comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cesarem super auditis attẽtius
cogitante multa quidẽ ad susci¬
piendu miserorũ patrocinium
Impellebant.sed ĩ primis ꝯside¬
rato eduor quos nõ amicos mͦ
sed ꝯsanguineos et fratres asena¬
tu tociens appellatos sub seruitio
germanorũ cernere. et sibi et po¬
pulo. R. ignominiosissimu exti¬
gitacio ꝙ germanos passim ac te¬
mere ĩgallias effundi nõ modo
cũ galsorũ ꝑnitie sed nõ sine ꝑi¬
culo romani imperii uidebatur
cũ p̃serti arioustus et natura su¬
perbus et successib tumẽs sup̃q
hoĩem alatus nichil nõ ausurus
appareret. Quib ex caĩs insũ est
fẽu optimũ legatos ad eũ mitte¬
re qui nũtiarent hr̃e secũ cesarẽ
de rei.p. statu magnisq de reb
colloqui loci ad id ac tp̃ris opor¬
tum clectionẽ regis c̃ẽ. Huic ta
modeste legatõi in solẽtissimu
ille responsu redlidit . Et quis
inꝗt est cesar. aut ꝗd michi cõ¬
mune cũ cesare. Ego si cesaris

Expanded text:
Cesarem super auditis attentius Cesarem super auditis attentius cogitantem multa quidem ad suscipiendum miserorum patrocinium impellebant, sed inprimis consideratio Eduorum, quos non amicos modo, sed consanguineos et fratres a senatu toties appellatos sub servitio Germanorum cernere et sibi et populo romano ignominiosissimum estigitatio, quod Germanos passim ac temere in Gallias effundi non modo cum Gallorum pernicie, sed non sine periculo romani imperii videbatur, quum presertim Ariovistus et natura superbus et successibus tumens supraque hominem elatus nichil non ausurus appareret. Quibus ex causis visum est factu optimum legatos ad eum mittere, qui nuntiarent habere secum Cesarem de rei publice statu magnisque de rebus colloqui: loci ad id ac temporis opportuni electionem regis esse. Huic tam modeste legationi insolentissimum ille responsum reddidit: Et quis, inquit, est Cesar, aut quid michi commune cum Cesare? ego si Cesaris
Abbreviated transcription (Latin):
ru quesuuss ip̃i uero ne hiscere
quidem ausi in eadem mestitia
ac taciturnitate ꝑstarẽt respõdẽs
pro eis diitiacus. Scito ait cesar
bertate fortimasq oẽs funditus
ex adisse. et que aliis pateat his
solis abeundi q̃ spem ademptam
occupatis enĩ oppidis p̃clusisq
tramitib ceu quibda cõpedib
uĩctos ẽẽ. Et se trasferre uolẽtib
non aliter ꝙͣ carcerũ effractoribꝰ
presto ẽẽ tortores Iure igit᷑ ubi¬
cũq sint cruentam tyramni cru¬
delis Imaginẽ añ oculos hr̃e sẽꝑ¬
q ceriucib impẽdẽtem credere
ob eamq nunc cãm cũtis lamẽ¬
tatib solos obmutuisse. Miseratꝰ
cesar miserias galliarũ stratos
animos leniter e rigit promitte
se de illoru calamit᷑atib curatu¬
rum. et sperare ariouistũ hĩc Ro¬
mani noĩs maiestate hĩc priua¬
tis suis in eum meritis sponte
tẽperaturũ ab in uiriis. ¶Soluto
ꝯcilio et legatis reuorsis ad ꝓpria

Expanded text:
rum quesivisset, ipsi vero ne hiscere rum quesivisset, ipsi vero ne hiscere quidem ausi in eadem mestitia atque taciturnitate perstarent, respondens pro eis Divitiacus: Scito, ait, Cesar,bertatem fortunasque omnes funditus excidisse, et que aliis pateat, his solis abeundi etiam spem ademptam; occupatis enim oppidis preclusisque tramitibus, ceu quibusdam compedibus vinctos esse; et se transferre volentibus non aliter, quam carcerum effractoribus, presto esse tortores. Iure igitur, ubicumque sint, cruentam tyranni crudelis imaginem ante oculos habere, semperque cervicibus impendentem credere, ob eamque nunc causam, cunctis lamentantibus, solos obmutuisse. Miseratus Cesar miserias Galliarum, stratos animos leniter erigit, promittens se de illorum calamitatibus curaturum, et sperare Ariovistum hinc romani nominis maiestate, hinc privatis suis in eum meritis sponte temperaturum ab iniuriis. Soluto concilio et legatis reversis ad propria,
Abbreviated transcription (Latin):
coram romano imperatore libe¬
nius loqui deniq nichil eis p̃ter
cesarem ac romanos spei reliqu
qua si destituerent qd̾ heluctii ce¬
ꝑit gallis omĩb imuitandũ ut
llam ei fortunã nõ iugo germa¬
nico p̃ferenda his ad finez pora¬
tis et statu galliaru p̃lib uerbis
ex poĩto que nõ repeto quia supiꝰ
attigi certũ se ẽẽ ait ꝙ si hec ullo
mõ ad anouusti noticia ꝑferant
de oĩum quos hrẽt obsidib ĩ hu¬
manu ille suppliciu sit sũpturuᷤᷤᷤ
et opem se igitur rebus adu̾sis ⁊
et uerbis necessitate ultima ex¬
p̃ssis fidũ silentiũ implorare. Qe
cũ dixisset ceteri omẽs affusi cer¬
tatĩ uerbis ac nutib miẜ icordiã
atq auxiliu romani imꝑatoris
exposeñt. Cñctis tñ ob secrantib
soli sequani mesto silentio desiros
in terram ocłos ẜuabant. Eḋ ad¬
mirans cesar cum ꝗd rei que ue
silentii cã eẽt ex his iter atq ite¬

Expanded text:
coram romano imperatore libecoram romano imperatore liberius loqui; denique nichil eis preter Cesarem ac Romanos spei reliquum, qua si destituerentur, quod Helvetii ceperint, Gallis omnibus imitandum, ut,llam enim fortunam non iugo germanico preferendam. His ad finem peroratis, et statu Galliarum pluribus verbis exposito, quem non repeto quia superius attigi, se certum ait, quod, si hec ullo modo ad Ariovisti notitiam perferantur, de omnibus, quos haberet, obsidibus inhumanum ille supplicium sit sumpturus; et opem se igitur rebus adversis, et verbis necessitate ultima expressis fidum silentium implorare. Que quum dixisset, ceteri omnes affusi certatim verbis ac nutibus misericordiam atque auxilium romani imperatoris exposcunt. Cunctis tamen obsecrantibus, soli Sequani mesto silentio defixos in terram oculos servabant. Quod admirans Cesar, quum, quid rei queve silentii causa esset, ex his iterum atque ite
Abbreviated transcription (Latin):
or. quib heluctiorũ potẽtia dña¬
diq libido in iusa pariter ac sus¬
pecta erat. Ferme igit̾ ex omnibꝰ
galliarũ urbib legatoẽs pͥncipũ
gratulantes ad cesarem uenerũt.
tius gallie conci¬
lio legatis peten¬
tib cẽsare ꝑmitẽ¬
te prefigitur. Is
cũ uenisset pͥmo¬
res gallorum reuertũt. petitoq
et ꝯcesso secretiore colloquio gem̃¬
tes ac merore nimio ꝑfusi ad pe¬
des cesaris cũti procubuere. p̃fa¬
tiq sunt se de rebus acturos que
si qua uł tenui rimula ĩ publicũ
erupisset mortẽ eis atq ultimũ
excidiũ allature cẽntdata fide
silentii diuitiac̾ in loquendo ꝑtes
õĩu executus / ariousti in solens
et ĩmane Iugũ atq ab iectũ et
flebilem galliarũ statũ uerbis
multis miserabilib deplorauit
unũ se ex omnib dictitans nec
iure iurando nec obsidib obstͥe¬
tum et olim romã ad senatus p̃¬
sidium cõfugisse/ et nũc pro õĩb

Expanded text:
or, quibus Helvetiorum potentia dominanor, quibus Helvetiorum potentia dominandique libido invisa pariter ac suspecta erat. Ferme igitur ex omnibus Galliarum urbibus legationes principum gratulantes ad Cesarem venerunt. tius Gallie concilio, legatis petentibus, Cesare permittente, prefigitur. Is quum venisset, primores Gallorum revertuntur, petitoque et concesso secretiore colloquio, gementes ac merore nimio perfusi ad pedes Cesaris cuncti procubuere prefatique sunt se de rebus acturos, que si qua vel tenui rimula in publicum erupissent, mortem eis atque ultimum excidium allature essent. Data fide silentii, Divitiacus in loquendo partes omnium executurus Ariovisti insolens et immane iugum atque abiectum et flebilem Galliarum statum verbis multis miserabilibus deploravit, unum se ex omnibus dictitans nec iureiurando nec obsidibus obstructum et olim Romam ad senatus presidium confugisse, et nunc pro omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cor freti deseitas terras in uade¬
rent ac tenerent. ita cũ heluctus
tam suꝑba gente tamq ĩ domita
uno quidem set ingenti prelio
debellatu est. Illud int̾ multa me¬
morabile Y in castris in uente st̃
tabule quib heluctior numenis
lis exierant literis grecis inscrip¬
tus erat. fuerant aut̃e oĩs gnĩs
hoĩu capita trecenta sexagintaoc¬
to milia. Quo cõpto cesar helucti¬
is ĩpotestatem redactis lustrum
ꝯdi fecit. In quo capita nõ nͥ cen¬
tum decem milia sunt in uenta.⁊
uñ facile numus colligit᷑ uł cesorũ
uł in bello ꝯsũptoru. Simulq il¬
lud aꝑꝑet ex his qui noctu e pre¬
lio fugerunt preter illa sex milia
que ad cesarem ex itinere retracta
memorauimꝰ quatuordeci milia
uł uulneribr uł lassitudine uł alii
quos bellũ fert casib ꝑisse. ¶hec
in galliis pͥma cesaris nota incto¬
ria est que nõ romanis ip̃is ꝙ gi
llis fere omĩbr letior fuit ac grati¬

Expanded text:
corum freti desertas terras invadecorum freti desertas terras invaderent ac tenerent. Ita cum Helvetiis, tam superba gente tamque indomita, uno quidem, sed ingenti, prelio debellatum est. Illud inter multa memorabile, quod in castris invente sunt tabule, quibus Helvetiorum numerus lio exierant, literis grecis scriptus erat. Fuerunt autem omnis generis hominum capita trecenta sexaginta octo millia. Quo comperto, Cesar, Helvetiis in potestatem redactis, lustrum condi fecit, in quo capita nonnisi centum decem millia sunt inventa. Unde facile numerus colligitur vel cesorum vel in bello consumptorum, simulque illud apparet, ex iis, qui noctu e prelio fugere, preter illa sex millia, que ad Cesarem ex itinere retracta memoravimus, quatuordecim millia vel vulneribus vel lassitudine vel aliis, quos bellum fert, casibus periisse. Hec in Galliis prima Cesaris nota victoria est, que non Romanis ipsis, quam Gallis fere omnibus letior fuit ac grati
Abbreviated transcription (Latin):
strage deleti sũt. Impedim̃t᷑a corũ
simul et castra capiunt᷑ ꝑs noctur¬
na fuga elapsi irrequieti et insõp¬
nes ad centum trigita milia suꝑ¬
stitum quãto die in lingones ꝑ¬
uenere. Cesarem ne cos euestigio
sequeret sautioru cura et cesorũ
sepultura detinuit p̾misit tamẽ
qui lingonib nũtiarẽt. Si heluc¬
tios frumento a ope aliqua adui¬
ussent cos quoq se pro hostibus
hĩturu. ip̃c tam̃ nichilominꝰ post
triduũ insequit᷑. heluctii bello me
tu reꝵ in suꝑ oĩum actendẽte pe¬
nuria deditionez ꝑ legatos obtu¬
lernt. Ad sermilia ex his fugar
in germaĩar meditantes cesarex
ip̃o retrar̃ itinere proq hostibus
habuit. reliqui flentes ac suppliceᷤᷤ
miẜicordia ꝯsecuti sũt traditis
armis atq obsidib et ꝑfugis re¬
stitutis p̃ceptũq eis acesare̾ ut ĩ¬
censos uicos atq oppida reforma¬
rẽt. ne forte germani uicinia lo¬

Expanded text:
strage deleti sunt. Impedimenta eorum strage deleti sunt. Impedimenta eorum simul et castra capiuntur; pars nocturna fuga elapsi irrequieti et insomnes, ad centum triginta millia superstitum, quarto die in Lingones pervenere. Cesarem, ne eos e vestigio sequeretur, sauciorum cura et cesorum sepultura detinuit. Premisit tamen, qui Lingonibus nuntiarent, si Helvetios frumento aut ope aliqua adiuvissent, eos quoque se pro hostibus habiturum. Ipse tamen nichilominus post triduum inscti, rerum insuper omnium accedente penuria, deditionem per legatos obtulerunt. Ad sex millia ex iis fugam in Germaniam meditantes Cesar ex ipso retraxit itinere proque hostibus habuit; reliqui flentes ac supplices misericordiam consecuti sunt, traditis armis atque obsidibus et perfugis restitutis, preceptumque eis a Cesare, ut incensos vicos atque oppida reformarent, ne forte Germani vicinia lo
Abbreviated transcription (Latin):
diane memores tarditatis ꝙ Ro¬
mani ne de altiorib quidez lo¬
cis se inuadere fuissẽt ausi qõ er¬
rore ꝯtingerat metu factu eodẽ¬
qr nunc pͥugne metu discedere
illos ratisen frum̃tatũ ituros au̾¬
sur magnis gressibus ĩsequũt᷑
Qd ubi cesar ãgnouit in uicinũ
collem omẽs copias sarcinasq
omẽs ꝯtrahit sic ut totus collis
asũmo ad imũ impedim̃tis et
hoĩbus tegeret᷑. ip̃e acie instruc¬
ta eqs aũt oĩbus nõ dimissis mͣ
s e ꝯspectu ab ductis ut fuge spes
erepta sp̃esq par ꝓicli ocłis obiec¬
ta pares aĩos darent. pedes ip̃e ẽ¬
legionib in hostem ruit. pedestͥ¬
qr cũ equitatu preliũ atrox eriẽ¬
tumq ꝯsent ab hora lucis sep¬
tima ad multur notis uariis li¬
cet eũctib dubio marte certatũ
est.Romanorũ tandem Impetu
ac uulnerib fatigati helucti pͥo
pedetẽtim retrocedere. mor et ter¬
ga uertere ad extremũ magna

Expanded text:
diane memores tarditatis, quod Rodiane memores tarditatis, quod Romani ne de altioribus quidem locis se invadere fuissent ausi, quod errore contigerat, metu factum, eodemque nunc metu pugne discedere illos rati, seu frumentatum ituros aversum, magnis gressibus insequuntur. Quod ubi Cesar agnovit, in vicinum collem omnes copias sarcinasque omnes contrahit sic, ut totus collis a summo ad imum impedimentis et hominibus tegeretur. Ipse, acie instructa, equis autem omnibus non dimissis modo, sed e conspectu abductis, ut fuge spes erepta spesque par periculi oculis obiecta pares animos darent, pedes cum legionibus in hostes ruit, pedestrique cum equitatu prelium atrox cruentumque conseritur. Ab hora lucis septima ad multum noctis, variis licet eventibus, dubio marte certatum est. Romanorum tandem impetu a vulneribus fatigati Helvetii primo pedetentim retrocedere, mox et terga vertere, ad extremum magna
Abbreviated transcription (Latin):
gentos passus distaret ab hostib
nec ab illis aut de cesare aut de la¬
biens sicut postea ex captius co¬
gnitum est aliꝗd sentiret᷑ ꝯsiduiᷤ
premissus acesare uir qui longo
bellorũ usu rei millitaris doctissi¬
mus credebat ut qui du sub oar¬
co crasso et lutio silla militasseti⁊
mirum qua ꝯsternatõe aĩ quo ue
eriore romanos ascendẽtes procul
aspiciens hostes ratus equo calca¬
ribus ad acto regressus ad cesarez
heluctios monte p̃occupasse denũ¬
tiat. Substitit cesar. Ip̃e etiar labie¬
nus cesarei nõ ĩ memor p̃cepti se ꝯ¬
tinuit. Sic uano nũtio mane illo ⁊¬
rei in gentis occasio pret̾ missa est
ad multũ diei cũ digressis hostib
se delusum cesar intelligeret mo¬
re solito In secutus haud̾ procul
ab eis castra metatus in sedit ¶ die
aũt tercio cum cesar In opia frum¬
ticui p̃cipuam cãm donorigẽ dedi¬
se ꝯstabat ab in sequẽdo desistens
aliorsum pergeret heluctii sen pri¬

Expanded text:
ingentos passus distaret ab hostibus, ingentos passus distaret ab hostibus, nec ab illis aut de Cesare aut de Labieno, sicut postea ex captivis cognitum est, aliquid sentiretur, Considius premissus a Cesare, vir, qui longo bellorum usu rei militaris doctissimus credebatur, ut qui diu sub Marco Crasso et Lucio Sylla militasset, mirum qua consternatione animi quove horrore Romanos ascendentes procul aspiciens, hostes ratus, equo calcaribus adacto, regressus ad Cesarem Helvetios montem preoccupasse denuntiat. Substitit Cesar; ipse etiam Labienus, cesarei non immemor precepti, se continuit. Sic vano nuntio mane illo rei ingentis occasio pretermissa est. Ad multum diei quum, digressis hostibus, se delusum Cesar intelligeret, more solito insecutus, haud procul ab eis castra metatus insedit. Die autem tertio, quum Cesar inopia frumenti, cui precipuam causam Domnorigem dedisse constabat, ab insequendo desistens aliorsum pergeret: Helvetii seu pri
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝯsolans de norigem arcessit
et pñte fratre quid egent quid
molitus sit omnes conatus eni
se nosce profitet in ditia exponit
scelus aggrauat. ꝑfidiã detestat᷑
quid ille sit m̾itus. quid ip̃e de il¬
lo in aĩo habuerit clare e docet ad
postrem̃ oĩa se nõ sibi s germaõ
eius remisisse. Hortari ut de ĩceps
se nõ culpa tm̃ set suspitõib liberũ
p̃seruaret sic ad monitu submi¬
ssis tacite qui omẽs uiri gressus
uarent dimisit ¶ Sub hec nũci¬
atur hostes ad radicem proximi
montis octo milia passuuz aro¬
manis castris ab esse. Cesar p̾mis¬
sis qui montis aditũ explorarẽt
ubi facilem accepit titũ labienũ
unũ ex ducib sius cum ꝑte co¬
piarũ noctu castris emittit et
mõtis u̾ticẽ occupare Iubet nec
prius de scendere ꝙͣ ip̃e in hostes
impetum fecisset paret ille. et cũ
ian sumã p̃hendiss Cesarq ip̃c pa¬
ulo post secutus nõ nisi mille qu¬

Expanded text:
que consolans Domnorigem arcessit, que consolans Domnorigem arcessit, et, presente fratre, quid egerit, quid molitus sit, omnes conatus eius se nosse profitetur; indicia exponit, scelus aggravat, perfidiam detestatur; quid ille sit meritus, quid ipse de illo in animo habuerit, clare edocet; ad postremum omnia se non sibi, sed germano eius remisisse; hortari, ut deinceps se non culpa tantum, sed suspicionibus, liberum preservaret. Sic admonitum, submissis tacite, qui omnes viri gressus , observarent, dimisit. Sub hec nuntiatur hostes sub radicem proximi montis octo millia passuum a romanis castris abesse. Cesar, premissis qui montis aditum explorarent, ubi facilem accepit, Titum Labienum, unum ex ducibus suis, cum parte copiarum noctu castris emittit, et montis verticem occupare iubet nec prius descendere, quam ipse in hostes impetum fecisset. Paret ille, et quum iam summa prehendisset, Cesarque ipse post paulo secutus nonnisi mille qu
Abbreviated transcription (Latin):
am remorat᷑ ꝑ populũ aĩadu̾ti ue¬
lit. Ille lacrims manãs neq ex¬
cusans fratris insania sed accu¬
sans nõ in alios tm̃ sed in se quẽ
sibi natura ꝯiũctissimũ fecisset.⁊
bñfitia uõ ꝯũctiore facere debu¬
issent qui sub se non ut frat̾ s ut
filius creuisset et omĩ suo ĩ crem̃¬
to nõ auctoris ĩ damnũ mo sed
pene inꝑnitie usus eẽt nec pre¬
terea ꝗcꝙͣ negans oĩu q̃ acesare
dicerent. quo ꝯfessus ueniã facili
in ueniret sed nota sibi dicens oĩa
seq ex hiis dolorem quantus ulla
de re capi unꝙͣ posset et capere et
cepisse tandem singulciẽs obsecra¬
bat ut fratrem sibi qualiteũq me¬
erga se cognito cesaris affcũ siqd
in eum statueret᷑ asperius nulli ĩ
aĩum ueniret ip̃ius cõniuentia
fem ẽẽ que suspitio oĩum ppłos
galliarum sibi uehem̃ter alienaret
u̾ictus amici lacrimis cesar arrep¬
ta eius dextera trepidum mestũ¬

Expanded text:
am remoretur, per populum animadverti veam remoretur, per populum animadverti velit. Ille lacrimis manans, neque excusans fratris insaniam sed accusans, non in alios tantum, sed in se, quem sibi natura coniunctissimum fecisset, beneficia vero coniunctionem facere debuissent; qui sub se non ut frater, sed ut filius crevisset, et omni suo incremento non auctoris in damnum modo, sed pene in perniciem usus esset; nec preterea quicquam negans omnium, que a Cesare dicerentur, quo confessus veniam facilius inveniret, sed nota sibi dicens omnia, seque ex his dolorem, quantus ulla de re capi unquam posset, et capere et cepisse; tandem singultiens obsecrabat, ut fratrem sibi qualitercumque meod, publice erga se cognito Cesaris affectu, si quid in eum statueretur asperius, nulli in animum veniret sine ipsius conniventia factum esse; que suspicio omnium populos Galliarum sibi vehementer alienaret. Victus amici lacrimis Cesar, arrepta eius dextra, trepidum mestum
Abbreviated transcription (Latin):
amititias et funtiarũ gentiu
fauorem domi quoq de uecti¬
galibus publicis In quib se il¬
li licitando opponere nullus a¬
uderet ad imẽsas diuitias ꝓ¬
cũcta sibi friuola atq alio recasu¬
ra Romano sub impio ꝓuidebat
suꝑ oĩa romanoꝵ Iuditio se fri pͥ¬
habitum indignabat᷑ ac doleba
hiis ad ductus et uicinoꝵ quibꝰ
modis poterat beniuolẽtia q̃re¬
bat. et romanoꝵ cesarisq p̾sen¬
tiam oderat. atq potentia uehe¬
m̃ter horrebat ¶Quib reb Ce¬
sar cognitis iusta comotus ira¬
cũdia primo quidem de ip̃ius
supplitio cogitauit. ad hoc enĩ sin¬
gula aĩum in clinabant. et nich
in reb erat ambigui. Unũ oĩbus¬
his obstabat amor frĩs. hoc retẽtꝰ
distulit ne minus apud eñ uide¬
ret̾ maioris fratris fides ꝙͣ mino¬
ris ꝑfidia ualuisse diuitiaco ig̾
euocato totam fratͥue neqtie pã¬
dit historia petens ut uł ip̃e in
eum aĩadutat uł si pietas Instici¬

Expanded text:
amicitias et finitimarum gentium amicitias et finitimarum gentium favorem, domi quoque de vectigalibus publicis, in quibus se illi licitando opponere nullus auderet, ad immensas divitias procuncta sibi frivola atque alio recasura romano sub imperio providebat. Super omnia Romanorum iudicio se fratri posthabitum indignabatur ac dolebat. His adductus et vicinorum, quibus modis poterat, benevolentiam querebat et Romanorum Cesarisque presentiam oderat atque potentiam vehementer horrebat. Quibus rebus Cesar cognitis, iusta commotus iracundia, primo quidem de ipsius supplicio cogitavit; ad hoc enim singula animum inclinabant, et nichil in rebus erat ambigui. Unum his omnibus obstabat, amor fratris: hoc retractus distulit, ne minus apud eum videretur maioris fratris fides, quam minoris perfidia valuisse. Divitiaco igitur evocato, totam fraterne nequitie pandit historiam, petens, ut vel ipse in eum animadvertat, vel, si pietas iustiti
Abbreviated transcription (Latin):
nis auertere asserentez romaõs
si heluctios uicerint nõ illic bellã¬
di finem fcũros ẽẽ nẽpe gallie
uno orbis ad impium anhelan¬
tes pro iñ si penitus ẜuiendu
sit multo equiꝰ eduos sue Iugũ
gentis laturos eẽ ꝙ externe. his
atq hor siłib ne frum̃tu ex̾citui
et necessaria quelib in tẽpore ꝯ¬
uectẽtur obstare: qu etiã heluti¬
os illus pcib ꝑ fines sequanoꝵ
negatum primo iter obtinuisse
clademq eius oꝑanuꝑ accep¬
tam ẽẽ ꝙ ip̃e qui eduoru p̃fu¬
sset equitatui simulato metu pͥ¬
mus fugiens ceteros fugere do¬
cuisset. Is erat dononx iumor
frat̾ diuitiaci qui tũc apud edu¬
os collega lisco sũme rerũ pre¬
erat. cuius ue erga romanos ac
cesarem spectatissima fides erat.
At donorix multũ afrẽ du̾sus
occulto romanorũ odio atque
heluctiorũ studio estuabat. nã ⁊
illorũ de gente nobilissimo ortã
loco ꝯiug̾em hẽbat. ad hec magͥs

Expanded text:
nis avertere, asserentem Romanos, nis avertere, asserentem Romanos, si Helvetios vicerint, non illic bellandi finem facturos esse, nempe Gallie, immo orbis ad imperium anhelantes. Proinde si penitus serviendum sit, multo equius Eduos sue iugum gentis laturos esse, quam externe. His atque horum similibus, ne frumenta exercitui et necessaria quelibet in tempore convectentur, obstare. Quin etiam Helvetios illius precibus per fines Sequanorum negatum primo iter obtinuisse, clademque eius opera nuper acceptam esse, quod ipse, qui Eduorum prefuisset equitatui, simulato metu primus fugiens ceteros fugere docuisset. Is erat Domnorix iunior frater Divitiaci, qui tunc apud Eduos collega Lisco summe rerum preerat, cuiusve erga Romanos ac Cesarem spectatissima fides erat. At Domnorix multum a fratre diversus occulto Romanorum odio, atque Helvetiorum studio exestuabat. Nam et illorum de gente nobilissimo ortam loco coniugem habebat, ad hec magnas
Abbreviated transcription (Latin):
neru pitõres eẽnt. Illi aũt in¬
ꝯsulte ꝑ gressi iniꝗsq locis cu
hoste ogressi plures apauciorib
uicti sunt. Quo successu tum̃tes
heluctii cõtemnere insultare uł
uelle ꝙͣ primũ cõmittẽ rem for¬
tune. Cesar uõ tẽpus trahere ac
differre. Ita qudecĩ spacio dieꝵ
ꝑua tellure seꝑatuet pene sẽper
in ꝯspectu mũtuo p̃lio tñ absti¬
nuerunt. At quocũq hostis pe¬
dem protulisset uestigus Cesar
instabat ꝯtentus ĩ presens me¬
tu illum appłatõnib arcuisse ĩ
hoc rerũ statu querẽti cesari apõ
magistratus acpͥncipes eduorũ
qui se comitabat᷑ de eo ꝙ frum̃¬
ta promissa nõ mittarẽt seq in
eo bello destituerẽt ediu qd̾ corũ
maxiẽ suscepisset hortatu certic
in ditiis notu donorigẽ eduũ
cuiꝰ et potẽtia et audatia par ⁊
apud suos gracia ingens erat
oib ꝯsiliis atq oĩ studio et cal¬
lidis oronibꝰ eduor aĩos aroma¬

Expanded text:
nerum peritiores essent. Illi autem innerum peritiores essent. Illi autem inconsulte progressi, iniquisque locis cum hoste congressi, plures a paucioribus victi sunt. Quo successu tumentes Helvetii contemnere, insultare, velle quam primum committere rem fortune; Cesar vero tempus trahere ac differre. Ita quindecim spatio dierum parva tellure separati, et pene semper in conspectu mutuo, tamen prelio abstinuerunt. At quocumque hostis pedem protulisset, vestigiis Cesar instabat, contentus in presens metu illos a populationibus arcuisse. In hoc rerum statu, querenti Cesari apud magistratus ac principes Eduorum, qui se comitabantur, de eo, quod frumenta promissa non mitterent, seque in illo bello destituerent Edui, quod eorum maxime suscepisset hortatu, certis indiciis notum fit Domnorigem Eduum, cuius et potentia et audacia par, et apud suos gratia ingens erat, omnibus consiliis atque omni studio et callidis orationibus Eduorum animos a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt nec Romani decurũ gͦ et in¬
cautu opprimere ne oꝑosu faci¬
nus fuisse nec adeo gloriosu ut
eis forsitam uideat. desmerẽt igĩ
gloriari cogitantes lõgam sepe
multis ĩpunitatẽ sceleñ deos da¬
re. quo acrius post prospitatis ex¬
cursum torqueat rerũ in expecta¬
ta mutacio ⁊ quo serior eo ama¬
rior sit uĩdicta. ceterũ ut ueteñ
offensaꝵ ẽẽ possit obluuo recẽti¬
um nõ posse quibus nuꝑ sotios
romanorũ affecerĩt nisi noua iti¬
dem satisfatõe deleant̾.proq hiis
seruandis obsides dent ¶ad ea
legatus heluctios a maiorib suis
obsides nõ dare sed accipe didici¬
sse respondit eius se rei testes nol¬
le alios ꝙͣ romanos. Sic ĩ fecto
pacis negocio digressi die ꝓriõ
utr̃ĩq castra promouẽt Cesar ad
explorandas hostis uias quatu¬
or milia equitũ gallicorũ quoᷤᷤ
ab edius eorũq auxiliarib ꝯtra¬
xerat anteire Iubet. forte ꝙ iti¬

Expanded text:
esset nec romani. Securum ergo et inesset nec romani. Securum ergo et incautum opprimere nec operosum facinus fuisse nec adeo gloriosum, ut eis forsitan videatur. Desinerent igitur gloriari, cogitantes longam sepe multis impunitatem scelerum deos dare, quo acrius post prosperitatis excursum torqueat rerum inexpectata mutatio, et quo serior, eo amarior sit vindicta. Ceterum ut veterum offensarum esse possit oblivio, recentium non posse, quibus nuper socios Romanorum affecerint, nisi nova itidem satisfactione deleantur, proque iis servandis obsides dent. Ad ea legatus Helvetios a maioribus suis obsides non dare, sed accipere didicisse respondit; eius se rei testes nolle alios, quam Romanos. Sic infecto pacis negotio, digressi die proximo utrinque castra promovent. Cesar ad explorandas hostis vias quatuor millia equitum gallicorum, quos ab Eduis eorumque auxiliaribus contraxerat, anteire iubet, forte quod iti
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ̾ eum meminisse et romane
calamitatis et uirtutis heluctie
cis añ alios cogͥte/ et ex ꝑte iterĩ
atq iterũ p̾cauentẽ/ne ꝗd sibi ta¬
le ꝯtingeret quale olun siuis ma¬
iorib accidisset/ neq uõ spem Ro¬
manis in eo magna ẽẽ debe̾/ ꝙ
heluetior unã ꝑtem in cauta et
asius in defensam noctu ꝑ insidi¬
as fudissent. Non fraude etenĩ s
apta ui solitos se pugnare. prom̃
si collatis signis in aciẽ uentũ eẽt
uideret ne recenti ip̃e ctiã clade lo¬
cum alterũ insigniret. et antique
historie nouam ad deret. casii me¬
moria si sibi uideatur illis ĩ finbꝰ
satis ẽẽ. Ad hec cesarse et Romaõs
illius cladis meminisse respon¬
dit. coq magis in gemiscere qͦ
nulla prorsus ĩheluctios romanor
ĩ iuria p̃cessiss. facile declinãdum
si ullius offense sibi ꝯscii fuissẽt nõ
timuisse quidem cassui nec cauis
et timere sine cã nec uiri fortis

Expanded text:
decere eum meminisse et romane decere eum meminisse et romane calamitatis et virtutis Helvetie eis ante alios cognite et experte; iterum atque iterum precaventem, ne quid sibi tale contingeret, quale olim suis maioribus accidisset. Neque vero spem Romanis in eo magnam esse debere, quod Helvetiorum partem unam incautam et a suis indefensam noctu per insidias fudissent; non fraude enim, sed aperta vi solitos se pugnare. Proinde si, collatis signis, in aciem ventum esset, videret, ne recenti ipse etiam clade locum alterum insigniret, et antique historie novam adderet Cassii memoriam; si sibi videatur illis in finibus satis esse. Ad hec Cesar se et Romanos illius cladis meminisse respondit eoque magis ingemiscere, quo nulla prorsus in Helvetios Romanorum iniuria precessisset. Facile declinandum, si ullius offense sibi conscii fuissent. Non timuisse quidem Cassium nec cavisset timere sine causa nec viri fortis
Abbreviated transcription (Latin):
letior cesar oblata occasione et
priuatas simul et publicas in¬
iirias ulciscendi cum trib tm̃
legionib intẽpesta sub nocte ca¬
stris egreditur. atq ad transitu
occupatos et nil tale metuentes
aggressus insigni strage delenit
paucis siluas Imprimas fuge pre¬
sidio dilapsis ¶His actis cẽsar ni¬
chil substitit. set ꝯfestim ꝓperato põ¬
te flum̃ transiit eodem torrẽte for¬
tune reliquas hostiur copias op¬
pressurus. Quotransitu turbati ho¬
stes eo maxime ꝙ ardorez ai stupe¬
bant qui uno die transisset ĩ quo
ip̃i diebus uiginti frustra desuda¬
uerant illico legatos ad eu diri¬
gunt. Quor princeps fuit diico
ingẽtis apud suos fame uir et
qui clade illa cassiana dux otra
romanos belli fuerat. Is credo qui
cesarem nõdum nosset fecit u̾ba
pacifica sed cõminatoib int̾ mix¬
ta in hãc siriar si pacem cũ helue¬
tiis Romaĩ uellent se paratos im¬
perio parere. Si autẽ bellũ mallẽt

Expanded text:
letior Cesar, oblata occasione et letior Cesar, oblata occasione et privatas simul et publicas iniurias ulciscendi, cum tribus tantum legionibus intempesta sub nocte castris egreditur, atque ad transitum occupatos et nil tale metuentes aggressus insigni strage delevit, paucis silvas in proximas fuge presidio dilapsis. His actis, Cesar nichil substitit, sed confestim, properato ponte, flumen transiit eodem torrente fortune reliquas hostium copias oppressurus. Quo transitu turbati hostes, eo maxime quod ardorem animi stupebant, qui uno die transisset, in quo ipsi diebus viginti frustra desudaverant, illico legatos ad eum dirigunt, quorum princeps fuit Divico, ingentis apud suos fame vir, et qui clade illa Cassiana dux contra Romanos belli fuerat. Is, credo, qui Cesarem nondum nosset, fecit verba pacifica, sed comminationibus intermista, in hanc sententiam: Si pacem cum Helvetiis Romani vellent, se paratos imperio parere; si autem bellum mallent,
Abbreviated transcription (Latin):
erãt et querunt᷑ et flagitant. Qb
uocib motus Cesar nilq differẽ¬
dum ratus cito agmine hostes ĩ¬
sequit.It ꝑ eduoru ac sequanorũ
fines fluuius tanta latieu segͥtie
ut quo non ꝑgat nix dignosci q̃¬
at sic stagno silis quiescit antiquo
arar noĩe nouo aũt sona hic ꝑ lug¬
dunẽsem coloniam egressus ibi
an cuutatis muros rhodaro mi¬
scetur tam ueloci amni ꝙͣ ip̃e est
lentus hũc ratib heluctii trãsibãt
quos dum transitu in ip̃o nox su¬
perueĩens opp̃ssiss trib copiaru
partib tr̃asnectus quarta sustiterͣ
mane ꝓrimo transitura. atq ita
fortuna disponẽte ꝯtigerat ut ħ
eẽt illa ꝑs heluctioru que multos
añ annos ꝯsule de quo diximus
int̾fecto et ex̾citu sub Iugũ misso
cladem ppło.R. grauem atq igno¬
niniã inflixerant. In qua unus
ex multis legatus ꝯsulis.l. piso
ceciderat eius pisonis auus qui
nũc ꝯsul ac cesaris socer erat. Eo

Expanded text:
itant conqueruntur et flagitant. Quibus itant conqueruntur et flagitant. Quibus vocibus motus Cesar, nilque differendum ratus, citato agmine hostes insequitur. It per Eduorum ac Sequanorum fines fluvius tanta laticum segnitie, ut, quonam pergat, vix dignosci queat, sic stagno similis quiescit, antiquo Arar nomine, novo autem Sona. Hic per Lugdunensem coloniam egressus ibi ante civitatis muros Rhodano miscetur, tam veloci amni, quam ipse est lentus. Hunc ratibus Helvetii transibant; quos dum transitu in ipso nox superveniens oppressisset, tribus copiarum partibus transvectis, quarta substiterat mane proximo transitura; atque ita, fortuna disponente, contigerat, ut hec esset illa pars Helvetiorum, que multos ante annos, consule, de quo diximus, interfecto et exercitu sub iugum misso, cladem populo romano gravem atque ignominiam inflixerat; in qua unus ex multis legatus consulis L. Piso ceciderat, eius Pisonis avus, qui nunc consul ac Cesaris socer erat. Eo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ trib aliis aꝗleie in hibers ⁊¬
erant arcessitis qnq iam nouis le¬
gionib subnixus breuissima ꝑ
medias alpes uiam ulteriorem
galliam pari celeritate reuertit᷑.
dumq ꝑ abruta montiũ oscen¬
dit ab alpinis gentib iter ex al¬
to prohibere uolentib multis lo¬
cis excipitur. multisq pius ꝗdẽ
preliis ubiq uictor nusꝙͣq uł
prelio uł uictoria retardatus in¬
tra paucos dies in allobroges p¬
ueniens mor cũ toto rhodanu
transit excitu. ¶Illic castra hñtẽ
ambaror eduorq legatoės ad¬
cunt fatum patrie miserãtes sue
fortune quo sint in statu e docẽt
transisse ꝑsequanor fines heluc¬
tioru rabiem. et in suos effusaz
fines oĩa uastare agros iam colo¬
nis uacuos egre opida defendi.
nichil spei cẽ nisi in Cesare. siquid
de populo.R. bñ unꝙͣ merussent
ut afflictis opem ferat mesti or̾x
Idem et allobroges qui uicinia
locor tr̃as rhodanu terras habu¬

Expanded text:
non tribus aliis, que Aquileie in hibernis non tribus aliis, que Aquileie in hibernis erant, arcessitis quinque iam novis legionibus, subnixus brevissima per medias Alpes via in ulteriorem Galliam pari celeritate revertitur, dumque per abrupta montium conscendit, ab alpinis gentibus iter ex alto prohibere volentibus multis locis excipitur, parvis quidem preliis, ubique victor nusquamque vel prelio vel victoria retardatus, intra paucos dies in Allobroges perveniens, mox cum toto Rhodanum transit exercitu. Illic castra habentem Ambarorum Eduorumque legationes adeunt: fatum patrie miserantes, fortune sue quo sint in statu, edocent: transisse per Sequanorum fines Helvetiorum rabiem et in suos effusam fines omnia vastare, agros iam colonis vacuos, egre oppida defendi, nichil spei esse, nisi in Cesare. Si quid de populo romano bene unquam meruissent, ut afflictis opem ferat, mesti orant. Idem et Allobroges a vicinia locorum trans Rhodanum terras hab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłosissimũ sciebant primo illos
precib neꝗcꝙͣ exꝑti donorigis ad
auxiliũ ꝯfugunt. ut ꝑ illũ qd̾ ꝑ
se nequeñt assequantur. Is edui
pollens uir magnanimꝰ et utriq
genti amicus erat.⁊ crescẽdi cu¬
pidine ĩ flamatus et mediocrib
insuctus curis multar gentui
gr̃am studio querebat. Cupide
ergo se pro heluctiis aput sequaos
interponẽs transitu ĩ petrat ultꝰ
citroq datis obsidib inde ne tr̃a¬
sire prohibeãt hic̃ ne noceant tr̃a¬
seundo. ¶hec cũ cesari in notuissẽt
ueritus hostiu transitu multa
grauia sotus illaturu neq sat pa¬
ucitati sue fidens neq qd ĩtende¬
bat ꝑ ĩter nũtios fieri posse sperãs
ꝯsiliũ capit ex tp̃r. dũq heluctii
ĩ ꝯsiluis tp̃s trahũt. Ip̃e dimisso
ad gebẽnam munitoẽsq quas
fece̾rat p̃fc̃o quãta põt celerita¬
te in italia redit. raptiq ibi c̃o¬
scriptis duabus legionibꝰ nec

Expanded text:
periculosissimum sciebant, primo illos periculosissimum sciebant, primo illos precibus nequicquam experti, Domnorigis ad auxilium confugiunt, ut per illum, quod per se nequeunt, assequantur. Is in Eduis pollens, vir magnanimus et utrique genti amicus erat et crescendi cupidine inflammatus, et mediocribus insuetus curis, multarum gentium gratiam studio querebat. Cupide ergo se pro Helvetiis apud Sequanos interponens transitum impetrat, ultro citroque datis obsidibus, inde ne transire prohibeant, hinc ne noceant transeundo. Hec quum Cesari innotuissent, veritus hostium transitum multa gravia sociis illaturum, neque sat paucitati sue fidens, neque, quod intendebat, per internuntios fieri posse sperans, consilium capit ex tempore, dumque Helvetii in consiliis tempus trahunt, ipse, dimissis ad Gebennam munitionibus, quas fecerat, ac prefecto, quanta potest celeritate in Italiam redit, raptimque ibi conscriptis duabus legionibus nec
Abbreviated transcription (Latin):
cit. presidiis armator oportune
dispositis castellisq et pro pugna¬
culis suꝑ impoĩtis opus mirum
uix credibile nisi acesare fcm eẽt
et aclaris autorib scriptũ mãda¬
tumq meõrie. qui reb ip̃is int̾¬
fuere magnũ tñ nichilominꝰ aĩo¬
se s ĩ caute gentis indiciũ. prom
legatis redẽuntib ad p̃fixu diem
negat aliqd de hiis q̃ peterẽt se fa¬
cturu Cesar. neq sibi romano
more licitũ dicit ꝑ anucor fines
armatis exercitibus uiã dare. Illi
responsione habita se delusos uͥ
intellexerũt mesti et irati ꝑ uada
fluminis alia atq alia ubi profũ¬
ditas minor eẽt nũc pedib nũc
Iũctis nauigiis et sepe ꝑ tenebraᷤᷤ
aditũ tentauerũt. his conatus ⁊¬
tam̃ frustra fuit Romanis oĩ tp̃re
ac loco ad resistentiã ꝑatis. hac ne¬
cessitate ad iter alud qd̾ int̾ ꝯsilia
pͥma damnauerãt redire cõpulsi
sunt qd̾ qm̃ sequanis nolentib

Expanded text:
cit, presidiis armatorum opportune cit, presidiis armatorum opportune dispositis, castellisque et propugnaculis superimpositis: opus mirum, vix credibile, nisi a Cesare factum esset et a claris auctoribus scriptum mandatumque memorie, qui rebus ipsis interfuere, magnum tamen nichilominus animose, sed incaute gentis indicium. Proinde legatis redeuntibus ad prefixum diem, negat aliquid de his, que peterent, se facturum Cesar, neque sibi romano more licitum dicit per amicorum fines armatis exercitibus viam dare. Illi, responsione habita, se delusos ubi intellexerunt, mesti et irati per vada fluminis alia atque alia, ubi profunditas minor esset, nunc pedibus, nunc iunctis navigiis, et sepe per tenebras aditum tentaverunt. Is conatus tamen frustra fuit, Romanis omni tempore ac loco ad resistentiam paratis. Hac necessitate ad iter aliud, quod inter consilia prima damnaverant, redire compulsi sunt: quod quoniam, Sequanis nolentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in galliam ulteriorẽ mira nelocita¬
te transgressus gebẽna ad ꝑicłi lo¬
cum ueit. statimꝰq proũtiẽ quãto
maximur ꝑati posset militũ nuͣm
ĩperauit ¶Cognito cesaris aduen¬
tu heluctior legatio ex p̾morib
gentis illico cum adit. orant iter
ꝑ proĩtia romanã it̾q sibi nullũ
aluid ẽẽ testant̃. seq sine cuiꝰꝙͣ dãp¬
no sine inuiria transituros spõdẽt.
Cesar et si male meritis placere no¬
llet et pollicitis nullã fidem brẽt
atq iõ iam responsi cͥtus eẽt ne tñ
exercitum itinere fatigatũ seq tũ
mariẽ cõquirendis militib occu¬
patum repentina hostii turbaret
in cursio deliberandi spatiũ popo¬
scit. uissis legatis ⁊dib aprilis ad
se redire. medio tp̃re suor panter
et ĩ colarũ fretus oꝑa ab ip̃o lacu
ad montẽ uirã que p̃diximꝰ dece
nouẽ milia passuu murũ altitudi¬
nis pedum sedecim fossamq ꝑfe¬

Expanded text:
in Galliam ulteriorem mira velocitain Galliam ulteriorem mira velocitate, transgressus Gebennam, ad periculi locum venit, statimque provincie, quanto maximum pati posset, militum numerum imperavit. Cognito Cesaris adventu, Helvetiorum legatio ex primoribus gentis illico eum adit, orant iter per provinciam romanam, iterque sibi nullum aliud esse testantur, seque sine cuiusquam damno, sine iniuria transituros spondent. Cesar, etsi male meritis placere nollet, et pollicitis nullam fidem haberet, atque id eo iam responsi certus esset, ne tamen exercitum itinere fatigatum seque tum maxime conquirendis militibus occupatum repentina hostium turbaret incursio, deliberandi spatium poposcit. Iussis legatis idibus Aprilis ad se redire, medio tempore suorum pariter et incolarum fretus opera ab ipso lacu ad montem Iuram, quem prediximus, decem novem millia passuum murum altitudinis pedum sedecim fossamque perfe
Abbreviated transcription (Latin):
et pro leui qualibet cã in huãnis
illos supplitus atterebat Quibus
ita se h̃ñtib iam tp̃s instabat ut
germanis assidue rhenũ traseun¬
tib galli omnes aut cederent aut
ꝑirent. hic ĩ presens galliaꝵ status
erat. At imposteꝵ tum᷑i poterat ne
galliis expugnatis germani uc¬
tores ĩ proũtias ppłi. Ro. tr̃asmisso
rodani gurgite penetrarẽt. Et pro¬
xima queq uastantes qd̾ multis
añ secłis fecerant in italia irrũpe¬
llus ꝑ icło proximior Romeq uul¬
gatior ꝙͣ heluetior apparatus et
dies ad rhodani transitũ publico
p̃fixus edicto. Idq Iuliũ cesarem
ut ad rem redc̃a celerare cõpulit
reputantẽ quanti discrimis eẽt
ꝙͣ tulacũq eñtatõ atq io p̃cipue
recolentem qualr gens eade qͦn¬
dam .l. cassio ꝯsule obtr̃ucato Ro¬
manũ fudisset excitũ. misissetq
sub Iugu. Ea ꝑꝑ oĩbus ĩpigemme
cõparatis profectus ab urbe atq

Expanded text:
et pro levi qualibet causa inhumanis et pro levi qualibet causa inhumanis illos suppliciis atterebat. Quibus ita se habentibus, iam tempus instabat, ut, Germanis Rhenum assidue transeuntibus, Galli omnes aut cederent aut perirent. Hic in presens Galliarum status erat; at in posterum timeri poterat, ne, Galliis expugnatis, Germani victores in provincias populi romani, transmisso Rhodani gurgite, penetrarent, et proxima queque vastantes, quod multis ante seculis fecerant, in Italiam irrumpellus periculo proximior Romeque vulgatior, quam Helvetiorum apparatus et dies ad Rhodani transitum publico prefixus edicto. Idque Iulium Cesarem, ut ad rem redeam, celerare compulit, reputantem quanti discriminis esset quantulacumque cunctatio, atque id precipue recolentem, qualiter gens eadem, quondam Lucio Cassio consule obtruncato, romanum fudisset exercitum misissetque sub iugum. Eapropter omnibus impigerrime comparatis, profectus ab urbe atque
Abbreviated transcription (Latin):
liis nobilitatẽ fere omẽ senatũ¬
q et equitatũ miserandis ac ua¬
.riis amiserant casibus. ac statu
ueteri in mutato quo prosperi¬
mo usi olim suma int̾ omes ga¬
llos maiestate floruerãt ĩ extre¬
mas misenas delapsi faeile a se¬
quanis gallis hostib antiquis
edomiti datis obsidib et iure¬
uirando int̾posito in illorũ diti¬
onez ac pene inẜuitutẽ uenerãt
neq illis aut uirtus ꝓpria aut
romanus fauor intanta calamitate
profuerat. ꝙͣuis pridem senatus de¬
creusset ut quisꝗs promĩtiã galli¬
am obtineret ꝙͣtum posset amicos
ppłi Ro. noĩatim eduos armor ope
proteg̾et᷑. Ceteꝵ nichilo melior se¬
quanor post uictoria ꝙͣ eduoru
post ruina ꝯditio fc̃a erat. Si ꝗdẽ
arioiustus cũ ingenti manu fines
eoꝵ ingressus lateq uictor mag
natalis soli ꝑtem illis eripuerat᷑
seq et reliꝙͣ creptur minabat᷑. Iã¬
q obsides nobilitatis extorserat

Expanded text:
liis nobilitatem fere omnem senatumliis nobilitatem fere omnem senatumque et equitatum miserandis ac variis amiserant casibus; ac statu veteri permutato, quo prosperrimo usi olim summa inter omnes Gallos maiestate floruerant, in extremas miserias delapsi, facile a Sequanis gallis, hostibus antiquis, edomiti, datis obsidibus et iureiurando interposito, in illorum ditionem ac pene in servitutem venerant. Neque illis aut virtus propria, aut romanus favor in tanta calamitate profuerat, quamvis pridem senatus decrevisset, ut, quisquis provinciam Galliam obtineret, quantum posset, amicos populi romani, nominatim Eduos, armorum ope protegeret. Ceterum nichilo melior Sequanorum post victoriam, quam Eduorum post ruinam conditio facta erat, siquidem Ariovistus cum ingenti manu fines eorum ingressus lateque victor magnam naturalis soli partem illis eripuerat, seque et reliquam erepturum minabatur. Iamque obsides nobilitatis extorserat,
Abbreviated transcription (Latin):
rabat. ¶Imꝑitabat tuc germaĩs
arioiustus ꝗdam uir bellicosus
ac ferox magne ꝗdem potentie
maiorisq suꝑbie qui tñ añ pau¬
cos m̃ses in ip̃ius cesaris ꝯsulatu
rex atq amicus asenatu appella¬
tus cũ ppło romano amiticiam
barbarica contraxisset. Incidert
aut In hoc tp̃s int̾ eduos atq al¬
u̾nos de sũma rer graue bellum
quo gerendo pars utraq stipen¬
dianos de more germanos ad¬
hibuit. Et primo qdem ad uẽtu
nõ supͣ quĩdecĩ milia germanoꝵ
in gallias p̃cio ꝯducta trãsierãt
At mox capti suauioris celi et u¬
berioris soli dulcedine qd̾ olim ĩ
italia fecerãt faciũtq ꝯtinuesultͦ
alios atq alios accẽssendo ingẽti
multitudine cũta ꝯpleuerãt er̃a¬
q iam in galliis ad centũ iugĩti
germanor milia. Qua obrez qui
illos euocauerãt ediu auxiliorur
nimictate ꝑtenti cũ penitere iã
cepisset inceptifinibq illos pel¬
lere tentassent multis fracti pre¬

Expanded text:
rabantur. Imperitabat tunc Germanis rabantur. Imperitabat tunc Germanis Ariovistus quidam, vir bellicosus ac ferox, magne quidem potentie maiorisque superbie, qui tamen ante paucos menses in ipsius Cesaris consulatu rex atque amicus a senatu appellatus cum populo romano amicitiam barbaricam contraxisset. Inciderat autem in hoc tempus inter Eduos atque Alvernos de summa rerum grave bellum, quo gerendo pars utraque stipendiarios de more Germanos adhibuit. Et primo quidem adventu non supra quindecim millia Germanorum in Gallias pretio conducta transierant; at mox capti suavioris celi et uberioris soli dulcedine, quod olim in Italia fecerant faciuntque continue, ultro alios atque alios arcessendo ingenti multitudine cuncta compleverant; erantque iam in Galliis ad centum viginti Germanorum millia. Quamobrem, qui illos evocaverant, Edui auxiliorum nimietate perterriti, quum penitere iam cepissent incepti finibusque illos expellere tentassent, multis fracti pre
Abbreviated transcription (Latin):
cisq et oppidis exustis ut spe redi¬
tus p̃repta obstinatiores in omẽz
ꝑgerent fortuna. Idq ip̃m facẽ
finitimis qbda ppłis ꝑsuasere⁊
sic improximos facile ẜpit am̃tia
sic stultorũ sunt ꝑiculosa colloqa
Iũctis ergo copiis cõspiratõne
ace̾rima atq ardentuirre dituri
patrios fines egredi parat qͣi ni¬
chil peius patria nichil melius
exilio sane digressuns iter erat
duplex alteꝵ sub mõte uirã inse¬
quanos arctũ quidem ac difficile
et hĩc ĩ pendẽtiũ asꝑitate rupiũ
illinc rapidi uicinitate flumĩs
tato suspectũ exercitiũ. alterũ ꝑ
ponte thodani cuiꝰ sup̃ m̃tõne
feci qd̾ ab alobrogum gente faci¬
le se uł in uł p̃cibꝰ ĩpetraturos ꝯfi¬
debant. Inde se longe lateq quo
tulis set impetus effusuri altero
ig̃ itinere omisso dic̃ statuunt
quo armati omẽs ad ghebẽnã
ad sint. qui dies erat ad uꝰ. kl̃.
aprilis.l.pisone cesaris socero at

Expanded text:
cisque et oppidis exurunt, ut, spe redicisque et oppidis exurunt, ut, spe reditus prerepta, obstinatiores in omnem pergerent fortunam; idque ipsum facerent, finitimis quibusdam populis persuasere. Sic in proximos facile serpit amentia; sic stultorum sunt periculosa colloquia. Iunctis ergo copiis, conspiratione acerrima atque ardenti irredituri patrios fines egredi parant, quasi nichil peius patria, nichil melius exilio. Sane digressuris iter erat duplex, alterum sub montem Iuram in Sequanos, arctum quidem ac difficile et hinc impendentium asperitate rupium, illinc rapidi vicinitate fluminis tanto suspectum exercitui; alterum per pontem Rhodani, cuius supra mentionem feci, quod ab Allobrogum gente facile se vel vi vel precibus impetraturos confidebant, inde se longe lateque, quo tulisset impetus, effusuri. Altero ergo itinere omisso, diem statuunt, quo armati omnes ad Gebennam adsint, qui dies erat ad V. kal. Aprilis, L. Pisone, Cesaris socero, at
Abbreviated transcription (Latin):
pictauia petragoricũ cadurcile¬
monices et aluerni. sup̃ ip̃m fiu¬
men est est Tholosa ampla ciui¬
tas trasflum uo̾ uasconia gens
ĩmittis ac subita galliaꝵ limit¬
tes ad extremos pyrenũ scilicet
et occeam litus extenta sequano¬
rum uõ ut sic dixͥim ingremio
parisii fuere et strane annis in
medio ꝑua insula que parisior
lucetia dẽa est ubi ab ip̃o Iulio
cesare tũc fundata creditur ciui¬
pa catu⁊ ĩfidem ppłi romani re¬
erant. quidar sine federe sius sͥ
legibus uiuebant. Heluctioꝵ gẽs
uiriũ fidutia maximaꝵ simulq
desiderio exestuãs galliarũ õuiz
Impio potiendi. orgetorige pri¬
mu duce mox ubi ille affeĩte ty¬
rãnidis suspectus in carcere diez
obiit cepto nichilominꝰ ĩsistẽtes
ꝑ se ip̃os nullo duce armis expe¬
ditis frum̃toq qd̾ uisum est iti¬
nersatis cẽ ꝗcqd reliqui erat tã¬
ta illos non audatia set rabies ĩ¬
uaserat una cũ edificus sius ui¬

Expanded text:
Pictavia, Petrogoricum, Cadurci, LePictavia, Petrogoricum, Cadurci, Lemovices et Alverni; supra ipsum flumen est Tholosa, ampla civitas, trans flumen vero Vasconia, gens immitis ac subita, Galliarum limites ad extremos, Pyreneum scilicet et oceani litus, extenta. Sequanorum vero, ut sic dixerim, in gremio Parisii fuere, et Sequane amnis in medio parva insula, que Parisiorum Lutetia dicta est, ubi ab ipso Iulio Cesare tunc fundata creditur, civipacati et in fidem populi romani reerant, quidam sine federe suis sibi legibus vivebant. Helvetiorum gens virium fiducia maximarum simulque desiderio exestuans Galliarum omnium imperio potiendi, Orgetorige primum duce, mox, ubi ille affectate tyrannidis suspectus in carcere diem obiit, cepto nichilominus insistentes per se ipsos, nullo duce, armis expeditis frumentoque, quantum visum est itineri satis esse, quicquid reliqui erat tanta illos non audacia, sed rabies invaserat una cum edificiis suis vi