comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tale quomam omnes xp̃iam fratres uocanuir. ut
ecce quam bonum et quam iocundum habitare frẽs
in unum. in cõmune cum et omnes homines ex uno
patre nati pari inter nos germanitate coniũginius
scriptura loquente. Dicitẽ hus qui oderũt uõs fratres
nr̃i uos estis. Germana ita intelligitur ut germa¬
nus eadem genitrice manans. Mistice xp̃s frater ẽ
de quo nicantias canticorum dicit. Frater meus et
ego illi. Ieem frattes apłi suie onnes sancti ut in psal¬
mo. Natrabo nomen tuum fratribus meis. Et in aliã
parcem ut in iob. fratres mer preterierunt me sicut
torrens. Amico aplĩ uel omnes fancto. ut i euãgelio.
Qam nom . dico uos seruos s anicos. Et in aliã partẽ.
amice. quomẽdo huc intrasto non habens uestem
nupcialem. Sodales aplĩ ut nicantias canticorum.
Ne uegare nncipiam ꝑ greges sodalium tuorum. Do¬
ror autem ut frates. Nam soror ẽ ex eodem semine dẽa

Expanded text:
tale, quoniam omnes Christiani fratres vocamur: ut: tale, quoniam omnes Christiani fratres vocamur: ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum ; in commune, cum et omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui oderunt vos: Fratres nostri vos estis. Germana ita intelligitur, ut germanus eadem genitrice manans. Mystice Christus frater est, de quo in Canticis canticorum dicit: Frater meus et ego illi . Item fratres, Apostoli, sive omnes sancti, ut in psalmo: Narrabo nomen tuum fratribus meis . Et in aliam partem, ut in Job: Fratres mei praeterierunt me sicut torrens . Amici, apostoli vel omnes sancti: ut in Evangelio: Jam non dico vos servos, sed amicos . Et in aliam partem: Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem ? Sodales apostoli, ut in Canticis canticorum: Ne vagari incipiam per greges sodalium tuorum . Soror autem, ut frater. Nam soror est ex eodem semine, dicta
Abbreviated transcription (Latin):
et utero uno editi nam uterus tantum mulieris
est. Quatuor autem modis in scripturis diuinis fra¬
tres diai constat natura gente congnacõe affectu
Natura ⁊ esau et iacob andreas ⁊ petrus iacobus et
iohannes. Gente ut omnes uidei fratres inter se uo¬
cantur. Unde dicit in deutronomio. Si autem eme-¬
ris fratrem tuum qui est hebreus. Et aplũs. Opta¬
bam inquit egco anathema ẽẽ axp̃o pro fratribus
meis qui sunt congnati mei secundum carnem qͥ
sunt ifrahelite. Porro congnacõe fratres uoccintur.
qui sunt de una familia .i. patria qͣs latini paterm-¬
tes interpretantur. cm ex una radice mul
generis turba diffunditur. Et in genesi dixit abra¬
ham ad loth. Non sit rixa inter me et te. Et inter
pastores tuos et pastores meos. quia omnes nos frẽs
sumus. Et certe loch non erat frater abrahe. sed fi¬
ius fratris eus. aaron. Quarto modo affecti
dici qui in duo scmduntur spuitale et cõmune. spiri-¬

Expanded text:
et utero uno editi: nam uterus tantum mulieris et utero uno editi: nam uterus tantum mulieris est. Quatuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici constat: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Jacob, Andreas et Petrus, Jacobus et Joannes. Gente, ut omnes Judaei fratres inter se vocantur. Unde dicit in Deuteronomio: Si autem emeris fratrem tuum, qui est Hebraeaus . Et Apostolus: Optabam, inquit, ego anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelitae . Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est, patria, quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad Lot: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores tuos et pastores meos, quia omnes nos fratres sumus . Et certe Lot non erat frater Abrahae: sed filius fratris ejus Aaron. Quarto modo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur, spiritale et commune: spiri
Abbreviated transcription (Latin):
quos congnatio spiritalis in fide et bonis oyibz con¬
iungit. Quod ibi monstratur ubi fideles de gentib
semen abrahe nuncupantur. Unde aplũs dicit. Non
onmes qui ex abraham nati sunt filui dicuntur. a¬
braham. sed qui ex fide abrahe sunt illi estimantur
in semine. quoniã qia ex fide sunt illi filu sũt abra¬
he. prorimi autem mistice fide propinqui incelligũ¬
tur. ut ẽ illud̃ in salonone. Uenite et manducate
et bibite et inebriamint proximi. Uicini propinqui
ut in erodo. Asfumet uicmum suum qui conuuĩctus
ẽ domui sue. Et in salomone. Melius ẽ uicnuis iuxta
qͣz frater procul. fratres dicti eoc sint ex eõdem fruc
tu .i. ex eodem nati semine. Germani uero de eadem
genitrice manantes non ut multi dicunt de eodem
germine. qui tantũ fratres uocantur. Ergo fratres
u eodem fructu germani. ex eadom genitrice n¬
tes. Uterini uocati quod sint ex diuersis patribus

Expanded text:
quos cognatio spiritalis in fide et bonis operibus conquos cognatio spiritalis in fide et bonis operibus conjungit. Quod ibi monstratur, ubi fideles de gentibus semen Abrahae nuncupantur. Unde Apostolus dicit: Non omnes qui ex Abraham nati sunt, filii dicuntur Abraham: sed qui ex fide Abrahae sunt, illi aestimantur in semine: quoniam qui ex fide sunt, illi filii sunt Abrahae . Proximi autem mystice fide propinqui intelliguntur: ut est illud in Salomone: Venite et manducate et bibite et inebriamini, proximi . Vicini, propinqui, ut in Exodo: Assumet vicinum suum, qui conjunctus est domui suae . Et in Salomone: Melius est vicinus juxta, quam fraterprocul . Fratres dicti eo quod sint ex eodem fructu, id est, ex eodem nati semine. Germani vero de eadem genitrice manantes, non ut multi dicunt de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genitrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus
Abbreviated transcription (Latin):
tetranepos. Nmores autem non dicmus nisi qͣtiens.
grriduum deficit nomen ut pota filius. nepos pro¬
nepos abnepos atnepos trinepos. Ubi isti gradus de¬
fecerint merito iam dicimus minores sicut et ma¬
gnati dicti eoꝙ accedant pro natis dum desunt
filu. Qui ideo prius in genere agnoscuntur dẽ
ueniunt per irilis serus ꝑsonas ueluti frater eodẽ
patre natur. uel fratris filius nepos uel ex eoterium
patriis. Cognati dicti quia sunt⁊ ip̃i propinquita¬
te congnatiomis coniuc̃ti qui inde post agnatos ha¬
bentur. quia ꝑ femm̃t serus personas ueniunt. nec
sunt agnati sed alias naturali iuire congnati. pro¬
uimus propter proximitatẽ sanguins appellatus.
Consanguinei eoꝙ ex uno sanguine .i. ex uno prĩs
semme nati sunt. In scripturã ergo sacra nõ tantũ
illi congnati dñr qui historialiter qͣdam proximita¬
te consanguinitatis soaati uidentur. sed etiam illi

Expanded text:
tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quoties tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quoties graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, atnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito jam dicimus minores sicut et maAgnati dicti eo quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in genere agnoscuntur: quia veniunt per virilis sexus personas: veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius, nepos, vel ex eo iterum patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis conjuncti, qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt: nec sunt agnati, sed alias naturali jure cognati. Proximus propter proximitatem sanguinis appellatus. Consanguinei eo quod ex uno sanguine, id est, ex uno patris semine nati sunt. In Scriptura ergo sacra non tantum illi cognati dicuntur, qui historialiter quadam proximitate consanguinitatis sociati videntur: sed etiam illi,
Abbreviated transcription (Latin):
perbiam. singulari certamine congressum prostrauis¬
se ac populum dei atimore eus eripuisse. Nepos ẽ qͥ
ex filio natus ẽ. Dictus autem quasi natus post.
Primum .n. filius nascitur. deinde nepos. Gradus em̃
substitucõmis ẽ. Hinc et posteritas quaso postera eta.
Nepos autem utriusq sexus ẽ. Nam et neptis dicamꝰ
inuire ẽ propter discretionem faccessiones amissam.
Pronepos est qui er nepote conceptus natusqz ẽ et
dictus pro nepos q̃si natus porro post. Ex hoc qͦ gra¬
du incipit uocari ⁊ progemes quia non ẽ in eis. lon¬
ga posteritas. Sicut autem inferius longe editi pro¬
gemies dicuictur. ita supuis proaui actaui qͥ et pro¬
genitores appellantur. quasi porro generantes. pro¬
nepos dictus quia prope non potest. Abnepos quaeo lee¬
ningitur. anepote. Et em̃ inter illumm et negotẽ prone¬
pot. ⁊o nepos aibnepotis filius. Trmepod iad uepotie
fiius quia post nepotem quartus ĩ ordineẽ quaen

Expanded text:
perbiam, singulari certamine congressum prostravisperbiam, singulari certamine congressum prostravisse, ac populum Dei a timore ejus eripuisse. Nepos est, ex filio natus est. Dictus autem nepos quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam ut neptis dicamus in iure est propter discretionem successionis admissum. Pronepos est, qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, qdu incipit vocari et progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur: ita superius proavi, atavi, qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope non potest. Abnepos, quia sejungitur a nepote. Etenim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos, abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius quia post nepotem quartus in ordine est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
minori. Seruiet enim caro spiritui. et uitia uirtutib¬
cedunt. Postumus uocatur eoꝙ post humationem
patris nafcitur id ẽ post obitum. Iste et defuncti no¬
men accepit. Sic enim lex uoluit. ut qui defuncto
nascitur. De functi nomine appelletur. Nochus dicit᷑
qui de patre nobili et matre ignobili gignitur. siait
ex concubina. Est autem hoc nomen grecum et in la¬
tinitate de fecit. Nuic contrarius ẽ spurius qu
matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spuriꝰ
patre incerto matre udua genitus. uelut tantum
spurii filius quia. muliebrẽ naturam ueteres spuriã
uocabant. Latine auten spurii qͣi extra puritatem
iõ ẽ quasi mimundi. Legitur enim in libro regum.
uir spurius nomine goliach de castris philistĩnorum
processisse quem dauio uicit. atq percussit. quod signi-¬
ficat redemptorem nr̃m qui fortis manu goliatħ qͥ
transinigrans interpretatur et significat diaboli su¬

Expanded text:
minori. Serminori. Sercedunt. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum, et in latinitate defecit. Huic contrarius est spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius: quia muliebrem naturam veteres spuriam vocabant. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est quasi immundi. Legitur enim in libro Regum vir spurius, nomine Goliath, de castris Philistinorum processisse, quem David vicit, atque percussit , quod significat Redemptorem nostrum, qui fortis manu Goliath, qui transmigrans interpretatur, et significat diaboli su
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui in corda nr̃a clamantem abba pater. Itaq
iam nõ ẽ seruus sed filius. Quõ si filius. et heres
per deum. Gemini sunt non duo tantum simulnate.
eciam plures. De gemmis autem unus abor
alt̾ qui legictime natus fuerit uolpicus nominatar.
Gemini autem in scriptuas iuxta allegoriã duõ ppli
intelliguntur hoc ẽ iudeorum et gentilium. Ntos p̾¬
figurabant illi gemini rebecce. quos genuit i sãcit
patriarche. Unde ip̃a rebecca dum pẽrrexisset ut ado¬
raret ⁊ confuleret dommum tale ab eo accepit respon-¬
sum. Due gentes in utero tuo sunt. et duo populi
ex uentre tuo diuidentur populusqz populũ suꝑabit
et maior seruiet minori. Q uod et aliter iuxta tropo¬
hoc dici potest quod due gentes ⁊ duo populi sint ĩtra
nos uiciorum s atq uirtutũ. Sed iste minor ẽ ille ma-¬
ior. Semper emi plures sunt mali quam boni ⁊ uicia
numerosiora sunt uirtutibus. sed tamen et in nobis
gratia dei populus populum suꝑat et maior seruiet

Expanded text:
i sui in corda nostra, clamantem, abba Pater. Itaque jam non est servus, sed filius. Quod si filius, et haeres per Deum . Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem unus abortivus: alter, qui legitime natus fuerit, volpicus nominatur. Gemini autem in Scripturis juxta allegoriam duo populi intelliguntur, hoc est, Judaeorum et gentilium. Hos praefigurabant illi gemini Rebeccae, quos genuit Isaac patriarchae. Unde ipsa Rebecca dum perrexisset, ut adoraret et consuleret Dominum, tale ab eo accepit responsum: Duae gentes in utero tuo sunt: et duo populi ex ventre tuo dividentur, populusque populum superabit, et major serviet minori . Quod et aliter juxta tropohoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sint inter nos, vitiorum scilicet atque virtutum, sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla seruilis conditionis sunt semper enĩm quimas¬
atur deteriorem parentis statum sumit. Ntaturales
autem dicuntur ingenuarum concubinarũ filie qͥs
sola natura genuis non honestas coniugu idẽ pue¬
i a pube. Adoptuus filius ẽ qui aut patre iusto
aut auo aut proauo cuuis potestate per mancipi¬
cionem ẽ traditus in alienã potestatens qui utruisq
fert nomen ut fabius emilius uel saipio paulmut.
mistice autem adoptiui filui intelliguntur ẽe ipĩa¬
in quos deus pater mictens unigentũ filium suum
immensa gracia ꝑ spiritussancti donum in lociorit
adoptauit filiorum. Unde ⁊ aplũs ad credentes ait.
dt ub̾i uenit plenitudo tempores misit. deus filium

Expanded text:
ancilla servilis conditionis sunt: semper enim qui nasancilla servilis conditionis sunt: semper enim qui nascitur, deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii, idem pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre justo aut avo aut proavo cujus potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Emilius, vel Scipio Paulinus. Mystice autem adoptivi filii intelliguntur esse Christiani, quos Deus Pater mittens unigenitum Filium suum immensa gratia per Spiritus sancti donum in locum adoptavit filiorum. Unde et Apostolus ad credentes ait: At ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ce filu audite me. Filu hereticorum discipuli u
in iob. Si multiplicati fuerint filu eius in gladio
erunt. Filu reprobi omnes. ut in eplã ⁊ohannis. In
hoc mainfesti sunt filii dei et filui dyaboli. Filia tũã
fidelis. siue ecclia ut in psalmo. Audi filia et uide.
Et in malam partem. filia babilomis misera. Filie
amme sanctorum ut in propheta. Ero uobis in patrẽ.
et uos eritis michi in filios et filias. Item filie repro¬
bi omnes ut in esaia. Preparate filios occisionis
in inquitate patrum suorum. filu autẽ ideo in legib
liberi appellantur ut in isto uocabulo se cernantur
aserus. quia sicut seruus apotestate ẽ domini sic
filius inpotestate ẽ patris. Inde etiã fit filio eman-¬
capatio ut sit liber apatre. sicut fit seruo manu re-¬
missio ut sit libertus adomino. Item liberi dicti qui ex
libero sunt matremonio orti. Nam filu. ex libero etu

Expanded text:
Venite, filii, audite me . Filii, haereticorum discipuli, ut Venite, filii, audite me . Filii, haereticorum discipuli, ut in Job: Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio erunt . Filii, reprobi omnes: ut in Epistola Joannis: In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli . Filia, anima fidelis sive Ecclesia, ut in psalmo: Audi, filia, et vide . Et in malam partem: Filia Babylonis misera . Filiae, animae sanctorum, ut in propheta: Ero vobis in patrem, et vos eritis mihi in filios et filias . Item filii reprobi omnes, ut in Isaia: Praeparate filios occisionis in iniquitate patrum suorum . Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis: quia sicut servus in potestate est Domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam fit filio emancipatio, ut sit liber a patre: sicut fit servo manu remissio, ut sit libertus a Domino. Item liberi dicti, qui ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et
Abbreviated transcription (Latin):
ita unigenitus. primogenitus. medius no-¬
ussimus. Primogentus ante quem nullus uingẽt
post quem nullus medius inter omnes. nouissimus
post omnes. idẽ et miminius amonãde. Nouissimus aut
propter quod nouus quia ceteri precedendo antiquiores
existunt. Quatuor etiam modis filui appellantur.
latura imitacõe adoptiõe doctrina. Natura ue
dem imutantes ex gentibus dicente euangelio. Potẽs
ẽ deus de lapĩdibus istis suscitare filios abrahe. uel
sicut eosdem uideos domnnus filios ẽẽ. dicit dyaboli a
quo non nati sz quem fuerant imitati. Adoptione
qͦz quod humana consuetudine nulli licet nescire uel
sicut nos deo non natura. sed adoptione dicimus. Pater
nr̃ qui es incelis. Doctrina sicut aplus filios suos ap¬
pellat eos quibz euangelium predicauit. Filu populi
fideles per apostolorum prẽdicacõẽm in eccłia renati.
sicut ait apostolus. In yp̃o ihũ per euangelium ego
uos genui. Quibz per psalmistam domnius dicit.

Expanded text:
ita: unigenitus, primogenitus, medius, noissimus. Primogenitus, ante quem nullus: unigenitus, post quem nullus: medius, inter omnes: novissimus, post omnes, idem et minimus a monade. Novissimus autem, propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. Quatuor etiam modis filii appellantur: natura, imitatione, adoptione, doctrina. Natura velsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli , a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire: vel sicut nos Deo, non natura, sed adoptione dicimus: Pater noster, qui es in coelis . Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos, quibus Evangelium praedicavit. Filii populi fideles per apostolorum praedicationem in Ecclesia renati: sicut ait Apostolus: In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui . Quibus per Psalmistam Dominus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
cias fabros uel fabricas dicere. sed cum adicitiã.
ut faber lignarius ⁊ reliqua propter operis salicet firmita¬
tem in fabrorum autem fornace gentiles uulcanum aucto¬
rem dicunt. figuraliter uulcanum ignem significantes
sine quo nullum metalli genus fundi extendiqz potest.
Nichil ẽ enm pene quod igne non efficiatur. Alibi enĩ
uitrum. alibi argentum. alibi plunbum. alibi mi¬
nium. alibi pigmenta. alibi medicamina efficit. igue
lapides in es resoluuntur. Igne ferrum gignitur ac doma¬
tur. igne aurum perfictur. Igne cremato lapide cemẽta.
et parietes ligantur. Lapides ingros lignis loquendo cã¬
dificat. ligna candida urendo obfuscat. Carbones ex
prima fulgida ingros facit. de lignis diuis fragiles de
putribilibus in putribiles reddit. stricta soluit. soluta
nngit: dura mollit. mollia dua reddit. habet⁊
dicaminis usum. Nam sepe ruri prodẽ. pestilencie quoqz

Expanded text:
rias fabros vel fabricas dicere: sed cum adjectione, rias fabros vel fabricas dicere: sed cum adjectione, ut faber lignarius, et reliqua, propter operis scilicet firmitatem: in fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt: figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi minium, alibi pigmenta, alibi medicamina efficit. Igne lapides in aes resolvuntur. Igne ferrum gignitur ac domatur. Igne aurum perficitur. Igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat: ligna candida urendo obfuscat. Carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus imputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit, habet et medicaminis usum. Nam saepe ruri prodest. Pestilentiae quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
uero contumacia inique actionis. et conopeum hoc ẽrete
muscarum insidias significat dolose cogitacoĩs. Comnẽ¬
dat ergo iudich nr̃a puelle sue ostiorum custodiam: quia
sancta ecclia unicuiqz fidelium catholice fidei precipit
habere obseruantiam. Drat ip̃a cum lacrimis: quia suꝑ¬
num aurilium poscit intima deuocõe cordis. Accedit ad
columnam ⁊ exsoluit pugionem perquem hostis ne
quissimi amputet caput: cum demdata malicia diui
cordis abscidit ab hoste occasionem proterue temptad¬
nns. Aufert ⁊ canopeum. quia fraudes eius detegit quib
simplices et in cautos implicare contendit: sicq truncũ
hostis corpus euoluit cum ipsum micium ex omni parti
infirmum ⁊ debilem ẽẽ ostendit. ut eo facilius bella¬
tores cristi. confidant hostem nequissimum se uincere
Aper afaciendo ferro impositum nomen habetit
hinc dirinatũ est nomen ad alias artiue aiẽt¬

Expanded text:
vero contumacia iniquae actionis; et «conopeum», hoc est rete vero contumacia iniquae actionis; et «conopeum», hoc est rete muscarum, insidias significat dolosae cogitationis. 6 Commendat ergo Iudith nostra «puellae suae» ostiorum custodiam, quia sancta ecclesia unicuique fidelium catholicae fidei praecipit habere observantiam. «Orat ipsa cum lacrimis», quia supernum auxilium poscit intima devotione cordis. «Accedit ad columnam et exsolvit pugionem», per quem hostis nequissimi amputet caput: cum denudata malitia duri cordis abscidit ab hoste occasionem protervae tentationis. Aufert et conopeum: quia fraudes ejus detegit, quibus simplices et incautos implicare contendit: sicque truncum hostis corpus evolvit, cum ipsum inimicum ex omni parte infirmum et debilem esse ostendit: ut eo facilius bellatores Christi confidant hostem nequissimum se vincere aber a faciendo ferro impositum nomen habet: hinc derivatum est nomen ad alias artium mate
Abbreviated transcription (Latin):
concluditur. quam educunt ⁊ secus litus sedent: quia sicut
mare seculum ita seculi finẽ significat litus maris in quo
scilicet fine bomi pisces in uasis eliguntur. mali proicũt᷑
foras quia ⁊ electus quisqz in tabernacula eterna recipit᷑
et eterm luce regni perdita ad exteriores tene bras reprobi
pertrahuntur. Nam retia aliquando decepcõem diaboli
designant. ut in psal. Cadent in reciaculo eius peccatoris.
Conopeum rete qua culices excluduntur in modum ten¬
torii quo magis alexandrini utuntur quia ibi ex in lo
culices copiosi nascuntur. unde et conopeum dicitur nã
canopeus egyptus ẽ. legitur quoqz in libro iudith de ho¬
loferne quod habuerit canopeum ⁊ usus eẽt illo. Colum¬
na que erat ad caput lectuli holofernis significat duriciã
praui cordis que errorem genuit malefide securitatis.
gladius qui in ea ligatus pendebat malicia est inique
intencoĩs. Coma capitis elacio superbe mentis. ceruir

Expanded text:
concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut concluditur. Quam educunt, et secus littus sedent, quia sicut mare saeculum, ita saeculi finem significat littus maris. In quo scforas: quia et electus quisque in tabernacula aeterna recipitur; et aeterni luce regni perdita, ad exteriores tenebras reprobi pertrahuntur. Nam retia aliquando deceptionem diaboli designant, ut in Psalmo: Cadent in retiaculo ejus peccatores . Conopeum retes, qua culices excluduntur in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur: unde et conopeum dicitur: nam Canopea Aegyptus est. Legitur quoque in libro Judith de Holopherne , quod habuerit conopeum et usus esset illo. Columna, quae erat ad caput lectuli Holophernis, significat duritiam pravi cordis, quae errorem genuit malefidae securitatis: gladius, qui in ea ligatuintentionis; «coma capitis» elatio superbae mentis; «cervix»
Abbreviated transcription (Latin):
mittatur. idem eciam aiactando iaculum dicitur. plautus.
Probus quidem antea iaculator eras. Tragum genus ret̾
ab eo ꝙ trahitur nuncupatum. Ip̃a est et uerriculum. uer¬
rere emm trahere est. Recia siue sagena predicacõem imisti¬
ce designant euangelii. Unde ⁊ apostoli tipiei piscatores
adomino mittuntur in mare ip̃ius seculi ut dogiatibus
sius eruant homines aberroribus nundanis et perducãt
ad rectam fidem dei. De sagena uero ita in euangelio legit᷑
Simile est regnum celorum sagene missẽ in mare ⁊ ex omni
gene piscium congreganti. Quam cum impleta cẽt educẽ
trahitur. ne in eterne mortis profunda mergatur. que ex
omni genere piscium congregat. quia ad peccatorũ ueniã
sapientes et fatuos. liberos ⁊ seruos diuites et pauperes.
fortes ⁊ in firmos uocat. Unde per psalimstam de eo dicitur.
Ad te omnis caro ueniet. Que sagena scilicet tune uniuer¬
ter repletur. cum in fine suo humani generis sũm

Expanded text:
mittatur: eadem etiam a jactando jaculum dicitur. Plautus: mittatur: eadem etiam a jactando jaculum dicitur. Plautus: Probus quidem antea jaculator eras. Tragum genus retis, ab eo quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum: verrere enim trahere est. Retia sive sagenae praedicationem mystice designant Evangelii. Unde et Apostoli, typici piscatores, a Domino mittuntur in mare istius saeculi, ut dogmatibus suis eruant homines ab erroribus mundanis, et perducant ad rectam fidem Dei. De sagena vero ita in Evangelio legitur: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere pisctrahitur, ne in aeternae mortis profunda mergatur. Quae ex omni genere piscium congregat, quia ad peccatorum veniam sapientes et fatuos, liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos vocat. Unde per Psalmistam Deo dicitur: Ad te omnis caro veniet . Quae sagena, scilicet, tunc universaliter repletur, cum in fine suo humani generis summa
Abbreviated transcription (Latin):
ad interitũ impelluntur. Spiritus enĩ dei bonus deducit.
in uiam rectam: et nequam spiritus in uiam prauam
in usum luminis fuerunt arcundati cera. uende
et funalia. restes funt siue quod rates contineãt
seu quod ħis retes tendantur. Rudentes sunt funee naut¬
um ex minio stridore ita dicti. Iunes uero siue mdenaĩas.
retmacula exprimere possunt uoluptatum que et aĩãs
hominum ne in precipicium ruant retinent. Fums fides tri-¬
nitatis ut in salonione. fumis triplex difficile rumpitur. fu¬
nes populi fideles in trinitatis fide contexti ut in psal. funes
ciderunt michi in preclaris. funes prolongatio pec
ut in ysaia. Ue qui trahitis iniquitates in funiculis ua
quibus tenduntur. Minus autem rete simplagiũ
dicitur aplagis. nam proprie plagas dici funes
illos quibũs recia tenduntur. circa miã ⁊ suminã partem
funda genus est piscatorie retis dicta ab eoꝙ infundum

Expanded text:
ad interitum impelluntur. Spiritus enim Dei bonus deducit ad interitum impelluntur. Spiritus enim Dei bonus deducit in viam rectam: et nequam spiritus in viam pravam.in usum luminis fuerunt circumdati cera: unde et funalia. Restes sunt, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Funes vero sive rudentes retinacula exprimere possunt voluptatum, quae et animas hominum, ne in praecipitium ruant, retinent. Funis, fides Trinitatis, ut in Salomone: Funis triplex difficile rumpitur . Funes populi fideles in Trinitatis fide contexti, ut in psalmo: Funes ceciderunt mihi in praeclaris . Funes prolongatio peccatorum, ut in Isaia: Vae qui trahitis iniquitates in funiculis vanquibus tenduntur. Minus autem rete simplagium dicitur a plagis: nam proprie plagas dicimus funes illos quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum
Abbreviated transcription (Latin):
sunes nauium illigantur. de quo ennius. tonsillas capi¬
unt configunt litus ad uncas. Anchora dens ferreus ex gre¬
ca echimologia nomen ducit. ꝙ ꝙͣi hominis manus compre¬
hendat uel scopulos uel harenas. nam manus grece chira
dicitur apud hebreos autem aspiracõem non habet. nã an¬
chira dicitur. Unde ⁊ apud maiores sine aspiracõe profere¬
batur. Significat autem anchora intencõem sanã ⁊ affectũ
amii bonum quo homo tendit ad deum et ad uitam et̾nã.
Unde apostolus hortatur nos dicens: fortissimum solaciũ
habeamus qui confuginus ad tenendam propositam spẽ
quam sicut anchoram habenius amme tutã ac firmã. et
incedentem usqz ad interiora uelaminis ubi precursor in
Apud latinos autem uela a uolatu dicta. Unde ẽ
illud. uelorum pandimus alas Uela ergo nauiũ
typice exprimere possunt uoluntates hominum que uẽto
hoc est spiritali impulsu ad cursum uite bone. suie male

Expanded text:
funes navium illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapifunes navium illigantur, de quo Ennius: Tonsillas rapiunt, configunt littus aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit: quod quasi hominis manus, comprehendat vel scopulos vel arenas: nam manus Graece cheir dicitur. Apud Graecos autem aspirationem non habet: nam ancyra dicitur. Unde apud majores sine aspiratione proferebatur. Significat autem anchora intentionem sanam, et affectum animi bonum, quo homo tendit ad Deum et ad vitam aeternam. Unde Apostolus hortatur nos dicens: Fortissimum solatium habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam sicut anchoram habemus animae tutam ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis, ubi praecursor intApud Latinos autem vela a volatu dicta. Unde est illud: Velorum pandimus alas. Vela ergo navium typice exprimere possunt voluntates hominum, quae vento, hoc est, spiritali impulsu ad cursum vitae bonae, sive malae
Abbreviated transcription (Latin):
transtra sunt tabule ubi sedent remiges ꝙ in trans uer¬
so sint ducta que uirgilius iuga appellat. Remi a remo¬
uendis ⁊ decuciendis fluctibz dicti sicut tonsores atondẽ¬
dis ⁊ decuciendis capillis. Palmula est ertrema latitudo
remi apalina dicta qͣ mare in pellitur. Antenie autem
dicte quod aute amnem sint posite preterfluit enim eas
auus. Cornua extreme partes antennarum sunt dicte
per tropum. Malus ẽ arbor nauis qͣ uela sustinentur. ma¬
lus autem dictus quia habet instar mali in sũmitate. uel
quia qͣi quibusdam maleolis ligners engitur quorum uo¬
lubilitate uela facilius eleuantur. Clauus est quo regit᷑
gubernaculum dequo enuius. ut clauum rectum teneam
nauemqz gubernẽ. Porticulus malleus in manu portat᷑
quo modus signumqz datur remigantibus de quo plautus.
Ad loquendum atqz tacendum tute habes porticulum. Ton¬
silla uncinus ferreus uel ligneus ad quem in litore defipum

Expanded text:
Transtra sunt tabulae, ubi sedent remiges, quod in transverTranstra sunt tabulae, ubi sedent remiges, quod in transverso sint dicta, quae Virgilius juga appellat. Tonsae remi a removendis et decutiendis fluctibus, sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare impellitur. Antennae autem dictae, quod ante amnem sint positae: praeterfluit enim eas amnis. Cornua, extremae partes antennarum sunt, dicta per tropum. Malus est arbor navis, qua vela sustinentur. Malus autem dictus, quia habet instar mali in summitate: vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Clavus est, quo regitur gubernaculum, de quo Ennias: Ut clavum rectum teneam, navemque gubernem. Porticulus malleus in manu portatus, quo modus signumque datur remigantibus, de quo Plautus: Ad loquendum atque tacendum tute habeas porticulum. Tonsilla, uncinus ferreus vel ligneus, ad quem in littore defixum
Abbreviated transcription (Latin):
remes. uel triremes. agiles. et ad ministeriũ elassis apte.
mius lahitur uncta carina per equora alta celon
bus nauicula breuis que alia appellacõe dicitur ⁊ cũba
et caupolus sicut ⁊ lintris .i. carabus quem in pado palu¬
Dibusqz utuntur. Carabus est parua scafa ex uimine
facta que contecta crudo corio genus nauigii prebet. Ua¬
ria emim nauigiũ genera diuersa conuenticula possunt
exprimere bonorum et malorũ. In quibus boni bona. ma¬
li autem mala machinantur. similiter et instrumenta
nauim uaria diuersas artes significant. in quibz bont
prodesse student. mali autẽ nocere. deparabus nauium
quasi post. prora autem anterior quasi priora.
Cunba locus unus nauis ꝙ aguis incumbat. Ca¬
rina acurrendo dicta qͣi currina. fori nauiũ latera conca¬
ua aferendo onere dicta siue tabulata nauium que ster¬
nuntur dicta ab eo ꝙ in cessus ferunt uel foris emineãt.

Expanded text:
remes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. remes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celocis. Lembus navicula brevis, quae alia appellatione dicitur et cymba et caupolus, sicut et linter, id est carabus, quo in Pado paludibusque utuntur. Carabus est parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet. Varia enim navium genera diversa conventicula possunt exprimere bonorum et malorum. In quibus boni bona, mali autem mala machinantur. Similiter et instrumenta navium varia diversas artes significant, in quibus boni prodesse student, mali autem nocere. CAPUT XL. De partquasi post: prora autem anterior, quasi priora. Cumba locus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium, latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur: dicta ab eo quod incessus ferant vel foris emineant.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quas dromones uocamus. dicte eo ꝙ longiores sint
ceteris. cius contrarius musculus curtum nauigium.
Dromo autem a decurrendo dictus. cursum enim grece. dro¬
mon uocant. Classis dicta ẽ greco uocabulo apotoncalon
id ẽ lignis. unde et calones nauicule q̃ ligna militibus
portant. Barca est que cuncta nauis commercia ad litus
portat. hanc nauis in pelago propter minias undas suo
suscipit gremio. ubi autem appropniquauerit portron
reddet. uicẽ barta uaui quam accipit in pelago. Paro na¬
uigium piratarum aptum et ex his ita uocatũ. Iiopars
quasi mininius paro. est enim scafa ex umime facta que
contecte crudo corio genus nauigii prebet. qualibz utunt᷑
germanorum pirate in occeam litoribus uel paludibus
ob agilitatem. de qualibus historia. gens inquit saxonũ
moparonibus non uiribz intuntur. fuge potius qͣz bello
parati. Celones quos grea celecras uoeant .i. ueloces. hy¬

Expanded text:
sunt, quas dromones vocamus: dictae eo quod longiores sint sunt, quas dromones vocamus: dictae eo quod longiores sint caeteris: cujus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus: cursum enim Graece dromon vocant. Classis dicta est Graeco vocabulo apo ton calon, id est, lignis: unde et calones naviculae, quae ligna militibus portant. Barca est, quae cuncta navis commercia ad littus portat: hanc navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem appropinquaverit portum, reddit vicem barca navi, quam accepit in pelago. Paro navigium piratarum aptum, et ex his ita vocatum. Myoparo quasi minimus paro: est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet: qualibus utuntur Germanorum piratae in oceani littoribus vel paludibus ob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati. Celoces, quas Graeci celetas vocant, id est veloces bi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo nauis eccliẽ ip̃e saluator ẽ qui ⁊ gubernator quia per
spiritum suum ip̃e eam regit atqz gubernat donec eam
ad portum salutis etne perducet. Item in aliam partem
nauis accipitur ut in isaia. Ululate naues maris. quo
nomine designãtur philosophi. uel heretia manibus
questionibus oberrantes. Rates prinum ⁊ antiquissimũ
nauigii genus trudib tignis asserib qz consertũ. ad cuiꝰ
similitudinem sabricate naues. ratarie dicte. Nunc iam
rates abusiue naues. nã proprie rates sunt conexe inui¬
cem trabes. Trieris nauis magna quam grece durconẽ
uocant de qua in isaia. non transibit per eam trieris ma¬
gna. Liburnee dicte alibus. naues enm sunt negoriato¬
um dequalibus oratius. ibis liburnis inter alti
rostrate naues uocate ab eo ꝙ in fronte rostra erea habeãt
propter scoplõs ne feriantur ⁊ collidantur. Longe naues

Expanded text:
ergo navis ecclesiae, ipse Salvator est, qui et gubernator: quia per ergo navis ecclesiae, ipse Salvator est, qui et gubernator: quia per Spiritum suum ipse eam regit atque gubernat, donec eam ad portum salutis aeternae perducat. Item in aliam partem navis accipitur, ut in Isaia: Ululate, naves maris ; quo nomine designantur philosophi, vel haeretici inanibus quaestionibus oberrantes. Rates, primum et antiquissimum navigii genus, e rudibus tignis asseribusque consertum: ad cujus similitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusive naves: nam proprie rates sunt connexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graece durconem vocant, de qua in Isaia: Non transibit per eam trieris magna . Liburnae dictae a Libyis: naves enim sunt negotiatorum, de quibus Horatius: bis Liburnis inter alta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et collidantur. Longae naves
Abbreviated transcription (Latin):
et negocii sed naulo dato in alias terras transire d¬
ponit. Nauim quidam peribant dictam eoꝙ gnauum rec¬
torem querat id ẽ peritum sapientẽ. stremiuũ qui conti¬
nere ⁊ gubernare nouit propter maritima pericula et
s. unde ⁊ illud salomonis. intelligens gubernaci
possidebit. Naiuis enĩ iistice aut ecclĩam significat ut
ẽ illud in euangelio. nauis autem iactabãtur in mediis
fluctib. et in p̃sal:. hoc mare magnũ ⁊ spaciosũ ⁊ c usq
illie naues pertransibunt. In nauibus autem merito sig
ficantur ecclĩe que piculosos fluctus mundi per lignũm
gloriose crucis euadunt. portantes populos qui signo fi¬
dei crediderunt. In his nauibus hĩtat xp̃s. qui si a credẽ¬
tibus excitetur dicit immanisse tempestati ut quiescat
menti conteres naues tharsis: qui per spiritus sancti gra¬
ciam philosophorum dognia qui in mare istius seculi dis¬
putando transierunt per predicatores euacuatũ est. Dñs

Expanded text:
habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire dhabet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus: unde et illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit . Navis enim mystice aut Ecclesiam significat, ut est illud in Evangelio: Navis autem jactabatur in mediis fluctibus ; et in psalmo: Hoc mare magnum et spatiosum, etc., usque, illic naves pertransibunt . In navibus auficantur Ecclesiae, quae periculosos fluctus mundi per lignum gloriosae crucis evadunt, portantes 352 populos, qui signo fidei crediderunt. In his navibus habitat Christus, qui si a credentibus excitetur, dicit immanissimae tempestati, ut quiescat, menti conteres naves Tharsis ; quia per Spiritus sancti gratiam philosophorum dogma, qui in mare istius saeculi disputando transierunt, per praedicatores evacuatum est. Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
lururia ludi. Deum enim negat qui talia presumit fider
upiane preuaricator effectus: qui id denuo appetit quod
in lauacro iam predem remnciauit id ẽ diabalo cum põ¬
bricatur huuiscemõdi deinceps exparte notanda
decerno. Artifer generale nomen uocatus quod
artem faciat. sicut aurifex qui aurũ. Faro enĩ profatio
anciqui dicebant. Nauclerus dominus nauis ẽ appellat᷑.
ta ꝙ nauis in sorte eius sit. Cleros eñ grece sors di
Ceteri autem in naui in gubernacione eus sunt. Su ber¬
nio qui ⁊ gubernator quasi cohibernator ꝙ cohibeat pru¬
dentia sua hibernia id ẽ tempestates maris. Nauta ana¬
ue dictus. per deriuationem nauita autem pro nauta poe¬
tice dicitur. sicut mauors pro mars. nam rectũ ẽ nauta.
Remer uocatur ꝙ remum gerit. sit autẽ remex quomodo
tuber dicitur nominatiũo casu. Epipata greco nomine
appellatur qui latine dicitur superueniens. hic nichil

Expanded text:
luxuria ludi. Deum enim negat, qui talia praesumit, fidei luxuria ludi. Deum enim negat, qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus: qui id denuo appetit, quod in lavacro jam pridem renuntiavit, id est, diabolo cum pombricatur, deinceps ex parte notanda decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri autem in navi in gubernatione ejus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex, quomodo tubex, dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dicitur superveniens: hic nihil
Abbreviated transcription (Latin):
idem uo cheatrum idẽ et prostibulum eoꝙ post ludos eracto
meretrices prosternerentur. Idẽ et lupanar uoatureiat
cisdem meretricibus que propter uulgati corporis leuitu¬
tem lupe nuncupantur. Nam lupe meretrices supsendãt
pacitate uocate eoꝙ ad se rapiant miseros et appeedendĩt.
Lupanaria enim a pagams constituta sunt utpudos nn¬
sierum in fesicium ibi pubsicaretur. et sudibrio ha serent
tam Hii qui facerent quam qui paterentur. nstice a hũ
theatium presentem mundum sigificcre eotest sor di su
qui surum huius scli securitur. Iudibrio habent fernoe
aduersus eas utroneo funere certare non crimine sed fu-
Ee quippe spectacula crudelitatis ⁊ in spectio uami¬
tatum non solum hominum uiciis. sz et demonũ
iussis instituta sunt. Proinde nichil eẽ debet
ypĩano cum circensi in sama. cum impudicicia theatri.
cum amphiteatri crudelitate. cũ atrocitate arene. cum

Expanded text:
Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncuppacitate vocatae, quod ad se rapiant miseros, et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam ii qui faceretheatrum praesentem mundum significare potest: in quo hi, qui luxum hujus saeculi sequuntur, ludibrio habent servos adversus eas ultroneo funere certare, non crimine, sed furec quippe spectacula crudelitatis, et inspectio vanitatum, non solum hominum vitiis, sed et daemonum jussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Equus autem rufus super quem sedebat ille qui sumpse¬
rat pacem de terra. significat populum simstrum ex ses¬
re suo dyabolo sanguinolentum cui semper disco
placet. Equus uero nger super quem sedebat qui staterã
habebat in manu sua falsorum caterua est fratrũ. hiista¬
teram recte profectionis habent; et socios ledunt per opera
tenebrarum. Nam equus pallidus in quo sedebat ille cui
nomen erat mors et quem infernus sequebatur. heretia
sunt: qui se catholicos fallunt morte in habitatrice digni
perditorum post se rapiunt exeratum. Diabolus enĩ ⁊ m¬
instri eius metanomicos mors et infernus dicti sunt. eaꝵ
multis causa mortis ⁊ infernorum sunt. De theatro xxxb
heatrum est quo scena includatur semi circulifi¬
guram habens in quo stantes omnes inspicuita
Ciuus forma primum rotunda erat sicut anifitea¬
trum. Postea ex medio amphiteatro. theatrum factũ Thea
populus stans super atq exspectans ludos contemplarete

Expanded text:
Equus autem rufus, super quem sedebat ille, qui sumpseEquus autem rufus, super quem sedebat ille, qui sumpserat pacem de terra, significat populum sinistrum, ex sessore suo diabolo sanguinolentum, cui semper discordia placet. Equus vero niger, super quem sedebat, qui stateram habebat in manu sua, falsorum caterva est fratrum: hi stateram rectae professionis habent: et socios laedunt per opera tenebrarum. Nam equus pallidus, in quo sedebat ille, cui nomen erat mors, et quem infernus sequebatur, haeretici sunt: qui se si catholicos fallunt morte inhabitatrice digni, perditorum post se rapiunt exercitum. Diabolus enim et ministri ejus metonymicos mors et infernus dicti sunt: eo quod multis causa mortis et infernorum sunt. CAPUT XXXVI. De theatro Theatrum est, quo scena includguram habens, in quo stantes omnes inspiciunt: cuius forma primum rotunda erat, sicut et amphiteatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
et frigoribus uniuersa canescant. Ueri prasiuos uuidi
colori quod tunc pampinus densatur. uenetos siue ruf¬
fos autũno currere quos ⁊ mãti sacrauerunt a quo ro¬
mani exoriuntur. inde et uexilla romanorum cocco de¬
corantur eoq mars sanguine gaudet. sed hec uana sũt¬
et fidei xpĩane contraria. unde ammaduertere debes
prop ter alienus erit tibi locus quem plurimi satane
spiritus occupauerunt. totum enĩ illum diabolus et
angeli eius repleuerunt. At tamen in apocalipsi legi¬
nuis ꝙx apparuerit iohanni equꝰ albus. rufus. ingẽr
et pullidus. quorum diuersitas spiritalem querit intel¬
sucteriaam. Uude equus albus significat ecclĩam super.
niuem ar̃a dealbatã: super quem sẽdebat icte qui hũbe¬
bit arcum cui ⁊ data est corona. et exunt unitens ut uĩ¬
ceret quod domnius supra eccliam sedens spiriitisis doctri¬
ne contra impios arma ferens uictoriam suis percipit.

Expanded text:
et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore quod tunc pampinus densatur. Venetos sive rufos autumno currere, quos et Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur: inde et vexilla Romanorum cocco decorantur, eo quod Mars sanguine gaudet. Sed haec vana sunt fidei Christianae contraria: unde animadvertere debes,propter alienus erit tibi locus, quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli ejus repleverunt. Attamen in Apocalypsi legimus, quod apparuerit Joanni equus albus, rufus, niger, et pallidus: quorum diversitas spiritalem quaerit intelligentiam. Unde equus albus significat Ecclesiam super nivem gratia dealbatam: Super quem sedebat ille, qui habebat arcum, cui et data est corona: et exivit vincens, ut vinceret ; quod Domini supra Ecclesiam sedens spiritalis doctrinae contra impios arma ferens victoriam suis percipit.
Abbreviated transcription (Latin):
equos tuos ⁊ equitatus tius sanitas .i. ascendis in corda
electorum tuorum per illummnacoem gr̃e per quam te
regente iter urtutum incedant per que orbem totum
te euangelizando ferentes perpetue salutis mundo uitã
predicent. De peditibus autem ita scriptũ dicit. pedes
sanctorum suorum seruabit. et nixii in tenebris con¬
ticescent. Pedes emm sanctorũ suorum dominius seruaͭ
hoc ẽ electorum suorum opera in uiam iusticie diriget.
et impii in tenebris conticescent quia mittentur in tene¬
bras erteriores ubi erit fletus ⁊ stridor dentium. ubi
concrescent id ẽ ab arrogantia superbie sue ceslabunt.
ioqz. De ioloribus equorum xxxu
elementorum idem gentiles etiam colores equo¬
Icum iuurerũt. Rosees enim soli io ẽ igni. albos
aeri. prasiuos terre. uenetos mari assimulantes. Item
roseos estati curere uoluerunt quõd ignei coloris sint
et cuneta tunc fiauescant. Albos hiemi ꝙ sit glacialis

Expanded text:
equos tuos, et equitatus tuus sanitas, id est, ascendis in corda equos tuos, et equitatus tuus sanitas, id est, ascendis in corda electorum tuorum per illuminationem gratiae, per quam, te regente, iter virtutum incedant, perque orbem totum te evangelizando ferentes perpetuae salutis mundo vitam praedicent. De peditibus autem item Scriptura dicit: Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent . Pedes enim sanctorum suorum Dominus servabit, hoc est, electorum suorum opera in viam justitiae diriget: et impii in tenebris conticescent, quia mittentur in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium ; ubi concrescent, id est, ab arrogantia superbiae suae cessabunt. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeaeri, prasinos terrae, venetos mari assimilantes. Item roseos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis,