi utaequalẽ

Expanded text:
cum ille dixisset non eum sua, sed patriae glocum ille dixisset non eum sua, sed patriae gloria splendorem assecutum: nec hercule, inquit, si ego Seriphius essem, nec tu, si Atheniensis, clarus umquam fuissessine querella, qui se et libidinum vinculis laxatos esse non moleste ferrent nec a suis despicerentur. sed omnium istius modi querellarum in moribus est culpa, non in aetate. moderati enim et nec difficiles nec inhumani senes tolerabilem senectutem aguntquod eodem modo de senectute dici potest; nec enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti quidem, nec insipiquae in omni aetate cultae, cum diu multumque vixeris, mirificos ecferunt fructus, non solum quia numquam deserunt, ne extremo quidem tempore aetatis, quamquam id quidem maximum est, verum etiam quia conscientia bene actae vitae multorumque bene factorum recordatio iucundissima est. ego Q. Maximum, eum qui Tarentum recepit, senem adulescens ita dilexi, ut aequalem.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquamuiam confeceris quam nobis quoque
in grediundum sit istuc quo peruenisti uide¬
Krequalesit
FACIAC UT POTEROLA ELI
Saepe eniminterfui quaerelis aequaliũ meorum¬
Mares autem u&ere pro uerbio cumparibus facilli¬
me congregantur quae .G. salinator quȩ sp
albinus homines consulares nr̃i fere aequales
deplorare solebant
Tum quoduo luptats carerent sine quibus
uitam nullam put arent. tum quod sperne¬
rentur abris aquibus essent coli soliti
Quimihi non id uidebantur accusare quod
ess& accusandum
Nam sud culpa senectutis accider&. eadem
mihiusu euenirent reliquisque omnibus ma¬
ioribus natu. quorum egomultorum cogno¬
ui senectutem: agunt
Inpostunitas autem & inhumanitas. omnia&a¬
ti molesta est
Sed fostas sedixerit quispiam tib i propter
opes & copias & dignitatem tuam tolerabili¬
orem senec tutem ui deri
Id autem non posse multis contingere
Est is tuc quidem lada aliquid sed ne¬
quaquam in isto omnia. ut themistodes fer¬
turꝰ seriphio cuidam in iurgio respondisse

Expanded text:
aliquam viam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. CATO. Faciam ut potero, Laeli. saepe enim interfui querellis aequalium meorums autem vetere proverbio cum paribus facillime congregantur, quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant, tum quod voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent, tum quod spernerentur ab eis, a quibus essent coli soliti; qui mihi non id videbantur accusare, quod esset accusandum. nam si id culpa senectutis accideret, eadem mihi usu venirent reliquisque omnibus maioribus natu, quorum ego multorum cognovi seimportunitas autem et inhumanitas omni aetati molesta est.sed fortasse dixerit quispiam tibi propter opes et copias et dignitatem tuam tolerabiliorem senectutem videri, id autem non posse multis contingere. CATO. Est istuc quidem, Laeli, aliquid, sed nequaquam in isto sunt omnia; ut Themistocles fertur Seriphio cuidam in iurgio respondisse,
Abbreviated transcription (Latin):
macauea spectat. delectatur &iam quiin ul¬
tima: sicad alescentia uoluptatẽ propter
intuens. magirfortasse la&atur. sed delec̃¬
tatur &iamsenectus proculeas spectans tan¬
tum quantum sat est.
tilla quanti sunt animum tan quam emeritis
stipendiis libidinis. ambitionis contentio¬
num. inimicitiarum. cupiditatum om¬
nium. secum esse. secumque ut dicitur

Expanded text:
ctat, delectatur tamen etiam qui in ultima, sic adulescentia voluptates propter intuens magis fortasse laetatur, sed delectatur etiam senectus, procul eas spectans, tantum quantum sat est. At illa quanti sunt, animum tamquam emeritis stipendiis libidinis ambitionis, contentionum inimicitiarum, cupiditatum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Sed memoriam illius uiri. omnes excipient¬
anni consequentes
senectutis eum suae peniter&. e necenim
excursione. nec saltu. nec eminus hastis. aut
Quaenisi essent insenibus. non summum con

Expanded text:
sed memoriam illius viri omnes excipieanni consequentes.senectutis eum suae paeniteret? nec enim excursione nec saltu, nec eminus hastis aut ratione sententia, quae nisi essent in senibus, non summum con
Abbreviated transcription (Latin):
quod ea uoluptates nullas magnopere
desiderat. car& a epulis. extructisque men¬
sis & frequentibus poculis
C ar& ergo &iam uinulentia & cruditate
& in somniis
Sedsialiquid dandum est uoluptati. qm̃
eius blanditiis non facile obsistimus.
diuine enimplato escam malorum ap¬
pellat uo luptatem. quod ea uidelic& ho

Expanded text:
quod ea voluptates nullas magno opere quod ea voluptates nullas magno opere desiderat. caret epulis exstructisque mensis et frequentibus poculis. caret ergo etiam vinulentia et cruditate et insomniis. sed si aliquid dandum est voluptati, quoniam eius blanditiis non facile obsistimus, divine enim Plato escam malorum appella
Abbreviated transcription (Latin):
qua ecum probro priuato coniunger& im¬
perii dedecus
Saepe audiuiea amaioribus natu quise por¬
ropueros asenaitibus audisse dicebant. mi¬
rari solitum .c fabricium. quod cũ apud
regem prrrhum legatusess&. audiss &
athessalo ciue esse quendam athenis. qui
sesapientem ꝓfiter&ur. eumque dicer e
omnia quae feceremus aduoluptatem es¬
se referenda
Q uodeexeo audientes .m. curium &titum
corrncanium optare solitos. ut id samni¬
tibus ipsique prrrho persua der&ur. quo
facilius uincipossent. cum se uoluptati¬
bus dedissent
Vixerat m . curius cum p. decio quiquin.¬
quennio ante eum consulem se prore P.
quasto consulatu deuouerat
N orat eundem fabricius. norat coruncanius
Quicum ex suauita. tum eius quem dico
decii facto iudicabant esse profecto ali¬
quid natura pulchrum atque prȩclarũ
quod sua sponte p&er&ur. quodque
spr&a & contempta uoluptate apti mis
quisque sequer&ur
Iuonsum iqiturtammulta deuo¬
luptate qui a non modo uituperatio
nulla sed &iam summ a laus senectutis est

Expanded text:
quae cum probro privato coniungeret imperi dedecus. saepe audivi e maioribus natu, qui se porro pueros a senibus audisse dicebant, mirari solitum C. Fabricium quod, cum apud regem Pyrrhum legatus esset, audisset a Thessalo Cinea esse quendam Athenis qui se sapientem profiteretur, eumque dicere omnia quae faceremus ad voluptatem esse referenda. quod ex eo audientis M'. Curium et Ti. Coruncanium optare solitos ut id Samnitibus ipsique Pyrrho persuaderetur, quo facilius vinci possent cum se voluptatibus dedissent. vixerat M'. Curius cum P. Decio, qui quinquennio ante eum consulem se pro re publica quarto consulatu devoverat: norat eundem Fabricius, norat Coruncanius, qui cum ex sua vita tum ex eius quem dico Deci facto iudicabant esse profecto aliquid natura pulchrum atque praeclarum, quod sua sponte expeteretur quodque spreta et contempta voluptate optimus quisque sequeretur. quorsum igitur tam multa de voluptate? quia non modo vituperatio nulla, sed etiam summa laus senectutis est,
Abbreviated transcription (Latin):
de sane fuisse
nauigando nihil agere dicunt. cum alii
malos scandant. alii perforos cursent.
alii sentinam exhauriant. ille dauumte¬
nens qui&us sedeat inpuppi. non faciat ea
te corporum. resmagnȩ geruntur. sed con¬
silio. auctoritate. sententia
Q uibus non modo non orbari. sed&iam au¬
geri senectus sol&
Nisi foste ego uobis qui& miles & tribunus
& legatus & consuluersatussum inuario ge¬
nere bellorum. cessare nuncuideor. cum
Atsenatui quae sint gerenda prȩscribo: & quo¬
quampalmam utinam dii immostales scipio

Expanded text:
dem sane fuisse,navigando nihil agere dicant, cum alii malos scandant, alii per foros cursent, alii sentinam exhauriant, ille clavum tenens quietus sedeat in puppi; non faciat ea,leritate corporum res magnae geruntur, sed consilio auctoritate sententia, quibus non modo non orbari, sed etiam augeri senectus solet. nisi forte ego vobis, qui et miles et tribunus et legatus et consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc videor, cum bella non gero. At senatui quae sint gerenda praescribo et ququam palmam utinam di immortales, Scipio
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ maiores nr̃i appellassent senatum
nominantur senes
Quod silegere aut audire uol&is: externas maxi¬
mas respublicas ab ad alescentibus labe facta¬
tas. a senibus sustentatas. & restitutas repe¬
ri&is
Caedo quiuestram rem .P. tantam ami¬
sistis tam cito
Sicenim percontantur ut est in neuii poste¬
Respondentur & alia. & hoc inprimis
Prouenientur oratores. noui & stulti
adulescentuli
Temeritas est uidelic& florentis a&atis
prudentia senescentis.
At memoria minuitur
Credo nisi eam exerceas. aut&iam sisis
natura tardior
T hemistodes. omnium ciuium perceperat
nomina
Nemigitur cens&is eum cum a&ate proces¬
siss&. quiaristides ess& lysimachum sa¬
lutare solitum equidem non modo eos
noui quisunt. sed eorum patres&iam & a¬
uos: nec sepulcra legens. uereor quod a iunt
nememoriam perdam.
His enimipsis legendis. inmemoriam
redeo mostuorum
Uadimonia constituta qui sibicuiipsidebeant
Quid iuris consulti: quid pontifices : quid
augures: quid philosophisenes : quam

Expanded text:
silium maiores nostri appellassent senatum.nominantur, senes. quod si legere aut audire voletis externa, maximas res publicas ab adulescentibus labefactatas, a senibus sustentatas et restitutas reperietis. cedo qui vestram rem publicam tantam amisistis tam cito? sic enim percontantur in Naevi poeRespondentur et alia et hoc in primis: proveniebant oratores novi, stulti adulescentuli. temeritas est videlicet florentis aetatis, prudentia senescentis. At memoria minuitur. credo, nisi eam exerceas, aut etiam si sis natura tardior. Themistocles omnium civium perceperat nomina; num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui Aristides esset Lysimachum salutare solitum? equidem non modo eos novi qui sunt, sed eorum patres etiam et avos, nec sepulcra legens vereor, quod aiunt, ne memoriam perdam; his enim ipsis legendis in memoriam redeo mortuorum. adimonia constituta, quis sibi, cui ipsi debeant. quid iuris consulti, quid pontifices, quid augures, quid philosophi senes? quam
Abbreviated transcription (Latin):
S ae penumero ad mirari soleo cumhos g̃e
laclio cum caerarum rerum tuã excellentẽ
uscato perfeccam que paritientiam¬
tumuel maxume quodnum quam tibi senec¬
tutem grauem esse senserim. quae pleris¬
que senibus sicodiosa est. uthonusse &hna
grauiusdicant sustinere
ut adipis cantur omnes optant. eandem ac¬
cusant adeptam
T anta est stultitiae in constantia atque per
Obrepere aiunt eam citius quam putauissent¬
Primum quiscoegit eos falsum putare
Quienim citius adulescentiae senectus. quã
octingente simum annũ agerent quã octogesimũ
Praderita enim a&as. quamuis longacum ef¬
fluxiss& nulla consolatio permulcere
poss& stultam senectutem
Quocirta si sapientiam meam ad mirari so¬
lois quaeutinam digna ess& opinione
ur̃a nostro que cognomine in hoc sumus
sapientes quod naturam optumam ducem
tam quam deum sequimur eiq paremus
A qua non ueri simileest. cum c&erȩ pastesae

Expanded text:
SCIPIO. Saepe numero admirari soleo cum hoc C. SCIPIO. Saepe numero admirari soleo cum hoc C. Laelio cum ceterarum rerum tuam excellentem, M. Cato, perfectamque sapientiatum vel maxime quod numquam tibi senectutem gravem esse senserim, quae plerisque senibus sic odiosa est, ut onus se Aetngravius dicant sustinere.ut adipiscantur omnes optant, eandem accusant adeptam ; tanta est stultitiae inconstantia atque perversitas. obrepere aiunt eam citius quam putassentprimum quis coegit eos falsum putare? qui enim citius adulescentiae senectus quam psimum annum agerent, quam si octogesimum? praeterita enim aetas quamvis longa, cum effluxisset, nulla consolatione permulcere posset stultam senectutem. quocirca si sapientiam meam admirari soletis, quae utinam digna esset opinione vestra nostroque cognomine, in hoc sumus sapientes, quod naturam optimam ducem tamquam deum sequimur eique paremus; a qua non veri simile est, cum ceterae partes ae
Abbreviated transcription (Latin):
bere tuoccurrebas dignus eomunere
quo uterque nostrum communit̃ uter&
Mihi qui dem ita iucunda huius libri confec¬
tio fuit . ut non modo omnes absterserit.
senectutis molestias. sed effecerit mollẽ
&iam & iucundam senectutem
Num quam laudariigitur. satis digne phi¬
losophia poterit cuiqui pareat omne tem¬
pus a&atis sine molestia possit degere
Sed dec&eris & diximus multa& sȩ pedicemus
Hunc librum adte desenectute misimus
Omnem autem sermonem tribuimus. non
tithono aut aristo
Parum enim ess& auctoritas in fabula : sed
.m. catoni seni quomaiorẽ autoritatem
haber& oratio
Apudquem laelium &scipionem facimus
admirantes. quo distam facile senectutem
ferat. eisque eum respondentem:
Quisi eruditius uidebitur disputare quã
consueuit ipse in librissuis. a fͦtributo lit¬
teris graecis quarum constat eem perstuidio¬
sum fuisse insenectute
Sed quid opus est plura
amenim ipsius ca tonissermo. explicabit
nostram omnem desenectute sententiam

Expanded text:
bere, tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum communiter uteretur. mihi quidem ita iucunda huius libri confectio fuit, ut non modo omnis absterserit senectutis molestias, sed effecerit mollem etiam et iucundam senectutem. numquam igitur laudari satis digne philosophia poterit, cui qui pareat omne tempus aetatis sine molestia possit degere. sed de ceteris et diximus multa et saepe dicemus: hunc librum ad te de senectute misimus. omnem autem sermonem tribuimus non Tithono, ut Aristo Cius, parum enim esset auctoritatis in fabula, sed M. Catoni seni, quo maiorem auctoritatem haberet oratio; apud quem Laelium et Scipionem facimus admirantis, quod is tam facile senectutem ferat, eisque eum respondentem; qui si eruditius videbitur disputare quam consuevit ipse in suis libris, attribuito litteris Graecis, quarum constat eum perstudiosum fuisse in senectute. sed quid opus est plura? iam enim ipsius Catonis sermo explicabit nostram omnem de senectute sententiam.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ut superiorum a &atum studia occi¬
dunt. sic occidunt &iam sencitutis
Q uodcum euenit. sati& as uitae. tempus maturũ
mostis ad fest
Non enim uideo curquid ipse sentiã demoste
non ad eam uobis dicere
Quodeo cernere mihimelius uideor. quo ab
ea propius ab sum
Ergo ur̃os patres. tu scipio. cuquelae¬
li uiros darissimos. mihique amiassimos
uiuere arbitror
Et eam quidem uitam. quae est sola uita
nominanda
Namdum sumus inclusi in iis compagibus
corporis. munere quodam necessitatis
& graui opere perfungimur
Est enimanimus caelestis. ex altissimodomi¬
ulioua de pressus. & quasi demersus
in terrã locum diuinȩ naturae. a uernitati¬
que contrarium
Sed credo deos in mostales sparsisse animos
in corpora humana. ut essent qui terras tu¬
erentur quique caelestium ordinẽ contẽ¬
plantes. imitarentur cumuitae modo
atque constantiaNuc imubica
Nec me solum ratio acdisputatio impulit. ut
ita crederem sed nobilitas &iam summorũ

Expanded text:
ergo, ut superiorum aetatum studia occiergo, ut superiorum aetatum studia occidunt, sic occidunt etiam senectutis; quod cum evenit, satietas vitae tempus maturum mortis affert. non enim video, cur, quid ipse sentiam de morte, non audeam vobis dicere, quod eo cernere mihi melius videor, quo ab ea propius absum. ego vestros patres, P. Scipio tuque, C. Laeli, viros clarissimos mihique amicissimos, vivere arbitror et eam quidem vitam, quae est sola vita nominanda. nam dum sumus inclusi in his compagibus corporis, munere quodam necessitatis et gravi opere perfungimur; est enim animus caelestis ex altissimo domicilio depressus et quasi demersus in terram, locum divinae naturae aeternitatique contrarium. sed credo deos immortalis sparsisse animos in corpora humana, ut essent qui terras tuerentur quique caelestium ordinem contemplantes imitarentur eum vitae modo atque constantia. necNec me solum racio ac disputacio impulit, ut ita crederem, sed nobilitas eciam summorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad supplilium est ꝑ fectus ut fidẽ hosti¬
datam conseruar&. non duosscipiones qui
iter poenis uel corporibus suis obstruere co¬
luerunt. non auum tuum .i. paulum qur
moste luit collegȩ in canesiignominia. te¬
meritatem . non .m. marcellum cuius in¬
teritum necrudelissimus qui demhostis ho¬
nore sepultura carere passus est. sed legi¬
ones nr̃as quod scripsi in originibus. in eum
locum esse profectas a lacri animo a recto
unde se redituras numquã arbitrarentur
ꝗuodigitur ad tilescentes & ii quidem non so¬
lum indoct sed &iam rustia contemnunt.
id docti senes extimescent :
Omnino mihi quidem uid&ur studiorum
omnium sati&as. uitȩfacit sati&atem
Sunt pueritiae studia cesta
Numigitur ea desiderant ad alescentes.
Sunt in euntis ad olescentiae
Num ea constans iamrequirit a&as quȩ aeme¬
dia dicitur.
S unt &iam. eius adatis.
Ne ea quidem quaeruntur insenectute
Sunt extrema quaedamstudia senectutis

Expanded text:
qui ad supplicium est profectus ut fidem hostiqui ad supplicium est profectus ut fidem hostidatam conservaret, non duos Scipiones, qui iter Poenis vel corporibus suis obstruere voluerunt, non avum tuum L. Paulum, qui morte luit collegae in Cannensi ignominia temeritatem, non M. Marcellum, cuius interitum ne crudelissimus quidem hostis honore sepulturae carere passus est, sed legiones nostras, quod scripsi in Originibus, in eum locum saepe profectas alacri animo et erecto, unde se redituras numquam arbitrarentur. quod igitur adulescentes, et ei quidem non solum indocti sed etiam rustici contemnunt, id docti senes extimescent? omnino, ut mihi quidem videtur studiorum omnium satietas vitae facit satietatem. sunt pueritiae studia certa: num igitur ea desiderant adulescentes? sunt ineuntis adulescentiae: num ea constans iam requirit aetas, quae media dicitur? sunt etiam eius aetatis: ne ea quidem quaeruntur in senectute. sunt extrema quaedam studia senectutis:
Abbreviated transcription (Latin):
de ad p&cendum senibus nec sine causade¬
serendum sit
Ve&at que prtagoras niiussu imperatoris id ÷¬
fidei de praesidio &statione uitȩ decedere
Solodis quidem sapientis elogium quose ne¬
gat uelle suã mostẽ dolore amicorũ & la¬
mentis uacare
Valt credere seesse carum suis
Sed haud hemilius ennius.¬
inmostalitas consequatur
Iam sensus moriendi aliquisẽẽ potest usq
ad exiguum tempus presestim seni
Post mostem quidem sensus autoptandus
aut nullus est
Sed hoc me ditatum ab ad ulescentia debet
esse. mostem ut neglegamus
Sine qua meditatione tranquillo animo
Moriendum enim cesteest & incestum an hoc
ipso die
Mostem igitur omnibus horis inpendentẽ
timens qui poterit anima consistere
Dequa nonita longa disputatione opuseẽui
d&cur cum re cordernon .l. brutum qui
in liberanda patria est interfectus non duos
decios qui aduo luntariam mostem cursũ
equorum incitauerunt non .m. atilium

Expanded text:
de appetendum senibus nec sine causa dede appetendum senibus nec sine causa deserendum sit; vetatque Pythagoras iniussu imperatoris, id est dei, de praesidio et statione vitae decedere. Solonis quidem sapientis est elogium, quo se negat velle suam mortem dolore amicorum et lamentis vacare. volt, credo, se esse carum suis. sed haud scio an melius Enniusimmortalitas consequatur. iam sensus moriendi aliquis esse potest, isque ad exiguum tempus, praesertim seni: post mortem quidem sensus aut optandus aut nullus est. sed hoc meditatum ab adulescentia debet esse, mortem ut neglegamus; sine qua meditatione tranquillo animo moriendum enim certe est, et incertum an hoc ipso die. mortem igitur omnibus horis impendentem timens qui poterit animo consistere? De qua non ita longa disputatione opus esse videtur, cum recordor non L. Brutum, qui in liberanda patria est interfectus, non duos Decios, qui ad voluntariam mortem cursum equorum incitaverunt, non M. Atilium,
Abbreviated transcription (Latin):
sicuitam ad alescentibusuis aufesi senibus
maturitas
quae quidemmihi tamiticunda est. ut quo propi¬
us ad mostem accedam quasi terram uidere
uidear aliquando quae in postum ex longa
nauigatione esse uenturus
Senectutis autem nullus est cestus terminus
Recte que in eauiuitur. quo adminus officui
exequi & tueri possit mostẽque contẽpnere
Exquo fit utanimosior &iam seneitus sit. quã
adtilescentia & fostior.
Hoc illud est quod prsistrato trranno. a sido¬
ne responsumest cumilli quaerenti qua tan¬
dem refr&ussibi tam audaciter obsisteret
respondisse dicitur. senectute
Seduiuendi est finis opamus cum integram̃¬
te cestisque sensibus opusipsa suum eadem
quaeco agmentauit natura dissoluit . ut nauem
ut aedificium idẽ destruit facillime. qui
construxit. sichominem eadem optim e
quae conglutinauit. natura dissoluit
Iamomnis conglutinatio recens aegre. in¬
u&erata facile diuellitur
Ita fit. ut illud breue uitae reliquum. necaui¬

Expanded text:
sic vitam adulescentibus vis aufert, senibus sic vitam adulescentibus vis aufert, senibus maturitas; quae quidem mihi tam iucunda est, ut, quo propius ad mortem accedam, quasi terram videre videar aliquandoque in portum ex longa navigatione esse venturus. senectutis autem nullus est certus terminus, recteque in ea vivitur, quoad munus offici exsequi et tueri possit mortemque contemnere, ex quo fit ut animosior etiam senectus sit quam adulescentia et fortior. hoc illud est, quod Pisistrato tyranno a Solone responsum est, cum illi quaerenti qua tandem re fretus sibi tam audaciter obsisteret respondisse dicitur senectute. sed vivendi est finis optimus, cum integra mente certisque sensibus opus ipsa suum eadem quae coagmentavit natura dissolvit. ut navem, ut aedificium idem destruit facillime qui construxit, sic hominem eadem optime quae conglutinavit natura dissolvit. iam omnis conglutinatio recens aegre, inveterata facile divellitur. ita fit ut illud breve vitae reliquum nec avi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec praeritum tempusum quã reuestitur.
fiecquid sequatur sciri potest
quod cui que temporis aduiuendũ datur
eo deb& esse contentus
Neque enim histrioni ut placeat peragenda
fabula est
Modo in quocumque fuerit actu probo is
Sin processerit longius non magis dolendũ
Verenim tamquam ad dlescentiam significat
Reliqua autem tempora dem&endis fruc¬
tibus & percipiendis. accomodata sunt
Fructus autem senectutis est ut saepe dixii
peractorum bonorum memoria & copia
Omnia autem quae secundum naturam
fiunt. sunt habenda in bonis
Quidest autem tam secundum naturam.
quam senibus emori
Q uodidem contingit ad alescentibus ad uer¬
sante & repugnante natura
Itaque ad alescentes in ihi mori sicuidentur
ut cum aquae multitudine. flammȩ
uis opprimitur
Senes autem. sicut cum sua sponte nulla
adhibita ui. consumptus ignis extinguit᷑
Et quasi poma ex arboribus. cruda si sint.
uix euelluntur simatura & cota decidunT

Expanded text:
nec praeteritum tempus umquam revertitur nec praeteritum tempus umquam revertitur nec quid sequatur sciri potest. quod cuique temporis ad vivendum datur, eo debet esse contentus. neque enim histrioni, ut placeat, peragenda fabula est, modo in quocunque fuerit actu probetur;sin processerit longius, non magis dolendum Ver enim tanquam adolescentiam significat reliqua autem tempora demetendis fructibus et percipiendis accommodata sunt. fructus autem senectutis est, ut saepe dixi, ante partorum bonorum memoria et copia. omnia autem, quae secundum naturam fiunt, sunt habenda in bonis; quid est autem tam secundum naturam quam senibus emori? quod idem contingit adulescentibus adversante et repugnante natura. itaque adulescentes mihi mori sic videntur, ut cum aquae multitudine flammae vis opprimitur, senes autem sic, ut cum sua sponte, nulla adhibita vi, consumptus ignis exstinguitur, et quasi poma ex arboribus, cruda si sunt, vix evelluntur, si matura et cocta, decidunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Quodest istius crimen senectutis. cum id ei
uideatis cum ad ales centia eẽ commune:
Sensiego in opamo filio tum expectatis am
plissimam dignitatem fr̃ibus scipio mor
quod sperare idem senex non potest: insipient̃
sperat
quid en imstultius quam incesta procestis
habere. falsa proueris.
Atsenex ne quod sper& quidem hab&. at est
eo meliore condicione quam ad alescens.
lum id quod ille sperat hicconsecutus est
Flleuult diuuiuere. hicdiuuixit
Quam quam oduboni quid est in hominis.
natura diu
Daenim supremum tempus. expectemus
tastessiorum reges a&atem¬
Fuit enim ut scriptum uideo argathanius
quidam gadibus. quio ctoginta regnauerat
annos. centum uiginti uixerat.¬
Sedmihi nediuturnum quidem quicquam
uid&ur in quo est aliquid extremum
Cumenim id aduenit tumillud quod pr&̧ent
effluxit
T antum enimreman&. quod uistute & recte
factis consetutus sis
Hora equidem cedunt & dies & m̃ses & anni

Expanded text:
quod est istud crimen senectutis, cum id ei quod est istud crimen senectutis, cum id ei videatis cum adulescentia esse commune? sensi ego in optimo filio, tu in exspectatis ad amplissimam dignitatem fratribus, Scipio, moquod sperare idem senex non potest. insipienter sperat; quid enim stultius quam incerta pro certis habere, falsa pro veris? At senex ne quod speret quidem habet. At est eo meliore condicione quam adulescens, quioniam id quod ille sperat hic consecutus est: ille volt diu vivere, hic diu vixit. quamquam, o di boni, quid est in hominis natura diu? da enim supremum tempus; exspectemus Tartessiorum regis aetatem—fuit enim, ut scriptum video, Arganthonius quidam Gadibus, qui octoginta regnaverat annos, centum viginti vixerat—sed mihi ne diuturnum quidem quicquam videtur, in quo est aliquid extremum; cum enim id advenit, tum illud, quod praeteriit, effluxit; tantum remanet, quod virtute et recte factis consecutus sis. horae quidem cedunt et dies et menses et anni,
Abbreviated transcription (Latin):
test exiisfratrib: quim adelphis sunt.
quanta m altero durit as in altero comitas:
tas naturae u&ustate coacescit
Seueritatem insenectute probo. sede am
sicut aliam modicam a cerbitatẽ nullo modo
Auaritia uero senilis quid si bi uelit. non in
Potestenim quid quam esse absurdius. quã¬
quouiae minus rest&. eo plusuiaticiquȩrere
Quasta restat causa quae maxime angere
atque sollicitam habere nram a&atẽ uid&
Ad propinquatio mostis quae ceste a senectu¬
te non potest esse longe
Omiserum senem qui mostem contemnendã
esse intam longa a&ate non uiderit
quae aut plane neglegenda est si omnino ex¬
tinguit animum. aut &iam optanda¬
si ałi quo eum deducit ubi sit futurus a ̃nus
mostem autbeatus &iam futurus sum
quanquam quis &iam stultus. quam uis
sit adulescens cui sit exploratum se ad
Facilius in morbos incidunt adulescentis.
Quisi nulli fuissent. nullae omninociuitates
Sed redeo admostem impendentem:¬

Expanded text:
s fratribus qui in Adelphis sunt. s fratribus qui in Adelphis sunt. quanta in altero diritas, in altero comitas! s natura vetustate coacescit. severitatem in senectute probo, sed eam, sicut alia, modicam; acerbitatem nullo modo; avaritia vero senilis quid sibi velit, non intellego. Potest enim quicquam esse absurdius quaquo viae minus restet, eo plus viatici quaerere? quarta restat causa, quae maxime angere atque sollicitam habere nostram aetatem videtur, appropinquatio mortis, quae certe a senectute non potest esse longe. O miserum senem, qui mortem contemnendam esse in tam longa aetate non viderit! quae aut plane neglegenda est, si omnino exstinguit animum, aut etiam optandasi aliquo eum deducit ubi sit futurus aeternumortem, aut beatus etiam futurus sum? quamquam quis est tam stultus, quamvis sit adulescens, cui sit exploratum se ad facilius in morbos incidunt adulescentes, qui si nulli fuissent, nullae omnino civitates fuissent. sed redeo ad mortem impendentem
Abbreviated transcription (Latin):
rant consurrexisse omnes illidicuntur
& senem sessum recepissemĩs
Quibus cumacuncto conses su plausus ess&
multiplex datus. dixisse ex his quendam.
athenien sessure qua erecta essent. sed
facere nolle
Multa in ur̃o collegio predara. sed hoc dequo
agimus in primis. quod utquisque a& a te
ante cedit ita sententiae principatum ten&
N eque solum honore antecedentibus. sed his
&iam qui cum imperio sunt maiores natu
augures ante ponuntur
Quae sunt igitur uoluptates corporis. cum
auctoritatis prȩmiis comparandae.
Quibus quisplendi deusi sunt. ii mihi uident᷑
fabulam a&atis per egisse. nectamquam
in exercitati histriones in extremo actucorruis se
Atsunt morosi & anxii. & iracundi & dificlessenes
Siquaerimus &iam auari sitas tamen
Sedhaec morbi uitia sunt: non senectuti sumoro
Contemni seputant despici in ludi¬
Pra&erea in fragili corpore odiosa omnis
Idque cuminuitatum inscena intellegi po¬

Expanded text:
rant, consurrexisse omnes illi dicuntur rant, consurrexisse omnes illi dicuntur et senem sessum recepisse; quibus cum a cuncto consessu plausus esset multiplex datus, dixisse ex eis quendam Atheniensis scire quae recta essent, sed facere nolle. multa in nostro collegio praeclara, sed hoc, de quo agimus, in primis, quod, ut quisque aetate antecedit, ita sententiae principatum tenet, neque solum honore antecedentibus, sed eis etiam, qui cum imperio sunt, maiores natu augures anteponuntur. quae sunt igitur voluptates corporis cum auctoritatis praemiis comparandae? quibus qui splendide usi sunt, ei mihi videntur fabulam aetatis peregisse nec tamquam inexercitati histriones in extremo actu corruisse. At sunt morosi et anxii et iracundi et difficiles senes. si quaerimus, etiam avari; sed haec morum vitia sunt, non senectutis. ac se videatur: contemni se putant, despici, illudpraeterea in fragili corpore odiosa omnis t artibus, idque cum in vita tum in scaena intellegi po
Abbreviated transcription (Latin):
omnes ad alescentiae uoluptates
Sedinomni oratione mementote eam me
senectutem laudare. quae fundamentis
adalescentiae constituta sit
Ex quo efficitur. id quodego magno quon¬
dam cum assensu omnium dixi miseram
esse seneitutem quaesoͤ oratione defender&
Non canine crugȩ repente auctoritatem ar¬
ripere possunt. sed honeste acta superi¬
or a&as. fructus capit auctoritatis extremos
Haecenim sunt honorabilia. qua euiden ipsa¬
tur leuia atque communia. salutari.
ad p&i. decedi. ad surgi. deduci. reduci
consuli. quae & apudnos. & in aliis ciuitati¬
bus. ut quaeque optimae morata sunt ita
diligentissime obseruantur
Ey sandrum lacedemonium. cuius modo
fecimentionẽ decere aiunt solitum. lace¬
demonam esse honestissimum domici¬
lium senectutis
Nusquam enim tantum tribuitur a&ati. nus¬
quam est senectus honoratior
Quin&iam memoriȩ proditum est. cum
athenis ludos quidam intheatrum gran¬
dis natu ueniss&. magno consef su locum

Expanded text:
omnes adulescentiae voluptates. omnes adulescentiae voluptates. sed in omni orationemementote eam me senectutem laudare, quae fundamentis adulescentiae constituta sit. ex quo efficitur id, quod ego magno quondam cum assensu omnium dixi, miseram esse senectutem quae se oratione defenderet. non cani nec rugae repente auctoritatem arripere possunt, sed honeste acta superior actas fructus capit auctoritatis extremos. haec enim ipsa sunt honorabilia, quae videntur levia atque communia—salutari appeti decedi assurgi deduci reduci consuli, quae et apud nos et in aliis civitatibus, ut quaeque optime morata est, ita diligentissime observantur. Lysandrum Lacedaemonium, cuius modo feci mentionem, dicere aiunt solitum Lacedaemonem esse honestissimum domicilium senectutis; nusquam enim tantum tribuitur aetati, nusquam est senectus honoratior. quin etiam memoriae proditum est, cum Athenis ludis quidam in theatrum grandis natu venisset, magno consessu locum n
Abbreviated transcription (Latin):
mus adcentesimum annum perduxisse.
cumess& acta iam a&ate in agris. eosque
coler& cuius inter primum & sextum con¬
sulatum sex & xlanni interfuerunt
Itaquantum spatium a&atis maiores ad se¬
honorum fuit.
Atque huius extrema a& as. hoc beatior
quam media quod auctoritatis habebat
plus. laboris minus
Apex est autem senectutis. auctoritas
quanta fuit in .l. caecilio m&ello. quanta
iatilio calatino.
Inquem illud elogium unicum plurimȩ
consentiunt gentes. populi primarium fu¬
isse uirium
Notum estito tum carmen in cisum in sepulchro
Iureigitur grauis. cuius delaudibus omnium
ess& fama consentiens.
Quemuirum nuper .P. crassum pontificem
maximum quem postea lepidum eodẽ sacer¬
dotio prȩditum uidimus
Quid depaulo aut africano loquar. autiam
ante demaximo. quorum non intentia solũ.
sed &iaminnutu residebat auctoritas
Hab& senectus honorata presestim tan¬
tam auctoritatem. ut ea plurissit quam

Expanded text:
mus ad centesimum annum perduxisse, mus ad centesimum annum perduxisse, cum esset acta iam aetate in agris eosque coleret, cuius inter primum et sextum consulatum sex et quadraginta anni interfuerunt. ita quantum spatium aetatis maiores ad se honorum fuit; atque huius extrema aetas hoc beatior quam media, quod auctoritatis habebat plus, laboris minus. apex est autem senectutis auctoritas. quanta fuit in L. Caecilio Metello, quanta in A. Atilio Calatino! in quem illud elogium: hunc unum plurimae consentiunt gentes populi primarium fuisse virum. notum est totum carmen incisum in sepulcro. iure igitur gravis, cuius de laudibus omnium esset fama consentiens. quem virum nuper P. Crassum, pontificem maximum, quem postea M. Lepidum eodem sacerdotio praeditum vidimus! quid de Paulo aut Africano loquar, aut, ut iam ante, de Maximo? quorum non in sententia solum, sed etiam in nutu residebat auctoritas. habet senectus, honorata praesertim, tantam auctoritatem, ut ea pluris sit quam
Abbreviated transcription (Latin):
rebus communem erga bisandrum atque
humanum fuisse. & eiquendam conseptrũ
agrum diligenter consitum ostendisse
Cum autem admirar&ur lrsander & proceri¬
tates arborum & directos in quincuncem or¬
dines & humum sub actam atquepuram & sua¬
uitatem odorum quiadflarentur & floribus.
tum eum dixisse. mirari se non modo diligen¬
tiam sed eam solestiam eius. a quo essent illa
dimensa atque descripta : & crrum respondisse
Atqui ego ista sum omnia dimensus mei sunt
ordines mea discriptio. multae &iam dista¬
rum arborum mea manu sunt satae
Tumly sandrum intuentem purpuram me¬
ius &nitorem corporis. ornatum que per¬
sicum multo auro multisque geminis dixisse
Rite uero te crre beatum ferunt. qm̃uistuti
tuȩ fostuna conuincta est
Hacigitur fostuna fruilic& senibus. nec
a&a simpedit quominus &c&erarum re¬
rum & in primis agricolendistudia tene¬
amus usque adultimum tempussenectutis
Mquidem ualerium coruinum accepi¬

Expanded text:
rebus communem erga Lysandrum atque rebus communem erga Lysandrum atque humanum fuisse et ei quendam consaeptum agrum diligenter consitum ostendisse. cum autem admiraretur Lysander et proceritates arborum et directos in quincuncem ordines et humum subactam atque puram et suavitatem odorum qui afflarentur ex floribus, tum eum dixisse mirari se non modo diligentiam sed etiam sollertiam eius a quo essent illa dimensa atque discripta; et Cyrum respondisse: atqui ego ista sum omnia dimensus, mei sunt ordines, mea discriptio; multae etiam istarum arborum mea manu sunt satae. tum Lysandrum, intuentem purpuram eius et nitorem corporis ornatumque Persicum multo auro multisque gemmis, dixisse: recte vero te, Cyre, beatum ferunt, quoniam virtuti tuae fortuna coniuncta est! hac igitur fortuna frui licet senibus, nec aetas impedit quo minus et ceterarum rerum et in primis agri colendi studia teneamus usque ad ultimum tempus senectutis. M. quidem Valerium Corvinum accepi
Abbreviated transcription (Latin):
uerum &iam inuitat atq allectat senectus
Vbi enimpotest illa a&as ȩque calescere. uel
apricatione melius ueligni. aut uicissim
umbris aqui sue refrigerare salubrius
Hab eant igitur sibi arma sibi equos. sibi hastas
sibi dauam & pilam sibi nationes atque
cursus : Nobissenibus ex lusionibus multis
tales relinquant. tesseras. idipsum unũ
lubebit qm̃ sineus beata eẽ senectus potest
Multas ad res perutiles xenophontis libri sunt
quos legite quȩ sostudiose: ut facitis
Quam copiose ab eo agricultura laudatur in eo
libro quiest d&uenda refamiliari. qui oe cono¬
micus in scribitur e atque&iam ut intellega¬
tis nihil ei tam regale uideri. quam quam
studium agricolendi socrates in eo librolo¬
quitur cum critobulo. eyrumminorem
persarum regem. praestantem ingenio atq
imperiigloria. cum lrsander lacedemoni¬
us uir summȩ uistutis ueniss& ad eum sar¬
dis eique dona a socus attuliss& & c&eris in

Expanded text:
verum etiam invitat atque allectat senectus. verum etiam invitat atque allectat senectus. ubi enim potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni, aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius? sibi habeant igitur arma, sibi equos, sibi hastas, sibi clavam et pilam, sibi natationes atque cursus; nobis senibus ex lusionibus multis talos relinquant et tesseras; id ipsum ut lubebit, quoniam sine eis beata esse senectus potest. multas ad res perutiles Xenophontis libri sunt, quos legite, quaeso, studiose, ut facitis. quam copiose ab eo agri cultura laudatur in eo libro, qui est de tuenda re familiari, qui Oeconomicus inscribitur! atque ut intellegatis nihil ei tam regale videri quam studium agri colendi, Socrates in eo libro loquitur cum Critobulo Cyrum minorem, Persarum regem, praestantem ingenio atque imperi gloria, cum Lysander Lacedaemonius, vir summae virtutis, venisset ad eum Sardis eique dona a sociis attulisset, et ceteris in
Abbreviated transcription (Latin):
N uoncriur horuoo sexectus onse¬
rabilis fuit . quise agricultione oblectabant
Mea quidem sententia haud scio anulla
beatior possit esse
beatior possit esseta qut¬
N eque soluma fficio quod hominũ generi
uniuerso cultura agrorum est salutaris
sed & delectatione quadixi & saturitate co¬
piaque rerum omnium quae aduictũ ho¬
minum. adcultum &iam deorũ pestinent
ut quoniam haec quidam desiderant in
gratiam iamcum uoluptate redeamus u
Semper enim boni assiduique domini
refest a cella umaria
Olearia &iam penaria est. uillaque tota
locuples est
Abundat porco haedo. agno. gallina. lacte
caseo melle
Iamostum ipsi agricolȩ succidiã alterã appel
C onditiora facit haec superuacaneis &iam
operis. aucupium atque uenatio
Quid depratorum uiriditate. aut arborum
ordinibus autuinearum. oliu&orum ue
specie plura dicam
Breui praedicam
A grobene culto. nihil potest esse. nec usu uberius.
neo spetie ornatius
Adquem fruendum non modo non r&ardect.

Expanded text:
num igitur horum senectus misenum igitur horum senectus miserabilis fuit, qui se agri cultione oblectabant? mea quidem sententia haud scio an nulla beatior possit essebeatior possit esse, neque solum officio, quod hominum generi universo cultura agrorum est salutaris, sed et delectatione quam dixi, et saturitate copiaque rerum omnium, quae ad victum hominum, ad cultum etiam deorum pertinent, ut, quoniam haec quidam desiderant, in gratiam iam cum voluptate redeamus. Semper enim boni assiduique domini referta cella vinaria, olearia, etiam penaria est, villaque tota locuples est, abundat porco haedo agno gallina, lacte caseo melle. hortum ipsi agricolae succidiam alteram appellant. conditiora facit haec supervacaneis etiam operis aucupium atque venatio. quid de pratorum viriditate aut arborum ordinibus aut vinearum olivetorumve specie plura dicam? brevi praecidam. agro bene culto nihil potest esse nec usu uberius nec specie ornatius, ad quem fruendum non modo non retardat,
Abbreviated transcription (Latin):
& senectus est loquacior neab omnibus
eam uitiis uidear uindicare
Ergo inhancuitam . M. uirius cum de sam¬
nitibus. desabinis. depyrrho triumpha¬
uiss&. consumpsit̃ &tremum tempus
a&atis
Cuius quidem ego uillam contemplans. ab¬
est enim non longeame admirari satis
non possum. uel hominis ipsius continenti¬
am. uel temporum disciplinam
Curio ad focum sedenti magnum auriponđ
samnites ũ at tulis sent. repudiati sunt
N on enim aurum habere predarum sibi ui¬
deri dixit. sed eis quihaberent aurum im¬
perare
Poterat ne tantus animus efficere nonic¬
cundam senectutem e sed uenio ad agri¬
colas neameipso recedam uquot
In agris erant tum senatores id est senes u¬
Siquidem aranti. I quintio cincinnato
nuntiatum est cum dictatorem eẽfactũ i
Cuius dictatoris iussu. magister equitum
.C. seruilius ahalam sp melium reg¬
num app&entem. occupatum interemit
Auilla insenatum acessebatur. & curius
& c&eri senes
Ex quo quieos arcessebant: uictatores
nominati sunt

Expanded text:
 senectus est natura loquacior, ne ab omnibus eam vitiis videar vindicare. ergo in hac vita M'. Curius, cum de Samnitibus, de Sabinis, de Pyrrho triumphavisset, consumpsit extremum tempus aetatis; cuius quidem ego villam contemplans, abest enim non longe a me, admirari satis non possum vel hominis ipsius continentiam vel temporum disciplinam. curio ad focum sedenti magnum auri pondus Samnites cum attulissent, repudiati sunt; non enim aurum habere praeclarum sibi videri dixit, sed eis qui haberent aurum imperare. poteratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. in agris erant tum senatores, id est senes—si quidem aranti L. Quinctio Cincinnato nuntiatum est eum dictatorem esse factum, cuius dictatoris iussu magister equitum C. Servilius Ahala Sp. Maelium regnum appetentem occupatum interemit. A villa in senatum arcessebatur et Curius et ceteri senes, ex quo qui eos arcessebant viatores nominati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam ab inesti po&a esse neglectum
Sed tamen necesse fuitesse aliquid extremũ
& tamquam in arborumba cis. terraeque
fructibus maturitate tempestiua quasi. ui¬
&um. & caducum quod ferundum est mollit̃
sapienti
Quidest enim aliud gigantum modobellare
cum .dis. Nisinaturae repugnare
A tͥquicato gratissimum nobis ut &iam prosci¬
pione pollicear feceris. siqm̃ speramus. uolu¬
mus quidem ceste senes fieri multo ante ate¬
t didicerimus quibus facillime rationibus in¬
A grauescentem a&atem ferre possimus.
Praesestim siutrique ur̃m utdicis gratum futu

Expanded text:
tamquam ab inerti poeta esse neglectum. sed tamen necesse fuit esse aliquid extremum et, tamquam in arborum bacis terraeque fructibus, maturitate tempestiva quasi vietum et caducum, quod ferendum est molliter sapienti. quid est enim aliud gigantum modo bellare cum dis nisi naturae repugnare? LAELIUS. Atqui, Cato, gratissimum nobis, ut etiam pro Scipione pollicear, feceris, si, quoniam speramus, volumus quidem certe, senes fieri, multo ante a te didicerimus quibus facillime rationibus ingravescentem aetatem ferre possimus. praesertim si utrique vestrum, ut dicis, gratum futur