comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
des amaria capud que ꝑfusum est. at quehinc deinceps usq ad pas¬
siorem & resurrectionem dãi cum tribus euangelistis iohannes
graditur. sed in lacis eisdem narratione uersante : c&cerum quod
ad sermones dã attin&. non cessat se attollere in eaquȩ ille abhin
&iam sublimiter duturne quelocutus est: Nam & quando eum
uolueruat uidere gentiles ꝑ philippum & andream. habuit excel¬
sum sermonem quem aliorũ euangelistarũ uullus inseruit : ibr
preclara iterum deluce in luminationem & lucis filios faciente
com memorat. deinde in ipsa cena dequa euangelistarum nul¬
lus tacuit. quãmulta & quam excelsa uerba eius iohannes comme
norat. quȩ alii tacuerunt : Nonsolum decom mendatione humi¬
litatis quando pedes discipulorum lauit. sed cum ex pressis ꝑ buc¬
cellam traditor eius exiss&. remanentibus cum illo undecim inser¬
monem ipsius mirabiliter stupendo. maximeque duturno. idom
iohannes un moratus est ubi dixit : qui uidit me uidit & patrem

Expanded text:
s a Maria caputque perfusum est : atque hinc deinceps usque ad passionem et resurrectionem Domini cum tribus Evangelistis Joannes graditur, sed in locis eisdem narratione versante. 19. Caeterum quod ad sermones Domini attinet, non cessat se attollere in ea quae ille ab hinc etiam sublimiter diuturneque locutus est. Nam et quando eum voluerunt videre Gentiles per Philippum et Andream, habuit excelsum sermonem, quem aliorum Evangelistarum nullus inseruit: ibi praeclara iterum de luce illuminante et lucis filios faciente commemorat . Deinde in ipsa coena, de qua, Evangelistarum nullus tacuit, quam multa et quamorat, quae alii tacuerunt! non solum de commendatione humilitatis, quando pedes discipulorum lauit, sed, cum expressus per buccellam traditor eius exisset, remanentibus cum illo undecim, in sermone ipsius mirabiliter stupendo maximeque diuturno idem Iohannes inmoratus est, ubi dixit: qui uidit me, uidit et patrem.
Abbreviated transcription (Latin):
mis fierent comme moratei dixisse uidaeos : quousq aimam
anostram tollis situes a p̃s dic nobis palam. qntiquãe uade sũ  u
oportunitate sermouis qua&iam sublimia dixertt carrat uo
disit ego & pater unusumus : Indeiam resuscitatun abeuered¬
rum predicat ubi dicit ego sum resurrectio sQuitaquicerdi
ime &uam simortuus fuerit uiua rciopinis eruusi quid nesi
uit inme. conmorieur in eterduaa : in quibus uerbis quid nisi
altitudinem diuinitatis eius agnoscimus. cuius in ȩternum parti

Expanded text:
mis fierent, commemorat ei dixisse Iudaeos: quo usque animam mis fierent, commemorat ei dixisse Iudaeos: quo usque animam nostram tollis? si tu es Christus, dic nobis palam. adque inde sumta oportunitate sermonis, quae etiam sublimia dixerit, narrat. ibi dixit: ego et pater unum sumus. inde iam resuscitatum ab eo Lazarum praedicat, ubi dixit: ego sum resurrectio et uita; qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, uiuet; et omnis qui uiuit et it in me, non morietur in aeternum. In quibus verbis quid nisi altitudinem divinitatis ejus agnoscimus, cujus in aeternum partic
Abbreviated transcription (Latin):
turum intenebris sed habiturum lucem uitae: dicit &aso dftiss
principium quod & loqueretur eis  quo nomine utique sedistintu
ab illa lucequam fecit. tamquam lux ꝑ quã facta siret com niue
ut illud quod se dixerat lucem mundi non sic acciperitur quẽ¬
admodum discipulis ait uos estis lux mundi illienimn toia¬
quam iucerna quacnon est ponenda sub modio sed suꝑ candela¬
brumsicut &x de iohanne baptista illeerat inquid iucerna ard
xlucens sed ipse sicut principiũ dequo dictum est xosomnes
deplenitu dine eius accepimus ibidixit sefilium esse uentatum qu
nisi liberauerit. nemoerit liber Inde postea quam in luminauit aa
natiuitate caecum. ex ipsioccasione in prolixo eius sermone demora¬
tur iohannes : deo uibus & pastore & ianua & depotestate pouen¬
di anima suam & iterum sumendicam: In quo excellentissuena in
potestatem suae diuinitatis ostendit: In decum en cenia prbierosl¬

Expanded text:
turum in tenebris, sed habiturum lucem uitae. dixit etiam se esse turum in tenebris, sed habiturum lucem uitae. dixit etiam se esse principium, quod et loqueretur eis. quo nomine utique se distinxit ab illa luce, quam fecit, tamquam lux, per quam facta sunt omnia, ut illud, quod se dixerat lucem mundi, non sic acciperetur, quemadmodum discipulis ait: uos estis lux mundi, tamquam lucerna, quae non est ponenda sub modio, sed super candelabrum, sicut et de Iohanne baptista: ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens, sed ipse sicut principium, de quo dictum est: nos omnes de plenitudine eius accepimus. ibi dixit se filium esse ueritatem, quae nisi liberauerit, nemo erit liber. Inde posteaquam inluminauit a natiuitate caecum, ex ipsa occasione in prolixo eius sermone demoratur Iohannes, de ouibus et pastore et ianua et de potestate ponendi animam suam et iterum sumendi eam, in quo excellentissimam potestatem suae diuinitatis ostendit. inde cum encenia in Hierosoly
Abbreviated transcription (Latin):
aiũ taosiquant dicer& : & unrde sinscitis & undesim scitis quod quid
aliud uoluit untellegi ansi secundum curnem notumstillis uos potu¬
issc & gente & patria secundum diuinͣtatem autem in cognitum
ibi &iam dẽdoco sp̃sscĩ locutus. ostendit quis ess& quando mͦunus
altis simum dare potuisse: rursus illuc deo uti monte regredientẽ
quae & quanta marrat locutum postueniam illi adulterȩ datamid
quac uel ut lapidanda oblata illi a temptatoribus fuerat.  quando
digito scribebat in terram. tamquam illostales iterra scribendos
sugnificarae nos in caelo: ubi monuit discipulos scriptos essegau¬
derent aut quod se humiliando quod capitis inclinatione mon¬
trabat signa interra facer&: aut quod iam tem pus essee utunt᷑¬
ra quaefructum. hacolucem dar& non in lapide sterili sicu
haec lucem mundi sediaxit: & quieum sequeretur non ambula¬

Expanded text:
rent, tamquam diceret: et unde sim scitis et unde sim nescitis.\' quod quid rent, tamquam diceret: et unde sim scitis et unde sim nescitis.\' quod quid aliud uoluit intellegi nisi secundum carnem notum se illis esse potuisse et gente et patria, secundum diuinitatem autem incognitum? ibi etiam de dono spiritus sancti locutus ostendit, quis esset, quando munus altissimum dare potuisset. Rursus illuc de oliueti monte regredientem quae et quanta narrat locutum post ueniam illi adulterae datam, quae uelut lapidanda illi oblata a temtatoribus fuerat, quando digito scribebat in terra, tamquam illos tales in terra scribendos significaret et non in caelo, ubi monuit discipulos se scriptos esse gauderent, aut quod se humilando, quod capitis inclinatione monstrabat, signa in terra faceret, aut quod iam tempus esset, ut in terra, quae fructum daret, non in lapide sterili, sicut haec lucem mundi se dixit et qui eum sequeretur non ambula
Abbreviated transcription (Latin):
esto narbi & uide uamtalia dutissima atq excelissona iturte ab
pslia uerbi eebitudine cetideruat: qui post cum deinceps non am¬
bulafirunt cousane uiheserunt. qui potuerunt intellegere sp̃sest qui
tribus ud st cegnatis carnissuc suggerentib: ut a scendit addien fes¬
tm piq uo pont u.notescere multudini quanta altitudint respondi
tun pus ocuos teo dumsaduent tempus auten uestrumsim ꝑ ets oui¬
niuo non porest mundus odisse uos mncautem odit÷ quia egotestiuno¬
iu ehibe deillo quia operacius mala sunt ⁊hoc est cgotempir
uror sereit est paratum quianos diem istim concupiscitis ddequo pro¬
nel cilum dicq quem uidere concupiuit a braham & uuidit ccgauusus est
nes locutuiti dic festum cuma scordisse intemplum qua gillum uo han¬
nes doscutuio Dspsintiu emorato quam mirabilia li quam diuium couan
ccitelscuna lio d ipsi uenire non possent quo essaiturus quo &i ipsum nor¬
sent t unde aMe scrent & essa uerus quicum miscrit quem illune sci¬

Expanded text:
de iam talia diutissime adque excelsissime. tunc ab ista uerbi celsitudine ceciderunt, qui post eum deinceps non ambulauerunt, cui sane inhaeserunt, qui potuerunt intellegere: spiritus est qui tribus, id est cognatis carnis suae, suggeren. tibus, ut ascendat ad diem festum, quo possit innotescere multitudini, quanta altitudine respondit: tempus meum nondum aduenit, tempus autem uestrum semper est paratum. non potest mundus odisse uos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera eius mala sunt! hoc est ergo: tempus uestrum semper est paratum, quia uos diem istum concupiscitis, de quo prore illum diem, quem uidere concupiuit Abraham et uidit et gauisus est. inde iam ad diem festum cum ascendisset in templum, quae illum Iohannes locutum esse commemorat, quam mirabilia, quam diuina, quam excelsa! quod ipsi uenire non possent, quo esset iturus, quod et ipsum nossent et unde esset scirent, et esset uerus qui eum miserit, quem illi nesci
Abbreviated transcription (Latin):
de resurrectionis inicio iam noctis: deinde uenit adillam eius ma¬
festationem quã nouissimã dicit recumbentibus illis undecim: post
hanc dicit eum adsũptum incęlum quod factum scimus in monte
oliu&i non longe ab hierusalem: nusquã igitur com memorat mare
conplaum quod ab angelo prenunciatum esse testatur. mattheus
uero nihil aliud dicit nec ullum aliũ locum omnino com memorat
uel ante uel postea. ubi discipuli postea quam resurrexit uiderint dnm̃
nisi in galilea secundum angeli predicationem: denique cum insunui ass&
quod abangelo mulieribus dictum sit. & illis ab cuntibus subieciss& quodde
corruptis admenciendum custodibus gestum sit: continuo tamquam ni¬
hil alud sequeretur. quia& uera sic erat dictum ab angelo. surrexit.
& ecce precedit uos ingalileam. ibi eum uidebitis : ut nihil aliud sequi
debuisse uidebitur: undecim autem inquit discipuli abierunt ingalile¬

Expanded text:
die resurrectionis iam noctis initio: deinde uenit ad illam eius madie resurrectionis iam noctis initio: deinde uenit ad illam eius manifestationem, quam nouissimam dicit, recumbentibus illis undecim; post hanc dicit eum adsumtum in caelum. quod factum scimus in monte oliueti non longe ab Hierusalem. nusquam igitur commemorat Marcus conpletum quod ab angelo praenuntiatum esse testatur. Mattheus uero nihil aliud dicit nec ullum alium locum omnino commemorat uel ante uel postea, ubi discipuli. posteaquam resurrexit, uiderint dominum nisi in Galilaea secundum angeli praedictionem. denique cum insinuasset. quid ab angelo mulieribus dictum sit. et illis abeuntibus subiecisset, quid de corruptis ad mentiendum custodibus gestum sit, continuo, tamquam nihil aliud sequeretur — quia et re uera sic erat dictum ab angelo: surrexit et ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, ut nihil aliud sequi debuisse uideatur —: undecim autem, inquit, discipuli abierunt in Galilae
Abbreviated transcription (Latin):
te uidete locum ubi positus erat dñs: & cito euntes dicite discipulis
eius quia surrexit & ecce precedit̾ uos ingalileam. ibicum udebi¬
tis ecce predixĩ uobis: item secundum marcum. supse sit angelus. siue
alius: nolite in quid ex pauescere. ihm̃ queritis nazarenum. cruciftũ
surrexit non hic. ec celocus ubi eum posuerunt eum: sedite dicite dis
cipulis eius & p&ro quia precedit uos ingalileam. ibicum uidebitis. si
dixit uobis. hcc ec uerba ita uidentur sonare. quodiħs non erat se de¬
monstraturus postresurrectionem discipulis nisi ingalilea: Quam
demonstrationem nec ipse marcus com memorauit: quieum dixit pͥ
momane sabbati apparuisse primo mariae magdalene. & illam
nunciasse discipulis his quicũ eo fuerant lugentibus & flentibus
illos autem noncredisse post haec deinde duobus exhis apparuisse c¬
untibus inuillam & illos c&eris nunciasse: quod factum est sicut lu¬
cas sicut lucas & iohannes co ad testantur in hierusalem. codem ipso

Expanded text:
tes dicite discipulis eius, quia surrexit; et ecce praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis. ecce dixi uobis, item secundum Marcum: siue ipse sit angelus siue alius: nolite, inquit, expauescere. Iesum quaeritis Nazarenum crucifixum; surrexit, non est hic: eccelocus, ubi pocipulis eius et Petro, quia praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis, sicut dixit uobis? haec uerba ita uidentur sonare, quod Iesus non erat se demonstraturus post resun-ectionem discipulis nisi in Galilaea. quam demonstrationem nec ipse Marcus commemorauit, qui eum dixit mane prima sabbati apparuisse primo Mariae Magdalenae et illam nuntiasse discipulis his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus, illos autem non credidisse, post haec deinde duobus ex his apparuisse euntibus in uillam et illos ceteris nuntiasse, quod factum est, sicut Lucas et Iohannes coattestantur, in Hierusalem eodem ipso
Abbreviated transcription (Latin):
bicas narrando ex plicauit hoc est quecũillis locutus fuerat iħs ante quã
agnoscerent cum. & quo modo cum in fractione panis agnouerint quo¬
modo quidem mox ut dexit eis ap parusse malia effigiac cuntibus i
uillanꝰ continuo conuinxit. & illi cuntes nunciauerunt c&eris nec illis
crediderunt quasi possent nuciare quem non agnouerant aut possent
agnoscere quibus alia effigies eius apparuerat quo modo ergo cum as¬
nouerint ut nunciare possent: Marcus sine dubio pretermisit quodi¬
deo memoriacꝰ commendendũ est ut adsues camus aduerare euangls¬
tarum more ita preter mittencium quaenon com memorant. & conum¬
gentium que com memorant ut eis qui usum in hac consideratione non ha¬
bent non haliunde maxime crrororiatur quo putant cos non sibi congra¬
ere L ucas ergo sequitur &dicit. dum haec autem locuntur ihs stait in
medio eorum &dicit cis pax uobis. egosum nolite timere. conturbaa

Expanded text:
Lucas narrando explicauit, hoc est quae cum illis locutus fuerit Iesus, antequam Lucas narrando explicauit, hoc est quae cum illis locutus fuerit Iesus, antequam agnoscerent eum, et quomodo eum in fractione panis agnouerint? quando quidem mox ut dixit eis apparuisse in alia effigie euntibus in uillam continuo coniunxit: et illi euntes nuntiauerunt ceteris nec illis crediderunt, quasi possent nuntiare quem non agnouerant aut possent agnoscere quibus alia effigies eius apparuerat. quomodo ergo eum agnouerunt, ut nuntiare possent, Marcus sine dubio praetermisit. quod ideo memoriae commendandum est, ut adsuescamus aduertere euangelistarum morem ita praetermittentium quae non commemorant et coniungentium quae commemorant, ut eis qui usum in hac consideratione non habent non aliunde maxime error oriatur, quo putent eos non sibi congruere. Lucas ergo sequitur et dicit: dum haec autem locuntur, Iesus stetit in medio eorum et dicit eis: pax uobis, ego sum, nolite timere. conturbati
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ociam ipsos narrasse que gestaerant inuia & quomodo eum cognoue¬
riint infractione panis iam ergo erat fama quod resurrexerat iħis abillis
mulieribus facta & asimone pero cuiam apparuerat : hoc enim istiduo
inuencrunt loquentes ad quos inhierusalem uenerunt: fieri itaque po¬
test ut timore prius iniua noluerint dicere quod cum ccudierant resu¬
rexisse quando tantum modo angelos dixerunt uisos esse mulicrib
igngrantes enim cũ quo loquentur merito possent esse sollieiti nequid
passim dexp̃i resurrectione uctantes inmanus inciderent udacorũ
quod aut̃ ait marcus adnunciauerunt &teris nec illis crediderunt cum
lucas dicat quod iam in deloquebantur uere resurrexisse dnm̃ & simo¬
mi ap parusse: Quid intellegendumẽ nisi aliquos ibi fuisse qui hoc
nollent credere cui autem non diccat preterinississe marcũ. quae

Expanded text:
tunc etiam ipsos narrasse, quae gesta erant in uia et quomodo eum cognouetunc etiam ipsos narrasse, quae gesta erant in uia et quomodo eum cognouerint in fractione panis. iam ergo erat fama, quod resurrexerat Iesus ab illis mulieribus facta et a Simone Petro, cui iam apparuerat; hoc etenim isti duo inuenerunt loquentes, ad quos in Hierusalem uenerunt. fieri itaque potest, ut timore prius in uia noluerint dicere, quod eum audierant resurrexisse, quando tantum modo angelos dixerunt uisos esse mulieribus; ignorantes enim, cum quo loquerentur, merito possent esse solliciti, ne quid passim de Christi resurrectione iactantes in manus inciderent Iudaeorum. quod autem ait Marcus: adnuntiauerunt ceteris nec illis crediderunt, cum Lucas dicat, quod iam inde loquebantur uere resurrexisse dominum et Simoni apparuisse, quid intellegendum est nisi aliquos ibi fuisse qui hoc nollent credere? cui autem non eluceat praetermisisse Marcum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ante passionem suam trans formatus ẽ in monte & facies eius claresceret
sicut sol quale uult enim corpus dequali cũ que corpore uerum deuero
facit quideaqua uera uerum uinũ fectt sed nonita fecit cũ apparuit illis
duobus in alia effigiae non enim sicuterat apparuit eis quorũ oculi ten¬
bantur neagnos cerent eum: wonautem in congruent̃ accipimus hoc impoe¬
dimentum in occulis eorũ asatana fuisse factum meagnosceretur ihs.
sedtamexo axp̃o est facta ꝑmissiousq ad sacramentum panis ut unitate cor¬
poris cius participata remori intellegatur impedimentũ inimici ut xp̃s p̃
sit agnosei. Mamipsos esse istos dequibus &lucas narrat crededum est
quiadicit ipso seuntes nunciasse c&eris sicut lucas cosdicit surgentes eade
hora regressos esse hicrusalem & in uinisse congregatos undecim & cos
quicũ ipsis grant dicentes quod surrex dns uere & apparit simo .ui Et

Expanded text:
ante passionem suam transformatus est in monte, ut facies eius claresceret ante passionem suam transformatus est in monte, ut facies eius claresceret sicut sol — quale uult enim corpus de qualicumque corpore uerum de uero facit qui de aqua uera uinum uerum fecit —, sed non ita fecerat, cum apparuit illis duobus in alia effigie. non enim sicut erat apparuit eis quorum oculi tenebantur, ne agnoscerent eum. non autem incongruenter accipimus hoc inpedimentum in oculis eorum a satana fuisse, ne agnosceretur Iesus; sed tamen a Christo est facta permissio usque ad sacramentum panis, ut unitate corporis eius participata remoueri intellegatur inpedimentum inimici, ut Christus possit agnosci. Nam ipsos esse istos, de quibus et Marcus narrat, credendum est, quia dicit ipsos euntes nuntiasse ceteris, sicut Lucas eos dicit surgentes eadem hora regressos esse in Hierusalem et inuenisse congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant dicentes, quod surrexit dominus uere et apparuit Simoni, et
Abbreviated transcription (Latin):
merito quippe mentis corum ad huc ignorantis quod oportebat xp̃m mori
& resurgere simile aliquid eorum oculi passisunt. Uonueritate fallenti
sed ipsis ueritatem ꝑcipere non ualentibus & aliud quãres est opinantibus
nequis quam sex pm agnouisse arbieretur sicius corporis particeps xon est
id est ecłe cuius unitatem insacramento panis commendat apostolus dicens
unus panis unum corpus multisumus ut cũ eis benedictum panem porrige¬
ret apqirentur oculieorum &agnoscerent cum. Aperirentur utiq ad
eus cognitionem remoto scilic& impedimento quotenebantur neagnos¬
cerent nequeenim causis oculis ambulabant sedinerat aliquid quo non si¬
nerentur agnoscere quod uidebant. quod scilic& & caligo & aliquis umer
efficere sol& xonquia dñs non poterat trans formare carnem suam ut ali¬
a reuera ess& effigies xũquam solebant illi contueri quando quidem &

Expanded text:
merito quippe mentis eorum adhuc ignorantis, quod oportebat Christum mori merito quippe mentis eorum adhuc ignorantis, quod oportebat Christum mori et resurgere. simile aliquid eorum oculi passi sunt, non ueritate fallente, sed ipsis ueritatem percipere non ualentibus et aliud quam res est opinantibus, ne quisquam se Christum agnouisse arbitretur, si eius corporis particeps non est, id est ecclesiae, cuius unitatem in sacramento panis commendat apostolus dicens: unus panis, unum corpus multi sumus, ut, cum eis benedictum panem porrigeret, aperirentur oculi eorum et agnoscerent eum, aperirentur utique ad eius cognitionem remoto scilicet inpedimento. quo tenebantur, ne agnoscerent. neque enim clausis oculis ambulabant; sed inerat aliquid quo non sinerentur agnoscere quod uidebant, quod scilicet et caligo et aliquis umor efficere solet. non quia dominus non poterat transformare carnem suam, ut alia re uera esset effigies, non quam solebant illi contueri, quando quidem et
Abbreviated transcription (Latin):
tellum quippeillud quod non cbsurdac accipimus &iam uillam potuisscap¬
pellari quod nunciam appellatur ipsa bethleem quaecuntas antra uogta¬
ta qr quãius numnesit honoris amplioris nominidm̃ qui in illa natus est
sic per ecclesias omniũ gentium diffamatao. et in codicibus quidem grecis
agrum inuenimus quam uillam agriaut̃ nomine xoncastella tantum
ucrũ &iam municipia & coloniae solent uocari extracitatẽ quaeca¬
put & quasi mater est c&erarum unde m&ro polis cẽppellatur quodaũt
ait martus eis in alie effigie dnm̃ apparuisse. quos lucas dicit quodeoꝵ
oculi tenebantur neagnoscerent eum. oculis quippe eorũ qui accidera
aliquid quodita manere ꝑmissumẽusq ad fractionem panis certi
mysterii causa & eis in illo alia ostenderetur effigies & siceum non n¬
si infractione panis agnos cerent. sicut luca narrante monstratur. pro

Expanded text:
tellum quippe illud non absurde accipimus etiam uillam potuisse aptellum quippe illud non absurde accipimus etiam uillam potuisse appellari, quod nunc iam appellatur ipsa Bethlem, quae ciuitas antea uocitata est, quamuis nunc sit honoris amplioris nomine domini. qui in illa natus est. sic per ecclesias omnium gentium diffamato. et in codicibus quidem Graecis magis agrum inuenimus quam uillam; agri autem nomine non castella tantum. uerum etiam municipia et coloniae solent uocari extra ciuitatem, quae caput et quasi mater est ceterarum, unde metropolis appellatur. Quod autem ait Marcus, eis in alia effigie dominum apparuisse, hoc Lucas dicit, quod eorum oculi tenebantur. ne agnoscerent eum. oculis quippe eorum acciderat aliquid, quod ita manere permissum est usque ad fractionem panis. certi mysterii causa, ut eis in illo alia ostenderetur effigies et sic eum non nisi in fractione panis agnoscerent, sicut Luca narrante monstratur. pro
Abbreviated transcription (Latin):
r& sicut non nulli &iam codices habent quod credo ꝑturbatos homines emen¬
dasse potantes deillis duo decim a postolis dictum quiam uida. extincto u¬
decim erant sed siue illi codicesminus habeant quiundecim habent siue a¬
lios quos dudecim a postolis paulus uelit intellegi siue sacramentum illuar
numqi &iam inundecim stare uoluerit quiaduo demtrius uieis numerus
itamisticus ut nom poss& in loco uidae nisi alius id est matthias ad conserua¬
dum sacramentũ eius dem numeri subrogari quod lib& ergo corum sit
nihil indie existit quod ueritati uelistorum alicui ueracissimo narratori
repugnare uideatur pro babiliter tamen creditur postea quam p&ro ap¬
paruit dcinde apparuissc istis duobus quorum erat unuscleopas. dequib
lucas totum narrat: marcus autem breuiter ita ꝑstingit. posthaec aut̃ duo
bus ex hcis ambulantibus ostensus st in alia effigic cuntibus inuillam cas¬

Expanded text:
iceret, sicut nonnulli etiam codices habent, quod credo perturbatos homines emeniceret, sicut nonnulli etiam codices habent, quod credo perturbatos homines emendasse putantes de illis duodecim apostolis dictum, qui iam Iuda extincto undecim erant. sed siue illi codices uerius habeant qui undecim habent, siue alios quosdam duodecim apostolus Paulus uelit intellegi, siue sacratum illum numerum etiam in undecim stare uoluerit, quia duodenarius in eis numerus ita mysticus erat ut non posset in locum Iudae nisi alius, id est Matthias, ad conseruandum sacramentum eiusdem numeri subrogari. quodlibet ergo eorum sit, nihil inde existit quod ueritati uel istorum alicui ueracissimo narratori repugnare uideatur. probabiliter tamen creditur, postea quam Petro apparuit, deinde apparuisse istis duobus, quorum erat unus Cleopas. de quibus Lucas totum narrat, Marcus autem breuiter ita perstringit: post haec autem, inquit. duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie euntibus in uillam. cas
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Ordo ergo rerum quiesse potuit quẽ ad modum dñs excepto quod
iam mulicribus locutus erat & iamatribus discipulis uisus fuerit secundum
testimonia uonsolum quattuor euangelistarum sed&iam pauli aposto¬
li contexendus & demonstrandus est: Oimniũ ergo uirorum primo appa¬
ruisse intellegitur petro ex his dũtaxat omnibus quos euangelistae qu¬
tuor & paulus a postolus commemorauerunt. c&erum si apparuit alicuico¬
rum priusquam p&ro quodoms tacuerunt quisuel dicere audeat uel
negare neque enim & paulus dixit. apparuit primo cephe. sed apparuit
inquid cephe postea xii. deinde apparuit plus quam quingentis fratrib:
simul sic autem non apparet quibus duodetim quem ad modum nec quib
quingintis ficrienim potest ut deturba discipulorũ fuerint isti xii. nescio
quinam illos quos a postalus nominauit. noniam duo decim sedundecim d¬

Expanded text:
tur. Ordo ergo rerum qui esse potuit, quemadmodum dominus excepto quod tur. Ordo ergo rerum qui esse potuit, quemadmodum dominus excepto quod iam mulieribus locutus erat etiam maribus discipulis uisus fuerit, secundum testimonia non solum quattuor euangelistarum, sed etiam Pauli apostoli contexendus et demonstrandus est. omnium ergo uirorum primo apparuisse intellegitur Petro, ex his dumtaxat omnibus quos euangelistae quattuor et Paulus apostolus commemorauerunt. ceterum si apparuit alicui eorum prius quam Petro, quod omnes tacuerunt, quis uel dicere audeat uel negare? neque enim et Paulus dixit: apparuit primo Cephae,\' sed: apparuit, inquit, Cephae, postea duodecim, deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul. sic autem non apparet quibus duodecim, quemadmodum nec quibus quingentis. fieri enim potest, ut de turba discipulorum fuerint isti duodecim nescio qui. nam illos quos apostolos nominauit non iam duodecim, sed undecim d
Abbreviated transcription (Latin):
& iohanni deablato corporedñi. ac per hoc cum ipse lucas p&rum dixert
ucurrisse ad monumentũ & cleopan dixisse ipse xetulerit quod quidam
corum ierant admonumentum. intellegitarad testari iohanni quod duo
erint admonumtũ sed p&rũ solum primo com memorauit quia illa prim¬
tus maria nunciauerat: Item potest mo uere quod p&rum non intrantẽ
sed procum bentem dicit idem lucas uidisse sola linttamina & dis cessis se
mirantem cum iohannes dicat. sepocius ita uidisse hoc est discipulũ illum
quem dili gebat ihs̃ non intrasse in monumentũ quo prior uenerat. sed cum
sc inclinas set uidisse posita linteamina. scđ seipsum postea dicit intrasse.
ita & parus intellegendus est primo procum bens uidisse quod lucas comim¬
morat iohannes tac&: postaute ingressus sed ingressus tamen antequam
iohannes intrar& ut om̃s uerum dixisse sinculla repugnancia reperian¬

Expanded text:
et Iohanni de ablato corpore domini. ac per hoc cum ipse Lucas Petrum dixerit et Iohanni de ablato corpore domini. ac per hoc cum ipse Lucas Petrum dixerit cucurrisse ad monumentum et Cleopan dixisse ipse rettulerit, quod quidam eorum ierant ad monumentum, intellegitur adtestari Iohanni, quod duo ierant ad monumentum; sed Petrum solum primo commemorauit, quia illi primitus Maria nuntiauerat. item potest mouere, quod Petrum non intrantem, sed procumbentem dicit idem Lucas uidisse sola linteamina et discessisse mirantem, cum Iohannes dicat se potius ita uidisse, hoc est discipulum illum, quem diligebat Iesus, non intrasse in monumentum. quo prior uenerat, sed, cum se inclinasset, uidisse posita linteamina; sed et se ipsum postea dicit intrasse. ita et Petrus intellegendus est primo procumbens uidisse, quod Lucas commemorat, Iohannes tacet; post autem ingressus, sed ingressus tamen, antequam Iohannes intraret, ut omnes uerum dixisse sine ulla repugnantia repperian
Abbreviated transcription (Latin):
ad monumentum cucurrerit sed intellegitur hoc lucas rẽpilando posuisse
eparo: tuncenim cu currit p&rus ad monumentũ quando &iohanne
cũtantum modo amulieribus precipue. amariae magdalenę nunciatũ
cis fuerat de corpore ab lato: tunc aut illa nunciauerit quando uiditl¬
pidem auulsum amonumento. & postea factasunt hacc deuisione ange¬
orum atquae ipsius dñi quibis numero apparuerat mulieribus semel
ad monumentũ. & iterum occurrens reuertentibus amonum̃to. hoc aut̃
antequa duobus illis mua uisus fuiss& quorũ erat umus cleopas. xã¬
quae & cleopas loquens cumdño quẽ non dum agnoscebat non petrũ
dixit isse admonumentũ. sed abierunt quidam exnoris inquit ad monum¬
um. &ita inuenerunt sicut mulieres dixerunt: quod & ipse recapitulando
intellegitur dixisseillud scilic& quod primo mulieres nunciauerant p&ro

Expanded text:
ad monumentum cucurrerit. sed intellegitur hoc Lucas recapitulando posuisse ad monumentum cucurrerit. sed intellegitur hoc Lucas recapitulando posuisse de Petro. tunc enim cucurrit Petrus ad monumentum, quando et Iohannes, cum tantum modo a mulieribus, praecipue a Maria Magdalene, nuntiatum eis fuerat de corpore ablato; tunc autem illa nuntiauerat, quando uidit lapidem auulsum a monumento; et postea facta sunt haec de uisione angelorum adque ipsius domini, qui bis numero apparuerat mulieribus, semel ad monumentum et iterum occurrens reuertentibus a monumento. hoc autem antequam duobus illis in uia uisus fuisset, quorum erat unus Cleopas. namque et Cleopas loquens cum domino, quem nondum agnoscebat, non Petrum dixit isse ad monumentum; sed abierunt quidam ex nostris, inquit, ad monumentum et ita inuenerunt, sicut mulieres dixerunt, quod et ipse recapitulando intellegitur dixisse, illud scilicet quod primo mulieres nuntiauerunt Petro
Abbreviated transcription (Latin):
coramdõ & omnipopulo. & quomodo cum tradiderunt sumi sacerdotum
& principes nr̃i ordamnationẽ mortis. & crucifixerunt cum. Mosautẽ sper¬
bamus quiaipse ess& redemturus isrł. &nunc suꝑ haec omã tertia dies ho¬
dies quod hacc facta sunt. sed & mulieres quaedam ex nr̃is terruerunt nos
runt quidam ex nr̃is admonumentum &itainuenerunt sicut mulieres dixe¬
runt ipsum uero non inuenerunt: haee secundum lucã itanarrant ut me¬
nisse acrecolere potuerunt quod amulieribus dictumerat ud adiscipulis
qui currerant ad monumentũ quando eis nunciatũ est quod ab latum indesit
corpus cius. & ipsequidem lucas p&rum tantum dicit cucurrisse ad monu¬
mentũ & procum bentem uidisse linteamina sola posita. & abisse secum
rantem quod factum fuerat. hocaut̃ depetro commemorat priusquam
iarr& deis duobus quos inuenit in uia postea quã narrauit demulieribusq
uiderant angelosiabeis audierant quos resurrexiss& tamquã tuxe p&rus

Expanded text:
dotum et principes nostri in damnationem mortis et crucifixerunt eum. nos autem sperabamus, quia ipse est redemturus Israhel. et nunc super haec omnia tertia dies hodie quod haec facta sunt. sed et muliores quaedam ex nostris terruerunt nos, runt quidam ex nostris ad monumentum. et ita inuenerunt sicut mulieres dixerunt, ipsum uero non uiderunt. haec secundum Lucam ita narrant, ut meminisse ac recolere potuerunt quod a mulieribus dictum erat uel a discipulis, qui cucurrerant ad monumentum, quando eis nuntiatum est, quod ablatum inde sit corpus eius. et ipse quidem Lucas Petrum tantum dicit cucurrisse ad monumentum et procumbentem uidisse linteamina sola posita et abisse -secum mirantem quod factum fuerat. hoc autem de Petro commemorat, priusquam narret de his duobus, quos inuenit in uia, posteaquam narrauit de mulieribus, quae uiderant angelos et ab eis audierant, quod resurrexisset Iesus, tamquam tunc Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
cos qui cũ ipsis erant procul dubio intellegendũ est quodinde thomas exi¬
erit antequam eis hacc loquentib: apparer&. hinc iam iohannes aliam
com memorat siui de monstrationẽ adnõ discipulis factam post diesocto
ubierat & thomas. qui prius cum non uiderat. & post dies octo inquid
uterum erant discipuli cius intus & thomas cũ cis uenit ilis ianius clausis

Expanded text:
eos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde Thomas exieos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde Thomas exierit, antequam eis dominus haec loquentibus appareret. Hinc iam Iohannes aliam commemorat sui demonstrationem a domino discipulis factam post dies octo, ubi erat et Thomas. qui prius eum non uiderat. et post dies octo, inquit, iterum erant discipuli eius intus et Thomas cum eis; uen
Abbreviated transcription (Latin):
cipientibus ad hierusalem uos autem estis testes horũ &egomitto promissoũ
patris mer inuos. uos autem sedete inciuitate quo adusq induamini uirtu¬
tem exalto: Eccequomodo com memorauit & lucas promissioneaa sp̃s scĩ
quam non inuenimus adñõ factam xisuin euangelio iohannis quod non prete¬
unter ad uertundũ est ut meminerimus quem ad modum sibi euange¬
liste inuicem ad testantur dequib: dam &iam quacipsi nondicunt & tamen
dicta nouerunt. posthaec lucas quaegesta sunt omnia pretir mitut nec om¬
nino com memorat nisi quando iħs ascendit incelum at quae id tamen ita c̃¬
uingit quasihoc sequantur hec uerba quedixit cum hoc gestum sit unasab¬
batorũ quodie dñs resurrexit illud autem quad ragesimẽ die sicut idem
ipselucas in actibus a postolorum narrat. quod aut̃ dicit iohannes non cum
illis fuisse. Tunc apostolum thomã cum secundũ lucam duo illi quorum
erat unus cleopas regressi hierusalem inuenerunt congregatos undecim &

Expanded text:
ego mitto promissum patris mei in uos: uos autem sedete, quoad usque induamini uirtutem ei alto. ecce quomodo commemorauit et Lucas promissionem spiritus sancti, quam non inuenimus a domino factam nisi in euangelio Iohannis. quod non praetereunter aduertendum est, ut meminerimus, quemadmodum sibi euangelistae inuicem adtestentur de quibusdam etiam quae ipsi non dicunt et tamen dicta nouerunt. post haec Lucas quae gesta sunt omnia praetermittit nec omnino commemorat, nisi quando Iesus. ascendit in caelum, adque id tamen ita coniungit, quasi hoc sequatur haec uerba, quae dixit, cum hoc gestum sit una sabbatorum, quo die dominus resurrexit, illud autem quadragensimo die, sicut idem ipse Lucas in apostolorum actibus narrat. quod autem dicit Iohannes non cum illis fuisse tunc apostolum Thomam, cum secundum Lucam duo illi, quorum erat unus Cleopas, regressi Hierusalem inuenerint congregatos undecim et
Abbreviated transcription (Latin):
intellexrat. sed inco filium di dixerat quia iuistum crediderat sicrt
multi uisti dictsunt filii dĩ. quod autem &iam ipse lucas dixit. uidens
autem centurio quod factũ crat i eo genere conclusit om̃a quae milla
hora mirabiliter facta erant tanquã unũ mirabile factum com memo¬
rans cuius quasi menbra et partes erant omma illa miracula. Iamue¬
ro quod mattheus ad didit eos quicũ centurione crant. alii autem hoc
tacuerunt cui non apparetet ex notissima regula non esse contrarium
cũ alius dicit quod alius et quod mattheus dixit. timuerunt ualde.
Lucas autem nondixit timuit sed glorificauit dnm. quis non eum in tel¬
legat timendo glorificasse : Sequitur mattheus.
Erant ibi mulieres multȩ alonge quae secutac eraent ihm̃ agalilea minis¬
trantes ei : in terquas erat maria magdalene & maria ia cobi et ioseph ma

Expanded text:
intellexerat, sed ideo filium dei dixerat, quia iustum crediderat, sicut intellexerat, sed ideo filium dei dixerat, quia iustum crediderat, sicut multi iusti dicti sunt filii dei. quod autem etiam ipse Lucas dixit: uidens autem centurio quod factum erat, in eo genere inclusit omnia quae in illa hora mirabiliter facta erant, tamquam unum mirabile factum commemorans, cuius quasi membra et partes erant omnia illa miracula. iam uero, quod Mattheus addidit eos qui cum centurione erant, alii autem hoc tacuerunt, cui non appareat ex notissima regula non esse contrarium, cum alius dicit quod alius tacet? et quod Mattheus dixit: timuerunt ualde, Lucas autem non dixit \'timuit\', sed: glorificauit deum, quis eum non intellegat timendo glorificasse? XXI. Sequitur Mattheus: erant autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant legum a Galilaea ministrantes ei, inter quas erat Maria Magdalene et Maria Iacobi et Iose
Abbreviated transcription (Latin):
co erant mirari potuerint liberum fuisse narrantibus quid quid quac
illum miratũ commemorarac uoluisset. Meceo sibi repugnare cum alius
illud alius illud diceret fuisse miratum quando om̃a fucrat illo miratus
quod aut̃ alius ait centurionem dixissise uere dĩ filius erat iste. Alius aut
uerehomo hic filius dierat. Mon mouebit eum cui non exciderunt tam mul¬
ta superius similiter dicta. et exposita adunam quippe sententi am utr¬
que uerba concurrunt. Mec quod alius tacuit homo alius dixit. ullo modo
contrariũ est magis quod lucas monait centurionem dixisse filius dĩerat.
sed iustus erat: potest putari diuersum seduel utrũq dictum acenturi¬
one intellere debemus. et alud illos aliud istum commemorasse uel for¬
tasse lucam exprimere uoluisse sentenciam centurionis quo modo dixerit
ihm̃ filium di. forte enim xoneum unigenitum acqualem patricenturio

Expanded text:
eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque eo erant mirari potuerint, liberum fuisse narrantibus, quid quisque illum miratum commemorare uoluisset, nec eos sibi repugnare, cum alius illud, alius illud diceret fuisse miratum, quando omnia fuerat ille miratus. quod autem alius ait centurionem dixisse: uere dei filius erat iste, alius autem: uere homo hic filius dei erat, non mouebit eum cui non exciderunt tam multa superius similiter dicta et exposita. ad unam quippe sententiam utraque uerba concurrunt. nec quod alius tacuit homo, alius dixit, ullo modo contrarium est. magis quod Lucas non ait centurionem dixisse filius dei erat\\ sed: iustus erat, potest putari diuersum; sed uel utrumque dictum a centurione intellegere debemus et aliud illos, aliud istum commemorasse, uel fortasse Lucam exprimere uoluisse sententiam centurionis, quomodo dixerit legum filium dei. forte enim non eum unigenitum aequalem patri centurio
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filius erat iste Marcussic. Uidens autem centurio qui exad uerso sta¬
bat quiasic clamans exspirasset ait. uere homo hic filius di erat: Lucas
sic uidens autem centurio quod factum fuerat glorificauit dnm̃ dicens.
uerehic homo iustus erat. xonest contrariũ quodꝰ mattheus uiso terrae mo¬
tu dicit admiratum centurionem &cos quicũeo erant. cum lucas dicat. hoc c¬
um admiratum quod emissa illauoce exspirasset ostendens quia in po¬
testate habuerit quando moreretur. in eo quippe quod idem mattheus
Mon solum dixit uiso terrae motu. sed &iam ad delit. & his quae facta eran
integrum locũ fuisse demonstrauit. luce ut diceret centurionem ipsam
dm̃ mortem fuisse miratum. quia & haec inter illa est quactunc mirabi¬
liter factaerant. quam quã et simattheus illud mon ad didisset. intelle¬
gendum erat cum multa miranda facta fuerint. & om̃a centurio & quicũ

Expanded text:
 Filius Dei erat iste » . Marcus sic: « Videns autem Centurio, qui ex adverso sta Filius Dei erat iste » . Marcus sic: « Videns autem Centurio, qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait: Vere homo hic Filius Dei erat » . Lucas sic: « Videns autem Centurio quod factum fuerat, glorificavit Deum dicens: Vere hic homo justus erat » . Non est contrarium quod Matthaeus viso terrae motu dicit admiratum Centurionem, et eos qui cum illo erant, cum Lucas dicat hoc eum admiratum, quod emissa illa voce exspirasset, ostendens quam in potestate habuerit quando moreretur: in eo qunon solum dixit: uiso terrae motu, sed etiam addidit: et his quae facta erant, integrum locum fuisse demonstrauit Lucae, ut diceret centurionem ipsam domini mortem fuisse miratum, quia et haec inter illa est quae tunc mirabiliter facta erant. quamquam, etsi Mattheus illud non addidisset, intellegendum erat, cum multa miranda facta fuerint et omnia centurio et qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
iħs autem iterũ clamans magna emisit sp̃m Continuo subiecit. ec ec̃
uelum templi scissum ẽ. satis oftendit tunc esse scissum cum iħs emi¬
siss& sp̃m: Si aut non dediss& &ecce sed sim pliciter dixiss& & ueluai¬
tem pli scissum est. Incertum ess& utrum ipse & martus hoc recapitu¬
lando commemorassent: Lucas autem ordinem tenuiss& au lucas reca¬
pilass& quod illi ordinc posuissent: Sequitur mattheus. Et terra motac̾
& petrȩ scissaesunt. & monumenta aꝑta sunt. et multa corpora scõrum
quidormierant surrexerunt. & exeuntes demonumentis post resurrextio
nem eius ueneruat in scam̃ ciuitatem & apparuerunt multis haec quac
solus dixit wonẽ metuendum xecuiquã c&erorũ repugnare uideantur
Sequitur idem ipse: Ceteri autem & quicũ eo erant custodientes iħm
uiso terrac motu et his quae fiebant timueruat ualde dicentes uere¬

Expanded text:
Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis expressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. si autem non addidisset: et ecce, sed simpliciter dixisset: et uelutempli scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commemorassent, Lucas autem ordinem tenuisset, an Lucas recapitulasset quod illi ordine posuissent. XX. Sequitur Mattheus: et terra mota est et petrae scissae sunt et monumenta aperta sunt et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrexenem ejus, venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. » Haec quae solus dixit, non est metuendum ne cuiquam caeterorum repugnare videantur. Sequitur idem ipse: « Centurio autem et qui cum eo erant custodientes Jesum, viso terrae motu et iis quae fiebant, timuerunt valde, dicentes: Vere
Abbreviated transcription (Latin):
mendrans tradidit spm̃: Sed quoduis ordine quilibet arbi tretur dici po¬
tusse. Hoc magno pert cauendumẽ xeuideatur quisquam euangelistarũ
alteri repugnare siuel tacuit quodalus dixit. aut dixit quodalius tacuit
dequitur mattheus Et ecce uelum templi scis sum est induas partes a su¬
mousq deorsum & martus sic dicit. & uelum tem pli scissumẽ induas par
tes a sum mousq deorsum: Lucas autem similiter hoc ait. et uelum te¬
pli scissum est medium sed xon eodem ordine uolens enim miraculua
miraculo ad iungere cum dixiss& sol obscuratus ẽ. continuo sub iugen¬
dum existimauit & ueliĩ tem pli scissum ẽ medium prehoccupans uide¬
lic& quod expirante dño factum est. ut inde recapitulans exsequerȩtur & de
potu ac&i & deilla uoce magna. & de ipsa morte quacante scissionem.
uedi post tenebraes facta intelleguntur: Mattheus enim. qui cũ dixiss&

Expanded text:
mendans tradidit spiritum. Sed quovis ordine quilibet arbitretur dici pomendans tradidit spiritum. Sed quovis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magno opere cauendum est, ne cui uideatur quisquam euangelistarum alteri repugnare, si uel tacuit quod alius dixit aut dixit quod alius tacuit. XVIIII. Sequitur Mattheus: et ecceuelum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum. et Marcus sic: et uelum templi scissum est in duo a summo usque deorsum. Lucas autem similiter hoc ait: et uelum templi scissum est medium, sed non eodem ordine. uolens enim miraculum miraculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset:
Abbreviated transcription (Latin):
duo nomine uodẜnagnȩ̨ significaueruxt. id est pater in mamis tuas commen¬
dospmꝰ meum quod cum uocemagna dixisse. et ipselucas similiter ad testa¬
tus est ut intellegeremus hanc fuisse uoce magnam. quam mattheus & mar¬
cus com memorauerunt. sed dixit iohannesꝰ quod nullus illorum triũ¬
ait cum dixisse consũmatum est cum acctum accepiss& quod eum ante
ipsam uocemagnam dixisse intellegimus: haec sunt enim uerba io hannes
Cumnergo accepiss& iħs ac&um dixit consũmatum est et inclinato capite
tradidit sp̃m Interillud quod ait consũmatumẽ & illud quod ait & inclina¬
t capite tradidit spm emissac̃ illa uoxmagna quam tacuit iste. c&er au¬
tem tres commemoraueruat Hoc enim appar& esse ordinis ut ante dice¬
a consũmatuẽ cum ꝑ fectũ in illo ess& quod deillo prophetatum erat
&tanquam adhoc expectar&. quiutiq cũ uellet moueretur. Deinde com¬

Expanded text:
duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commenduo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, quod eum uoce magna dixisse et ipse Lucas similiter adtestatus est, ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnam quam Mattheus et Marcus commemorauerunt. sed dixit Iohannes, quod nullus illorum trium, eum dixisse: consummatum est, cum acetum accepisset, quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegimus. haec sunt enim uerba Iohannis: cum ergo accepisset Iesus acetum, dixit: consummatum est, et inclinato capite tradidit spirito capite tradidit spiritum, emissa est illa vox magna quam tacuit iste, caeteri autem tres commemoraverunt. Hoc enim apparet esse ordinis, ut ante diceret, Consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tanquam ad hoc exspectaret, qui utique cum vellet moreretur, deinde com
Abbreviated transcription (Latin):
enim locutionis tenuit de quosupͣ tractauimꝰ. pluralem prosingulari po¬
nens hoc autem deac&o &iam iohannes commomorauit ubi ait. posta
scicns iħs quia iam omnia consumata ut consum maretur scriptura
dit. sitio: uas autem positum erat accto plenum. illi autem spongeam
plenam ac&o ysopo circum ponentes optulerunt oricius: Sed quod
apud cundem iohannem inuenitur dixisse sitio. & quia uas ubierato
c&o plenum. Mon mirum est si c&eri tacuerunt : Sequitur matthcus
Ihs autemiterum clamans uocemagna emisit sp̃m. Marcus similiter
mnagna declarauit. dixit enim & clamans uoce magna iħs ait. pater
nmanus tuas dñc com mendo spm̃incum. & haec dicens exspirauit.
loban nesuero sicut tacuit illam uocem primã heli heli. quam mattheus
& marcus retuleruat tacuit &iam istam quam lucas indicauit. illi autem

Expanded text:
enim locutionis tenuit, de quo supra tractauimus, pluralem pro singulari poenim locutionis tenuit, de quo supra tractauimus, pluralem pro singulari ponens. hoc autem de aceto etiam Iohannes commemorauit, ubi ait: postea sciens Iesus, quia omnia consummata sunt, ut consummaretur scriptura, dixit: sitio. uas autem positum erat aceto plenum; illi autem spongeam plenam aceto ysopo circumponentes obtulerunt ori eius. sed quod aput eundem Iohannem inuenitur dixisse sitio et quia uas ibi erat aceto plenum. non mirum est, si ceteri tacuerunt. XVIII. Sequitur Mattheus: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter:magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit, illi autem
Abbreviated transcription (Latin):
non pęne sed omino consentit: sequitur mattheus. & continuo currens
unus ex heis acceptam spongiam im pleuit accto & inposuit arundini &da¬
dat ei bibere: sic & marcus dicit. currens autem unus & implens sponge¬
am ac&o circũponens quac calamo potum dabat ei dicens simte uideamꝰ
siueniat helias ad deponendum cum. quod quidẽ heliam non ipsum qui
optulit spongeam cũ ac&o. sed c&eros dixisse mattheus narrauit. ait enim
c&ẽri uero dicebant. si ne uideamus anueniat helias liberans eum. unde intel¬
legimus & illum. & c& eros hoc dixisse: lucas autem antequam delatronis in¬
sultatione narrar& hoc deaceto ita commemorauit. inludebant autem ei
& milites accedentes & accetum offererentes illi dicentes. situes rex uidaeo
saluum tefac. semel conplecti uoluit quod amilitibus factum & dictum est
ubi mouere non debet quod wonunum corum dixit ad e&um optulisse gen

Expanded text:
non pene, sed omnino consentit. Sequitur Matthaeus: Et continuo currens non pene, sed omnino consentit. Sequitur Matthaeus: Et continuo currens unus ex eis acceptam spongeam impleuit aceto et inposuit harundini et dabat ei bibere. sic et Marcus dicit: currens autem unus et implens spongeam aceto circumponensque calamo potum dabat ei dicens: sinite, uideamus, si ueniat Helias ad deponendum eum. quod quidem de Helia non ipsum qui obtulit spongeam cum aceto, sed ceteros dixisse Mattheus narrauit. ait enim: ceteri uero dicebant: sine, uideamus, an ueniat Helias liberans eum, unde intellegimus et illum et ceteros hoc dixisse. Lucas autem, antequam de latronis insultatione narraret. hoc de aceto ita commemorauit: inludebant autem ei et milites accedentes et acetum offerentes illi, dicentes: si tu es rex Iudaeorum, saluum te fac. semel conplecti uoluit quod a militibus factum et dictum est. ubi mouere non debet. quod non unum eorum dixit acetum obtulisse: genus