comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altare uanus: curiosus. uo¬
luptati subditus. Sunt etiã
nulti alii in scło. qui nõ tan¬
tum uani curiosi. et uolup¬
tuosi. s etiam cum ambitio¬
ne non cum deuotione acce¬
dunt. ad mensam xpri: qui ñ
acced̾ent. nisi seipsos aliquid
recepturos sꝑarent. Accessit
ad iħ̃m petrus. accessit et iuda̾:
runt et milites. crucifigentes.
Accedunt et cotidie ad corpꝰ
xp̃ri. religiosi: accedunt ⁊ ꝑu̾¬
si sacerdotes. qui ea que offe¬
runtur ad mensam xp̃ri. of¬
ferunt in mensa dyaboli: ⁊p-¬
sa ẽ alea fati. In illa dm̃ in¬
uocant. in ista ꝑiurant: non
enim orationi uacant: s lu¬
sib exultant. Legem dei u̾o
sciunt nec discunt. uacanteᷤ
otio comessationib et ebrie-¬
tarib student.: t̾renis inhiãt.
t̾rena sapiunt. assidui in pla¬
teis. in eccłia rari. tardi ad
inuestigandam culpam pec

Expanded text:
altare vanus, curiosus, voluptati subditus. Sunt etiam multi alii in saeculo, qui non tantum vani, curiosi et voluptuosi, sed etiam cum ambitione, non cum devotione accedunt ad mensam Christi, qui non accederent, nisi seipsos aliquid accepturos sperarent. Accessit ad Jesum Petrus, accessit et Judas, et milites crucifigentes . Accedunt quotidie ad corpus Christi religiosi, accedunt et perversi sacerdotes, qui ea, quae offeruntur ad mensam Christi, offerunt in mensa diaboli. Ipsa est alea fati, in illa Deum invocant, in ista perjurant, non enim orationi vacant, sed lusibus exsultant, legem Dei nec sciunt, nec discunt, vacantes otio, comessationibus et ebrietatibus student, terrenis inhiant, terrena sapiunt; assidui in plateis, in ecclesia rari, tardi ad investigandam culpam pec
Abbreviated transcription (Latin):
signat occłie pacem. Sub int̾pie¬
tatione siquidem huius nõis:
intellig̾e solemus iusionem
pacis. Habet aut̃ ciuitas ista
plures iimicos. multos scili¬
cet du̾isi gen̾is hereticos: qui
non tantum eccl̃ie pacem suris
incursionib turbant. s etiã
totis uirib conantur. ut eã
ab statu sue rectitudinis sub-¬
u̾tant. Sunt ⁊ huius ciuitatiꝰ
ciues ⁊ amici. quilibet uiri sa¬
tholici: qui nõ solum h̾eticis
u̾bo contradicunt: s etiam
usq ad sangninem certantes:
eis resistere nõ desistunt. Mul¬
tis modis arruis hebyon et
cherintus. ⁊ alii heretici. ecclie¬
pacem suis assertionib stibu̾¬
tere sunt conati: s econtra¬

Expanded text:
signat Ecclesiae pacem. Sub interpretatione siquidem hujus nominis intelligere solemus visionem pacis. Habet autem civitas ista plures inimicos, multos scilicet diversi generis haereticos, qui non tantum Ecclesiae pacem suis incursionibus turbant, sed etiam totis viribus conantur, ut eam a statu suae rectitudinis subvertant. Sunt et hujus civitatis cives et amici, quilibet viri catholici, qui non solum haereticis verbo contradicunt, sed etiam usque ad sanguinem certantes, eis resistere non desistunt. Multis modis Arius, Hebion, et Cerinthus, et alii haeretici pacem Ecclesiae suis assertionibus subvertere sunt conati
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationum. Salomon nõ
ungitur: nesi quando ad
culmen prelationis sublima¬
tur. Honores inquit mutãt
mores. Timc enim salomon
id ẽ pacificus anĩmus unctõe
indiget: quia locus p̾lationiᷤ
aut uix aut ñquam elatõni
tumore caret. Necesse ẽ igit᷑
ut salomon ungatur. ne pel

Expanded text:
cogitationum. Salomon non cogitationum. Salomon non ungitur, nisi quando ad culmen praelationis sublimatur. Honores, inquit, mutant mores. Tunc enim Salomon, id est, pacificus animus unctione indiget, quia locus praelationis aut vix aut nunquam elationis tumore caret. Necesse est igitur ut Salomon ungatur, ne pel
Abbreviated transcription (Latin):
autem ciuitas habundat
multitudine ciuium. id ẽ
simplicium cogitationum:
copia ⁊ habundantia uirtu¬
tum. Sunt etiam in hac cuu-¬
tate uiri robustissimi: uiri¬
les scilicet affectus animi.
Principatum u̾o huius ci¬
uitatis obtinuisse dicitur.
dauid manufortis. Uirtu¬
tem siquidem boni oꝑis: imi¬
tari solet multociens habu¬
dantia n̾e pacis. Inde est qd̃
post dauid salomon in iherbm
regnum obtinet: quia animꝰ
qui bonis oꝑib habundat. in
pace manere solet. Tuiente
autem dauid salomon in re-¬
gem ungitur: quia uigente
boni oꝑis affectu. animus
quieti mentis dominatur.
Tuxerunt inquit salomonẽ
sadoc sacerdos ⁊ nathan ꝓph̃a
regem in gyon. Sadoc iustus.
nathan donans. salomon pa¬
cificus: gyon. lucta int̾pretat᷑.
In gyon salomon in regem
ungitur: quia cum magna
difficultate agitur. ut animꝰ
sibupsi etiam in pace dñetur.
ut regat in pace subiectum
ppłm. id ẽ diu̾sos motus car¬
nis: ⁊ turbas multiplicium

Expanded text:
autem civitas abundat autem civitas abundat multitudine civium, id est, simplicium cogitationum copia, et abundantia virtutum. Sunt etiam in hac civitate viri robustissimi, viriles scilicet affectus animi. Principatum hujus civitatis obtinuisse dicitur David manu fortis. Virtutem siquidem boni operis imitari solet multoties abundantia verae pacis. Inde est, quod post David Salomon in Hierusalem regnum obtinet , quia animus, qui bonis operibus abundat, in pace manere solet. Vivente autem David, Salomon in regem ungitur, quia vigente boni operis affectu, animus quietae mentis dominatur, Unxerunt, inquit, Salomonem Sadoc sacerdos, et Nathan propheta regem in Gihon . Sadoc, justus; Nathan, donans; Salomon, pacificus, Gihon, lucta interpretatur. In Gihon Salomon in regem ungitur, quia cum magna difficultate agitur, ut animus sibi ipsi etiam in pace dominetur, ut regat in pace subjectum populum, id est, diversos motus carnis, et turbas multiplicium
Abbreviated transcription (Latin):
petri recordationem : scire po¬
t̾imus negationis agnitio¬
nem. Recordatus enim petr᷑
gallus cantet ter me negabiᷤ:
exiuit foras. fleuit amare.
Tunc petrus xp̃rm negasse
dicitur: ⁊ ne desperet. ter. u
petrus int̾rogatur. Amas.
amas. amas: Amo. amo.
amo. Pasce. pasce. paste. A¬
mas patrem. amas filium
amas sp̃m scm. Amo. amo.
amo. Corde. ore. oꝑe. Pasce.
pasce. pasce. Tita. doctrina.
exemplo. Ecce quomodo petro¬
creditur: ut ei grex dñicus
pascendus tribuatur. Etce qͥ
ad uocem ancille prius xpp̃m
negau̾at. nunc frẽs confĩr¬
mat: ⁊ qui mulieris u̾ba to¬
lerare ñ potuit ꝓ dño crucẽ
portare nõ renuit. Sunt gͥ
eccłie pacem. In hac ciuitate
daind rer fuisse legitur: que
tunc temꝑis inter cet̾as urbeᷤ
igitur ciuitate ille manu for¬
tis primatum tenuit: qui¬
morte mortem moriens suꝑ¬
auit.
uelibet fidelis a¬
nima iherłm di¬
citur: que con¬
tentis scl̃arib curis. meditã¬
do celestia contemplatur. Hec

Expanded text:
Petri recordationem, scire poPetri recordationem, scire poterimus negationis agnitionem. Recordatus enim Petrus gallus cantet, ter me negabis, exivit foras, et flevit amare . Ter Petrus Christum negasse dicitur, et ne desperet, ter utrPetrus interrogatur. Amas, amas, amas? Amo, amo, amo. Pasce, pasce, pasce. Amas Patrem, amas Filium, amas Spiritum sanctum? Amo, amo, amo, corde, ore et opere. Pasce, pasce, pasce, vita, doctrina et exemplo . Ecce quomodo discutitur Petrus, ut ei grex Dominicus pascendus tribuatur. Ecce qui ad vocem ancillae prius Christum negaverat, nunc fratres confirmat; et qui mulieris verba tolerare non potuit, pro Domino crucem portare non renuit. Sunt igiEcclesiae pacem. In hac civitate, David rex fuisse legitur, quae tunc temporis inter caeteras urbes igitur civitate ille manu fortis primatum tenuit, qui mortem moriens stravit.elibet fidelis anima Hierusalem dicitur, quae contemptis saecularibus curis meditando coelestia contemplatur. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
lici sc̃i sp̃c gr̃a robirati. occur¬
uerunt cis in faciem: ut defen¬
duent ecclie pacem. Usq ad
stinguinem stephs ꝗrtasse le¬
gitur: qui norma nr̃a int̾preta¬
tur. Normam siquidem iusti¬
cie stephanus nob̾ ꝓposuit: qͥ
primus mori ꝓ dño nõ du¬
bitauit. Mortem enim qͣm
saluator ꝓ omnibz dignatus
ẽ pati: hanc ille primus red¬
didit saluatori. Iapidatur
stephanus. crucifigitur petrꝰ:
⁊ impletur qd̃ dicitur. seq̃re
me. Immnitatur enim petrus
xp̃m ꝑ mortem consinuilem:
id ẽ ꝑ crucis passionem. Sy¬
mon nõ tantum petrus: sed
etiam cephas ẽ appellatus.
Cephas ut quidam uolunt.
caput int̾pretatur. Unde ⁊ a¬
cephali: sine capite solent ap¬
pellari. Symon u̾o obediens
int̾petatur. Sicut enĩ mem-¬
bra subiacent capiti: sic ⁊ p̾¬
latis debent obedire subiecti.
Perus u̾o int̾pretatur agno¬
scens. Dissolutiõnem petri
cognoscimus: si eius trinam
nõgationem diligentius at¬
tendamus. Si u̾o attendimꝰ

Expanded text:
i Spiritus gratia roborati, occurrerunt eis in faciem, ut defenderent Ecclesiae pacem. Usque ad sanguinem Stephanus certasse legitur, qui norma nostra interpretatur. Normam siquidem justitiae Stephanus nobis proposuit, qui primus mori pro Domino non dubitavit. Mortem enim, quam Salvator pro omnibus dignatus est pati, hanc ille primus reddidit Salvatori. Lapidatur Stephanus, crucifigitur Petrus, et impletur quod dicitur: Sequere me . Imitatur enim Petrus Christum per mortem consimilem, id est, per crucis passionem. Simon, non tantum Petrus, sed etiam Cephas appelatur. Cephas, ut quidam volunt, caput interpretatur. Unde acephali, sine capite solent appellari. Simon vero obediens interpretatur. Sicut enim membra subjacent capiti, sic et praelatis debent obedire subjecti. Petrus vero interpretatur agnoscens. Dissolutionem Petri cognoscimus, si ejus trinam negationem diligentius attendamus. Si vero attendimus
Abbreviated transcription (Latin):
solidauit ad tolerandos la¬
bores: quorum quidam qd̃
ꝓsit oꝑari possunt s nolũt.
alii possunt et uolunt. Alii
u̾o plus uolunt: quam qd̃¬
pati possunt. Potuit s no¬
luit bene oꝑari golias. cũ
eẽt corpore fortis: potuit et
uoluit seruire dauid suo cre¬
pati ipsi iusti quandoq qͥ
sic edomant carnis sue suꝑ¬
biam: ut uirtus deficiat cũ
laborare uelint. si ieumant.
stomacus languet. si legũt:
u̾tiginem. si quid laboris a¬
gunt capitis dolorem pati-
scientiam. Sunt enĩ quedã
in quib marime debet habe¬
ri scientia. scilicet ieiunium
uigilie et labor: nisi enim
lasori succedat quies. et re¬
festio: non potest humana

Expanded text:
solidavit ad tolerandos labores, quorum quidam quod prosit operari possunt, sed nolunt; alii possunt, et volunt; alii vero plus volunt quam pati possunt. Potuit sed noluit bene operari Golias, cum esset corpore fortis. Potuit et voluit servire David Crequeant ipsi justi quandoque, qui sic edomant carnis superbiam, ut virtus deficiat cum laborare velint: si jejunant, stomachus languet; si legunt, vertiginem; si quid laboris agunt, capitis dolorem patiun scientiam. Sunt enim quaedam in quibus maxime debet haberi scientia, scilicet jejunium, vigiliae et abor. Nisi enim labori succedat quies et refectio, non potest humana
Abbreviated transcription (Latin):
bases supposite
columpnis ma-¬
tecialib portant edificii sui
pondus: sic patientie uirtus.
edificii sꝑalis sustinet onus.
Tres in scripturis basium spẽs
inueniuntur: scilicet enea. ar¬
gentea. et aurea. Enea forti¬
tudinem. argentea cum forti¬
tudine claritatem: aurea cũ
fortitudine et claritate fulgo¬
rem tenet. Fortitudo in opece.
daritas in sermone: fulgor ĩ
mente. Quim hiis tribz pa-¬
tientiam seruat: quasi basis
aurea uircutum structuram
firmĩt portat. Hĩs trib usus
ẽ moyses in constitutione ta¬
bernaculi: enea scilicet argen

Expanded text:
bases suppositae columnis materialibus portant aedificii sui pondus, sic patientiae virtus, aedificii spiritualis sustinet onus. Tres autem in Scripturis basium species inveniuntur, scilicet aenea, argentea et aurea. Aenea fortitudinem, argentea cum fortitudine claritatem, aurea cum fortitudine et claritate fulgorem tenet. Fortitudo in opere, claritas in sermone, fulgor in mente. Qui in his tribus patientiam bene servat, quasi basis aurea virtutum structuram firmiter portat. His tribus usus est Moyses in constitutione tabernaculi, aenea scilicet, argen
Abbreviated transcription (Latin):
enim in initio accusator ẽ sui.
Quid ẽ qd̃ celare uelis illi. citi¬
lat̾e nichil potest. cui om̃e cor
patet. qui uidet in absconso.
qui nouit cogitationes homi¬
num: Abscondit se adam in
paradyso post culpai: s ab¬
scondi nõ potuit. quia nudu̾
fuit. Oculis ent̃ om̃ipotentis
dei nuda ⁊ aꝑta sunt omnia.
Edolent etiam qͣndoq ex ni¬
mia simplicitate prelatoꝵt
uel ex ꝑu̾sitate subditoꝵ in ca-¬
pitulo lites multiplicari: qr
ubi deest seu̾itas discipline:
oriuntur iurgia: crescũt rixe
Nocuntur de ext̾iorib negotis
ni domo confessionis: addu¬
cunt oues et boues in capitu¬
lo. ut ubi debet haberi sermo de
animab. habeat᷑ cura debob.
Commouentur int̾ huius

Expanded text:
enim in initio accusator est sui . Quid est quod clare vis illi, quem nihil latet, cui omne cor patet, qui videt in abscondito, qui novit cogitationes hominum? Abscondit se Adam in paradiso post culpam, sed abscondi non potuit, qui nudus fuit . Oculis enim omnipotentis Dei nuda et aperta sunt omnia . Solent etiam ex nimia simplicitate praelatorum, vel perversitate subditorum, in capitulo lites multiplicari, quia ubi deest severitas disciplinae, oriuntur jurgia, crescunt rixae. Loquuntur de exterioribus negotiis in domo confessionis, adducunt oves et boves in capitulum, ut ubi haberi deberet sermo de animabus, habeatur cura de bobus. Commoventu
Abbreviated transcription (Latin):
glo cum nec p̾cessisset nec tũc
esset: Tinde peccatum ĩ primo
homine. cum melius deberet
cred̾e ppecepto creatoris: quã
suggestionib antiqui hostis:
Quomodo contigit ut iudas
qui in tantum ei familiaris¬
fuerat. in malum consensisset
iudeis: Quare tr̾um in tantũ¬

Expanded text:
gelo, cum nec praecessisset, nec tunc gelo, cum nec praecessisset, nec tunc esset? Unde peccatum in primo homine, cum melius deberet credere praecepto Creatoris, quam suggestionibus antiqui hostis? Quomodo contigit ut Judas, qui in tantum fuerat familiaris, in malum consenserit Judaeis? Quare iterum Christu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Hii scilicet qui sedem p̾¬
lationis querunt. et illi
qui nec preesse possunt. nec
obedire uolunt: alii uero
qui familiares magistris
loculos portant. et in occul¬
to detrahentes magistros
cruciant. Quid: Nocet ne
dignitas. potestas et fami¬
liaritas: Creatus in tanta
dignitate angłs ut lucifer
uocaretur: non attendens
dignitatem creationis. ca¬
surus sedem quesiuit elatio¬
nis: Sic quidam claustraliũ
duni gen̾is nobilitate p̾mi¬
nent. dum litt̾arum scientia
lunt. elationis sedem petunt:
et qui ex dono tanti mun̾is
humiliores ẽẽ deb̾ent. contra
debiliores et illitt̾atos suꝑbi
tument. Nostis etiam potesta¬
tem primi hominis: qui cũ
in honore esset non intellexit.
s dum creatori suo obedire
contempsit: creature. cui p̾po¬
situs erat. subditus fuit. Sic
alii obediant. ipsi tam̃ obedire
p̾latis nolunt. Tinde igitur
processit deiectio in dignitate:
Tinde subiectio in potestare:
Tnde turbatio in familiarita¬
te: Tude it̾um malum ĩ an¬

Expanded text:
 hi videlicet, qui sedem praelationis quaerunt; et illis qui nec praeesse possunt, nec obedire volunt, alii autem, qui familiares magistris loculos portant, et in occulto detrahentes magistros cruciant. Quid? nocetne dignitas, potestas et familiaritas? Creatus in tanta dignitate angelus ut Lucifer vocaretur, non attendens dignitatem Creatoris, casurus sedem quaesivit elationis. Sic quidam claustralium dum generis nobilitate praeeminent, dum litterarum scientia lunt, elationis sedem petunt et qui ex dono tanti muneris humiliores esse deberent, contra debiliores et illitteratos superbi tument. Nostis etiam potestatem primi parentis, qui cum in honore esset non intellexit , sed dum suo Creatori obedire contempsit, creaturae, cui praepositus erat subditus fuit. Sic alii obediant, ipsi tamen obedire praelatis nolunt. Unde igitur processit dejectio, in dignitate; unde subjectio in potestate; unde turbatio in familiaritate? Unde iterum malum in an
Abbreviated transcription (Latin):
solum in ceteris
officinarum locis uerum
etiam in om̃ib morib ur̃iᷤ
nichil fiat quod cuiusquã
offendat aspectum: cõgru¬
um. michi uidetur. ut maxi¬
me in ecclia cum ad opus
dei uentum fuerit. humilita¬
tis. honestas diligentius ob-¬
seruetur: ne qui in ecclesia
ante conspectum dei conue-¬
nimus. ibidem det̾iores simꝰ.
Sunt enim quidam qui
habitu dissoluti. plana pa¬
rietum. ꝓspicientes ꝑlustrãt:
aliud cantant. et aliud cogi¬
tant. In choo sunt corꝑe. s
in fozo mente: nunc intus
sunt. nunc foris exeunt. nec
tantum intus dissoluti. sed
etiam cum exierint foras cu¬
tiosi psalmodie u̾ba ꝓferunt:
s psalmodie sensum non
attendunt. Tinde b̃s grego

Expanded text:
solum in caeteris officinarum locis, verum etiam in omnibus motibus nihil fiat, quod cujusquam offendat aspectum, congruum mihi fore videtur, ut maxime in ecclesia cum ad opus Dei ventum fuerit, humilitatis honestas diligentius observetur, ut qui in ecclesiam ante conspectum Dei convenimus, ne ibidem deteriores simus. Sunt enim quidam, qui habitu dissoluti, plana parietum prospicientes perlustrant, aliud cantant, et aliud cogitant. In choro sunt corpore, sed in foro mente; nunc intus sunt, nunc foras exeunt; nec tantum intus dissoluti, sed etiam cum exierint foras curiosi. Psalmodiae verba proferunt, ed psalmodiae sensum non attendunt. Unde beatus Grego
Abbreviated transcription (Latin):
delectamur: ittilior ẽ equus
aut bos in agro ꝙͣ in pariete:
Hic satiant oculos udendo:
ibi laborant necessitati subue¬
uiendo. Hospitum: domos
duas esse uolumus: unãq
fratrib. qui religionis habi¬
tum gerunt. sine etiam qui¬
busdam ꝑsonis sclarium
tia ibidem suscipiendos de-¬
creuerit: deputetur. Ali am
u̾o domum remotiorẽ illis
suscipiendis uolumus esse
deputatam: qui lingua uel
habitu. claustralium pacẽ
turbare possent. Sic igitur
seruanda sunt tria in edifi¬
ciis. io ẽ positio. dispositio.

Expanded text:
delectamur, utilior est equus, delectamur, utilior est equus, aut bos in agro, quam in pariete. Hic satiant oculos videndo, ibi laborant necessitati subveniendo. Hospitum domus duas esse volumus: unam, quae fratribus qui religionis habitum gerunt, sive etiam quibusdam personis saecularium tia ibidem suscipiendos decreverit deputetur; aliam vero domum remotiorem illis suscipiendis volumus esse deputatam, qui lingua vel habitu claustralium pacem turbare possunt. Sic igitur servanda sunt tria in aedificiis, id est, positio, dispositio
Abbreviated transcription (Latin):
ongruum uidet᷑
nob̾ edificia fra¬
trum extra cohai¬
bitationem scłarium debere
constitui: ne silentiũ clau¬
stri siue dormitorii quies
tumultuantis ppłi strepi-¬
tu conturbetur. ne dũ lin¬
gua tacet. respondeat cor:
uel dum corpus quietem
recipit. animus sit inquie ⁊¬
tus. Edificia fr̃m nõ suꝑ¬
flua sint s utilia: non u̾o¬
luptuosa. s honesta. Ttilis
ẽ lapis in structura: s quid
ꝓdest in lapide celatura: U¬
tile fuit hoc in constructõne
templi: erat enim forma sig¬
nificationis et exempli. Re¬
gatur genesis in libro: nõ in
pariete. Testitur eua in pa¬
riete:pauꝑ aut̃ iuxta parie¬
tem nudus accubat. Datur
a de tunica pellitia: fr̃m u̾o
multitudo coartatur hyema¬
li molestia. Niceat hoc si cui
licitum fore debeat: illis. qui
in urbib ant in uicis morã¬
tur. ad quos confluit ppłi
frequentia. ut simplicitas
eorum detineatur delectatõ¬
ne picture: qui nõ delectan¬
tur subtilitate scripture.
Nob̾ autem qui solitudine

Expanded text:
ongruum videtur nobis aedificia fratrum extra cohabitationem saecularium debere constitui, ne silentium claustri, sive dormitorii quies tumultuantis populi strepitu conturbetur; ne, dum lingua tacet, respondeat cor, vel, dum corpus quietem recipit, animus sit inquietus. Aedificia fratrum non superflua sint, sed humilia; non voluptuosa, sed honesta. Utilis est lapis in structura, sed quid prodest in lapide, caelatura? Utile hoc fuit in constructione templi, erat enim forma significationis et exempli. Legatur Genesis in libro, non in pariete. Vestitur Eva in pariete, pauper autem juxta parietem nudus accubat. Datur Adae tunica pellicea, fratrum vero multitudo coarctatur hiemali molestia. Liceat hoc si cui licitum esse debeat illis, qui in urbibus aut in vicis morantur, ad quos confluit populi frequentia, ut simplicitas eorum teneatur delectatione picturae, qui non delectantur subtilitate Scripturae. Nobis autem, qui solitudine
Abbreviated transcription (Latin):
fuccessionem temꝑis sese m̃¬
nicem subsequentes. quasi or¬
dines lapidum diriguntur
in altum. fi̾unt aut̃ ex mar¬
more: decorantur tabulis ce¬
drinis: auro desuꝑ nestiunt᷑
In fortitudine siquidem mar¬
moris fides. in altitudine ce-¬
dri: spes. in preciositate auri
que uirtutes strpeminet cete¬
ras: intelligi potest caritas. Sub¬
sternitur itaq firmitas fidei. ut
uestiatur sublimitate sper: ut
docoretur auri preciositate. id ẽ
caritate. Teguntur aut̃ parie¬
debet habere finem in hac uita.
s a primo iusto usq ad ultimũ
iustum. sub tutela spei insudare
debet eccl̃ia bonis oꝑib ⁊ studi¬
o uirtutum. Moralit̾ autem
in spiritali templo structura
parietum. ẽ ꝓcessus uirtutum:
fit igitur de marmore pario.
uestitur cedro. decoratur auro.
Marmor parium candidum
ẽẽ dinoscitur: cedrus odore suo
serpentes fugat. aurum puri¬
tate sua metallorum omnes
exuꝑat species. In marmore
itaq pario candorem. in cedro

Expanded text:
successionem temporis sese insuccessionem temporis sese invicem subsequentes, quasi ordines lapidum diriguntur in altum. Fiunt autem ex marmore, decorantur tabulis cedrinis, auro supervestiuntur. In fortitudine siquidem marmoris, fides; in altitudine cedri, spes; in pretiositate auri, quae virtutes supereminet caeteras, intelligi potest charitas. Substernitur itaque firmitas fidei, ut vestiatur sublimitate spei, ut decoretur auri pretiositate; id est charitate. Teguntur autem pariedebet habere finem in hac vita, sed a primo justo usque ad ultimum justum, sub tutela spei insudare debet Ecclesia bonis operibus, et studio virtutum. Moraliter autem in spirituali templo structura parietum est processus virtutum. Fit igitur de marmore Pario, vestitur cedro, decoratur auro. Marmor Parium candidum esse dignoscitur, cedrus odore suo serpentes fugat, aurum puritate sua metallorum omnes exsuperat species. In marmore itaque puro candorem, in cedro
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sapientie ⁊ intellectus. sp̃c
consilii ⁊ fortitudinis. sp̃e sci¬
entie ⁊ pietatis. sp̃c timoris
dm̃i. ꝑfenestram siquidem
timoris intrat lumen confes¬
sionis: ꝑ fenestram pietatis.
lumen condescensionis: ꝑ fe¬
nestram scientie lumen circũ¬
spationis. ꝑ fenestram fortitu¬
dinis exemplum bone oꝑa¬
tionis. ꝑ fenestram confilii:
radius deliberationis. ꝑ fene¬
stram intellectus. lum̃ discre-¬
tionis. ꝑ fenestram sapientie
lux edificationis: sapientia
etenim dum edificat illumi¬
nat. ꝑ ipsam siquidem oritur
in mente sol iusticie xpr̃e d̾s
replet luce sapientie sacamm
cordis nr̃i. Audi fenestrarimi
obliquitatem. audi diffusam
luminis claritatem: nichil e¬
nim latet occultum in abscõ¬
so mentis. qd̃ non appareat
in luce uere confessionis.
secus tabulatis cedrinis a
pauimento domus usq ad
simimitatem parietum: et
suꝑ tabulas cedrinas indux̃
airum. Mystici templi pa-¬
rietes. sunt pplĩ fideles: qui ad
similitudinem parietum ꝑ

Expanded text:
entiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini. Per fenestram siquidem timoris, intrat lumen confessionis. Per fenestram pietatis, lumen condescensionis. Per fenestram scientiae, lumen circumspectionis. Per fenestram fortitudinis, exemplum bonae operationis. Per fenestram consilii, radius deliberationis. Per fenestram intellectus, lumen discretionis. Per fenestram sapientiae lux aedificationis. Sapientia enim aedificat, illuminat: per ipsam siquidem oritur in mente sol justitiae Christus hristus replet luce sapientiae secretum cordis nostri. Audi fenestrarum obliquitatem, audi diffusam luminis claritatem. Nihil enim latet occultum in absconso mentis, quod non appareat in luce verae confessionis. secus tabulatis cedrinis, a pavimento domus usque ad summitatem parietum, et super tabulas cedrinas induxit aurum . Mystici templi parietes sunt populi fideles, qui ad similitudinem parietum per
Abbreviated transcription (Latin):
am agimus. In ponte ligna
ponimus: dum transeunti
anime carnem subicimus.
Pontem transimus: qnͣdo
de uitiis ad uirtutes transmi-¬
gramus. Si u̾o porta fontis
legitur. sicut in quibussam
codicib scriptum reꝑitur: nõ
ẽ mirum si portam stercoris
sequatur porta fontis: ut fe¬
tor criminis. mundecur la¬
crimis. Et ad aque ductum
regis. Aque ductus ẽ deside¬
rium contemplandi deum
Aqua: gr̃a. Qui ductus dici¬
tur ẽẽ regis id ẽ rationis: suo
iudicio cuncta regentis. Et
nõ erat inquit locus ium̃to
cui sedebam: nt transiret. Cũ
ad aque ductum regis ꝑue-¬
niret ⁊ nõ erat iumento locus
ut transire posset. Iumentũ
ẽ hebitudo mentis: siue sensu¬
alitas carnis. Si igitur aque¬
ductus regis. ẽ amor contẽ

Expanded text:
am agimus. In ponte ligna ponimus, dum transeunti animae carnem subjicimus. Pontem transimus, quando de vitiis ad virtutes transmigramus. Si vero porta fontis legitur, sicut in quibusdam codicibus scriptum reperitur, non est mirum si portam stercoris sequitur porta fontis, ut fetor criminis mundetur lacrymis. Et ad aquaeductum regis. Aquaeductus, est desiderium contemplandi Deum. Aqua, gratia. Aquaeductus dicitur esse regis, id est, rationis suo judicio cuncta regentis. Et non erat, inquit, locus jumento cui sedebam, ut transiret. Cum ad aquaeductum regis perveniret, non erat jumento locus, ut transire posset. Jumentum est hebetudo mentis, sive sensualitas carnis. Si igitur aquaeductus regis est amor conte
Abbreviated transcription (Latin):
cnim triticum. partem uide¬
licet fructuum bone oꝑatiõ-¬
nis: quos in illis semninaue-¬
rant ꝑ exercitium discipline.
et ꝑ u̾bum p̾dicationis. Re¬
cipiunt et oleum: qui enim
alus ꝓdesse cupiunt. ex hoc
tionis lumen acquirunt.
Nec ẽ pret̾eundum quod ad
yram salomon dicit: ꝑcipe
dant michi cedros delibano.
et serui mei sint cum sernis
ut ligna precidant: serui sa¬
lomonis ut mensuras po¬
nant. Rigna ced̾e est. in ho.¬
minib uitia resecare: men¬
suras pon̾e. m̃ corrigeisdo mo¬
dum ten̾e. Hoc ẽ etiam quod
suꝑius diximus: ut qui sibi

Expanded text:
nim triticum, partem videlicet fructuum bonae operationis, quos in illa seminaverant per exercitium disciplinae, et per verbum praedicationis. Recipiunt et oleum; qui enim aliis praeesse cupiunt, ex hoc tionis lumen acquirunt. Nec praetereundum est quod ad Hiram Salomon dicit: Praecipe, dant mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis ut ligna praecidant, servi Salomonis ut mensuram ponant. Ligna caedere, est vitia in hominibus resecare. Mensuras ponere, in corrigendo modum tenere. Hoc etiam est, quod superius diximus, ut qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
amatur. Habent thymiama¬
ta odorem. panes saporem:
cognitio amorem. Oratio
siquidem redolet d̃m: panes
sapiunt. cognitio diligit. In¬
fundit autem d̃s odori sua¬
uitatem. sapori dulcedinem:
amori delectationem. Ut sĩt
odor suauis. gustus dulcis.
amor delectabilis. Hec omĩa
debent ẽẽ in conu̾sione: hec
ministrantur a sa c̾dotibz ⁊ le¬
uitis in templo conu̾sionis.
Si aut̃ intrare oraculum desi¬
deras. intra in sanctuarium
dei: ut intelligas in nouissi¬
mis eorum. eorum uidelicet
qui ꝑierunt ꝓpt̾ iniquitatẽ
suam: et corum quoꝵ mors
p̾ciosa ẽ in gnspectu dñi. Ibi
enim inteliges ⁊ premia iu¬
storum. et pẽnas dampnatoꝵ.
In hoc oraculo posuit salo¬
mon archam federis: ⁊ ĩ ea

Expanded text:
amatur. Habent thymiamata odorem, panes saporem, cognitio amorem. Oratio siquidem redolet Deum, panes sapiunt, cognitio diligit. Infundit autem Deus odori suavitatem, sapori dulcedinem, amori dilectionem, ut sit odor suavis, gustus dulcis, amor delectabilis. Haec omnia debent esse in conversione. Haec ministrantur a sacerdotibus et levitis in templo conversionis. Si autem oraculum intrare desideras, intra in sanctuarium Dei, ut intelligas in novissimis eorum , eorum videlicet qui perierunt propter iniquitatem suam, et eorum quorum mors pretiosa est in conspectu Domini . Ibi enim intelliges et praemia justorum, et poenas damnatorum. In hoc oraculo posuit Salomon arcam foederis, et in ea
Abbreviated transcription (Latin):
illos beatos iudicant. qui ꝑ
partem noctis d̃o seruientes
laborant. Spondam lecti nõ
egrediuntur: et tamen illos
ne ferunt: felices ẽẽ putant.
nichil de ordine implere se
fatentur. s nisi fallor: im¬
plent totum. Infirmitatis
claustro coartantur. disci¬
plinantur anxietatum uir-¬
gis. spimis dolorum. ieiu-¬
nant. uigilant. laborant.
quia cybum. sompnum et
quietem infirmitas negat:
et tam̃ si paretur lectulus
suauior. si cogantur sine¬
caligis dormire: quasi ali¬
quid criminale fecerint: in
finire. Tales indigent con¬
solatione: ne uel molestia
corꝑis. uel int̾ioris hominiꝰ
affuctione deficiant. Andiãt
isti quid dicat anglłs petro.
Precingere inquit: et cal

Expanded text:
 beatos judicant qui per partem noctis Deo servientes laborant. Spondam lecti non egrediuntur, et tamen illos ne ferunt, felices esse putant: nihil de ordine implere se fatentur; sed, ni fallor, implent totum. Infirmitatis claustro coarctantur, disciplinantur anxietatum virgis et spinis dolorum; jejunant, vigilant, laborant, quia cibum, somnum, quietem infirmitas negat; et tamen si paretur lectulus suacaligis dormire, quasi aliquid criminale fecerint, in finire. Tales indigent consolatione, ne molestia corporis vel interioris hominis afflictione deficiant. Audiant isti quid dicat angelus Petro: Praecingere, et cal
Abbreviated transcription (Latin):
date locum ire. Habes et qͣr¬
tum ut discedas magis et
uindictam dõ committas:
qͣm tibi exigas. Nunc autẽ
frat̾ qm primi libelli spaciũ
dilatauimus: in pace coha-
ctam committentes. finem
hiis que ad edifi¬
cationem clau-¬
stri materialis ꝑtinent. qui¬
bustam forsitan solito gra-¬
uior apparebo: neminem ta¬
men condempnans. sed eos
qui remotiores sunt a sclõ. p̾¬
cet̾is laudans. monens eos
qui multa et ꝑiculosa possi¬
dent. Docens illos: qui pauꝑ¬
t̾ate et humilitate gaudent.
S Dcio tam̃ kiñe multos ẽẽ.
in maiorib eccl̃iis. qui lieet
multa possideant. Et algs. ta¬
men pauꝑtatem amant:
possident ea quasi nõ pos

Expanded text:
t, locum irae . Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas quam tibi exigas. Nunc autem, fratres, quia primi libelli spatium dilatavimus, in pace cohabictam committentes, finem iis quae ad aedificationem claustri materialis pertinent, quibusdam forsitan solito gravior apparebo, neminem tamen condemnans, sed eos qui remotiores sunt a saeculo, laudans, monens eos, qui multa et periculosa possident, docens illos qui paupertate et humilitate gaudent. Scio tamen multos esse in majoribus ecclesiis, qui licet multa possideant, in aliis tamen paupertatem amant, possident ea tanquam non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ponatur: s roboam usq ad
t̾cium diem inducias postu¬
lat. ut int̾im de predictis cõ¬
silium sumat. S impetus
ire qui ñquam maturo cõ¬
silio nouit consentire. u̾ue¬
nile consilium sequitur: qr
iuuentutis impetus leuita¬
tem ꝑ omnia comitat᷑. Tercia
dic ppłs ad roboam rediit:
s ppło roboam dura respon-¬
dit. Pat̾ meus inquit ci ci-¬
dit uos flagellis. ego cedam
uos scorpionib. Audit ppls
qd̃ antea metuebat. scilicet
ne impetus iracundie usq
ad crudelitatem ꝓcedat: ⁊ ideo
fugiens qd̃ metuit ppłs a ro¬
boam. so ẽ ab impetu ire. ui-¬
dentium d̾m simplicitas rece¬
dit. Andis qd̃ post mortem
salomonis roboam regna-¬
uit in iherłm: quia impetus
tracundie illam que diu pa¬
cem tenuerat. inhabitat mẽ-¬
tem. In anno quinto regni
roboam. ascendit sesac rex

Expanded text:
ponitur. Sed Roboam usque ad tertium diem inducias postulat, ut interim de praedictis consilium sumat. Sed impetus irae, qui nunquam maturo consilio novit consentire, juvenile consilium sequitur, quia juvenilis impetus levitatem per omnia comitatur. Tertia die populus ad Roboam rediit, sed populo Roboam dura respondit. Pater meus, inquit, cecidit vos flagellis, ego caedam vos scorpionibus . Audit populus quod antea metuebat, sed ne impetus iracundiae usque ad crudelitatem procedat, ideo fugiens quod metuit populus ab Roboam, id est, ab impetu irae, videntium Deum simplicitas recedit, Audis quod post mortem Salomonis Roboam regnavit in Hierusalem, quia impetus iracundiae illam, quae diu pacem tenuerat, inhabitat mentem. In anno quinto regni Roboam ascendit Sesac rex
Abbreviated transcription (Latin):
b ẽ misericors re¬
ligio. Trib mo¬
aut corde tantum: aut corde
corde: dauid me et corde si¬
mul penituit. Tria cõmisit
dauid. Erga seruum suum
miadium. adulterium cum
urode eius: et tam̃ accusan¬

Expanded text:
est misericors religio. Tribus mo: ore tantum, aut corde corde, David ore et corde simul poenituit. Tria commisit David erga servum suum micidium, adulterium cum uxore ejus; et tamen accusan
Abbreviated transcription (Latin):
nouitate sue uiriditatis
absq dubio ꝑmanebit.
Nec in uere crescet. nec in
autumpno deficiet: nec ca¬
lore siccabitur estatis. nec
marcesset frigozibz hyemi̾.
Ibi enim nõ erit uarietas
temporis: ubi semꝑ ẽ identi-¬
tas et̾nitatis. Uñde. iohes
in apocalipsi dicit: quia tem¬
pus iam non erit. Mirum
est tamen qd̃ diximus. quia
post resurrestionem nõ erit
tempus: ⁊ nisi hoc auctori¬
tas diceret. animos simpli¬
cium forsitan impediret. Et
cleuauit inquit ioh̃es anglo
manum suam in celum. et
irauit ꝑ uiuentem in scl̃a:
quia tempus iam non erit.
mortalitatis inquit qͣnͣdoꝙ
transiturum ẽ: ut penitus
non sit. angło hic in sacro
eloquio attestante qui ait
tempus deficit. nomine tem¬
poris. eorum defectum uoca¬
uit: ostendens qd̃ sine fine
omnimodo defectu deficiunt.
hii qui a uisionis intime es¬
solatione seꝑantur. Intelligi¬
tur ergo ꝑ tempus: mutabi¬
litatis humane uarius defe¬
ctus. Non infindetur predi¬
cta uiriditas. habundantia

Expanded text:
novitate suae viriditatis absque dubio permanebit. Nec in vere crescet, nec in autumno deficiet; nec calore siccabitur aestatis, nec marcescet frigoribus hiemis. Ibi enim non erit varietas temporis, ubi semper est identitas aeternitatis. Unde B. Joannes in Apocalypsi dicit, quia tempus non erit amplius . Mirum est tamen quod diximus, quia post resurrectionem non erit tempus, et nisi hoc auctoritas diceret, animos simplicium forsitan impediret. Et levavit, inquit Joannes, angelus manum in coelum, et juravit per viventem in saecula, quia tempus mortalitatis, inquit, quandoque transiturum est ut penitus non sit, angelo hoc in sacro eloquio attestante, qui aittempus deficit, nomine temporis, eorum defectum vocavit, ostendens quod sine fine omnimodo defectu deficiunt ii, qui a visionis intimae consolatione separantur. Intelligitur igitur per tempus, mutabilitatis humanae varius defectus. Non infundetur praedicta viriditas abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
cauitas illa contiuibilem d̃m
iitus habebit. ⁊ ideo nemo
tlsce desscerat egredi: quia p̾t̾
ipsum simile nil preualet
intueri. Benedixit filiis tuiꝰ
in te. Ad iherłm dicitur. Bñ¬
dixit filiis tuis in te: id ẽ in
pace. Ipse enim pacem fines
eis posuit: quia in futura
iherłm discordie turbatio
nusquam erit. Huius aut̃
pacis non erit finis. Et adipe
frumenti satiat te. Audi qd̃
sequitur: quia iusti ex adipe
frumenti in illa ciuitate sa¬
tientur. Adeps frumenti est
presens contemplatio uultꝰ

Expanded text:
civitas illa contuibilem Deum intus habebit. Et ideo nemo inde desiderat egredi, quia praeter ipsum simile nil praevalet intueri. Benedixit filiis tuis in te. Ad Hierusalem dicitur: Benedixit filiis tuis in te, id est in pace. Ipse enim pacem fines ejus posuit, quia in futura Hierusalem discordiae turbatio nusquam erit. Hujus autem pacis non erit finis. Et adipe frumenti satiat te . Audi quod sequitur, quia justi ex adipe frumenti in illa civitate satiantur. Adeps frumenti est praesens contemplatio vult
Abbreviated transcription (Latin):
tionis defectus. que ideo
durat ut crutietur: ideo
et̾nalit̾ crutiatur. quia
sine fine peccarent homi¬
nes si potuissent. decipit᷑
ergo qui pulchritudinẽ
temporalium blandientẽ
sibi sequitur. s anteponat
sp̃alem ut uideat regem
in decore suo. Quod ꝓmit

Expanded text:
tionis defectus, quae ideo durat ut crucietur, ideo aeternaliter cruciatur, quia sine fine peccarent homines si possent. Decipitur igitur qui pulchritudinem temporalium blandientem sibi sequitur: sed anteponat spiritalem, ut videat Regem in decore suo. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Si aliquid oꝑatur ⁊ contͣ¬
dicis. non cessat: et sic flecti
nequeunt actus superbie:
S̾tat semꝑ ut de elefante di¬
ximus: s qui sic stat. male
stat. Ad ꝓpriam uoluntatẽ
quasi ad arborem latus in¬
linat suꝑb. ut quietem re¬
cipiat: qd̃ enim ꝑ dispositõ¬
nem ꝓprie uoluntanis agi¬
mus: hoc quieto suscipimꝰ
animo. si aut̃ alit̾ ordinet᷑:
pro labore reputabit᷑. Succi¬
datur igitur arbor ꝓprie uo¬
luntatis: ut cadat ⁊ occidat᷑
bestia suꝑbie. S ut diximꝰ
cauendum nob᷑ ẽ ne cadẽs
opprimat aliquem. Sic igit᷑
nouit̾ conu̾sis insidiatur
suꝑbia. Religiosis u̾o trib
modis insidiatur. tunc scili¬
cet cum aliquis se solum esti¬
mium de iusticia confidit:
uel quando cessat a bono
oꝑe. Helyas se solum esti

Expanded text:
si aliquid operatur et contradicis, non cessat, et sic ejus crura flecti nequeunt. Actus superbiae semper stat, ut de elephante diximus, sed qui sic stat, male stat. Ad propriam voluntatem quasi ad arborem latus inclinat superbus, ut quietem recipiat. Quod enim per dispositionem propriae voluntatis agimus, hoc quieto suscipimus animo; si autem aliter ordinetur, pro labore reputatur. Succidatur igitur arbor propriae voluntatis, ut cadat et occidatur bestia superbiae. Sed, ut diximus, cavendum est nobis, ne cadens opprimat aliquem. Sic igitur noviter conversis insidiatur superbia. Religiosis vero tribus modis insidiatur: tunc scilicet cum aliquis se solus existinimium de justitia confidit, vel quando cessat a bono opere. Elias se solum just
Abbreviated transcription (Latin):
cho. ꝓmisit ei argenti talenta
trecenta sexaginta. Suꝑ hoc ꝓ¬
mittebat. ⁊ alia centum quin¬
quaginta. si potestati eius cõ¬
cederetur gynnasium ⁊ ephe¬
byam sibi constituere: ⁊ eos
qui in iherosolimis erant an¬
thyochenos scribere. Qd̃ cum
rex aimuisset ⁊ obrinuissz ia¬
son principatum: statim ad
gentilent ritum contribules
suos tranfferri p̾cepit. ⁊ au¬
sus ẽ sub ipsa arce gynnasiũ
constituere: ⁊ optimos ephe¬
bozum in lupanarib ponere.
Ambiebat inquit iason frat̾
ome sũmum sac̾dotium. Ex¬
tunc ira tua dñe: extunc ue¬
nale sacerdotium. extunc ⁊ ñc.
cum oma: ad huc precib ⁊ p̾¬
ciõ quorimidam celebratur
electio. Qui hoc ordine in
eccłia magistri funt: gynia¬
sium ⁊ ephebyant in iħerłm.
id ẽ in eccłia qͣndoq constru

Expanded text:
cho promisit ei argenti talenta trecenta sexaginta, super hoc promittebat et alia centum quinquaginta, si potestati ejus concederetur gymnasium et ephebiam sibi construere, et eos, qui in Hierosolymis erant, Antiochenos scribere. Quod cum rex annuisset, et obtinuisset Jason principatum, statim ad gentilem ritum contribules suos transferre coepit, et ausus est sub ipsa arce gymnasium constituere et optimos quosque epheborum in lupanaribus ponere . Ambiebat, inquit, Jason frater Oniae summum sacerdotium. Extunc ira tua, Domine, extunc venale sacerdotium, extunc et nunc. cum Onia: adhuc precibus et pretio quorumdam celebratur electio. Qui hoc ordine in Ecclesia magistri fiunt, gymnasium et ephebiam in Hierusalem, id est, in Ecclesia, quandoque constru
Abbreviated transcription (Latin):
adducto exemplo exquisitius
loqueremur. Audiat ergo
diligens lestor. qui nõ quos
uult. uel quando misti gxpla¬
nationum potest hẽre libros:
audiat non me sz bĩn am¬
brosium cuius auctoritatẽ
hic sequi uolumus uel sen¬
sum u̾bis aliis. uel eiusdem
u̾ba ponentes. Et ut ad ma¬
iorem instructionem loqui
ualeamus: int̾pretationes
nominum nõ sit annotari
difficile. Abraham enĩ int̾pre¬
tatur pat̾: loth u̾o dedina¬
tio. iordanis descensio. Hec
omnia in homine possunt
adaptari: quia mens iusti
hominis quasi pat̾ ẽẽ dici¬
tur. Sicut enim pat̾ filiis
preuidet. sic mens iusit cogi¬
tationib presidet: et uagos
sensuum motus quasi quo¬
dam dulci pat̾nitatis regit
affectu. Loth aut̃ delinatio
dicitur. Seꝑatur ergo loth
ab abraham: qͣndo aliquis
a iusticia mentis dedinat.
Duob aut̃ modis declina¬
tio dicitur. Tindeb̾s amhro¬
sius ait. Cum loch inquit¬
dedinaret malum. hoc ẽ er¬
rorem. flagitium. crimen:

Expanded text:
adducto exemplo exquisitius adducto exemplo exquisitius loqueremur. Audiat ergo diligens lector qui non quos vult, vel quando vult, explanationum potest habere libros, audiat non me, sed beatum Ambrosium, cujus auctoritatem hic sequi volumus, vel sensum verbis aliis, vel ejusdem verba ponentes. Et ut ad majorem instructionem loqui valeamus, interpretationes nominum non sit annotari difficile. Abram enim interpretatur pater, Loth vero declinatio, Jordanis autem descensio. Haec omnia in homine possunt adaptari, quia mens justi hominis pater esse dicitur. Sicut enim pater filiis praesidet, sic mens justis cogitationibus praesidet, et vagos sensuum motus quasi quodam paternitatis dulci regit affectu. Loth autem declinatio dicitur. Separatur ergo Loth ab Abram, quando aliquis a justitia suae mentis declinat. Duobus autem modis declinatio dicitur. Unde beatus Ambrosius ait: « Cum Loth declinaret malum, hoc est, errorem, flagitium, crimen
Abbreviated transcription (Latin):
et daretur ei a patruo eligẽ¬
de possessionis libertas: leua¬
uit oculos ⁊ aspexit omnẽ
regionem iordanis. que ir¬
rigabatur priusꝙͣ euert̾et
dominus sodomam et go¬
moiram. sic̃ paradysus do¬
mini. Hanc elegit s postea
int̾ diu̾sos reges ortum est
captum loth narrat hysto¬
ria. quo comꝑto abraham
naculos. ⁊ cum trecentis de¬
cem ⁊ octo uiris adeptis ui¬
ctoriam: nepotem liberauit.
Notate frẽs cum seꝑari uellet
loth ab abraham. regionem
aspexit iordanis que irriga¬
batur sic̃ paradysus dñi: et
loci pulchritudinem utilitati
p̾posuit. Infirmior enim ut a¬
it b̃s̃ ambrosius amena eli¬
git: utilia fastidit. Sic non
tantum captus loci pulchri¬
tudine. ad amena iordanis
descendit: s etiam ab hostib
captus ibidem ẽẽ cognoscit᷑.
Doceat igitur loth hominẽ
ext̾iorem. ne princeps mundi
huius ꝑ pulchritudinẽ rerũ
blandiatur ei: ne discedens
a socio capiatur ab hostib.
Placeret forsitan alicui: si de

Expanded text:
et daretur ei a patruo eligenet daretur ei a patruo eligendae possessionis libertas, levavit oculos et aspexit omnem regionem Jordanis, quae irrigabatur, priusquam everteret Dominus Sodomam, et Gomorrham, sicut paradisus Domini, hanc elegit; sed postea inter diversos reges ortum est captum Loth, narrat historia: quo comperto Abram naculos, et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, nepotem liberavit . Notate, fratres, cum separari vellet Loth ab Abram, regionem aspexit Jordanis, quae irrigabatur sicut paradisus Domini, et loci pulchritudinem utilitati praeposuit. « Infirmior enim, ut ait beatus Ambrosius, amoena eligit, utilia fastidit. » Sic non tantum captus loci pulchritudine, ad amoena Jordanis descendit, sed etiam ab hostibus captus ibidem esse cognoscitur. Doceat igitur Loth hominem exteriorem, ne princeps mundi hujus per pulchritudinem rerum blandiatur ei, ne discedens a socio capiatur ab hostibus. Placeret forsitan alicui, si de
Abbreviated transcription (Latin):
temptat dyabolus quosli¬
bet ꝑ huius modi deceptio¬
nes a caritate remou̾e: cui
contradicamus clamantes
a caritate dei : tribulatio. an
angustia. an aliquid eorum
que secuntur: Nemo igit᷑
a caritate nos separet: qui
enim caritatem habuerit.
antiqui hostis minas tim̾e
non pot̾it. qui a caritas fo¬
ras mittit timorem. nec im¬
pugnatõnib delectationũ
cedet. qui caritatis utitur cli¬
peo: qui a caritas patienter
omĩa sustinet. Hoc igitur
clipeo homo int̾ior ⁊ ext̾ior
utantur. ad defensionẽ: ne
uel t̾reantur minis uel im¬
pugnationib cedant. ⁊ hec
de prima ꝓpositõne sufficiãt
Rimum ꝑ dilestio¬
nem temꝑalium᷑
antiquus hostis
minas pretendit: nunc u̾o ꝑ
pulchritudinem rerum tͣnͣse¬
untium homini blanditur
ut decipiat. pulchritudini e¬
ita ut ipsa pulchritudo sit de¬
lectationis causa. Ad hoc illd̾
ꝑtin̾e credimus quod in uet̾i
de patriarcha abraham: a
quo cum seꝑari uellet loth.

Expanded text:
tentat diabolus quoslitentat diabolus quoslibet per hujusmodi tentationes a charitate removere, cui contradicimus cum Aposa charitate Christi? tribulatio, an angustia , an aliquid eorum quae sequuntur? Nemo igitur a charitate nos separet. Qui enim charitatem habuerit, antiqui hostis minas timere non poterit, quia charitas foras mittit timorem , nec impugnationibus delectationum cedet qui charitatis utitur clypeo, quia charitas patienter omnia sustinet . » Hoc igitur clypeo homo interior et exterior utantur ad defensionem, ne vel terreantur minis, vel impugnationibus cedant. Et haec de prima propositione sufficiantPrimum per delectationem temporalium antiquus hostis minas praetendit, nunc vero per pulchritudinem rerum temporalium homini blanditur ut decipiat. Pulchritudini eita ut ipsa pulchritudo sit delectationis causa. Ad hoc illud pertinere credimus quod in Veteri de patriarcha Abram, a quo cum separari vellet Loth,
Abbreviated transcription (Latin):
tur auoce inimici. ⁊ a tribula¬
tione pecc̃oris. s dicat. paratꝰ
sum: et nõ sum turbatus.
ut custodiam mandata tua.
tis. homo int̾ior consolatur
ext̾iorem : licet cum eo ĩpug¬
netur ⁊ contristetur in exer-¬
citatione sua. Cum enĩ ca¬
ro in se affligitur. nel cum¬
secularium hominum patit᷑
conuitia. tunc homo int̾ioꝵ
ut ait b̃s̃ augustinus. affectꝰ
tedio ⁊ multoꝵ rabie circum¬
latratus. reluctans odio ut
ꝑficiat dilectionem. in ipsa
lusta contristatur: et ideo di¬
cat cum ꝓphã. Exaudi d̾s dep̾
cationem meai. ⁊ ne desper̾is
precem meam: untende michi
⁊ exaudi me. Conturbatꝰ etiã
in exercitatione sua petrus.
cum ambulasset int̾ undas
uidit uentum uenientem ⁊
timuit: ⁊ cum cepisset m̾gr
clamauit dicens. Dñe pereo:
salua me. Aquo uento uali¬
do turbatus ẽ petrus: Ait
b̾̃s augustinus. cũ expon̾et
illum locum. Turbatus est
inquit a uoce inimici: et a
tribulatõne pecc̃oris. Sic

Expanded text:
tur a voce inimici, et a tribulatur a voce inimici, et a tribulatione peccatoris, sed dicat: Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua . tis homo interior consolatur exteriorem, licet cum eo impugnetur, et conturbetur in exercitatione sui. Cum enim caro in se affligitur, vel saecularium hominum patitur convicia, tunc « homo interior, ut ait beatus Augustinus, affectus taedio, et multorum rabie circumlatratus, reluctatur odio, ut perficiat dilectionem et in ipsa lucta contristatur, » et ideo dicat cum Propheta: Exaudi, Deus, orationem meam, et ne despexeris deprecationem meam; intende mihi, et exaudi me . Conturbatus est in exercitatione sua Petrus, cum ambularet inter undas; vidit ventum validum venientem, et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, pereo, salva me . « A quo vento valido turbatus est Petrus? » ait beatus Augustinus, cum exponeret illum locum, « turbatus, inquit, est a voce inimici, et a tribulatione peccatoris. » Sic
Abbreviated transcription (Latin):
minos suos. Sic frẽs mundi
huius princeps homini ext̾io¬
ri. id ẽ carni ꝑ dilectionẽ tem¬
poralium minatur ut t̾reat:
sic locum numitionis aggre¬
ditur. in quo nouit ẽẽ debilio¬
rem. S̾ homo int̾ioꝵ discretꝰ
⁊ expeditus uidelicet anima.
excitatus tumultu minarũ
sine mora ad defensionem ad¬
iungitur: implens illud qd̃
Pigrum socium ne deficiat
hortatur. salomonis utens cõ¬
silio dicentis: fili accedens ad
seruitutem dei. p̾para animã
tuam ad tempt̾ationẽ. Docet
rationabilit̾ indiscretum. qua¬
lit̾ sustin̾e debeat minas hostĩ:
religionis bonum cõmendat.
delestationis u̾o pessime uiciũ
dampnat. Monet eum ne ab¬
horreat flustuatõnem huiꝰ uite.
quia ad tempus ẽ: s ponat an¬
choram spei ⁊ dicat. Expectabo
eum qui saluum me faciet. a
pusillanimitate sp̃c ⁊ tempesta¬
te: nõ dabit enim inet̾num
fluctuatõnem iusto. Hortat᷑
tt̾um illum ne contristetur in
exercitatõne sua: ne conturbe¬

Expanded text:
rminos suos. Sic, o fratres, mundi rminos suos. Sic, o fratres, mundi hujus princeps homini exteriori, id est carni, per delectationem temporalium minatur ut terreat, sic locum munitionis aggreditur in quo novit esse debiliorem. Sed homo interior discretus et expeditus, scilicet anima, excitatus tumultu minarum, sine mora socio ad defensionem adjungitur, implens illud quodPigrum socium, ne deficiat, hortatur; Salomonis utitur consilio dicentis: Fili, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationes ; docet rationabiliter indiscretum, qualiter sustinere debeat minas hostium; religionis bonum commendat, delectationis vero pessimae vitium damnat; monet eum ne exhorreat fluctuationem vitae hujus, quia ad tempus est, sed ponat anchoram spei, et dicat: Exspectabo eum qui salvum me fecit a pusillo animo et tempestate, non dabit enim in aeternum fluctuationem justo . Hortatur iterum illum ne contristetur in exercitatione sua, ne conturbe