comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pnũ conferrẽt ĩmensũ efficere possũt tumulũ: st̾ nã¬
q plura hidarũ milia: uoluit eos siuis usib et reddi¬
tib applitare. Qua ꝓpter cõuocatis apud rodestoche
ep̃s et ꝓcerib regni: cepit rex de prefata pecunia
suis redditib cõnumerãta u̾bũ in mediũ ꝓfere.
Cũq ad hũc sermonẽ uniuersi obiutuissent:
solus archiep̃s cũ multa libertate satis modeste
beneficiũ ad tuos usus retorquere : preserũ cũ duo
illi solidi nõ necessitate nec debito: sed gracia pociu
tius mĩstris conferãt᷑. Nã si uicecomiites ur̃i pacifice
et modeste se ad hoĩes nr̃os habuerint ⁊ libẽter q̃dẽ
dabimꝰ: sinautt̃ nõ dabunꝰ nec togi iure poterimuᷤ.
Ad hec rex tũ furore. ꝑ oculos ait dei. ꝓtinꝰ irrotu¬
labũt᷑: tali uerbo usus ꝓpter rotulos illos in q̃b regii
redditꝰ ãnotati cõtuiẽtur. Sed tuip̃e bene suꝑ hec mee

Expanded text:
unum conferentur immensum efficere possunt cumulum, sunt namunum conferentur immensum efficere possunt cumulum, sunt namque plura hidarum millia, voluit eos suis usibus et reditibus applicare. Quapropter convocatis apud Wodestocke episcopis et proceribus regni, coepit rex de praefata pecunia suis reditibus connumeranda verbum in medium proferre. Cumque ad hunc sermonem universi obmutuissent, solus archiepiscopus cum magna libertate satis modeste beneficium ad tuos usus, retorquere, praesertim cum duo illi solidi, non necessitate nec debito, sed gratia potius tuis ministris conferantur. Nam si vicecomites vestri pacifice et modeste se ad homines nostros habuerint, libenter quidem dabimus: sin autem, non dabimus, nec cogi jure poterimus. » Ad haec rex cum furore: « Per oculos, ait, Dei, protinus irrotulabuntur; tali verbo usus propter rotulos illos, in quibus regii reditus annotati continentur, sed tu ipse bene super haec meae
Abbreviated transcription (Latin):
tocius eccłastice disposicionis et ordinacõis sũmã si¬
bi usurpanerat: nã et ep̃atus ⁊ abb̾ias quib uole
bat cõferebat: iãq ipso precipiẽte et constituẽte. sicut
ppłs sit sacerdotes ⁊ clerici ĩdifferẽter ad scłaria iudi¬
tia trahebãtur. Prima igit᷑ occasio qua archie¬
piscopi ꝓpositũ ⁊ constãcia regi ĩnotuit talis fuit. E¬
rat consuctudo ĩꝑtib illis ut rex ad habũdãciorẽ cau¬
telã et custodiã regni sui. per singulos comitatus
regni. nicecomitẽ onũ de fidelib sius cõ stituerat. cõ¬
sueuerãtq comites et barones eidẽ uicecomti regio
uidelicet mĩstro duos solidos de singulis dimẽsioĩb
terre sue quas patrio noĩe hydas uocãt ãnuasĩ ab
hoĩb sius facere dari: qͣtinꝰ tali seruicio et beneficio
pos a grauamĩb et calũpniis hoĩm suoꝵ cohiberẽt
Pidens at rex qd̃ duo illi solidi de suigulis hidis si ĩ

Expanded text:
totius ecclesiasticae dispositionis et ordinationis summam sitotius ecclesiasticae dispositionis et ordinationis summam sibi usurpaverat, nam et episente et constituente, sicut populus sic sacerdotes et clerici indifferenter ad saecularia judicia trahebantur. Prima igitur occasio, qua archiepiscopi propositum et constantia regi innotuit, talis fuit. Erat consuetudo in partibus illis ut rex ad abundantiorem cautelam et custodiam regni sui, per singulos comitatus regni, vicecomitem unum de fidelibus suis constitueret, consueverantque comites et barones eidem vicecomiti, regio videlicet ministro, duos solidos de singulis dimensionibus terrae suae quas patrio nomine hidas vocant, annuatim ab hominibus suis facere dari; quatenus tali servitio et beneficio eos a gravaminibus et calumniis hominum suorum cohiberent: videns autem rex quod duo illi solidi de singulis hidis si in
Abbreviated transcription (Latin):
tali et materiali. Cũq sub hac occasione de potes¬
tate ecclesiastica et scłari multa mirabilit̾ disseru¬
isset: erat enĩ facũdissimus: rex eius u̾ba ꝑ singula
notabat: ĩtelligensq qd̃ dignitatẽ ecclesiasticam
tuilibet extellentie seculari longe ĩmensũ preferret.
nõ equo ão accepit. Sensit nãq ex uerbis illius
qnͣtũ ab opinione sua archiep̃s abesset: cũ eccłiam
nichil prorsus habere uel posse nisi qͣntũ ip̃e ei in¬
dulgeret. ꝑsuasũ haberet. Ex hinc iã que in corde
regis latuerãt. qualiter ĩ apertũ ꝓdierint ⁊ qua¬
liter eciã uenerandus antistes pro domo dñi se
muꝵ opposuerit ⁊ qnͣta ue cõstancia regio furori
se pro tuendo ecclesiastice libertatis iure obiecerit.
consequẽter dicendũ est. Tyrãni nãq qui regnũ
obtinuerant. iura ecclesiastica ãnichilauerant
penitus⁊ quoꝵ ad herẽs uestigiis rex iste henricus¬

Expanded text:
tuali et materiali. Cumque sub hac occasione de potestuali et materiali. Cumque sub hac occasione de potestate ecclesiastica et saeculari multa mirabiliter disseruisset, erat enim facundissimus, rex ejus verba per singula notabat, intelligensque quod dignitatem ecclesiasticam cuilibet excellentiae seculari longe immensum praeferret, non aequo animo accepit. Sensit namque ex verbis illius quantum ab opinione sua archiepiscopus abesset: cum ecclesiam nihil prorsus habere vel posse, nisi quantum ipse ei indulgeret, persuasum haberet. Exhinc jam quae in corde regis latuerant qualiter in apertum prodierint, qualiter etiam venerandus antistes pro domo Domini se murum opposuerit: quantave constantia regio furori se pro tuendo ecclesiasticae libertatis jure objecerit consequenter dicendum est. Tyranni namque, qui regnum obtinuerant, jura ecclesiastica annihilavorant penitus: quorum adhaerens vestigiis rex iste Henricus
Abbreviated transcription (Latin):
rãtib: et regi tũcta qmͣqͣm aliter renũciãtib Sin
gularẽ nãq eũ et suꝑsticiolũ potiꝰ qͣm religiosũ
dicebãt. regisq aĩm subdolis e malignis delacio¬
nib uehemẽter sollicitabant. Riex ãt callide dissimula¬
bat: nolens eũ ĩimicũ lucrari gratis: quẽ necdũ ĩ ali¬
quo sibi cõtrariũ expertus fuerat. Quociens uero occa¬
sio se offerebat ⁊ cũ multa eũ reuerẽcia et honore extiꝑi¬
ebat: multisq oblequiis et blandiciis demulcebat.
Sciebat nãq niri magnanimitatẽ et prudẽtiã: nole¬
batq eũ ꝓpter clamdestinas delatoꝵ suggestiones p̃pro¬
pere aduersari. Contigit eo tꝑe in quodã celebri
cõuentu ut thomas ad cleꝵ et ppłm rege presente
sermonẽ faceret: fuitq ei sermo de regno xp̃i qd̾ ẽ ecc̃ia:
et de regno tẽporali: deq coronis eorũdẽ regnoꝵ sat̾¬
dotali indelicet et regali: simul etiã de gladio spiri¬

Expanded text:
rrgularem namque eum et superstitiosum potius quam religiosum dicebant, tegisque animum subdolis et malignis delationibus vehementer sollicitabant. Rex autem callide dissimulabat: nolens eum inimicum lucrari gratis quem necdum in aliquo sibi contrarium expertus fuerat. Quoties vero occasio se offerebat, cum multa eum reverentia et honore excipiebat, multisque obsequiis et blanditiis demulcebat. Sciebat namque viri magnanimitatem et prudentiam, nolebatque ei propter clandestinas delatorum suggestiones praepropere adversari. Contigit eo tempore in quodam celebri conventu ut Thomas ad clerum et populum, rege praesente, sermonem faceret: fuitque ei sermo de regno Dei Christi quod est ecclesia et de regno temporali: deque coronis eorumdem regnorum sacerdotali videlicet et regali: simul etiam de gladio spiri
Abbreviated transcription (Latin):
to tꝑe uestes preciosas et coloratas. cũ pellib uarii
et peregrinis penitus a se abiciens : suꝑ ciliciũ quo
ad carnẽ induebat᷑. pellicias agninas bisso tãtũ
mũda coopertas induit: indesinẽter satagens qua¬
liter in consciẽtia apud deũ: et nõ in hoĩm estuma¬
cione religionis sibi meritũ collocaret: et ĩ exterio¬
ribus eclesiastico nĩsterio cõueniret. Amiciebat᷑
quoq pallio pullo id est nigro ꝑui precii. solote¬
nus defluente ⁊ qd̾ agninis pellib mimiebat᷑. Ni¬
ta igit᷑ et neste religionisq et sc̃tatis exemplo fac¬
tus forma gregis ex ãor totũ se mĩsterio cui deo
pocãte addictus erat: ĩpend̾e firmiter apud se sta¬
tuit. Qd ãt uer̃a uenerãdus ãtistes ageret et quõ
se haberet. regẽ latere nõ potuit: presertĩ emulis
eius. nã et ipsi nõ deerãt. uitã illiꝰ curiosius explo¬

Expanded text:
tempore vestes pretiosas et coloratas cum pellibus variis tempore vestes pretiosas et coloratas cum pellibus variis et peregrinis penitus a se abjiciens, super cilicium quo ad carnem induebatur, pellicias agninas bysso tantum munda coopertas induit; indesinenter satagens qualiter in conscientia apud Deum, et non in hominum aestimatione, religionis sibi meritum collocaret, et in exterioribus ecclesiastico ministerio conveniret. Amiciebatur quoque pallio pullo, id est nigro, parvi pretii solo tenus defluente. Quod agninis pellibus muniebatur. Vita igitur et veste religionisque et sanctitatis exemplo factus forma gregis ex animo, totum se ministerio, cui Deo vocante addictus erat, impendere firmiter apud se statuit. Quid autem venerandus antistes ageret et quomodo se haberet, regem latere non potuit: praesertim aemulis ejus, nam et ipsi non deerant, vitam illius curiosius explo
Abbreviated transcription (Latin):
modi reputabat: sic utens uasis aureis et argẽ¬
teis quomõ fictilib Uestis adhuc ei erat ĩ exte¬
riorib ut prius. splendida scilicet preciosa et ho¬
nesta: unde moͣchi cãtuariẽses qui ĩ ceteris quidẽ
oĩb de felicitate iite ⁊ actuũ illuis in dño gaudebãt
et gloriabãtur. de hoc solo scandalizari et sb̃mux¬
murare uidebãtur. Unus ãt ex ipsis habens familiari¬
tatẽ cũ illo. secreta eũ allocutione suꝑ hoc reuerẽter
cõuenit: reftrens ei insionẽ. quã tuidã monacho re¬
ligioso et seni dñs suꝑ hac re demonstrare dignatue
fuerat. Apꝑaruit ĩquit dñs cuidã religioso et scõ uipo.
dicens ad eũ. Dade dic archiep̃o. ut absq dilacione ues¬
tes mutet: nã qm diu id facere distulerit: me sibi
placatũ habere nõ poterit. Hec audiens archiep̃s
motus est in lacrimas: ꝓpositũ tñ suũ ista sibi re¬
ferẽti mõcho mũme reuelauit. Paruo itaq ĩteriet

Expanded text:
modi reputabat: sic utens vasis aureis et argenmodi reputabat: sic utens vasis aureis et argenteis quomodo fictilibus. Vestis adhuc ei erat in exterioribus ut prius, splendida scilicet, pretiosa et honesta. Unde monachi Cantuarienses qui in caeteris quidem omnibus de felicitate vitae et actuum illius in Domino gaudebant et gloriabantur, de hoc solo scandalizari et submurmurare videbantur: unus autem ex ipsis habens familiaritatem cum illo, secreta eum allocutione super hoc reverenter convenit: referens ei visionem quam cuidam monacho religioso et servo Dominus super hac re demonstrare dignatus fuerat. « Apparuit, inquit, Dominus cuidam religioso et sancto viro, dicens ad eum: Vade, dic arhiepiscopo ut absque dilatione vestes mutet, nam quandiu id facere distulerit, me sibi placatum habere non poterit. » Haec audiens archiepiscopus motus est in lacrymas; propositum tamen suum ista sibi referenti monacho minime revelavit. Parvo itaque interjecto
Abbreviated transcription (Latin):
studuit duplicare Introducebat᷑ ad mensã eius co¬
tidie pauperũ magnus numerus: et preter illos qͥ
ad mensã ĩgrediebãtur. ailios tredecĩ pauꝑes õmi
die circa uespeꝵ faciebat secrecius ĩtroduci: singu¬
lisq eoꝵ post pedũ ablucionẽ et deosculacionẽ:
postq copiosã refectionẽ: quatuor argenteos lar¬
giebatur. Qd̾ si qͣndo forte ꝓpter aliquã maiodẽ
occupacionẽ manib ꝓpriis ꝑficere ĩpediebat᷑. per
seruiẽtes suos ĩpleri faciebat. Inferebat᷑ ad men¬
sã eius totidie fertuloꝵ et pocionũ uaria copia:
ut per hoc et patriis morib cõgrueret: et de reli¬
quiis habũdanter solaret᷑ egenos. Uaria eciã ciu¬
ri et argenti suppellex mensã eius et ouerabat ⁊¬
honestabat ⁊ non quidẽ ad diuiciaꝵ ostentacionẽ.
sed pro more gentis et prĩe consuetudine. Ipse u̾o
qͣntũ ad se nichil nisi usũ necessariũ in huuis¬

Expanded text:
studuit duplicare. Introducebatur ad mensam ejus quostuduit duplicare. Introducebatur ad mensam ejus quotidie pauperum magnus numerus; et praeter illos qui ad mensam ingrediebantur alios tredecim pauperes omni die circa vesperam faciebat secretius introduci, singulisque eorum post pedum ablutionem et deosculationem, post copiosam refectionem, quatuor argenteos largiebatur. Quod si quando forte propter majorem aliquam occupationem manibus propriis perficere impediebatur, per servientes suos impleri faciebat. Inferebatur ad mensam ejus quotidie ferculorum et potionum varia copia, ut per hoc et patriis moribus congrueret, et de reliquiis abundanter solaretur egenos. Varia etiam auri et argenti supellex mensam ejus et onerabat et honestabat; non quidem ad divitiarum ostentationem, sed pro more gentis et patriae consuetudine. Ipse vero quantum ad se nihil nisi usum necessarium in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
iudicãdo quoq iusticiã: tã muneꝵ qͣm ꝑsonarũ
acceptione prorsus postposita. Corripiebat cũ mi¬
na libertate delinquẽtes. durius ãt semꝑ diuites
et potẽtes ⁊ ꝑatũ ad ultiscendũ. se. oẽm ĩ obedientiti.
nõ solũ uerbi sed et oꝑis attestatione quociẽs ex¬
pediebat cõprobans. Oꝑa ãt miscõie et pietatiᷤ
que dũ adhuc esset cãcellarius diligẽter exertueras.
multipliciter auxit et cumulauit ⁊ decimis ẽĩbus
quecũq eũ aliqua racione ailicubi cõtingebant:
usib paupeꝵ teputatis. Uidius t orphanis atp
infirmãtib : lectoq decũbentib egenis multa be¬
neficia conferebat eorũt qͣm plurimis totidiana
pictus et uestitus stipendia ppetuo deputauerat
Predecessor euis ꝑie mẽorie theobaldus predecessorũ
suoꝵ elimosinas pietatis studio duplicauerat:
thomas no liberali emulacione eciã duplũ illius

Expanded text:
judicando quoque justitiam. Tam munerum quam personarum judicando quoque justitiam. Tam munerum quam personarum acceptione prorsus postposita corripiebat cum magna libertate delinquentes, durius autem semper divites et potentes: paratum ad ulciscendum se omnem inobedientiam, non solum verbi sed et operis attestatione, quoties expediebat comprobans, opera autem misericordiae et pietatis, quae dum adhuc esset cancellarius diligenter exercuerat, multipliciter auxit et cumulavit: decimis omnibus, quaecunque eum aliqua ratione alicubi contingebant, usibus pauperum deputatis. Viduis et orphanis atque infirmantibus lectoque decumbentibus egenis multa beneficia conferebat, eorumque quamplurimis quotidiana victus et vestitus stipendia perpetuo deputaverat. Praedecessor ejus piae memoriae Theobaldus predecessorum suorum eleemosynas pietatis studio duplicaverat; Thomas vero liberali aemulatione etiam duplum illius
Abbreviated transcription (Latin):
uenit henricus matildis ĩꝑatritis filius accepitq
regnũ: cuiꝰ regni sĩno octauo thomas est cõsecratꝰ
cãtuarie antistes. Consecratus at studiũ et di¬
ligẽtiã ꝓpensiorẽ exhibere curauit᷑. qualiter uita et
morib tanto gradui cõueniret: moxq diuina co¬
oꝑante gratia mutatus ĩ ui alterũ ueterẽ hoĩe nũ
actib sius exuit: nouũq induit ĩiusticia et sũtate:
celans tñ ĩterim hom̃ib ꝓpositũ suũ soliti habitus
honestate. Cilicio nãq ad carnẽ indutus. lationi
et mracioni ĩ tesmẽter instabat: eriꝑiẽs et subtrahẽs
se qnͣtũ poterat negotiis secularib: ut spũalibus
studiis liberius et efficatius uacare posset. Quo¬
ciens tamẽ causis aliquib eũ ĩteresse officii neces¬
sitas deposcebat. mirã exhibebat in audiendo ꝑei¬
tienciã: in ĩquirẽto seu discutiendo diligentiã: in

Expanded text:
ervenit Henricus Matildis imperatricis filius, accepitque ervenit Henricus Matildis imperatricis filius, accepitque regnum. Cujus regni anno octavo Thomas est consecratus Cantuariae antistes. Consecratus autem studium et diligentiam propensiorem exhibere curavit, qualiter vita et moribus tanto gradui conveniret: moxque, divina cooperante gratia, mutatus in virum alterum, veterem hominem cum actibus suis exuit, novumque induit in justitia et sanctitate, celans tamen iterum hominibus propositum suum soliti habitus honestate; cilicio namque ad carnem indutus, lectioni et orationi indesinenter instabat: eripiens et subtrahens se quantum poterat negotiis saecularibus, ut spiritualibus studiis liberius et efficacius vacare posset. Quoties tamen causis aliquibus eum interesse officii necessitas deposcebat, miram exhibebat in audiendo patientiam, in inquirendo seu discutiendo diligentiam, in
Abbreviated transcription (Latin):
est itaq et consecratus pontifex ĩponẽte ei manũ
piro uenerabili henrico wointoniensi ep̃o ⁊ is quip¬
pe ĩter coepõs tã religione qͣm genere eminebat
erat enĩ monachus et frater stephani blesensiᷤ.
qui regnũ angloꝵ post henricũ regẽ seorem
ferme ꝑ piginti ãnos obtuuerat. Guillelmo
regno guillelmus filius eius cognoniẽto rufus:
qui sc̃m et illustrẽ uiꝵ ancelmũ cãtuariensẽ air¬
thiepiscopũ de regno suo expulit. cui guillalmo
ruso in uenacione ocmupato et a quodã milite
sibi karissimo non tã casu qͣm diuina ut credi¬
tur polũtate sagitta ꝑempto: successit henricuˢ
frater eius qui fuit pater matildis ĩpatris
Huit aũt henrito magnifico et pofẽtissimo re¬
gi successit prefatus stephauꝰ blesensis frater uointo¬
niensis eñ et illustrissimi comitis theobaldi senio¬
ris. Stephano uo adhuc superstite et regniãte: suꝑ¬

Expanded text:
est itaque et consecratus pontifex, imponente ei manum est itaque et consecratus pontifex, imponente ei manum viro venerabili Henrico Wintoniensi episcopo. Is quippe inter coepiscopos tam religione quam genere eminebat; erat enim monachus et frater Stephani Blesensis qui regnum Anglorum post Henricum regem seniorem ferme per viginti annos obtinuerat. Willelmo o successit filius ejus, cognomento Rufus, qui sanctum et illustrem virum Anselmum Cantuariensem archiepiscopum de regno suo expulit; cui Willelmo Rufo, in venatione occupato, et a quodam milite sibi charissimo non tam casu quam divina, ut creditur, voluntate sagitta perempto, successit Henricus frater ejus, qui fuit pater Matildis imperatricis; huic autem Henrico magnifico et potentissimo regi successit praefatus Stephanus Blesensis, frater Wintoniensis episcopi et illustrissimi comitis Theobaldi senioris. Stephano vero adhuc superstite et regnante, sup
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. Episcopugit cõdicto ĩterse conserraciõiꝰ
die apud cantuariã cõuenerũt: simulq tũ eis ab¬
batũ et religiosoꝵ atis tleritoꝵ nobiliũq terre illiꝰ
multitudo infinita: tanti pontificis consecrato¬
in et missaꝵ atq benedictionũ pͥmitiis cupienᷤ
ĩteresse. Ipse quoq thomas cũ maximo uiroꝵ re¬
ligiosoꝵ et aliaꝵ uencrabiliũ ꝑsonaꝵ comibatu
ad diẽ occurrit: ꝓcesserũtꝙ ueniẽti obuiã cũ gau¬
dio et honore multo ep̃i cũ monachis et cdlero.
ppłiq multitudine ĩnũabili: tantaq fuit occire¬
renciũ deuocio et exultacio ut u̾bis nequeat expli¬
cari. Cũq nox leticie et exultacionis undiq pło¬
naret thomas tñ ad ista aĩmi nõ apposuit: sed
tũ magna hiũlitate et cõtricione lacrimis uber¬
tim fluentib pedes accessit plus cogitans de o¬
nere sibi ĩposito. qmͣ de honore ĩpenso. Ordinatũ

Expanded text:
habuit. Episcopi igitur condicto inter se consecrationis habuit. Episcopi igitur condicto inter se consecrationis die apud Cantuariam convenerunt: simulque cum eis abbatum et religiosorum et clericorum nobiliumque terrae illius multitudo infinita: tanti pontificis consecrationi et missarum atque benedictionum primitiis cupiens interesse. Ipse quoque Thomas cum maximo virorum religiosorum et aliarum venerabilium personarum comitatu ad diem occurrit, processeruntque venienti obviam cum gaudio et honore multo episcopi cum monachis et clero, populique multitudine innumerabili: tantaque fuit occurrentium devotio et exsultatio ut verbis nequeat explicari. Cumque vox laetitiae et exsultationis undique personaret, Thomas tamen ad ista animum non apposuit: sed cum magna humilitate et contritione lacrymis ubertim fluentibus pedes accessit, plus cogitans de onere sibi imposito quam de honore impenso. Ordinatus
Abbreviated transcription (Latin):
legasse: gratũq et ratũ habiturũ. qcqd a nobis in¬
de fuerit constitutũ. Gratã habuit rex huiuscemodi
peticionẽ: thomãq gratãter scd̃m postulacionẽ
wintoniensis ep̃i libeꝵ et absolutũ ab om̃ibus
etlesiastico mĩsterio cõtradidit. Ipse uero thomas
a principio ex quo secmonẽ de sua ꝓmotione egressũ
cõperit. modis quib potuit obuiauit. ne res ad effic¬
tũ ueniret⁊ sciens indubitãter duob dñis tõcorditer
nõ posse seruire. quoꝵ nolũtates longe ab ĩuicẽ dis¬
creparẽt: et quisqͥs cãtuariensis archiep̃s fieret cito
deũ aut regẽ infensũ esset habiturus. Uerũptamẽ
ĩeo aliter disponẽte. et heirico pysano presbitero
cardinali et aplice sedis legato. monacho uero or¬
dinis cisterciensis procurãte et modis oĩb iustãte
eũq ad suscepcionẽ regimĩs cohortãte et aĩante:
tandẽ eius electio qualẽ breuit̾ mẽorauimꝰ exitũ

Expanded text:
legasse, gratumque et ratum habiturum, quidquid a vobis inlegasse, gratumque et ratum habiturum, quidquid a vobis inde fuerit constitutum. Gratam habuit rex hujuscemodi petitionem, Thomamque gratanter, secundum postulationem Wintoniensis episcopi, liberum et absolutum ab omnibus ecclesiastico ministerio contradidit. Ipse vero Thomas a principio, ex quo sermonem de sua promotione egressum comperit, modis quibus potuit, obviavit, ne res ad effectum veniret: sciens indubitanter duobus dominis concorditer non posse servire, quorum voluntates longe ab invicem discreparent: et quisquis Cantuariensis episcopus fieret, cito Deum aut regem infensum esse habiturum. Verumtamen, Deo aliter disponente, et Henrico Pisano praesbyterum cardinali et apostolicae sedis legato, monacho vero ordinis Cisterciensis procurante et modis omnibus instante, eumque ad susceptionem regiminis cohortante et animante; tandem ejus electio qualem breviter memoravimus exitum
Abbreviated transcription (Latin):
officiales regni. nã et ad ipsos rex pater suꝑ electi¬
one scripserat: cũ deuocione et ĩmenso gaudio e¬
lectionẽ acceptauerũt et laudauexũt. Henricus
at̃ uoitoniensis ep̃s nõ minꝰ gn̾e qm prudẽtia ⁊ reli¬
gione cͥaru . ad regẽ puerũ sit locutus ẽ. Dñs ait
tãcellarius electus nr̃ multo iã tꝑe in domo regĩ
prĩs nr̃i et ĩ om̃i regno sũmũ obtinuit locũ: ha¬
buitq in disposiciõe sua regnũ: net aliquid ĩ tp̃e
suo in regno actitatũ est. nisi ad suũ arbitriũ:
mde eũ libeꝵ et absolutũ ab om̃i nexu et nũste¬
rio curiali. ab om̃i eciã querela et calũꝑnia: om̃i¬
q penitus occasione ecclesie dei et nob̾ tradi postu¬
lamꝰ: qͣtenus ab hac hora et dẽĩceps emãcipatus et
expeditus que dei st̃ libere exequat᷑. Cogno uimꝰ em̃
regẽ pr̃em ur̃m uices suas in hoc negocio uobis de¬

Expanded text:
officiales regni, nam et ad ipsos rex pater super electiofficiales regni, nam et ad ipsos rex pater super electione scripserat: « Cum devotione et immenso gaudio electionem acceptaverunt et laudaverunt. » Henricus autem Wintoniensis episcopus non minus genere quam prudentia et religione clarus, ad regem puerum sic locutus est: « Dominus, ait, cancellarius electus noster multo jam tempore in domo regis patris vestri et in omni regno summum obtinuit locum, habituque in dispositione sua regnum, nec aliquid in tempore suo in regno actitatum est, nisi ad suum arbitrium; unde eum liberum et absolutum ab omni nexu et ministerio curiali, ab omni etiam querela et calumnia, omnique penitus occasione, Ecclesiae Dei et nobis tradi postulamus, quatenus ab hac hora et deinceps emancipatus et expeditus quae Dei sunt libere exsequatur. Cognovimus enim regem patrem vestrum vices suas in hoc negotio vobis de
Abbreviated transcription (Latin):
cellariũ in archiep̃m cõcorditer et canonite elegis¬
se. Ep̃is qͦ qui apud cãtuariã missi a rege electio¬
ni ĩterfuerãt. tã electionis formã qͣm electi ꝑsonã
multipliciter cõmendãtib assenciũt uniuersi. et
deũ tã uotis qͣm pocib consona gratulatione be¬
redicũt. Solus tñ ĩuentus est gillebertus foliot
ep̃s lundoniensis qui obloqueret᷑ et subinurmu¬
raret: qui tamẽ idens unaninẽ oĩm assensũ
suãq singularẽ maliciã nichil posse obtinere:
et ipse pariter assensit. Eratq uir ille grandeuuᷤ
et multũ litteratus. habituqs monachus: qui ut
ferebat opinio ad arthiep̃atũ diu ex. aspirauerat
Accedũt igit᷑ oẽs simul ep̃i ad regis iunioris pre¬
senciã. assensũ illius fauorẽ et gr̃am in sua electi¬
one postulãtes: quib ipse tũ multa exultaciõe
applausit: fauit et assensit. Magistratus quoq⁊

Expanded text:
cellarium in archiepiscopum concorditer et canonice elegiscellarium in archiepiscopum concorditer et canonice elegisse. Episcopis quoque, qui apud Cantuariam missi a rege electioni interfuerant, tam electionis formam quam electi personam multipliciter commendantibus, assentiunt universi, et Deum tam votis quam vocibus consona gratulatione benedicunt. Solus tamen inventus est Gilbertus Foliot, episcopus Londoniensis qui obloqueretur et submurmuraret; qui tamen videns unanimem omnium assensum suamque singularem malitiam nihil posse obtinere, et ipse pariter assensit. Eratque vir ille grandaevus et multum litteratus, habituque monachus; qui, ut ferebat opinio, ad archiepiscopatum ex diu aspiraverat. Accedunt igitur omnes simul episcopi ad regis junioris praesentiam, assensum illius, favorem et gratiam in sua electione postulantes: quibus ipse cum multa exsultatione applausit, favit et assensit. Magistratus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
corã omib ep̃ĩs et abbatib regni tocius ĩ presẽtia
regis uinioris consũmarẽt᷑. Iam enĩ ei rex p̃r simᷤᷤ
regnũ disposuerat ⁊ et sicut suꝑius dictũ est. homi¬
nia et fidelitates regni per manũ cãcellarii sui ei
fieri fecerat. Scripserat etiã ei rex de electione cãthua¬
riensis eccłie. significans q̃a qͣcqd in eius presencia
factũ fuisset⁊ ipse quoq cõcederet et cõfirmaret: ac
per oẽ tẽpus ratũ haberet. Memorati igitur ep̃i ex
mandato regis uniuersos ep̃os et abbates regni:
sed et cõuentualiũ ecclesiaꝵ priores ÷ nec nõ et comi¬
tes atq proceres: oẽsq regis officiales: ad prefixã
diẽ lundonias cõuocauerũt. Cũq die statuto simul
oẽs cõuenissent: prior cãtuariensis formã electioĩs
apud cantuariã ex uolũtate et mãdato regis pre-¬
sentib epĩs quos ad hocip̃m rex direxerat celebra

Expanded text:
coram omnibus episcopis et abbatibus regni totius in praesentia coram omnibus episcopis et abbatibus regni totius in praesentia regis junioris consummarentur. Jam enim ei rex pater suus regnum disposuerat, et sicut superius dictum est, hominia et fidelitates regni per manum cancellarii sui ei fieri fecerat. Scripserat etiam ei rex de electione Cantuariensis ecclesiae, significans quia, quidquid in ejus praesentia factum fuisset, ipse quoque concederet et confirmaret, ac per omne tempus ratum haberet. Memorati igitur episcopi ex mandato regis universos episcopos et abbates regni; sed et conventualium ecclesiarum priores, necnon et comites atque proceres, omnesque regis officiales, ad praefixam diem Londonias convocaverunt. Cumque die statuto simul omnes convenissent: prior Cantuariensis formam electionis apud Cantuarium ex voluntate et mandato regis, praesentibus episcopis, quos ad hoc ipsum rex direxerat, celebra
Abbreviated transcription (Latin):
qa thomã mrũ esse uirtutis ignorarent: sed qã reli¬
gionis habitũ nõ preferebat: qm̃ usq ad illa tꝑa fere
semꝑ ecclesia cãthuariensis uiros uita et habitu religi¬
osos habuerit pontifices. Sanctus nãq augustinus
beaiti et apłici pape Gregorii monachus qui genti ã¬
gloꝵ fidem xp̃i predicauit cãthuariensẽ et alias plu¬
tes in ꝑtib illis ecclesias sub regulari et monastiça
disciplina ordinauit et instituit: quã consuetudĩe.
maxĩe ĩ electione põtificis cãthuariẽsis ecclesia pre
ceteris diligencius hattenus obseruauerat. Perũp¬
tamẽ solũ illud qd̾ in electi sui morib horrebant
ceteraꝵ u̾tutũ et grãꝵ que ĩ eo clarius eminebant
consideratione cõpensantes: corde bono et aĩo uolẽ¬
te eũ unanimes elegerũt. Episcopi itaq quos ad
hoc rex destinauerat diẽ apud lundonias priori
et monachis canthuarie assignauerũt: quo ea¬
ea que de electionis celebritate restabant: publice

Expanded text:
 religionis habitum non praeferebat, cum usque ad illa tempora fere semper Ecclesia Cantuariensis viros vita et habitu religiosos habuerit pontifices. Sanctus namque Augustinus, beati et apostolici papae Gregorii monachus, qui genti Anglorum fidem Christi praedicavit, Cantuariensem et alias plures in partibus illis ecclesias sub regulari et monastica disciplina ordinavit et instituit, quoniam consuetudines maxime in electione pontificis Cantuariensis ecclesia prae caeteris diligentius hactenus observaverat. Verumtamen solum illud quod in electi sui moribus horrebant, caeterarum virtutum et gratiarum, quae in eo clarius eminebant, consideratione compensantes, corde bono et animo volente eum unanimes elegerunt. Episcopi itaque, quos ad hoc rex destinaverat, diem apud Londonias priori et monachis Cantuariae assignaverunt, quo ea quae de electionis celebritate restabant, publice
Abbreviated transcription (Latin):
mãnus. Uerene filiq̃ndo tu iidisti cãthuariensẽ tirchi¬
ep̃m ita gradientẽ: Benerũt ãt ad fluuiũ: ubi reꝑta
nauicula usq darũ mariscũ nauigio puenerunt.
Abbas at et frẽs loci illius cognoscentes uenerandũ
antistitẽ ĩ estimabili gaudio repleti st̃: eũ q cũ om̃i
honore et reuerẽtia officiosissime susceperũt. Mansit
igit᷑ occultus apud eos: paucis dieb. Interĩ quidã ex
clericis siuis quibz ipse a norfhanitona fugiens ut se seque¬

Expanded text:
mannus: « Verene aliquando tu vidisti Cantuariensem archimannus: « Verene aliquando tu vidisti Cantuariensem archiepiscopum ita gradientem? » Pervenerunt autem ad fluvium, ubi reperta navicula usque Clarum Mariscum navigio pervenerunt. Abbas autem et fratres loci illius cognoscentes venerandum antistitem inestimabili gaudio repleti sunt, eumque cum omni honore et reverentia officiosissime susceperunt. Mansit igitur occultus apud eos paucis diebus. Interim quidam ex clericis suis quibus ipse a Northamptona fugiens ut se seque
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽq oiꝵ diligencius ĩtuens. et nescio qͣd speciale magnifi¬
tũq in eius pultu ꝑpendens : labori illuis cõpaciens: at uõ¬
lens eis beneficiũ prestare festina cucurrit in domũ suã ut
haculũ quereret. quẽ ei ad sustentandũ porrigeret. Arripi¬
ens ãt beru quoddã fumo et fuligine sordidũ⁊ nec nõ et
adipe pisciũ que ex es dependerant madidũ atq confectũ:
ei porrexit. Cuiꝰ ille circa se beniuolenciã nõ spernẽs. qͣsi
pro magno munere gracias egit: et qd̃ oblatũ fuerat
susceꝑit. Cũ ũo paululũ ꝓcessissent⁊ stabat miles quidã
ĩforib domꝰ sue accipitrẽ manu tenens: qui uidens q̃tuor
uiros religionis habitũ ꝑreferẽtes preterire: et diligẽti¬
lis ĩ tuens eos: ait ad circũstantes. Unus ex istis aut archi¬
ep̃s est tãthuariẽsis: aut ei similimꝰ. Cui cñdit fr̃ scatl¬

Expanded text:
bilemque virum diligentius intuens, et nescio quid speciale magnifibilemque virum diligentius intuens, et nescio quid speciale magnificumque in ejus vultu perpendens, labori illius compatiens, et volens ei beneficium praestare, festina cucurrit in domum suam ut baculum quaereret, quem ei ad sustentandum porrigeret. Arripiens autem veru quoddam fumo et fuligine sordidum, nec non et adipe piscium, qui ex eo dependerant, madidum atque confectum ei porrexit. Cujus ille circa se benevolentiam non spernens, quasi pro magno munere gratias egit. Et quod oblatum fuerat suscepit. Cum vero paululum processissent, stabat miles quidam in foribus domi suae accipitrem manu tenens, qui videns quatuor viros religionis habitum praeferentes praeterire et diligentius intuens eos, ait ad circumstantes: « Unus ex istis aut archiepiscopus est Cantuariensis, aut ei simillimus. » Cui respondit frater Scail
Abbreviated transcription (Latin):
labore fatigari: iã enĩ sepius corruendo manus leserat et
uulnerauerat. nõ se facile a la cruis cõtinebant. Die ãt
facto appariit eis puer quidã. cui occurrẽtes rogabant:
ut equitaturã quãlibet eis salua mercede sua quereret et
adduceret. Qui currens in proximã uillã et multã ibi mo¬
rã faciens ⁊ multũ eos sollicitos ac pauidos reddidit ne for¬
te explorator esset aut delator. Tandẽ tamẽ rediit. adducẽs
ĩmanu iumentũ instratũ: cui tantũ pro freno funis
ex feno confectus a collo dependebat. Sed qm̃ necessita̾ nõ
eligit. nec qd̃ uolt facit ⁊ subiecta eidẽ iumento cappa bm̃m
uur desuꝑ sedere fecerũt: taliq equitatura per duo fere mi¬
liaria usus est. Tolerabilius u̾o et honestius estimãs si
pedes incederet: iteꝵ cepit cũ sius ambulare. Cũq quẽdã ui¬
cũ ingrederẽt᷑÷ uidens eos quedã mulier mirata ẽ: uenera¬

Expanded text:
labore fatigari, jam enim saepius corruendo manus laeserat et labore fatigari, jam enim saepius corruendo manus laeserat et vulneraverat, non se facile a lacrymis continebant; die autem facto apparuit eis puer quidam, cui occurrentes rogabant ut equitaturam quamlibet eis salva mercede sua quaereret et adduceret. Qui currens in proximam villam, et multam ibi moram faciens, multum eos sollicitos ac pavidos reddidit, ne forte explorator esset aut delator. Tandem tamen rediit adducens in manu jumentum instratum, cui tantum pro freno funis ex feno confectus a collo dependebat. Sed quoniam necessitas non eligit, nec quod vult facit, superjecta eidem jumento cappa beatum virum desuper sedere fecerunt, talique equitatura per duo fere milliaria usus est. Tolerabilius vero et honestius aestimans, si pedes incederet, iterum coepit cum suis ambulare, cumque quemdam vicum ingrederetur, videns eos quaedam mulier mirata est, venera
Abbreviated transcription (Latin):
nis que dicit s empigneham ꝑuenit. Ibi aliqͥt diebz
in granchiis eiuistẽ domꝰ delitescens ⁊ tandẽ clam noc¬
turnis horis ad mare ꝓperauit. Intransitu u̾o suo ap
chikesand repperit quendã cappellanũ noĩe gilebertũ
bur religiosũ÷ eiusdẽ uidelicet ordinis cuiꝰ erant et fr̃es
qui erant cũ eo: quẽ secũ uenire precepit. Cũ ãt ad mare ꝑ¬
uenisset: et ibi circa litus paucis dieb latusset: ꝑatũ sibi
tandẽ a quodã sacerdote nauigiũ nocte cõscendit: et ꝓsꝑa
diuino nutu fretꝰ nauigatione. tũ adhuc noctis pars mag¬
na restaret: in ꝑtib flandue. nõ quidẽ in portu aliquo
sed in sabulo ꝓpter cautelã applicuit. Exigebat igit᷑ necessi¬
tas ut pedes iter faceret÷ quẽ laborẽ insuetũ et ĩcolerabilẽ
grauit ferens: sepus in litore lubrico et harenoso uacillãs
corruebat. Comites u̾o itineris uidẽtes tantũ uirũ insolits

Expanded text:
nis quae dicitur Sempignebam pervenit. Ibi aliquot diebus nis quae dicitur Sempignebam pervenit. Ibi aliquot diebus in granchiis ejusdem domus delitescens, tandem clam nocturnis horis ad mare properavit. In transitu vero suo apud Chikesand reperit quemdam capellanum, nomine Gilebertum, virum religiosum: ejusdem videlicet ordinis, cujus erant et fratres qui erant cum eo: quem secum venire praecepit. Cum autem ad mare pervenisset, et ibi circa littus paucis diebus latuisset, paratum sibi tandem a quodam sacerdote navigium nocte conscendit, et prospera divino nutu fretus navigatione, cum adhuc magna noctis pars restaret, in partibus Flandriae, non quidem in portu aliquo sed in sabulo, propter cautelam applicuit. Exigebat igitur necessitas ut pedes iter faceret; quem laborem insuetum et intolerabilem graviter ferens, saepius in littore lubrico et arenoso vacillans corruebat. Comites vero itineris videntes tantum virum insolito
Abbreviated transcription (Latin):
misq suffusis: cũ dei in q̃t benedictione. Riex ãt ut archi¬
qpm recessisse cognouit illusũ se ĩtelligens. ĩternam cor¬
dis anxietate tactus. ex nimia indignatione et furo¬
re obmutuit: sed post paululũ respirãs: nondũ ait¬
ait finiuimꝰ cũ isto. Tũc mittens celerit iussit oĩa ubi¬
q maris litora uiligẽter obseruari. Ipse uo thomas
aipud lintolinũ in domo iacob die ipso secreto ꝑmã¬
sit. Et ut melius tuciusq scd̃m qd̃ ĩminẽs necessitas
exposcere nidebat᷑ posset latere. tumitã cõuersi induit
et calciamẽta grossiora pedib suis aꝑtauit: iussits
sociis ut eũ decetero nõ thomã uocarẽt: sed xp̃ianũ.
Et hoc quidẽ aegãtissime ⁊ ut scilisz et mutanio fiẽt
in noĩe: et ueritatis asserno maneret in nũcupaciõe
Cuta crepusculũ u̾o nauiculã ingressus est: et tota
nocte per fluuiũ nauigando ad domũ quãlã religio¬

Expanded text:
misque suffusis: « Cum Dei, inquit, benedictione! » Rex autem ut archimisque suffusis: « Cum Dei, inquit, benedictione! » Rex autem ut archiepiscopum recessisse cognovit, illusum se intelligens, internaque cordis anxietate tactus, ex nimia indignatione et furore obmutuit, sed post paululum respirans: « Nondum, ait, finivimus cum isto. » Tunc mittens celeriter jussit omnia ubique maris littora diligenter observari. Ipse vero Thomas apud Lincolinum in domo Jacob die ipso secreto permansit. Et ut melius tutiusque secundum quod imminens necessitas exposcere videbatur posset latere, tunicam conversi induit, et calceamenta grossiora pedibus suis aptavit, jussitque sociis ut eum de caetero non Thomam vocarent, sed Christianum. Et hoc quidem elegantissime, ut scilicet et mutatio fieret in nomine, et veritatis assertio maneret in nuncupatione. Circa crepusculum vero naviculam ingressus est, et tota nocte per fluvium navigando ad domum quamdam religio
Abbreviated transcription (Latin):
sicq nullo penitus senciẽte per portã septẽtrionalẽ e¬
gressus ast. Tota igitur nocte illa negociũ fuge accele¬
rans: tandẽ appropinquãte die lincolinũ ꝑuenit. Tfintũ
aũt laborẽ ip̃a nocte ex habũtãcia pluiiaꝵ ꝑtulerat: qd̾
pondus aqͣꝵ nõ sustinẽs cappã suã alleuiacionis causa
bis anteqͣm dilutes ceret pretidi fecerit. In gressus uo lĩ co¬
linũ apud quẽdã ciuẽ cui nomẽ erat iacob: qui frat qui
aĩ comitabãt᷑ familiaris erat. hospitatus ẽ. Mane ãt
facto uintonlensis ep̃s ignorãs qd̾ acciderat: cũ archiep̃o
lotuturꝰ aduenit. Cui occurrẽs ꝯsbernꝰ bt̃ uiri tamerariꝰ.
qui ip̃a nocte lectũ eius in eccł̃ia custodieratꝰ et ĩterroga¬
tus al eo q̃d nã ageret archiẽps. bene ĩquit agit. nã se¬
ro preterito a nobis retessit. et nescimꝰ quo abierit. Qd̾
cũ ep̃omn aure dixisset⁊ ille altũ trahens suspiriũ. lacri¬

Expanded text:
sicque nullo penitus sentiente per portam septentrionalem esicque nullo penitus sentiente per portam septentrionalem egressus est. Tota igitur nocte illa negotium fugae accelerans, tandem appropinquante die Lincolinum pervenit. Tantum autem laborem ipsa nocte ex abundantia pluviarum pertulerat, quod pondus aquarum non sustinens cappam suam alleviationis causa bis antequam dilucesceret praecidi fecerit. Ingressus vero Lincolinum apud quemdam civem, cui nomine erat Jacob, qui fratrum qui eum comitabantur familiaris erat, hospitatus est. Mane autem facto, Wintoniensis episcopus, ignorans quod acciderat, cum archiepiscopo locuturus advenit. Cui occurrens Osbernus beati viri camerarius, qui ipsa nocte lectum ejus in ecclesia custodierat, et interrogatus ab eo quidnam ageret archiepiscopus: « Bene, inquit, agit, nam sero praeterito a nobis recessit et nescimus quo abierit. » Quod cum episcopo in aure dixisset, ille altum trahens suspirium lacry
Abbreviated transcription (Latin):
uinitus ãminiculari et coopari uidebat᷑. Nam tanta ym¬
briũ uehemẽtia tota nocte illa erupit: ut nullus ostĩ
somꝰ sue egredi presumeret. Tantꝰ eciã tenebraꝵ horroi
tã ex nubiũ et ymbriũ densitate. qͣm ex naturali noctiᷤ
taligine ĩualuerat: ut nec in medio positus q̃s uideri
posset. Cũ ãt oẽs porte oppidi diligẽter obseruarẽtur:
exploratũ est per quã portaꝵ cõpetencius et tucius nu
diũ elabi posset. Inuentũ est n̾o qd nondũ ad aquilo¬
narẽ portã custodie adessent. Estimãtib igit᷑ uniuersiᷤ
qd̃ arthiep̃s in loco quẽ ei in eccłia post altare ꝑacũcog¬
nouerãt quiesceret ⁊ ipse cũ prefatis trib sociis ascẽsis
equis per mediũ castri ad portã aquilonarẽ gressũ di¬
rigit: fuerũtq ei diuino nũtu tenebre noctis pro uela:¬
mẽto. et aq̃ꝵ nehemẽs ĩundacio equoꝵ celabat strepitũ

Expanded text:
vinitus adminiculari et cooperari videbatur. Nam tanta imvinitus adminiculari et cooperari videbatur. Nam tanta imbrium vehementia tota nocte illa erupit, ut nullus ostium domus suae egredi praesumeret. Tantus etiam tenebrarum horror tam ex nubium et imbrium densitate, quam ex naturali noctis caligine invaluerat ut nec in medio positus quis videri posset. Cum autem omnes portae oppidi diligenter observarentur, exploratum est per quam portarum competentius et tutius vir Domini elabi posset. Inventum est vero quod nondum ad aquilonarem portam custodiae adessent. Aestimantibus igitur universis quod archiepiscopus in loco quem ei in ecclesia post altare paratum cognoverant quiesceret, ipse cum praefatis tribus sociis ascensis equis per medium castri ad portam aquilonarem gressum dirigit: fueruntque ei divino nutu tenebrae noctis pro velamento: et aquarum vehemens inundatio equorum celabat strepitum
Abbreviated transcription (Latin):
pocauit ad se ur dñi duos cõuetsos realigrosos quos u
pomitatu suo habebat: quoꝵ unus nocabat rabertus
de caua. alter nõ scaillmãnus ⁊ et quẽdã famulũ suũ ꝑ¬
puiũ noĩe rogeriũ de brai strẽnuũ ualde et fidelẽ: et hiis
trib tantũ consiliũ qd̃ de profectione sua ũerat secreciuᷤͤ
stimauit: precipiens ut sine mora pati essent. Ad ma-¬
iorẽ quoq cautelã ne scilicet de sua ꝑfectione suspicio &¬
liq̃ saltẽ in suos oriret᷑: nullũ de sus equis ducere secũ
statuit: sed quatuor equos aliũde sibi exhiberi fecit. Pro¬
turãtib itaq prefatis trib quos ad hoc negociũ quasi
fideliores uir dm̃i pred egerat: ad ducti sũt statĩ quatuor
dextrarii optimi et preelecti: et extra ianuã domꝰ ac si hos-¬
pitũ essent usq ad horã cõpetentẽ sub familiari custodi-
si st̾ detenti. Sed et ip̃m tẽpus et hora bt̃i uiri fuge qͣ sidi¬

Expanded text:
vocavit ad se vir Domini duos conversos religiosos quos in vocavit ad se vir Domini duos conversos religiosos quos in comitatu suo habebat, quorum unus vocabatur Robertus de Cava, alter vero Scailmannus, et quemdam famulum suum proprium, nomine Rogerium de Brai, strenuum valde et fidelem; et his tribus tantum consilium, quod de protectione sua inierat, secretius intimavit: praecipiens ut sine mora parati essent. Ad majorem quoque cautelam, ne scilicet de sua profectione suspicio aliqua saltem in suos oriretur, nullum de suis equis ducere secum statuit, sed quatuor equos aliunde sibi exhiberi fecit. Procurantibus itaque praefatis tribus quos ad hoc negotium quasi fideliores vir Domini praelegerat, adducti sunt statim quatuor dextrarii optimi et praelecti: et extra januam domus, ac si hospitum essent, usque ad horam competentem sub familiari custodia sunt detenti. Sed et ipsum tempus et hora beati viri fugae quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
cũt. Positus est eciã ibi ipso disponẽte quidã mĩster fami¬
liaris. qui polentes accedere ꝓhiberet: dicens archiẽpr
diurno labore fatigatũ non esse ĩquietandũ. Ipse uͥo me
dñi surgens a mensa in loco secretiori se cũ ꝑaucis rere¬
pit⁊ tractans diligẽt quid in articulo instãtis necessita¬
tis pro causa eccłie dei cõmodius fieri possẽt. &oristans
enũ erat qd si crastinũ expectaret diẽ⁊ proculdubio capiẽ¬
dus esset. et carceri mãcipandus. qͣtinꝰ rexita leuiꝰ delique¬
re uideret᷑. si sub carteralis custodie mora aliqua occasio¬
le quasi rege nesciente iugularet᷑. Et qͣmuis pir sc̃s pno
lihertate etclesiastica mori patus esset: ne tñ causa ecuie
in suo casu ꝑiter accũberet: nõ quidẽ euadere mortẽ sed
łterĩ diffecre consiliũ habuit MRutabat dies ĩteri Ioc¬
tẽ. si quidẽ usq in crepusculũ tena protracta fuerat: eEt

Expanded text:
runt. Positus est etiam ibi, ipso disponente, quidam minister famirunt. Positus est etiam ibi, ipso disponente, quidam minister familiaris, qui volentes accedere prohiberet, dicens archiepiscopum diurno labore fatigatum non esse inquietandum. Ipse vero vir Domini surgens a mensa in loco secretiori se cum paucis recepit; tractans diligenter quid in articulo instantis necessitatis pro causa Ecclesiae Dei commodius fieri posset. Constans enim erat quod, si crastinum exspectaret diem, procul dubio capiendus esset et carceri mancipandus: quatenus rex ita levius delinquere videretur si sub carceralis custodiae mora aliqua occasione quasi rege nesciente jugularetur. Et quamvis vir sanctus pro libertate ecclesiastica mori paratus esset, ne tamen causa Ecclesiae in suo casu pariter occumberet, non quidem evadere mortem sed interim differre consilium habuit. Mutabatur dies iterum in noctem, siquidem usque in crepusculum coena protracta fuerat et
Abbreviated transcription (Latin):
tib eũ aliqntulũ turbis tandẽ ad monasteriũ ĩ quo
hospitabat᷑ ꝑuenit. Stañ igit᷑ ante altare in oĩonẽ se pro¬
strauit ⁊ ubi tũ aliqͣmdiu iacrimãs orasset: mox ut abo¬
cacione surrexit ute ad huc nona essat quesuit. Audi ẽs ãt
qd hora p̃terisset⁊ nonã simul et pespas decãtait: ⁊ illio
mensã pomi iussit. Cũq ex maximo suo comitatu uix decẽ
presto essent. pauore nãqs territi pmiu̾si diffugerãt:⁊ ĩpauil
Iterĩ refectoriũ moͣchoꝵ paupib ĩpleri: eisq cibor apiã ap¬
poni. ꝓestea sedit ipse cũ sius ad mensã satis morose: seo
hplarẽ et effabilẽ eis exhibuit. In terĩ at dũ adhuc sederet
Qmensã iussit lectũ suũ in ecclesiã deferri. ibiq locũ q̃e¬
lis sibi pari  ublatus est itaq lectus euis cũctis uidentuo
in eccłiam: et ibi retro maius altare locũ dormituro ꝑaiue¬

Expanded text:
tibus eum aliquantulum turbis, tandem ad monasterium, in quo tibus eum aliquantulum turbis, tandem ad monasterium, in quo hospitabatur, pervenit. Statim igitur ante altare in orationem se prostravit, ubi cum aliquandiu lacrymans orasset, mox ut ab oratione surrexit, utrum adhuc nona esset quaesivit: audiens autem quod hora praeterisset, nonam simul et vesperas decantavit, et illico mensam poni jussit. Cumque ex maximo suo comitatu vix decem praesto essent, pavore namque territi universi diffugerant, imperavit iterum refectorium monachorum pauperibus impleri, eisque ciborum copiam apponi: postea sedit ipse cum suis ad mensam satis morose, seque hilarem et affabilem eis exhibuit. Interim autem, dum adhuc sederet ad mensam, jussit lectum suum in ecclesiam deferri, ibique locum quietis sibi parari. Sublatus est itaque lectus ejus, cunctis videntibus, in ecclesiam, et ibi retro majus altare locum dormituro parave
Abbreviated transcription (Latin):
reuerendus ãtistes rñsione ĩdignũ reputans ꝑtrãsibat
Comes quoq hamelinus frater regis nothus casu octur¬
rens ei: uelud ꝓditorẽ eũ recedere dicebat. Cui uir scs̃. Si
liceret ĩ quit et miles essem: ꝓpria manu te mentitũ esse¬
probarẽ. Tandẽ ascenso equo ad portã castelli puenit:
quã diligẽt᷑ obseratã reꝑiens stupefactus et ꝑterrituᷤ sub-¬
stitit. Ses quidã e famulis sis noĩe petrus de mortorio
fasciculũ claniũ eminꝰ dependentẽ conspiciẽs. celeriter
claues arripuit ⁊ et qd quasi miratulũ quibusdã pisũ
est: ĩter tã multas claues illã quã polebat et que nece¬
saria erat. absqz mora et ĩpedimento reꝑiens portã cũ ce¬
leritate nullo cõtradicẽte pł resistente aperuit. Exeuntẽ
gaudens extipit: supplex benedictionẽ exposcit. Ip̃e u̾o
dextera leuaq benedictionẽ incessant̾ fundais: retardã¬

Expanded text:
reverendus antistes responsione indignum reputans pertransibat. reverendus antistes responsione indignum reputans pertransibat. Comes quoque Hamelinus frater regis nothus casu occurrens ei, velut proditorem eum recedere dicebat. Cum vir sanctus: « Si liceret, inquit, ut miles essem, propria manu te mentitum probarem. » Tandem ascenso equo ad portam castelli pervenit, quam diligenter obseratam reperiens, stupefactus et perterritus substitit. Sed quidam e famulis suis, nomine Petrus de Mortorio, fasciculum clavium eminus dependentem conspiciens, celeriter claves arripuit; et quod quasi miraculum quibusdam visum est, inter tam multas claves illam, quam volebat et quae necessaria erat, absque mora et impedimento reperiens, portam cum celeritate nullo contradicente vel resistente aperuit. Exeuntem gaudens excipit: supplex benedictionem exposcit. Ipse vero dextera laevaque benedictionem incessanter fundens, retardan