comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ ꝓpt̃ ĩm̃sas paludes atq ĩpe¬
ditissimas siluaᷤᷤ munitissi¬
mi uidebant᷑. tͥbꝰ agminibus
inuadit: Nimiaq cȩde uul¬
go agitata. residuos supplices
uocatas. pͥusquã germanis
aduentantib iungerent᷑. Et
c̃tinuo ipsã ciuitatẽ cȩpit Sȩ¬
sar ulcisci mortẽ sabini ⁊ co¬
tȩ legatoꝵ uolens. ãbio regẽ
⁊ eburones deletȩ legionis
aucꝰtores. postqͣ. in arduennã
siluã refugisse cõꝑit. quȩ sil¬
ua totiꝰ galliȩ maxima ẽ. atq
a ripiᷤᷤ reni finib q treueroꝵ
ad neruioᷤ usq ꝑtingit. ⁊ in
longitudine plus quã. Lͣ. mi
ꝑ obstructaᷤ spaciosasq silua ᷤᷤ
ignoti diuiderent᷑. hostẽq lo¬
cis notissimũ quererent. omnẽ
galliã ꝑnuntioᷤᷤ inuitat. ut
quiq scdm placitũ suũ recon¬
ditas in arduenna silua pre¬
das q̃rant. diripiant q: Qͦ
facto. galliᷤᷤ utrĩq morienti¬
b. maximas romanoꝵ in iy¬

Expanded text:
sibi propter immensas paludes atque impesibi propter immensas paludes atque impeditissimas silvas munitissimi videbantur, tribus agminibus invadit, nimiaque caede vulgo agitata, residuos supplices ovocatas, priusquam Germanis adventantibus jungerentur, et continuo ipsam civitatem cepit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, Ambiorigem et Eburones, deletae legionis auctores, postquam in Ardennam silvam refugisse comperit, quae silva totius Galliae maxima est, atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitudine plus quam quinquagper obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniu
Abbreviated transcription (Latin):
niagna armatoꝵ copsus habens.
ꝑestꝗͣ de c̃sensu tͥogus galliȩicer¬
tior redditꝰẽ. labieni castra. le
Tu aubitrabat᷑. delere. stataut.
Ae demdereburonibe neriͥsꝰ
coniunctus. ad opprim̃dũ cȩsa¬
rantẽ. repentina eruptione
ꝓstrauit: Hac uictoria labie¬
ni. reliqͥ galloꝵ conatͦ rep̃ssis̃.
⁊ cȩsar paulo qͥetior parte hie¬
ms fuit: S intelligens sibi
me qr płima parte exercituᷤ
amissa. aliis q gͣuit᷑ sauciis.
ne ad sustinendũ qͥdẽ sibi i.¬
doneuᷤᷤ. ñ dicã ad cõprim̃dũ
p̾eio ꝓconsule c̾scribi legiones.
sibiq mitti in auxiliũ petit.
Itaq ante exac̾tã hiemẽ. tres
ad eũ legiones in castra uene¬
r̃: Igͥ cȩsar pͥus quã in unũ
hostiũ copiȩ coirent. in eunte
uere aggredi trepido ⁊ oppͥ¬
mere sparsoᷤ in suis finib pa¬
rat: Primũ itaq neruioꝵ fi¬
nes diripit. Predã uͦ quȩ co¬
piosissima erat. exercitui ꝑ¬
mittit. Deinde menapos qͥ

Expanded text:
magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legitu arbitrabatur, delere statuit: ac deinde Eburonibus Nervisque conjunctus, ad opprimendum Caesarantem repentina eruptione prostravit. Hac victoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt, et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. Sed intelligens sibi me quia, plurima parte exercitus amissa, aliisque graviter sauciis, ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad comprimendum peio proconsule conscribi legiones, sibique mitti in auxilium petit. Itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra venerunt. Igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte verno aggredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. Primum itaque Nervorum fines diripit: praedam vero, quae copiosissima erat, exercitui permisit. Deinde Menapios, qui
Abbreviated transcription (Latin):
romano censui statĩ ascͥptꝰ. ut
natus ẽ: hȩc ẽ pͥma illa cla¬
rissimaq ꝓfessio. q̃ cęsarẽ om¬
niũ pͥncipẽ. romanosq rerũ
dños. singillatĩ cunctoꝵ ho¬
minũ ecdita ascriptione sig¬
nauit: in qͥ se ipse qͥ cunctoᷤ
hoĩes fecit. inueniri hominẽ
ascribiq int̃ homines uolu¬
iti Qd̾ penitꝰ nũꝗͣ ab urbe
c̃cdita. atq ab exordio gene¬
ris humani. in hc̃ modũ ne
babylonio qͥdẽ uł macedoni.¬
cout ñdicã. minori cuiquã
regno. c̾cessũ fuit: Nec dubi¬
ũ quin oĩũ cognitioni. fidĩ.
rerũ apicẽ ꝓuexerit. cuiꝰ po¬
tissime uoluit ẽe cũ uenit.
dicendꝰ utiq ciuiᷤ romanꝰ.
tia tpr̃a xͥana. magisq int̾
repͥmentiũ manꝰ crescentia.
⁊ ꝗ adhuc in ꝓuectu posita.
horũ ipsoꝵ qͥb hȩc responde
cogim᷑ insectatione mordent᷑.
septimo libello si tam̃ adiuuã¬
te dño suffecero cõp̃hendã. ut
qͥ ab initio ⁊ peccare homineᷤ
⁊ puniri ꝓp̃t pecc̾a ñ tacui.¬

Expanded text:
Romano censui statim adscriptus at natus est. haec est prima illa clarissimaque professio, quae Caesarem omnium principem Romanosque rerum dominos singillatim cunctorum hominum edita adscriptione signauit, in qua se et ipse, qui cunctos homines fecit, inueniri hominem adscribique inter homines uoluit; quod penitus numquam ab Orbe condito atque ab exordio generis humani in hunc modum ne Babylonio quidem uel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno concessum fuit. nec dubium, quin omnium cognitioni fidei rerum apicem prouexerit, cuius potissime uoluit esse cum uenit, dicendus utique cinis Romanus tia tempora Christiana magisque inter reprimentum manus crescentia et quae adhuc in prouectu posita horum ipsorum, quibus haec respondere cogimur, insectatione mordentur, septimo libello, si tamen adiuuante Domino suffecero, conprehendam, ut, quoniam ab initio et peccare homines et puniri prop
Abbreviated transcription (Latin):
tenta ẽ: Cũ lucultꝰ asiã. poco¬
peius hispaniã. cȩsar galliã ꝑ¬
domuit. romanũ ĩꝑiũ usq ad
extremoᷤ ꝓpe modũ t̾rȩ t̾mi¬
nos ꝓpagatũ ẽ Hanc nc̃ ãpliᷤᷤ.¬
simã dilationẽ. uastissima ru¬

Expanded text:
tenta est, cum Lucullus Asiam, Pomtenta est, cum Lucullus Asiam, Pompeius Hispaniam, Caesar Galliam perdomuit Romanumque imperium usque ad extremos propemodum terrae terminos propagatum est. hanc nunc amplissimam dilatatione
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ int̾fecit. parthos quoq ab ho¬
rode in syriã missos. iãq ingreᷤᷤ¬
soᷤᷤ anthiochiã. bello expulit.
ducẽq eoꝵ ossagen int̾fecit:
Igitur romani statꝰ agit᷑ sẽꝑ
alt̾na mutatio. uelut forma o¬
ceani maris. q̃ omĩ die dispar.
nẽ succiduis ꝑ septẽ dies attol¬
lit᷑ increm̃tis. nc̃ insequenti¬
b totidẽ diẽb. nat᷑ali dãno
⁊ defectu int̾iori subducit᷑.
Ut enĩ de ꝓximis ordiar. cĩ¬
bris tigurinisq uincentibꝰ.
cũ apud rhodanũ flum̃ ro¬
manꝰ exercitꝰ ꝑiĩt. artissi:¬
mas roma sensit angustiaᷤ.
Refusa c̃tinuo clade cimbroꝵ.
magniᷤᷤ elata ꝓuentib. pͥoꝵ
oblita defectuũ ẽ Hanc de¬
inde recentissimȩ ꝓsꝑitatis
iacꝰtantiã. italicũ bellũ ⁊ sil¬
sus pꝰ hanc domesticã intesti¬
pene euiscerata ⁊ exesa ẽ. pa¬
rib ꝓpe modũ spaciis tẽpoꝵ.
ñ solũ reparata. uerũ etiã ex¬

Expanded text:
et interfecit, Parthos quoque ab Hoet interfecit, Parthos quoque ab Horode in Syriam missos iamque ingressos Antiochiam bello expulit duoemque eorum Osagen interfecit. Igitur Romani status agitur semper alterna mutatio et uelut forma. Oceani maris, quae omni die dispar nunc succiduis per septem dies attollitur incrementis nunc insequentibus totidem die bus naturali damno et defectu interiore subducitur. ut enim de proximis ordiar, Cimbris Tigurinisque uincentibus cum apud Rhodanum flumen Romanus exercitus periit, artissimas Roma sensit angustias; refusa continuo clade Cimbrorum, magnis elata prouectibus priorum oblita defectuum est. hano deinde recentissimae prosperitatis iactantiam Italicum bellum et dilsus post hanc domesticam intestipaene euisoerata et exesa est. paribus propemodum spatiis temporum non solum reparata, uerum etiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
q cũ ꝓpe charraᷤᷤ uentũ ẽẽt. par¬
thi subito ingruentes. cũ siri¬
na ⁊ sicilia p̃fectiᷤᷤ. sagutis op¬
p̃sere romanoͤ. Cecid̾e ibi plu¬
rimi senatores. aliqͥ etiã consy¬
lares ⁊ p̃torii uiri Crassu qͦq
filiꝰ crassi lectissimꝰ iuueniᷤᷤ.ui
acie occisꝰ ẽ. Pret̾ea .iiii. cohor¬
tes cũ uargunteo legato. mediis
dep̃hensȩ cãpis ⁊ intͦfecꝰtȩ s̃ Si.¬
renas rapto eqͥtatu. crassũ ꝑseqͥ
intendit: eũq circũ uentũ. ac
frustra colloqͥũ eiꝰ petentẽ int̾¬
ficit. quãius uiuũ auferre ma¬
luisset. Pauci noctiᷤᷤ beneficio
lib̾ati. charras c̾fuger̃: Cogni¬
ta clade romanoꝵ. multȩ ori¬
entiꝰ ꝓuinciȩ a societate ⁊ fide
ppłi romani defecissent. nͥ qua¬
casius collecti ex fuga militib
pauciᷤ. intumescentẽ syriaos
egregia animi uirtute ac mo-¬
deratione p̃ssisset. qͥ ⁊ ant̾iocũ
copiasq eiꝰ ingentes p̾lio uicit

Expanded text:
que cum prope Carras uentum esset, Parque cum prope Carras uentum esset, Parthi subito ingruentes cum Surena et Silacea praefectis sagittis oppressere Romanos. cecidere ibi plurimi senatores, aliquot etiam consulares et praetorii uiri; Crassus quoque filius Crassi, lectissimus iuuenis, in acie occisus est. praeterea quattuor cohortes cum Vargunteio legato mediis deprehensae campis et interfectae sunt. Surenas rapto equitatu Crassum persequi intendit eumque circumuentum ac frustra conloquium eius petentem interfecit, quamuis uiuum auferre maluisset. pauci noctis beneficio liberati Carras confugerunt. cognita clade Romanorum multae Orientis prouinciae a societate uel fide populi Romani defecissent, ni Cassius collectis ex fuga militibus paucis intumescentem Syriam egregia animi uirtute ac moderatione pressisset; qui et Antiochum copiasque eius ingentes proelio uicit
Abbreviated transcription (Latin):
c̃currentes. eiꝰ dãno uincerenꝰ.
cuiꝰ ꝑiculo uincerent᷑. Nã uicto¬
re cęsare de gallia reu̾so. quilia
bella cõmota s̃. aliaq grauissi¬
ma mala int̾fecti apud parthoᷤ
crassi ⁊ trucidati exercitꝰ p̾ces¬
collega põpeii. ꝓuinciã sortitꝰ
in parthos. homo in ex plebilis
cupiditatiᷤᷤ. audita in ierusoli.¬
mis tẽpli opulentia. quã põpeiꝰ
intactã reliquerat. in palesti.¬
nã diu̾tit. ierusolimã adit. tẽ¬
plũ ꝑuadit. opes diripit: Inde
ꝑ mesopotamiã tendens in par.¬
thiã. quaẽq it̃ habuit. sociis
ciuitatib axilia indixẽ. p̾cia
exegit. Moxq ut eufraten tͣn¬
siit. ilico bogesen legatũ ab ho¬
rode rege parthoꝵ ad se missũ.
obuiũ habuit A qͦ uehem̃t᷑ in¬
crepatꝰ ẽ. cur contͣ fȩdꝰ luculli
⁊ põpeii. auaricia inducꝰtꝰ eu.¬
fraten tͣnsierit. Quã obrẽ sine
mora futurũ. ut ꝓ auro par-¬
thico. serico ferro oneraret᷑. Ita¬

Expanded text:
concurrentes eius damno uincerent, concurrentes eius damno uincerent, cuius periculo uincerentur. nam uictorem Caesarem de Gallia reuersum ciuilia bella comitata sunt aliaque grauissima mala, interfecti apud Parthos Crassi et trucidati exercitus. praecescollega Pompei prouinciam sortitus in Parthos, homo inexplebilis cupiditatis, audita in Hierosolymis templi opulentia, quam Pompeius intactam reliquerat, in Palaestinam deuertit, Hierosolymam adit, templum peruadit, opes diripit. inde per Mesopotamiam tendens in Parthiam, quacumque iter habuit sociis ciuitatibus auxilia indixit. pretia exegit moxque ut Euphraten transiit, ilico Vagesen, legatum ab Horode rege Parthorum ad se missum, obuium habuit, a quo uehementer increpitus est, cur contra foedus Luculli et Pompei auaritia inductus Euphraten transierit. quamobrem sine mora futurum, ut pro auro Parthico Serico ferro oneraretur. ita
Abbreviated transcription (Latin):
rabat Hĩc illa tã frequens con¬
tͣ uetita p̾sũptio inuadebat᷑.
ꝓ defendenda lib̾tate ĩportuna
lib̾tas. ꝑceptaq insatiabilit᷑ po¬
tundi licentia. qđ male conce¬
ptã ꝑniciẽ restringere uideba.¬
t᷑ augebat: Hĩc ante pugnã
insidiator argutior. hic̃ in pu.¬
gna hostiᷤ infestior. hĩc pͦ pug¬
nã uictor ĩmitior Hinc oma
ad domandã ĩpatientiã cru¬
descentia. hĩc iã nec remediis
credebat᷑ Itaq si int̾rogare
possẽ hanc de qͥ loqͥm᷑ nationẽ.
quid tẽ cũ hȩc ipsa sustinebat
de illis tẽporib iudicaret. res¬
pondet ut arbitror dicens: Sic
me illa tc̃ febris exsanguẽ red¬
uefacere uł cõmouere neqͥue¬
rit. atq ita me romani incli¬
nauer̃. ut nec ad gothoᷤ assur.¬
gã: S nec ipsa qͥdẽ roma cla-¬
des quas intulit euitauit:
Exercitatȩ diu aucteq s̃ ꝑ totiꝰ
mundi cardines potentiȩ du¬
cũ uiresq legionũ. quȩ in sese

Expanded text:
rabat. hinc illa tam frequens conrabat. hinc illa tam frequens contra uetita praesumptio: inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic me illa tunc febris exsanguem reduefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos mundi cardines potentiae ducum uiresque legionum, quae in sese
Abbreviated transcription (Latin):
cogit ignaros: E xhaustis at
q edomitis gallis. securus cȩ¬
sar cũ legionib in italiã re¬
dit. nulsos post se galloꝵ
motꝰ ꝑtimescens. certũ se sci.¬
ens minime aliqͦs qͥ uł mo¬
uere audeant. uł si moueãt
bres int̾nosq ȩstus. uitalia
medullaꝵ. torrentes. ut sẽ¬
se habeat. quanta maciȩ. ꝗͣ.¬
toq pallore sit. quã remis¬
sa ac dissoluta iaceat. quã¬
ipsos quoq necessarii officii
motꝰ ne eundẽ in cursũ ma¬
loꝵ reuocent ꝑtimescat: Ir¬
ruit enĩ in ẽã repentino ĩpe¬
tu romanꝰ excercitꝰ. ueluti for¬
tissimo corpori fortior lues. q̃
tanto gͣuius accendit᷑. qͣnto
ĩpatientiꝰ tolerat᷑ Sitiebat
misera. cũ instanti gladio
ꝓfiteri sponsionẽ seruitu¬
cogeret᷑. sitiebat ut dixxi. no¬
t̃a illã oĩbq suauissimã uelut
aquȩ gelidȩ dulcedinẽ lib̃tatiᷤ.
Quantoq eã magis subtrahi in¬
telligebat. tanto auidiꝰ deside¬

Expanded text:
cogit ignaros. Exhaustis atcogit ignaros. Exhaustis at edomitis Gallis securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, certo se sciens minime aliquos, qui uel moueri audeant uel si moueantur bres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoque pallore sit, quam demissa ac resoluta iaceat, quapsos quoque nemotus, ne eumdem incursum malorum revocent, pertimescat. Irruit enim in eam repentino impetu Romanus exercitus, veluti fortissitanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitucogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius deside
Abbreviated transcription (Latin):
machiniᷤᷤ. cũ graue p̾hũ suiᷤ ce¬
sar ac ꝑiculosũ uid̾ẽt. cohortes
in circuitu oppidi ire uelocit᷑ ꝑ
occultũ imꝑat. atq undiq su¬
bito uastũ clamorẽ attollere.
Quo facto. c̾sternati oppidani.
dũ recurrere ad muniendũ o¬
ppidũ uolũt. ab oppugnatione
turris uł demolitione agge¬
ris recesser̃: Illi tam̃ qͥ ad in¬
cidendas fonti uenaᷤ sub obten.¬
traggeris tuti. cuniculoe:
ꝑfodiebant. reꝑtos in abstrusa
do. tenuari in semet ipsis. c̃¬
sumiq fecer̃: Oppidani fon-¬
te siccato. ultima desꝑatione
correpti. deditionẽ sui faciũt.
Cȩsar aũt oĩb qͥ arma tulerãt
manꝰ sustulit. uitã reliqͥt. qͦ
testatior eẽt etiã posteris pe-
na reꝓboꝵ Multũ enĩ ad co¬
hercendã audaciã ualet ꝓpo¬
sitũ punitioniᷤᷤ exẽplũ. euos
ipsa miseri p̾sens forma uiuẽ¬
tiᷤᷤ. & ad recordationẽ admo¬
net c̃scios. ⁊ ad sciscitationẽ

Expanded text:
machinis cum graue proelium suis Caemachinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso do tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione correpti deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus, qui arma tulerant, manus sustulit et uitam reliquit, quo testatior ena improborum. Multum enim ad coercendam audaciam valet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma viventis et ad recordationem ammonet conscios et ad sciscitationem
Abbreviated transcription (Latin):
lendũ ẽẽsexercitũ suũ. Unũ
solũ eẽ p̾sidii. si qͦ mͦ hostes aqͣ
arceant᷑. S n hoc qͦq. nullus¬
nͥ cȩsar potuisset. Siqͥdẽ fonᷤ
quo ad potũ utebant᷑. medio
deuexi montiᷤᷤ laterei funde.¬
bat᷑. Sȩsar ad ꝓotimũ fontiᷤ
admoueri uineas. ⁊ turrẽ ex.¬
trui iubet: Fit magnꝰ ilico ẽ¬
cursuᷤ ex oppido: Quib sine ꝑi-¬
culo p̾liantib. romani quãuis
ꝑtinacit᷑ obsisterent. crebriꝰq
succȩcłent. cõpłes tam̃ truci¬
dabant᷑ Igͥ extruit᷑ agger.
⁊ tͣris pedũ sexaginta. cuiis
uertex ȩqͣri ad fontiᷤᷤ locũ pos¬
sit. ut uł ex eqͦ tela conici que¬
ant. uł p̾cipitata de suꝑ saxoꝵ
uolumina ñ timeri: Sppidani
aut̃ uͥ excanimari siti ñ solũ pe¬
cora sua. uerũ etiã in firmiore ᷤᷤ
hominũ ȩtateᷤᷤ uider̃. cupas pi¬
ce.  euo. ⁊ scinduli repletas.
ac deinde ĩmisso igne in ꝓna
p̃cipitant. eãq ipsi toto oppido
effusi subsecunt᷑. Ardentib

Expanded text:
citum suum; unum solum esse praesidii, si quoquo modo hostes aqua arceantur. sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur. ardentibus
Abbreviated transcription (Latin):
obseratas ocio. ipsa etiã rubi¬
go signauit: nec pͥus unꝗͣ nͥ
sub extrema senectute augͦti
pulsatȩ atheniensiũ sedicio¬
ne ⁊ dacoꝵ cõmotione patue¬
x̃: Clausis gͥ iani portiꝰ. rẽ po¬
blicã quã bello quęsierat. ꝑa.
ce nutrire atq amplifire sty¬
dens. leges plurimas statuit.
ꝑ quaᷤ humanũ genꝰ lib̾a re-¬
uerentia disciplinȩ more ge¬
reret: Dñĩ appellationẽ. ut
homo declinauit: Nã cũ
eodẽ spectante ludoᷤ ꝓnun¬
ciatũ ẽẽt ĩmimo. õ dñm. e¬
quũ ⁊ bonũ. uniu̾siq qͥsi
de ipso dictũ eẽt exultanteᷤ
apꝓbauissent.  statĩ qͥ dem
manu uultuq indecoraᷤᷤ ad¬
ulationes rep̾ssit. ⁊ sequenti
die gͣuissimo corripuit edic¬
to. dnmq se pͦ hȩc appellari.
ne a lib̾is qͥdẽ aut nepotib
suiᷤᷤ uł seruuliᷤᷤ ioco passus ẽ
Git᷑ eo tp̃r id ẽ eo anno qͦ fir¬
missimã nierissimãq pacẽ or¬
dinatione dĩ cęsar cõposuit.

Expanded text:
obseratas otio ipsa etiam robiobseratas otio ipsa etiam robigo signauit, nec prius umquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione et Dacorum commotione patuerunt. clausis igitur Iani portis rempublicam, quam bello quaesiuerat, pace enutrire atque amplificare studens leges plurimas statuit, per quas humanum genus libera reuerentia disciplinae morem gereret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a liberis quidem aut nepotibus suis uel serio uel ioco passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam nerissimamque pacem ordinatione Dei Caesar conposuit
Abbreviated transcription (Latin):
ut sepe ꝑ iuĩ dolori caput pa¬
rieti collidenᷤᷤ. clamaret E n.¬
tili uare. redde legiões Bos¬
foranoᷤᷤ uͦ. agrippa suꝑauit.
et signiᷤᷤ romaniᷤᷤ q̃ illi qͦndã
sub mitridate sustulerant
bello recuꝑatiᷤᷤ. uictoᷤᷤ ad dedi¬
tionẽ coegit: Parthi qͣsi to¬
to t̾raꝵ orbe uł domito uł
pacato omĩũ ocuł signaren¬
t᷑. atq in se soloᷤᷤ oĩs uigor ro¬
mani imꝑii u̾tendus eẽt. qͥ¬
pe qͦs pͥstina ulciscendȩ eraᷤᷤ¬
sianȩ cȩdiꝰ c̃scientia mordebat.
ultro signa quȩ crasso int̃.¬
fecto abstulerant ad cęsarẽ
remiser̃: regiisq obsidib
traditiᷤᷤ. firmũ fȩdꝰ fideli su¬
pplicatione meruer̃
taq anno ab urbe c̃dita sep¬
cȩsar augustꝰ ab oriente in oc
cidente. a septentone in me¬
ridiẽ. ac ꝑ totũ oceant c̾ircu¬
lũ cunctis gentib unã pace
cõpositiᷤᷤ. iani portas t̾cio ipse
tẽ clausit: Quaᷤ ex eo ꝑ dũo¬
decĩ fere annoᷤᷤ qͥetissimo sẽꝑ

Expanded text:
ut sepe pre dolore caput parieti collidens clamaret: 'Quitili Vare, redde legiones. Bosporanos uero Agrippa superauit et signis Romanis, quae illi quondam sub Mithridate sustulerant, bello recuperatis uictos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe uel domito uel pacato omnium oculis signarentur atque in se solos omnis uigor Romani imperii uertendus esset, quippe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa, quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt regiisque obsidibus traditis firmum foedus fideli supplicatione meruerunt. Itaque anno ab Vrbe condita DCCar Augustus ab orienttem, a septentrione in meridiem ac per totum Oceani circulum cunctis gentibus una pace conpositis, Iani portas tertio ipse tunc clausit. quas ex eo per duodeoim fere annos quietissimo semper
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ int̾fecit: Dolobellã sena¬
tꝰ hostẽ ꝓnunciauit. c̃suluor
occisorẽ Ut̃q exercitꝰ. cȩsari
paruit : Postea deciꝰ brutꝰͦ in
gallia. a sẽcaniᷤᷤ captͦ ⁊ occisꝰ
ẽ Basillus aut̃ ȩque unꝰ de
ꝑcussorib. manii seruoꝵ suo¬
ꝗ necatꝰ ẽ Lepido satis agen¬
te. cȩsar antonis recȩpit in
filiã eiꝰ matͥmonio sortitꝰ ẽ In¬
de cũ ad urbẽ accessissent.
ac rumor de futura ꝓscripti¬
one ortꝰ eẽt. gauis toraniꝰ uir
cursu militũ domi int̾fectꝰͦ ẽ.
aliiq quã cõplureᷤᷤ. trucidati¬

Expanded text:
nae interfecit. Dolabellam senanae interfecit. Dolabellam senatus hostem pronuntiavit. Consulum occisorum uterque exercitus Caesari paruit. Postea D. Brutus in Gallia a Sequanis captus et occisus est. Basillus autem, aeque unus de percussoribus, manu servorum suorum necatus est. Lepido satisagente, Caesar Antonium recepit in filiam ejus matrimonio sortitus est. Inde cum ad Urbem accessissent, ac rumor de futura proscriptione ortus esset, C. Thoranius, vir cursu militum domi suae interfectus est, aliiq
Abbreviated transcription (Latin):
brutũ ⁊ cassiũ. t̾ciũ adu̾sus
luciũ antoniũ. quartũ adu̾¬
sꝰ sextũ põpeiũ gneii põpeii
filiũ c̾fecit: Antoniꝰ a senatu
hostiᷤᷤ ꝓnuntiatꝰ. qͥ decis bru¬
tũ apud mutinã obsidione c̃¬
cluserat: Consules hirciꝰ ⁊ pa¬
nsa.⁊ cũ his cęsar ad lib̾an.¬
dũ brutũ expugnandũq a¬
toniũ missi: P ansa pͥmo ue¬
niens. exceptꝰ insidũs int sy¬
oꝵ clades ipse qͦ pilo uulne
re int̾positi paucis dieb est
mortuuiᷤᷤ Hirciꝰ auxciliũ col.¬
legȩ ferens. magnas antonii
copias uasta strage deleuit:
Cȩsar eatenꝰ castra custodiit:
Scda adu̾suᷤᷤ antoniũ pugna.
magnȩ utrĩq strages actȩ s̃.
Nãq tẽ ibi hirciꝰ consul occisus
ẽ. uictꝰ fugit antoniꝰ. cȩ̨sar ui¬
ctoria potitꝰ ẽ. Cui deciꝰ bru¬
tꝰ de c̾iuratione occisi iulũ cȩ¬
saris c̾fessus. p̃ces pęnitentiȩ
fudit: Dolobella tribunũ u
nũ ex int̾fectorib cęsaris smir

Expanded text:
ium adversus Lucium Antonium, quartum adversus Sextum Pompeium, Gn. Pompei filium, confecit. Antonius, a senatu hostis pronuntiatus, Decium Brutum apud Mutinam obsidione concluserat. Consules Hircius et Pansa, et cum his Caesar, ad liberandum Brutum expugnandumque Antonium missi. Pansa primo veniens, exceptus insidiis, inter suorum clades ipse quoque re interpositis diebus est mortuus. Hirtius auxilium collegae ferens magnas Antonii copias uasta strage deleuit. Caesar catenus castra custodiit. secunda aduersus Antonium pugna magnae utrimque strages actae sunt. namque tunc ibi Hirtius consul occisus est, uictus fugit Antonius, Caesar uictoria potitus est, cui D. Brutus de coniuratione occisi Iuli Caesaris confessus preces paenitentiae fudit. Dolabella Trebonium , unum ex interfectoribus Caesari
Abbreviated transcription (Latin):
eruptione facta: incredibili cȩ¬
de deleuit.
ubliꝰ uͦ crassus cũ in aqͥtaniaos
ꝑuenisset. bello exceptꝰ ẽ Hãq
sociateᷤᷤ magno eqͥ tatu pedestri.¬
bq copiis p̾ualidiᷤ romanos ad.¬
orti. diu gͣuit t᷑bauer̃ Post
uicti. atq in oppidũ sociati. co¬
acti obsessiq cũ se oppugnari
uid̾ent. armiᷤ traditis in decli.¬
tionẽ recepti s Aqͥtani hac cla¬
de ꝑmoti. undiq exercitũ con¬
trahunt: De citeriori qͦq hispa¬
nia auxilia accersiunt. Duceᷤᷤ
bello maxime eoᷤᷤ pficiunt. qͥ
cũ sertorio militauerant. Hii
om̃s dũ obsidionẽ crasso parañ.
in castris suiᷤᷤ obruente crasso¬
deleti s̃ Nã ex aqͥtaniᷤ ⁊ canta.
liũ uenerant. triginta ⁊ octo
milia cęsa referunt᷑.
S esar germanos qͥ rhenũ cũ
Imm̃sis copiis transmiserant. si.¬
mul ⁊ totas galliaᷤᷤ subicere sͥ
parans: bello ad ortꝰ. usq ad in¬
t̾nectionẽ cȩcidit. Quoꝵ fuiͤ¬

Expanded text:
eruptione facta incredibili caeeruptione facta incredibili caede deleuit. Poblius uero Crassus cum in Aquitaniam peruenisset, bello exceptus est. namque Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praeualidis Romanos adorti diu grauiter turbauerunt; post uicti atque in oppidum Sontiatum coacti obsessique, cum se expugnari uiderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani clade permoti undique exercitum contrahunt; de citeriore quoque Hispania auxilia accersunt; duces bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militauerant. ii omnes dum obsidionem Crasso parant, in castris suis Crasso obruente deleti sunt nam ex Aquitanis et Cantabrc in auxilium uenerant, triginta et octo milia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subicere sibi parabant, bello adortus usque ad internecionem cecidit. quo
Abbreviated transcription (Latin):
hensoᷤᷤ eminꝰ rudenteᷤᷤ. subductiᷤᷤ
hastilib ꝑ funẽ falceᷤᷤ retrahen¬
do succidet: His celerit᷑ expedi.¬
tiᷤᷤ. dirũpi hostiliũ antennarũ
armam̃ta p̾cȩpit: Ita antennis
ruentib. cõplures ilico naueᷤ ue¬
lut captaᷤᷤ ĩmobiles reddidit:
Alii hoc ꝑiculo t̾riti. suspensis ueliꝰ
qͣ uentꝰ intendãt fugere cona¬
ti: Cessante mox uento. desti.¬
tuti ludibrio fuere romanis:
Itaq incensiᷤᷤ oĩb nauib. int̾fectiᷤ¬
q his qͥ pugnauerãt gallis. re¬
liqͥ sese om̃s dedider̃: S cȩsar
maxime ob inguriã legatoꝵ. &
ut genti ad oĩa consilia mobili
tribiliᷤᷤ exẽpli notã inureret.
cunctiꝰ pͥncipib ꝑ torm̃ta int̾fe¬
cti. reliqͦs sub corona uendidit.
Isdẽ dieb titures. sabinoᷤ. aluer.¬
cos. eburouices. luxouiosq. qui
pͥmateᷤᷤ suos cur auctoreᷤᷤ belli re¬
suscitandi ẽẽ nollent int̾fecerãt.

Expanded text:
ehensos eminus rudentes subductis ehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob iniuriam legatorum et ut genti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis reliquos sub corona uendidit. isdem diebus Titurius Sabinus Aulercos Eburouices Lixouiosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant,
Abbreviated transcription (Latin):
nia accersiut Sȩsar ꝑ crassuor
de rebellione dediticiaꝵ gen¬
tiũ cercior factꝰ. quãuis intel¬
ligeret qͣnta neundi belli di
laxaret᷑. Itaq t̾restri p̾lio ꝑ¬
seqͥ hosteᷤᷤ frustra aggressus.
qͥppe cũ hostes ꝑ int̾fusa ex oce¬
ano esturia atq in accessoᷤᷤ receᷤᷤ.¬
sus tutiᷤᷤ t̾raꝵ sinib muniren.¬
tͣ. naues longas edificari in
ligere fluuio iubet: ꝑ queos
in oceanũ deductȩ. mox ut
hostib uisȩ sunt. continuo ducẽ¬
tȩ atq uiginti naues eoꝵ paratȩ
atq oĩ genere armoꝵ instructis.¬
simȩ. ꝓgressȩ portu: ex adu̾so c̃¬
stiter̃ Bruto circũspicienti ior¬
parẽ longe nauiũ ẽẽ c̾flictũ. qr
barbaroꝵ naues solido robore in¬
textȩ. cau̾nisq p̃ualidiᷤᷤ obduratȩ.
debant. hoc pͥmũ auxilio fuit.
qͦd falces acutissimaᷤᷤ ñ ꝑtinacit᷑
contiᷤᷤ p̃fixas. funib aut̃ subne¬
xas parauerat. qͥb cũ opꝰ eẽt app̃¬

Expanded text:
nia arcessunt. Caesar per Crassum nia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione dediticiarum gentium certior factus, quamuis intellegeret ineundi belli diflaxaretur, itaque terrestri proelio persequi hostes frustra adgressus — quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria atque inaccessos recessus tutis terrarum sinibus munirentur — naues longas aedificari in Ligeri fluuio iubet: per quem in Oceanum deductae mox ut hostibus uisae sunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae debant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus cum opus esset adpr
Abbreviated transcription (Latin):
toreᷤᷤ saxis. telisq onerant: Cũq
iã castra irrũꝑent. pacuuii pͥ¬
mipilar is ⁊ uolosecinitribu.¬
ni consilio cuncti romani por¬
tiᷤ eruper̃. incautõq subito ag¬
gressi hostes. pͥmũ ꝑt᷑bauer̃. de¬
inde in fugã u̾sos. miserabili
strage fuder̃ Nã ampliꝰ quã¬
xx.x. milia barbaroꝵ. tẽ cȩsa
referunt᷑: git᷑ cȩsar cũ iã
paccataᷤ uniu̾sas galliaꝵ gt̃s
putaret. ad nouũ ⁊ maxximũ
bellũ retractꝰ ẽ Nãꝙ dũ pu¬
blus crassuᷤ adolescens cũ legi¬
one septima oceanotenꝰ apud
andegauoᷤᷤ hiemat. ueneci cȩ¬
t̾iq confines. repente in ar-¬
ma c̃iurant. Legatoᷤ romano¬
rũ uinciunt. eosq ita demũ
se reddituroᷤᷤ. si obsides suos
recipiant : romaniᷤ indicant:
Socios sͥ ad id bellicosissimos lu¬
xouioᷤ. nãnetes. ambibaritoᷤᷤ. mo¬
rinos. deablentaᷤᷤ. ⁊ menapios
asciscũt: Auxilia qͦq a britas¬

Expanded text:
tores saxis telisque onerant. cumque tores saxis telisque onerant. cumque iam castra inrumperentur, Pacuuii primipilaris et Voluseni tribuni consilio cuncti Romani portis eruperunt incautosque subito adgressi hostes primum perturbauerunt, deinde in fugam uersos miserabili strage fuderunt. nam amplius triginta milia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar cum iam pacatae uniuersas Galliarum gentes putaret, ad nouum et maximum bellum retractus est. namque dum P. Crassus adulescens cum legione septima Oceano tenus apud Andicauos hiemat, Veneti ceterique confines repente in arma coniurant, legatos Romanorum uinciunt eosque ita demum se reddituros, si obsides suos rSocios ad id bellum Osismios, Lexovios, Nannetes, Ambibaritos, Morinos, Diablintes, et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a Britan
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ amissiᷤᷤ. tandẽ hortatu du¬
cis restitit. uictoresq aggres¬
sꝰ. usq ad int̾nectionẽ pene
deleuit: Igͥ cȩsar magnis ui
gallia reb gesti. cũ in italiaor¬
ꝓficisci decreuisset. galbã cũ le¬
gione duodecima ad beragroᷤᷤ mi
c̃sedisset. mediãq oppidi partẽ
q̃ torrente distinguebat᷑. accoliᷤ
c̃cefsisset: qͥdã die eosdẽ disces¬
sisse ꝑ noctẽ. ac ꝓximo in sedis¬
se colli uidet. Quippe illi. pau¬
citatẽ uix mediȩ legioniᷤᷤ despe¬
ctui habentes. ultroneã sͥ p̃dã
nullo cessurã negocio arbitra¬
bant᷑. finitimo̾q suos in hanc
çȩdiᷤᷤ ac p̃dȩ societatẽ uocaueradi.
gͥ galba tã p̾sentib ꝑiculiᷤᷤ cir¬
cũ specto ac trepido. atq int᷑
uariaᷤᷤ c̾sultationeᷤᷤ certi c̃ silii in.¬
certo. repente galli descensu
montiᷤᷤ effusi. castra ĩꝑfecta cir¬
cũdant: rarõ ꝑ uallũ ꝓpugna¬

Expanded text:
suorum amissis, tandem hortatu dusuorum amissis, tandem hortatu ducis restitit uictoresque adgressus usque ad internecionem paene deleuit. Igitur Caesar magnis in Gallia rebus gestis cum in Italiam proficisci decreuisset, Galbam cum legione duodecima ad Veragros Sedudurus, consedisset mediamque oppidi partem, quae torrente distinguebatur, accolis concessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli uidet. quippe illi paucitatem uix mediae legionis despectui habentes ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur finitimosque suos in hanc caedis ac praedae societatem uocauerant. igitur Galba tam praesentibus periculis circumsaepto ac trepido atque inter uanas consultationes certi consilii incerto, repente Galli descensu montis effusi castra inperfecta circumdant, raros per uallum propugna
Abbreviated transcription (Latin):
quã aliqͥ romanoꝵ militũ agi¬
litate audaciaq insignes. supͣ
obductã saliere testudinẽ. scu¬
tisq singillatĩ uelut scamis re¬
uulsis. desuꝑ nudoᷤ dep̃hensoꝵ
detec toꝵ q humeroᷤ ꝑfoder̃. ter¬
riti hostes nouo mortiᷤᷤ ꝑiculo.
t̾ribilẽ dissoluere cõpagẽ. Exin
nici numerꝰ potuit germanoꝵ.¬
tꝰ fuerit occisoꝵ pars.
Ust hec. belgaꝵ gens quȩ t̾ciaꝵ
galliaꝵ ẽ: adu̾sũ cęsarẽ exarsit.
Quoꝵ distributĩ copia hȩc fuit.
Bellouagui. qͥ cęt̾is numero ⁊ uĩr¬
tute p̾stare uident᷑. habuere
toreᷤᷤ ad se admiserint. uina
cȩt̾aq uenalia deferre. qͥb in¬
ducta iocunditaᷤᷤ torporẽ uir.¬
tutiᷤᷤ auferret. habuer̾ simili.
milia: Caleti .x. mił Uelocaᷤᷤ.¬
durses. ⁊ berones. cerosicema
matoꝵ lectissima his repente
silua erũpentib. exercit᷑ cęsaris
ꝑtͣbatꝰ atq in fugã actꝰ. płimiᷤᷤ

Expanded text:
quam aliqui Romanorum militum, agiquam aliqui Romanorum militum, agilitate audaciaque insignes, supra obductam saliere testudinem, scutisque singillatim uelut squamis reuulsis desuper nudos deprehensorum detectorumque humeros perfoderunt, territi hostes nouo mortis periculo terribilem dissoluere conpagem. exindnici numertus fuerit occisorum. ost haec Belgarum gens, quae tertia pars Galliarum est, adversus Caesarem exarsit. Quorum distributim hBellouagui, qui ceteris numero et uirtute praestare uiderentur, habuere  mercatores ad se admiserint uina ceteraque uenalia deferre, quibus inducta iucunditas torporem uirtutis adferret, habuerunt similimilia, Caleti decem milia, Velocasdurses, Eborones, Caerosi, Cemmatorum lectissima. his repente silua erumpentibus exercitus Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
coegit: Horũ fuit cũ pͥmũ
ꝓgressa ẽ omĩs multitudo.
ginta septẽ milia hominum:
Ex his quadraginta ⁊ septẽ
milia inbello cecider̃: Cȩ¬
tera. int̾ras ꝓprias remissa s
Postea cęsar ariobistũ rege
excitantẽ inuehentẽ q secũ
inerdibiles germanorũ co¬
pias. quibꝰ nuꝑ unuersos
galliaꝵ ppłos se subegisse iacta.¬
bat. apud secanos uic̃. cũ du ex¬
ercitꝰ cȩsaris germanoꝵ multi.¬
tudine ⁊ uirtute ꝑt̾ritꝰ. pugnã
detrectasset. Ariobistꝰ in ger-¬
maniã arrepta nauicula rhenũ
transuectꝰ effugit Uxores eiꝰ
duȩ. totidẽq filiȩ captae g̃ Fu¬
erũt aũt in exercitu ariobi¬
sti oruides. marcomones. tribo¬
ci. uangiones. nemei. eduses. ⁊
sueui Pugna maxime gͣuis.
ex phalanga germanoꝵ fuit:
Quã coacto in unũ agmine. scu¬
tiᷤ ꝙ supͣ capita c̃textis. ad ir¬
rũpendã romanoꝵ aciẽ tuti
undiq p̾struxerant: S post¬

Expanded text:
coegit. Horum fuit, cum primum coegit. Horum fuit, cum primum progressa est, omnis multitudo Hginta et septem millia hominum. Ex his quadraginta et septem millia in bello ceciderunt: caetera in terras proprias remissa sunt. Postea Caesar Ariovistum regem, 389 excitantem invehentemque secum incredibiles Germanorum copias, quibus nuper universos Galliarum populos se subegisse jactabat, apud Sequanos vicit; cum diu exercitus Caesaris, Germanorum multitudine et virtute perterritus, pugnam detrectasset. Ariovistus in Germaniam, arrepta navicula Rhenum transvectus, effugit, uxores ejus duae totidemque filiae captae sunt. Fuerunt autem in exercitu Ariovisti, Arudes, Marcomani, Triboci, Vangiones, Nemetes, Edures, et Suevi. Pugna maxime gravis ex phalange Germanorum fuit, quam coacto in unum agmine, scutisque supra capita contextis, ad irrumpendam Romanorum aciem tuti undique praestruxerant. Sed post
Abbreviated transcription (Latin):
cõsulib.lege uacmnia
cȩsari tres ꝓuiciȩ cũ legio¬
nibꝰ septẽ in quinquennũ
date: Gallia trans alpina ⁊
eisalpmna. ⁊ yllirieus Gal¬
liã comatã postea senatus
a diecit: Hanc historiã sue¬
tonius tranquillus plenis¬
sime explicuit: Cuiꝰ nos
conpetentes portiunculas
decerpsimꝰ: heluicioꝵ ani¬
mos. fortissimȩ gallorum
omniũ gentis. ea uel mari¬
me causa. qͦd ꝑpetuo pene
cũ germanis bello alt̾cabant᷑.
a qͥb rheno tantũ flumine
dirimunt᷑. orgeto rex qͥdã
pͥnceps gentis. spe totas inua¬
dendi gallias. in arma accen¬
derat: Quo cȩteri optimateᷤ
correpto. ⁊ ad mortẽ coacto.
cohibere tam̃ semel antmataᷤᷤ
in p̃dã plebes nequiuer̃ Qui
coniuratione facta. ac die
dicta. exustiᷤᷤ uicis ac domib
sius. ne qͦd desideriũ ex spe
reu̾tendi foret. ꝓ fecti sunt:
Quos cũ apud rhodanum
flum̃ obuios cęsar habuiss&.
magno difficili q bello bis ui¬
cit. uictos q addeditionẽ

Expanded text:
consulibus lege Vatinia Caesari tres prouinciae cum legionibus septem in quinquennium datae Gallia Transalpina et Cisalpina et Illyricus; Galliam Comatam postea senatus adiecit. Hanc historiam\' Suetonius Tranquillus plenissime explicuit, cuius nos conpetentes portiunculas decerpsimus. Heluetiorum animos, fortissimae Gallorum omnium gentis ea uel maxime causa quod perpetuo paene cum Germanis bello altercabantur a quibus Rheno tantum flumine dirimuntur, Orgetorix quidam princeps gentis spe totas inuadendi Gallias in arma accenderat. quo ceteri optimates correpto et ad mortem coacto cohibere tamen semel animatas in praedam plebes nequiuerunt. qui coniuratiodicta, exustis vicis ac domibus suis, ne quod desiderium ex spe revertendi foret, profecti sunt. Quos cum apud Rhodanum flumen obvios Caesar habuisset, magno difficilique bello 387 bis vicit, victosque ad deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
formã serui humilit᷑ assũpsit.
ut tc̃ demũ aptior fieret hy¬
militatiᷤᷤ in stitutio. qͣndo iã
ꝑ totũ mundũ. pęna suꝑbiȩ
Nno ab urbe c̃dita sep
cto iulio cȩsare. octauianꝰ qͥ
testam̃to iulii cęsaris auun¬
culi ⁊ hereditate᷑ ⁊ nom̃ as¬
sũyserat. idẽq qͥ postea reꝵ
potitꝰ augustus ẽ dictꝰ. simł
ut romã adolescens admo¬

Expanded text:
formam serui humiliter adsumpsit, ut tunc demum aptior fieret humilitatis institutio, quando iam per totum mundum poena superbiae Anno ab Vrbe condita DCCX cto Iulio Caesare Octauianus, qui testamento Iuli Caesaris auunculi et hereditatem et nomen adsumpserat idemque, qui postea rerum potitus Augustus est dictus, simul ut Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde nc̃ pͥmi istiꝰ imꝑatoꝵ
omĩũ augusti cęsariᷤᷤ. quãuis
⁊ pat̃ eiꝰ cȩsar metator imꝑii
potiꝰ quã imꝑator extiterit.
nino pͥmo regẽ fuerat. repro
qͣdragesimi scd̃i natiuitas
xp̃i conueniret. ut iã ñ ipse
in parte. tcũ anni. s in ipso
potiꝰ t̾ciꝰ annus oriret᷑. Qui
musitatiᷤᷤ bonis abundauerit.
satiᷤᷤ etiã me ñ ꝓferente cõꝑ¬
tũ haberi arbitror: Loto t̾raꝵ
orbe una pax oĩũ. ñ cessatio¬
ne s abolitione belloꝵ. Clau¬
sȩ iani gemini portȩ. extir¬
patiᷤᷤ belloꝵ radicib: ñ rep̾ssi.
Censꝰ ille. pͥmꝰ ⁊ maximꝰ. Cuoi

Expanded text:
deinde nunc primi istius imperatorum omnium Augusti Caesaris — quamuis et pater eius Caesar metator imperii potius quam imperator exstiterit — Nino primo rege fuerat repromquadragensimi secundi natiuitas Christi conueniret, ut iam non ipse in parte tertii anni sed in ipso potius tertius annus oreretur. qui inusitatis bonis abundauerit, satis etiam me non proferente compertum haberi arbitror: toto terrarum orbe una. pax omnium non cessatione sed abolitione bellorum, clausae Iani geminae portae extirpatis bellorum radicibus non repressis census ille primus et maxi
Abbreviated transcription (Latin):
sã pedũ qͥndecĩ ꝑ milia passu.¬
ũ qͥn decĩ incirouitũ ꝑfecer̃
Prȩtẽa centũ ixͣc t̾iures mĩre al
titudiniꝰ extruxer᷑ ⁊ E cũ iaos
septẽ dies noctesq sucordur hõ.¬
stiũ cunei pugnarent. ac uen
feruenteᷤᷤ int̾orsere fundiᷤᷤ flã¬
mataq focis telalac mexconce¬
raptuuentꝰ insistens. sparsũ a¬
nimauit incendiũ. S necsie
b legionib cȩsare. deser̃ hostes
obsidionẽ. atq in eũ cuncꝰti rap¬
tiꝰ copiis ruunt: Cȩsar paruis.¬
simis se castriᷤᷤ c̾sultu c̃didit . S.¬
qͥ tib q p̾missiᷤ. ut fugã fingerẽt
imꝑauit: ut ad transitũ ualliᷤᷤ
q̃ media erat sibiq ꝑiculosa ui¬
debat᷑ hostesic̾tẽptu sui inui.¬
tareti Quib aduentantib. in¬
suꝑ obst̾rui port̾aᷤᷤ p̃cepit: Q
uiso galli. qͥsi ĩ uicissent: ad
obducendũ extrinsẽo uallũ c̃ũ.¬
si s̃. Gesar̾ ntot̾iᷤᷤ rẽpentẽ portis

Expanded text:
sam pedum quindecim per milia passusam pedum quindecim per milia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. praeterea cetitudinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentuferuentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox conceraptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic bus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis
Abbreviated transcription (Latin):
r᷑. Hisdẽq demonstrantib. ce¬
sar oppidũ cassobelaumi indua s
ipalu des sitũ. obtentu insũꝑsi¬
fertissimũ. tandẽ graui pugna
cep̃ Eixin cesaria britangis re¬
fierse in galliã. pastqͣ. legiones
in hib̾nia misit. repentiniᷤᷤ be:¬
cis conspirans. animatꝰ treue¬
roꝵ c̃silio. cotã ⁊ sabinũ legatoᷤᷤ
apud eburonaᷤᷤ cũ tota funditꝰ
legione insidiis circũuentoᷤᷤ in¬
t̃fec̃ Ambio rex hac uictoria e¬
lat᷑. aduatucoᷤ ⁊ nerinos. płimoᷤᷤ¬
q alioᷤ raptĩ in arma contrahit.
atq ad ciceronẽ legatũ qͥ simili¬
t̃ tc̃ legioni in hib̾niᷤ p̃erat con¬
tendit. Multitudo hostiũ ex
hoc colligi potuit. qr cũ in obsi¬
dione castroꝵ uallũ circũ dan¬
dũ eẽ a captiuiᷤ romanis doce-¬
rent᷑. ⁊ instrum̃ta ruralia ñ ha¬
berent. gladiis c̃cidendo trã.
⁊ sagulis exportando. ux̃tͥn¬
b horis uallũ pedũ dẽcẽ ⁊ fos¬

Expanded text:
runt isdemque demonstrantibus Caerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper sifertissimum tandem graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hibcis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fos
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmoc̾gressi a britanniꝰ iuetꝰ.
ibiq labienꝰ tͥbunꝰ ꝯccisuᷤ ẽ. Se¬
cunło p̾lio. cũ magno suoꝵ diᷤᷤ¬
crimi nenuctos britannoᷤᷤ in fu¬
gã ui tit. Inde ad flum̃ ttimensĩ
ꝓfectͦ quẽ uͥno tantũ locolia¬
dis transmeabilẽ fer̃ In huiꝰ ul¬
teriori ripa. cassobellauno duce.
ĩm̃sa hostiũ multitudo c̃sed̾at.
ripãq fluminiᷤᷤ ac pene totũ sub
aqua uadũ. acutissimiᷤᷤ sudib¬
p̾struxerat Quarũ uestigia
sudiũ. ibidẽ u̾q hodie uisunt᷑:
E uidet᷑ ab inspectantib. qͦd sin¬
głȩ eaꝵ ad modũ humani femo¬
ris grossȩ. ⁊ circũsę plũbo. ĩ mobi¬
lit᷑ erant in ꝓfundo fluminis
dere Unde crebriᷤᷤ eruptionib.
romanoᷤᷤ gͣuit᷑ ac sepe lacerabats.
Int̾ea ttͥnou̾antũ firmissima ci¬
tgtaᷤᷤ eũ andragio duce. datis qͣ¬
draginta obsidib. besari sese dedi.¬
diti. Qd exẽplũ secũte urbeᷤᷤ a.¬
liȩ cõpłes. in feclꝰ romanoꝵ uene¬

Expanded text:
 a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibpraestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum fluminis dere, unde crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uene
Abbreviated transcription (Latin):
obsidione lib̾at. Sueuoᷤᷤ maximã
⁊ ferocissimã gentẽ. qͦꝵ ẽẽ centy
pagos ⁊ ppłos multi ꝓdidere. totã¬
qr gernaniã. aduentu suo t̾ret.
Mex ingalliã reciso ponte c̾cȩdit.
Inde ad mor ino̾ uenit: ⁊ inde in

Expanded text:
obsidione liberat; Suebos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in
Abbreviated transcription (Latin):
matico. dissimulato etiã mag¬
no illo mitridatico. longe omix
losissimo: Deinde: adhuc his¬
paniensi sertoriano ñdũ finito.
ĩmo adhuc ipso uiuente serto¬
rio. hoc fugitiuoꝵ ⁊ ut ueriꝰ di¬
cã gladĩatoriqũ bellũ inhorru¬
it.iã ñ ex pectandũ pauciᷤᷤ. s uͥ¬
q metuendũ. Qͦd qr fugiti¬
uoꝵ bellũ dicit᷑. nemini uile
habeat᷑ ex noĩe. Sepe in eosin¬
głi. ⁊ aliqͣndo simul cũ agmi¬
nib frustra iunctis. ambo con¬
suleᷤᷤ uicti s̃. płimiq nobiles tru.¬
cidati. Ipsi aut̃ fugitui. plus
ꝗͣ. centũ milia fuere: qͥ cȩsi s̃:
Ex qͦ admonemꝰ. ut ipsa se c̃sole.¬
t᷑ italia de uexatione ext̾noꝵ.
p̃sentiũ. ꝑ recordationẽ p̾t̾itoꝵ.
ex se atq in se. ⁊ ipsã se in cõ
parabilit̾ crudeliꝰ dislaceran¬

Expanded text:
matico, dissimulato etiam magmatico, dissimulato etiam magno illo Mithridatico, longe omniulosissimo; deinde, adhuc Hispaniensi Sertoriano nondum finito immo adhuc ipso uiuente Sertorio, hoc fugitiuorum et, ut uerius dicam, gladiatoricium bellum inhorruit, iam non spectandum paucis sed ubique metuendum. quod quia fugitiuarum bellum dicitur, nemini uile habeatur ex nomine: saepe in eo singuli et aliquando simul cum agminibus frustra iunctis ambo consules uicti sunt plurimique nobiles trucidati; ipsi autem fugitiui plus quam centum milia fuere, qui caesi sunt. ei quo admonemus, ut ipsa se consoletur Italia de uexatione externorum praesentium per recordationem praeteritorum ex se atque in se et ipsam se incon parabiliter crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
brica pace titubabãt. iã ͥ ma¬
rianũ atq cinnanũ roma par.¬
turiebat excidiũ. aliudq e di¬
u̾so oriens. atq aqͥlo hoc ẽ mitͥ¬
daticũ minabant᷑. Qd qͥdẽ mi¬
tͥdaticũ a suꝑiorib ceptũ. por¬
roiult̾iora porrigitur: De
mariana face. rogus sillanȩ cla¬
diᷤᷤ accensusẽ. De isto rogo fune¬
stissimo sillani ⁊ quiliᷤᷤ belli. ꝑ
płimas t̾raꝵ partes ardentes su¬
des sparsi s̃. multaq incendia
ex un o fomite diffuder̃. Nã le¬
pidꝰ ⁊ scipio in italia. brutuᷤᷤ in
gallia. domitiꝰ cinnȩ gener in
africa. carbo in cossura ⁊ sicilia.
ꝑpenna in liguria.⁊ post cũ ser¬
torio in hispania. om̃iũq atro¬
cissimuᷤᷤ sertoriꝰ in eadẽ hispani¬
a. hec tẽ quilia uł qͦ alio ilicen¬
uno multa. de paruomagna fe¬
cer̃. absq illiᷤᷤ trib uastissimis
belliᷤᷤ. q̃ tẽ ext̾na uocabant᷑. hoc
ẽ pãphilico. macelonico. atq dal.¬

Expanded text:
brica pace titubabant: jam sibi Mabrica pace titubabant: jam sibi Marianum atque Cinnanum Roma parturiebat excidium, et aliud e diverso Oriens atque Aquilo, hoc est Mithridaticum, minabatur, quod quidem Mithridaticum a superioribus coeptum porro in ulteriora porrigitur. de Mariana face rogus Sullanae cladis accensus est, de isto rogo funestissimo Sullani et ciuilis belli per plurimas terrarum partes ardentes sudes sparsi sunt multaque inoendia ex uno fomite diffuderunt. nam Lepidus et Scipio in Italia, Brutus in Gallia, Domitius Cinnae gener in Africa, Carbo in Cossura et Sicilia, Perpenna in Liguria et post cum Sertorio in Hispania, omniumque atrocissimus Sertorius in eadem Hispania haec tunc ciuilia, uel quo alio dicenuno multa, de parvo magna fecerunt; absque illis tribus vastissimis bellis, quae tunc externa vocabantur, hoc est, Pamphylico, Macedonico atque Dal