comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nomiñatim apatre. aut heres scribi. aut
cxrereclari debet.  iam sublato edicto duu
aug̃. quo cautum fuerat. nepĩt fuliũmi
natum sitn filium heredem instruerepͭ.¬
subcondinone q̃ nest inp̃ius potestate
hr̃s institutus. ⁊ indefectum conditiõis
exhr̃clatus decessit pendente ⁊̃ tunc con¬
ditione. tam institutiõis. quam exhrcla¬
toniss dixi hereclem elmͣ abintestato mõ¬
tuum ẽẽ. qr dum uiuit neq extestam̃to
hr̃s. neq exheredatus fuit herede autem
scripto exparte filio quo heces post mortẽ
filu instirmui põt. ¶ Filius familias mueᷤ
recastrensi petulio fecit testam̃tum hñs
fuium incuistem potestate ⁊ cũmilitare d̾¬
sisset. pnte coͣrem ꝙ auotefuncto. q̃sitũẽ
anrumꝑctur cius festamtum sñquit ad¬
õpͥtauit nec Rodie cinatus est. fains nei
prior subclucto depotestate suo hr̃ele. ur̃ti¬
or successit inpximum locũm S tam̃ in
potestate sua rubere cepit. quem non hube
bat. simulsꝙ pater familias factus est.

Expanded text:
nominatim a patre aut heres scribi aut exheredari debet. iam sublato edicto diui Augusti, quo cautum fuerat, ne pater filium natum sibi filium heredem institueresub condicione, quae non est in ipsius potestate, heres institutus et in defectum condicionis exheredatus decessit pendente etiam tunc condicione tam institutionis quam exheredationis. Dixi heredem eum ab intestato mortuum esse, quia dum uiuit, neque ex testamento heres neque exheredatus fuit. herede autem scripto ex parte filio coheres post mortem filii institu‹i› potest. Filius familias miles de castrensi peculio fecitte. cum militare desisset, patre eodemque auo defuncto quaesitum est, an rumpetur eius testamentum. non quidem adoptauit nec hodie ei natus est filius nec priore subducto de potestate suo herede ulterior successit in proximum locum: sed tamen in potestate sua habere coepit, quem non habebat simulque pater familias factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnepotem h̃s mortuis utrisq ꝓnepos¬
instinitus succeiens insuis heredis lo¬
cum nonrumpat.¶ Et bnseubaba
bent. siquis eesuis heredib suuᷤ hr̃s ẽẽdẽ.¬
sierit. a dom̃s casus ꝑtinentia quos sup¬
lendos ing̃alli aquili sñtentiam diximꝰ.¬
Inonsolum sinẽpos uiuoptre decetlat¬
nec succetlens ꝓnepos auomortuo rum¬
pat. Set ⁊ sisuꝑuixerit patri accedatdu¬
modo heres sit institutus. aut exhegeda¬
tus. ¶Sitendum nũ hac posteriore ꝑ
tẽ siquis ex suł eredib suus ueres ẽẽ desie¬
rit. lideri eiis. ⁊ ceteri. in locum suoꝵ here¬
des succedant. p̾sit ꝑmĩp̃tationem irdu¬
q. ut sifilium aput hostes huberis. nepo¬
tem exeo heretlem instituas. ñ tam̃siniuo
te filus decetlat. s ⁊̃ post mortem. antequã
abostib reu̾sus fuerit succedndo ñrumpat

Expanded text:
nepotem habeas, mortuis utrisque proneposinstitutus succedens in sui heredis locum non rumpat. et bene uerba bent 'si quis ex suis heredibus suus heres essesierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximsolum, si nepos uiuo patre decedatnec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus. Uidendum, num arte "si quis ex suis heredibus suus heres esse desieit, liberi eius" et cetera "in locum suorum sui heredes succedunt", possit interpretatione ind ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si vivo te filius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab hostibus reversus fuer
Abbreviated transcription (Latin):
tum fcceret. põt dicere. simeuiuo filuiᷤ¬
meus dececlat. tunc ꝗ ꝓnepos Ntmsi et
filius ⁊ nepos unuãt. comcipere uiti sꝙ
prius nepos: deinde filius deceleret. ne su̾¬
ccessione testam̃tum rumpetur ⁊ quitẽ
litint inmortis filui cosum conciperet.
quit enimsiaquam ⁊ ignis. int̃clictioẽm
pat̾entur. quit sinepos. ex quo ꝓnepos in¬
stitũentur: ut ostendimus emanciparus
eẽt. Huenĩcasus. ⁊ om̃s ex quib siuis hr̃s
post mortem. sui auinasceretur. ñꝑtiñ
adlegem leleiam.¶ Set exsnã legis uelle¬
ie. et hec om̃ia admutenta sunt. ut
ret tunc deinde nepos. ł ⁊̃ adhuc ulis
uiuis. post mortem silic aui nasceret

Expanded text:
ntum faceret, potest dicere: 'Si me uiuo filintum faceret, potest dicere: 'Si me uiuo filius decedat, tunc qui pronepos'. Num si et filius et nepos uiuat, concipere 'utrisque prius nepos, deinde filius decederet, ne successione testamentum rumperetur. Et quid si tantum in mortis filii casum conciperet? quid enim si aquae et ignis interdictionem pateretur? quid si nepos, ex quo pronepos institueretur, ut ostendimus, emancipatus esset? hi enim casus et omnes, ex quibus suus heres post mortem scilicet aui nasceretur, non pertinent ad legem Uelleam: sed ex sententia Legis Uelleae et haec omnia admittenda sunt, ut ret, tunc deinde nepos uel etiam adhuc illis uiuis post mortem scilicet aui nasceret
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis hr̃s instrtutus est. atesto¬
tore arrogetur. pot̃ dici satis eifactum q ⁊
instituti ꝑscãm. a quo postumus exhtla¬
tus est. incuius locum substitutus uocat᷑.
aquo postummus exheredatus ñ est ruptũ ẽ
testat̃tum Ed siego ⁊ itius inuicem su¬
bstituti sumus. quanuis inpartem sub¬
stitutionis. ethr̃datus ñsit. mortito ł
repucliante titio me posse adire putͥo
⁊ exasse heretlem ẽẽ inprima iam̃ spetie
⁊ siuiuat tinus neq ego sine illo neq
ille sine me aorre poterit. qr incertumẽ
an adhuc altero onutente rumpatur te¬
stam̃tum itaq̃simul adire possumus. nͣ
ro anheredes his tabulis instituti adire
delent᷑ur. ł ĩclacãt᷑. et inscribuntur.¬

Expanded text:
Si qui heres institutus est a testatore adrogetur, potest dici satis ei factum, quia et instituti personam, a quo postumus exheredatus est, in cuius locum substitutus uocatur, a quo postumus exheredatus non est, ruptum est testamentum.Sed si ego et Titius inuicem substituti simus, quamuis in partem substitutionis exheredatus non sit, mortuo uel repudiante Titio me posse adire puto et ex asse heredem esse.In prima tamen specie et si uiuat Titius, neque ego sine illo neque ipse sine me adire poterit, quia incertum est, an adhuc altero omittente rumpatur testamentum: itaque simul adire possumus. 20 : quaero, an heredes his tabulis instituti adire DELENTUR INDUCUNTUR UEL INSCRIBUNTUR
Abbreviated transcription (Latin):
fricinui. SEilius heres mamitus sit. o¬
misso postumo filicq substitutus nepos ex
eo fit. sunterim moriatur finius. postumo
Nõnato nepotem tampa quam auo sũ¬
um hecctiem fu̾tutum qd ĩmemo filio sub¬
stitutus sit. ⁊ ipẽ solus m stitutus sit. tũc

Expanded text:
ionum. Si filius heres institutus sit omisso postumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam auo suum heredem futurum. quod si nemo filio substitutus sit et solus ipse institutus sit, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tia ł iactatiõnis utquidam pͥbilosophi
mea cansa sunt. ut restam̃ta eoꝵ ualeãt
quamclisanctionẽs in militis q̃a testam̃¬
to. dius adrianus dedit epͣlam ad p̃p¬
tiam telicti militais. mori maluĩt. ix¬
ritum fiat cius testm / quod fitedio ui¬
te ł tolore ualere testãntum eiꝰ aut sun¬
testatus decesserit cognatis eius aut sinõ
sint. legĩoni istasint unlicanta. ¶Chũ.
autem om̃s quoꝵ testam̃ta irrita exclãp¬
nationem diximus fieri. sipuocauer̃t ca

Expanded text:
tia uel iactationis, ut quidam philosophi, tia uel iactationis, ut quidam philosophi, in ea causa sunt, ut testamenta eorum ualeant. quam distinctionem in militis quoque testamento diuus Hadrianus dedit epistula ad Pomtiam delicti militaris mori maluit, irritum sit eius testamentum: quod si taedio uitae uel dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda. Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione fieri diximus, si prouocauerint, ca
Abbreviated transcription (Latin):
fuius efficitur snisi forte miles fuit exanli¬
tari delito tampnatus. Hiuc ꝑmuti solet
testari. uttliuus aclrianus rescripsit⁊ credo
iure militari testabnur quaratione igͥ
tãpnato eitestari ꝑmntiur mimquid:
siquod ante habuit. factum testamtum
siciꝑmissumsit testari ualeat. anuͦp᷑ena
factum irritum refitiendum est ⁊ simili¬
tari i̾ure ei testanctumsit dubitari ñopor¬
tet quinsiuoluit to ualere fetisse rocretla¬
tur. ¶Euas quideportatur. ñstatimsir.
irritum testam̃tum. S. cumprinceps
factum conꝓbauĩt. tunc eñi ⁊ capitemi¬
nutur s. ⁊ si deturione puniendo i filĩo¬
ł nepoteue pses scribendum pͥncipi int̃¬
suumIlicet incarcere soleant diligen¬
noris custodie causa recepii nec ħꝰ gͥ te¬
stam̃tum. irrnmfir.⁊ prius quam pͥn¬
ceps deo suplitium sup̃mdum rescrip
nari maluerint obconscientiam criminis
testam̃ta irrita consutunones faaunt.
licet incruitate tecetlant : quod siquis
teclio uite. ł ualnudinis auerse inpariẽ¬

Expanded text:
orte miles fuit ex militari delicto damnatus, nam huic permitti solet testari, ut divus Hadrianus rescripsit, et credo iure militari testabitur. qua ratione igitur damnato ei testari permittitur, numquid si quod ante habuit factum testamentum, si ei permissum sit testari, ualeat? an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id ualere, fecisse id credatur. Eius qui deportatur non statim irritum fiet testamentum, sed cum princeps factum comprobauerit: tunc enim et capite minuitur. sed et si de decurione puniendo uel filio nepoteue praeses scribendum principi intenae factum, licet in carcere soleant diligentioris custodiae causa recipi. nec huius igitur testamentum irritum fiet, priusquam princeps de eo suppliciumnari maluerint ob conscientiam criminis, testamenta irrita constitutiones faciunt, licet in civitate decedant: quod si quis taedio vitae vel valetudinis adversae inpatie
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ naturamag̃. in homine generandi ⁊¬
ꝯsuctudo spectarita est. quãtemporile
uitium aut ualitudo ꝓp̃t̃quam abcucãt
lu nuptasit postͣmũquis heredem ĩsimi¬
erit ip̃p iure noualet. qt̾ turpis sit ĩsatu¬
dic institu¬
tio. ¶Sitilium exheredauero nepotẽq¬
exeo p̃niero: ⁊ alium heredem instnuero
⁊ suꝑuixerit filius. post mortem meam
licet antͤ aditam hr̃clitatem recesserit.
nontam̃ nͣcpotem rupturum testamũ¬
hosttum potestate filius sit. ⁊ cecessenst ĩco¬
t̾em statu. Rimpit enim his caibͣ nepos
testamtum. qt̃ moriente auo filius repũ¬
diauerit. nõ abscͥisum ut superiore caũ
fuerit. ¶ S ⁊ siberes institutus omise¬
referuntur quo testam̃tum destituiur
nõ quomorur  siexẽaquam nefas

Expanded text:
erandi nsuetudo spectanda est quam temporale uitium aut ualetudo, propter quam abducatur uae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non ualet, quod turpis sit institutio. Si filium exheredauero nepotemqpraeteriero et alium heredem instituero uixerit filius post mortem meam, licet ante aditam hereditatem decesserit, non tamen nepotem rupturum testamhostium potestate filius sit et decesserit in eodem statu: rumpit enim his casibus nepos testamentum, quod moriente avo fili ius pependerit, non abscisum ut superiore casu fuerit. sed et si heres institutus omisereferuntur, quo testamentum destituitur, non quo moritur. Sed si ex ea, quam nefas
Abbreviated transcription (Latin):
stituas. sifiliuis decẽclat mox iunuo tene¬
pos nascatur. ⁊ uerius dicenctum est. ñrũ
ꝑi testam̃tum sut ñsolum illud pͥmo capi¬
te notamit sinepos qui eo tp̃r instituat᷑
quofilius ñsit uerum. ⁊ siuoͣ patre nascat᷑
Qd enim necesse est tempus testam̃ti fa¬
ciencli respici: cumsatis sit obfuari. id¬
tp̃s quonascitur. ñamet sirtaũbasunt.¬
qͣui testam̃tum faciz is om̃is iurilis sex̃¬
quieisuus beres futurus enit. ⁊ ceterasena

Expanded text:
ituas, filius decedat, mox vivo te nepos nascatur? ex verbis dicendum est non i testamentum, ut non solum illud primo capite notaverit, si nepos, qui eo tempore instituatur, quo filius non sit, verum et si vivo patre nascatur: quid enim necesse est tempus testamenti fciendi respici, cum satis sit observarimpus quo nascitur? nam etsi ita verba suntqui testamentum faciet, is omnis virilis sexqui ei suus he
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. sipost eius testam̃tum factũ mu¬
tauit matrimonium is institutus ur̃.
qui exposteriore matrimonio natus est.
rare facue nonpossit. postumum hrdẽ
facere possit ⁊ scribit cassius ⁊ iabolenus
posse nam ⁊ uxorem ducere ⁊ adoptare pͥ.¬

Expanded text:
instituit si post testamentum factum mutauit matrimonium, is institutus uidetur, qui ex posteriore matrimonio natus est. rare facile non possit, postumum heredem facere possit, et scribit Cassius et Iauolenus posse: nam et uxorem ducere et a‹d›optare p
Abbreviated transcription (Latin):
exhĩtlatus sit. ꝑ siexa dĩt᷑erio natum dixͣit.¬
¶ purẽ aũt filĩ exhr̃clari uił putat auus
sententia utimur. ¶ faius int̃mẽdias qͦ¬
q hr̃clum institunoes recte. ex hr̃daretur
Fexit ãtoto gnidu sumotu nsiforte ab
unius põa. eumtestator. exhr̃lauert. nãsi
hoc fecit uitiosa erit. exheredatio Hũe at¬
moclum. suta eum exreredauit. quisquis¬
mͥ heres erit. filius exheres esto. Namut iu¬
lianus scripsit. ħmodi exhereclatio uitio¬
sa est. qm̃post aditam hrditatem uoluit¬
eum summõtum  qd inpossibile ẽ. ¶ Ante
herettis institutionem eehr̃clatus abom̃ib
exhereclatus abutro remotus est. scd̾m sce¬
uole snãm. quamputo ueram ¶Inee
quimiscuit duos gradas. exhr̃clatioẽ:
ualere mauritianus recte putat. Ueluti
primus heres esto exsemisse. Si. primus he¬
res nonerit. scd̃s exsemisse Et hr̃s esto.

Expanded text:
exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit. Pure autem filium exheredari Iulianus putat, qua sententia utimur. Filius inter medias qe heredum institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredaverit: hoc fecit, vitiosa erit exheredatio. quemodum si ita eum exheredaverit "quisquis heres mihi erit, filius exheres esto": nam, lianus scribit, huiusmodi exheredatio vitio quoniam post aditam hereditatem voluiteum summotum, quod est inpossibile. Ante heredis institutionem exheredatus ab omnibus exheredatus ab utroque remotus est secundum Scaeuolae sententiam, quam puto ueram. In eo, qui miscuit duos gradus, exheredationem ualere Mauricianus recte putat, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto.
Abbreviated transcription (Latin):
umari placet. ad hoc ut. p̃teruitentib
institutis ip̃e ieres cristat. Inmo ⁊ fidefũ¬
uto cołcredes. instituti. omiserunt ꝓ ĩtbi¬
tatem. non posse substitutos adire gtaq
⁊ siapͥmo gradu exhĩtlatus. ascdo p̃rĩus.
delibamibus tetedat. q̃risolet. omntenti¬
b pͥmis aclitionem uitum adeos ꝗtit̾io
gradu scriptisint. anpotius ad legitimos
heretes ꝑtincat hr̃clitas quor ip̃o casu rec¬
tuis ccistimainguttiuit ad legitimos eã
ꝑtincre .Nam ⁊ cuiluob. beredibꝰ. insti¬
substitutione. apͥmis ẽ xherelatus postu¬
mus asidi pteritus fuert sialter etin¬
stitutis omiserit. quamuis postumus ei¬
clutatur. nẽ tum̃ magis substitutũ ad¬
mĩtti ¶Es uulgo dicitur eumgra¬
dum aquo filius p̃teritus sit ñualere.
nõ usquequaq uitum ẽẽ ait. Narsipti¬
mo graclu heres institutus sit filius. nõ
debere eum a subititutis exherelari ⁊dõ¬
q sifilio. ⁊ titio hr̃clib institutis titiõme¬
uius substitutus sit. omittẽ. tino tr̃cui

Expanded text:
n gradum vitiari placet ad hoc, ut praetermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint hereditatem, non posse substitutos adire. itaque et si a primo gradu exheredatus, a secundo praeteritus, deliberantibus decedat, quaeri solet omittentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas. quo et ipso casu rectius existimari putauit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus instsubstitutione amus, a secundis praeteritus fuerit, si alter ex institutis omiserit, quamvis postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti. Quod vulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non valere, non usquequaque verum esse ait: nam si primo gradu heres institutus sit filius, non debere eum a substitutis exheredari: ideoque si filio et Titio heredibus institutis Titio Maevius substitutus sit, o
Abbreviated transcription (Latin):
herecdem¶ quero cũm ip̃adie quatitius orcli¬
naret testañgum inciuitate. hora diei sex¬
ta. eotẽ die. cl arcicente celo rure sit enrea
meiua masculum: an institutio hr̃cłis
ualeat. cum inquo tp̃r rescribentur test̾or
testam̃ti adeum ꝓponepotem dixetta uider

Expanded text:
heredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albescente caelo rure sit enixa Maeuia masculum, an institutio heredis ualeat, cum, quo tempore scriberetur testamentum, testam
Abbreviated transcription (Latin):
bat ciqui fuppinus moritur titiũ substi¬
tuit luo inpuberes simul r̃an̾e ꝑicrũt
Quesitum ẽ ansubstituto ⁊ cui herectitas
deferatur dixisi ordine uita tecessint pͥori
mortuo frat abintestato heres erit posteri¬
ori substitutus. inca tñheretitate ⁊̃ añtefũ¬
ctifilu hẽbit hereclitatẽ. inppõita aũt q̃sticẽ
suꝑstes sit nt quitriq ultimisibi decessisse
uidantur anuero neutri q cõꝑatio poste¬
rioris decentis exfacto pͥoris mortui suit᷑¬
q̃ritur. S⁊ suꝑior sententia magis admit¬
tenda ẽ ut utriq heres sit. nam⁊ qunicum
filium babui̾t ħ suppmo morienti substi¬

Expanded text:
ei qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes simul in nave perierunt: quaesitum est, an substituto et cuius hereditas deferatur. dixi, si ordine vita decessissent, priori mortuo frater ab intestato heres erit, posteriori substitutus: in ea tamen hereditate etiam ante defuncti filii habebit hereditatem. in proposita autem quaestione superstes fuit, quasi utrique ultimi decessisse sibi uideantur? an uero neutri, quia comparatio posterioris decedentis ex facto prioris mortui sumitur? sed superior sententia magis admittenda est, ut utrique heres sit: nam et qui unicum filium habet, si supremum morienti substi
Abbreviated transcription (Latin):
Queraq̃ hañt significationem:
utrumut exꝑtns alimta ip̃icapiant
anuero ut ꝓpt̾ p̃clia ⁊ cibaria ⁊ uestiari
aliquit tam̃suꝑfluum inueniatur in
rectitib quam ẽ inquãtitate cibariorũ
⁊ uestiarioꝵ an adheredẽ parrone ꝑtine
at.s simortisi aliqui exlibtis fint anpãs
eorum ad fideiꝯmissarios suꝑstites ꝑtĩ¬
net sandie cedente fideiꝯmissi monier¬
tium lib̾torum suas portiones adberedes
coꝵ testatoris deturrant. mod̾. R. Uiten

Expanded text:
quam habeant significationem, utrum ut ex praediis alimenta ipsi capiant an uero ut praeter praedia et cibaria et uestiariaaliquid tamen superfluum inueniatur in reditibus, quam est in quantitate cibariorum et uestiariorum, an ad heredem patronae pertinet? et si mortui aliqui ex libertis sint, an pars eorum ad fideicommissarios superstites pertinet? et an die cedente fideicommissi morientium libertorum portiones ad heredes eorum an testatoris decurrant? Modestin
Abbreviated transcription (Latin):
quam incibariis erit. hoc ad lib̾tos ꝑtinet
S ⁊ si decesserit fideiꝯmissarius. añdiem
sctei ꝯmissi cedentem pars eĩ. ad ceteros
fidei conmissarios ꝑtinet post diem autẽ
cetlũtem si quimortuisint. atisuos teredes
trãsmutant. ¶limus titius testam̃to
suo lib̾tis libtatibq suis cibaria. ⁊ uestiari¬
a aliberis suis eisdemq tereclib p̃stari uis¬
patroni lideris. Idem lib̾ti agunt. ciburia
pure legata funt. noncompetat.

Expanded text:
m in cibariis erit, hoc ad libertos pertineat. sed et si decesserit fideicommissarius ante diem fideicommissi cedentem, pars eius ad ceteros fideicommissarios pertinet: post diem autem cedentem si qui mortui sint, ad suos heredes haec transmittent.Lucius Titius testamento suo libertis libertabusque cibaria et uestiaria a liberis suis eisdemque heredibus praestari iuspatroni liberis idem liberti agant, cibaria pure legata sunt, non competat.
Abbreviated transcription (Latin):
num. ex .uii. untus heretiem scripserit a¬
los exteteris. ⁊ italegauit. quisquis m
alius exsup̃scriptis. cumpatro meo hetes e¬
rit. fuos urũ ⁊ ulum tino to. lego quoser¬
stmo singulos uicenis aureis. intelligẽ¬
dumerit. acoherede patroni dumtaxat
legatum datum. ⁊ ideo nitiũ ñamplius
quĩcuce ĩfuis uindicare posse a mecno ãt
illa quos existimo singulos uitenisaure

Expanded text:
ronum ex septunce heredem scripserit, alios ex ceteris et ita legauerit: 'quisquis mihi alius ex supra scriptis cum patrono meo heres erit, seruos illum et illum Titio lego, quos aestimo singulos uicenis aureis', intellegendum erit a coherede patroni dumtaxat legatum datum et ideo Titium non amplius quincuncem in seruis uindicare posse. adiectio autem illa 'quo
Abbreviated transcription (Latin):
tium cornenanum.⁊ mancipia q̃meo sun¬
do cũmorłãr nea erunt. heres m̃s titio da¬
tis tp̃r. cũmfuga eẽt. enixa ẽ q̃ro anuł ip̃a
i partus eius legato ceclat R. ancillaquam¬
nis infugasit legata uidetur ⁊ licet fugi¬
tiua erat. ꝑide habetur. ac simeo funco
fuissz. moriente patre f huic consequens ẽ.
inpartusquo: matrem sequatur. ⁊ꝑ m̃leg¬
ato cedat. at siifundo eclitus fuisset. ¶ Si
titio stichus. aut panphilus utrũ eoꝵ mal¬
let. leganis est. demde panphilum testato:
ĩmo donauit. strichus inobligatione re¬
manet. ¶ Qb italegarum fui̾t titio ⁊ me
uio singulos suos do. lego. constat cos nõ
concursuros ieundem fuũ sicuti ñꝯ cur¬
runt cumita legatur. ntio sup̃.do lego
meuo alterum fuũ dolego. ¶ Snscuili¬
gatum fuerat. añquam ꝯstrrueret qͣ actio¬
ne. utiuell. decessit duob heretłib relictis
legatum acciꝑe simul uenientes. nisi ꝯsen

Expanded text:
ndum Cornelianum et mancipia, quae in eo funndum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio datis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis in fuga sit, legata uidetur et, licet fugitiua erat, perinde habetur ac si in eo fundo fuisset moriente patre familias: huic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset. Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donavit, Stichus in obligatione remanet. Quibus ita legatum fuerit: "Titio et Muio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: maeuio alterum seruum do lego'.Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decessit duobus heredibus relictis, legatum accipere simul uenientes, nisi con
Abbreviated transcription (Latin):
seadẽ rõe ħ quo legatum utue fit sratius
heretti meo cau̾t. s ĩmunicipio exeã e a¬
ureos op̃ facturum. tuns ei .c. aureos ht̃s
m̃s dare tapnas esto. ¶ Sisempnius ti¬
tium herecdem instituerit.⁊ abeo p̾ biẽm¬
um funclum dari iusserit meuio. nnus
deinde abheretle suo eumdẽ fundũ incui

Expanded text:
Eadem ratione hoc quoque legatum utile sit: 'Si Titius heredi meo cauerit se in municipio ex centum aureis opus facturum, tum ei centum aureos heres meus dare damnas esto'.Si Sempronius Titium heredem instituerit et ab eo post biennium fundum dari iusserit Maeuio, Titius deinde ab herede suo eu
Abbreviated transcription (Latin):
serint. ñ poterunt. Quare quãcliu alt̃. ĩꝑ¬
soãm rẽuñdicare uult. alt̾ inꝑscamꝰ. ãgẽ
ñpõt.¶ S siconsenserint. rẽ comunĩt habe¬
bunt . cosñtire autem ł suasponte tebet.
ł iudicenminuente.

Expanded text:
serint, non possunt: quare quamdiu alter rem uindicare uult, alter in personam agere non potest. sed si consenserint, rem communiter habebunt: consentire autem uel sua sponte debent uel iudice imminente.
Abbreviated transcription (Latin):
tidie rationem hitere oporteat nichomin
enĩ uerum p̃tium suoꝵ mexstimatõem
declucetur. ¶ntio sundͥ. do. lego. si
hereddi meo .x. tecierit si .x. heres miode¬
binsset. ⁊ eatitius accepta ei ferisset. fũdũ
ũndicare põt. ¶Sititius ciustichus le¬
gatus fuerat. antequam serret adse lega¬
tum ꝑtinere decesserit ⁊ eumd̾ seio lega¬
uͣt. ⁊ heres utii legatum nrepuchauĩt
stichunseiꝰ uñdicabit. ¶ Siꝑãt f alnĩ
pubere filio titio fundum legauit. da fub¬
stituto eundem esdem titio. ⁊ pupilluꝰ pat̾

Expanded text:
diae rationem habere oporteat: nihilo minus enim uerum pretium seruorum in aestimationem deducetur. 'Titio fundum do lego, si heredi meo decem dederit.' si decem heres Titio debuisset et ea Titius accepta ei fecisset, fundum uindicare potest.Si Titius, cui Stichus legatus fuerat, antequam sciret ad se legatum pertinere, decesserit et eundem Seio legauerit et heres Titii legatum non repudiauerit, Stichum Seius uindicabipubere filio Titio fundum legaverit et a substituto eundem eidem Titio et pupillus patri
Abbreviated transcription (Latin):
ganir ꝑ inde habenclum est. ac sipetita
legata ẽẽt. Quare.⁊ sipure atilio. subcon¬
ditione asubstituto legatum fui̾t ꝑ inde
om̃ia snabuntur ac sitm̃ afilio legatũ
fuiss. Contra autem siafilio subconcli¬
tione asubstituto. pure legatum fuit
pupilł pendente ꝯoitione. decesserit ex
substiutione sola legatum ualebit.¬
his ũbis. lutio ⁊ utio eorumue cuifun¬
dum do lego. utilit̾ legatur ⁊ suntiq n.¬
xetit. utriusq si alter. alteri totum debebi¬
ur. ¶cumitatu libẽr subꝯditionẽ¬

Expanded text:
tita legata essent. quare et si pure a filio, sub condicione a substituto legatum fuerit, perinde omnia seruabuntur ac si tantum a filio legatum fuisset: contra autem si a filio sub condicione, a substituto pure legatum fuerit et pupillus pendente condicione decesserit, ex substitutione sola legatum ualebit.His uerbis 'Lucio et Titio eorumue cui fundum do lego' utiliter legatur et, si utrique uixerint, utrique, si alter, alteri debebitur.Cum statuliber sub
Abbreviated transcription (Latin):
io seꝑari ase. ñinpetrabit. id ap̃tore lia
eñi ꝯditio ẽ hominũ alia ceterm retum
Ihomĩb enim benigna ratione receptũ
cipum uectigans ap̃is municipib sit lo¬
gatus anlegatum consistat petiq p̾sit.
s alii funtum uettigalem legam̃t ñui¬

Expanded text:
id separari a se, non impetravit id a praetore: alia enim condicio est hominum, alia ceterarum rerum: in hominibus enim benigna ratione receptum cipum vectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consistat petique possitsed alii fundum uectigalem legau
Abbreviated transcription (Latin):
siñfu̾it cuitens diusa uoluntas q̃ efnil¬
tis costigetur. anquis abhetede legarum
ł fideiꝯ missum. relictum noluerit. asub¬
quam abinsiuto. ñreliq̃rat ⁊quid sicẽ:¬
insubstituto cessaret. ⁊ quid si substituit
ceparte fideiꝯmissarium cui abinstrarto¬
telq̃tat. fcdeio srissum In obscura igitur
uoluntate lc̃cum habete rescriptũ mic̃ẽ¬

Expanded text:
n fuit evidens diversa voluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a subquam ab instituto non reliquerat? vel quid si cerin substituto cessaret? vel quid si substituit ex parte fideireliquerat fideicommissum? in obscura igitur uoluntate locum habere rescriptum dice
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s ad solutionem danctum ẽ. nec ũgendũ
extono ⁊ equo p̃torem obsuare oportebit.¬
¶m̃i confiterur sequidem decc̃ iustã aũt
cansatñ asfert. cur utiq p̃stare ñ possit.
aucdicnctus ẽ sutputas alienares iegtata.
st. n eq̃ dnm eamundere ł ĩfum pͥtram¬

Expanded text:
endum ex bono et aequo praetorem obseruare oportebit.Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam uendere u
Abbreviated transcription (Latin):
chnlominus alegatai̾o nñditati. necei¬
tingunur legatum. ¶ Sitesfator quo
s coberedes quoꝵ int̾ ẽ hoc fieni snecsolũ
toe casui aluis yt̃. actionẽ. quam ẽ testa¬
tor iussit tari. s alio caũquo uelitisifiali¬
e nõe genero aut sponso totemtar uisse¬
rit. ñ enim gener. aut spoͥnsus s. filia ht̃
aitionem eusmaxtme. int̃ est ñ indotatã

Expanded text:
hilo minus a legatario uindicari nec extinguitur legatum.Si testator quoum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest ‹indotatam
Abbreviated transcription (Latin):
tione hac suiol legatimfit. adheredes le¬
gataru rrãsmittitur. Aluro enim iurisẽ.
ita refectasit utnichil expͥstma materia
suꝑfit. tatã dicemus. utile manẽ leganĩ.
Iat fieadomo clestructa sit aliam egdẽ loco
testator eclificaui̾t. dicemꝑs interire lega¬
tum. nisi testatorera aliũ sensisse suerit
approbatum.
legarum est. quid emmsilegatarius. aquo
emẽte fundum. reres iuissus ẽ cum ernete¬
sitate eufurdum uñderet. nullũ ĩueĩ¬

Expanded text:
tione 'si uolet' legatum sit, ad heredem letransmittitur: aliud est enim iuris, culatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificauerit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit adprobatum.legatum est. quid enim si lega tarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uenderet, nullum inue
Abbreviated transcription (Latin):
R. semꝓnium intim totum habituruo
⁊ siquidem intra annũ manumississ. libe¬
rum eum effecturum. Sinaũt ħ ñferiss
excepto eclificio legat appeliatione edifi¬
cii. aut suꝑfitiem significat. aũsolumqͦ
cui edificiũmsuꝑ por̃tum ẽ. Sidesola suꝑ¬
fine excepit. nichilominus iuire legati
gotus fundũs. ũnlicabitur. S exceptõe

Expanded text:
 Sempronium interim totum habiturum et, si quidem intra annum manumississet, liberum eum effecturum: sin autem hoc non fexcepto aedificio legat, appellatione aedificii aut superficiem significa‹t› aut solum quoque, cui aedificium superpositum est. si de sola superficie exceperit, nihilo minus iure legati totus fundus uindicabitur, sed exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
elsus. Siancillas om̃s. ⁊ qd̾ exhis nanĩ.
erit testator legauit. unamoriua xiu̾s pã¬
tum es̾negat teberi ꝙ atcessiõis loco lega¬
tus fit qoputo falsran. ⁊ necuerbis necuo¬
luntati defiracti accõmotata ħ fña ẽ.¬

Expanded text:
d ex his natum erit testator legauerit, una mortua Seruius paius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec uerbis nec uoluntati defuncti accommodata hae
Abbreviated transcription (Latin):
taest an inrerum naturasit. dubutatur
forte sidubiumnt anhomo legatus uiuat
placuit agiquidem extestam̃to posse soffi¬
cio uiditis comineri. ut cautio int̃poneret̃
quaheres caueret: eamrem se ꝑ secuturũ.
⁊sinactus sit legatario restiturum.
dem.. Sifuus titii mͥ furtum fecĩt. deinde
tuuis ferede me instruto fuum tibi legaũ¬
it. ñ est imiquimtalemsuum tibi madi.
qualis ap̃titium fuit .i. ut me indẽpnẽs p̃¬
stes furti nomine ꝙ isfec̾erit ap̃titium na
⁊ sifimdus. quimeo fundo siuelat. legatus tͥ¬
fuerit. ñaliter. ame tibi p̃stari debebit. qua
ntpͥstinam suitutem rc̃tpiam Inec dissi¬
mile esteiquimantato alicunis suũ ennt᷑¬

Expanded text:
ta est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caueret eam rem persecuturum et, si nactus sit, legatario restituturum.e.Si seruus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem prstes furti nomine, quod is fecerit apud Titium. Nam et si fundus, qui meo fundo serviebat, tibi legatus fuerit, non aliter a me tibi praestari debeat, quam ut pristinam servitutem recipiam. Nec dimile est ei qui mandato alicuius servum emit
Abbreviated transcription (Latin):
latus stichum aut .x. uitum egõ uelim¬
leganit ꝙ eidebebatur tenebitur beres e
utpstet legatario actionen hibituro el
sisticrum legarũt. cum ille sticum. aut
x. teberet. incti actio legnturio adu̾sus
heredem conpetit. ut scripsit .iiil.l.xxx.¬

Expanded text:
latus: 'Stichum aut decem, utrum ego uelimit quod ei debebatur, tenebitur heres eius, ut praestet legatario actionem electionem hsi Stichum legauerit, cum ille ei Stichum aut decem deberet, incerti actio legatario aduersus heredem competit, ut scripsit Iul
Abbreviated transcription (Latin):
inueniãtur inberelitate. inuisle ẽ lega¬
ium suiero ampliores post eos quos tttius¬
eleg̾it. inceteris ualet legatum. S ñaͣm
pligres quam .x. quilegansunt. ꝗ smip
sunt: intantos quami inueniantur. ¶ illi

Expanded text:
inueniantur in hereditate, inutile est legai uero ampliores, post eos, quos Titiuelegit, in ceteris ualet legatum, sed non pliores quam decem qui legati sunt: quod sunt, in tantos, quanti inuenia
Abbreviated transcription (Latin):
nonest. S mors eiuis uindicatur. Ut sũꝯ¬
se siuientẽ ꝓhibe. pena affianur siuero
nonpotuerunt libentur. ¶ Siquis nõ
mẽtu criminis ĩminemis S teclio uite
ł inpatientia doloris sibi manus intulit
eĩ testam̃tum aꝑiri ⁊ recitari. mortis casꝰ
noninpectit. ¶ Itemillud scienctum est
nisi constet aliquemẽt occisum ñ luberi
defamilia q̃stionem liq̃re igitur tebr sce¬
lere interemptum ut senatus consulto
lotus sit. ¶ Questionem autẽm sic acti
⁊ cefensionem mortis. ¶ Hxc autem seã¬
tus consultum eos quidem qui subeo dẽ
tecto fuerint. om̃imodo punit eos uero
quiñ subeo t̾ tecto fuerunt. S⁊ meademre¬
gione non aliter nisi ꝯscu fuissent. eo¬
dem autem tecto qualit accipiatur uid̾¬
amus uirum uitra cosdem parietes anul
ii int̾ eandem dietam ł cubitulũ. ł eam¬
tem tomum. ł eostem ortos ħ ł totã illã¬

Expanded text:
non est, sed mors eius uindicatur, scilnon est, sed mors eius uindicatur, scilse saeuientem prohibere, poena adficiantur, si uero non potuerunt, liberentur.Si quis non metu criminis inminentis, sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit. Item illud sciendum est, nisi constet aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem: liquere igitur debet scelere interemptum, ut senatus consulto locus sit. Quaestionem autem sic accipiitionem et defensionem mortis. Hoc autem senatus consultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit, eos uero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent. 'Eodem' autem 'tecto' qualiter accipiatur, uideamus, utrum intra eosdem parietes an et ultra intra eandem diaetam uel cubiculum uel eandem domum uel eosdem hortos uel totam uilla
Abbreviated transcription (Latin):
magis est questionem desuis fuuhbentũ
suppliciumq sum̃dum. lic ñsit inpotest¬
ate filius. ¶ Siuir aut uxor occisi ẽẽ
est. ⁊ ima domus est itau ͥnditanclum at¬
q in ꝓpͥis suis senanis censurt S neq uĩo¬
re occisa neq marito desuis seceriq̃sticẽ
hbenclam senatus censuit. ¶Ioxarcelł¬

Expanded text:
magis est quaestionem de seruis filii habendam magis est quaestionem de seruis filii habendam suppliciumque sumendum, licet non sit in potestate filius.Si uir aut uxor occisi esse est et una domus est, ita uindicandum atque in propriis seruis senatus censuit.Sed neque uxore occisa neque marito de seruis soceri quaestionem habendam senatus censuit: Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Heredi frĩ postumo fi deiꝯmissum tiui põt.
sola enĩm uolutas. suatur infidei ꝯmissis ẜ õp¬
tinuit galisña asienosquo postumos legitĩ

Expanded text:
rum.A fratris postumo fideicommissum dari potest: sola enim uoluntas seruatur in fideicommissis, et optinuit Galli sententia alienos quoque postumos legiti
Abbreviated transcription (Latin):
unite ac siit ꝙ ꝑdonorum possessionẽ filiuᷤ
habuit. a parre accepisset. ¶ cuapostu¬
mo ita legatur. siheres erit᷑ nnato postu¬
mo substituti adeant legata eos debere
existimandum ẽ. q̃ille siuiues debuitur

Expanded text:
uod per bonorum possessionem filius habuit, a patre accepisset.Cum a postumo ita legetur 'si heres erit' et non nato postumo substituti adeant, legata eos debere existimandum est, quae ille, si uiueret, debitur
Abbreviated transcription (Latin):
eaq̃tinctanõsunt. u̾scolorib ñ adnũa¬
ri⁊ ideo neq album neq natalĩt. nigrũ
cõminĩ nec alteri coloris nat᷑alis purpu¬
ram aũt ⁊ coctum qr nichil natiui coloris
sunt ꝯtinĩ arbitror. nisi aliut sensit testa¬
tor. ¶ purpure aũt appellationẽ oĩs
genĩs purpuram ꝯtinĩ puto. s coctũ ñcõ

Expanded text:
tincta non sunt, uersicoloribus non adnumerari et ideo neque album neque naturaliter nigrum contineri nec alterius coloris naturalis: purpuram autem et coccum, quoniam nihil natiui coloris sunt, contineri arbitror, nisi aliud sensit testator.Purpurae autem appellatione omnis generis purpuram contineri puto: sed coccum non
Abbreviated transcription (Latin):
S cotemstiplatus est si morte mulieĩs
testam̃to suoͥta tauit. lutio tĩtio mari¬
to meo cui maximas gratias ago tar uo¬
lo suꝑ totem quameitedi tot aureos¶qro
cum insittũit lucium titium conueni¬
re quitus mutuis. exstipulaui actione.
ñtonationis causa stipłatus ẽ. hereclib
mulieris cum teneri. ⁊ ideo .u. mutium
exceptione repellendum eẽ/ Quot fidcã¬
tionis causaseia stipulari ꝑmisisset. ui¬
deri eum ineum casum qui morte muli¬
eris extirit mortis cãstipulatum ⁊ iõ fi tei
eius cõmitti potuisse ineũ casum dicen
gauit. Scie uxorimee siom̃s res q̃taibul
totalib contineantur. heretlim eo exhibu

Expanded text:
sed dotem stipulatus est, si morte mulieris sed dotem stipulatus est, si morte mulieris testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu non donationis causa stipulatus est, heredibus mulieris eum teneri et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse. quod si donationis causa Seia stipulari permisisset, uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius comgavit: "Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibu
Abbreviated transcription (Latin):
inceo tam̃ acio filii differtur q tune is dem
dieb filio soluidotem Rsum ẽ cũparti ꝓpar¬
te filius heres extiterit. ⁊ adꝑceptionẽ dotis
soluto matrimonio postquamheres exti¬
rit ita admissus est siforte ꝑetrorem cau¬
tio defensionis omissasit. ⁊ excausa ficeitõ¬
missi filius cotem acceperat ut intebitũ
fideiꝯ missum filius ñrepetentur. Cautio¬
nis eñi p̃stande necessitas solutionẽmo¬
ratur. non incebitũ facit. quod fuit cebi¬
tum. S ñerit miquũ hereli subueniri.
habebat petuniam ꝑdote legauerat uiro
uuo mancipiis mortuis. uxor post uitũ
uita tecessit. dheredem ei actio legare
cte transmittĩtur. qm̃inariti uoluntas E¬
uanda est.
num. ⁊ q̃nuptura oꝑtut exstunata in
teri.S umiu̾sa dote plegata. cerum sti¬
matarum p̃tium relictum uerum ip̃ãs
res quales inuenirentur.
sit. itemq meuio. qd meiuo falcroia au¬
fert. ꝓeo qĩ concursus ñfuerit mulr̾ plus
quĩtum mutium. qui nichil numerauit

Expanded text:
non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solui dotem responsum est, cum patri pro parte heres exstitit et ad praeceptionem dotis soluto matrimonio, postquam heres exstitit, admissus est. Si forte per errorem cautio defensionis omissa sit et ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repeteretur: cautionis enim praestandae necessitas solutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subueniri. habebat, pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas seruanda est. num et quae nuptura optulit aestimata in deri, sed universa dote praelegata rerum aestimatarum pretium non relictum, verum ipsas res, quales invenirentur. sit idemque Maeuio: quod Maeuio Falcidia aufert, pro eo quasi concursus non fuerit, mulier plus Quintum Mucium, qui nihil numerauit,
Abbreviated transcription (Latin):
factas solutiõem differre. ł obmpensas
allas quamq̃ ip̃o ure totem minuant
aluidest enim minocẽ ẽẽ factam totem
quaqd̃ ꝑnecessariaba inpensas accidit.
aluro pignoris noĩs retinĩ totem obea
que mulierem inuicẽ pr̃are equũ est.

Expanded text:
factas solutionem differre vel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt: aliud est enim minorem esse factam dotem, quod per necessarias impensas accidit, aliud pignoris nomine retineri dotem ob ea, quae mulierem invicem praestare aequum est.
Abbreviated transcription (Latin):
iuis.xi. cous. fuissent. tam̃qnqͣginta dełe
alphenus uarius sui̾s Rdisse scribit q
ppoita sũmaquinquaginta adiecta sitt
eiq̃ dotem nullam inbetat uir sic leganũ
quaginta heres duto deberi eilegatum offi¬
lius cassellius Id̾ fuii auditores retulecł.
ꝑinde habenclum ẽẽ. ac siẜuus alicui mor¬
tuus aut ꝓco .c. legata eent. qd ucrum est.
qr his u̾bis ñ dos ip̃as ꝓlote petunia lega
reclato filio legauit sheres patris oppõita
toli excepnione ñ añsoluere legatum co¬
gendusest. quamei cautum fuerit demncẽ¬
pnitate soluto matrimonio S sipriusquã
legatum ssuo solueretur mułr dotẽ suã
silex falticlia locum inlegato totis a tru̾sus
filium exłxclatum habuit. ⁊ ⁊̃ mulr̃ solu¬
tionem ratamfeterit. ꝓpt̾ eam quãtitatẽ
quãhr̃s retinuerit. utilis actio dotis ei dabr.
ꝗd sirnum ñhubeat defendiquidem habe¬
s bit. heres auiro quidefensurum ꝑmisi d̾
ti ᷤ si totam litemiur solus subierit. actio uidi¬

Expanded text:
inta dotis fuissent, tamen quinquaginta debere Alfenus Uarus Seruium respondisse scribit, quia proposita summa quinquaginta adiecta sit. Item ei, quae dotem nullam habebat, uir sic legauera, 'pro ea quinquaginta heres dato'. deberi ei legatum Ofilius Cascellius, item et Seruii auditores rettulerunt: perinde habendum esse ac si seruus alicui mortuus aut pro eo centum legata essent. quod uerum est, quia his uerbis non dos ipsa, sed pro dote pecunia legatredato legauit: heres patris opposita doli exceptione non ante soluere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio. Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam si lex Falcidia locum in legato dotis adversus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem uir solus subierit, actio iudi
Abbreviated transcription (Latin):
perit. aut omitrencłum conditionem ꝑs¬
ret hereditatem. legatum est. ueluit coge¬
retur turpit̃ accipienclum ꝯtłitione uira¬
resuoluit gͣ eum cuisub uiris uirãtu con¬
ditione. ꝙͣ relictum est ita capere ut capi¬
unt. huiquib nulla tał iuris uirandi
conditioni inferiur setretre sumeñi faci¬
lessint. ñ null ⁊ homines adinrandum

Expanded text:
pit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogretur turpiter accipiendi condicionem iurare. uoluit ergo eum, cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibus nulla talis iurisiurandi condicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hom
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ metu diuani numinis uiq ad suꝑsfinõe.
neuelhi. uelilu aut conseq̃rentur a¬
ut ꝑderent ꝙ relictum est. p̃tor consultis¬
sime. int̃ue̾nit. set enimporut isquiuo¬
luit factum ꝙ religionis conchitione astrĩ¬
git suhconditione facĩendi relinq̃te⁊ tae̾
homines aut facientes atmitterentur. a
bit eos quidesidei cõmisso cognoscunt sub¬
sequi p̃toris edictum. Eꝯꝓpter qr in ce lega¬
torfunguntur. set inmortis causa doãtio
nib ecluto locum ẽẽ. si fortequ̾is cauerit nͥ
iurisset. se aliquit facturum forte restitũ¬
tum qd̾ acceꝑ. oportebit itaq remitti cau¬
tionenissi quis subiuris uirandi contlitione.
etp̃terea subaliasit instituius. huic uidñdũ
est. anremittanr conditio Iet mag̃ ẽ utre¬
mitti uiris uritndi conclitio debeatilicet
alii contlitioni parendumhãt. ¶ Sr fisub¬

Expanded text:
 metu diuini numinis usque ad superstitionem, ne uel hi uel illi aut consequerentur aut perderent quod relictum est, praetor consultissime interuenit. etenim potuit is, qui uoluit factum, quod religionis condicione adstringit sub condicione faciendi reli‹n›quere: ita enim homines aut facientes admitterentur autbit eos, qui de fideicommisso cognoscunt, subsequi praetoris edictum eapropter, quia uice legatorum funguntur. Et in mortis causa donatiolocum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni parendum
Abbreviated transcription (Latin):
iutenclum. num qd̾ remitti ei conditioñ
tebeat. quiapõt altĩ conditioni parẽdo cẽ
seturus.¶s est ueriꝰ remarttentum conditio¬
nem. ne aliaratione conclitio alia eũur¬
geat adiusiurandum. ¶ Quotienshe¬
fecerit. itꝙ erat inssus iurare. Corortuo aũt
ł manumisso sticho. uiuo testatore quiita
institutus est siuirasset se stichum manu¬
milirum. ñ uidebitur defectus. conlitiõe
heres. quamuis uerumsit. conpellenclum
eum manumite sunueret. Idẽ est. ⁊ firta
heres institus eẽtquis. iius heres esto ita ut

Expanded text:
ei condicio non debet, quia potest alteri condicioni parendo esse securus. sed est uerius remittendam condicionem, ne alia ratione condicio alia eum urgueat ad iusiurandum. Quotiens hefecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus condicione heres, quamuis uerum sit compellendum eum manumittere, si uiueret. idem est et si ita heres institutus esset quis: 'Titius heres esto
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Namuitetur eñi defectus inconclitiõe
uoliitas sipõt. ¶tehoc iure iurando
remittendo. nonẽ necesse aclire p̃torẽ ss em¬
el emĩ imꝑpetuum ap̃tore remissum ẽ
nec ꝑ sirgula remittendum et idcͥco exqͦ¬

Expanded text:
tur enim defectus condicione, uoluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. et idcirco ex
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃.. Siquis ita institutus sit. simonu o¬
m̃tũ post mortem testatoris. intriduo ꝓ¬
ximo mortis euis feccissz. cũmonum̃tum
inrriduo ꝑficinonpossit. dicenctumerit.
conditionem euãfiescere. quasimpossibilẽ
pp̃o.. Siquis subconditione heredes
institulet. Sunuicem cauissẽt selegata
eo testam̃to relicta reddituros. placet re¬
nuti eis conditionem. qꝑ adfrautem legũ
respic̃ẽtur queterent. quostum legata cape¬
resquamquam et sicautum est. inipsa ex¬
agtione exceptionem tuendus erit ꝓmisõ.

Expanded text:
. Si quis ita institutus sit, si monumentum post mortem testatoris in triduo proximo mortis eius fecisset: cum monumentum in triduo perfici non possit, dicendum erit condicionem euanescere quasi. Si quis sub condicione heredes instituisset, si inuicem cauissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata capere: quamquam et si cautum esset, in ipsa actione exceptione tuendus esset promissor.
Abbreviated transcription (Latin):
ta beres institutus est. fuum hc̃clitariũ
ñ alienauĩt. cauentem cohereli iplexeꝯ
ditionem ¶C eterum sisolus heres scriptũs
sit. submpossibili conditione hereilem in¬
stitutum iuderi q̃ sententiauera est.

Expanded text:
ita heres institutus est, si seruum hereditarium non alienauerit, cauentem coheredi implere condicionem: ceterum si solus heres scriptus sit, sub impossibili condicione heredem institutum uideri: quae sententia uera est.
Abbreviated transcription (Latin):
tutelaur̃o ñminimo tãpno rationẽ meã
afflyeit. auob autem heredes mĩpeto. ne
quid exratione tutele abħis eeigete.Rob
hoc legatum eoꝵ retinere uelitis. Quesi¬
tum estfiheres eius excã fidenussionis ali¬
quid p̃stiterit. an ab herecle filioꝵ er̃ns ꝓd̾¬

Expanded text:
tra non minimo damno rationem meam adflixerit. a uobis autem, heredes mei, peto, ne quid ex ratione tutelae ab his exigere uel ab hoc legato eorum retinere uelitis'. quaesitum est, si heres eius ex causa fideiussionis aliquid praestiterit, an herede filiorum