comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ucatur. qm̃uis autem p̾tor
recusantem apirose educari
non polliceatur se coacturur
tum parentem us qm̃e alium
oc affinib cognatis ue. et ma¬
gis ẽ ut int̾oum debeat rofa¬
cere. ¶Certe non maledice¬
ti si legitarius uł ħrs con¬
cationem recuset testõ sibi in¬
iunctãs/ denegari ciactiones
debe exemplo tutoris testõ
oati q ita demum placuit. si
rocirco sit relictum cct̾m si eꝰ¬
set relicturus ⁊ si coucitiõe
recusaturũ sciret/ non denc¬
gibitu ci actio ⁊ ita oiuus

Expanded text:
ucetur.Quamuis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum,rtum, parentem uel quem alium de adfinibus cognatisue. et magis est, ut interdum debeat id facere.Certe non male dicetur, si legatarius uel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus
Abbreviated transcription (Latin):
oris dotibus causa in sequen¬
ro in iussu uxoris manente
set eciam siro pp̃cgestatem so
ꝓmisit deinde ħrdc muliere
relicta decesẜit quinti expte
mulier ei ħrs esset pro ea pte
dotis piculum q uiri fuisset
Q̾ nec melius nec cquius es¬
set quod erigere uir ab urore
non pociuss obid ex detrimẽ¬
to uiai mulierẽ locuplectari
et hoc u̾m puto. POmp̃.¬

Expanded text:
oris dotis causa in sequenro iniussu uxoris manente set, etiamsi id propter egestatem socpromisit, deinde herede muliere relicta decesserit, qua ex parte mulier ei heres esset, pro ea parte dotis periculum, quod uiri fuisset, quia nec melius aequius esset, quod exigere uir ab uxore non potuisset, ob id ex detrimento uiri mulierem locupletari: et hoc uerum puto. 67 P
Abbreviated transcription (Latin):
Netiam ĩ pr̃em debcat dari
ħ actio qui filiam minore
xii. annis nuptin dedit. et
magis ꝓbat pr̃i ignoscend
ẽc̃ qui filiam siam maturi
in familiam sponsi pduce̾
noluit. affectu enim pro pe¬
sior e magis qi dolo malo
annos ħ decesẜit cum bret
dotem .x. putat.iir.srdolo
malo conuersatus sit is xo
q̃m dos ptinet posse mari¬
tunrdoli mali exceptione
roicentẽm sũmou̾e ĩ cab
in quib dotem uł in cotur

Expanded text:
t, in patrem debeat dari haec actio, qui filiam minorem duodecim annis nuptum dedit. et magis probat patri ignoscendum esse, qui filiam suam maturius in familiam sponsi perducere voluit: affectu enim propensiore magis quam dolo malo annos haec decesserit, cum haberet dotem, putat Iulianus, si dolo malo conuersatus sit is ad quem dos pertinet, posse maritum doli mali exceptione condicentem summouere in casibus, in quibus dotem uel in totu
Abbreviated transcription (Latin):
biturus. Idem uirent et si pecu¬
si inprioritest. am̃to fidicomissum
sit. Atem si in prioritesto faladicio¬
sedo test̾olocus sit quodinde accidit
roc faicidio er seq̃nti test̾o conseqr.
Item si dñob̾rs ertitõ qui nõ est so

Expanded text:
biturus: idem iuris erit et si pecusi in priore testamento fideicommissum sit. item si in priore testaae locus sit, quod inde abscidit ratione Falcidiae, ex sequenti testamento consequar. Item si domino heres exstitero, qui non esset so
Abbreviated transcription (Latin):
ciq frocicõmissum oco̾it et
codem testõ ita canit qui cgo
iucium tycium broem instic¬
ui ita cum adire ħroitatem uo¬
lo si is potestate lib̾atus fu̾it
quesitum est. an cobrdib ciꝰ
adita hrditate legati filio faĩr
tum acoħ̾roc filii pro hr̃oita¬
ria ꝑte frõicõmissũ peti posse
Enstruos denarios tenos i¬
manumissis legauit. quesit̃
est. cum ab sentib h̾roib ex
senatus .co. om̃s lib̾tatemst
consecuti. ex quo tp̃r quo er
cybaria debeantur. R. ẜ̃m ca¬

Expanded text:
icommissum dedit et eodem testamento ita cauit: 'quod ego Lucium Titium heredem institui, ita eum adire hereditatem uolo, si is patria potestate liberatus fuerit': quaesitum est, an a coheredibus eius adita hereditate legati filio familias tum, a coherede filii pro hereditaria parte fideicommissum peti posse. Menstruos denarios denos manumissis legauit: quaesitum est, cum absentibus heredibus ex senatus consulto libertatem sunt consecuti, ex quo tempore eis cibaria debeantur. r
Abbreviated transcription (Latin):
ruit et iõ filio cius intra cta¬
tem supͣscriptam dicm defũ¬
cto resioui tp̃ris ad ħrocin fi¬
oĩcõmissum transmitti. set
non ũtio cuius anm peti pe¬
cunum oportẽ. ꝙ ex fructib
ccterum si pecuniam annuã
pater alim̾tis filii destinasset
non dubie psoni deficiente
causa pͥstandi uidebitur extin¬

Expanded text:
o filio intra aetatem supra scriptam diem functo residui tempor‹is› ad heredem fideicommissum eius transmitti, sed non initio cuiusque anni peti pecuniam oportere, quod ex fructibus i uoluit. ceterum si pecuniam annu‹a›m pater alimentis filii destinasse‹t, non› dubie persona deficiente causa praestandi uidetur extin
Abbreviated transcription (Latin):
si ita sit post. annuim aut post bi¬
enniũ qͣm ego decessoħrs dato
post bieniũ uidet᷑legatum qr
b̾rois eẽt potestas meligẽco.
Dem si plimb h̾rdib institutis
ita scriptum sit ħrs meus dãp¬
nas esto dare aurcos .u. nõ quistz¬

Expanded text:
si ita sit: 'post annum aut post biennium, quam ego decessero, heres dato', post biennium uidetur legatum, quia heredis esset potestas in eli‹g›endo.m.Si pluribus heredibus institutis ita scriptum sit: 'heres meus damnas esto dare aureos quinqu
Abbreviated transcription (Latin):
apretore mandati est iurdicto
posse de suspecto cognosce̾. Sos¬
tenduus qui possit suspecto
cognosc̾t. Runc urocamus qui
suspecti fi possint. et quid̃ oms

Expanded text:
aetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem om
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ifaciẽdi ius nec fid̾i. mittẽdi
ꝯseit abere. ¶Si quis piane
mn ĩsulam deportatus cocucillos
ibi fecit ⁊ indulgencia impris
restitutus husdẽ codicillis durã
turũ sit mortecius uł dũ eis
datur ur dũcis nõ adruit. nec
ferioris quo fid̾i ꝯmitt̾e possumꝰ
s ⁊ ciusdẽ qui nodunatus est
fid̾icomitti posse. si mõ natus
nobis successimus sit. ¶ Ilud
ccite indubitate dicit᷑ si quis ĩ¬
testatus decedens ab coqui pri
tũ ⁊ aliquis erlb̃tis eius comor

Expanded text:
ti faciendi ius nec fideicommittendi constat habere.Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantnturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur.Nec ferioris quoque fidei committere possumus. Sed et eius, qui nondum natus est, fidei committi posse, si modo natus nobis successurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui prtum et aliquis ex liberis eius mor
Abbreviated transcription (Latin):
bit ꝙ fc̃m est qr cͥtũ statũ usq
adhuc habuit. ¶Apfectis u̾o
p̃torio uł eo qui uice y̾fecti uel
er mantutis principis cognos¬
cet. Idem ap̃fco urbis deporta¬

Expanded text:
bit quod factum est, quia certum statum usque adhuc habuit. A praefectis vero praetorio vel eo, qui vice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item a praefecto urbis deporta
Abbreviated transcription (Latin):
no nicħominus tenet᷑ qm¬
admodũ tene̾t᷑ sires iegata
in rer natura ẽẽ desuss qm̃
quis debẽt moratus qr esset ĩ
cadanduut petiquio iam id¬
uslifructus qui legatus fit ñ
possit quia aliusͣ futurus sit
qm̃qͥ iegatus fuit ertimatõ¬

Expanded text:
nio nihilo minus tenetur quemadmodum teneretur, si res legata in rerum natura esse desisset, quam quis deberet, moratusque esset in ea danda, ut peti quidem iam usus fructus qui legatus sit non possit, quia alius futurus sit quam qui legatus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
is qui uicit non possit cau̾e
uel res deponendam us ui¬
ris dictio resticuenda est crit¬
Si dies aut corditio lega

Expanded text:
is qui ui‹c›it non possit cauere, uel res deponenda uel iurisdictio restituenda erit.Si dies aut condicio lega
Abbreviated transcription (Latin):
cum repeto ap̃ iuuanũ sadi¬
m̃i ⁊ cassu et proculi expositã
ẽe in questione huius contro¬
u̾siam an legata que postea¬
quim instituti mortẽ obie e¬
nt̃ codicilus ascriptaui adc̃p¬
ta sunt substitutis. Debeant̾
idem an pinde datio et adem

Expanded text:
tum repeto apud Uiuianum, Sabini et Cassii et Proculi expositam esse in quaestione huiusmodi controuersiam: an legata, quae posteaquam instituti mortem obierunt codicillis adscripta uel adempta sunt, a substitutis debeantur, id est an perinde datio et ademp
Abbreviated transcription (Latin):
Bi hr̃di dare ussus estDe
ẜ uo alicno instituto non dño da¬
re tib. nam et si alio ħ̾rde ĩstituto
iussus est ẜuo ticii dare ip̃i ẜuõ
datur. qr que fc̃i sunt non trans¬
unt ad dñm quemad̃m si michi
aut ẜuo ticui scipulatus sim non
ticio s ẜuo cius dari potest et ħ u̾a

Expanded text:
i heredi dare iussus est, servo alieno instituto non domino dare debet. nam et si alio herede instituto iussus est servo Titii dare, ipsi servo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quemadmodum, si mihi aut servo Titii stipulatus sim, non Titio, sed servo eius dari potest: et ha
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃tum rumpatu si non
rum auteni collate condic¬
tiones si possibiles sint exis¬
t̾e potunt. l non exster̾int
efficiunt ut supius rumpa

Expanded text:
stamentum rumpatur, si non rum autem collatae condiciones si possibiles sunt, existere potuerunt, licet non exstiterint, efficiunt, ut superius testa
Abbreviated transcription (Latin):
a tutore. Lime distractam uen¬
dicare non potest. nam ccim iu¬
tue est pupil si administr̃o co¬
rum non seruatur et nẽic ecia
ciuente nec int̾est tutor soluedo

Expanded text:
a tutore legitime distractam uindicare non potest: nam et inutile est pupillis, si administratio eorum non seruatur, nemine scilicet emente. nec interest, tutor soluendo
Abbreviated transcription (Latin):
ce ex̃ncis si hoc pͥupillo expedi¬
et p̾rabit soliempnia muna p¬
entib cogratisq mitcet. ¶ S
non dabit dotem sorori alio pa¬
tre nate eciamsi aliter ca nube
pupillẽ. ¶ Situtor pecuniã
pupillarem credẽ non potu̾it¬

Expanded text:
etiam exteris, si hoc pupillo expediet, praestabit, sollemnia munera parentibus cognatisque mittet. sed non dabit dotem sorori alio patre natae, etiamsi aliter ea nuberpupilli est.Si tutor pecuniam pupillarem credere non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
ocicomissa pͥstarent ħ est ube¬
ris ⁊ parentib uxorib nepo¬
tib q docis nomine legatũ
ros ptor excepit et graous
libcrorum᷑ pemptum num̾a¬
uit infuntum igitur eis p̾s¬
tabitur. s nec psonas psccut᷑
c̃utrum ex uirui sexu. an ex fe¬
mineo desceno̾et quisquis
igitur ex lib̾is pentibus q fu¬
erit ad legati peticionem ao¬
mitretur. s ita oemum si iu¬
ra cognationis sunt ĩter cos
libos. libos au̾t eciam cos ao
iegatarioꝵ peticionem admi¬
ctãmus qui in adoptionem
dati sunt uł eciam acoptun
mus lib̾is legata relicta utiq

Expanded text:
t liberis et parentibus, uxori nuruique dotis nomine legatum. ros praetor excepit nec gradus liberorum parentiumue enumerauit: in infinitum igitur eis praestabitur. sed nec personas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, sed ita demum, si iura cognationis sunt inter eos. Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt uel etiam ‹ad›optiui, mis liberis legata relicta utique
Abbreviated transcription (Latin):
o fiuos equis ey partib instituit
hroes maiorẽ ⁊ minorẽqui ⁊̃ im
pubes erat ⁊mpartẽ eius cta poi¬
fr̃is eius fid̾icomisit. a quo petut
tumferas matrieius anua tot us

Expanded text:
os aequis ex partibus instituit heredes, maiorem et minorem, qui etiam impubes erat, et in partem eius certa praedifratris eius fidei commisit, a quo petit tui inferas matri eius annua tot us
Abbreviated transcription (Latin):
Epoti legniiit que cͥtã regio¬
nẽ p̾oia hũãt ut istructa sut
cũ uino grano kalendario
et adiccerat ħ u̾ba quicquro
erit cum moriar in illa regio¬
ne et quicquro in quacum:
spe erit ĩ illa regione. uł ꝙ in
cum crit iuna cestatrice iur
ex debitoribr condempnatꝰ
iuuente statrice satis non fe¬
cit quesitum est an ꝙ ex sẽ¬
tencia uidicis debetur xoi
nepotem ꝑtinet. se noi nicħ
ꝓponi cur non deb̾ctur. Id

Expanded text:
epoti legauerat quae certa regione praedia habuerat ut instructa sunt, cum uino grano calendario, et adiecerat haec uerba: 'quidquid erit cum moriar in illa regione, et quidquid in quacumque specie erit in illa regione, uel quod meum erit'. uiua testatrice unus ex debitoribus condemnatus uiuente testatrice satis non fecit: quaesitum est, an quod ex sententia iudicis deberetur ad nepotem pertineret. respondit nihil proponi, cur n
Abbreviated transcription (Latin):
urioso ticius mit¬
substicutus est bõr
possõnis temporis
quandiu furiosus in cadẽ
condcõne est. n instituto n
substituto cedit. nec si cura¬
tor furiosi nomine possõm
accipe potest. to c̾to spatiu
temporis quod scientibus
pͥfinitum est uicebitur cedę
nam et pater infanti filio p̾¬
sessio. accipit quo tm̃ cessã¬
te infans non excluditur. qͥ
ergo si curator accipe nolit.
nõmine iustius atq utilius
erit ro eunroem modum ꝓ¬
rimo cuiq possõm. oari ne
bona iaceant quo aomisso.
substitutus cautionem pres¬
starc cogitur om̃ib hiis qb̃
bona restitui debent. si for¬
te iustitutus in codem fu¬
rore decesẜit. aut cõpos mẽ¬
tis effectus aut mortem
obicrit. quam hr̃ditatẽ ag¬
nosc̾et. nam et si fieri potest
ut uiuo furioso substitutꝰ
decedat. nec tñ furiosus ob¬
stet cet̾is si prius et ip̃c oe¬
cesfit quam sirditatẽ acqret.¬

Expanded text:
urioso Titius substitutus est: bonorum possessionis tempus, quamdiu furiosus in eadem condicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si curator furiosi nomine possessionem accipere potest, idcirco spatium temporis, quod scientibus praefinitum est, videbitur cedere: nam et pater infanti filio posessionem accipit, quo tamen cessante infans non excluditur. quid ergo, si curator accipere nolit? nonne iustius atque utilius erit ad eundem modum proximo cuique possessionem dari, ne bona iaceant? quo admisso substitutus cautionem praestare cogitur omnibus his, quibus bona restitui debent, si forte institutus in eodem furore decesserit aut compos mentis effectus ante mortem obierit, quam hereditatem agnosceret. nam et fieri potest, ut uiuo furioso substitutus decedat nec tamen furiosus obstet ceteris, si prius et ipse decesserit, quam hereditatem adq
Abbreviated transcription (Latin):
prare lib̾tis iubent nẽcia que
quia minimi eris sunt ad ni¬
cħum ꝓoucuntur cum plures
ħrtes cepunt ꝑ successiones ex¬
iste qua de causa puto nos recte
fcũros si conuocatis famille hr¬
dibus ꝓcuratorib uc eor costi¬
tuendis cui ⁊ acct̾is darroebeat
peciua ex cuius usuris p̾stantu

Expanded text:
ari libertis iubent necessaria, quae quia minimi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredes coeperunt per successiones existere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae heredibus procuratoribusue eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris aliment
Abbreviated transcription (Latin):
arola ⁊ pensa cõsulib. ¶Cractan¬
ita nõ pot̾it. si qn mannora uel
colũpne fu̾it seꝑate. ib edib an
legatũ cõualescat et siquid̾.ab
initõ nõ ꝯstitit legatu er posti
fcõ nõ ꝯualescit qmad om nec
res mea legatam si post testin
factu fu̾it alienataqr uires ab
quid iemi remmeam subcõdi¬
gani aunt. purũ igit᷑ legatum
catoniana regula impediet cõ¬
ditõnale nõ qr ad cõitonalia ca¬
tomiana nõ ꝑtinet. Itẽ quen po¬
test si quis binas edeshns altas
ei cui edes legauit anlegatũna¬
leat mouet questionem quia

Expanded text:
onsulibus. Tractari tamen poterit, si quando marmora uel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum conualescat. et si quidem ab initio non constitit legatum, ex post facto non conualescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si post testamentum factum fuerit alienata, quia uires ab t emi rem meam sub condigari aiunt. purum igitur legatum Catoniana regula impediet, condicionale non, quia ad condicionalia Catoniana non pertinet. Item quaeri potest, si quis binas aedes habens alteras ei cui aedes legauit, an legatum ualebit? mouet quaestionem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
.s. sires tradita noci fu̾it uł defũc¬
tour broi. ¶Siquis alicui lega¬
u̾it lice̾ lapide cede quesitum est
an ⁊ ad broẽ hoc legatu tuseat et
marcellus negat. idh̾rdem hocle¬
gatũt̾nsmitti nis nom brdis ad¬
iectu legato fi̾it ¶Srs cogit̾ lega¬
ti p̾du solue uetigal p̾t̾itũ ur t̾ou
facto ttatũ cũ quid duos fudos eir¬
dem nois hus legasset fundum
gõ fatebat᷑ utiq minoremeule¬
gasse. si maiorem doce nõ potuiti
legatarius. ¶Constat q̃ res ali¬

Expanded text:
 res tradita fuerit vel defuncto vel heredi. Si quis alicui legaverit licere lapidem caedere, quaesitum est, an etiam ad heredem hoc legatum transeat. et Marcellus negat ad heredem transmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit. Heres cogitur legati pfacto tractatum, cum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum go fatebitur utique minorem eum legasse, si maiorem non potuerit docere legatarius. Constat etiam res ali
Abbreviated transcription (Latin):
sẽpnianã legauit ⁊erea alt̾icor
maimora aderstructone domꝰ
sei me q̃meilegauat nõ male
domũ deouctis mannoriblega¬
uit que uoluit hre hrdem ad
erstruenda domũqm retineb¬
at in brditate. s melius dicet᷑

Expanded text:
Sempronianam et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae quam ei legauerat, non male domum deductis marmoribus legauerit, quae uoluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? s
Abbreviated transcription (Latin):
ancillarum et si ẜuus fuit lega¬
tus et b̾rditas uł legatum neu
quid ꝑ cum acquintum est h̃rs
prare debet. ¶Si ticius. amerem
facie rem mͥ meam legasse.etio
legatũ nõ ꝯsist̾e. S eremto actõe
libatus utiq piegatũ remuedi¬
care poto quam tradidam. ¶Et
si nondũerat in solutũ p̾cium.¬

Expanded text:
ancillarum et, si seruus fuerit legatus, et hereditas uel legatum uel quid per eum adquisitum sit heres praestare debet. Si Titius a me remfacie rem mihi meam legasse et ideo legatum non consistere. sed ex empto actione liberatus utique per legatum rem uindicare potero quam tradidi. sed si nondum erat solutum m
Abbreviated transcription (Latin):
usibus desuit legauit quis fur¬
os est talia testametuci ascribe̾¬
legata. ¶Item campũmarcia¬
nũ. iu forũ romanũ ul edem sa¬
cram legan no posse ꝯstat. s et
p̾dia cesaris que informa prim¬
omi sũt redacta ꝓcuratore pr̃im
gatarius nõht ei cuiius possi dẽ¬
di nõ est ꝑfidicõmissũ relinq̃t᷑
puto estimatondebi. Dez.¬

Expanded text:
usibus deseruit, legauerit quis, furiosi est talia legata testamento adscribere. Item campum Martium aut forum Romanum uel aedem sacram legari non posse constat. Sed et ea praedia Caesaris, quae in formam patrimonii redacta sub procuratore patrimgatarius non habet, ei cui ius possidendi non est per fideicommissum relinquatur, puto aestimationem de
Abbreviated transcription (Latin):
Ilium emancipatum¶abo¬
pr solum ħrdem insticuit et
si is hr̃s non c̃et /ẜuum ub̃m
et ħrdem cẽ iussit. filius cam¬
quam pr̃ demens fuiss bono¬
rum cius possõm ab intestato
pecut. et ita srdicatem posse¬
dit et lab̾. ait si probarecur sa

Expanded text:
ilium emancipatum pater solum heredem instituit et, si is heres non esset, seruum liberum et heredem esse iusserat: filius, tamquam pater demens fuisset, bonorum possessionem ab intestato petit et ita hereditatem possedit.Labeo ait, si probaretur s
Abbreviated transcription (Latin):
possom quis habet iure secũ
filius. alius emancipatus p̾¬
tissimum est ut cogatur om¬
nib pinde legata prestare at¬
si cẽt cõmissum coictum ñ
fuiss. nec .n. occo emancipati
p̾teriti oeb institutum lucro
afficẽ cum p̾teritus iure suo
non utitur. ¶Si ab uno ex

Expanded text:
onem quis habet iure secundfilius, alius emancipatus praeertissimum est, ut cogatur omnibus perinde legata praestare, atque si commissum edictum non fuisset: nec enim occasio emancipati praeteriti debet institutum lucro adficere, cum praeteritus iure suo non utatur. Si ab uno ex
Abbreviated transcription (Latin):
credroit eum magistratip
ppõ anigo forte suum uici
& eires ex ad ministratioe
non.nam intradendo ita
res furiosi auenat si ro ada¬
ptincit et roco si donanoi¬
animo causa alienet neq
traditio quicquam ualebit
nisi ex magna utilitate fira¬
osi hoc cogn̾itione irdicis

Expanded text:
credidit, eum magistratus propter aliquid forte suum uitiust, quod ea res ex administratione non est: nam in tradendo ita res furiosi alienat, si id ad apertineat: et id‹eo› si donandi causa alienet, neque traditio quicquam ualebit, nisi ex magna utilitate furiosi hoc cognitione iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
conpensendi. nolegatũ esset ea q
dotem suam ferre mag̾qͣm legatũ
souim. ⁊ quo legatũ ẽ actõei de dote
dan debeat. quentͣuiliamis ineũ
yͥmum a quo legitum sit dandam¬

Expanded text:
compensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum solum, a quo legatum est, actio ei ‹de› dote dari debeat, quaeritur.Iulianus in eum primum, a quo legatum sit, a
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ pu̾mũ ꝑ legem accipe pot da¬
nas esto h̾rs meus ei dan idẽerit
dicendum. ¶Is cui in tỹc lib̾orũ
t̾cia pars relicta estiutiq poͣtit nen
adoytando t̾ciam ꝑtemꝯsequi.

Expanded text:
antum plurimum per legem accipere potest, danas esto heres meus ei dare', idem erit dicendum.Is cui in tempus liberorum tertia pars relicta est, utique non poterit adoptando tertiam partem consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
Aiatratus.SIhrs rem le¬
gatam ign᷑orans in fuus ꝯsũp¬
sit. ad enbendũ actõne ñ tenebit.
qr nec possidet nec dolo nec malo
fecit quo minus posside̾t. s ꝑ inf̾icͤ¬
tum actõnẽ legatano osiuitur
ut in dẽpnitas ei. abhrde p̾staret᷑.¬

Expanded text:
itorii.Si heres rem, legatam ignorans, in funus consumpsit, ad exhibendum actione non tenebitur, quia nec possidet nec dolo malo fecit quo minus possideret. sed per in factum actionem legatario consulitur, ut inde
Abbreviated transcription (Latin):
gatis ⁊legis faladie ratõne ualde
dubitatur utrũ is in q̃m solum
dotis actõdatur legata integra er
ꝑsona sua debeat ꝑinde acsiom̃s
h̾rdos dotemystarent an dotez
totam mere aueno ꝯputare qr
nicum solum actõeius deturqd̾
dos etiam supͣ iustam ertimatomi
int̾est nr̃a acquirere. EAmc.
erb̾rditana legatum repudiauo
magis placere uideo partem de¬
fecisse. ¶Si coprde mitituto qui
ur nich̾ ur nõtotum cape potest
nobis de capacitate iudend̾ est n¬
trũ rrdis. in defimcti ysona. ani
nentrius spoctari dereat. ⁊ post me¬
tas narie tates piacet ut qr mu

Expanded text:
gatis et legis Falcidiae ratione belle dubitatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex persona sua debeat, perinde ac si omnes heredes dotem praestarent, an dotem totam in aere alieno computare, quia in eum solum actio eius detur: qudos etiam supra iustam aestimationem interest nostra adquirere. 55 Gaius ex hereditari‹a› legatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse.Si eo herede instituto, qui uel nihil uel non totum capere potest, nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarie
Abbreviated transcription (Latin):
Iaugustelegam̃s ⁊ eaint boĩes eẽ
desient deficit qd ei reuctum est si¬
cuti diius adrianus in plociane ⁊
ne auguste ꝑsona ꝯstituit cũ ea
ante mntͥ hoĩes eẽ desut qͣmtestator
decederet. glulus.
dõne eadem res legata est egoq
iegatum quod mͥ datũest repudi¬
meolegatum ẽ ueuem ad me ꝑti¬
ui fiat. quod semel. adme ꝑtin̾e
res legeti.
sit seio fidei q eius commissũ fuit
subhac concõne ut ticiodaret ⁊ ti¬
cius pendente cõdone decesẜitfidi¬
cõmissum deficiens apud scium
remanet non ad fiuum remanz¬
brcem ptinet quea infideicõmis¬
sis potiorem c̃ b̾recum cuius

Expanded text:
Augustae legaveris et ea inter homines esse desierit, deficit quod ei relictum est, sicuti divus Hadrianus in Plotinae etnae Augustae persona constituit, cum ea ante inter homines esse desiit, quam testator decederet. Gaius ndicione eadem res legata est egoque legatum quod mihi datum est repudimeo legatum est, uellem ad me pertium fiat, quod semel ad me pertineres legetur.sit Seio fideique eius commissum fuerit sub condicione ut Titio daret, et Titius pendente condicione decesserit, fideicommissum deficiens apud Seium manet, non ad filium heredem pertinet, quia in fideicommissis potiorem causam habere eum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
Onstrumento balacatorio legi¬
to dictum est balneatorem sic
instro contin̾i balncario quomͦ
instrum̃to fundi saltuarium
et copiaꝵ et instrum̃to canpo¬
uio institorem cum balnee sũ
balncatorib usũ suũ prebere
non possint. Paulus.l.

Expanded text:
nstrumento balneatorio legato dictum est balneatorem sic instrumento contineri balneario, quomodo instrumento fundi saltuarium et topiarios, et instrumento cauponio institorem, cum balneae sine balneatoribus usum suum praebere non possint. 18 Paulus l
Abbreviated transcription (Latin):
Istoris instrumento legato ce¬
re colores similia que rorum
legato ceount. ¶Item pami¬
cuu et cantoria et cõche istr̃o
piscatorio continẽtur.aristo ait
nauicellas que piscium cipi¬
endorũ causa pate sunt. s et
piscitores contim ucrius c̃.¬

Expanded text:
ictoris instrumento legato cerae colores similiaque horum legato cedunt, item peniculi et cauteria et conchae.Instrumento piscatorio contineri Aristo ait naucellas, quae piscium capiendorum causa comparatae sunt: sed et piscatores conti
Abbreviated transcription (Latin):
rus dec̾unt. dociigitur debet. in
usus suos ꝑecnnum conu̾tisse
cum accipimus qui debitor pa¬
tris pupilli fuic deinde ipe sibi
non soluit hic cium cas usuras
p̾stabit quas pr̃i promisat. ¶Si
tutor pecuniam pupillare suo
noic feu̾auerit ita demum coge¬
tur usuras quas ꝑcepit pͥstare
si suscipiat pupilus ceterrrũ
nõium piculum. ¶ Si deponi
oporteit pecimias ad p̾diorũ
cõpationem si quid̃ fem est u

Expanded text:
uit. doceri igitur debet in usus suos pecuniam uertisse. on accipimus eum, qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipse sibi non soluit: hic enim eas usuras praestabit, quas patri promiserat. Si tutor pecuniam pupillarem suo nomine faenerauit, ita demum cogetur usuras quas percepit praestare, si suscipiat pupillus ceterorum nominum periculum. Si deponi oporteat pecunias ad praediorum comparationem, si quidem factu
Abbreviated transcription (Latin):
os qui scripti fu̾nt ꝑtin̾e ñ
uroctur. et aduocatis fiscidi¬
xit. uos ẜetis uidices ur̃os
ĩpator airons me pacienter
delegatis quid̃ statues an¬
toninꝰ cesar dixit. uioetur
tibi uouusse testm̃ ualere.
qui nõia ħroum rouxit. cor¬
nelius p̾sc̾. xouocatus lcõis
et legata. ocoit anton. ce sar
remotis om̃ibus cum deli¬
bass. et aomitti iissus coo¬
sens admittẽ. uroctur hũa¬
morem iterp̾teatio nem ut
ci oumtaxat extimemus
nepotem irrita eẽ uoluisse

Expanded text:
os qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iudices uestros'. imperator, audias me patienter: de legatis quid statues?' Antoninus Caesar dixit: 'Uidetur tibi uoluisse testamentum ualere, qui nomina heredum induxit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis et legata dedit'. Antoninus Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eodsens admittere uidetur humaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus Nepotem irrita esse uoluisse
Abbreviated transcription (Latin):
cate qui qñz plura ꝑ dies ua¬
litis codiculis ao te ¶dem¬
stamentũ fc̃is eciam hroitas
bebit legata autem testõ da¬
ta comunit̾ debentur. ¶ Miles
castrensium bonor ⁊ non ci¬
strensium diu̾sis he  ĩsticutis
postea castrensium bonor au¬
os hr̃des instituit prioribus
tab. cm̃ abstulisse uideb̾r qͣnc̃
ĩ post̾iores contulit. Nec ui¬
detur mutare et si prioribus
ignarus uxorem eẽ pͥgnãte
uentris non huit m̃tionem
post mortem p̃ris filia nata

Expanded text:
tate: quique plura per dies valitis codicillis ad testamentum factis etiam hereditas bebit, legata autem testamento data communiter debentur. Miles castrensium bonorum et non castrensium diversis heredibus institutis postea castrensium bonorum alios heredes instituit. prioribus tantum abstulisse uidetur, quantum in posteriores contulerit: nec uidetur mutare, etsi prioribus ignarus uxorem esse praegnatem uentris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata
Abbreviated transcription (Latin):
In uoluptiarus auc aristoscri¬
bit. nec si nouintate mulieris
fc̃e sunt cractionẽ parere. dona¬
cionem int̾uirum et uxorem
circi impensas quo ihitimꝰ sc
sab̾ scribit. Quił¬

Expanded text:
In uoluptariis autem Aristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere.Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inhibitam uere Sabinus scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ro uoluptuarus ipensis nisi
pata sit. mulier pati maritum
tolłe ex actionem patitursi ui
non recipiant relinqñde sunt
itaq enim ꝓmittend est mari¬
to auferre ornatum quem po¬
suit si futurum est cius q ab¬

Expanded text:
ro uoluptariis impensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. nam si non recipiant, relinquendae sunt: ita enim permittendum est marito auferre ornatum quem posuit, si futurum est eius q
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt incontributione que
ip̃i h̾roi ascmet ip̃o us ẜuo cius
legata frocicõmissa sunt ala cã
est corum que in oie c̾ta oantur.
nam si lib̾tatis dies cepit cedere
ci oebentur et in contributione
uenuit at ne ea quroem queqͥs
suis fus mutiliter sine lib̾tate
iegunt froci necõmisit ĩ compu¬
tatione cius legis cede̾. ¶Res qͣs¬

Expanded text:
it, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt. alia causa est eorum, quae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt. ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt. Res, q
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾oe usuraꝵ tm̃ ẽ in legato quid
dicemus si fundus legitus sit er
die debitus/ nam nec pecuma peti
pot que ñ ẽ legata nec pars fumdi
facile muentur que possit ꝓ om̃o
peti. ¶ Si primo ⁊ scdo ⁊ t̾tio hrdi¬
b institutis sic legata dantꝰ si mͥ
tib h̾rditatem primo ⁊ scd̃o. que¬
rebut᷑. in sb̾scituti quos eis dedert
an ⁊ cuilegata pr̃are debeant.ab
utroq substituto legata debent.
¶Geruo. alieno posse rem dinega¬
ri ualũsscribit. Item id ꝙ dño eiꝰ
pure debet᷑ cũ eĩ suo alieno. aliq¬

Expanded text:
si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus? nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inueniretur, quae possit pro commodo peti. Si Primo et Secundo et Tertio heredibus institutis sic legata dentur: 'si tibus hereditatem Primo et Secundo quaerebatur, substituti, quos eis dederat, an et cui legata praestare debent? ab utroque substituto legata debentur. Seruo alieno posse rem domini legari Ualens scribit: item id quod domino eius pure debetur. cum enim seruo alieno aliq
Abbreviated transcription (Latin):
et post mortem testatoris et ad¬
itionem hrditatis. mortem pp̃
x. aditionem pp̃ usumfructur
quamuis .n. clectio sit legataru
cum yponatur aut nondum
testatorẽ occessisse. aut co mor¬
tuo ur̃ditatis nonõ adita. tñ iul
xxxun. dig̃.scribit posse dici
x. transtulisse. qr mortuo leg̃¬
tano dies legiti cedit. argum̾¬
cum. iuł. pro sñia sua affert ta¬
le scie .x. aut si pepit fundum
ħ̾rs meus oato. nam si añqmͣ
put in quid decesẜit ad ħroem
suũ .x. transmictat. si ita quis
legu̾nt filiofam̃. ut si soluatur
potest proced̾e iegatum. nec ĩ¬
putiri yr̃oi cur non pr̃i s pocrꝰ
filio soluat. finge ci nõntim ex¬
pssum ut io filio soluit ẽte si
pr petet exceptione erit reppel

Expanded text:
et mortem testatoris et aditionem hereditatis, mortem propter decem, aditionem propter usum fructum: quamvis enim electio sit legatarii, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortuo hereditas nondum adita. Inde torum scribit posse dici decem transtulisse, quia mortuo legatario dies legati cedit. argumeIulianus pro sententia sua adfert tale: 'Seiae decem aut, si pe‹pe›rerit, fundum heres meus dato': nam si, antequam pariat, inquit, decesserit, ad heredem suum decem transmittet. Si ita quis legauerit filio familias, ut ipsi soluatur, potest procedere legatum nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat: finge enim hoc nominatim expressum 'ita ut filio soluat': certe si pater petat, exceptione erit repel
Abbreviated transcription (Latin):
imatur sub condc̃one ⁊ pendente
condc̃one ticius decesẜit quanuiᷤ
conditio defec̾it adh̾rdes cicui le¬
gatum non ꝑtinebit. nam lega¬
tum cum sub condc̃onc adumit᷑
purde est hac si sub contraria con¬
dc̃one datum fuiss. ¶ODita le¬
gatum est ticio .x. ħrs meus dato
si ticio non dedĩt eadem .x. sem¬
pronio dato ei. si moriatur ticiꝰ
an diem legati semproniꝰ lega¬
tum utilit̾atẽ petit. transiatum

Expanded text:
cione et pendente condicione Titius decesserit, quamvis condicio defecerit, ad heredem Titii legatum non pertinebit: nam legatum cum sub condicione adimitur, perinde est, ac si sub contraria condicione datum fuisset. Quod ita legatum est: "Titio decem heres meus dato: si Titio non dederit, eadem decem Sempronio dato", si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum
Abbreviated transcription (Latin):
et penitit testatorem prioris of¬
fense legitum. uł frocicõmissu
reuctum redintegratur ambul¬
atoria enim est noluntas defuncti
Icut adimi legatum pot Qaius
Ita et ad alium tranfferri ucuiti
ħ modo quod ticio legiui hoc se¬
io do lego que res in psona cicu
Rmslatio legati fic qua Prus.¬
tuor modis aut cnim ap̃sona ĩ
psonam transfertur auc ab eoqͥ
dare iussus est dare transferetur¬
cum res procedatur ut pro fundo
tio dedi amcino denroc quamui
soiemt ce duo ciusd rei cebitore
tñ iͥus est hoc casu ademptum
c̃e legatum. nam cum dico ꝙ ti¬
tio darc damynaui seius damp¬
nas esto dare uideor dice ne ticrꝰ
oet.Itemsi profundo .x. legent̃
quidam putant non ee ademy¬
tũs prius legitum s u̾ius ẽ to¬
emptum c̃ẽ. nouissu ci uolute¬

Expanded text:
et paenituit testatorem prioris offensae, legatum uel fideicommissum relictum redintegratur: ambulatoria enim est uoluntas defuncti Sicut adimi legatum potest, ita et ad alium transferri, veluti hoc modo: "quod Titio legavi, id Seio do lego": quae res in personam Titii nslatio legati fit quattuor modis: aut enim a persona in personam transfertur: aut ab eo qui dare iussus est transferturcum res pro re datur, ut pro fundo tio dedi, a Maeuio dem, quamuis soleant esse duo eiusdem rei debitores, tamen uerius est hoc casu ademptum esse legatum: nam cum dico: 'quod Titium dare damnaui, Seius damnas esto dare', uideor dicere, ne Titius det. Item si pro fundo decem legentur, quidam putant non esse ademptum prius legatum: sed uerius est ademptum esse: nouissi
Abbreviated transcription (Latin):
di ab adolescente uenundati.
si roib cius nõ profu̾it nec
quicquam de co ab uroicãte
de in ĩtegrum rest̃one stitu¬
tum est emptorem frustra
postulareIdem R si sumpti

Expanded text:
di ab adulescente venumdati, si rationibus eius non profuit nec quicquam de eo a iudicante de in integrum restitutione statutum est, emptorem frustra postulare. Item respondit sumpti
Abbreviated transcription (Latin):
pic̾c uł cciam describere
dispiciendi describendi¬
q potestatem fcurum se pretor
pollicetur ꝙ uł suo uł alieno no¬
mine desco̾anti tribu̾e eum ma¬
nfestum est. ¶ Natio autem hiͦ
edicti manifesta ẽ i enim siue
urdice transigi n apiro iudicẽ
exquiri ueritas de hus cõrͦu̾sus¬

Expanded text:
 etiam describere, inspiciendi describendique potestatem facturum se praetor pollicetur: quod vel suo vel alieno nomine desideranti tribuere eum manifestum est. Ratio autem huius edicti manifesta est: neque enim sine iudice transigi neque apud iudicem exquiri veritas de his co
Abbreviated transcription (Latin):
gis ex legato concessũ cẽ mu¬
licri inteiugenoũ est quantum
hẽbit. si condcõi pariuss nec si ticiꝰ

Expanded text:
gis ex legato concessum esse mulieri intellegendum est, quantum haberet, si condicioni paruisset. nec si Titi
Abbreviated transcription (Latin):
Abulas testiac ¶p̾.
cipere decbemus om̃e
matene figuram sine
igitur tabule lignec sine cui¬
ciumq alterius mat̾ie siue
carde siue menbrine sint. uel
si corium alicunus añlis tab¬
ule recte dicentur non a õs
tabulas p̾tor sequitur. ac pte
nouissime ita fc̃c sunt. s⁊ põ
quas nulle fc̃e sunt. lz hec ue¬
cere sunt. sufficit ã extare ta¬
bulas. et si non proferantur.
si c̾tum sit eas extare igitur
possõ ẜm tabulas agnoscat.
semel ⁊ extitisse tabul mor¬
tuo testatore desid̾atur. tan¬
quam et si extare oeferunt.
quare et si postea int̾cioint

Expanded text:
abulas testamenti accipere debemus omnem materiae figuram: siue igitur tabulae sint ligneae siue cuiuscumque alterius materiae, siue chartae siue membranae sint uel si corio alicuius animalis, tabulae recte dicentur. Non autem omnes tabulas praetor sequitur hac parte nouissimae ita factae sunquas nullae factae sunt, licet hae ueteres sint. Sufficit autem extare tabulas, etsi non proferantur, si certum sit eas exstare. igitur essio secundum tabulas agnoscatur. Semel autem exstitisse tabulas mortuo testatore desideratur, tametsi exstare des‹ie›rint: quare et s
Abbreviated transcription (Latin):
dicto pretoris oari. paul imo õ
accidet si quem ẜuum accusiue¬
rit demroe pris tui fu̾it fcũs et is
postea manumisit. Uꝓ. ex lib̾ti

Expanded text:
dicto praetoris dari. Paulus: immo contra accidet, si quem servum accusaveris, deinde is patris tui fuerit factus et is postea eum manumisit. III DE LIBERTI
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt repete̾ quio orbeam et
qm̃tum. Ĩtem quero si quio ab
hus exstipusone pcepo et quod
apiro ꝯsobrinam meam supra
quaorantem remanẜat nõ effi¬
ciet pteni dimroiam hroitatis
an ex ĩ cremento et fructib er
sũme que supͣ q̃orantem bono¬
rum penes ꝯsobrinam meam
remansit supłe ei oebeam diur¬
taxat ne ꝑtem dimidiam ħrdi¬
tatis. qnͣtitas que restitu̾etur
excedat. an u̾o sicut pubuus

Expanded text:
sunt, repetere quid debeam et quantum? item quaero, si quod ab his ex stipulatione percepero et quod apud consobrinam meam supra quadrantem remanserat, non efficiet partem dimidiam hereditatis, an ex incremento et fructibus eius summae, quae supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remansit, supplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
l cepiss reditum iri. ¶ Q et
ceti solroa legata accepant et si¬
mułr de restituendo ꝙ amplius
pcepissent cau̾nt. mortua con¬
sobrina mea. publiꝰ menius.
oesrõat. sibi alteram ptem ħror¬
tatis cum fructib restituit e¬
ro itaq qnͣtum ci resticu̾e oete¬
am.utrum ꝙ supͣ quadrantem

Expanded text:
 cepisset, redditu iri: sed et ceteri legata solida acceperant et similiter de restituendo quod amplius perc‹ep›issent cauerunt. mortua consobrina mea Publius Maeuius desiderat sibi alteram partem hereditatis cum fructibus restitui. quaero itaque, quantum ei restituere debeam? utrum quod supra quadrant
Abbreviated transcription (Latin):
ociꝯmissũ datum est. si adicct̃
sit rogo oe filio tuo faciasq ut
cape potest. et sui uiris fiat. te

Expanded text:
ommissum datum est, si adiectum sit: 'rogo des filio tuo faciasque, ucapere potest, id est sui iuris fiat. 'Te
Abbreviated transcription (Latin):
Ost mortem furiosi nõ dab¬
itur in curatorem qui nego¬
cia gessit iudicati acco non
magis quam itutores si mo¬
do nullam ex cõsensu post
depositum offm̃ nouatione
bit. ¶Cutor qui pecuumso.
luturium se cauit in quã pr
pupilli condempnatus fu¬
erat acc̃om post tutcian fi¬
nitam recte recusat nõ idc̃
in co placuit qui suo nomi¬
ne mutuã pecuniam accepͥ
et iudicatum pro pupillo
fecit nisi forte creditor iõ cc̃¬
xit ut in causam iudicati pe¬
cunia transiret.Dem.

Expanded text:
ost mortem furiosi non dabitur in curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium novationem bit. Tutor, qui pecuniam se soluturum cavit, quam pater pupilli condemnatus fuerat, actionem post tutelam finitam recte recusat. non idem in eo placuit, qui suo nomine mutuam pecuniam accepit et iudicatum pro pupillo fecit, nisi forte creditor ideo contraxit, ut in causam iudicati pecunia transiret. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
uo loco scribitur he Quilus¬
res sinc pte. utrum primo an
medio uł nouissimo nichi
interest. ¶Si iam mortuo
quadrans alii dodrans oat᷑
sit. et alus sñ ꝑte scriptus sit
des ĩstituti sum exalteri a¬
lius cq̃s ꝑtes cos uĩturos a¬
it. qr ꝑs mortui pro non sc̃¬

Expanded text:
uo loco scribatur heres sine parte, utrum primo an medio uel nouissimo, nihil interest.Si iam mortuo quadrans, alii do‹d›rans datus sit et alius sine parte scriptus sit,edes instituti sunt, ex altera alius, aequas p‹a›rtes eos habituros ait, quia mortui pars pro non sc
Abbreviated transcription (Latin):
tutelam suam uenisset pecuniã
legau̾it et substituto hrdelegatõ
repetient impube filio mortuo
scds bro legatũ nõ debebit quod
itauerẽe tam sertus qm pomp̃.
putant si repetito legatoꝵ.ad eũ
modũ cõcepta sit ueluti que afi¬
uo meolegaui que eudare iussi
dem diebdato s suta repetita fu¬
eunt legata q̃ a filio meolegaui
brs meus dato pure repetitaui¬
debunt᷑ iegata ⁊ dutarat demõ¬
stratone coꝵ facta ergo et hocip̃m
legatum de quoquent᷑ p̾sens de¬
bebit᷑. ¶ Si quis plures stichos
hũs stichum legauent et si non
appareã de quo sticho sensit quer
hãs elegent debet prestare. ¶Si
ꝑti cuutatis aliquid sit relictum
qd̾ ad ornatũ uł ꝯpendium rei
p. sc spectat sine dubio debebit᷑.¬

Expanded text:
et, pecuniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, dem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legauerit, si non apparet, m elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebit
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ magistrat᷑ib qui tuto¬
rem ocdunt rogo resctibas
ntrum prouirii portione
actio daron sit. an opto
sit eiꝰ qui pupillus fuit tũ
quo potissimum agãt. s.¬

Expanded text:
 magistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro uirili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ciam militibus picta¬
tis ratio in pentib con¬
stare debet quare si fili¬
us miles in pr̃em aliqua com¬
misit pro modo delicti pum¬
enous ẽ et int̾ colibtos mr̃er
et filium pictatis rõ ẜm u̾am¬
salua ẽẽ or. ¶Si filius prem
et mr̃em quos uen̾ari oportet
contumetis afficit uł ĩpus i
manus cis infert p̾fectus nr¬
bis celictum ao publicim pie¬
tatem ptinens pro modo eius
uinrdicat. indignus miliciaui¬
dicarous est filius qui prem
et mr̃em a quib se coueatum
our̾it malificos. appllaueris.
Onori pentum et pa uł.¬
tronorũ tribuendum est. utqͣ¬
uis per procuratorẽ iudicium
accipint. nec actio de dolo. m.¬
auc in iuiriarum ĩ cos octur. l
enim u̾bis coicti non habean¬
tur ĩfames ita condempnati.
non effugiunt ĩ famie nota¬
cuis pũm cuuit quem post
muitos anus uenire iussit
postea exoratus accepto ab eo
pretio cum manumisit. que¬
ro an eum filius et hr̃s man¬
umissoris ut ingratum acc¬
cusari possit. fende. posse. si

Expanded text:
iam militibus pietatis ratio in parentes constare debet: quare si filius miles in patrem aliqua commisit, pro modo delicti puniendus est.Et inter collibertos matrem et filium pietatis rasalua esse debet.Si filius matrem aut patrem, quos uenerari oportet, contumeliis adficit uel impias manus eis infert, praefectus urbis delictum ad publicam pietatem pertinens pro modo eius uindicat.Indignus militia iudicandus est, qui patrem et matrem, a quibus se educatum dixerit, maleficos appellauerit.onori parentium ac patronorum tribuendum est, ut, quamuis per procuratorem iudicium accipiant, nec actio de dolo aut iniuriarum in eos detur: licet enim uerbis edicti non habeantur infames ita condemnati, non effugiunt infamiae notamus puerum emit, quem post multos annos uenire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissoris ut ingratum accusare possit. re
Abbreviated transcription (Latin):
rictis existis ut is quroem qui
ꝓprio nõie honatus est uiut isti¬
cutus desio̾et quartam alt̾ antẽ
qui non est hon̾atus ut substitu¬
tus l portio largutu ciuis non
ĩ solidum conueniatus pp̃ taliũ
confusionem hiunc consequens
est ut si pupiuo defaicroia caut
fuit duob cõmittatur stipulo
uidel in eam quantitatem quã
unus quis sibi octinere potiuss
¶Quesitum est si quis pupillo
cosrte substitinss quemao moõ
a substituto reliquro nullam fic¬
ri posse sepationem cũ cõmuni
calciuo subiciantur ⁊ ĩuicem ĩ¬
ducant contrioutionc̃. S lega¬
ta que ab intestato ext̾o data sũt
ꝓmisc̾i octeris non opport̾e rocoq
quartam pupiuo dare portionis

Expanded text:
t is quidem, qui proprio nomine oneratus est, velut institutus desideret quartam, alter autem, qui non est oneratus, ut substitutus, licet portio largiatur eius, non in solidum conveniatur propter calculi confusionem. huic consequens est, ut, si pupillo de Falcidia cautum fuit, duobus committatur stipulatio, videlicet in eam quantitatem, quam unusquisque sibi retinere potuisset. Quaesitum est, si quis pupillo coheredem substituisset, quemadmodum a substituto reliquit, nullam fieri posse separationem, cum communi calculo subiciantur et invicem inducant contributionem. sed legata, quae ab instituto extero data sunt, permisceri ceteris non oportere: ideoque quartam p
Abbreviated transcription (Latin):
et originem ita plures substi¬
tuti sub oucti psona pupuure
uocioi sunt ad intelicctum
substitutiõis. ¶ Quid diccmus
de alt̾o substitututo qui nõ est
honatus si forte non dum lega¬
ta pupur asc relicta soluit ⁊ an¬
quro uitra dodrantem sit ĩ om¬
nib ⁊ ipam faicidiam hitirar
atq qui quirtam hab ut rocm
parcutur instituti cõpatio rius¬

Expanded text:
et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli revocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si forte nondum legata pupillus a se relicta soluit et aliquid ultra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. ru
Abbreviated transcription (Latin):
pułom oeducuntur. ueluti
pictorie fabriles peti. quiõ
non possunt. nisi p̾cerire qr
et si non u̾bis ac re in est ob¬
ligoni in est temporis. sicu¬
ti cum ephesi dari stipulctᷤ.¬

Expanded text:
m deducitur, ueluti pictoriae fabriles, peti quidem non possunt nisi praeteritae, quia etsi non uerbis, at re ipsa inest obligationi tractus temporis, sicuti cum Ephesi dari stipul
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur multomagis. pomp̃
ait. amissũ hinic uinginti libe¬
retur. ¶ Nichil a interest utr̾
ip̃i promittatur p̾rono an eis
qui in potestate cius sunt. S
si c̾oitori suo lib̾tum pronui
delegunt non potest iot di¬
ci. solutionis .n. uicem cõti¬
net ħ celegatio põt tñ dicisi

Expanded text:
nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur. Nihil autem interest, utrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius sint. Sed si creditori suo libertum patronus delegaverit, non potest idem dici: solutionis enim vicem continet haec delegatio. potest tamen dici
Abbreviated transcription (Latin):
quã si hii non condcoi sub qua
data est lib̾tas satiffec̾it. octerum
debitores cum quib ip̃e contra¬
rit non utiq ĩ oiem mortis do¬
mini sui fuisse uconcos pͥstare
cogendus est. s co tempore quo
hiis creoitum ẽ cius corrdc̃ois
tum puta fec̾int płibus p̃poi̾te
non possunt nisi õib ĩsił suns
psonis existe. Item ⁊ simphoro
et gemaro .c. ticius pͥstitit fuo

Expanded text:
quam si hoc modo condicioni, sub quam data est libertas, satisfecerit. ceterum debitores, cum quibus ipse contraxit, non utique in diem mortis domini sui fuisse idoneos praestare cogendus est, sed eo tempore, quo his creditum est, eius condicionis tum" puta "fecerint" pluribus propositae non possunt nisi in omnibus simul personis exsistere. Item: "si Symphoro et Ianuario c