comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cato misia est. Nam sinõ
fuiss pct̾m mlła eẽt miscria: be¬
atiquoꝵ nĩqͣm fuerut illi qͥ
cetidunt qr sui euentus igna¬
turi. Si .ii. lapsñ suũ p̃ciert
añ uitare uolu̾nt. s si potue.¬
runt ⁊ ita erant miceri. au
potuert̃ s noluert̃ ⁊ itaerãt¬
stiti ⁊ maligni. Idoq dñis¬

Expanded text:
cato miseria est. Nam si non fuisset peccatum, nulla esset miseria. Beati quoque nunquam fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignaturi. Si enim lapsum suum praesciverunt, aut vitare voluerunt, sed non potuerunt, et ita erant miseri; aut potuerunt, sed noluerunt, et ita eraet maligni. Ideoque d
Abbreviated transcription (Latin):
qui corruerunt ñ fuerũt p̾sca.
sui casus. Ideoq beati ñ fuer̾ et
qd̾ angłi qui ꝑstioer̃ bĩtudinem
sibi ad futuram p̾scierĩt atq
de ea c̾ͥti spe extit̾int. uñ qͥdã mͦ
iam beati erant ⁊ re uͥ̾a si ita¬

Expanded text:
qui corruerunt non fuerunt praescii sui casus, ideoque beati non fuerunt. Et quod angeli qui perstiterunt beatitudinem sibi affuturam praesciverunt, atque de ea certi in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt ad c̾todiã hõmũ. ita ut qͥsq
atq custodiam spũair delegatum.
uñ in euangłio u̾itas apusiuorã
standalo ꝓhibens. ait. angłi coꝵ sꝑ
uident faciẽ pr̃is. anglos dic̃ coꝵ
c̾ẽ quib ad custodiã deputati sũt.

Expanded text:
ti sunt ad custodiam hominum, ita ut quisque atque custodiam specialiter delegatum. Unde in Evangelio Veritas, a pusillorum scandalo prohibens, ait: Angeli eorum semper vident faciem Patris . Angelos dicit eorum esse, quibus ad custodiam deputati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ suluti studeant. illetũ
qui deputatus est alicui ad cꝰto¬
diam. eum sp̃ałr ortatur. ad bo¬
num. sic̃ iegt᷑ de angło tobie. et
de angło petri. ĩ actib apłoꝵ. siłr¬
⁊ mali angłi cũ desid̾e̾nt malũ
hõmũ. mag̾ tñ hominẽ ad ma¬
lum incitat ⁊ ad noscend̾ fortiꝰ
instat. ille qui ad exertitiñ eins

Expanded text:
omnium fidelium studeant, ille tamen qui deputatus est alicui ad custodiam eum specialiter hortatur ad bonum, sicut legitur de angelo Tobiae , et de angelo Petri in Actibus apostolor mali angeli cum desiderent malum hominum, magis tamen hominem ad malum incitat, et ad nocendum fortius instat ille qui ad exercitium ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ut .n. uoiũtas ẽ aua uolo resi¬
cere pauxem ita ⁊ uolutas est
qua ꝑ istud uolo hr̃e uitam. et
alia quid̾ uid̾r eẽ uolũtas q̃ uo
lo hr̃e uitã ⁊ alia qua pauꝑ i sd̾¬
uenire nolo. q ista ad isllam refer

Expanded text:
ut enim voluntas est qua volo reficere pauperem, ita et voluntas est qua per illud volo habere vitam. Et alia quidem videtur voluntas esse qua volo habere vitam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituinius. s ista facientes. n ̃ꝙͥ
pettamꝰ: absit. Nam ⁊ ip̃e sic
fac̾e suadet. si diligñt᷑ eius l̾iba
ĩspiciamꝰ. cum. gͦ ait ne duos. fi¬
uoluit .s. cnoꝵ aiter ad alt̾m nõ
dei tm̃ om̃ia agñda. n ͨ ẽ ip̃o mͥ¬
cedem tẽalem meditandã. ita
intlmñd̾ est ut nõ appetendo me¬
ditem᷑. cum regno m̾cedem tp̃a¬

Expanded text:
nstituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fialterum non Dei tantum omnia agenda, nec cum ipso mcedem temporalem meditandam, ita intelligendum est, ut non appetendo meditemur cum regno mercedem tempora
Abbreviated transcription (Latin):
locũ psꝰ. scrutans corda ⁊ renes s
ent. Deus solus scrutat᷑ corda
ẽ delectõ ad qͣm cura ⁊ cogitatõ¬
ne nititur quisq ꝑuerre ⁊ pau
io post. oꝑa nr̃a q̃ sunt ĩ dictis
⁊ fc̃is possunt hoĩes uit̾e. s quo
aĩo fiant ⁊ quo uenire cupiant
in celo ⁊ ñ delectari nos incat

Expanded text:
locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur cordaest delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. lo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, in coelo, et non delectari nos in car
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pp̃ regnũ d̾i tr̃a debemiꝰ oꝑari.
oĩa nõ sõiam uł cura regno d̾i
mcedem tp̃alẽ meditari. ecce ħ
aꝑte dicit ne duos nob̾ fines
gnum dei. cum sup᷑ dixit br̃ãs

Expanded text:
 regnum Dei tantum debemus operari omnia, non solam vel cum regno Dei mercedem corporalem meditari. Ecce hic aperte dicit ne duos fines nobis gnum Dei, cum supra dixerit bonas
Abbreviated transcription (Latin):
est gͥ quod ex fine suo ut aut¬
augꝰ. uoluntas cognoscitur utr̃
recta en pua sit. fins aut bõe
uobuntatis bĩtudo ẽ. uita et̾na.
dens ipe. male uero finis est.¬

Expanded text:
est quod ex fine suo, uAug., voluntas cognoscitur utrum recta an prava sit. Finis autem bonae voluntatis beatitudo est, vita aeterna, ipse Deus. Malae vero finis est
Abbreviated transcription (Latin):
geli qmañ erant ita i̾eẽ it.¬
ut manentes in suis sp̃alib cor¬
porib assum̾ent ex corpulenta
uesteur mutarent in qͣslibet
priñ uͥterent in spẽs aptas aꝑi¬
tombus suis ꝑ nirtutẽ sͥ a dõ
de tri. Querend̾ est in ilł antiqͥs¬

Expanded text:
geli qui ante erant ita mitut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta vestem mutarent in quaslibetterent in species aptas actionibus suis per virtutem sibi a Deo de Trin., q
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas una sapia ẽ que uec fc̃a nͤ
creata est. nec genita no fc̃ã uł ꝓte¬
dens. D angłica gͥ uita accipiend̾¬
scriptura dicit. In principio cͥ̾aut
deus celum ⁊ fram. ⁊ inꝓpħ̾a. ii¬

Expanded text:
Trinitas una sapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendScriptura, Gen. 1, dicit: In principio creavit Deus coelum et terram. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
carent si de ligno uetito ederẽt.
Pet ⁊ si ꝯcessis nõ ut̾entur. qr
sicut erat eis p̾ceptum nõ illo
ligno uti ita aliis uesci. p̃t̾ea.
intellige bant de illis eẽ eden
It oppon̾r. cum fames sit pc̃a
pc̃ci. si nõ pcͨarent famem ñ
sentirent. S sñ fame sr̃flurũ
uid̾e̾tur comede̾. uñ putant
quadam eos cibis ñ ĩ diguisse.
añ pecm̃ qr nõ pot̾ant efuri¬
re si ñ pet̾assent. ad qd̾ dͥ p ͭ.ꝙ

Expanded text:
carent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia sicut erat eis praeceptum non illo ligno uti, ita aliis vesci. Praeterea intelligebant de illis esse edendu§. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccassent. Ad quod dici
Abbreviated transcription (Latin):
uelata. Accep̃ .ii. scĩam ⁊ p̃cept̃
eoꝵ que facienda fuerant. s nõ
hũit p̃scĩam coꝵ que futura er¬
ant. nõ fuit gͦ homo prestins
sin casus. sicut ⁊ de angło dixi¬

Expanded text:
elata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit praescientiam eorum quae futura erant. Non fuit ergo homo praescius sui casus, sicut et de ang
Abbreviated transcription (Latin):
malo sꝑ nitat penem. s nõ sꝑ m̾ess¬
mals̃. De adutorio hõi ĩ creuõe¬
paliam. dato quo stare pot̾at. crt
iutoriũ hõi datũ in cͥarone quo po¬
t̾et man̾e siuelet. Illud utiq fu¬
it lib̾tas arbiti ab onti labe ⁊ cr¬
ruptela in minis atq uolsitatis

Expanded text:
at poenam, sed non sempem. 4. De adjutorio homini in creatione dato, quo stare poterat. Hic jutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
Ext̾ior remptatõ ẽ qñ nob̾ extͥn¬
setus malñ uisibłr sugg̾itur
t̾bo uł signo aliquo ut ille cui
fit ad ꝯbenssũ pcc̃i declinet. et
malũ uobis intrinsecus sugg
alũ a carne. Nam et dyaꝰ in
insibl̾t mala sugg̾it. ⁊ ex car¬
ns corruptõne suboritar mo¬
tus illicitas ⁊ titillatõ pͣua.¬

Expanded text:
Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et malum nobis intrinsecus suggealiquando a carne. Nam et diabolus invisibiliter mala suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio pa
Abbreviated transcription (Latin):
nõ erat dignũ ut spt̃ malignꝰ
uiam formã hõi odiosam fac̾et
gͦ nisi ꝑ serpentem. temp ͤ fait
pruissus dyabolus ut ꝑ illud ꝙ
foris erat astutiam temrtantis
.ni. ꝑ serpentẽ temptabat. in quo

Expanded text:
non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceretergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis enim per serpentem tentabat, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
morte morieris. dem̃ młr dixit
ne forte moriam᷑. nouissime
serpens dixit neqͣħ moriemin
deus asfirtuauit. młr qiͣ ambi¬
A gͥ dubitauit ab affirmante
recessit ⁊ neganti appiiquaũ.¬

Expanded text:
morte moriemini; deinde mulier dixit: Ne forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambiergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinqua
Abbreviated transcription (Latin):
Haco .i. unꝰqͥs cẽptatit a ꝯcupĩa sua. abstcͣtꝰ et
et ꝓmissionẽ addidit. ⁊ ut eius
ꝑsuasio ciciꝰ reciꝑctur ꝑmissioẽm
duplicauit. unã nautq ꝯmestio¬
nem suadens ixͦ. in p̃mio ꝓposuit
siłitudinẽ d̾i. scĩamq bom ⁊ mali
spondens bͥ trib moĩs hõĩem tẽp¬
tauit .s. gula in ꝑsuasione cibi c̃
dix̃. In quoq die ꝯmederitis in¬
ami gła in ꝓmissione dĩtatis cum
dix̃ eritis tum sicut oii auaricia
in ꝓmissione scĩe. cũ dix̃ scientes

Expanded text:
t repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens. Ubi tribus modis hominem tt, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit s
Abbreviated transcription (Latin):
uarias distiuxit creaturas. Cer
to ex primordialib semimbus
non in cogiite orumtur nate.
Set note. cepius. ne pereant re¬
formantur.

Expanded text:
arias distinxit creaturas. Quarto, quod ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius, ne pereant, reformantur.
Abbreviated transcription (Latin):
significata est mat̾ĩa illa ĩ disa ẽt ss¬
informis que nlła sp̃e cermi ac ttͣ¬
reꝵ que inde future erant. pp̃ in¬
firmitatẽ ꝑnciloꝵ qui minꝰ y done¬
i sunt inuisibli̾a ꝯpͥhend̾e̾ ⁊ tũc erãt

Expanded text:
significata est materia illa confusa informis, quae nulla specie cerni ac trarerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idone sunt invisibilia comprehendere:
Abbreviated transcription (Latin):
sentia corꝑis. Quo sensu tenes ͤ¬
tur dicantur non eẽ aliqͥd et
mo dicantur ẽẽ aliauid. coarro.¬
nõ eẽ aliqͥd cũ alibi tenebre ĩt̾
creaturas ponantur qͥ bñ dñt¬

Expanded text:
sentia corporis. 4. Quo sensu tenebrae dicantur non esse aliquid, et quo dicantur esse aliquid. Anon esse aliquid, cum alibi tenebrae inter creaturas ponantur quae
Abbreviated transcription (Latin):
sirmam̃ti extendebatur illa moles q̃¬
minst̾iori ꝑte spislor atz grossior erat.
In suꝑiori u̾ ꝑte rarior ⁊ lemor atz
subtilior existebat de qua rariori
suꝑ sirmam̃tum eẽ dñr. tał fuit

Expanded text:
irmamenti extendebatur illa moles, qrte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
cabulis ĩsinuaretur in psib. et¬
nõ uno tm̃ nam si uno tm̃ sigͥfi¬
caret᷑ uotabulo ee hoc putaretur
qd̃ cõsueuerant hoĩes in illo uo¬
cabulo intłłre. Sub hio gͦ nõĩb¬

Expanded text:
vocabulis insinuaretur imperitnon uno tantum; nam si uno tantum significaretur vocabulo, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo inte
Abbreviated transcription (Latin):
omia que ĩ t̾ra nastãtur sinc alia
siue arbores ueł hbe et slłia ab¬
humore incipiũt formari atq nu¬
triri. His om̃ĩb nocabulis uł¬
inꝑitiorib uocata est illa ĩ formis
mat̾ia ut res incognita notis uo

Expanded text:
omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et sihumore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vo
Abbreviated transcription (Latin):
cuidã nebule opansis ita obuolutũ
erat ut apparere nõ pꝰs qd̾ funt. Il¬
la u̾o tria in una ꝑmyxtione ꝯfu¬
sa circqͣ suspensa eo usq i altam
potrigebant᷑ qͦus nc̃ sũmitas corꝑoe¬

Expanded text:
usdam nebulae oppansis, ita obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una permixtione confuuaque suspensa, eousque in altum porrigebantur, quousque nunc summitas corpo
Abbreviated transcription (Latin):
id̾o dictaxã forte informem ꝙ ułła¬
onmino formam hũit qr ñ ad cor
poreum tale exist̾e põt ad̾ ntĩam
hãt fermam. s ido̾ nõ ab surde in¬
formẽ appeliari posse dnis. qr mꝯ

Expanded text:
ideo dictam fore informem, qumnino formam habuerit, quia non poreum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse dicimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem tͣnseant s ñ ĩ u̾tatẽ
humane uature que a pͥmis des¬
cendit ꝑentibus que sola i refur.¬
rectione erit. relique᷑ uero caro
flua in resurrertõne deponetur

Expanded text:
guinem transeant; sed non in veritate humanae naturae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro flua in resurrectione deponetur
Abbreviated transcription (Latin):
uoiñtaten. alia hoĩs uoluntas
suasione ⁊ hominis arbitrio
illai uoluntas mala prodiit.
tatem inchoauit ⁊ ir̃a uolim¬
tas ĩ iquitas fuit.

Expanded text:
voluntatem alia hominis voluntas ersuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, itatem inchoavit; et ipsa voluntas iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
aspex̃ lignũ bonũ esu. decoꝵ as¬
pectu se nͨ credenis inde mori
posse. forte putauit dm̃n alicmuꝰ
cã sig̾tõnis illa dixisse ido man¬
ducanit ⁊ dedit uiro sno fortasis
cũ aliqͦ suatõne qua scͥptura ĩ tel¬
ligendam reliꝙͥ uł forte ñ fait
suadi ncc̃e cũ eam mortuã eẽ
ilio cibo nõ uid̾et uir. Sic̃ gͦ¬

Expanded text:
decorum aspectu, non credens se inde posse mori: vel forte putavit, Deum alicujus cationis illa dixisse. Ideo igitur manducavit, et dedit viro suo, fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit; vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hũilitatem pct̾i sciret ꝙͣ fãi¬
so de se p̃sũpsit. ⁊ qd̃ ñ bñ se
ht̃ natura si a faciente recessit
I temptatoris crederet mulier
deũ se a re bona ⁊ utili ꝓhibuis

Expanded text:
 humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente recesseritatoris crederet mulier, dum se a re bona et utili prohibuis
Abbreviated transcription (Latin):
creatori ⁊ mod̾atori ut qm̃ nõ
tota mult̾itndo angłoꝵ deũ de¬
serendo ꝑierat ea q̃ ꝑierat ĩ ꝑpe¬
tua ꝑditõne remau̾et. Que as
cum deo illa deserente ꝑstit̾at
de sua c̾tissime cognita sꝑ felici¬
tate᷑ gaud̾et. at nͦ c̾atura rõnar¬

Expanded text:
non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semptate gauderet: alia vero creatura ra
Abbreviated transcription (Latin):
datumdicens. p̃cepit nob̾ deus ⁊ c̾
Supͣ tñ legitur aute fc̃am mł̾rẽ
deum dixisse uiro de ligno stĩe lõi
⁊ mali ue ꝯmedas. ñ dix. ne ꝯme¬
datis forte qr ftũrus erat młrẽ¬

Expanded text:
datum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat m
Abbreviated transcription (Latin):
S ħ ita detĩari pot̃. ut dicamꝰ
parem utͥus fuisse fastũ ĩ extusa
S disꝑem ⁊ in muliere ml̾to ma¬
iorem in eo qd̃ credidit ⁊ uoluit
ẽẽ sicut deus. qd̃ ñ uir ꝟmptũ.
⁊ de uire legr̾ qd̾ uoluit eẽ sicut
que ñ rapm tt̃ exoluebã. Rapu
derunt felicitatẽ. Itẽ suꝑ illũ loc̃

Expanded text:
 ita determinari potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatsed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod iro legitur quod voluit esse sicut Quae non rapui tunc exsolvebam. Rapuiderunt felicitatem. Idem super illum locum:
Abbreviated transcription (Latin):
erigi ad bonũ efficatr̃ uolendũ
uł oꝑe implendum uisi per gr̃a
lib̾etur et adiuuetur. liberetur.
quidẽ ut uelit et adiuuetur ut
currere .i. oꝑari. set miserentis
dei qui oꝑe̾tur ni nobis uelle ⁊
operan bonum cuius gr̃am nõ
aduotat homiins uoluntafis
uel operatio. set ip̃a gratia uo¬
luntatem preuent prepara¬
do. ut uelit bonum. et preꝑa.¬
tam aduiuat ut perficiat

Expanded text:
erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut velit; et adjuvetur, ut currere, id est, operari; sed miserentis Dei, qui operatur in nobis velle et operari bona; cujus gratiam non advovocat hominis voluntas vel operatio, sed ipsa gratia voluntatem praevenit praeparando ut velit bonum, et praeparatam adjuvat ut perficiat
Abbreviated transcription (Latin):
cia a deo factos eẽ. net aliꝙͣ fuis¬
se moram int̾ creatõm ⁊ lapsũ.
sed ab mitio apostatasse. alios uͦ
c̾atos fuisse plene beatos qͥ opi¬
monẽ suam numiũt auctorita.¬

Expanded text:
ia a Deo factos esse; nec aliquam fuisse moram inter creationem et lapsum, sed ab initio apostatasse; alios vero creatos fuisse plene beatos. Qui opinionem suam muniunt auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
dieꝵ ut distingnatur atq compnti¬
tur dies amare usq ad mane. p̾tei¬
u̾o in mist̾io factum est ut dies ꝯpui¬
dies p̾cedenti nocti. i coputatõne cñ
iux̾ natutalẽ ordinẽ p̃cedt̃is dics scꝙy¬
ti necti ad ungi debeat. qr hõ a luce
ꝑ rcc̃m corruit in tenebras ignorã¬
lucẽ rediit. uñ apłc eramꝰ tenebrc
nunt ant̃ lux in dño. pͥmꝰ itaq di¬
es ñ ad atirora s a plena luce incipi
ce extipiens. mane sec̃intis diei expletꝰ
c̃. uñ beda cccidũte ince raulati ⁊ post
spaciũ diurne longita ᷤĩ fiores ꝑtes

Expanded text:
rum, ut distinguantur atque computentur dies a mane ad mane. Postero in mysterio factum est ut dies compudies praecedenti nocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignoranlucem rediit. Unde Anunc autem lux in Domino. Primus itaque dies non ab aurora, sed a plena luce incipiete luce, excipiens mane sequentis diei, expletus est. Unde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores
Abbreviated transcription (Latin):
q uice apparente mox sux t̾ram
pienꝰ atq p̃clarꝰ dies extitit. qui
ñ ab aurora s a plena lute ĩchoauł.¬
⁊ mane seq̃ntis diei ꝯstĩatꝰ e. uñ
beda suꝑ gen̾. decebat ut dis dies
aluce incipet ⁊ in mane seãtis diei
tend̾e̾t. ut oꝑa d̾i aluce ĩ choasle ⁊
i lucẽ ꝯpleta eẽ sig̾carent᷑. relid ã¬
dies mans hũerunt ⁊ uesꝑam qͦꝵ¬

Expanded text:
uce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavi mane sequentis diei consummatus Beda, super Genes.: Decebat ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Relidies man
Abbreviated transcription (Latin):
paret ñ eod̾ tͣmite lux cirꝯcurrẽs¬
ac pͥmo ad occafũ descendens. ues¬
ꝑam fac̾et. deiũ reuocata ad ortũ
artrorã .i. mane iliustͣret. et nͣ̃ d̾isit
d̾s uicẽ ⁊ tenebras ⁊ apellauit bn¬
tem diem ⁊ tenrbͣs nectem..

Expanded text:
paret, ut eodem tramite lux circumcurrenmo ad occasum descendens, vesperam faceret, deinde revocata ad ortum, auroram, id est mane illustraret; et ita divisit Deus lucem a tenebris, et appellavit lucem diem, et teneb
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ suluti studeant. illetũ
qui deputatus est alicui ad cꝰto¬
diam. eum sp̃ałr ortatur. ad bo
lum incitat ⁊ ad noscend̾ fortiꝰ
instat. ille qui ad exertitiñ eins

Expanded text:
omnium studeant, ille tamen qui deputatus est alicui ad custodiam, eum specialiter hortatur ad bonlum incitat, et ad nocendum fortius instat ille qui ad exercitium ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt ad c̾todiã hõmũ. ita ut qͥsq
electoꝵ hẽat angim ad su ꝓfectũ.
atq custodiam spũair delegatum.
uident faciẽ pr̃is. anglos dic̃ coꝵ
c̾ẽ quib ad custodiã deputati sũt.

Expanded text:
ti sunt ad custodiam hominum, ita ut quisque electorum habeat angelum ad sui profectum atque custodiam specialiter delegatum. vident faciem Patris. Angelos dicit eorum esse, quibus ad custodiam deputati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nunt officiũ. unde ditunt illum
angłm qui missus ẽ ad ysaiam.
ut iindaret et incend̾et labia
ꝓpħe. fuisse de ordine infi̾oꝵ. s ido̾
dictꝰ est fore de seraphin amaue¬
mebat incend̾e. et ꝯsum̾e. delicta

Expanded text:
unt officium. Unde dicunt illum angelum qui missus est ad Isaiam, ut mundaret et incenderet labia prophetae, fuisse de ordine inferiorum. Sed ideo dictus est forte de seraphin, quia veniebat incendere et consumere delicta
Abbreviated transcription (Latin):
lii u̾o dñt tres ordines supp̃¬
ita creatori aslit̾e auod ad ext̾ĩora
non exeunt. inf̾i̾ores aut̾ tres ad
extiora mitti. tres uͦ medios inter
utrosq ꝯsiste. nd ^mnꝰ dignitate uł loto.
orib accipiunt. ⁊ defu̾it ad ifĩores.¬

Expanded text:
lii vero dicunt tres ordines supita creatori assistere, quod ad exteriora non exeunt; inferiores autem tres ad exteriora mitti; tres vero medios inter utrosque consistere, non modo dignitate vel loco, oribus accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qne uoluit usurrare d̾iuitatis
eqͣlitatem. ⁊ unnia p̃sũptõne e¬
ens cius ꝑsuasione ꝯsenfit uolẽs
eam ꝯtristare ⁊ a se alienatã telĩ¬
q̃re ne ꝑiret. arbitͣtus iᵈ ẽẽ nłiale¬

Expanded text:
ae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione eens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbit
Abbreviated transcription (Latin):
S ħ ita detĩari pot̃. ut dicamꝰ
parem utͥus fuisse fastũ ĩ extusa
S disꝑem ⁊ in muliere ml̾to ma¬
iorem in eo qd̃ credidit ⁊ uoluit
ẽẽ sicut deus. qd̃ ñ uir ꝟmptũ.
derunt felicitatẽ. Itẽ suꝑ illũ loc̃

Expanded text:
 ita determinari potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatsed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod derunt felicitatem. Item Aug. super illud:
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ dĩe sen̾itatis ĩ eo falli potuit
illo serpẽtino qͦ mł̾r seducta est.
nlło m̃ arbitror iliũ potrusse se.¬
duci. Ex hiis datur intłłi qd̾ mĩr
plus pcc̃au̾it in qua maioris tu¬
moris p̃sumpt̃o fuit aue ĩ in se
⁊ in ꝓximũ ⁊ in denra pefauit uir

Expanded text:
e severitatis, in eo falli potuit, illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit, quae etiam in se, et in proximum, et in Deum peccavit; vir
Abbreviated transcription (Latin):
exi natura est mala ẽ natura:
cu respondeo ex uoluntate tetr̃a
est q̃rit forte ntr̃ originale pect̾
ex uoluntate sit. respondeo xriꝰ
⁊ briginale peccatũ ex uolãtate

Expanded text:
ex natura est, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
s pͥio pente lege pragõnas ⁊ in se
actum ⁊ mlt̾iplicatũ ÷ nlia ext̾ĩori
sb̾a in id tͣnseunte ⁊ ipm in futuro
resurget. fom̃tũ qud̃ hł a cibis at tñ
ñ ꝯiltnntur cibi in hũanã subãm¬

Expanded text:
ente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam sub
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sic. p ut cͥcqͥd mali ab hoĩe fcm̃
dcm̃a cogitatũq est totum aboleatur
xupĩs soluto reatus maculo quo
ꝑ illam dyaꝰ aĩam d retinebat ⁊ a¬
suo creatore scꝑaabat maneat inc̾ta

Expanded text:
non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatumque est, totum aboleatur,a, soluto reatus vinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, esuo Creatore separabat, maneat in certa
Abbreviated transcription (Latin):
muttantur. o iõ pres sp̃alit̾ no¬
minauit quia max ͤ pr̃es filii i¬
mittari solent quos p̃cipne dili¬
memoranit qr solent parentes
int̾s tam diu uin̾e conet silios
t̾cios ⁊ amnartos hebant qͥ ratrũ
liquatates uidẽtts eoꝵ ĩpietatis

Expanded text:
imitantur? Sed ideo patres specialiter nominavit, quia maxime patres filii imitari solent, quos praecipue dilicommemoravit, quia solent parentes interdum tamdiu vivere, donec filios tertios et quartos habeant; qui patrum iniquitates videntes, eorum impi
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis exodi. dico. n reddo
iniquitates ratrũ in fiuios. addit
hiis cun cd̾unt me. ꝑ quod einden¬
ter ostãdit nõ id̾o pũri filios quia
pecamunt prẽs. s er eis sries quo¬
dam h̾editario malo deũ oderunti
ꝯͥllud u̾o quod in exodo dñs dicit
sicut ie s̾ tradit. nd̃ id sonat quod¬
mlti estimãt. net ẽ siłe huic ꝓu̾bio.

Expanded text:
auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat quodxistimant; nec est simile huic proverbio:
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. alia nãq sũt magna.¬
alia mĩna. alia media ut ad¬
tes inꝙͥ quib recte nuit᷑ ma¬
gna bona sunt. Sp̃es aut̾
potẽtie u̾o aĩ sñ quib recte
uuu ñ põt. media bona sũt¬

Expanded text:
bonorum. Alia namque sunt magna,alia minima, alia media, ut Ates, inquit, quibus recte vivitur, magna bona sunt. Species autPotentiae vero animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
h̾etur. fec̃ dẽ rõnalem creaturã q̃ sũ¬
po  mõit mũbonũ intllig̾et ⁊ intessigendo a¬
maret et amando possideret. at po
te ꝑman̾et. nec corꝑi uniretur scł
atura in in corpoream ⁊ corporcã¬
et incorporea quid̃ angłs. corpore a
u̾o homo dicatur. ex anima rõna

Expanded text:
habetur, fecit Deus rationalem creaturam quae summum bonum intelligeret, et intelligendo amaret, et amando possideret, ac popermaneret, nec corpori uniretur, sciatura in incorpoream et corpoream. Incorporea, angelus; corporea vero, homo vocatur, ex anima ra
Abbreviated transcription (Latin):
sꝵ malicie sue effrũm cͥxtercẽt
dĩ ꝑmissione oppͥm̃do atq uex¬
ando eas. uł in pectatũ ꝓ uolũ¬
tate sua tͣhendo. qd̾ in hõies. in¬
troeant atq ab eis expulsi exe¬
ant enangłiũ a ꝑte declarat ꝯ¬
memorans demonia in qͦsdam
an pp̃ mali effcm dicant᷑ ĩ gͤssa

Expanded text:
 malitiae suae ibi effectum exercent Dei permissione opprimendo atque vexando eas, vel in peccatum pro voluntate sua trahendo. Quod in homines introeant atque ab eis expulsi exeant Evangelium aperte declarat, commemorans daemonia in quosdam an propter mali effectum dicantur ingressa,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gͥ alt̾ius subgestione prius
pectauit cũ auctoritas tͣdat xͥoͥ aͣ fm¬
pect̃ diaboli incurabue ẽẽ quuia
ñ sb̾gestione. s ap̾a suꝑbia cocid̃
aliũ cecidit ⁊ id̾o ꝑ aliũ resurẽe¬

Expanded text:
non ergo alterius suggestione prius peccavit, cum auctoritas tradat iiaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cecidit; alium ceci
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ac de ceptionẽ. Ct om̃is
demones fint ra hoc nere cang¬
noso. an aliqui sint nf̾uo aro.
aere caligilioso sint. an aliqui
iam sint in int̾no. Qd̃ ĩ inf̾n̾ũ¬
cotidie descendant iliami de moñ
iñ silẽ e̾ qui aĩas iruc crucian¬
das de ducunt ⁊ quod illic aliaui

Expanded text:
tionem et deceptionem. 5. An omnes daemones sint in hoc aere caliginoso, an aliqui sint in inferno. aere caliginoso sint, an aliqui jam sint in inferno? Quod in inferno quotidie descendant aliqui daemonum, verisimile est, qui animas illuc cruciandas deducunt: et quod illic aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
malũ tendit. Item ⁊ alis̾ pro¬
bant oẽm actũ int̾iorẽ ł ex̾ior¬
actꝰ malus. nͥ eẽt res bona. qr
ñ ẽ aliqͣ res maia. nͥ eadem res
bona sit. uñ augꝰ in ench̾. om̃is nͣ¬

Expanded text:
aliter probant omnem actum interiorem vel exterioractus malus, nisi esset res bona; quia non est aliqua res mala, nisi eadem res bona sit. Unde Aug. in Ench.,
Abbreviated transcription (Latin):
tccm. ¶ Queri enit̃ solet utrũ et
pena sit rͥuõ uł corruptõ bom. ad
quod facue respond̾i potest. si p̃dcã
ad memoriã reuocentur. Diximꝰ
enii supͣ priuationẽ uel corruptõ¬
uera bomi accipi actiue nł pasfiue.¬

Expanded text:
utrum et poena sit privatio vel corruptio boni. Ad quod facile responderi potest, si praedicta ad memoriam revocentur. Diximus enim supra, privationem vel corruptionem boni accipi active vel passive
Abbreviated transcription (Latin):
locus ñ ẽ. locꝰ tñ d̾ĩ abusiue ditit᷑.
templũ dei. nõ qd ĩ eo ꝯtincatare
s in eo longe fit qd̃ ab eius sili¬
tudĩe recedit ⁊ tanto longras qͣn¬
tofit dissiłior. Illa euit̃ ut ait ãs¬

Expanded text:
est. Locus tamen Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, ut A
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur anꝰ. id tradere ꝙ qͥda opi¬
eũ alii dixisse astruũt ñ ita sen¬
ciendo. s opinionẽ ałoꝵ referedo.
ex ip̃iꝰ nͥbis di indicare poliiti
quib ait. demones dicunt᷑ aeria
ałia ñ ait st̃. Ita .ni. quidã dicebĩt¬
de hĩtatõne uͦ caliginosi aeris
ĩ ãm detmu si sũt ñ opinando.
s rei u̾itatem asserendo eñ tdi¬

Expanded text:
ustinus ita tradere quod quidam opiHoc autem eum alii dixisse astruunt non ita sentiendo, sed opinionem aliorum referendo, quod ex ipsius verbis dijudicare volunt; quibus ait, Daemalia; non ait sunt; ita enim: Quidam dicebantne vero caliginosi aeris in quem detrusi sunt non opinando, sed rei veritatem asserendo eum tradi
Abbreviated transcription (Latin):
sũt: in tm̃ bona sũt ⁊ ne huic
pritetur ñ ab illo eẽ pena maloꝵ
ane utios malũ est his cui pũmũ¬
est ut mali puniantur ⁊ utus
bonũ ẽ om̃e quod iustum est. Si¬
gͦ deus dicitur nõ fecisse mortẽ
quia nõ fecit illud ꝓ auo mors ĩ

Expanded text:
bona sunt. Et ne hinc putetur non ab illo esse poenam malorum, quae utique malum est his qui puniunest ut mali puniantur, et utique bonum est omne quod justum est. Sic ergo dicitur Deus non fecisse mortem, quia non fecit il
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab om̃ib catholice sapienti¬
bus absq hesitatõne tenentur.
atq auctoritatũ testimoniis et
rõnib eoꝵdem traditõnem mi¬
nuilnꝰ qui dñt om̃s actus eñtia
suti .i. in qͣntũ sũt eẽ bonos. qͦsdã s

Expanded text:
quia ab omnibus catholice sapientibus absque haesitatione tenentur; atque auctoritatum testimoniis et rationibus eorumdem traditionem munivimus, qui dicunt omnes actus essentia sui
Abbreviated transcription (Latin):
qua mernimꝰ de rtestate teuebra¬
hanc credant hoĩem pͦse face̾. oĩa
diuina mandata. deniq pelagiꝰ
a fr̃ib increratus ꝗ nl tͥbuercͥt
adiutorio gre dĩ. ad enis manda
lus pꝰstnt ĩplere. ꝑ gm. dicendo
rtiq faciliꝰ p̾sant uoluit c̾di. et¬
si difficiliꝰ. tñ posse hõĩes sũ gr̃a
face̾ iussa diuina. illã u̾o gram
dĩ sñ aua ml bom possumꝰ face̾.¬

Expanded text:
qua meruimus de potestate tenebrahac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, ad ejus mandatlius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possum
Abbreviated transcription (Latin):
res noue ee incipiũt que aute non
erant. absq ip̃iꝰ agitatõne ut actꝰ
arͥe dici nõ queat. cum udelicet actꝰ
om̃is in motu consist¬
motꝰ ulłus ẽ. Sicut gͦ ex calore solr¬
aliqͥ fieri contingit nulla tñ ĩ ip̃o.
uł in eius calore fc̃a mot̾õne uel
iutat̃one. ita ex dei uoluntate no¬
ua hñt ẽẽ sine mutatione auctor¬
is qui ẽ unũ et solum pͥncipium

Expanded text:
res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consismotus nullus est. Sicut ergo ex calore sa fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione auctoris, qui est unum, et solum, et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tores filioꝵ hõm̃ nͨ agricolas cre¬
secus hadhibitis motib ista c̾ã¬
malos s nec bonos angłos fas
ẽ putare cicatores. set ꝓ sb̾tilita.¬
te sin fensus ⁊ corꝑis semina istaz
rerũ nob̾ eccultõra uenert̃ ⁊ ea

Expanded text:
tores hominum, nec agricolas crecus adhibitis motibus, ista creamalest putare creatores. Sed pro subtilitate sui sensus corporis semina istarum rerum nobis occultiora noverunt, et ea
Abbreviated transcription (Latin):
qui dr̃e uidet᷑ ꝙ angli om̃s añ ꝯfir¬
matonẽ uł lapsũ cor aeria habue¬
runt. de puriore ac suꝑiore acris ꝑ¬
te. formata ad faciendũ habilia. ñ
ad paciend̾. ⁊ angłis bonis qu ꝑsti¬

Expanded text:
qui dicere videtur quod angeli omnes ante confirmationem vel lapsum corpora aerea habuerint de puriori ac superiore parte formata, ad faciendum habilia, non ad patiendum: et angelis bonis qui persti
Abbreviated transcription (Latin):
ieuitici. declinare. abono pitĩti
ẽ. fac̾e malũ. aliud ẽ .n. declina¬
re a bono aliund fatere malum.
pcc̃m ẽ gͦ ꝑpet᷑tio mali. delictũ
deẜtio boni quod ⁊̃ ip̃m. non̾i
ostendit. quid .n. aliud sonat
delictũ nsi derelictũ: et ꝙͥ d̾e lic¬

Expanded text:
est declinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. ergo est perpetratio mali. Delictum desertio boni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
ur᷑ quod cũ aliis cibis posset cor¬
pus stistentari ħ cibo in deficienti
sanitate firmaietuar. Ex quo ꝯseqͥ
in mortalitatem in natura sui
hebuit .i. eptitudinem qua po¬
terat non mori cibis adiutus.
Set si perstetisset inmortalitatis
hec tradt quomodo suꝑiora ab̾.¬

Expanded text:
ur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis hoc tradunt, quomodo su
Abbreviated transcription (Latin):
illo nesc̾et᷑. nñꝙͥ poss ñ mori:. si
semꝑ uit̾et ñ utenis illo ligno. ñ
erat eiex illo ligno pꝰse ñ mori
Si u̾o ñ pꝰset sꝑ niu̾e id erat ei
ex illo ligno. silicam dñt qd̾ si a fu¬
iss ei p̃teptũ uesci de illo ligno et

Expanded text:
illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui dicunt quod si non fuisset ei praeceptum vesci illo ligno, et
Abbreviated transcription (Latin):
sterił semina ĩ senectute pariat.¬
ut asina louͣtur ⁊ hĩ mõi. dedit ã
gͦ in se absconditas quoxdam fut᷑¬
orum tãs quas reb ꝯditis nõ mi̾¬
uit casq implet ñ oꝑe ꝓuiden ͤ¬

Expanded text:
sterilis femina, in senectute pariat,ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem bet ergo Deus in se absconditas quorumdam futurorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque implet non opere
Abbreviated transcription (Latin):
totum ter̾ant spatiũ usq ad ce¬
lum potint fi̾ ut tra subsidens
rariores fuisse que sic̃ nebula te¬
tas. ⁊ idõ facile in uitũ posse redi¬
gi locum. cumq ml̾ta ꝯstat eẽ
maria ⁊ flimina ĩ imũ tñ locũ
dic̃ aqͣs ꝯgregatas pp̃ ꝯtinuatõ¬

Expanded text:
totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens rariores fuisse, sic ut nebula tetas, et ideo facile in unum posse redigi locum. Cumque multa constet esse maria et flumina, in unum tamen locum dicit aquas congregatas propter continuatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuisio ⁊ adu̾sio qua diuisi sũt
qui nͣ bõi erant ut sint alii sͣ
illd̾ bomi. ꝑ iusticiã. boni. alii
illo corrupto ꝑ cłpam mali¬
ꝯu̾sio uistos fecit. ⁊ adu̾sio ĩ¬
stos. utͥq funt uolũtatis

Expanded text:
versio et aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam malversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
angłi boni. et angłi bom pbares
sint qͣm mali. pluresq fint ho¬
mines mali. qͣm bomi. ñ ẽ am¬
biguum plures ẽẽ bonos hõies
qͣm sint mali angłi. ⁊ plures eẽ
malos hõies qͣm sint mali. ãgłi

Expanded text:
angeli boni, et angeli boni plures sint quam mali, pluresque sint homines mali quam boni, non est ambigendum plures esse bonos homines quam sint mali angeli, et plures esse malos homines
Abbreviated transcription (Latin):
atasunt. ex ꝑte conita a scłis fuisse
ut pote familiarib ⁊ mĩciis. illis uͦ
extitisse. dicamꝰ. usq quo impleta
sunt. ⁊ ꝑ ecclesiã pdicata. ⁊ tũc ab¬
Gonstat itaco om̃s anglos ĩ cognitio

Expanded text:
ata sunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote familiaribus et nuntiis; illis vero extitisse dicamus, usquequo impleta sunt et per Ecclesiam praedicta; et tunc abConstat itaque om
Abbreviated transcription (Latin):
quod ibi nesciant nͥ scientem oĩa
stiunt. uidetur dr̃e quod omina
sciant angłi ⁊ incħ sit ad̾ nestiãt
Set accipiend̾ ẽ. hoc de his quorum
cognitio beatum facit cognitorem.
ut sunt ea que ad mist̾ium tri¬

Expanded text:
quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt? Ubi videtur dicere quod omnia sciant angeli, et nihil sit quod nesciant. Sed accipiendum est hoc de his quorum cognitio beatum facit cognitorem, ut sunt ea quae ad mysterium Tri
Abbreviated transcription (Latin):
tura nd̃ ante scla. s a scłis est. aitẽ¬
de iector q indentur disentire ĩ hc
sentencia illustres doctores. id̾oa ut
om̃is repugnancia de medio toliat᷑.
p̾dca u̾baꝰ aymono̾e setc̾ites. ita deti¬

Expanded text:
tura non ante secula, sed a seculis est. Attende, lector, quia videntur dissentire in hac sententia illustres doctores. Ideoque ut omnis repugnantia de medio tollatur, praedicta verba Haymonem sequentes ita det
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfocisse. dñ ñ ĩ ꝯgruent̾ ip̃i id̾ dñt
angłoꝵ scĩam ac bĩtudinẽ augeri
usq ad futinam cõsũmatõm qñ
erunt ut uͨ augeatur ampliꝰ nec
fecisset.
isse p̾ditos ut in his uit̾ius non
ꝓfecerit if ꝓfecturi sint. ꝓfecerũt.¬

Expanded text:
 incongruenter ipsi dicunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consummationem, quando erunt, ut nec augeatur amplius necfecisse. Aisse praeditos, ut in his ulterius non profecerint nec profecturi sint. Profecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
de spũali et corporali creatura
gelis agendum uidetur. ut
a contuitu cͥatoris ad ogni¬
tionẽ treature dignioris: rõ
nr̃a intñdat. dem̃ ad consid̾a¬
tionẽ corꝑee tam illiꝰ q̃ ẽ rõno¬

Expanded text:
de spirituali et corporali creatura,gelis agendum videtur, ut a contuitu creatoris ad cogtionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae
Abbreviated transcription (Latin):
x.
reterea scire oportet qr sic̃¬
de maioribus. et de minorib
quidã ꝑstitert̃. ita de itiuq¬
gradu quidam corruerunt. ĩ¬
ter quos unus fuit om̃ibus
aliis cadentib excelentõr n ͨ
inter stantes aliquis eo fuit¬
dignior ficut testimoniis auc¬
toritatum monstͣtur. ait eñi

Expanded text:
. aeterea scire oportet, de majoribus et de minoribus quidam perstiterunt, ita de utroqgradu quidam corruerunt, inter quos unus fuit omnibaliis cadentibus excellentior, nec inter stantes aliquis eo fuidignior, sicut testimoniis auctoritatum monstratur. Ait enim
Abbreviated transcription (Latin):
S ut ħ omittam pot̾at certe
eis p̃stare qd̾ mltis aĩalib p̃s¬
titit quoꝵ pulli. qͣmuis sint
to nec ad incessum pedes ydo¬
nei sũt. nec manꝰ saatẽ ad scal¬
poitis nascentos mag̾ pꝰsũt
esurientes flere. qͣm sugg̾e ꝓ¬
prieq infirmitatim̃tis ꝯgruit.
ħ ĩfirmitas carnis. his nͥb̾ ur᷑

Expanded text:
Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint to nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpositis, nascentes magis possunt esurientes flere quam sugere, proprieque infirmitati mentis congruit haec infirmitas carnis. His verbis
Abbreviated transcription (Latin):
et cum augꝰ sub assertõ¬
ne de hiis nicħ tradat. nõ ir¬
ꝑentum filios nascituros ꝑuos.
ac demñ ꝑ int̾ualla tp̃m eadẽ
lege mia ⁊ nũc uatinitatẽ hũa¬
tiam ordinatam cernimꝰ. state
icrem̃tum. ⁊ m̃broꝵ usũ iecep¬
turos. ut in illis exxceretur

Expanded text:
ed cum Augustinus sub assertione de his nihil tradat, non irparentum filios nascituros parvos, ac deinde per intervalla temporum eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur
Abbreviated transcription (Latin):
est que suet uountatem
bonam. ea em̃i lib̾atur ⁊ ĩꝑatur
bõĩs uoluitas ut sit bona boñs
efficatr̃ uelit. Ccoꝑans iͥo gr̃a
noluntatẽ iam bonam scãt ad¬

Expanded text:
est quae praevenit voluntatem bonam: ea enim liberatur et hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
nirtutem naturalis illud ugnum d̾t¬
xet forte non hoc ꝯfe̾rat. msi sepe
de illo sum̾ctur. potuit gͦ serint de i¬
io stimeret semel ⁊ nõ sepiꝰ. qui ꝑ
auanam moram in ꝑadiso srasse ur᷑..¬
cum scͥptura dicat eũ oͥ soporat᷑ finsse.
qͣndo costa de iat̾e cius asfimx ta est.
et m̃ for̾ta inulier. ⁊ a ałia añ eum
ducta qͥb nomina imposuit.

Expanded text:
rtutem naturaliter illud lignum Sed forte hoc non conferebat, nisi saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina imposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ diligñt̾ in uestigand̾ est. qͥd
sit. de ħ .ni. sc̃i doctores sub obsce
locuti sunt. atq scolastici doctor¬
es naria sens̾u̾nt. Quidã .n. pu¬
tant origniale pcc̃m cẽ reatnn

Expanded text:
d diligenter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putant originale peccatum esse reatum
Abbreviated transcription (Latin):
Suend̾ ẽ inquid h̾eticos qͦsdamaͥ¬
noĩati sunt pellagiam dixisse pett̃
pͥme tͣnsgressioras in alios hõies
bap̃m solui originale ꝑcc̃m. quod
i nascentib nlłm eẽ oĩo ⁊tãdt̃.¬

Expanded text:
Sciendum est, inquit, haereticos quosdamnati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios hominesbaptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino cont
Abbreviated transcription (Latin):
refrenat. atq compescit. quod cũ
at nõ labimur in pcc̃m. Eet cũ
aliqͣnta luctatõne coronanr.¬
⁊. Si autem rõ ꝯsenitiat ⁊ quod
libido ꝯmou̾it faciendũ ẽẽ decer¬
nat ab om̃i beata uita tanꝙͣ de¬

Expanded text:
refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanq
Abbreviated transcription (Latin):
se deb̾et au̾te cogitatõ libñt̃ sola¬
pascatur nec fatienda declentur¬
decernãt᷑
mala. s tm̃ suauit̾ in recordatõe
cogitatõnis sentiñtint ee pela ꝑ
mediatoris gtam remittẽtur. id̾s¬

Expanded text:
 deberet avertere cogitatio, libenter solapascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur.
Abbreviated transcription (Latin):
et innocens ũ pniatur: aut
auis dicat adult̾iũ eẽ fatiend̾
heditates hẽant qui incħ bõi
agũt. s hii pocius qui ĩ digã¬
tes adiuuant cur ñ fiant ille
nͨ illa sunt maia. cur ñ ab in¬
mundis m̾et̾ͥtib qui ditant
stupͣto res rapiant diuicias.
uir bouꝰ ut idigentib eas lar¬
giatur. cum nlłm malũ sit si
ł bono fiat. quis ħ dicat nisi
ain res hũanas moresq cons¬
tur ⁊ leges subu̾tere ꝙ .ii. faci¬
uus ñ dicat᷑ rͤte posse fi. nec

Expanded text:
et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindigentes adjuvant? Cur non fiant nec illa sunt mala? Cur non ab immundis meretricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uon erat opus bonũ nõ erait
Bonũ .ii. opuis intrutio facit
Intentõm si des dirigit. nõ ual¬
de attñdas quid hõ faciat. s ꝙͥ
cũ fac̃ atisidat. quos lac̾tos õp¬
tane gub̾natonis dirigat. hris

Expanded text:
non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos opmae gubernationis dirigat. His
Abbreviated transcription (Latin):
qui dũt õs actus ẽẽ in diffe̾n¬
tes ut net boni. nec mali ꝑ se
sint. S ex intentõne bonabo¬
nus qr ex mala malus sit oĩs
ẽẽ bonꝰ. si bona iutentõne g̾a¬

Expanded text:
e indifferentes, ut nec boni nec mali per se sint, sed ex intentione bona, et ex mala malus sit omnisesse bonus, si bona intentione gera
Abbreviated transcription (Latin):
set ea ꝯstat ẽẽ ptc̃a. nlło bone
cãe obtemꝑtu. nlło qi᷑ bono fic̃
nlła nelut bona intentione.
qne ñ sunt ꝑ se ip̃a pcc̃a sicut
cã uñe cum recta fide. ⁊ ꝯcubi¬
si si easia fide fiat ut gig¬
uantur regñandi. ħ rursus
inala sunt si malas hñt cãs
uelut si iactantie tã pascẽr
rauꝵ ant lacinie cã cũ uxore

Expanded text:
e constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla uelut bona intentione fquae non sunt per se ipsa peccata: sicut ae cum recta fide: et concubi, si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniunt. ut u̾bi gr̃a seraphĩn ntli¬
dũt. qui p̃ aliis ardent. caritate.
&craphin .n. int̾p̃tat᷑ ardens. uł¬
succendens. Eherubin. qui p̃ ali¬
is in scĩa eminet. cherubin .ii. ii¬
tp̃tatur plenitudo scĩe. tromis¬

Expanded text:
eniunt. Ut, verbi gratia, seraphin diur qui prae aliis ardent charitate; seraphin enim interpretatur ardens succendens; cherubin, qui prae aliis in scientia eminent; cherubin enim interpretatur plenitudo scienti
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ. multipliciter exponẽs
p̾missa uerba genegis. per
celum dicit intłłigi informẽ
in se potest existere nõ con¬
uersa ad creatorem. in quo

Expanded text:
1, multipliciter exponens praemissa verba Genesis, per coelum dicit intelligi informem in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo
Abbreviated transcription (Latin):
lis. adam. ꝑtita caritate malus
in uentus est ¶ It̃ pͥncers uicioꝵ
dum uic adam de limo t̾re ad y¬
inagnẽ d̾i fcm̃ pudicitia armat᷑.
temꝑantia ꝯpõitum. caritate splẽ¬
didum. pͥmos parentes ilł doĩs ac
tantis bonis expoliauit. ꝑit̾q ꝑe¬
iit. De i eod̾̃ ambrõ ad sabmũ.

Expanded text:
lia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad Sabinum
Abbreviated transcription (Latin):
dam unidetur ꝙ ñ hũit id ita cona¬
re ꝓbare conantib iusticia ĩ qͥñt
nec prudenciã qr sibi ñ ꝓuidit
neq temꝑantiã qr aliena appe¬
cuit. nec fortitudĩem qr prane sub¬
gestioni cessit. qunb respondentes

Expanded text:
dam videtur quod non habuerit, id ita probare conantibus. Justitiam, inquiunt, nec prudentiam, quia sibi non providit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes