comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quo tpr̃ȩ: adiussionẽ p̾fati regis pb̃r or¬
dinatꝰ. ẽ meodẽ monasterio abagilbe
desidrãte reg̃ ut uir tãte erudicionis
ac religionis sibi specialĩt indiuiduo
cõmitatu sac̃dos ess&e ac doctor. Quem
nõ multopꝰ. de tecta & eliminata ut
mitt᷑eᷤᷤ cũ cõsilio atq cõsesu patris sui
tionẽ antistits cõueniẽteᷤ: multũ hono¬
risice ministeriũ impłuer̃. Qd̃ ad hue
ĩ tr̃as marinis pastibꝰ. d̾morãt̃. cõsecratꝰ. ẽ
ĩ epãtũ eburaci iubẽte rege osuui. ce

Expanded text:
 ad jussionem praefati regis presbyter ordinatus est in eodem monasterio ab Agilbedesiderante rege ut vir tantae eruditionis ac religionis sibi specialiter individuo comitatu sacerdos esset ac doctor. Quem non multo post detecta et eliminata, utmittens, cum consilio atque consensu patris sui tionem antistitis convenientes, multum honorifice ministerium impleverunt. Quo adhuc in transmarinis partibus demorante, consecratus est in episcopatum Eburaci, ju
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hũc ubi ꝑegrinũ atq oriuĩdũ de na¬
tioñ angloꝵ cognoũre carnisiceͤ peper¬
chre illi: neq eũ trucidar cũ suo uoluere
põtisice. Atille britiniã ueniẽs: cõuinetꝰ.
ẽ amicicus aluchsridi regis: qͥ chato¬
licas ȩccłȩ regulas seqͥ sẽꝑ & amare di¬

Expanded text:
um de natione Anglorum cognovere carnifices, pepercere illi, neque eum trucidare cum suo voluere pontifice. At ille Brittaniam veniens, conjunctus est amicitiis Alchfridi regis, qui catholicas Ecclesiae regulas sequi semper et amare di
Abbreviated transcription (Latin):
sterio. iiͦiiͬ. eugłoꝵ libioꝰ exordiñ didicit.
cõputũ pasce racionabilẽ: & alia multai
quȩ inpatria neqͥuerat ȩccłasticis discipli¬
nis accomoda eodẽ magristro traidente
ꝑcepit. & cũ mẽses aliquot ibi studiis
occupatꝰ. felicibꝰ. ex eiss&: rediit ad dal¬

Expanded text:
ordine didicit, computum Paschae rationabilem, et alia multa quae in patria nequiverat ecclesiasticis disciplinis accommoda, eodem magistro tradente percepit; et cum menses aliquot ibi studiis occupatus felicibus exegisset, rediit ad Dal
Abbreviated transcription (Latin):
tifex ĩ magna duocioñ cõpłuit ipse pͥmꝰ
ibi opus eugłicũ cepit. Ibi gͦ hiemem
cũ noua di pleb̾ felicit̃ exies sic romam
ueniẽdi iter repetiit.  ubi causa eius
uẽtilata ẽ p̾sente agathoñ papa ⁊ plu¬

Expanded text:
 ipse primus ibi opus evangelicum coepit. Ibi ergo hiemem cum nova Dei plebe feliciter exigens, sic Romam veniendi iter repetiit; et ubi causa ejus ventilata est, praesente Agathone papa et plu
Abbreviated transcription (Latin):
ut si uellos pastẽ galliarũ: nõ minimã
illi reg̃ndã cõmitterte: ac siliã sr̃ĩs sui
irginẽ illi cõuigẽ daroe. eũq ipse loco
pietati qͣm erga eũ cũ essos ꝑegrinus
ag̃re cepiss&. Qiubꝰ. auditis. antistes
patriã reũteret᷑ ꝑse iter facer̃ m̃minissos.

Expanded text:
rum non minimam illi regendam committeret, ac filiam fratris sui virginem illi conjugem daret, eumque ipse loco pietati quam erga eum, cum esset peregrinus,agere coepisse. Quibus auditis, antistes patriam reverteretur, per se iter facere meminisset.
Abbreviated transcription (Latin):
cõgruũ ĩ ȩcła b̾ati apłi poeri sepultũ. De
cuiꝰ. statu uitȩ ut adpͥora repedãteᷤ: paucis
que s̃ gsta m̃moremꝰ. Cũ essos puer bone
raret᷑. amplecteret᷑. Ubi quastũ decimum
&atis cõtigit annũ: monasticã scłari uitã
p̃tulit. Qd̃ ubi patri suo narauit. iã enĩ
mat̃ obierat: libẽt̃ eiꝰ. uotis ac desid̾riis
celestibꝰ. annuit: eũq cȩptis ĩ sister̃ salo¬
taribꝰ. iussit. Uenit gͦ ad insulã liudis farnẽ sẽ

Expanded text:
epultum. De cujus statu vitae, ut ad priora repedantes, paucis quae sunt gesta, memoremus, cum esset puer bonae raretur, amplecteretur, ubi quartum decimum aetatis contigit annum, monasticam saeculari vitam praetulit. Quod ubi patri suo narravit, jam enim mater obierat, libenter ejus votis ac desideriis caelestibus adnuit, eumque coeptis insistere salutaribus jussit. Venit ergo ad insulam Lindis
Abbreviated transcription (Latin):
limina uisitãdi. Quȩ delectata bono ad o¬
lescẽtis ꝓposito. mis eũ cantiã ad regem
ercũb̾rectũ q̃ erat filiꝰ. auunculi sui: ut
tp̃rȩ : ibi gradũ archiepiscopatꝰ. honoriꝰ.
hunꝰ ex d̃cpłis bati pape gregorũ uir¬
ĩ rebꝰ. ecłasticis sublimit̃ insitutꝰ. Fuabat.
Ubi cũ aliqͣndui dmoratꝰ. ad olescẽs anĩmi
ui uacis dilig̃nt his quȩ ĩspiciebat discẽdis
oꝑã dar& suꝑuenit illo alius ad olescẽs
nñe biscop cognom̃to b̃nedietꝰ. de nobili¬
bus anglory cupiẽs &e ipse romã uenire¬

Expanded text:
limina visitandi. Quae delectata bono adolescentis proposito, misit illum Cantiam ad regem Erconbertum, qui erat filius avunculi sui, poseret, quo tempore ibi gradum archiepiscopatus Honorius, unus ex discipulis beati papae Gregoriin rebus ecclesiasticis sublimiter institutus. Ubi cum aliquantisper demoratus adolescens animi sagacis, diligenter iis quae inspiciebat discendis operam daret, supervenit illo alius adolescens nomine Biscop, cognomento Benedictus, de nobilibus Anglorum, cupiens et ipse Romam venire
Abbreviated transcription (Latin):
hostiũ u uiramnis. & iuxta amnẽ
tinã ĩ loco qͥ uocat᷑ ingirium. cui
ipse pꝰ. bñdictũ dqͦ supͣ diximꝰ glori¬
osisim̃ p̃suit. postulãs ut exostaito¬
rias sibi litt̾rtis muter& qͥbꝰ. potentiꝰ
c̃sutar̃ possos eoͦ qͥ pascha ñ suo tp̃re
ob fuare p̾sum̃rẽt̃. Simul &r de tori

Expanded text:
ostium Uiuri amnis, et juxta amnem Tinam, in loco qui vocatur In Gyruum, cui ipse post Benedictum, de quo supra diximus, gloriosissime praefuit; postulans ut exhortatorias sibi litteras mitteret, quibus potentius confutare posset eos qui Pascha non suo tempore observare praesumerent; simul
Abbreviated transcription (Latin):
saeri: fossa sit ibidẽ facta nõ minima. Quo
regit: altera alchelio cu annnis quattuor.
streniussim̃ p̃suit. Ambo & inrebꝰ. ecłastici
& ĩscientia scripturarũ: sufficiẽter ĩ structi.

Expanded text:
sacri fossa sit ibidem facta non minima. Quo sacri fossa sit ibidem facta non minima. Quo regit; altera Aldhelmo, cui annis quatuor strenuissime praefuit: ambo et in rebus ecclesiasticis et in scientia Scripturaru
Abbreviated transcription (Latin):
tino dñicȩ ĩ carnationis septing̃ntesimo
impleto. Sui succedẽs mimꝑiũ silius siuis
osred puer octo cirxit̃ annoꝵ: regnauit anis
uncdcm. huiꝰ regni pͥncipio: antisteᷤᷤ occidẽ¬
taliũ saxonũ heddi cȩlestẽ migrtuuit adutã.
onꝰ qͥ ppe erat ac uistꝰ. & episcopalẽ uitam
siue doctrinã magis inisto sibi iustutum
amore qͣm leccionibꝰ. institutis exercebat.
Deniq reuerentissimꝰ antisteᷤ pechtelin
de quo ĩ seqͣntibꝰ. suo loco dicẽdũ ẽ qͥ cum
successore eiꝰ. aldehelio multo tp̃rȩ adhuc
diachonꝰ siue monachus suit: referre ẽ
solitꝰ: qd in loco quo desuctꝰ. ẽ obm̃ritum
scĩtatis eiꝰ multa sanitatũ sint patrata mi¬
racula: homineq ꝓuinciȩ illiꝰ. solitoᷤ ab¬
latũ mđ pulũrẽ ꝓpt̃̾ lãguẽteᷤᷤ ĩ aqͣm mit¬
tere: atq hiuꝰ. gustũ siue asꝑsionẽ. multis
sanitatẽ egrotis & homuinibꝰ. & peccoribus
cõferre. ẜp̃t qd sreqͣnti ablatioñ pulueris

Expanded text:
inicae incarnationis septingentesimo impleto; cui succedens in imperium filius suus Osredus, puer octo circiter annorum, regnavit annis undecim. Hujus regni principio antistes Orientalium Saxonum Hedda coelBonus quippe erat vir ac justus et episcopalem vitam, sive doctrinam magis insito sibi virtutum amore quam lectionibus institutus exercebat. Denique reverentissimus antistes Pecthelm, de quo in sequentibus suo loco dicendum est, qui cum successore suo Aldhelmo multo tempore adhuc diaconus sive monachus fuit, referre est solitus, quod in loco quo defunctus est, ob meritum sanctitatis ejus, multa sanitatum sint patrata miracula, hominesque provinciae illius solitos ablatum inde pulverem propter languentes in aquam mittere atque hujus gustum sive aspersionem multis sanitatem aegrotis et hominibus et pecoribus conferre; propter quod frequenti ablatione pulveris
Abbreviated transcription (Latin):
saxonũ quȩ eatenꝰ aciuitatis uẽtañ cui tẽ
daniel p̃herat parrochia ꝑtinebat: & ipsa
tusq ẽ eis pͥmꝰ antisteᷤᷤ eadberecht qͥ erat
cepit officiũ põtisicatꝰ. Ipso at̃ antea aliqͦt
annoᷤ ex hac lucesubtracto epͣatꝰ. usq hodie
cessauit.
tno at̃ imꝑatorii osredi quasto coen
aliqͣnto p̾suerat: nobiliꝰ. multo regni scep
succedẽte ĩ regnũ eoelredo filio. & dilredi
qͥ ante ipsũ coenredũ ibidẽ regnũ tenebat.
U enit ãt̃ cũ illo & siliꝰ. sigheri regis orientaliũ
saxonũ euiꝰ. supͣ m̃minimꝰ. uocabula offã:
uũnis amãtissim̃ etatis & uenustatis: tot̃q
suȩ gnti adtenẽda ẜ uãdaq regni sceptra
ex optãtissimꝰ. E patri ductꝰ. deuocioñ m̃tis:
reliqͥd uxorẽ. agros. cognaroᷤ. & patriam

Expanded text:
Saxonum, quae eatenus ad civitatis Ventanae, cui tunc Danihel praeerat, parochiam pertinetusque est eis primus antistes Eadberct, qui erat abbas cepit officium pontificatus. Ipso autem ante aliquot annos ex hac luce subtracto, episcopatus usque hodie cessavit.no autem imperii Osredi quarto DCCIaliquanto praefuerat, nobilius multo regni sceptsuccedente in regnum Ceolredo filio Aedilredi, qui ante ipsum Coinredum idem regnum tenebat. Venit autem cum illo et filius Sigheri regis orientalium Saxonum, cujus supra meminimus, vocabulo Offa, juvenis amantissimae aetatis et venustatis, totaeque suae genti ad tenenda servandaque regni sceptra exoptatissimus. Qui pari ductus devotione mentis, reliquit uxorem, agros, cognatos et patriam
Abbreviated transcription (Latin):
Fecit eumio sacrauit nnẽ poeri.
Qui clau̾s cęli ap̃s ddit arbit̃ orbis.
Atq auro ac tirio deuotꝰ. uestiit ostro.
Qum giã sublim̃ crucis radiãte metallo.
Hic posuit tropheũ nec nõ ⁊ quatuoraur.
Seribi eugłiũ p̃cepit mordine libros.
Ac thecã erutilo his cõdignã cõdidit auro.
Paschalis qͥ xiã sollẽpnia tp̃ra curs
Ci atholici adiustũ corex̃ dogia canonis.
Quẽ statuere patreᷤ dubioq error̃ remoro.
Sesta sue g̃nti ostẽdit mod̾ramina ritus.
Inquȩ locis istis monachoꝵ examina crebya.
Collegit monitis statuitq regula patrum.
S edulus instituit multisq domiq forisq¬
Q actatꝰ. nimiũ ꝑ tp̃ra longa ꝑielis.
Q uin decieͤ ternos pꝰ qͣm egit ep̃s annos.
TRansut ce gtudẽs cȩlestia regna petuuit.

Expanded text:
t eximio sacravit nomine Petri, Cui claves caeli Christus dedit arbiter orbis; Atque auro ac tyrio devotus vestiit ostro. Quin etiam sublime crucis radiante metallo, Hic posuit trophaeum, necnon et quattuor auro Scribi Evangelii praecepit in ordine libros; Ac thecam e rutilo his condignam condidit auro: Paschalis qui etiam sollemnia tempora cursus Catholici ad justum correxit dogma canonis, Quem statuere Patres, dubioque errore remoto Certa suae genti ostendit moderamina ritus: Inque locis istis monachorum examina crebra Colligit, ac monitis cavit quae regula Patrum Sedulus instituit: multisque domique forisque Jactatus nimium per tempora longa periclis, Quindecies ternos postquam egit episcopus annos, Transiit, et gaudens caelestia regna petivit.
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃nt̃s dñm pͣdicare ubũ dei
genti angloꝵ. Qͥ cũ uissis pon¬
tisicalibꝰ. obtẽꝑanteᷤᷤ mmoratõ
domũ pociꝰ. quã barbaram
ferã ĩcredulãq gentẽ ciuiꝰ. ne
linguã qͥdẽ nossent adire co

Expanded text:
timentes Dominum, praedicare verbum Dei genti Anglorum. Qui cum jussis pontificalibus obtemperantes, memoratum domum potius, quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem nossent, adire co
Abbreviated transcription (Latin):
caturꝰ. adu̾nit. ibiq aualenti¬
niano & placidia matre ipsius
sũma reu̾rencia susceptꝰ. migra¬
uit ad ap̃m. Cuiꝰ. corpꝰ. honori¬
fico agmiñ comitantibꝰ. iusfutẽ
oꝑibꝰ. suã defestur adurbem.
ec multopꝰ. ualentinianꝰ ab.
ȩtii patricii quẽ occid̾rat satel¬
litibꝰ. interimit᷑. anno imꝑii mar¬
ciani sexto. cũ quo simul hes¬
ꝑiũ eõcidit regnũ.
riterea britaniȩ cessatũ quidẽ
ẽ paruiꝑ ab externis s& nõ aci¬
uilibꝰ. bellis. Manbãt extͣminia
cuutatũ abhoste dirutarum
ac desestarũ. Pugnabãt cõtra
ĩ uicẽ. qͥhostẽ heuaserãt ciuĩs
attam recente adhuc m̾moria
calamitatis & eladis ĩ flicte
seruabãt. ut cũq reg̃s sac̃dot̃s
pͥuati & obtimat̃s suu qͥq or¬
dinẽ. Atillis decid̾ntibꝰ. cũ suc¬
cessissos ꝯtis tẽp̃statis illiꝰ. nescia
& p̾sentis solũ serenitatis sititũ
xꝑta ita cũcta u̾ritatis ac
iusticiȩ modramina c̃cussa ac
cis ulla apparerae. E int̃ alia in

Expanded text:
caturus advenit, ibique a Valentiniano, et Placidia matre ipsius summa reverentia susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico agmine comitantibus virtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec multo post Valentinianus ab Aetii patricii quem occiderat satellitibus interimitur, anno imperii Marciani sexto, cum quo simul Hesperium concidit regnum.rittaniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a civilibus bellis. Manebant exterminia civitatum ab hoste dirutarum ac desertarum, pugnabant contra invicem qui hostem evaserant cives. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae servabant utcumque reges, sacerdotes, privati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta veritatis ac justitiae moderamina concussa ac cis ulla appareret. Qui inter alia
Abbreviated transcription (Latin):
exostã qͥmuis corporailit alises sa¬
piu̾rit. Suiꝰ ordinẽ miraculi mño.
qͥlibos dubus relator. sed fidlessima
audisse ꝑhib&e.

Expanded text:
exortam, quamvis corporaliter absens, sopiverit. Cujus ordinem miraculi non quilibet dubius relator, sed fidelissimuaudisse perhibe
Abbreviated transcription (Latin):
gine redire disponebat: accessit
ad ep̃m aidannũ. obsecr̃as eum
ꝓse suisq qͥtaͣtũ iter erãt adgres¬
suri dño supplicare. Q bnedicers
illos ac dño comẽdãs: dedit gĩa ole¬
um sanctisicatũ. Scio inqͥens. quia
ubi nauẽ ascenderitis: tẽpestas ub
& uentꝰ. cõtrariꝰ. suꝑ uenior. Sed tu
memẽto: ut ħ oleũ qd̵ tͥ do mittas
imare. & statim qͥescentibꝰ. uẽtis.
serenitas maris uos leta ꝓ seqͣt᷑. accu¬
pido itinere domũ remittos. Quȩ
cũcta ut p̃dix̃rat antiste ᷤ: exordine
completa s̃: Et qͥdẽ in pͥmis furenti¬
bis undis pelagi. tẽptabãt naute
anchoris ininare missis. nauẽ reti¬
nere ⁊ nec ħ agenteᷤᷤ aliqͥd ꝓficiebañ

Expanded text:
gine redire disponebat, accessit ad episcopum Aidanum, obsecrans eum, pro se suisque qui tantum iter erant adgressuri, Domino supplicare. Qui benedicens illos, ac Domino commendans, dedit etiam oleum sanctificatum: « Scio, inquiens, quia ubi navem ascenderitis, tempestas vobis et ventus contrarius superveniet: sed tu memento ut hoc oleum quod tibi do, mittas in mare; et statim quiescentibus ventis, serenitas maris vos laeta prosequetur, ac cupito itinere domum remittet. » Quae cuncta ut praedixerat antistes, ex ordine completa sunt: et quidem inprimis furentibus undis pelagi, tentabant nautae anchoris in mare missis navem retinere, neque hoc agentes, aliquid proficiebant:
Abbreviated transcription (Latin):
insulã lindis farnensiũ. atq inci¬
miterio srm̃ sepultũ ẽ. At inter¬
iecto tp̃re aliqͣnto. cũ fabricata
ess& ibi basilica maior. atq ĩ ho¬
norẽ batissimi apłoꝵ pͥncipis de¬
dicata: illo ossa eiꝰ. trans lata atq
ad dexterã altaris uixta ueneriti¬
onẽ tanti pontisicis. digne cõdita s̃.
Successit uero mepis copatũ sinan:¬

Expanded text:
insulam Lindisfarnensium, atque in coemeterio fratrum sepultum est. At interjecto tempore aliquanto, cum fabricata esset ibi basilica major, atque in honorem beatissimi apostolorum principis dedicata, illo ossa ejus translata, atque ad dexteram altaris juxta venerationem tanto pontifice dignam condita sunt. Successit vero ei
Abbreviated transcription (Latin):
orationis & sientu causa se eedre
cõsucurat. Demq usq hodegeret
locũ sedis illius solitarñ inendem
nisula solenit ostendere S eum
oculis manibꝰ.q cũ lacrimis dixisse
U id̾ dñe quanta mala facit penda.
Quo dicto: statim mutati aburbe
uenti. in eos qͥ ascendrãt flãmaꝵ
incendia retorser̃. Ita ut aliquid
lesi. om̃s territi inpugnare ultri
urbẽ cessarẽt: qͣm diuinitꝰ. ui¬

Expanded text:
orationis et silentii causa secedere consuerat. Denique usque hodie locum sedis illius solitariae in eadem insula solent ostendere. Qui cum oculis manibusque, cum lacrymis dixisse: « Vide, Domine, quanta mala facit Penda. » Quo dicto, statim mutati ab urbe venti, in eos qui accenderant, flammarum incendia retorserunt, ita ut aliquot laesi, omnes territi, impugnare ultra urbem cessarent quam divinitu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. hostilis m̃rcioꝵ exercitꝰ. penda
duce nordan himbroꝵ regiones
impia clad̾ long̃ lateq deuastans.
ꝑũnit adurbẽ usq regiã qͥ ex heb¬
bȩ quondã regmne uocabulo cog

Expanded text:
ejus, hostilis Merciorum exercitus, Penda duce, Nordanhymbrorum regiones impia clade longe lateque devastans, pervenit ad urbem usque regiam, quae ex Bebbae quondam reginae vocabulo cogn
Abbreviated transcription (Latin):
se metuebat. Deniq tepͣre quodã
secreto cũ diacono suo petro cõlo¬
quens enłmeratis animi sui uirtu¬
tibꝰ pscis mor dolendo sub iunxit.
at nunc eroccasione cure pastoralis

Expanded text:
sueverat. Denique tempore quodam secreto cum diacono suo Petro colloquens, enumeratis animi sui virtutibus priscis, mox dolendo subjunxit: « At nunc ex occasione curae pastoralis
Abbreviated transcription (Latin):
nos menses sex. &. dies .x. glosissime
rexit. defunctꝰ. est atq adetͣnã uitã
regni celestis sedẽ translatꝰ. Dequͦ
nos cõuenit quia nrͣam idẽ anglo¬
rũ gentẽ depotestate sathanͣ adfi¬
dem xpͣi sua industria cõuertit la¬
tiorẽ inuͣm historia eccłastica face¬
re sermonẽ. Quẽ recte nrͣm appella¬
re possumus & debemꝰ. apłm. Quia cũ
primũ in toto orbe gereret ponti¬
ficatũ &. cõuersis iam dudũ adfidẽ
cit eccłam. Ita ut apłicũ illũ deeo
liceat nobis ꝓfeire sermonẽ. Quia
.cx. si aliis nõ est apłi. sed tamen nob̾
ẽ. Nam signaculũ apłatꝰ. eiꝰ. nos sumꝰ.
indño. Erat aut natione romanus.
expa t̾e gordiano genitꝰ. genus aꝓ
ais noͣ solũ nobile sed & religiosum

Expanded text:
nos, menses sex et dies decem gloriosissime rexit, defunctus est, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus. De quo nos convenit, quod nostram, id est Anglorum, gentem de potestate Satanae ad fidem Christi sua industria convertit, latiorem in nostra historia ecclesiastica facere sermonem. Quem recte nostrum appellare possumus et debemus apostolum, quia, cum primum in toto orbe gereret pontificatum, et conversis jamdudum ad fidem fecit Ecclesiam, ita ut apostolicum illum de eo liceat nobis proferre sermonem: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen nobis est; nam signaculum apostolatus ejus nos sumus in Domino. Erat autem natione Romanus, a patre Gordiano, genus a proavis non solum nobile, sed et religiosum
Abbreviated transcription (Latin):
terua scientiȩ saluttiris. cotidie
flumina in rigãdis eoꝵ cordibꝰ.
emanabãt. Ita ut &ĩa m̃tricȩ
astis astronomiȩ. & arith m̃thicȩ
disciplinã int̾ sacrorꝑ apicum
uolumina. suis auditoribꝰ. con¬

Expanded text:
tervam, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut etiam metricae artis, astronomiae, et arithmeticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus con
Abbreviated transcription (Latin):
axxut. dio clecianꝰ. moriente.
maximianꝰ. herculiꝰ. moccid̾nte.
uastari ȩccłas. affligi. int̾ficiq
ante actis duiturnior & imma¬
nios fuit. Nã ꝑ x annaꝰ incendiis
ecclȩsiaꝵp. ꝑscr̾iptionbꝰ. inno¬
centũ. eedib mastirit incessa¬
biliter acta est. Beniq siam
britaniã tũ plurima. cõfesi

Expanded text:
a Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interficiqueante actis diuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Denique etiam Brittaniam
Abbreviated transcription (Latin):
pictis gentẽ addidr̃. Est aũt
sinꝰ maris ꝑ maximł qͥ ãtiqͥtꝰ
gentẽ britthonũ apictis se cer¬
nebat. E ab occident̃ interis
longuo spacio erũpñit. ubi ẽ
cuutas brutonũ munitissima
usq hodie quȩ uocat᷑ alduth
Ad cuiꝰ uid̾licos sinꝰ pastẽ septẽ¬
trionalẽ scotthi quos diximꝰ.
ẜrũ eadẽ britania romanis
usq adgtuũ uiliũ cesarẽ. in¬
accessa atq incognita suit.
Qui anno aburbe cõdita sex¬
centesimo nonagesimo tercio.
Ante uero incarnacionis
gradu cõsulatꝰ. cũ lucio bidulo
dũcõtra germanoꝵ galloꝵq
genteᷤᷤ qui reno tatũ flumiñ
dirimbant᷑ bellũ gereros. Ue¬
nit admorinoᷤ unde in brittha¬
niã ꝓximꝰ. & breuissimꝰ trari¬
situs ẽ. & nauibꝰ. circiter one¬
paratis inbritthaniã transuehit.
Ubi acerua pͥmũ pugna fatigatꝰ.
deinde adu̾sa tẽpestate cor¬
reptꝰ plurimã clausis pastem
& nõ paruũ num̃rũ militum

Expanded text:
Pictis gentem addiderunt. Est autem Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima usque hodie quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem Septemtrionalem Scotti, quos diximus, Verum eadem Brittania Romanis usque ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno ab Urbe condita sexcentesimo nonagesimo tertio, ante vero Incarnationis gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinoniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter oneparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicarũt. A quo uidlicos duce
usq hodie da al reudini uocãt᷑.
Nã lingua eoꝵ da al pastẽ signi. P¬
ficat: Hib̾nia aũt & latitudine
sui statꝰ. & salubritat̃ ac sere¬
nitat̃ aerũ młtũ bretanie pre¬
stat. Ita ut rapo ibi nix plus¬
quã tidutina remaneat. Nemo
ꝓpt̾ hiemẽ ctut fena seccos estat̃
aut stabula fabric&s ium̃tis.
ullũ ibi feptile uid̾ri soleat. nol¬
lus uiure serpens ualeat. Nam
seppe illo debrittania ad lati
serpenteᷤᷤ mox ut ꝓximanti ter¬
ris nauigio odore aeris illiꝰ ad¬
tacti fuerint inter eunt. Quin
pociꝰ omĩa pene quȩ ineadẽ
pente ꝑcussis. rosa folia co¬
dicũ qui de hib̃nia suerãt. &
ipsã rasurã aquȩ inmussã ac¬
ium ueneni grassantis. totũ
inflati corporis assũpsisse ac se¬
dasse tumorẽ. Diueͤ lactis ac
mellis insula. nec iuneã exꝑs.
caprarũq uenatu insignis.
Hec at ꝓpͥa patria scotthoꝵ est.
Abhac egressi ut diximꝰ t̾ciã
inbruthania bruthonibꝰ. et

Expanded text:
e usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem pentibus percussis rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant et ipsam rasuram aque immissam uim ueneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et
Abbreviated transcription (Latin):
circũ agent̃ flatu uentoꝵ extri
sineᷤᷤ om̃s brithaniȩ hibniam
ꝑĩmisse & usq septentrionaleᷤᷤ
oras intrasse. atq inuenta ibi
gent̃ scorthoꝵ. sibi quoq inpar¬
tibꝰ. illiꝰ. sed̾s petisse nec inpetxi¬
re potuisse. E st aũt hibernia
insula omniũ pꝰ britthaniam.
maxima ab occidentẽ quidem
bruthanie sita. Sed sic̃ cõtraria
ad aqͥlonẽ ea breuior. ita mine¬
ridiem se trans illiꝰ smeͤ pluri¬
mũ ꝓtendens usq cõtra hispa¬
niȩ. septentrionalia. quãiuis
magno ȩquore int̾ iacent̃ per¬
uenit. Ad hanc gͦ usq ꝑuenien¬
tes nauigio. pieti ut diximus
pocier̃ in ea sibi quoq sedeᷤᷤ &
habitacionẽ donari. Respõ¬
debant scotthi quia nõ ambo
eos caꝑ& insula sed possumꝰ u
quiunt salubre uob̃ dare con¬
siliũ quid agere ualeatis. No¬
sepe lucidioribꝰ diebꝰ. delonge
aspicere solemꝰ. Hanc adire si
uultis habitabilẽ uob facere
ualetis uł si qui resi terit nob̾.

Expanded text:
circumagente flatu ventorum, extra circumagente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare potuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Nosaepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis
Abbreviated transcription (Latin):
redunte. Und̃ ꝯiã plurim̃ lon¬
gitudinis hab& dieᷤ estate: sic̃
& nocteᷤᷤ cõtiti inbruma sole.
nimirũ tolibicas in paste sece
sex solũmodo ȩquinoctalium
horirũ. cũ marmenia. mace¬
donia. italia. excrisq eisdem
linee regionibꝰ. bongissima dies
complaca horas ħ inpͥsęnt᷑ iuxta
num̃rũ libror quibꝰ. lex diuina
scripta ẽ quinq gengũ linguis.
unã eandẽq sũmã ueritatis &
uere sublimitatis scienciã scru¬
brittonũ. scotthoꝵ. pictorum.
&e latinoꝵ. Quȩ m̃ditacion scrip¬
turaꝵ. exeris om̃ibꝰ. ẽ facta
cõmunis. In pͥmis aut̃ insula brit¬
tones solũ aqͥbꝰ. nom̃ accepit in¬
colas habuit. Qͥ detrietu armo¬
nican aufestur. brithaniã aid¬
uecti australes sibi pasteᷤ illuis
undicarũt. Et cũ plurimũ in¬
sule pastẽ incipienteᷤᷤ ab austro
possedissent: Cõtigit gentẽ pic¬
toꝵ descithia ut ꝑhibent lon¬
gis naiuibꝰ. nõ. oceanũ ingressã

Expanded text:
redeunte: unde etiam plurimae lonredeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in partes secedsex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies compleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque summae veritatis et verae sublimitatis scientiam scruBrittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam,
Abbreviated transcription (Latin):
calidarũ. omĩ ꝯat̃ & sexui per
distincta loca. uixta suũ auiq
modũ accõmodos. Aqua enĩ ut
scs basiliꝰ dic̃. feruidã qualitatẽ
recipit: cũ ꝑcestai quedã metalla
trans currit: & sit nõ solũ calida:
sed & ardens. Que ꝯiã uenis me¬
tallors. aeris. feri. plubi. et
argenti. fecunda gignit. &lapidẽ
gagaitem plurimũ. optimũq
Est ãt nigro gemin: & ardens igni
ad motꝰ incens serpents sugat.
Attritu cale factꝰ: ad plicita de
lissimis insignit̾a p̃ter castella in¬
num̃ra. quȩ & ipsa muris tur¬
ribꝰ. postis acseris: erant instruc¬
aᷤ sirmissimis. & quia ꝓpe
sub ipso septẽ tronali uestice
mũdi iac&. lucidas ętate noc¬
tes hab&: ita ut m̾dio sepe
tẽpore noctis in questionẽ ueni¬
at: intuentibꝰ. utrũ crepusculũ
adhuc ꝑmaneat uesꝑtinũ: a noñ
iam adun̾rit matutinũ. ut pote
nocturno sole nõ longe sub ter¬
ris ad orientẽ. borealeᷤᷤ ꝑplagas

Expanded text:
calidarum omni aetati et sexui per calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detto nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ꝓximũ litꝰ. trãs m̃antibꝰ. aꝑit
ciuittis quȩ dicit᷑ ruth: ubi postꝰ.
agent̃ angloꝵ nũc corrupta caestir
uocatta. int̾ posito mari agesso¬
um̃tis. Uineas ꝯiã qͥbꝰ dã ilocis
germinans: sed & auium ferax
terti mariq gen̾ris diusi. fluuiꝰ.
qͦq multũ piscosis: ac fontibꝰ.
p̃clari copiosis. W qͥdẽ. p̃cipue
isicio abundat & anguilla. Ca¬
piunt᷑ aut̃ sepissim̃ & uituli
marini. & delsineᷤᷤ: nec non
& ballene. exceptis uarioꝵ ge¬
cule qͥbꝰ inclusã sepe margaritã
om̃is quidẽ coloris optimã inue¬
niunt: idt̃ & rubicũdi. & purpo¬
rei. & iacincti. & prasini: sed ma¬
xim̃ candiᵈͥ. Sut & codeȩ satis soꝑ¬
que habundant̃s qͥbꝰ. tinetura.
coccinei coloris cosicit᷑: cuiꝰ. rubor
pulcherrimꝰ. nullo umquã solis
ardore: nulla uala pluuiarũ
inuria pallescere. Sed qͦ uetustior:
eo sol& esse uenustior. Habet
fonteᷤᷤ salinarũ. hab& ⁊ fonteᷤᷤ ca¬
lidos: & exeis fluuios balnetrum

Expanded text:
ximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessojumentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque multum piscosis, ac fontibus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum geculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum
Abbreviated transcription (Latin):
reᷤᷤ pieti nõ habent̃s peteren
scorthis ea solũ cõdicioñ dare
c̃osenser̃. ut ubi re uenirs in
dubiũ magis defeminea regũ
ꝓsapia quã demasculina re¬
gem sibi eleg̃rent qd̾ usq hodie
aput pietoᷤ cõstat eẽ seruatũ
cedente aũt tpre bruthania

Expanded text:
Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Procedente autem tempore Brittania
Abbreviated transcription (Latin):
districciꝰ. agit᷑. excaritat̃ ag̃n¬
dũ ẽ & nõ ex surore : qr̾ ipsi
hoc p̾stat᷑ qͥcorrigit᷑. ne ghen¬
ne ignibꝰ. tradat᷑. Sic enim
nos fid̾libꝰ. tͣnͣre disciplinam
debmꝰ. sic̃ boni patreᷤ carna¬
libꝰ. fili issolent. Quõ & ꝓcul¬
pis ũbribꝰ. feriũt & tam̃ ipsoᷤ
qͦs doloribꝰ. affligũt. habe he¬
rede ᷤ quęrũt. U quȩ possidet̃

Expanded text:
ritate agendum est, non ex furore, quia ipsi hoc praestatur qui corrigitur, ne gehennae ignibus tradatur. Sic enim nos fidelibus tenere disciplinam debemus, sicut boni patres carnalibus filiis solent. Quos et pro culpis verberibus feriunt, et tamen ipsos quos doloribus affligunt, habere haeredes quaerunt, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
patris tͦpitudinẽ: siliꝰ. reulare pot̾est.
Sed qͥa scriptũ ẽ. er̃ duo ĩ carne
ima: qͥ turpitudinẽ noũcȩ quȩ
una caro cũ patre suit reu̾lare
p̾sũpserit ꝓfecto patris turpi¬
tudinẽ reulauit. Cũ cognata
qͦq misceri: ꝓhibitũ ẽ. Quia

Expanded text:
is filius revelare potest, sed quia scriptum est: Erunt duo in carne una , qui turpitudinem novercae quae una caro cum patre fuit, revelare praesumpserit, profecto patris turpitudinem revelabit. Cum cognata quoque misceri prohibitum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa modũ coreccionis dicat.
ita ut m̃ns extra racionis regu¬
lã omnino nichil faciat. ad¬
dis aiã quomodo ea q̃ fusto de
ecclesiis abstulerĩt reddere debecit.
S ed absit ut eccła eũ uim̃to re¬
cipiat qͦd det̾renis rebꝰ. iud̾t᷑ am¬
mitere. & lucra deuanis qͣrere.
i terrogatio augustini. Sidb̾at̃
duo g̃rmani sr̃s singulas sororeᷤ
õĩbꝰ. lic&. Neqͣquã eñi ĩsacris elo¬
quiis ĩ unit᷑. qd̾ huc capitulo ẽtra¬
dic̃e uidat᷑. I u terrogatio au¬
gustini. Usq co ad tã gñracionẽ
gio copulari & nou̾cis ⁊ cognatis
siliceat copulari cõuigio.

Expanded text:
ipsa modum correctionis dictet, ita ut mens extra rationis regulam omnino nihil faciat. Addis etiam quomodo ea quae furto de ecclesiis abstulerunt reddere debeant. Sed absit ut Ecclesia cum augmento recipiat, quod de terrenis rebus videtur amittere, et lucra de vanis quaerat. Interrogatduo germani fratres singulas sorores omnibus licet. Nequaquam enim in sacris eloquiis invenitur, quod huic capitulo contradicere videatur. Interrogatio Augustini. Usque ad quotam generationem i copulari, et novercis, et cognatis, si liceat copulari conjugio?
Abbreviated transcription (Latin):
cesti sumꝰ. studio. Cũ aliis. ẜuis
d̃i illic nos ꝓutilitat̃ animarũ
auxiliant̃ dño direxisse. quem
necesse ẽ ut saẽdotali.studio scĩ¬
tas ur̃a adiuuare. & sua ei sola¬
cia pͬbe festin&e. Cui &iã ut
ꝓnicioreᷤᷤ ad suffragandũ positis
existere. causã. ub̃ iniunrimus
subtilit̃ uidicare. Sciẽteᷤᷤ qd̾ ea
cognita tota uos ꝓp̃t dm̃ deuo¬
cioñ. ad solaciãdũ qi̾ res exigit
comod̾tis. Candidũ pͣta pb̃rm¬

Expanded text:
certi sumus studio, cum aliis servis Dei illuc nos pro utilitate animarum, auxiliante Domino, direxisse. Quem necesse est ut sacerdotali studio sanctitas vestra adjuvare et sua ei solatia praebere festinet. Cui etiam ut promptiores ad suffragandum possitis existere, causam vobis injunximus subtiliter indicare, scientes quod ea cognita, tota vos propter Deum devotione ad solatiandum, quia res exigit, commodetis. Candidum praeter
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit actisra gr̃as intrat eccłã
nullo peccati pondere grauatur.
Uoluptas geni carnis nõ dolor in.
cułpa ẽ. in carnis aut cõmution
uoluptas ẽ. Nam & inꝓlis ꝓlationete
gemitus. Unde &. ipsi prime ma¬
tri omnu diciur indoloribus
paries. Si traq enirã mulierem

Expanded text:
nuerit, actura gratias intret ecclesiam, nullo peccati pondere gravatur: voluptas enim carnis, non dolor in culpa est, in carnis autem commistione voluptas est; nam in prolis prolatione gemitus, unde et ipsi primae omnium matri dicitur: In doloribus paries : si ergo enixam mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
& scientia scripturarũ nobilissim᷑ ĩ structꝰ.
Qͥ cũ domũ rediss&e: curauit suos qͥ eran
inhii. qͥue eidẽ erãt subdit monasterio
ad eũ qͣm cognou̾rat. qͣmq ipse toto ex
cord̃ susceꝑat ueritatis callẽ ꝑducere
eis ac mod̾sta exostatioñ. declarãs legiti¬
mũ pasche tẽpꝰ plurimoᷤ eoꝵ & pene
õs qͥ abhiensiũ dño erãt libi aberrore aiuto
correptoᷤ. ad unitatẽ redux̃ chatolicã ac
legitimũ paschȩ tẽpꝰ obseruar̃ ꝑdocuit.
Qͥ cũ cęlebrato in hib̃nia canonico pascha
chatolicã tp̃ris paschalis obseruãtiã in¬
stantissim̃ pͣdicauit. ne tam̃ ꝑficere
qd̾ conabat᷑ possos: cõtigit eũ ante ex
tatis ac pacis studiosissimꝰ. ant̃ ad uitam
graiuorẽ cũ eis qͥ eũ adueritatẽ sequi
nolebãt cog̃ret᷑ habre discordiã. Scrip¬
sit idẽ uir de locis scis librũ legͣntibꝰ.
multis utillimũ. cuiꝰ auctor erar docede
ac dictãdo galliarũ ep̃s archuulsus q̃lo¬

Expanded text:
bilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monasterio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde susceperat, veritatis callem perducere, exhortatione declarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, Paschalis observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante exptatis ac pacis studiosissimus ante ad vitam graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, q
Abbreviated transcription (Latin):
quoq feminarũ uilioreᷤᷤ ⁊ minoreᷤᷤ me¬
moriȩ cernũt᷑. Mlambre collis mille
passibꝰ. amonum̃tis his adboreã herbos
uald̃ ⁊ floridꝰ. cãpestrẽ habẽs mũtice
planiciẽ. Incuaqͥlonari paste: querchus
habrahȩ duoꝵ hominũ altitudinis trũcꝰ.
ȩcła circũdata ẽ. Hȩc dẽpusculis excerpta
p̃fati scriptoris: ad sẽsũ qͥdẽ u̾boꝵ illis
sed breuioribꝰ. strictisq cõphensa ẜmonibꝰ.
nr̃is : adhutilitatẽ legntiũ hẏstoriis indere
delectat: uł inipso illo uolumiñ. uł ĩ eo
qd̾ deillo dudũ strictim excerpsimꝰ epi¬
tomate requirat.

Expanded text:
quoque feminarum uiliores et minores mequoque feminarum uiliores et minores memoriae cernuntur. Mambre collis mille passibus a monumentis his ad boream, herbosus ualde et floridus, campestrem habens in uertice planitiem, in cuius aquilonali parte quercus Abraecclesia circumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere delectat, vel in ipso illo volumine, vel in eo quod de illo dudum strictim excerpsimus, epitomate requirat.
Abbreviated transcription (Latin):
totidẽq e regioñ lãpadeᷤᷤ. insunibꝰ. peri¬
dẽteᷤ. usq iherosolimã ꝑ uitrũ sulgen.
Q uarũ lux corda intuẽtiũ: cũqͣdã alacri¬
tate & cõpuctioñ paue facere dicit᷑. In
die ascẽsionis dñice. ꝑ annoᷤ singuldo mis¬
sa ꝑacta: ualidi fluminis ꝓcella desursũ
uenir̃ cõ sueuit: & õs qͥ ĩ ȩcła ad suerin¬
&e monum̃tis patrũ: ita seribit. Hebrou
cõdã ciuittis & m̃tropolis regni dauid nc̃
ruis tãtt̃ qͥd tc̃ suerit ostendẽs: uno ad
oriẽtẽ stadio. spelũcã duplicẽ inualle hab&e
ubi sepulera patriarcharũ quadrato muro
circũ dant᷑: capitibꝰ. uersis ad aqͥlonem.
& hȩc singula singulis tecta delapidibꝰ. instar
basilice dolatis trium patriarcharũ qua¬
archarũ candidis. adã obscurioris et
uilioris oꝑis qͥ hau lõg̃ abillis adborealẽ
extremãq muri illiꝰ. pastẽ pausat: triũ

Expanded text:
totidemque e regione lampades in funibus pentotidemque e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolimam per uitrum fulgent, quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et conpunctione pauefacere dicitur. In die ascensionis dominicae per annos singulos missa peracta ualidi flaminis procella desursum uenire consueuit et omnes, qui in ecclesia adfuerinet monumentis patrum ita scribit: Hebron quondam civitas et metropolis regni David, nunc ruinis tantum, quid tunc fuerit ostendens, uno ad orientem stadio speluncam duplicem in ualle habet, ubi sepulchra patriarcharum quadrato muro circumdantur, capitibus uersis ad aquilonem, et haec singula singulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis, trium patriarcharundidis, Adam obscurioris et uilioris operis, qui haud longe ab illis ad borealem extremamque muri illius partem pausat. Trium
Abbreviated transcription (Latin):
altitudiñ mõtis sion par ẽ: sed latitudi¬
ne & longitudine p̃stat. E xceptis ui¬
tibꝰ. & holuus: rare ferax arboris. Fru¬
m̃ti quoq & hordi festilis. Neq enim
brucosa sed herbosa & florida: soli illiꝰ
ẽ qualitas. Incuiꝰ. sũmo u̾tice ubi dñs
ad cȩlos ascẽdit: ecła potũda grãdis:
ternas ꝑcireuitũ cham̃ritas habos por¬
ticꝰ. desuꝑ tectas. Interior nãq domus
ꝓpt̃ dñici corporis meatũ cam̃rari & tegi
nõ potuit. Altare abhoriẽtẽ habẽs: au¬
gusto culmine ꝓtectũ. Incuiꝰ. m̃dio ul¬
tima: dñi uestigia cȩlo desuꝑ patente.
ubi ascẽdit uisunt᷑. Quȩ cũ cotidie acre¬
dẽtibꝰ. tra tollat᷑. nichilhominꝰ. manos
eadẽq adhuc speciẽ. ułuti ĩ p̃ssis signata
u̾stigis fuat. Hȩc cirra herea rota iac&s:
usq ad ceruicẽ alta: ab occasu habens
introitũ. pedẽte desuꝑ introcleis magnͣ
lãpad̾. totaq die & nocte lucẽte. In oc¬
cidẽtali eiꝰ. dẽ ȩcłe paste fenestre octo.

Expanded text:
altitudine montis Sion par est, sed latitudine et longitudine praestat, exceptis uitibus et oliuis rarae ferax arboris, frumenti quoque et ordei fertilis; neque enim brucosa, sed herbosa et florida soli illius est qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia caelo desuper patente, ubi ascendit, uisuntur. Quae cum cotidie a credentibus terra tollatur, nihilominus manet eandemque adhuc sui speciem ueluti inpressis signata uestigiis seruat. Haec circa aerea rota iacet usque ad ceruicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper in trocleis magna lampade totaque die et nocte lucente. In occidentali eiusdem ecclesiae parte fenestrae octo
Abbreviated transcription (Latin):
mũdi. cũ ipse uid̾rim udiciũ nm ĩa ẽẽ
cõpletũ. Talia dic̃es: sine uatico salutis
obiit. & corpꝰ. eiꝰ. multimis ẽ monasterii
locis humatũ. Neq aliqͥs ꝓeo. uł missas
sacer̃. uł psalmo cãtar. uł saltim orar̃ pre¬
sum̃bat. Oqͣm grãdi distãtia diuisit ds̃.

Expanded text:
mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi di
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. dẽ monum̃ti stat. Alcior uͦ ĩ ori¬
entali eiꝰ dẽ ecłȩ loco quadrangulum
aliud altar̃ sublinteaminibꝰ. extat. co
lor at eiꝰ dẽ monum̃ti & sepulchri al¬
bo. & rubicũdo ꝑmixtꝰ. uid̾t᷑.¬

Expanded text:
ejusdem monumenti stat; major vero in oriejusdem monumenti stat; major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare lor autem eiusdem monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtus uidet
Abbreviated transcription (Latin):
troitꝰ. ꝑtreᷤ heregioñ parieteᷤᷤ hab&e.
spectãt. Nuiꝰ. ĩ m̃dio monum̃tũ dñi
rotũdũ para excisũ ẽ. cuiꝰ. culmeri
intrisecus stans homo manu. cõting̃r̃
potest. abhoriẽte habẽs introitũ. cui
lapis ille magnꝰ adpositꝰ. ẽ. qd intrinsecꝰ.
fentim̃tor uestigia usq ĩ psẽs hostẽdit.
Nã extrinsecꝰ usq adculminis sumitatẽ
toto marmore tectũ ẽ. Sũmo uͦ culm̃
auro ornatũ: aureã magnã gͣsttit erucẽ.
nhiuꝰ. gͦ monum̃ti aqͥlonali paste. se¬
pulcrũ dñi meadẽ paera excisũ. longi
tudinis.uii. pedũ triũ m̃sura palmarũ
paium̃to altiꝰ. emin&e. Introitũ habeis
alteri m̃ridiano. ubi die noctuq xii.
lampadas ardẽt.iiͦiͬ. intra sepulcrum.
uIII. supra ininargiũ dextro. Lapis qui
adhostiũ monum̃ti positꝰ. erit. nunc
sisus ẽ. Cuiꝰ. pars minor. quad ratum
altare. ante hostiũ nichil hominus

Expanded text:
troitus, per tres e regione parietes habetroitus, per tres e regione parietes habespectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est, quod intrinsecus ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est; summum uero culmen auro ornatum auream magnam gestat crucem. In huius ergo monumenti aquilonali parte sepulchrum Domini in eadem petra etudinis septem pedum, trium mensura palmarum pavimento altius eminet; introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent, quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro. Lapis qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fissus est; cujus pars minor quadratum altare, ante ostium nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
diũtẽdũ ẽ ad ecłam cõstantinanam
qͣ mastiriũ apellat᷑. Hãe cõstantinꝰ.
imꝑator eo qd̃ ibi crux dñi abhelena
matre reꝑta sit. magnisico & regio
cultu cõstruxit. Dehinc ab occasu
golgotanna uid̾t᷑ ecła. inqua ꝯiã
rupis appare illa q̃ cõdã ipsa ad sixo
dñi corpore crucẽ ꝑtulit arg̃ntetim.
modo ꝑgrandẽ sustinẽs crucẽ. pen¬
dẽte magna desuꝑ epea rotã cũ lam¬
padibꝰ. Infra ipsũ locũ dñice crucis
excissa inpetra. Scripta ẽ inqͣ suꝑ al¬
tare ꝓ desuctis honoratis sacrisicium
solos offerri. positis interim inplatea
corporibꝰ. H uiꝰ. quoq ad occasũ ecłȩ
anastasis ħ ẽ resurreccionis dñice ro¬
tunda ȩcła tribꝰ. cinctti parietibus.
XII. columpnis sustẽttt᷑. Int̾ parieteᷤᷤ
singulos latũ habẽs spatiñ uie. Que
tria altaria intribꝰ. locis parietis medii
cõtin&e. Hoc ẽ australi. aqͥlonali. &e oc¬
cidẽtali. Nȩc his quatnas postas. idt̃ in¬

Expanded text:
tendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
miserabili uoce. Quid uis modo qͥ huc
uenisti: nõ enĩ mͥ aliqͥd utilitatis aut
salutis poteᷤᷤ ultra cõferre. Atille. Holi
inqͥd ita loqͥ. iud̃ ut sanũ sapias. Non
inqͥd ĩ sanio: sed pessimã mͥ scientiam

Expanded text:
miserabili voce: « Quid vis modo? Quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre. At ille: Noli, inquit, ita loqui, vide ut sanum sapias. Non, inquit, insanio, sed pessimam mihi scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
gore niuum oĩa ꝑflãte atq̃ urẽte
ñ minꝰ ĩ tolerabile p̾ferebat. Utrũq
at̃ erat animabꝰ. hominũ płnũq ui¬
cissim. hinc ind̃ ud̾bãt᷑ qͣsi tẽpestatis
impetu iactari. Cũ enĩ ium feruoris
im̃si tołar̃ ñ possẽt̃: ꝓsiliebãt mi¬
sere ĩ m̃diũ rigoris infesti. Xcũ neq
ibi qͥppiã reqͥei ĩ u̾nir ualrẽt: resilie¬
bãt rursa. urẽd ĩ m̃diũ flãmarũ ĩ ex¬

Expanded text:
gore nivium omnia perflante atque fervente gore nivium omnia perflante atque fervente non minus intolerabile preferebat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, quę vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis impetu iactari. Cum enim vim fervoris inmensi tolerare non possent, prosiliebant misere in medium frigoris infesti, et cum neque ibi quippiam requiei invenire valerent, resiliebant rursus urendę in medium flammarum i