comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dicitem. in filius patrem.
suum si suspectam dicat hr̃di¬
catem coge̾ possit ⁊ non ẽ du¬
bium patrẽ a filio ꝑp̃torem
militie sustinebat. alioue quo
offitio p̃erat. multo mag̃ dicẽ¬
dum erit posse eum postulare.
ut pat̾ suus cogatur adire ⁊ re¬
stitue̾ br̃ditatem. quãius cͣe ob¬
seqũium patris debitum uide¬
bitur io ꝙ desiderat. ¶S. ⁊ si ẜ¬
uo suo rogatus sit cum lib̾tate
quis hr̃ditatem restitue.siue
directa data sit lib̾tas suie fid̾i¬
ꝯmissaria dici pot̾it eum aẜuo
suo nõ posse cogi adire hrdita¬
tem. quãius si sponte adisset.
cogẽtur pr̃are fidei ꝯmissaria

Expanded text:
hereditatem, an filius patrem suum, si suspectam dicat hereditatem, cogere possit? et non est dubium patrem a filio per praetorem militiae sustinebat alioue quo officio praeerat, multo magis dicendum erit posse eum postulare, ut pater suus cogatur adire et restituere hereditatem, quamuis contra obsequium patri debitum uidetur id desideraturus. Sed si seruo suo rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, siue directa data sit libertas siue fideicommissaria, dici poterit eum a seruo suo non posse cogi adire hereditatem, quamuis, si sponte adisset, cogeretur praestare fidei
Abbreviated transcription (Latin):
nus scribit. EIdem q̃rit siquiᷤ
paratus sit.dño eauere demn.¬
dẽpnitate.an possit cogi adire
hr̃dititem maxime si p̃tium
ẜui offerat. ⁊ recte ait nõ opor¬
tere subincerto eãntionis cõ¬
mittẽ se aditioni hr̃ditatis.
¶hu qui solĩdum cape nõ possũt
exasse hr̃des instituti ⁊ rogati
restituẽ solidum adire hr̃dita¬
tem ⁊ restituẽ cogẽtur. cum.
nichil hõnoris aput eos renã¬

Expanded text:
s scribit. Idem quaerit, si quis paratus sit domino cauere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium serui offeratur. et recte ait non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis. Hi qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti et rogati restituere solidum, adire hereditatem et restituere cogentur, cum nihil oneris apud eos rema
Abbreviated transcription (Latin):
ca institutionẽ separe spẽs bo¬
norum. ita ⁊ si ꝑfidei ꝯmisłu
ab institutis hr̃dib id fecͥeit¬
ꝙ siue alt̃ hr̃s eẽt ut hr̃ditas
sua exꝑte dimidia restituẽt᷑
alicui post ꝗnquẽnium.⁊ scrip¬
ti suspectam sibi br̃ditatem
dicant. fi dei ꝯmissarius autẽ
desidẽt suo piculo adiri hr̃di¬
tatem cen suit senatus ãbos
hr̃des alt̾umue cogi adire hr̃¬
ditatem ⁊ fidei ꝯ missario ea
restituẽ ⁊ta ut fidei cõmissaĩo
⁊ adu̾sus eum actiones ꝯpetãt

Expanded text:
itutionem separare species bonorum, ita et, si per fideicommissum ab institutis heredibus id feceritrque siue alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti sus‹pec›tam sibi hereditatem dicant, fideicommissarius autem desideret suo periculo adiri hereditatem: censuit senatus ambos heredes alterumue cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et aduersus eum actiones competant
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis hr̃s institutus rogatꝰ
fu̾it hr̃ditatem. nõ totam s ꝑ¬
tem restituereut si duobresti¬
tuere sit rogatus ⁊ alter exhis
uelit sibi restitui hr̃ditatẽ alt̃
recuset.Se. censuit utroq eiũ
ex honerari eum qui suspectam
br̃ditatem dicͣit. totamꝙ hr̃¬
ditatem transire adeum qui
a dire cog̾it. ¶S ⁊ siquis nõ
hr̃ditatis sue ꝑtem dum tix¬
at. rogauit hr̃dem suũ restitu¬
ere.s  hr̃ditatem seie q̃ adeũ
puenerat. uł totam uel ꝑtem
eius. hr̾sq institutus suspectã
dicat. cum placet illud ꝙ pap̃.
ait. extrebelliano transire acti¬

Expanded text:
us rogatus fuerit hereditatem non totam, sed partem restituere, uel si duobus restituere sit rogatus et alter ex his uelit sibi restitui hereditatem, alter recuset: senatus censuit utroque casu exonerari eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit. Sed et si quis non hereditatis suae partem dimidiam rogauit heredem suum restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum peruenerat, uel totam uel partem eius, heresque institutus suspectam dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire acti
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃. Lue aquo sub ꝯditõe fidi¬
ꝯmissum relictumẽ ⁊ cãri qdẽ
non pot̾it ne ꝯditio deficiat ⁊
bereat actionib. cum nullu
dãpnum sit futurum. ẜmea q̃
audiri. si suspectam sibi hr̃di¬
tatem dicͣat./nam ⁊ si maxĩe.
dicatur uł ius testandi nõ ha

Expanded text:
Ille, a quo sub condicione fideicommissum relictum e‹s›t, causari quid non poterit, ne condicio deficiat et haereat actionibus, cum nullum damnum sit futurum. Secundumaudiri, si suspectam sibi hereditatem dicat: nam et si maxime dicatur uel ius testandi non ha
Abbreviated transcription (Latin):
uenire ꝓpͥrie dicatur ꝙ deduc¬
tis honerib adaliquẽ puenit.
¶Et gnͣaliter aũt põt dici. ita de¬
mũ quẽ nõ posse cogi adire ⁊
restitue̾ br̃ditatem. si dere uł
quantitate fuit rogttus. ECẽ¬
terum si deuinusitite sensisse
testatorem appareat: nulla.
qõ est qui siue suspectã dicat
cogi possit. sue sponte adit. ex
trebelliano transeat actiones.
¶Inde querit siquis hr̃ditatem
rogatus sit restituere deducto
ere auieno ul deductis legatis.
an suspectam dicẽs. cogi possit

Expanded text:
eruenire proprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem peruenit. Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones. Inde quaeritur, si quis hereditatem rogatus sit restituere deducto aere alieno uel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. ogi pot̾it hoc idemet
si patrimoiu fuĩt rogatus.
⁊ si facultates⁊ si quicꝗd hẽo.
⁊ sicensũ meũ.⁊ si fortunas.
succõne enim sua ⁊ bie rõga.¬
uit. Nec ignoro ĩ quibdam ex
his metianum dubitare. ⁊ uo¬
luntatis eẽ dicere qõnem aitrỹ
depecuma tͤm̃. an ⁊ desuecessicẽ
testator sensit. Inambiguo tñ
magis desuccessione sensum
dico. ne int̾cio̾it fideiꝯmissu.

Expanded text:
um. cogi poterit: hoc idem et si 'patrimonium' fuerit rogatus et si 'facultates' et si 'quidquid habeo' et si 'censum meum' et si 'fortunas msuccessione enim sua et hic rogauit. nec ignoro in quibusdam ex his Maecianum dubitare et uoluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit. in ambiguo tamen magis de successione sensum dico, ne intercidat fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
pe exrescripto diuipu. in spẽ hiꝰ¬
modis Antistia decedẽs. titiũ
hr̃dem instituit ⁊ lib̾tatem deçe¬
dit albine directam eiq filia
ꝑfideiꝯmissum reliquidrõgau¬
it q ut filiam manumitteret.
s ⁊ tĩtuim rogauit. ut manumiᷤ¬
se filie albine restituẽt hr̾dĩt̾a¬
tem. Cumigitur titius suspec¬
tam dice̾t hr̃ditatem. rescriptũ
ẽ adino pio. ꝯpellendum eum
adire hr̃ditatem. quo adeunte.
albine ꝯpetiturã lib̾tãtem eĩꝙ
fiuam tradendã.⁊ ab ea manui¬

Expanded text:
pere ex rescripto diui Pii in specie huiupere ex rescripto diui Pii in specie huiusmodi. Antistia decedens Titium heredem instituit et libertatem dedit Albinae directam eique filiam per fideicommissum reliquit rogauitque, ut filiam manumitteret: sed et Titium rogauit, ut manumissae Albinae filiae restitueret hereditatem. cum igitur Titius suspectam diceret hereditatem, rescriptum est a diuo Pio compellendum eum adire hereditatem: quo adeunte Albinae competituram libertatem eique filiam tradendam et ab ea manu
Abbreviated transcription (Latin):
dum. S ⁊ si aliquid aliud sua
int̾ ẽẽ dicet nõ cogitur adire nͥ
erdãpnum uł lucrum a fidei cõ¬
missario sartiatur. uł ap̃tore:
honus remitat᷑. ꝙ recusat.
Idemuił. ait. si duo fuerũt apa¬
tre instituti cum filio eiꝰ ĩpube.
⁊ idem substitũti filio. suffiͣẽ ei
qui fidei ꝯmissum ĩẜis tabulis
accẽp̾it. unum exbr̃dib ĩstitutiᷤᷤ
cogere adire patris hr̃ditatem.
hoc enim fc̃o ꝯfirmatisꝙ patriꝰ
tabulis. poterũt ex substitutõe
ãbocogiadire ⁊ restitue̾ hr̃dĩta¬
teni. ¶Utrum aũt p̃senti ari¬
⁊ absenti restitui possit ꝓc̃u̾ratõe
adeunte p̃corem uidendum ẽ.
ego puto absenti quoq a fideio¬
missario cogi posse hr̃dem ĩ sti¬
tutum adire ⁊ restitũe. nec uere¬
ri hr̃dem oportẽ. ne forte ĩ dãp¬
no moret᷑. pot enim ei ꝑp̃tore
suc̃curri. siue cautum ei fiat. si¬
uenõ. ⁊ ante decesẜit fideiꝯmis¬
scirius. quam̃ ei restituat᷑ br̃di¬
tas. ẽ enm huiꝰ rei exẽplum. ca¬

Expanded text:
dum. sed et si quid aliud sua interesse dicet, non cogitur adire, nisi ei damnum uel lucrum ‹a› fideicommissario sarciatur uel a praetore onus remittatur, quod recusat. Idem Iulianus ait, si duo fuerint a patre instituti cum filio eius impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditatem: hoc enim facto confirmatisque patris tabulis poterunt ex substitutione ambo cogi adire et restituere hereditatem. Utrum autem praesenti an etiam absent‹i› restitui possit procuratore adeunte praetorem, uidendum est. ego puto absenti quoque fideicommissario cogi posse heredem institutum adire et restituere nec uereri heredem oportere, ne forte in damno moretur: potest enim ei per praetorem succurri, siue cautum ei fiat, siue non et ante decesserit fideicommissarius, quam ei restituatur hereditas. est enim huius rei exemplum ca
Abbreviated transcription (Latin):
restituat᷑ hr̃ditas filie statim.
quãius sic fuisi ei rogatꝰ resti¬
tue̾ cũ nibilẽ etaitẽꝯpless.cũ
aut possit inquit euenre ut
ante cedat ea cui fidei ꝯmissa¬
ria lib̾tas ⁊ hr̃ditas relicta ẽ.
nee oporteat dãpno affici eu
qui rogatus adut hr̃ditatem.
remediũ dedit. ut siquid hoꝵ
nõ exttͣciss. Cum igit̾ demon¬
strau̾it diuus pius succurri
hr̃di instituto quis pulsusi
adut dici põt ⁊̃ incet̾is causis
exẽplum hoc sequẽdum sicui
euenerit ut restituat᷑ fideicõ¬
missaria hr̃ditas ei. quiꝯpulit
adire ⁊ restitue̾ hrditatem.¬

Expanded text:
ditas filiae statim, quamuis sic fuisset ei rogatus restituere, cum nubilem aetatem complesset. cum autem possit, inquit, euenire, ut ante decedat ea, cui fideicommissaria libertas et hereditas relicta est, nec oporteat damno adfici eum, qui rogatus adit hereditatem, remedium non exstitisset. cum igitur demonstraverit divus Pius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi evenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui compulit adire et restituer
Abbreviated transcription (Latin):
tõtamꝙ hr̃ditate ad eum cui
restituit᷑ ꝑtinẽ. ¶ S ⁊similes
rogauit quẽ res ytalicas resti¬
tuere ul res ꝓuitiales.dicen¬
dumn ẽ suspectam dicẽntẽ cogi
adire. ⁊ restituẽ. namut elegãt᷑
metianus libro .ui. fidei ꝯmis¬
sorum ait. qua ratione excerta
re miles hrdem instituere põt.
actionesꝙ ei dabũtur pari ra¬
tione. ⁊ extrebelliano trasibũt
acciones ¶Et quãuis placet cũ
quis hãt hr̃oitatem bonaq q̃
sibi abaliquo obuenerũt uł q̃
aliqua ratione ht̃ restituere
rogatus extrebelliano nõ trͣm¬

Expanded text:
totamque hereditatem ad eum cui restituitur pertinere. Sed et si miles rogaverit quem res Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fideicommissorum ait, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt uel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non tran
Abbreviated transcription (Latin):
buisse cum qui testatus ẽ. ⁊ de
iuirib testĩ. uł desua ꝯditione. ñ
erit audiendus. EQuid ergo:
si deuirib fideĩꝯmissi tractetũ.
dicat. adeat prius ⁊ sic̾ de hoc
q̃ratur. credo int̾dum audien¬
dum fidei ꝯmissariũ. si cognitõ
plixiorem tractatum hãt. Fin¬
ge enim u̾ba fidei ꝯ̃missi delon¬
ginquo petenda ⁊ iustam deli¬
bationẽ dequanticate fideicõ¬
missi in cide. dicendum erit ꝯ¬
peslendum eum adire. neprius
br̃s decedes fideiꝯmissariu de¬
cipiat. ¶ Tẽpestiñum ẽ requirẽ.
ꝑquẽ quis cogatur adire ⁊ re¬
stituere hr̃ditatem. ueluti si p̃¬
tor aut ꝯsul fuit hr̃s institutꝰ
suspectamq hr̃ditate dicat.
ancogi possit adire ⁊ restituere.
⁊ẽ dicendum p̃torẽ quidẽ in:
p̾torem uł ꝯsulẽ iri ꝯ sulẽ. nul¬
tioni se subĩciãt. solet p̃tor in
eos ius dicẽ / S ⁊ sup̃e p̃tor he¬
res institutus. suspectam di¬
eat. ip̃e se cogere nõ pot̾it. qr :
trĩplici offitio fungi non põt.

Expanded text:
habuisse eum qui testatus est uel de uiribus testamenti uel de sua condicione, non erit audiendus. Quid ergo si de uiribus fideicommissi tractetur? dicat: 'adeat prius et sic de hoc quaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim uerba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum cum adire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat. Tempestiuum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: ueluti si praetor aut consul fuerit heres institutus suspectamque hereditatem dicat, an cogi possit adire et restituere? et dicendum est praetorem quidem in praetorem uel consulem in consulem nultioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere. sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere, non poterit, quia triplici officio fungi non potest et
Abbreviated transcription (Latin):
sint intesto pinde uale. ac si.
sua sponte hr̃s hr̃ditatẽ adisi.¬
sicuti cet̾is ꝯmodis caret ita h̃
quoq caũ careat. ne possit peĩ¬
tendo. quartam retinẽ̾.⁊ ita ĩ¬
uenio abimpatore nr̃o ⁊ diuo
patre eiꝰ rescriptum. ¶No oĩs
aut suspectam hr̃ditate repu¬
diatione amissã. cogere põt ad¬
iri.⁊ sibi restitui. s is demũ ad
quẽ actiones transire possunt.
Neq enim equum ẽ. adħ̃ quẽ
ꝯpelli adire br̃ditatem ait emo¬
lum̃tum quidẽ brditatis refũ¬
dat. ip̃e uõ honerib hr̃ditarus
obstrictus relĩquatur. Quare
si fidei ꝯmissu pecuniariũ ali¬
cui fũit relictum. cessat ꝯpul:¬
sio. tam. ⁊ sumndẽpnitatis cautõ
offerat᷑. ¶ ꝓunde quihr̃dit᷑atẽ

Expanded text:
sint in testamento, perinde ualere, ac si sua sponte heres hereditatem adissetsicuti ceteris commodis caret, ita hoc quoque casu careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum. Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere potest adiri et sibi restitui, sed is demum, ad quem actiones transire possunt: neque enim aequum est ad hoc quem compelli adire hereditatem, ut emolumentum quidem hereditatis refundat, ipse uero oneribus hereditatis obstrictus relinquatur. Quare si fideicommissum pecuniarium alicui fuerit relictum, cessat compulsio, tametsi indemnitatis cautio offe
Abbreviated transcription (Latin):
legatario. eam rem hr̃s alu tra¬
diderit. nam siquidem uolĩt
legatarius hr̃e legatum. tradi¬
tio nulla ẽ. Si põ repudiam̃t.
ualet. Tantumdẽ est ⁊ si pecu
mam br̃ditariam legatam cre¬
diderit bor̃s. nam siquidem nõ
repudiauit legatarius alieͬnã
pecumã credidit. Si uõ repu¬
diauit. suam pecunã credidis¬
se iidetur. Quid ergo si ꝯsũp¬
ta fuit pecunia. utiq idemeĩt.
exeuentu dicendum.
traetamłis ⁊ ĩ alus agitatu ẽ.
Ut ecce simat stipulata ẽ dotẽ
amarito mortua filia in mio
sibireddi. ⁊ simulcum filia pe¬
rit an adhr̃dem matris. actio
exstipulatu ꝯpetẽt. ⁊ diuus piꝰ
rescripsit nõ ẽẽ ꝯmissam supła¬
tionẽ. quia mat̾ filie ñ supui¬
xit. ¶Item q̃rit᷑ si extraneus
qui totem stipłãtus ẽ. simul:
cum marito decesẜit. ułcum ea
ꝓpt̾ quam stipulatus eet. an
gata sit.⁊ simul cum marito
perierit.
parit̃ pupillus ⁊ qui ei substi¬
tutus erat frat̃ necc̃ius. deces¬

Expanded text:
legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem uoluerit legatarius habere legatum, traditio nulla est, si uero repudiauerit, ualet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiaverit legatarius, alienam pecuniam credidit, si vero repudiaverit, suam pecuniam credidisse videtur. quid ergo, si consumpta fuerit pecunia ? utique idem erit ex eventu dicendum. tractamus, et in aliis agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem a marito mortua filia in matrimonio sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et diuus Pius rescripsit non esse commissam stipulationem, quia mater filiae non superuixit. Item quaeritur, si extraneus, qui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit uel cum ea, propter quam stipulatus esset, an gata sit et simul cum marito perierit. pariter pupillus et qui ei substitutus erat frater necessarius deces
Abbreviated transcription (Latin):
pellatione int̾cedente hr̃s scrip¬
tus optimut. ¶ Aduocatum fi¬
satis excusat. ¶ Qui prĩcipale
lis repellendũs ẽ. Item acodi¬
cillis ad testam̃ta factis licet ñ
ꝯfirmatis. Non idem sequẽdũ
coarguit. quia nõ utrumq hͣ
caũ improbasse uidetur. ¶ An
lib̾tas ei ẜuo data qui testimoĩ¬
o suo infringe̾ uoluit testamẽ¬
tum au ferri debeat uidendu ẽ.
fideiꝯmissum utiq ñ ẽ dignuᷤ
ꝯsequi ⁊ delib̾tate diuus pius
iudicauit ea ẽẽ priuãdu. ¶ Eĩ
qui tutor datus ẽ. nõ ꝓdest ad
excusationẽ. ꝙ flin dixit. s a le¬
gatoremouet. ¶Qui mortis
pius. ⁊ diuus marcus putauert̃.
¶Om̃s qui indigni repelluntur.
submouendi sũt apmio.ꝙ ẜm¬

Expanded text:
pellatione intercedente heres scriptus optinuit. Aduocatum fissitas satis excusat. Qui principale lis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur. An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus consequi: et de libertate diuus Pius iudicauit esse ea priuandum. Ei, qui tutor datus est, non prodest ad excusationem, quod falsum dixit: sed a legato remouetur. Qui mortis Pius et diuus Marcus putauerunt. Omnes, qui ut indigni repellentur, summouendi sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
uI. Quotiens lib̾tis usuffruc¬
tus legaduir. ⁊ ei qui nouissimꝰ
suꝑiuxerit ꝓprietas ntile est
legatum. existimo enim oĩb
ub̾tis pprietatẽ subhac ꝯditio¬
oratio ẽ. ꝯmodissimu ẽ. id ac¬
cipi quores dequa agit̾ mag̃
ualeat quam peat.

Expanded text:
uotiens libertis usus fructus legatur et ei, qui nouissimus superuixerit, proprietas, utile est legatum: existimo enim omnibus libertis proprietatem sub hac condiciooratio est, commodissimum est id accipi, quo res de qua agitur magis ualeat quam pereat.
Abbreviated transcription (Latin):
huĩt.dioni legandi. ¶ Cumi¬
ta stipulationẽ ꝯcipimus. si
nominẽ aut fũdum ñ dederis.
cdare spondes. uirumq ẽ fa¬
ciendum. ne stiplatio ꝯmit¬
tatur.i. siue altm̃ siue neutru
factum sit tenebit stipulatio.
Idemq ẽ eiũdent̃ cum ꝓpoĩtis
spãlit̾ plib reb quas fieĩ uo¬
lumus ita stipłamur. siquid
eorum factum nõ eĩt. ueluti.
stichum ⁊ damã ⁊ herotẽsisti.
siquis eorum nõ stetĩt .x. dari.
necc̃e ẽ enim om̃s eẽ sistẽndos
ut stipulatõi satis fiat uł ut
ꝓprius accedamus. fingamuꝰ
ita stipulationẽ factam. sisti¬
chum ⁊ damã. ⁊ herotẽ nõ si

Expanded text:
i. Cum ita stipulationem concipimus: 'si hominem aut fundum non dederis, centum dari spondes?' utrumque est faciendum, ne stipulatio committatur, id est siue alterum siue neutrum factum sit, tenebit stipulatio. idemque est euidenter, cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fieri uolumus, ita stipulamur: 'si quid eorum factum non erit': ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis eorum non steterit, decem dari?' necesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat. uel ut propius accedamus, fingamus ita stipulationem factam: 'si Stichum et Damam et Erotem non si
Abbreviated transcription (Latin):
tima. si nõ pbatur supiuxisse
patris siluis. hoc enim reuẽn¬
tia patronatus suggẽnte dici¬
mꝰ. ¶ Simaritus ⁊ uxor siml
pierint stipulatio dedote exca
illa suꝑstes uiro suo fuisse. ¶Si
lutius titius cum filio pube
quẽ solum testam̃to scriptu
hr̃dem hẽbat pierit. intelligit᷑
suꝑ uixisse filius patri.⁊ exte¬
stam̃to hr̃s fuisse.⁊ filu br̃dii¬
tas successorib eius defertur.¬
pubes cum patre filius pierit.
credit᷑ pat̃ suꝑuixisse. nisi ⁊
cognatis meis qui primꝰ capito¬
liu ascenderit. si simul duo
uenisse diẽatur. nec apparet qͦ
prioruenĩt an impediet᷑ lega
tum. Uel ei qui monum̃tum.
fecĩt. ⁊ plures fecerĩt uł ei qui
maximus. natuẽ. ⁊ duo pares
etate sint. S ⁊ si legatum sẽp¬
mo amico fuĩt relietum ⁊ duo
sint equa critate ꝯniũcti. S ⁊
si duob hoĩb eiꝰ dem noĩs fu¬
erit legatum puta sẽpronius
mox sẽpronio adẽptum sit.
nec apparet cui a dep̃tum sit.
Utrum datio etiam inutriusq

Expanded text:
tas, si non probatur superuixisse patri filius: hoc enim reuerentia patronatus suggerente dicimus. Si maritus et uxor simul perierint, stipulatio de dote ex cailla superstes uiro fuisse. Si Lucius Titius cum filio pubere, quem solum testamento scriptum heredem habebat, perierit, intellegitur superuixisse filius patri et ex testamento heres fuisse, et filii hereditas successoribpubes cum patre filius perierit, creditur pater superuixisse, nisi etcognatis meis qui primus Capitolium ascenderit, si simul duo uenisse dicantur nec apparet, quis prior uenerit, an impedietur ltum? uel ei qui monumentum fecerit, et plures fecerint? uel ei qui maximus natu est, et duo pares aetate sint? sed et si legatum Sempronio amico fuerit relictum, et duo sint aequa caritate coniuncti? sed et si duobus hoerit legatum, puta Semproniis, mox Sempronio ademptum sit nec appareat, cui ademptum sit: utrum datio in utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊ lib̾tates impediri adeͤmꝑ¬
tionẽ aũt inutrumq ualere.
Plane suta ancilla lib̾tatem
accepit. Si ancilla primũ ma¬
rẽ peꝑit. lib̾a esto. ⁊ hec unou¬
tero marẽ⁊ femiriã pepisset
si quidẽ certum ẽ ꝙ prius edi¬
disset nõ debet deip̃ius statu.
ambigi atrum liba eẽt nec
ne S nec filie. nam si postea
eclita ẽ. erit ingenua. Sinãt
hoc ĩ certum ẽ. nec põt ꝑsubti
sña sequi oꝑtet. ut tã ip̃a lib̃

Expanded text:
ta et libertates impediri, ademptionem autem in utrumque valere. Plane si ita libertatem acceperit ancilla: "si primum marem pepererit, libera esto" et haec uno utero marem et feminam peperisset: si quidem certum est, quid prius edidisset, non debet de ipsius statu ambigi, utrum libera esset nec ne, sed nec filiae: nam si postea edita est, erit ingenua. sin autem hoc incertum est nec potest s
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret. agn᷑ati uõ patris qͣsi
fuius ante piss. duus adria¬
mis credidit patre prius mor¬
tuum. ¶ Si cum filio suo lib̾tꝰ
simul pierit. intestiti patrono
legittima defert᷑ br̃ditas legit¬

Expanded text:
ndicaret, adgnati vero patris, quasi filius ante perisset, divus Hadrianus credidit patrem prius mortuum. Si cum filio suo libertus simul perierit intestati, patrono legitima defertur hereditas, si
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbat. ei qui supp̃mus moritur
titium substituit. duo ĩpubes
simul ĩ naue ꝑierũt. Quesitu
ẽ ansubstituto ⁊ cui hr̃ditas
deferatur. Dixi si ordine uita.
decessissent. priore mortuo. firit̃
abintestato hr̃s eiͣt. postĩori. sẜ̾¬
stitutus.in ea tñ hr̃dit᷑ate⁊ añ¬

Expanded text:
ebat, ei qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes simul in nave perierunt: quaesitum est, an substituto et cuius hereditas deferatur. dixi, si ordine vita decessissent, priori mortuo frater ab intestato heres erit, posteriori substitutus: in ea tamen hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝙ factum ẽ de
ubis agnoscendis
duas spẽs ꝯplectit᷑.
unã. edru qui agnoscunt.
alt̾am eorum qui falsum par¬
tum subituĩt. ¶ꝑmittit᷑
git᷑ur mulieri parentiue in
cuĩ potate ẽ. uł ei cuĩ madatũ
abeis ẽ. si putẽt p̃gnantem.
denũtiare intradies .xxx. pt
diuortium ꝯnũandosap̃i ma¬
rito uł parenti ĩ cuiꝰ pot̾ate ẽ
aut domum denũntiare. si
nullus eorum copiam hãt.
Domũ accipe debemus hospi¬
tium si ĩ ciuitate manieat. Qd̾
uł in municipio allic ubi la¬
rẽmͣ inmio. collocarẽt. ¶ De¬
nũtiare aũt ẽ hoc tm̃ eẽ mu¬
lierem ex eo p̃gnantẽ: Non
ergo hoc denuntiat ut mit¬
tat custodes maritus. Suf¬
ficit enim mulieri hoc notũ
ficẽ Quod sit p̃gnansma¬
riti ẽ iam aut mittẽ custodes.
aut ei denũtiare ꝙ nõ sit exse
p̃gnans. hoc aũt uel ip̃i maĩ¬
toul alu noĩe ẽĩus facẽ ꝑmit¬

Expanded text:
uod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam e‹a›rum quae falsum partum subiciunt. Permittit igitur mulieri parentiue in cuius potestate est uel ei cui mandatum ab eis est, si ‹se› putet praegnatem, denuntiare intra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat. Domum accipetium, si in ciuitate maneat: quod uel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent: Denuntiare autem hoc tantum esse mulierem ex eo praegnantem. non ergo hoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas. mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permit
Abbreviated transcription (Latin):
nisl uere filiu̾s fũit. ¶ Illud
notãdum ẽ ꝙ denuntiatio a
marito nõ incipit. s am̾ulie¬
re. S simaritus ultro custo¬
des offerat. ⁊ eanon admĩtrit
uel si nõ denuntiaũt mulier.
aut si denũtiaũt quidem. cu¬
stodes aũt arbitrio iudicis nõ
admiẜit. lib̃m eẽ marito parẽ¬
tue eius ꝑ tum nõ agnoseẽ.¬
¶ Similier ẽẽ se p̃gnantẽ. intͣ
denuntiãs. cã cognita audiri
debebit. Quin iimo ⁊ si ĩ to¬
tum omiẜit denuntiatione.
tunon utiles. ¶Eleganter
ꝯ.locus sit. Et ait plautianũ
non urdetur sentiare quia in¬
tradies xxx. nascatur. Quip¬
pe dies .xxx. ad denuntiãdu
arbitror. Quẽ admodum ꝑ oͣ¬
rium. si maritus uxore denũ¬
tiante custodes miẜit nullu
p̃urditium sibi facit. licebit¬
ei igitur ꝑtum editum ex se
negare. nec ei necebit qd uẽ¬
trem custodierit. ⁊ ita Marcelł.
libro sexto digestorum scrib.
ait enim. siue quis neget ux¬
orem. siue ex se p̃gnantem.¬

Expanded text:
nisi vere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius partum non agnoscere. Si mulier esse se praegnatem intra denuntians causa cognita audiri debebit.Quin immo et si in totum omiserit denuntiationem, tii, non utiles.Eleganter loc‹u›s sit. et ait Plancianum non uidetur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur: quippe dies triginta ad denuntiandum arbitror.Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi facit. licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei nocebit, quod uentrem custodierit: et ita Marcellus libro septimo digestorum scripsit: ait enim, siue quis neget uxorem siue ex se praegnatem
Abbreviated transcription (Latin):
emisset S ⁊ si creditor pupil¬
li distrahat.eque emĩe bona fi¬
de pot̾ĩt. ¶ Si filius tutoris
ur que alia ꝑsona iuri eius sb̃¬
iecta emerit. i demerit ac si.
ip̃e ernisset.

Expanded text:
emisset. Sed et si creditor pupilli distrahat, aeque emere bona fide poterit. Si filius tutoris vel quae alia persona iuri eius subiecta emerit, idem erit atque si ipse emisset.
Abbreviated transcription (Latin):
tio nullius mom̃ti sit qr nõ
bona fide ur̃ rem gessisse. ⁊ ita
est rescriptum adiuo seuero
palam. dedit aut nom̃ nõ ma¬
la fide. s simplicit ut solent
honestiores non pati noĩa sua
instrũtis in scribiualet ẽp¬
tio. Qõ si callide id emĩt ide
erit ac si ꝑintpositam ꝑsona¬

Expanded text:
tio nullius momenti sit, quia non tio nullius momenti sit, quia non bona fide uidetur rem gessisse: et ita est rescriptum a diuo Seuero palam, dedit autem nomen non mala fide sed simpliciter, ut solent honestiores non pati nomina sua instrumentis inscribi, ualet emptio: quod si callide, idem erit ac si per interpositam persona
Abbreviated transcription (Latin):
si ples sũt tutores quorum
uinus auctas sufficiat dicẽ¬
dumẽ alto auetore pupilluz
ei posse obligari siue mutua
pecumam ei det siue stipser
abeo. S ⁊ si cusolus sit tutor
pecuniam mutuã pupillo de¬
derit uł ab eo scipulet nõ eĩt
obligatus tutori natu̾ralĩ. tñ
obligabitur in quãtum locu¬
plectior factus sit. nam ĩpu¬
pillum non tm̃ tutori.ueruz
cui uis actionẽ in quãtum lo¬
cuplectior factus ẽ dandam
diuus pĩ rescripsit. ¶Pupil¬
lus uendẽdo sine tutoris aue¬
toritate nõ obligatur. s nec
inem̃do/ nisi inquãtum locu.¬
plectior factus e. Item ipe tu¬
tor.emptoris ⁊ uenditoris.
offitio fungi non pot./S enĩ
siꝯtutorem uãt cuius auc̃tas
sufficłt. pculdubio emere põt
S si mala fide emptio int̾ces¬
serit nullius erit mom̃ti. id̾o¬
ꝙ nec usucãpe põt. Sane si
sue et̃atis factus ꝯprobau̾ĩt
emptionẽ ꝯctus ualet. S si
ꝑ int̾positam ꝑsonã rem pu¬
pilli emerit. inea cã est ut ẽp¬

Expanded text:
si plures sint tutores, quorum unius auctoritas sufficit, dicendum est altero auctore pupillum ei posse obligari, siue mutuam pecuniam ei det siue stipuletur ab eo. sed et cum solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit uel ab eo stipuletur, non erit obligatus tutori: naturaliter tamen obligabitur in quantum locupletior factus est: nam in pupillum non tantum tutori, uerum cuiuis actionem in quantum locupletior factus est dandam diuus Pius rescripsit. Pupillus uendendo sine tutoris auctoritate non obligetur sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est. Item ipse tutor et emptoris et uofficio fungi non potest: sed enim si contutorem habeat, cuius auctoritas sufficit, procul dubio emere potest. sed si mala fide emptio intercesserit, nullius erit momenti ideoque nec usucapere potest. sane si suae aetatis factus comprobauerit emptionem, contractus ualet.Sed si per interpositam personam rem pupilli emerit, in ea causa est, ut emp
Abbreviated transcription (Latin):
set pautiores inueniri possit̾.
non extinguitur legatum.:
S hoc tmmõdo accipit̾ qd̃ ĩ¬
uenit̾. ¶ Sunt̃ duos dubitet᷑
deeodem legato ci potius daĩ
oportet. ut puta si titio relietr̃
ẽ⁊ duo eĩdem noĩs amici tes¬
tatoris inueniãt ⁊ legatum
petant. ⁊ hr̃s solue̾ patus sit.
dem̃ ambo defende hr̃dem pa¬
rati sunt. eligẽ debet hr̃s cui
tam pecuniã legatam. si ⁊ leg¬
ãtaͦrius ⁊ substituti legatau
petierint. ⁊ hr̃s solue̾ patus
trius manifesta calũpnia ui¬
deatur. ei potius soluẽdum.
cui primũ legatum ẽ. ¶ Si cu¬
i certam p̃t̾em hr̃ditatis lega¬
uero. diuus adrianus rescrip¬
sit ut neq p̃tia manumisso¬
srum n fuñs ĩ pensa de duce̾t᷑.¬
gatur. bõrum meorũ que sũt
cum moriar.do. ⁊ mãnumisso¬
rump̃tia emedio deducẽda st̃.

Expanded text:
sed pauciores inveniri possint, non exstinguitur legatum, sed hoc tantummodo accipit, quod invenitur. Si inter duos dubitetur de eodem legato, cui potius dari oportet, ut puta si Titio relictum est et duo eiusdem nominis amici testatoris veniant et legatum petant et heres solvere paratus sit, deinde ambo defendere heredem parati sint, tam pecuniam legatam si et legatarius et substituti legatarii peterent et heres soluere paratus trius manifesta calumnia uideatur, ei potius soluendum, cui primum legatum est. Si cui certam partem hereditatis legauero, diuus Hadrianus rescripsit, ut neque pretia manumissorum neque funeris gatur: 'bonorum meorum, quae sunt cum moriar', dos et manumissorum pretia e medio deducenda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in legato exprimũtur płalega¬
ta erunt. Sin aut suppellex. aũ
argẽtum.aut peculium. aut ĩ¬
strum̃tum. legatum sit.unu
legatum est.
Si ita leget᷑ hẽs dãe dãpnas
estõ. si ĩ capitolium ñ ascẽdiͣt.
utile legatum ẽ. quãius ĩ po¬
testate eius sit ascendẽ uł nõ
te. sibi ptem uelle ⁊ ꝑte nolle.
uõ amplecti posse. Rrdet᷑.S
siunum exlegatis honus ht̃¬
⁊ hoc repellatur. nõ i dem dicen¬
dum ẽ. pon᷑e eum cui. x. ⁊ stichꝰ
legatus ẽ. rogatum ẜiui ma¬
numittẽ. si falcidia locum ht̃.
ex .x. utriusq legati quarta de¬
ducetur. Igitur repudiato ẜ¬
uõ. nõ euitabit᷑ honus dedue¬
tionis. s legatarius expeciua
duas quartas relinquaet
reg̾e aũt legato nõ põt
q̃dam res spni q̃dam uendiea¬
ri. qr nõ plura s unum legatũ
ẽ Idem dicemus peculio lega¬
to. aut ueste aut irgentoet
similib.¬

Expanded text:
in legato exprimuntur, plura legata sunt: si autem supellex aut argentum aut peculium aut instrumentum legatum sit, unum legatum est.legetur: 'heres dare damnas esto, si in Capitolium non ascenderit', utile legatum est, quamuis in potestate eius sit ascendere uel notae sibi partem uelle, partem nolle uuero amplecti posse respondetur.Sed si unum ex legatis onus habet et hoc repellatur, non idem dicendum est: pone eum, cui decem et Stichus legatus est, rogatum servum manumittere: si Falcidia locum habet, ex decem utriusque legati quarta deducetur. igitur repudiato servo non evitabitur onus deductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas relinquetrege autem legato non potest quaedam sperni, quaedam uindicari, quia non plura, sed unum legatum est. idemque dicemus peculio legato aut ueste aut argento et similib
Abbreviated transcription (Latin):
sit si titius ĩ capitolium ascen¬
S cumita legatum sit pupil¬
lo siue pupille arbituo tuto.¬
rum. neꝙ ꝯditio in est legato
neq mor cũplacecit inrestĩs
legatum ĩ altius arbitrio col¬
latum ꝓ boniuiri arbitrio ac¬
cipi. Que enim mora ẽ ĩarbi
to uelut ctam quantitate ex¬
pemit ꝓirib uidelicet pa¬
trimonii:¬

Expanded text:
si Titius in Capitolium ascen?Sed cum ita legatum sit pupillo siue pupillae 'arbitrio tutorum', neque condicto inest legato neque mora, cum placeat in testamentis legatum in alterius arbitrium collatum pro uiri boni arbitrio accipi. quae enim mora est in bonto uelut certam quantitatem exprimit, pro uiribus uidelicet patrimonii
Abbreviated transcription (Latin):
id quoq legato cedito⁊̃ si illa
u̾ba adiecta nõ sint. qui meus
erit si mõ testator eam ꝑtem
nõ sepatim possedit. s uniue̾¬
sitati prioris fũdi. ⁊diũexit.

Expanded text:
id quoque legato cedit, etiamsi illa verba adiecta non sint " qui meus erit", si modo testator eam partem non separatim possedit, sed universitati prioris fundi adiunxit.
Abbreviated transcription (Latin):
illo. nz ille sine me adire potĩt.
quia ĩcertum ẽ anadhuc altõ¬
omittente rumpat᷑ testam̃tũ.
Itaꝙ simul adire possumus.
te ⁊ ualitudine testam̃tu fecit
uti oportet. ⁊ postea cum inua¬
litudinẽ adu̾sam incidiss. m̃¬
dit.quero an hr̃des his tabulis
instituti adire possint hr̃di

Expanded text:
illo neque ipse sine me adire poterit, quia incertum est, an adhuc altomittente rumpatur testamentum: itaque simul adire possumus. nte et ualetudine testamentum fecit uti oportet, postea cum in ualetudinem aduersam incidisset, medit: quaero, an heredes his tabulis instituti adire possint heredi
Abbreviated transcription (Latin):
Abot. Qui uxorem p̾gnãtez
uabebat. inbostium potestatẽ
puem̾it. q̾ro an filio nato quo
tp̃r testam̃tura ĩ cuutate fac¬
tumrumpat᷑ ⁊ si filius ante
moriat᷑ quam pat̾. q̃ro. in scͥp¬
ti br̃des hr̃ditatem hĩturi sũt.
rndi. nõ puto dubium ẽẽ.
quin ꝑlegem corneliam que
deꝯfumandis eorum testam̃¬
tis. qui ĩ hostium potãte deces¬
sissent lata ẽ. nato filio ꝯtinu¬
o eius testam̃tum qui inpote¬
tur ergout exeo testõ hr̃ditas
eum qui u̾ut instituimus:
sine pure siue subꝯdictione.
si tñꝯditio existere potͦuit lic
non extitͣit. supius testam̃tu
erit ruptum. Multum autẽ
int̾est qualis ꝯdietio posita
fu̾it. nam aut inp̃teritum s¬
cepta ponit᷑. aut inp̃sens. aut
infuturum. In p̃teritum cõ¬
cepta ponitur ueluti sititius
tutus hr̃s ut suꝑius testamẽ¬
tum rumpat᷑. tũc enim exħ
hr̃s erit. Si uõ titius ꝯsul nõ

Expanded text:
arum. Qui uxorem praegnatem habebat, in hostium potestatem peruenit: quaero, filio nato quo tempore testamentum in ciuitate factum rumpatur? et si filius ante moriatur quam pater, an scripti heredes hereditatem habituri sint? respondi: non puto dubium esse, quin per legem Corneliam, quae de confirmandis eorum testamentis, qui in hostium potestate ‹de›cessissent, lata est, nato filio continuo eius testamentum, qui in hotur ergo, ut ex eo testamento hereditas eum qui uiuit instituimus siue pure siue sub condicione si tamen condicio existere potuit, licet non ex‹sti›terit, superius testamentum erit ruptum. multum autem interest, qualis condicio posita fuerit: nam aut in praeteritum concepta ponitur aut in praesens aut in futurum. in praeteritum concepta ponitur ueluti 'si Titiututus heres, ut superius testamentum rumpatur: tum enim ex hoc heres esset. si uero Titius consul
Abbreviated transcription (Latin):
set.⁊ ineo ꝯp̃hendiss fidei hr̃¬
dis ꝯm̃ittere ut priores ta ole
uasent.omimodo prius testmr
ruptum ẽ. quo rupto põt q̃ri
scripta sunt. in cã fidei ꝯmissi
erunt nõ solum legata ⁊ fidei
hu qui in siubr̃dis succedẽdo
qi agnascendo fiunt parentibꝰ
sius hr̃desait ecce si filium ⁊
exeo nepotem neptemue ĩ po¬
testate hãmqr filius gradu p̃¬
ceditis solus iura su hr̃dis:
ht̃ quamius nepos quoq et
neptis exeo ĩ eadem pot̾ate sit̃.
S si filius ms mẽ uiuo moĩa¬
tur. aut qualibet alia rãt᷑ione
exeat depotestate meaancipit
nepos neptis ue meius locum
succedẽ.⁊ eo modo iuira suoru
hr̃dum qĩ agnatione naciscũ¬
tur Ne ergo eo modo rumpat᷑
michi testam̃tum. siẽ ip̃m fili¬
um uel hr̃dem institue̾ uel ex¬
hr̃dare nominatim debeo ne
nõ uire faciam testm̃. ita ⁊ nepo¬
tem neptem ue exeo nece̾e est
michi uł hr̃dem institũe uł ex¬
hr̃dare. ne forte me uiuo filio
mortuo. succedendo ĩ locumeiꝰ.

Expanded text:
t in eo comprehendisset fidei heredis committere, ut priores tabulae ualerent, omnimodo prius testamentum ruptum est: quo rupto potest quaeri, scripta sunt, in causa fideicommiss‹i› erunt, non solum legata et fideihi, qui in sui heredis loco succedendo quasi adgn‹a›scendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint: sed si filius meus me uiuo morietur aut qualibet rexeat de potestate mea, incipit nepos neptisue in eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpat mihi testamentum, sicut ipsum filium uel heredem instituere uel exheredare nominatim debeo, ne non iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte me uiuo filio mortuo succedendo in locum eius
Abbreviated transcription (Latin):
Postumus p̃teritus ui¬
uo testatore natus decessit. li¬
cet iuris scrupulositate mini¬
aꝙ subtilitate testm̃ ruptu
uideatur. at tñ si s gnatu fuĩt
testam̃tum. borum possonem¬

Expanded text:
Postumus praeteritus uiuo testatore natus decessit: licet iuris scrupulositate nimiaque suptilitate testamentum ruptum uideatur, attamen, si signatum fuerit testamentum, bonorum posse
Abbreviated transcription (Latin):
duci sortes. ex quarum uẜis. a¬
lim̃ta impubes defũcta. exper¬
sona testatricis sue płib debi¬
ta p̃stit̾it. Quesitum ẽ an sieas
deduxit. cauẽ debeat. defũctoꝵ
alm̃tariorum portiones. pro
mõ sortium se restituturum.
R. debere cauẽ. ¶Post adita
hr̃ditatem trienmo exacto le¬
gatarus hr̃s legem fal. oppoĩt.
id circo ꝙ administrauit tute¬
las testator quarum rationõ¬
dum reddita sit.⁊ ꝙ neget tm̃
redigi exnoĩb posse. quãtu ĩ
cautionẽ deductumẽ. Quesi¬
tum ẽ anrationes defũcti. ⁊ oĩ¬
um instrorum hr̃ditariorum
⁊ pupillarium rõnum. legata¬
rus desiderantib hr̃s describẽ¬
di potãtem facẽ debeat.ne ĩ po¬
testate euiᷤ sit ꝓ ferre ꝙ uelit.
⁊phoc infriudẽlegatarii indr
quãti sit in bonis.
fecerit testm. militie tp̃r codi¬
cillos lex fal. incodicillis locur
ñ ht̃ in testõ locum hẽbit.

Expanded text:
duci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cavere. Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes defuncti et omnium instrumentorum hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi potestatem facere debeat, ne in potestate eius sit proferre quod velit et per hoc in fraudem legatarii inducquanti sit in bonis. fecerit testamentum, militiae tempore codicillos, lex Falcidia in codicillis locum non habet, in testamento locum habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
post ãnum missioĩs sue. deces¬
ẜit. ⁊ tibi ⁊ titio. hr̾s ꝑtem quã¬
tam retinebit. qr eo tp̃r testator
decessit. quo testm̃ eius. adbñ¬
fitium principale ꝑtinẽ desie¬
rat.Siuiõ intͣ annum missio¬
nis decesẜit. solus titiꝰ deduc¬
tionẽ ꝑtis quarte patiet̾. qr eo
tp̃r fidei ꝯmissum ei relictu ẽ.
quo testator iure militari testa
rinon potint
ditatem meiuo restitue petiũ¬
amq post mortẽ suam titio dae
tioni locus erit. Tũc enim exs
stitutione diui adriani. falci¬
die satisfacit ea quatitas cum
apird hr̃dem remanet. S fal¬
cidiam patiet᷑ solus cuibr̃ di¬

Expanded text:
num missionis suae decesserit, et tibi et Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum eius ad beneficium principale pertinere desierat: si uero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari non potuit.ditatem Maeuio restituere pecuniamque post mortem suam Titio daretioni locus erit: tunc enim ex constitutione diui Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui heredi
Abbreviated transcription (Latin):
nisse aut oportebit debr̃de ĩ¬
stituto. Se. loqui ideraq trae¬
tatum ẽ ap̃ iulianum. an ad
intestatos locum hãt. S est
uerus eoq uire utimũut hoc
Se ꝯsultum adintestatos qͦ
ꝑtine̾at suie legittum siue ho¬
noraru sũt successores. S ⁊
adfilium qui ĩ potestate ẽ. hoc

Expanded text:
nisse autem oportebit de herede instituto senatum loqui: ideoque tractatum est apud Iulianum, ad intestatos locum habeat. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores.Sed et ad filium qui in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Art᷑ .¶Pat̾ filium ex quotres
he̾bat nepotes hr̃dem ĩstituit.
fideiq eius ꝯmisit. ne fũdu
alienaret. ⁊ ut ĩ familia eum
relinquẽt. filius decedes tres
filios scripsit hr̃des. q̃rendu ẽ
an oĩo qĩ creditores unusquisq
ĩ rationẽ legis falci. aliquid pos¬
sit deducẽ. qr inpotate sua ha¬
buit pat̾ cui exbis potius relĩ¬
queret. S hac ratione nemo ĩ
falcdie ratione quicquam de¬
ducet. ꝙ uidendum ẽ. ne dures
stituatur. Utiq enim ĩ alieno
ere erit hũit fũdum necc̃itate
quippẽ obstrictus fuiss filus
dena legata sũt ⁊ uidex legis.
fal. rationẽ int̾ br̃dem ⁊ alios
legatarios hãt. uiuo quide ti¬
tiotanti litem extimare debe¬
at quãti uenire id legatu põt.¬

Expanded text:
ilium, ex quo tres habebat nepotes, heredem instituit fideique eius commisit, ne fundum alienaret et ut in familia eum relinqueret: filius decedens tres filios scribsit heredes. quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quicquam deducet. quod uidendum, ne dure constituatur: utique enim in alieno aere habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiidena legata sunt et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatarios habeat, uiuo quidem Titio tanti litem aestimare debeat, quanti uenire id legatum pot
Abbreviated transcription (Latin):
morte reorum in t̾cidere possũt.
hũt. S nec ĩ actoris quidẽ boĩs
defũcto eo ĩ uiriarum actio po¬
terit ꝯpũt᷑ari. qr ⁊ ip̃a simul cũ
m̃ses annos ue singulos alicui
quo adiuuat debeat᷑. ⁊ eium ea
reo.eominus ĩ bonis eiꝰ intelli¬
gebat᷑. nam ⁊ si ita stipulatꝰ eẽt.
ut cum moreret᷑ dehi ei incipet
tñ augerent᷑ bona eiꝰ. ꝙ̃ admod
si ip̃e subeadem ꝯdit̾. ꝓmisiss.
defuncto eo minuent. Honora¬
rie quoq actiones que ĩ tri cer¬
tum̃ t᷑pe ap̃tore ꝑmittũt. cum
bonis auctoris defũc̃to eo aug¬
m̃tum̃ rei decessionẽ uesitales
erũt ut in hr̃dem quoꝙ trãseãt
pr̃abunt. ¶Iul. scrĩb̾it. si utri¬
ꝙ hr̃dis ꝑs exansta ẽ legntis.
⁊ alt̃ exhr̃dib cautionẽ p̃toriã
accepit alegatarus. nõ equalr
actionẽ exstipulatu bĩturum.
om̃s enim p̃torias stipulatões¬

Expanded text:
morte reorum intercidere possunt. hunt. sed ne in actoris quidem bonis defuncto eo iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum uod in dies menses annosue singulos alicui quoad uiuat debeatur. etenim ea reo eo minus in bonis eius intellegebatur: nam et si ita stipulatus esset, ut cum moreretur debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem condicione promisisset, defuncto eo minuerentur. Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a praetore promittuntur, cum bonis actoris defuncto eo augmentum rei decessionemue, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt. Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, non aequaliter, actionem ex stipulatu habiturum. omnes enim pra
Abbreviated transcription (Latin):
Hec int̾ ẽ utrum abuntio
qĩ inũtile fuĩt. an exaccidẽti
postea ĩ eum eaum ꝑuenisset
legatum. ut actio eidem de.¬
negaretur.
Exasse patronum br̃¬
dem instituit lib̾tus cum.ce.
aureos ĩ bonis hrẽt. ⁊ legauit
adꝯsequenda solida que ei le¬
gata sũt. E Quatumq excã
legata nõ printur imputant᷑
hr̃di inquartã ꝑtem que ꝓpt̃
legem falcidiam remanere ap̃
eum debent.

Expanded text:
ec interest, utrum ab initio quasi inutile fuerit an ex accidenti postea in eum casum peruenisset legatum, ut actio eius denegaretur. Ex asse patronum heredem instituit libertus, cum ducentos aureos in bonis haberet, et legauit ad consequenda solida, quae ei legata sunt. Quacumque ex causa legata non praestantur, imputantur heredi in quartam partem quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet.
Abbreviated transcription (Latin):
Plantĩus. ẜuo quẽ tibi le¬
gauerã fũdum legauit. atcili
ĩ fundi legato ĩutilem futurã.
deiũ exreliquis ꝑtib fũdi legis
fal. portionẽ decessuram. siẽ ex
omĩb legatis. Cassius ait. ꝙ
desuo ꝑs legis falci. decedat.
incipe ẜuum fieri cõem hr̃dis
⁊ legatãrii. coĩaũt ẜuo cum le¬
gatum sit. totum ꝑtinẽ adsoti¬
um. quia ĩ eãm ꝑsonam legatũ
ꝯsistere põt. quaratione semel
exfuñdo ꝑtem legis faici. deces¬
suram. Paul. eassi snĩa utitur.
nam .⁊ diuus pius rescripsit.s¬
uo coĩ fidei ꝯmissum datum.to
ueluti si fundus ⁊ adeum uia
legata sit ꝑ alium fũdum. nã
siꝑs funͣdi rẽmas it ĩ br̃ditat᷑e

Expanded text:
Plautius. servo, quem tibi legaveram, fundum legavi. Atilicin fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis. Cassius, quod seruo pars lege Falcidia decedat, incipere seruum fieri communem heredis et legatarii, communi autem seruo cum legatum sit, totum pertinere ad socium, quia in eam personam legatum consistere possit: qua ratione semel ex fundo partem legis Falcidiae decessuram. Paulus. Cassii sententia utimur: nam et diuus Pius rescribsit seruo communi fideicommissum datum totueluti si fundus et ad eum uia legata sit per alium fundum: nam si pars fundi remanserit in hereditate,
Abbreviated transcription (Latin):
Nur. Inlege falcidia nõ hẽtur
ꝓpurõ ꝙ ĩ diem relictum ẽ. Me¬
du enim tp̃ris ꝯmodum ꝯputa¬
tur. In his legatis que suboditi¬
one relicta sũt. EPculus pu¬
tabat cum q̃ritur delege falcu¬
diatm̃ eẽ inlegato. quãti ueĩre
possũt. Qd̾ siẽ ⁊ deductio sici
põt fieri. ut tm̃ uidert in de de

Expanded text:
um In lege Falcidia non habetur pro puro, quod in diem relictum est: medii enim temporis commodum computatur. In his legatis, quae sub condicione relicta sunt, Proculus putabat, cum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legato, quanti venire possunt: quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum