comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit ante mundi constitutiõ¬
dampnationis eoꝵdem. Sicut .n.
p̾destinationis effectus: est illa grã
qua in presenti iustificam᷑. et illa
in futuro bĩficamur. ita reproba¬
tio dei qua ab et̾no non eligendo q̃s¬
dam reprobauit scd̃m duo consi¬
d̾atur quoꝵ ałterũ p̾scit et non
prosperũ ĩ hylariũ. Hec itaq regu¬
la inconcusse est tenenda peccato¬
res in petcatis p̾scitos quidẽ a deo¬

Expanded text:
voluit ante mundi constitutiodamnationis eorumdem. Sicut enim praedestinationis effectus illa gratia est qua in praesenti justificamur, atin futuro beatificamur; ita reprobatio Dei, qua ab aeterno non eligendo quosdam reprobavit, secundum duo consideratur; quorum alterum praescit et non Prosperum et Hylarium: Hec, inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos es
Abbreviated transcription (Latin):
Agna gͥ oꝑa dñi exquisita
in om̃s uolutates eius. Pre-¬
uidet bõnos futuros et creat: pre¬
scens. item q misericordit̾ ulci¬
scens. ac iuste ignoscens. nil
metuens de cuiusqm malicia nil
indigens de cuinsqͣm iusticia.
bonoꝵ: bonis qz consulens etiam
nimirum sapientia que a fine¬

Expanded text:
agna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praescens, itemque misericorditer ulciscens, iuste ignoscens, nihil metuens de cuiusquam malitia, nihil indigens de cuiusquam iustitia, bonorum et bonis consulens etiam  Sapientia, quae attin
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem iusticie pertinetz ut aut
peccata non fiante aut impunita
ẽẽ non ualeant. Quid l hoꝵ sit
naturalis ordo seruatur. ⁊ si nõ
ab homine: certe a deo. ⁊ ip̃a pecca¬
cent. cum luce iusticie peccando pͥ¬
Qui uel corrigendis ingeruntur
uel non correctis ultimi reseruãt᷑.¬
qd̾ futurum nõ est. nec fiet:
et ꝓhibet ut non fiat qd̾ futurũ ẽ
et fiet. nec est in eius bñplacito
nisi hoc solum ut sit qd̾ fiet: uidẽ¬

Expanded text:
ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut inpunita esse non ualeant . quodlibet horum sit, naturalis ordo seruatur, si non ab anima, certe a deo. uexant enim peccacent, cum luce iustitiae peccando pr dolores, qui uel corrigendis ingeruntur uel non correctis ultimi reseruantquod futurum non est, nec fiet. Et prohibetur ut non fiat quod futurum est, et fiet, et non est in beneplacito nisi hoc solum ut sit quod fiet; quoni
Abbreviated transcription (Latin):
disq nascantũr ⁊ iuste pro sua
mala uoluntate puniantur: S
Ecce ꝯcedimus meliorẽ ẽẽ natu¬
ram que om̃ino peccare nolit:
que sic facta est ut possit nõ pec¬
care si uelit ac iustam ẽẽ sentẽti¬
am qua punita est. que nõ neces¬

Expanded text:
disque nascantur, et juste pro sua mala voluntate puniantur? CAPos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit;  naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uolun
Abbreviated transcription (Latin):
O gͥ summe deus oꝑtime. potentis
bilis et ĩmutabilis. mutas om̃ĩa
uetus: ⁊ in uetustatẽ ꝑdutis super¬
bos ac nesciunt. Semꝑ agens. sem¬
ꝑ quietus. cõlligens ⁊ non egens.
portans ⁊ implens ac protegẽs. tre¬
penitet te ⁊ non doles. irasceris ⁊
tnͣsquillis es. Oꝑa mutas: nõ mu¬
amisisti. Nunqmͣ inops: ⁊ gaudes
lucris: numqͣm auarus ⁊ usuras

Expanded text:
 Summe, optime, potentissbilis, immortalis; mutans omnia, et in uetustatem perducens superbos et nesciunt; semper agens, semper quietus; colligens et non egens; portans et implens et protegens; crepaenitet te et non doles; irasceris et tranquillus es; opera mutas nec muamisisti; nunquam inops, et gaudes lucris; nunquam avarus, et usuras
Abbreviated transcription (Latin):
consurgit ad suꝑiorẽ. Neq enim sẽ
sus extra mat̾iam ualet aliquid:¬
nec uniuersale ymaginatio cõtue¬
tur. uel rõ simplicẽ formã capit.
S̾ intelligentia quasi desuꝑ spec¬
onis figuoã ⁊ mat̾iale sensibile co
sensib utens. s ilło uno mentis
ictu formałr̾ ut ita ditam cuncta
ꝑspiciens. Natio quoq cum uniu̾¬
sale respicit: nec ymaginatõe nec
sensib utens: ymaginabilia. uei
sensibilia comp̾hendit. Uides igit᷑:

Expanded text:
consurgit. Neque enim sensus aliquid extra materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio capit simplicem formam, sed intellegentia quasi desuper speconsensibus; sed illo purissimo mentis mentis formaliter, ut ita dicam, cuncta prospiciens. Ratio quoque cum quid uniuersale respicit, nec imaginatione nee sensibus utens imaginabilia uel sensibilia comprehendit. Haec est enim
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. S hii tres: ualde disꝑi
potentia. id qd̾ ad effectum ꝑducũt
efficiunt. Nam deus in opere. nec
nature opera indiget: nec opificis
imitantis naturã. Oꝑatur enim
pͥmum fecit ip̃am naturã. Cũ in
ri addita potentia aliquid ad effc̃m
ꝑducit. De ergo qd̾ natura facit.
dons facit: s non õe qd̃ d̾s facit nͣ
etiam facit. quiã sine natura na-¬
turam facit. Gercio loco. secuntur
opera artificis imitantis naturã
Et ip̃e quidem aliqñ cum deo oꝑatꝰ
sine natura. aliqñ cum natura sñ

Expanded text:
naturam. Sed hi tres valde dispari naturam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imitantis naturam. Operatur enim primum fecit ipsam naturam. Quando enim ri addita potentia aliquid ad effectum producit. Quando ergo naDeus facit, sed non omne, quod Deus facit, natura etiam facit: qui sine natura naturam facit. Tertio loco sequuntur opera artificis imitantis naturam, et ipse quidem aliquando cum Deo operatur sine natura, aliquando cum natura sine
Abbreviated transcription (Latin):
artificis sine natura. Opus dei est
eẽntiam rerum de nichilo creare:
mat̾iam rerũ inform̃ disponere.
motũ autẽ rerũ sub certo ordine tẽ¬
pare. Propt̾ea tria hec ad opus dei
temporis capiũt mutabilitatẽ. qr
et reꝵ eẽntie hoc qd̾ sunt nũqm̃ eĩ
desinnat ⁊ rerum forme scd̃m pri¬
mam conditoris sui institutõem¬
in suis gen̾ib ꝑpetuã idẽptitatẽ
custodiunt. et motus retũ pͥmi
ordinis legem numꝙͣ tnͣscendunt.
Neq enim uel eẽtie rerum nichil
eẽ uel forme rerum alit̾ ẽẽ: uel or¬
do rerum. dispõito q ab initio mu
Opus nature est: semina rerum
de occulto sinu per incrementa ꝓ¬
duc̾e: eadem q rursum marcẽtia
cum concidunt ꝑ defectum ad oc¬
cultum sunũ unde prodierant
reuocare. Opus artificis cũ n᷑a est.
ficis est: in subiecta rerũ mat̾ia
oꝑari. uel disiuncta componendo.
uel coniuncta separando. Tres ita
q opifices sunt in hoc mundo .s.
Deus. natura ⁊ artifex imitans

Expanded text:
us solius artificis sine natura. Opus Dei est essentiam rerum de nihilo creare materiam rerum in formam disponere, motum autem rerum sub certo ordine temperare. Propterea tria haec ad opus Dei temporis capiunt mutabilitatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam esse desinunt, et rerum formae secundum primam Conditoris sui institutionem suis generibus perpetuam identitatem custodiunt, et motus rerum primi ordinis legem nunquam transcendunt. Neque enim vel essentiae rerum nihil esse, vel formae rerum aliter esse, vel ordo rerum dispositioque ab initio, Opus naturae est semina rerum de occulto sinu per incrementum producere, eademque rursum marcescentia cum concidunt per defectum ad occultum sinum, unde prodierant revocare. Opus artificis cum natura est: ficis est in subjecta rerum materia operari vel disjuncta componendo, vel conjuncta separando; itaque opifices sunt in hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans
Abbreviated transcription (Latin):
ut dc̃m est supra scd̃m illa recum
fecit: nouũ autẽ genus instituere
credi recte non potest. quia tunc oĩa
ꝯsũmauit. mouet itaq ꝑ occultã
potentiã suã: uniu̾sam creaturã

Expanded text:
a eum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
bernari. Hanc autẽ unã ꝑtem t̾¬
renã ⁊ humidã aeris q huius ui¬
cinioris qui t̾rarũ ⁊ aquarũ exhi¬
lationib humescit. in quo uenti
nubes q consurgunt casib pociꝰ
ac fortuitus motib agitari. at¬

Expanded text:
bernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari.
Abbreviated transcription (Latin):
Nam suꝑius diuinis q substantiis
ꝑspicax est iudicium ⁊ incorrupta
uoluntas. atq efficax optatoꝵ pre¬
sto est potestas. Humanas u aĩas
ub̾iores quidem necesse ẽ ẽẽ: cũ se
in mentis diuine conseruant spe¬
culatione minus u̾o tũ ad corꝑa di

Expanded text:
Nam supernis diuinisque substantiis et perspicax iudicium et incorrupta uoluntas et efficax optatorum praesto est potestas. Humanas uero animas liberiores quidem esse necesse est cum se in mentis diuinae speculat
Abbreviated transcription (Latin):
quelib sui gen̾is modum in qnͣtita¬
te excedit. Sic miramur gygantem
int̾ homines: cetum int̾ pisces. gͥfem
int̾ uolucres. elephantẽ int̾ quadru¬
pedes. draconem int̾ serpentes. uide¬
quid magis mireris: dentes apriuł
tinee. alas grifis. uel scinifis. caput
equi uel locuste: trura elephantis ł
Ibi miraris magnitudinẽ: hic ꝑui
tatem. corpus paruum. magna sapi¬
entia conditũ. magna sapĩa cui nul¬
la subrepit negligentiã. illis dedit
oculos quos uix comprehendere po¬
test ocuł ⁊ in tam exiguis corporib
sic oĩfarta linramenta nate sue cõ¬
grua plenissime distribuit ut nich
uideas deẽẽ in minimis: eoꝵ omni¬
um que natura formauit in magnis
uno corꝑe tot construuntur mem¬
bra: tot membroꝵ forme. tot loca.
Quid luce pulchrius. Que cũ colorẽ
in se non habeat om̃ium tñ colores
reꝵ. ip̃a quodam mͦ illuminando
luna pallet quasi electrum. Stella¬
rum quedam flammeo aspectu

Expanded text:
quaelibet sui generis modum in quantitaquaelibet sui generis modum in quantitate excedit; sic miramur gigantem inter homines, cetum inter pisces, gryphonem inter volucres, elephantem inter quadrupedes, draconem inter serpentes. Fiquid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis anIbi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos, quos vix comprehendere potest oculus; et in tam exiguis corporibus sic omnifariam lineamenta naturae suae congrua plenissime distribuit, ut nihil videas deesse in minimis eorum omnium quae natura formavit in magnuno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ digitis solus omnib respon¬
det: quia sine tactu nullus sensuũ
ẽẽ potest. uidet ⁊̃ quo modo in hu¬
mano corꝑe ossa intrinsetus collo¬
cata st̃: quatinus robur eoꝵ corpus
sustineat. Deinde caro ossa uestit
ut duricia eoꝵ mollit̾ tactum exci¬
piat. Ad ultimũ pellis carnẽ induit.
ut sua quodãmͦ tenacitate ab in com¬
modis foris foris accidentib corpus
muniat. Sic cortex munit arbores.
sit penne ⁊ rostra uolucres. sic squa-¬
me pisces. uide quo modo in motu¬
locali: sapĩa conditoris appareat. Co¬
gita nunc unde defluentib aquis
semper indeficiens semper uena mi¬
nistratur. unde motus uentorũ du¬
citur. quis infatigabilem austrorũ
cursum mod̾atur. quis sola ꝑ hyber¬
na descend̾e signa p̾cipit ⁊̾. De mira¬
figure autẽ rerũ: multis modis ap¬
parent mirabiles. aliqñ ex magnitu¬
dine: aliqñ ex paruitate: aliqñ quia
rare. aliqñ quia pulchre. Scdm mag¬

Expanded text:
in unum digitis solus omnibus responin unum digitis solus omnibus respondet, quia sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt, quatenus robur eorum corpus sustineat; deinde caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. sic pennae et rostra volucres, sic squammae pisces, relocali sapientia Conditoris appareat. Cogita nunc unde defluentibus semper aquis indeficiens semper vena ministratur, unde motus ventorum educitur, quis infatigabilem astrorum cursum moderatur, quis solem per hiberna descendere signa praecipit, quis rursFigurae autem rerum multis modis apparent mirabiles. Aliquando ex magnitudine, aliquando ex parvitate, aliquando quia rarae, aliquando quia pulchrae, a
Abbreviated transcription (Latin):
innouatõe mundus nascitur. Deinde
ꝑ feruorem estatis quasi in iuuẽtu¬
tem roboratur. Post hec suꝑuenien¬
te autumpno ad maturitatem con¬
icendit. Postremo succedente hyeme
ad defectum u̾git. Idcirco autem sem¬
ꝑ deficit ut semper post defc̃m reno¬
uari possit quia nisi prius a statu
suo defic̾ent uet̾a: quasi illis locũ
occupantib non ualerent exsurg̾e
ueniunt: solus uisus de intus fo¬
ras exit. ⁊ eminus posita mira pre
cet̾is agilitate percipit. Bñ gͦ quasi
speculator quidã eminentiorem lo¬
sensib suꝑuentura sunt. añ ꝑicl̾m
p̾uid̾e possit. Post hunc auditus et
loco ⁊ nobilitate scd̃s ẽ: deinde olfac¬
tus. Gustus autẽ quinil sentire po-¬
test nisi id qd̃ tangit: m̾ito uelut¬
tardior cet̾is sensib in imo resedit.
Tactus spũalem sedem non habet:
qͣ ideo ideo uniu̾salis est: quia cũctis
cooꝑatur sensib. Uñ ⁊ in digitis pol¬
lex qui tactũ significat. coadunatis

Expanded text:
innovatione mundus nascitur. Deinde innovatione mundus nascitur. Deinde per fervorem aestatis, quasi in juventutem roboratur. Post haec superveniente autumno ad maturitatem conscendit. Postremo succedente hieme, ad defectum vergit. Idcirco autem semper deficit, ut semper post defectum renovari possit, quia nisi prius a statu suo deficerent vetera, quasi illis locum occupantibus non valerent exsurgeeniunt, solus visus intus foras exit, et eminus posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cusensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis
Abbreviated transcription (Latin):
tauit ubertate frugũ: quasdam iu
preciosis. alias animalib ⁊ bestiis
monstruosis alias colorib uariis.
alias diu̾sarum artiũ studiis: alias
diu̾sis. ut nulla prorsus regio sit q̃
non aliquid pre cet̾is nouũ ⁊ specia¬
le possideat: nulla item que non a¬
liquid nouũ ⁊ speciale ab aliis acci¬
pere queat. Quid qd̾ etiam ea q hu¬
manis usib necessaria sunt in cõ¬
muni hominum erequentia ꝓuidẽ
uero que non natura pp̃ necessitatẽ
s cupiditas expetit propt̾ spetiẽ. in
abditis t̾rararum sinib abscondit.
ut quem amor uirtutis ab ĩmod̾ato ñ¬
sitõe tempoꝵ: Ecce post noctẽ uenit¬
dies. ut torpentes motio laboris exer¬
ceat: post diem sequitͤ nox. ut fessos
ad refocilland̾ quies excipiat. Item ꝙ¬
admod̾ uicissitudines dieꝵ ⁊ noctiũ
animãtia renouant. ita quatuor an¬
ni tempora ordine sibi succedentia.
tocius mundi speciem ĩmutant.
Primũ per tempora ueris. quedam

Expanded text:
tavit ubertate frugum, quasdam oputavit ubertate frugum, quasdam opupretiosis, alias animalibus et bestiis monstruosis, alias coloribus variis, alias diversarum artium studiis, alias sis generibus, ut nulla prorsus regio sit, quae non aliquid prae caeteris novum et speciale possideat; nulla item quae non aliquid novum et speciale ab aliis accipere queat. Quid quod etiam ea quae humanis usibus necessaria sunt, in communi hominum frequentia ipsa vero quae non natura propter necessitatem, sed cupiditas expetit propter speciem; in abditis terrarum sinibus abscondit, ut quem amor virtutis ab immoderato apsitione tempodies, ut torpentes in otio labor exerceat; post diem sequitur nox, ut fessos ad refocillandum quies excipiat. Non uemadmodum vicissitudo dierum ac noctium animantia renovat, ita quatuor tempora anni ordine sibi succedentia, totius mundi speciem immutant. Primum per teporem veris quadam
Abbreviated transcription (Latin):
cora: qm cunctis ꝑtib suis absolu¬
ta. in qua non solum concordiam
seruant siłia. s ea etiam que creã¬
te potentia ddiu̾sa atq repugnanti¬
a adẽẽ prod̾unt. flicta sapĩa in unã
quodam mͦ amicitiam ⁊ fed̾atõem
ꝯueniunt. Quid repugnantius ẽẽ
ut non solum ad inuitẽ ꝯmune soci¬
etatis uinculũ non dissipent. uerũ
etiam nascentib cunctis ut subsis¬
tere possint uitale nutrimentum
subministrent. Quid de humani
corꝑis compage loquar: ubi om̃iũ
membroꝵ iuncture tãtam adinuicẽ
seruant concordiam. ut nullum om
git: ⁊ miro quodã mͦ płium dissiliũ
⁊ unũ redactoꝵ concordia. unã mõi¬
b armoniã facit. Apta est ergo ⁊ cõ¬
Ost compositionem. seqͥtur ut
dispositõem reꝵ qualis sit con¬
collocauit: ut subiecta om̃ia illu¬
strarent. In aere uentis ⁊ nubibus
se pluuiam deorsum fund̾ent. In gͦ¬
mio telluris moles aquarum reci¬
pi iussit. ut per gurgites suos hĩc
illincq quo nutus ferret iubentis

Expanded text:
luta, in qua non solum concordiam servant similia, sed etiam quae creante potentia diversa atque repugnantia adesse prodierunt, dictante sapientia in unam quodammodo amicitiam et foederationem conveniunt. Quid repugnantius esse ut non solum ad invicem commune societatis vinculum non dissipent, verum etiam nascentibus cunctis ut subsistere possint vitale nutrimentum subministrent. Quid de humani corporis compage loquar, ubi omnium membrorum juncturae tantam adinvicem servant concordiam, ut nullum omngit, et miro quodam modo plurium dissimilium et in unum redactorum concordia unam in omnibus harmoniam facit. Apta est ergo et conPost compositionem sequitur ut de dispositione rerum qualis sit concollocavit, ut subjecta omnia illustrarent. In aere ventis et nubibus sae pluviam deorsum funderent. In gremium telluris moles aquarum recipi jussit, ut per gurgites suos huc illucque quo nutus ferret jubentis
Abbreviated transcription (Latin):
n̾atio rerũ cunctusq muta¬
bilium naturarum progressus.
cãs. ordinem formas. ex diuine
m̃tis stabilitate sortitur. H̾ ĩ sue
simplicitatis arte composita mul¬
dum. Qui.s modus cum ip̃a di¬
uine intelligentie puritate con¬
spicitur: prouidentia nõiatur. Cũ
u̾o ad ea que mouet atqr disponit
quis utriusq uim mente con¬
spex̾it. Nam ꝑuidentia est. illa
ip̃a diuina rõ in sũmo om̃ium
principe constituta que cuncta
disponit: fatum u̾o inh̾ens reb

Expanded text:
eratio rerum cunctusque mutabilium naturarum progressus causas, ordinem. formas ex divinae mentis stabilitate sortitur. Haec in suae simplicitatis arce composita, multuit. Qui modus cum in ipsa divinae intellegentiae puritate conspicitur, providentia nominatur; cum vero ad ea, quae movet atque disponit quis utriusque vim mente conspexerit; nam providentia. est ipsa illa divina ratio in summo omnium principe constituta. quae cuncta d
Abbreviated transcription (Latin):
Ic ordo res mutabiles et alio¬
quin tem̾e fluitutas: ppriã
incõmutabilitate oportet coherceat
Quo fit ut eam: ⁊ si nobis hunt oi¬
dinem minime considare ualenti¬
bus confusa om̃ia ꝑturbata q ui¬
deantur. nichominus tñ suus mo¬
dus ad bonũ dirigens cuncta dispo¬

Expanded text:
vero ordo res mutabiles et alioquin temere fluituras propria incommutabilitate coherceat. Quo fit, ut, tametsi vobis hunc odinem minime considerare valentibus, confusa omnia 15 perturbataque videantur, nihilominus tamen suus modus ad bonum dirigens cuncta dispo
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. ideo iam placet tibi᷑ Infelix
nescit. B̾s autem qui te scite ⁊¬
si ista nesciat. Qui u̾o ⁊ te ⁊ ista
nouit: non pp̃ ista beatior. s ꝓpt̾
te solum bs est: si cognoscens te

Expanded text:
nouit ista, iam placet tibi? infelix nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾dum quedam nescire cõuenit:¬
s nullus in tulpa maior ẽ. qm il¬
le qui deum nescit. Utile quidẽ ẽ¬
multa scire:⁊ recte uiu̾e. Qd̾ si utqͣ
non ualemus: melius ẽ ut bene
est bãtum multa scire: s magnũ¬

Expanded text:
Interdum quaedam nescire convenit. Nullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Invemulta scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut beneesse beatum multa scire, s
Abbreviated transcription (Latin):
cant te. Debes enim cogitare: et
uio: Respice apẽ: respice formitã.
uide corpus et inquire sapĩam.
tur: qm corporis magnitudo uidea¬
tur. Apes ⁊ formite ꝓuident qͥd

Expanded text:
m, hoc aedificat te. Debes enim cogitare et ia. Respice apem, respice formicam: vide corpus, et inquire sapientiam . quam corporis magnitudo. Apes et formicae cogitant
Abbreviated transcription (Latin):
natura: qñ in seminib rerũ ac fe¬
tib ꝓpagandis quib nacura incre¬
mentum subicit foris industiam
et studiũ apponit. Sine nͣ: qñ p̾t̾ea
in subiecta mat̾ia studiũ explicat.
ut aliquid qͥdcumq ad effectũ pro¬
moueat. In quo natura patitur tm̃
non operat᷑. quiã mat̾iam operãdi
prebet. non effectũ oꝑanti excitet.
Galia sunt om̃ia oꝑa hominũ que
fiunt suꝑ t̾ram ex quib multa
mortalis uite necessitas cogit ml¬
ta suadet. cupiditas: multa uanitar

Expanded text:
uando seminibus rerum ac fetibus propagandis, quibus natura incrementum subjicit, foris industriam et studium apponit. Sine naturain subjecta materia studium explicat, ut aliquid quodcunque ad effectum promoveat, in quo natura patitur tantum, non operatur, quia materiam operanti praebet, non effectum operandi exercet. Talia sunt omnia opera hominum, quae fiunt super terram, ex quibus multa mortalis vitae necessitas cogit, multa suadet cupiditas, multa vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
q tanto pietate purgatiorẽ esse¬
suo delectata legem uniu̾sitatis
Que de nobis bñ agit ordo diuimꝰ.
in sola bona uoluntate scõm legẽ
agimus. in cet̾ĩs autẽ scõm legẽ
agimur: cum lex ip̃a incõmuta
Glã igitur in altissimis do̾ ⁊ in

Expanded text:
 est pietate purgatior, qnus delectata, legem universitatis quae de nobis bene agit ordo divinus, in sola bona voluntate secundum legem agimus; in caeteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabr. Gloria igitur in altissimis Deo, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ex dono creatoris: ⁊ e̾nimus dine¬
roĩs similitudinẽ. quiã ip̃a que pro
sua conditõe mutabilitati subiacẽt
dum hoc ex bñficio creatoris accipi¬
unt. ut nũqm prorsus ẽẽ desinant¬

Expanded text:
dono Creatoris, et cernimus in similitudinem, quia ipsa, quae pro sua conditione mutabilitati subjacent, dum hoc ex beneficio Creatoris accipiunt, ut nunquam prorsus esse desinant
Abbreviated transcription (Latin):
num̾us totus impar p̾mꝰ
ex quib .s. duob constare septena¬
rius agnoscitur. ideo pro uniuer¬
Septies cadit iustus ⁊ resurgit:
idest quociens cũq cetidĩt. non pe¬

Expanded text:
uod totus impar primuex quibus duobus septenarius constat. Ideo pro univerSepties cadet justus, et resurget : id est, quotiescumque ceciderit, non pe
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re q mandetur. At u̾o nõ est opus
eius ut succũ imbibat. ut g̾men
emittat. ut aliud eius solo figat
quo radicem stabiliat: et aliud in
auras promoueat. quo robur nutͥ¬
at. ramos q diffundat: s illius qͥ¬
solus incrementũ dat. Meditus en¬
am egroto corpori alimentũ adhi¬
b: ac uuln̾ato medicamentũ p̾b.
non de reb quas creauit: s qͣs uti¬
q creatas opere creatoris inuenit.¬

Expanded text:
eque mandetur; at non eius opus est, ut sucum inbibat et germen emittat, ut aliud eius solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoueat, quo robur nutriat ramosque diffundat, sed illius, qui dat incrementum. medicus etiam aegro corpori alimentum adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, quas creauit, sed quas creatas opere creatoris inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
to. diu̾sis animalib mensas tu¬
as repleo. Uox cõmonentis est.
Mundus dicit. uide homo quomͦ
debitum. accipis bonignitatẽ. redde
caritatẽ. hoc tribuit. ⁊ hoc exigit d̾s.
uox cõminantis est. Ignis dicit:
a me cõbureris. Aqua dicit. In me
subm̾g̾is. Terra dicit. A me absor¬
bebis. In fernus dicit. A me deglu¬
cieris. quiã oĩs creatura sicut ex
conditõe sua homini famulatur:
sic etiam ꝑcc̃orib pro maloꝵ m̾ito¬
rum conscĩa cõminatur ut in sĩ¬
gulis creaturis perpeti timeant
qd̾ se m̾uisse cognoscunt. Gregoriꝰ¬

Expanded text:
to, diversis animalibus mensas teto, diversis animalibus mensas teas repleo. Vox admonentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia omnis creatura sicut ex conditione sua homini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum conscientia comminatur, ut in singulis creaturis perpeti timeant, quod se meruisse cognoscunt. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
plationis: audimus omnẽ creatu¬
tam trib uocib nobis loquentẽ.
prima uox dicit accipe. scd̾a dicit
redde. t̾cia dicit fuge. accipe bñfici¬
um. redde debitũ. fuge supplicium.
Prima uox est famulantis: scd̾a
admonentis. t̾cia cõminantis.
uox famulantis est. Celum dicit.
Ministro tͥ lucem in die ut uigi¬
les: tenebras in nocte ut pauses.
Ego ad oblectationem tuã gratas
temꝑum uicissitudines ꝑio: tem¬
piem u̾is. et estatis feruorẽ. au¬
tumpni plenitudinẽ ⁊ algorem
hyemis. Ego alt̾nantib inccem̃tis
dietũ ⁊ noctiũ spacia sunsi rõe dissi¬
miłt extendo: ut uarietas tollat fa¬
stidium et tibi pariat oblectam̃tũ.
uler dic̃. Uitalem tibi p̾beo flatum.
⁊ om̃e genus auiũ ad tuũ mitto
obsequiũ. Aqua dicit. Potũ tibi p̾¬
beo: sordes purgo. arentia rigo: et
diu̾soꝵ gen̾a pisciũ ad tuũ esum
ministro. Tetra dicit. Ego te porto:¬
ego te nutrio. pane cõforto. uino
letifico. om̃is gen̾is fructib oblec-¬

Expanded text:
plationis audimus omnem creaturam tribus vocibus nobis loquentem. Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem tuam gratas temporum vicissitudines pario, tempore veris, et aestatis fervorem, autumni plenitudinem et algorem hiemis. Ego alternantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obsequium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. Terra dicit. Ego te porto, te nutrio, pane conforto, vino laetifico, omnigenis fructibus oblec
Abbreviated transcription (Latin):
est etiam grã per quam salui fc̃i¬
sunt peccatores. Nam qd̃ attinet
ad humanã naturã iniqua sua
uoluntate deprauatam recursũ.
iniquitatis sue. ut qd̃ reu̾titur
qui reu̾titur: non hoc sibi tribuat
in mundo in quo st̃ abscondite cau¬
sales rõnes om̃ium rerum nat᷑ali¬
ter oriturarũ sicut absconditꝰ erat¬
leui in lumbis abrahe qui nõ deci¬

Expanded text:
est et gratia, per quam salui fiunt peccatores. nam quod adtinet ad naturam iniqua sua uoluntate deprauatam, recursum iniquitatis suae, ut quod revertitur, qui revertitur, non sibi tribuat,in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter orituraruLevi in lumbis Abrahae, quando deci
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem nunc uidemus tẽ¬
ꝑalib interuallis ea mou̾i
ad ꝑagenda que suo cuiq gen̾i cõ¬
petunt: ex illis ⁊̃ rõib insitis ue
tum ẽ ut̃ eẽnt tarda que tarda
sunt nec ea mora condita sunt¬
syd̾a qua transcurrunt. Hos enĩ
num̾os tempora ꝑagũt: quos
cum crearentur non temꝑaliter
tabili et̾nitate uiuens creauit
om̃ia: ex quib currerent temꝑa
et implerentur loca: sic qz temꝑa¬
lib atq localib reꝵ motib uolue

Expanded text:
uod nunc uidemus temporalibus interuallis ea moueri ad peragenda, quae suo cuique generi conpetunt, ex illis rationibus insitis uentum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter tabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus
Abbreviated transcription (Latin):
erat ibi corꝑa tali refectione indigẽ¬
tia poiturus. at infi̾orẽ qm sibi cõ¬
gruentib aĩalib ornaturus erat:
nctiis eoꝵ indigentie cibis apte di¬
cauit. Reliquis ergo trib dieb ea
treata sunt: que int̾ mund̾ uisibi
suis ⁊ congrius motib agentur.
Primo .s. in infirmamẽto lumĩa¬
ria. quia prius fcm̃ erat firmam̃¬
tum. Deinde in infiore aĩantia: si¬
cut ordo ip̃e poscebat. una .s. die a¬

Expanded text:
rus corpora tali refectione indigentia. at inferiorem, quam sibi congruentibus animalibus ornaturus erat, necessariis eorum indigentiae cibis ante ditauit. reliquis ergo tribus diebus ea creata sunt, quae intra mundum, isuis et congruis motibus agerentur . primo in firmamento luminaria, quia prius erat factum firmamentum, deinde in inferiore animantia, sicut ordo ipse poscebat, uno die a
Abbreviated transcription (Latin):
tas temporum leges rerũ
stum ex abduto producendis at¬
tͥbuit: ut tñ eius uoluntas suꝑ
oĩa semꝑ sit. Potentia quippe si¬
ta nu̾os creature dedit: non iꝑ¬
igit᷑ d̾s in se ip̃o absconditas quo¬
rumdã fcõꝵ cãs quas reb condi¬
tis non inseruit: eas q nõ ĩplet
administrat ut uolu̾it: quas ut

Expanded text:
tas temporum leges generistum ex abdito producendis attribuit, ut ejus voluntas sit super omnia. Potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ienim Deus in seipso absconditas quorumdam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque implet non administrat ut voluerit, quas ut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ infirmitas animi ẽ ita
sius oꝑib delectari: ut pocius ĩ eu
qͣm in se requiescat ab ois. cũ ꝓcul
dubio melius aliquid in illo sit qͦ
suo sit delectatus sit quasi faciendi
eius eg̾int: uel minor futurus eẽt
est quicquid est ut ei debeat qd̾ ẽ.
ip̃e u̾o nulli qd̃ ex ip̃o est debeat d̃
beatus ẽ: se reb quas fecit diligẽ¬
dum p̾posuit. non scĩficans diem
quo ea facienda inchoauit: nec illũ
quo ea ꝑfecit ne .s. illis uel facien
ip̃o requieuit. Et ip̃e quidem nũꝙͣ
illa requie caruit: s nobis eam ꝑ
diem septimũ ostendit. Hunc enã

Expanded text:
t infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisiest quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendpso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Et qui hoc modo per cogitati¬
existunt. quia dum foris qd̃ ma-¬
le delectat inueniunt: ad archã
conscĩe plus redire nolunt. Hũc¬
sua confidat. Pyna intus uirgo
intus casta. intus columba fuit:¬
primitur: patet quia non ideo
exit ut corrumpatur. s tñ quia te¬
mere exiit pudicitie sue dampna
⁊̃ inuita sustinuit. Qd̾ aut̃ ibi
conglutinauit eam: hoc est qd̵

Expanded text:
dit . Qui hoc modo per cogitatinon est, quia dum foris quod male delectat inveniunt, ad arcam conscientiae amplius redire nolunt. sua confidat. Dina intus virgo, intus casta, intus colprimitur patet quod non ideo exit ut corrumpatur, sed tamen quia temere exiit, pudicitiae suae damna etiam invita sustinuit. Quod autem conglutinavit eam
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ maius ⁊ mirabiliꝰ¬
spectacłm ẽ: aut ubi magis
arbusculis. insitis malleoł. tanꝙͣ
int̾rogatur uis queq. radicis ac gͥ¬
minis quid possit quia ue nõ põs¬
sit. unde possit ⁊ unde non possit
quid in ea ualeat num̃oꝵ ĩuisibił¬

Expanded text:
uod enim maius mirabilspectaculum est aut ubi magis arbusculis, insitis malleolis tamquam interrogatur quaeque uis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
q ego aspiciens elementa ⁊ reꝵ
multiplicem uarietatem. Admiror
quidem operum magnitudinẽ: sed
ne senescere. solum q dm̾ idem seꝑ
tas uani ⁊ oĩa uanitas. Hugo st̾¬
in reb condicis. alia in oꝑib huma¬
nis. alia in corꝑib. alia in mentib
Prima est mutabilitatis. scd̾a cuti¬
ositatis. terciã mortalitatis. Quarta
iniquitatis. Uanitas mutabłitatis:
duob modis in reb consid̾ãtut. Sim
quia inanes sunt: siue quia tranl¬
torie sunt. In illo uane st̃. quia ostẽ¬
dunt qd̾ non hñt: in isto uane sunt.

Expanded text:
 aspiciens elementa et rerum multiplicem varietatem, admiror quidem operum magnitudinem; recone senescere, solumque Deum id semper tas vaniin rebus conditis. Alia in operibus humanis, alia in corporibus, alia in mentibus. Prima est mutabilitatis; secunda curiositatis; tertia mortalitatis; quarta iniquitatis. Vanitas mutabilitatis duobus modis in rebus consideratur: sive quia inanes sunt; sive quia transitoriae sunt. In illo vanae sunt, quia ostendun
Abbreviated transcription (Latin):
a d̾o facte ideo profic̾e possunt. quia
ẽẽ ceperunt. ideo uero defic̾e: quia
ex nichilo fcẽ sunt ad defectũ eas
conditio ducit originis: ad profc̾m
u̾o ꝓuehit oꝑatio creatoris. Ioꝰ suꝑ¬

Expanded text:
a Deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; ideo deficere, quia ex nihilo factae sunt. Ad defectum eas conditio ducit originis, ad profectum vero provehit operatio Creatoris. In
Abbreviated transcription (Latin):
et informatio et b̾itudo. Nam si que¬
ratur unde sit: deus illam condidit.
nauit. Si unde fit felix: deo fruitur.¬
Inde subsistens modificatur: contem¬
plans illustratur. inherens iocunda¬
tur. Est. uideti amat. in efuitate dei
uiget: in u̾itate dei lucet. in bonitate

Expanded text:
et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; natur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, in ueritate Dei lucet, in bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
ctitur: situm. motum. speciem qua¬
litatem. S in hiis .iiiiͣ. motum extẽ¬
lentiorem locũ hr̃e clubiũ non ẽ: qr
uiciniora uite sunt mobilia qͣm ea
que mou̾i non possũt ⁊t̾. De omiũ¬

Expanded text:
ctitur, situm, motum, speciem, qualitatem. Sed in his quatuor, motum excellentiorem locum habere dubium non est, quia viciniora vitae sunt mobilia, quam ea quae moveri non possunt. Motu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando frẽs: simul in audito¬
rio colloquentes. Cumq quidam
ad socios suos dic̾et se nichil aspi¬
cere. unde non edificaretur: qͥdam
satis promptulus ad loquendũ
stam inquit. Certe multũ: quia
cum nichil meruissẽ qr̃e me deus
fonem. quotiens bufonem uideo:
hoc bñficium dei gratuitũ ad mẽ¬
tem refero. et ei gratias ago quid
michi nichil m̾ito tam execrabi¬
lem formam nõ tribuit: s sp̃ẽm
pulch̾rimam. ⁊ figuram regiam

Expanded text:
aliquando fratres simul in auditorio colloquentes: cumque quidam ad socios diceret, se nihil aspicere, unde non aedificaretur, quidam satis promptus ad loquendum le statim inquit: Certe multum: quia cum nihil meruissem, quare me Deus fonem: quotiescunque bufonem video, hoc beneficium Dei gratuitum ad mentem refero, et ei gratias ago, quod mihi nihil merito tam exsecrabilem formam non tribuit, sed speciem pulcherrimam, et figuram regiam
Abbreviated transcription (Latin):
nolunt. In primo gͦ: mat̾ia uanita¬
tis inspecta. in nobis gen̾at contẽp¬
tum mundi. In sedo̾: simulachrũ
rõis laudem dei. In t̾tio: instrum̃tũ
dispensacõis timorem ⁊ amorẽ dei.
In quarto: cupiditas incentuũ libi¬

Expanded text:
vamur. In primo ergo materia vanitatis inspecta, in nobis generat contemptum mundi, in secundo simulacrum rationis, laudem Dei, in tertio instrumentum dispensationis timorem et amorem Dei, in quarto fomes cupiditatis incentivum libi
Abbreviated transcription (Latin):
qm illo quo ea nou̾at ut face̾t. apud
quẽ non est tnͣsmtãtio nec uicissi¬
tudinis obumbratio ⁊ c̾. In hac potiꝰ
tua qua me fecisti. quia nec me ip¬
sum comp̾hendere ualeo. quẽ fecisti.¬

Expanded text:
quam illo quo ea noverat ut faceret. Apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis adumbratio tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
Dse est a quo est om̃is modus . xxu.¬
om̃is spẽs. oĩs ordo. a quo est mensu¬
semina formaꝵ: forme seminum.
motus seminũ atq formarũ. Qui
dedit ⁊ carm originẽ. pulcritudinẽ.

Expanded text:
dedit; a quo est omnis modus omnis species omnis ordo; a quo est mensusemina formarum formae seminum motus seminum adque formarum; qui dedit et carni originem pulchritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
on cessat nec tacet dñe laudes
tuas uniu̾sa creatura tua:
nec animalia. nec corꝑalia ꝑ os cõ¬
sid̾antiũ ea. ut exurgat in te: a las¬
situdine aĩa nostra: innitẽs hiis
que fecisti. et tñsiens ad te qui hec mi

Expanded text:
on cessat nec tacet laudes tuas uniuersa creatura tua nnec animalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui feci
Abbreviated transcription (Latin):
tionem itaq creaturatum. unius
prncipium ad qd̾ recurrunꝰ. ⁊ formã
quam sequimur: ⁊ gloriam qua recõ¬
conciliamur. unũ .s. quo actore condi¬
tisumꝰ: ⁊ similitudinẽ eiꝰ ꝑ quã ad uni¬
tatẽ reformamͣ᷑. ⁊ pacem qua mutati

Expanded text:
ationem itaque creaturarum unius sncipium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum scilicet quo auctore conditi sumus; et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem, qua u
Abbreviated transcription (Latin):
potens ẽ: qui potest õe qd̾ possibile est.
Nec ideo minus pͭ. quia impossibilia
non potest: quia impossibilia posse ñ
est posse: s non posse. Propter hoc in¬
quit maria: quia fecit mͥ magna qͥ

Expanded text:
potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Propterea inquit Maria: Quia fecit mihi magna qui
Abbreviated transcription (Latin):
autem fuit ut uisibiliũ conditio:
ita ordinaretur quatinus in eis hõ
foris agnosc̾et. quale ẽẽt inuisibile
bonum. qd̾̃ intus querere deberet.
hoc est ut subtus se uideret: quid
supra se appet̾et. Non gͥ decebat ut
rerum iusibiliũ copia. aliqua ĩ ꝑte
defectum fentiret. que ob id maxĩe
instituta est. ut inestimabilem eter¬
noꝵ bonoꝵ affluentiam nuntiaret.
⁊ d̃. S in oꝑe dei. nec multitudo mag¬
nitudinẽ. nec magnitudo multitudi¬
nem stringit. neq simł uel multitu¬
do uel magnitudo. pulchritudini of¬
ficit. neq pultħͥtudo utilitatẽ tollit.
S sic fc̃a sunt om̃ia. quasi fcã sint

Expanded text:
autem fuit ut visibilium conditio ita ordinaretur, quatenus homo in eis foris agnosceret, quale esset invisibile bonum quod intus quaerere deberet: hoc est, ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defectum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret.Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, nec magnitudo multitudinem stringit, neque simul vel multitudo vel magnitudo pulchritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint
Abbreviated transcription (Latin):
tas. in hoc recte fc̃i m̾itum relucet:
quia ds ubiq presens ẽ. Gunc autẽ
unicuiq nr̃m simił est: tum nr̃e
mentis illibata puritas in eius pre¬
sentiam patet. Sicut enim oculorũ¬
uisus quicqͥd id̾e̾ non potest adesse
tus quippe circumstat oculos ꝓma¬
lutis animis presens est. quẽ uid̾e
mentis cecitas non potest. Idem sr¬

Expanded text:
a, in hoc recte facti meritum relucet; deus ubique presens est: tunc autem unicuique nostrum similis est, cum mentis nostre illibata puritas in eius presentia paruit. Ut enim visuus, quidquid videre non potuerit, adesse tra enim circumstat oculos praustra pollutis animis praesens est, quem videre mentis caecitas non potest. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
batur. ⁊ est numus affectionũ atq
uirtutũ quo acd stultitie deformita
est pondus uoluntatis. ⁊ amoris. uͥ
alia mensura cohibetur: ⁊ n̾us ali¬
o num̾o formatur. ⁊ pondus alio
pondere rapitur. Mensura u̾o sine
mensura ẽ cui equat᷑ ꝙ de illa ẽ: nec¬
ip̃a aliunde est. Num̾us sine num̃o
est: quo formantur om̃ia. nec ip̃e for¬
matur. Pondus sũ ponde ẽ. quo refe¬
runtur ut quiescant quoꝵ quies ẽ
purũ gaudiũ. nec illud iam ad aliud
nouit. aut si nondum potest: nec ip̃is
nõib hereat. de quib nisi sordide. co¬
gitare non potest.Tanto enim ista¬

Expanded text:
t est numerus et adfectionum animi et uirtutum, quo ab stultitiae deformitatr; et est pondus uoluntatis et amoris, ubi alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse: pondus sine pondere est, quo referupurum gaudium est, nec illud iam refertur nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est: qd̃ attingit a fine usq ad
finem fortiter. non quidem motu lo¬
cali: s ĩmobilitate sui. uelut si moles
aliqua saxea locum impleat aliquẽ.
dicitur qd̃ attingit a fine illius usq
ad finẽ. cum alfm tñ non deserat. dũ¬

Expanded text:
Sapientia Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, non tamen motu locali sed immobilitate sui; veluti si moles aliqua saxea impleat aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat
Abbreviated transcription (Latin):
celum ⁊ t̾ram. nec solum angłm
⁊ hominẽ. s nec exigui ⁊ contẽptibił
aĩantis uiscera. nec auis pennulã.
lum sine suarum partiũ quadam
conuenientia ⁊ quadam ueluti pa¬
in reb frenis atq mortalib nichil
bilius concupisci. nichil q tandẽ pos
et ip̃i qui bella uolunt: nichil aliud

Expanded text:
coelum et terram, nec solum angelum et hominem; sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, ium sine suarum partium convenientia, et quadam veluti pain rebus terrenis atque mortalibus nichil bilius concupisci, nichil postremo possiet ipsi qui bella volunt, nichil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pondere disposusti. S magnũ est
paucis q concessum exced̾e omnia
que metiri possunt: ut uideat᷑ men¬
sura sine mensura excedere om̃ia q
num̾ari possunt. ut uideatur nu¬
merus sine num̾o. exced̾e om̃ia que
appendi possũt. ut uideatur pondus
sine pondẽ. Neq enim mensura et

Expanded text:
a in te disposuisti? Magnum est paucisque concessum excedere omnia, quae metiri possunt, ut uideatur mensura sine mensura, excedere omnia, quae numerari possunt, ut uideatur numerus sine numero, excedere omnia, quae pendi possunt, ut uideatur pondus sine pondere. Neque enim mensura et
Abbreviated transcription (Latin):
estimat rõ: aliter usus. kõ quidem¬
estimat luce u̾itatis: ut recto iudicio
minora maiorib sb̾dat. usus autẽ
consuetudine cõmoditatis płmq ĩ¬
clinatur. ut ea pluris estimet que
u̾itas minora ẽẽ conuint̾. Cum .n.

Expanded text:
estimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
obtinendam. cum etiam mali pro¬
a: peruerse dm̃ imitatur puersa. Odit
namq cum sociis equalitatẽ tõ illo.
et imponere uult sotiis dñationẽ
suam pro illo. Odit ergo pacemdei
iustam. ⁊ amat iniquam pacem
prauis. ordinata ꝑu̾sis. aĩa quoq

Expanded text:
obtinendam, cum etiam mali pa peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem prauis et ordinata peruersis. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
sitifensis est que satifi hu̾it opidũ
a quo ⁊ uocabulum traxisse regio ꝑ¬
udtissime ⁊ maxime quas płimi ue¬
terum solerti. studio indagaunt ni¬
tande sunt Edritannia occeani in su¬
la int̾fuso mari toto orbe diuisa: uoca¬
bulo sue gentis cognomiinata est. ⁊c̃.¬

Expanded text:
Sitifensis est, quae Sitifi habet oppidum, Sitifensis est, quae Sitifi habet oppidum, a quo et vocabulum traxisse regio pquoque notissimae et maximae, quas plurimi veterum sollerti studio indagaverunt, notandae sunt. Brittania Oceani insula interfuso mari toto orbe divisa, a vocabulo suae gentis cognominata.
Abbreviated transcription (Latin):
te u̾nantes. ⁊ sol ibi mitis grata tẽ¬
dicitur. Montes enim ⁊ rigor celi ab
ea ꝑte solis. ardorem excludunt: quo
fit ut candor corꝑum non coleretur.¬
ffricam autẽ nominatã quidam
inde existimant quasi apeicam
qd̾ sit aꝑta celo: uł soli. ⁊ si ne horrore
frigoris. Alii dicunt affricam appella¬
ri ab uno ex post̾is abrahe de centura
qui uocatus est affer. de quo supͣ me¬
minimꝰ. Incipit autem a finib egip¬
ti: ꝑgens iuxta m̾idiem ꝑ ethiopiam
usq ad athlantẽ montẽ. a septẽtriona¬
li uero ꝑte medit̾raneo mari ꝯiuncta
clauditur. ⁊ in gaditanũ fretum fini¬
tur. hñs ꝓuincias: libiam. cire nẽsem.
pentapolim. tripolim. bizatiũ. carta¬
taniam. tingitaniam. ⁊ circa solis at
dorem ethiopiam. libia cyrenensis in
ꝑte affrice prima est. a cyrene urbe
metripoli que est in eius finibz nun¬
ritania a nigrore nomen sortita est.
suius prima ꝓuintia mauritania

Expanded text:
te vernantes. Sol ibi mitis, grata temte vernantes. Sol ibi mitis, grata temdicitur. Montes enim et rigor coeli ab ea parte solis ardorem excludunt, quo fit ut candor corporum non coloretur.fricam autem nominatam quidam inde existimant, quasi apricam, quod sit aperta coelo, vel soli, et sine horrore frigoris. 165 Alii dicunt Africam appellari ab uno ex posteris Abrahae de Cethura, qui vocatus est Afer, de quo supra meminimus. 3. Incipit autem a finibus Aegypti, pergens juxta Meridiem per Aethiopiam usque ad Atlantem montem. A Septentrionali vero parte, Mediterraneo mari conjuncta clauditur, et in Gaditano freto finitur, habens provincias Libyam Cyrenensem, Pentapolim, Tripolim, Bizacium, Carthataniam Tingitanam, et cdorem Aethiopiam. Libya Cyrenensis in parte Africae prima est, a Cyrene urbe metropoli, quae est in eius finibus, nunritania a nigredine nomen sortita est. Cujus prima provincia Mauritania
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmonia ab alpib appenninis
nitur. regio fortis.⁊ solo leta. Buob
satis acerbis fluuiis. drauo sauo q
uallata est. Coniunguntur autem
cum norico ⁊ recia. habens ab oriente
missam. ab enro histriam ab affrico
u̾o alpes appennitias. Habens ab oc¬
casu galliam belgicam a septẽtrione
danubii fontem uł limitẽ qui g̾ma¬
niam galliam q secernit. Hystriam
hystranis uocauit qui eius t̾rã ĩflu¬
it. Ip̃e est danubius. ħ̾t autem histͥa
a septemtrione pannoniam. Ytalia
enim a grecis ppłis occupata mag¬
na greciã appellata est. deinde a regis
nomine saturniã mox ⁊ latium dcã
eo ꝙ idem saturnus a ioue sedib su¬
is pulsus ibi latuerit. Postremo ab
lia nuncupata est. Cuius situs. lon¬
gitudine amplius qm latitudine. a
cyrcio in eurum extenditur. A meti¬
die tytreno mari. ab aquilone adriati¬
tico clauditur. ab occiduo alpiũ iugis
soli fertilitate. pabuli ubertate. gra¬
talie h̃t terras. hyeme om̃i atq esta¬

Expanded text:
onia ab Alpibus Poeninis nitur: regio viro fortis, et solo laeta, duobus satis acribus fluviis Drabo, Saboque vallata. Conjungitur autem cum Norico et Rhetia, habens ab Oriente Moesiam, ab Euro Istriam, ab Africo vero Alpes Appenninas, ab Occasu Galliam Belgicam, a Septentrione Danubii fontem, vel limitem, qui Germaniam, Galliamque secernit. 17. Istriam Ister amnis vocavit, qui ejus terram influit, ipse est Danubius. Habet autem Istria a Septentrione Pannoniam. 18. Italia olim a Graecis populis occupata, magna Graecia appellata est; deinde a regis nomine Saturnia, mox et Latium dicta, eo quod, idem Saturnus, a Jove sedibus suis pulsus, ibi latuerit; postremo ab lia nuncupata est. Cujus situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a Meridie Tyrrheno mari, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab Occiduo Alpium jugis Soli fertilitate, pabuli ubertate grahabet terras hyeme atque aesta