comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uunqͥd non potest manꝰ dñi saluos fa¬
tit faciem suã auob̾. ut ñ misereatur.
Poteram quȩ nc̃ facturũ esse me dixi.
eris confidens in dño ⁊ eleuabit te
adbona t̃rę. ⁊ cibabit te hereditate
iacob patris tui. ⁊ ante complere.
Neq enĩ adbreuiata ẽ. manꝰ mea atq
contracta. ut eã ad liberandũ popłm
meũ extendere nequeã: aut surdas
habeo ut ex audire ñ possim : Ex quo
ostenditur aures dñi quȩ iustos audi¬
unt ⁊ ñ audiunt peccatores. nequaqͣm
ẽẽ nr̃arũ auriũ similes: quȩ emissam
audiunt: sed peccata inquit ur̃a qͣsi
quidã in medio murus oppositꝰ: uos
⁊ dm̃ diuidunt. Unde ⁊ saluator in
passione sua fecit utrũq unũ : ⁊ me¬
diũ parietẽ macheriȩ. soluens inmici¬
tiã in sua carne destruxit: ut qͦs paries
diuiserat peccatorũ: xp̃i sangius con¬
ungeret. Qui aperuit paradisi ianu¬
am quę multo tempore clausa erat:
& igneũ gladiũ suo cruore restinxit.
ut audiret latro. hodie mecũ eris in

Expanded text:
uid non ualet manus Dei ut saluos fatit faciem a uobis ne miPoteram quae nunc facturum esse me dixi: Eris confidens in Domino, et elevabit te ad bona terrae, et cibabit te haereditate Jacob patris tui, et ante complere. Neque enim abbreviata est manus mea, atque contracta, ut eam ad liberandum populum meum extendere nequeam: aut surdas aures habeo, ut exaudire non possim. Ex quo ostenditur aures Domini, quae justos audiunt, et non audiunt peccatores, nequaquam esse nostrarum aurium similes, quae emissaudiunt; sed peccata, inquit, vestra, quasi quidam in medio murus oppositus, vos et Deum dividunt. Unde et Salvator in passione sua fecit utrumque unum , et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in sua carne destruxit, ut quos paries diviserat peccatorum, Christi sanguis conjungeret. Qui aperuit paradisi januam, quae multo tempore clausa fuerat , et igneum gladium suo cruore restinxit, ut audiret latro: Hodie mecum eris in
Abbreviated transcription (Latin):
dunt in nichilũ. ⁊ locuntur uanita¬
tes. lxex anus enĩ ur̃ȩ pollutȩ¬
I sunt sanguine: ⁊ digitiur̃i peccatiᷤ.
Labia ur̃a polluta sunt iniquitate:
& lingua ur̃a iniusticiã meditatur.
Nullus loquit᷑ iusta: neq est iustũ
iudiciũ. Confidunt inuanis: ⁊ lo¬
Icuntur uacua. Iniquitates atq pec¬
cata quȩ supre generalit̃ nominauit:
nunc exponit in partibus. &̾ consi¬
derandũ qđ nequaquã eis obiciat
idolatriã quȩ isaiȩ temporib teneba¬
tur. sed effusionẽ sanguinis. de quo
ante iã dixerat. Iustus perit ⁊ non ÷
qui recogitet : ⁊ uiri iusti tolluntur.
& nemo corde intelligit. A facie enĩ¬
iniquitatis sublatus ẽ. iustus: erit in
pace sepultura eius. tolleturq de
medio. Et quaquã ipsi manꝰ ñ mise-¬
rint in dm̃ saluatorẽ: tam̃ consona
impietatis uoce clamantes. sangius
eius suꝑ nos ⁊ suꝑ filios nr̃os. mortis eiꝰ¬

Expanded text:
ulg. nihilo, et loquuntur vanitates. LXX: Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine, et digiti vestri peccatis. Labia vestra polluta sunt iniquitate, et lingua vestra injustitiam meditatur. Nullus loquitur justa: neque est justum judicium. Confidunt in vanis, et loquuntur vacua, iniquitates atque peccata. Quae supra generaliter nominavit, nunc exponit in partibus. Et considerandum quod nequaquam eis objiciat idololatriam qua Isaiae temporibus tenebantur, sed effusionem sanguinis, de quo ante jam dixerat: Justus perit, et non est qui recogitet. Et viri justi tolluntur, et nemo corde intelligit. A facie eniiniquitatis sublatus est justus: erit in pace sepultura ejus, tolleturque de medio . Et quamquam ipsi manus non miserint in Dominum Salvatorem, tamen consona impietatis voce clamantes: Sanguis ejus super nos et super filios nos
Abbreviated transcription (Latin):
de recto torquet᷑ in prauũ. Om̃isdo¬
etrina phariseorũ subuersio ueritatis.
est: ꝑ quã qui ambulauerit. ñ solum
ñ inuenit pacẽ sed nec cognoseit qui¬
dẽ eam : ut sciat quid quęrere debe¬
at. P ropt̃ hoc elongatũ ẽ. udiciũ
anobis: ⁊ ñ app̃hendet nos iusticia
Expeccauimꝰ lucẽ ⁊ ecce tenebre solen
dorẽ ⁊ n tenebris ambulauimꝰ. Pal¬
pauimꝰ sicut cȩci parietẽ: ⁊ quasi
absq oculis attraectauimꝰ. Impegimus¬
⁊ meridie quasi in tenebris. in caligosis¬
⁊ quasi mortui. Rugiemꝰ quasi ursi om̃s:¬
÷ &e quasi columbȩ meditantes gemenrꝰ.
Expetauimus iudiciũ ⁊ ñ est: salutẽ.
⁊ elongata . ẽ. a nobis.

Expanded text:
is doctrina Pharisaeorum subversio veritatis est, per quam qui ambulaverit, non solum non invenit pacem; sed nec cognoscit quidem eam, ut sciat quid quaerere debeat. Propter hoc elongatum est judicium a nobis: et non apprehendet nos justitia. Exspectavimus lucem, et ecce tenebret in tenebris ambulavimus palpavimus sicut caeci parietem et quasi absque oculis adtrectavimus inpegimus meridie quasi in tenebris in caligosis quasi mortui rugiemus quasi ursi omnes et quasi columbae meditantes gememus expectavimus iudicium et non est salutem et elongata est a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
montis. a qͦ uulneratꝰ est pͥnceps tẏri. ⁊ qui
excisus de monte sine manib. creuit in mon
paleas comedunt scripturarũ. quȩ uentila¬
bro dñi atritico separatȩ uento tradentur &
flãmis: quȩ beatitudo sit estimanda. ut iN
lupi.⁊ agni leones.⁊ boues. serpentes. ⁊ homi¬
bitauerint. Ex qͦ intelligimꝰ : om̃s qͥ extra
montẽ fuerint occidendos. Nud abitur gͦ
lupis. leonib ursis. pardis atq serpentibus.
⁊ cȩteris bestiis uniuersus orbis: ⁊ imm̃si
saltus ⁊ egiptiȩ uastitas solitudinis. quae
uenatoꝵ animantiũ fertilis ẽ. Et ꝓsũma
felicitate ciuitas scã ñ solũ hominũ sed ⁊
bestiarũ ac serpentiũ erit habitaculũ. ut
uxta priorẽ ꝓphetiã habitet lupus cũ
agno. ⁊ pardus cũ hȩdo. Uitulus ⁊ leo. et
oius ⁊ursus simul morent᷑. ⁊puer pariulꝰ
regat eos iinfans ab ubere mitat manũ
in foram̃ aspidis: ⁊ in cauerna sua interfici¬

Expanded text:
montis, a quo vulneratus est princeps Tyri, et qui montis, a quo vulneratus est princeps Tyri, et qui excisus de monte sine manibus, crevit in monpaleas comedunt Scripturarum, quae ventilabro Domini a tritico separatae, vento tradentur et flammis, quae beatitudo sit aestimanda, ut in lupi et agni, leones et boves, serpentes et homibitaverint? Ex quo intelligimus omnes, qui extra montem fuerint, occidendos. Nudabitur ergo lupis, leonibus, ursis, pardis atque serpentibus, et caeteris bestiis universus orbis; et immensi saltus, et Aegyptiae vastitas solitudinis, quae venenatorum animantium fertilis est, et pro summa felicitate civitas sancta non solum hominum, sedbestiarum atque serpentium erit habitaculum, ut juxta superiorem prophetiam, habitet lupus cum agno, et pardus cum haedo, vitulus et leo, et oves cum ursis simul morentur ; et puer parvulus regat eos, et infans ab ubere mittat manum in foramen aspidis, et in caverna sua interfici
Abbreviated transcription (Latin):
setradunt rusticitati: ut nequaquã scłari
pascant᷑ eloquentia. quȩ instar mellis
stillat de labiis meretricis : sed uilitatẽ.
⁊ paleas sequant᷑ historiȩ. donec multo
labore atq industria. mereant᷑ ad fructũ
sensnũ ꝑuenire. De quib paleis. ⁊ fru¬
m̃to ieremias loquit᷑. Quid paleis ad tri¬
ticũ dicit dñs : & considerandũ qđ non
bos uertat᷑ in rabiem: sed leo mutet᷑ in
mansuetudinẽ. Serpens etiã qui obserua¬
bat hominis calcaneũ. ⁊ cuiꝰ ab homine
obseruabat᷑ caput: nequaꝗ aliorũ nutrie¬
tur interitu. sed t̾rã siue puluerẽ quasi
panẽ cõmedet. Aut certe sic intelligendũ.
Diabolus qͥ prius hominũ mortib pasce¬
bat᷑ eos tantũ cõmedat. qͥ pultus ac t̾ra
sunt. ꝑquȩ omĩa demonstrat᷑ malorũ
in bonũ cõmutatio. Corũ qui innoxii erant an¬
tiqua feritate deposita. ñ foris s in monte
scõ dñi. hoc ẽ. in eccła ⁊ in confessione eius

Expanded text:
se tradunt rusticitati, ut nequaquam saeculari se tradunt rusticitati, ut nequaquam saeculari pascantur eloquentia, quae instar mellis stillat de labiis meretricis, sed vilitatem et paleas sequantur historiae, donec multo labore atque industria mereantur ad frumentum sensuum pervenire. De quibus paleis et frumento Jeremias loquitur: Quid paleis ad triticum, dicit Dominus ? Et considerandum, quod non bos vertatur in rabiem, sed leo mutetur in mansuetudinem. Serpens etiam qui observabat hominis calcaneum, et cujus ab homine observabatur caput, nequaquam aliorum nutrietur interitu, sed terram, sive pulverem quasi panem comedet . Aut certe sic intelligendum, quod diabolus qui prius hominum mortibus pascebatur, eos tantum comedat, qui pulvis ac terra sunt: per quae omnia demonstratur malorum in bonum commutatio, qui innoxii erunt, antiqua feritate deposita: non foris, sed in monte sancto Domini, hoc est, in Ecclesia, et in confessione ejus
Abbreviated transcription (Latin):
completa. Neq enĩ potuissent om̃s gentes
intam breui tempore credere: nisi signoꝵ
miraculis. fides eorũ quodã modo ẽẽt. ex¬
ret : ut publii pat̾. in insula meleta febrib
& dissinteria. qui morbi int̾ se contrariist̃.
pauli p̃cib sanaret᷑.: ut eos totus orbis deos
int̾ homines dicerent ambulare. Tunc lupꝰ
iagnus pascebant᷑ simul: ꝑsecutor paulus
lananias discipłs. Ille lupꝰ de qͦ scriptũ ÷.
beniamin lupꝰ rapax. mane cõmedet p̃dã
⁊ aduesꝑam dabit ȩscas. siue ut in hebra¬
leo dicitur diuidet spolia: cuiꝰ doctrina
cibus fuit credentiũ. ⁊ qͥ in toto orbe de
superatis aduersaruis triumphauit : ag¬
ni aut̃ credendi sunt om̃s. qui in candidis
uestib sequunt᷑ agnũ quocunq uadit.
Quos dñs petro tradidit ad pascendũ di¬
cens. pasce agnos meos. Leo quoq ut bos
comedet paleas. quando uiri disertissimi.
⁊ quondã ad scłm potentes. scriptura e

Expanded text:
completa. Neque enim potuissent omnes gentes completa. Neque enim potuissent omnes gentes in tam brevi tempore credere, nisi signorum miraculis fides eorum quodammodo esset eret , ut Publii pater in insula Melita febribus et dyssenteria, qui morbi inter se contrarii sunt, Pauli precibus sanaretur, et ut eos totus orbis deos inter homines diceret ambulare . Tunc lupus et agnus pascebantur simul, persecutor Paulus, et Ananias discipulus . Ille lupus, de quo scriptum est: Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et ad vesperam dabit escas ; sive ut in Hebraico dicitur, dividet spolia. Cujus doctrina cibus fuit credentium, et qui in toto orbe de superatis adversariis triumphavit. Agni autem credendi sunt omnes, qui in vestibus candidis sequuntur Agnum quocumque vadit , quos 797 Dominus Petro tradidit ad pascendum dicens: Pasce agnos meos . Leo quoque ut bos comedet paleas, quando viri disertissimi, et quondam apud saeculum potentes, Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ. Ecce sic benedicet᷑ homo. qui tunet
dnm̃. Econtrario de uida dicit᷑ ꝑditore:
⁊ om̃ib qui similes eius sunt. Fiant filii eiꝰ
pupilli ⁊ uxor eius uidua : cõmoueantur
⁊ trausferant᷑ filii eiꝰ. ⁊ mendicent. eician¬
tur de domib suis. Generationis enĩ ma¬
lȩ. finis ẽ. pessimꝰ: qui concipiunt dolorẽ.
i pariunt iniquitatẽ. De quoꝵ scriptũ ẽ.
principe. Ecce parturiuit iniustitiã. con¬
cepit dolorẽ: ⁊ peperit iniqͥtatẽ. Si aut̃
hoc de impiis dicit᷑. quomͦ samuel iur
beatus. ⁊ iustꝰ filios pessimos genuit qͥ. ñ
ambulauer̃ ꝑ uiã patris : Et dauid de
discimꝰ filios ⁊ nepotes scđm id intelligi
debere qđ diximꝰ : uixta qđ ⁊ paulus fi.¬
lios parturit.donec xp̃c formetur in eis :¬
⁊ ouesimũ in uinculis generat. Qui cum
clamauerint statim exaudient᷑: ⁊ illis lo¬
quentib. dicet dñs ad sum. Iuȩ om̃ia etiã
uxta litterã in actib apłoꝵ. cernimꝰ ẽẽ.

Expanded text:
Ecce sic benedicetur homo qui timet Dominum . Econtrario de Juda dicitur proditore, et omnibus qui similes ejus sunt, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua. Commoveantur et transferantur filii ejus, et mendicent, ejiciantur de domibus suis . Generationis enim malae finis est pessimus. Qui concipiunt dolorem, et pariunt iniquitatem. De quorum scriptum est principe: Ecce parturiit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Si autem hoc de impiis dicitur, quomodo Samuel, vir beatus et justus, filios pessimos genuit, qui non ambulaverunt per viam patris ; et David, de discimus, filios et nepotes secundum id intelligi debere quod diximus. Juxta quod et Paulus filios parturit, donec Christus formetur in eis, et Onesimum in vinculis generat . Qui cum clamaverint, statim exaudientur, et illis loquentibus, dicet Dominus, Adsum. Quae omnia etiam juxta litteram in Actibus Apostolorum cernimus esse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi benediceus idolo. Potest aut̃ bic esse
sensus. Post filiũ meũ qͥ uenit mansuetꝰ ⁊
pauꝑ. sedens suꝑ pullũ asinȩ: nolo carnes.
uictimas detestor. sacrificia uidȩoꝵ um¬
brasq legis reꝑbo. quia acceptabilis michi
est hostia. ueritas euangelii. Sin autem
hoc dicit᷑ qđ post fulgur euanglui. uetꝰ re¬
ligio cesset innube. quid respondebunt qͥ
credentes ex iudȩis. arbitrant᷑ absq noxa
sui. posse carnaliter offerre sacrificia.
ex om̃ia eleger̃ in iiis suis. ⁊ in abominati¬
onib suis. anima eoꝵ delectata ẽ. Unde
⁊ego eligam illusionẽ eorũ:⁊ quȩ timebañ
adducã eis: quia uocaui ⁊ ñ erat qͥ respon

Expanded text:
quasi benedicens idolo. Potest autem et hic esse quasi benedicens idolo. Potest autem et hic esse sensus: Post Filium meum qui venit mansuetus et pauper, sedens super pullum asinae, nolo carnes, victimas detestor, sacrificia Judaeorum, umbras Legis reprobo, quia delectabilis mihi est veritas Evangelii . Sin autem hoc dicitur, quod post fulgur Evangelii, vetus religio cesset in nube: quid respondebunt, qui credentes ex Judaeis arbitrantur absque noxa sui posse carnaliter offerre sacrificia? Haec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est. Unde et ego eligam illusiones eorum, et quae timebant, adducam eis. Quia vocavi, e
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ . ẽ. loco. Miscdiam uolo ⁊ ñ sacrificiũ.
iscientiã dĩ magis quã holocaustũ. Et ꝑ ma¬
lachiã. Om̃ia quȩ oderam faciebatis. õperi¬
entes lacrimis altare meũ. Nunqͥd dignũ
est ut respiciam ad sacrificiũ ur̃m. ⁊ suscipi¬
am placabile qͥd de manib ur̃is: Audiant
uidei qđ ds̃ ñ querat sacrificiũ: sed offe¬
rentiũ animũ. Et qͥ mactat inqͥt pecus: qisi
tiun:. Non offeres mercedẽ meretricis :
neq p̃tiũ canis in domo dĩ cui. Pulchre canis
⁊ meretrix copulant᷑: quia utrũq animal
pnũ ẽ. ad libidinẽ. Simulq consideremus
qđ ñ dixerit qͥ ĩmolat arietẽ quasi qͥ ĩmolat
canẽ : sed qͥ occidat inqͥt canẽ. Qđ uerbũ
ñ ponit᷑ insacrificiis. ⁊ in his quȩ trucidant᷑
illicite. Qui offert oblationẽ ⁊ sacrificium:
quasi qͥ sangiunẽ suillũ offerat. Qđ ⁊ipsũ
lege ꝓhibetur. Tales sunt cerimoniȩ iudeo¬
rũ : qui thus tribuit qͦsi blasphemꝰ. immo

Expanded text:
cordiam volo, et non sacrificium: scientiam magis Dei, quam holocaustum . Et per Malachiam: Omnia quae oderam, faciebatis: operientes lacrymis altare meum: numquid dignum est ut respiciam ad sacrificium vestrum, et suscipiam placabile quid de manibus vestris ? Audiant Judaei quod Deus non quaerat sacrificia, sed offerentium animum. Et qui mactat, inquit, pecus, quasi tum est: Non offeres mercedem meretricis: neque pretium canis in domo Dei tui. . Pulchreque canis et meretrix copulantur, quia utrumque animal pronum est ad libidinem. Simulque consideremus quod non dixerit: Qui immolat arietem, quasi qui immolat canem; sed occidat, inquit, canem. Quod verbum non ponitur in sacrificiis, sed in his quae trucidantur illicite. Qui offert oblationem et sacrificium, quasi qui sanguinem suillum offerat. Quod et ipsum Lege prohibetur, tales sunt caeremoniae Judaeorum . Qui thus tribuit quasi blasphemus, immo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u tuo: ⁊afacie tua quo fugiã: Si ascendero
incelũ tu illic es: si ad inferna descendero
ades. Cui ⁊ ieremias exꝑsona dĩ congruit di¬
cens. Ds̃ appropinquans ego: ⁊ ñ ds̃ de longe.
Nunqͥd latere quis poterit in absconditis: iego
ñ uidebo eũ: Nonne cęlũ ⁊ t̾ram ego impleo:
ln ipso enĩ om̃s sumꝰ .⁊ mouem᷑. Hoc aut̃ dicit:
ut iudaicũ conuincat errorẽ. qui putant in
posse cõp̃hendi. Qd quidẽ ⁊ ipse salomon
ex tructor templi in oratione sua ad dñm
plixius confitet᷑. Ac ne arbitrem cȩlo quoq
& t̾ra dĩ magnitudinẽ metiendã: in alio loco
de eo legimus. Iui tenet cȩlũ palmo: ⁊ t̾rã
biente concluditur. ⁊ pugillo cludit ac pal¬
mo. qui ñ solũ cęli ⁊ terrȩ. sed ⁊ inuisibiliũ
creator ẽ. angeloꝵ. ⁊ archangeloꝵ. domina¬
tiont̃. potestatũ cunctorũq nominũ de qͥb

Expanded text:
spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, illic es: si ad inferna descendero, ades . Cui et Jeremias ex persona Dei congruit, dicens: Deus appropinquans ego: et non de longe Deus. Numquid latere quis poterit in absconditis, et ego non videbo eum? Nonne coelum et terram ego impleo ? In ipso enim omnes sumus et movemur . Hoc autem dicit, ut Judaicum convincat errorem, qui putant invposse concludi. Quod quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione sua ad Dominum prolixius confitetur . Ac ne arbitremur coelo quoque et terra Dei magnitudinem metiendam, in alio loco de eo legimus: Qui tenet coelum palmo, et terrabiente non concluditur, et pugillo concludit ac palmo. Qui non solum coeli et terrae, sed et invisibilium creator est Angelorum, et Archangelorum, Dominationum, P
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeremꝰ sion. ⁊ iudaico caperem᷑ er¬
rore. qui putant extruendã ierłm.⁊om
nia quȩ dñs pollicet᷑ ibi explenda carnalit̃. au-¬
fert nobis hanc suspicionẽ : ⁊ ponit testimoni¬
um. qͦ usus ẽ stephanꝰ primꝰ martyr in xp̃o ad¬
uersũ iudaicã contentionẽ. Salomon ȩdifica¬
uit ei domũ haud dubiũ quin dõ: sed ñ in
manui factis excelsus habitat. sic̃ ꝑpħa ait. cȩ¬
lũ michi thronꝰ ⁊ terra autẽ scabellũ pedum
meoꝵ. Et paulus in eodẽ uolumine. Ds̃ qui
fecit mundũ ⁊ quȩ in eost̃. nequaꝗ in tẽplis
manufactis habitat. Si enĩ instar sedentis in
solio atq regnantis. cęlũ thronꝰ eius ẽ. ⁊ terra
scabellũ pedũ illius. quomͦ paruo cludȩtur
loco qͥ cõplet om̃ia. ⁊ in quosunt omĩa: Unde
moyses. Nedicas inqͥt incorde tuo longe est
ds̃. est enĩ in cęlo sursũ ⁊ suꝑ t̾rã deorsũ: ⁊ ñ
est alius pret̃ eũ ds̃. Et psalmista. Quo ibo ab

Expanded text:
remus Sion, et Judaico operiremus errore, qui putant exstruendam Jerusalem, mnia quae Dominus pollicetur, ibi explenda carnaliter, aufert nobis hanc suspicionem; et ponit testimonium, quo usus est Stephanus primus martyr in Christo adversum Judaicam contentionem . Salomon aedificavit ei domum, haud dubium quin Deo; sed non in manufactis excelsus habitat, sicut Propheta ait: Coelum mihi thronus est: terra autem scabellum pedum meorum. Et Paulus in eodem volumine: Deus qui fecit mundum, et qui in eo sunt, nequaquam in templis manufactis habitat . Si enim instar sedentis in solio atque regnantis, coelum thronus ejus est, et terra scabellum pedum illius, quomodo parvo claudetur loco, qui complet omnia, et in quo sunt omnia? Unde et Moyses: Ne dicas, inquit, in corde tuo, Longe est: Deus enim in coelo sursum, et super terram deorsum: et non est alius praeter eum Deus . Et Psalmista: Quo ibo a
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipsi eleger̃ uias suas.:⁊ ab ominationes
suas animã eoꝵ uoluit: ⁊ ego eligam illu¬
siones eoꝵ. ⁊ peccata retribuã eis. Quia
uocaui eos ⁊ ñ obaudier̃. locutus sũ. ⁊ ñ¬
I audier̃. ⁊ fecer̃ malũ in conspectu meo.¬
Immolare bouẽ. mactare arietẽ. offerre
sacrificiũ. thura succendere. quȩ ita ha¬
bet ds̃ quasi homicidiũ. ⁊ oblationẽ canis.
⁊ suillũ sanguinẽ atq blasphemiã ipsi ele-¬
ger̃: ⁊ut talia cõlerent. eoꝵ arbitrii fuit.
uixta qđ dicit ꝑ iezechiel. Dedi eis iusti¬
ficationes ñ bonas ⁊ p̃cepta ñ bona : ⁊ in
uiis inqͥt suis ambulauer̃. ñ in uia dñi.
Et ab ominationes suas anima eorũ uoluit
ut amatores essent magis sui quã amatoreᷤᷤ
dĩ. Quã ob causa illis eligentib uias suas
nes eoꝵ siue illusores. qͥ hebraice dicitur
cipes pessimos.⁊ om̃ia mala eorũ siue quȩ a¬
mebant parit̾ adducat. Causasq reddit cur
traditi sint scribis ⁊ pharisȩis illusorib suis.

Expanded text:
Et ipsi elegerunt vias suas, et abominationes suas anima eorum voluit: et ego eligam illusiones eorum, et peccata retribuam eis. Quia vocavi eos, et non obaudierunt: locutus sum, et non audierunt. Et fecerunt malum in conspectu meImmolare bovem, mactare arietem, offerre sacrificium, thura succendere, quae ita habet Deus, quasi homicidium, et oblationem canis: et suillum sanguinem atque blasphemiam ipsi elegerunt; et ut talia colerent, eorum arbitrii fuit; juxta quod dicit per Ezechiel: Dedi eis justificationes non bonas, et praecepta non bona . Et in viis, inquit, suis ambulaverunt, non in via Domini. Et abominationes suas anima eorum voluit, ut amatores magis essent sui, quam amatores Dei. Quam ob causam, illis eligentibus vias suasnes, sive illusores eorum, qui Hebraice dicuntur cipes pessimos, et omnia mala eorum, sive quae timebant, pariter adducat. Causasque reddit, cur traditi sint Scribis et Pharisaeis illusoribus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ supra ubi dicit᷑ numerabo uos in gladio
⁊ om̃s incede corruetis. Quia uocaui ⁊ non
respondistis. ⁊ cȩt̾a similit̃. Qd testimoniũ
quo sensu accipi debeat: ibi dictum est.
Qudite uerbũ dñi. qͥ tremetis ad sermonẽ eiꝰ¬

Expanded text:
io, et omnes in caede corruetis: quia vocavi, et non respondistis , et caetera similiter. Quod testimonium, quo sensu accipi debeat, ibi dictum est. Audite verbum Domini, qui tremitis ad sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
marcũ euanglistã. ⁊ cȩteri. cęteros. Itioꝵ
benedictũ sem̃ ẽ. ⁊ huc usq benedicitur. ⁊
ꝑmanent filii filioꝵ. De quib ꝓpħa dic̃.
Heatus uir qui timet dñm in mandatis eiꝰ
uolet nimis: potens in t̾ra erit sem̃ eius. ge

Expanded text:
Marcum evangelistam, et caeteri caeteros, quorum Marcum evangelistam, et caeteri caeteros, quorum benedictum semen est, et hucusque benedicitur, et permanent filii filiorum. De quibus Propheta dicit: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Potens in terra er
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ ias ala hoc ẽ. ut eẽ. desistant. ⁊ finẽ
substantiȩ suȩ habeant. ꝓ quo aquila.sim¬
machus. ⁊ theodotio festinationẽ interp̃¬
tati sunt: ut nequaꝗ festinent absq rati¬
one credere: sed unitentur nathanael qͥ
dñi uoce laudatus ẽ. ecce uerus israelita
in qͦ dolus ñ est: qui xp̃m auctoritate
scripturarũ quęrebat. ⁊ de ꝓpħis cupie¬
bat agnoscere dicens. De natareth potest
aliqͥd boni ẽẽ. Et ẽ. sensus. Quomͥ messiã
ad ducitis de galilȩa. ⁊ natareth quẽ ego
de scripturis scĩs instruant: et ñ imitent᷑
maledictionẽ iudȩoꝵ. sed cũ ꝓpħa dicant̃.
Atimore tuo dñe in utero concepimꝰ. ⁊̃ par¬
turiuimꝰ ⁊ peperitꝰ. De his enĩ dictũ erat.
benedicta ꝓgenies uteri tui. Tales sunt
filii abrahã qui faciunt oꝑa eiꝰ ⁊ in ueteri
historia appellant᷑ filii ꝑpħarũ: quales &
nouo iustrum̃to apłi genuer̃. Paulus. timo¬
theũ. lucã ⁊ titũ multosq alios: petrus

Expanded text:
 LABAALA hoc est, ut esse desistant, et finem substantiae suae habeant: pro quo Aquila, Symmachus, et Theodotio festinationem interpretati sunt: ut nequaquam festinent absque ratione credere: sed imitentur Nathanael, qui Domini voce laudatus est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est , qui Christum auctoritate Scripturarum quaerebat, et de Prophetis cupiebat agnoscere dicens: De Nazareth potest aliquid boni esse? Et est sensus: Quomodo mihi Messiam adducitis de Galilaea, et Nazareth, quem ego de Scripturis sanctis instruant, ut non imitentur maledictionem Judaeorum, sed cum Propheta dicant: A timore tuo, Domine, in utero concepimus, et parturivimus et peperimus . De his enim dictum erat: Benedicta progenies uteri tui . Tales sunt filii Abraham, qui faciunt opera ejus: et in veteri historia appellantur filii Prophetarum : quales et in novo Instrumento Apostoli genuerunt , Paulus Timotheum, Lucam, et Titum, multosque alios; Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
sedenegat. humilẽ ⁊ quietũ. ⁊ trem̃tẽ ser¬
mones suos. hominẽ. libent᷑ assumit intẽ¬
spc̃ sc̃s habitat in uobis. Si quis uiolat tẽplũ
dĩ: iuolabit illũ ds̃. Templũ enĩ dĩ sc̃m est
qđ estis uos. Quic̃q gͦ bumilis ẽ. ⁊ quietꝰ &
tremens sermones dĩ. ipsũ respicit dñs. ⁊ide
ipso dictũ intelligi potest. qđ sub t̃rȩ nomi¬
ne ꝓphatur. t̾ra tremuit ⁊ quieuit : cũ re
surgeret ad iudiciũ ds̃. Habitatores enĩ euis
iudiciũ dĩ. quietẽ agunt amalis operib &
sedentes in domo. ȩt̃no requiescunt sabbato.
ne moueant se ad opus seruile peccati: sicut
ȩdificatores turris mouer̃ quondã de orien-¬
te pedes suos. ⁊ ortũ ueri luminis reliquer̃.
Nec audier̃ illud qđ ad caindicit᷑. Peccasti :
quiesce. S iuxta ꝓuerbia salomonis qͥ audit
dm̃ habitabit confidens: ⁊ quiescet absq ti¬
more. ⁊ om̃i malo. Iste ẽ. humilis atq pauꝑ¬

Expanded text:
se denegat, humilem et quietum, et trementem serse denegat, humilem et quietum, et trementem sermones suos hominem libenter assumit in temctus habitat in vobis. Si quis violat templum Dei, violabit illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quicumque ergo humilis est et quietus, et tremens sermones Dei, ipsum respicit Dominus; et de ipso dictum intelligi potest, quod sub terrae nomine prophetatur: Terra ium Deus . Habitatores enim ejus, judicium Dei, quietem agunt a malis operibus; et sedentes in domo, aeterno requiescunt sabbato, ne moveant se ad opus servile peccati, sicut aedificatores turris moverunt quondam de Oriente pedes suos, et ortum veri luminis reliquerunt. Nec audierunt illud quod ad Cain dicitur: Peccasti, quiesce . Sed juxta Proverbia Salomonis: Qui audit Deum, habitabit confidens, et quiescet absque timore ab omni malo . Iste est humilis atque paup
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ respiciam nisi ad pauꝑculũ. ⁊ contritũ
sp̃ũ. ⁊ trementẽ sermones meos : qui ĩmolat
bouẽ: quasi qͥ int̾ficiat hominẽ. Qui mactat
pecus: quasi qͥ excerebret canẽ. Iui offert ob¬
lationẽ : quasi qͥ sanguinẽ suillũ offerat. Qui
recordat̃ turis: quasi qͥ benedicit idolũ. Lxx¬
Et suꝑquẽ respiciam nisi humilẽ :⁊ quietũ.
⁊ trem̃tẽ sermones meos: Iniquus autẽqͥ
ĩmolat uitulũ: quasi ꝑcutiens uirũ. Sacri¬
ficans de grege : quasi qͥ occidat canẽ. Qui
offert similã: quasi qͥ sanguinẽ suillũ. Q dat̾
immemoriale: quasi blasphemꝰ. Publato al¬
tare tẽploq t̾reno qđ humana construxe¬
rat manꝰ: recte auferent᷑ ⁊ uictimȩ iudȩoꝵ.
Ne forsitan dicerent. ñ tam stulti sumꝰ ut
dm̃ putemꝰ loco posse concludi. s insepera¬
to ad sacrificandũ loco dõ uictimas ĩmola¬
mus: quȩ lege p̃cepta st̃. Hab itator qͥ celi
immo creator om̃iũ. qui in t̾ris tẽplũ habe

Expanded text:
autem respiciam nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos qui immolat bovem quasi qui interficiat virum qui mactat pecus quasi qui excerebret canem qui offert oblationem quasi qui sanguinem suillum offerat qui recordatur turis quasi qui benedicat idolo Et super quem respiciam, nisi humilem et quietum, et trementem sermones meos? ÷ Iniquus autem  qui immolat vitulum quasi percutiens virum. Sacrificans de grege, quasi qui occidat canem. Qui offert similam, quasi qui sanguinem suillum. Qui dat thus in memoriale, quasi blasphemus. Sublato altari Temploque terreno, quod humana construxerat manus, recte auferuntur et victimae Judaeorum, ne forsitan dicerent: Non tam stulti sumus, ut Deum putemus loco posse concludi; sed in separato ad sacrificandum loco, Deo victimas immolamus, quae lege praecepta sunt. Habitator igitur coeli, immo Creator omnium qui in terris templum habere
Abbreviated transcription (Latin):
ta ierłm: quia misertus ẽ. dñs eius. et
eruit ierłm. Reuelabit dñs brachiũ
sc̃m̃ suũ in conspectu cunctarũ gentiũ.
& uidebunt om̃s fines terrȩ salutare
dĩ nr̃i. Ducto in captiuitatẽ popło u¬
deorũ. & urbe succensa: aut rarus erat
in ierłm aut nullus habitator. Postqͣm
aut̃ qui prius loquebatur in propbis.
& erat in principio apud dm̃ ds̃ uerbũ.
habitauit in nobis. ⁊ caro factus est in¬
staurata sunt deserta ierłm: & uenit
ille de quo scriptũ est. hic ȩdificabit
ciuitatẽ meã. ⁊ captiuitatẽ popłi mei
reducet: ut nequaquã plangatur ab
ieremia. quomͦ sedet sola ciuitas quȩ
erat plena popłis. facta ẽ. quasi uidua
quȩ erat multiplicata in gentib sed
audiat dauid canentẽ. in conuertendo
dñs captiuitatẽ syon. facti sumꝰ quas
consolati. & post paululũ. facti sumus

Expanded text:
alem, quia misertus est Dominus ejus, et eruit Jerusalem. Revelabit Dominus brachium sanctum suum in conspectu cunctarum gentium. Et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri. Ducto in captivitatem populo Judaeorum, et urbe succensa, aut rarus erat in Jerusalem, aut nullus habitator. Postquam autem qui prius loquebatur in Prophetis, et erat in principio apud Deum, Deus Verbum habitavit in nobis, et caro factus est, instaurata sunt deserta Jerusalem; et venit ille de quo scriptum est: Hic aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei reducet: ut nequaquam plangatur ab Jeremia: Quomodo sedet sola civitas quae erat plena populis: facta est quasi vidua quae erat multiplicata in gentibus ; sed audiat David canentem, In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus tamquam consolati . Et post paululum: F
Abbreviated transcription (Latin):
salẽ id ẽ. eccła. quȩ in uidȩis fuerat
derelicta. reuelari brachium dñi cunctis
gentib ⁊ uid ere salutare eius om̃s fines
terrȩ. Quod duplicit̃ intelligit᷑. Aut
enĩ reuelat pat̾ brachiũ suũ cunctis gen¬
tibus: aut filius reuelat fortitudinem
suã. De quo scriptũ iurtus enĩ ab eo e¬
grediebatur : & sanabat om̃s. Et iterũ.
sensi uirtutẽ exisse de me: quȩ sanauit

Expanded text:
salem, id est, Ecclesia, quae a Judaeis fuerat derelicta, revelari brachium Domini cunctis gentibus, et videre salutare ejus omnes fines terrae. Quod dupliciter intelligitur. Aut enim revelat Pater brachium suum cunctis gentibus, aut filius revelat fortitudinem suam. De quo scriptum est: Virtus enim ab eo egrediebatur et sanabat omnes . Et iterum: Sensi virtutem exisse de me quae sanavit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ut aduersarioꝵ ciuitates quȩ eri¬
gunt᷑ contra scientiã dĩ. ⁊ hereticorum
nimio labore constructa sunt: in pul¬
uerem redigat. ⁊ nichil. ẽẽ demonstret.
mortali carne circundatus non possit
capere. licet eũ alii ad mirent᷑ & dicant
tu solus es princeps: respondebit eis.
Multa sunt quȩ destruere debeo: & ad¬
huc destruere ñ potui. Scio quid faciã.
Et quãquã aduersariorũ multa argu¬
m̃ta superarim: tamen sunt plera ꝙ quȩ
adhuc suꝑanda sunt. Simulq spe futu¬
rorũ ex his quȩ suꝑauit: etiã cęteroꝵ
sibi uictoriã reꝑmittit. Iubentur autẽ
ululare simula chra ierłm & samaride.
non ipsa quȩ ficta sunt. sed hi qui eas
finxerunt metonimicos hi qui fecert
resib idola fabricati sunt. sed qui m
eccła ꝑ ignorantiã defendunt pro ue¬
ritate mendatium: ululatu &
pęnitentia se errasse testentur. Et
erit cũ impleuerit dñs cuncta opera
sua in monte sion ⁊ in ierłm: iusitabo

Expanded text:
civitates quae eriguntur contra scientiam Dei, et haereticorum nimio labore constructae sunt, in pulverem redigat, et nihil esse demonstret. mortali carne circumdatus, non possitcapere, licet eum alii admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt. Simulque spe futurorum ex his, quae superavit, etiam caeterorum sibi victoriam repromittit. Jubentur autem ululare simulacra Jerusalem, et Samariae: non ipsa quae ficta sunt; sed hi qui ea finxerunt: μετωνυμικῶς hi qui fecerunt, haeresibus idola fabricati sunt, sed qui in Ecclesia per ignorantiam defendunt pro veritate mendacium, ululatu et poenitentia se errasse testentur. Et erit cum compleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion, et in Jerusalem, visitabo
Abbreviated transcription (Latin):
quib paruulũ puerũ ⁊ filiũ qui datꝰ
est nobis supra legimus appellatũ. Et
ꝓeo qͦd scriptum ÷ reliquiȩ conuerten¬
tur. dicit᷑ in hebrȩo numero singulari
qđ reliquum ÷ conuertet᷑. id÷ toyiton

Expanded text:
quibus parvulum puerum et filium, qui datus quibus parvulum puerum et filium, qui datus est nobis, supra legimus appellatum. Et pro eo quod scriptum est: Reliquiae convertentur, pro eo dicitur in Hebraeo numero singulari, quod reliquum est convertetur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd nos diximꝰ & sẽs eus inflãma.
illi uerterunt & scĩficauit eũ in igne.
ꝑqđ quidã intelligi uolunt. pęnas atꝙ
torm̃ta adhoc adhiberi peccatorib.
ut diuino igne purgent᷑. Quod que
nos diximꝰ &e gl̃a saltus eius &e carme¬
li eius: illi interp̃tati sunt. excinguent᷑
montes & colles & saltus: quo om̃is assy¬
rioꝵ claritas & suꝑbia ⁊ multitudo hu¬
milietur extincta. Et erit in die illa.
ñ adiciet residuũ isrł & hi qui salua¬
ti fuerint de domo iacob inniti suꝑ eo
qui ꝑcutit eos. sed innitẽt᷑ suꝑ dñm sc̃m¬
Si enĩ fuerit popłs tuus isrł quasi are¬
na maris. reliquiȩ conuertentur exeo.
Consũmatio abreuiata inundabitiu¬
stitiã. Consũmationẽ enĩ ⁊ adbreuiati¬
onẽ dñs ds̃ exercituũ faciet in medio
om̃is terrȩ. Ubi in greco dicit᷑ conuer
tentur reliquiȩ iacob addm̃ fortem.
ꝓdõ forti in hebreo scriptũ habet. hel.
gibbor: duo nomina de sex nominibus

Expanded text:
us in flamma, illi verterunt: et sanctificabit eum in igne: per quod quidam intelligi volunt poenas atque tormenta ad hoc adhiberi peccatoribus, ut divino igne purgentur. Quodque nos diximus: Et gloria saltus ejus, et Carmeli ejus: Illi interpretati sunt: Exstinguentur montes, et colles, et saltus, quo omnis Assyriorum claritas et superbia, et multitudo humilietur exstincta. Et erit in die illa, non adjiciet residuum Israel, et hi qui salvati fuerint de domo Jacob, inniti super eo qui si enim fuerit populus tuus Israhel quasi harena maris reliquiae convertentur ex eo consummatio adbreviata inundabit iustitiam consummationem enim et adbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terrtentur reliquiae Jacob ad Deum fortem, pro Deo forti, in Hebraeo scriptum habet EL GIBBOR , duo nomina de sex nominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ꝓpħa testatur. & de tam in nume¬
rabili multitudine quȩ carmelo & saltui
comparata ÷ ad tantã ueniet paucitatẽ.
ut puer paruulus eos possit numerare
& describere. Tradunt enĩ bebrei decem
tantũ de eius exercitu remansisse. Nr̃oꝵ
quidã uolunt hunc regem. typũ esse ad¬
uersariȩ fortitudinis. Et quomꝰ in da¬
niele legimus. pͥncipes regni ꝑsarum.
& regni medorũ. & regni grecorũ: sic
& pͥncipẽ esse assyriorũ. qui ꝓpt̃ suꝑ¬
biam sensus magnus uocet᷑. ⁊indie uu¬
dicii gehennȩ tradatur ardorib quȩ
p̃parata.ẽ. diabolo & angłis eius. Et
lumen isrł & sc̃m. hoc est ipsũ dñm suc¬
cendere uepres & spinas assirii: omnẽq
illius potentiã & in numerabiles popy¬
los ad nichili deducendos. Tunc eum

Expanded text:
tibus Propheta testatur, et de tam innumetibus Propheta testatur, et de tam innumerabili multitudine quae Carmelo et saltui comparata est, ad tantam veniet paucitatem, ut puer parvulus eos possit numerare et describere. Tradunt enim Hebraei, decem tantum de ejus exercitu remansisse; nostrorum quidam volunt hunc regem typum esse adversariae fortitudinis. Et quomodo in Daniele legimus principes regni Persarum, et regni Medorum, et regni Graecorum, sic et principem esse Assyriorum, qui propter superbiam sensus magnus vocetur, et in die judicii gehennae tradatur ardoribus, quae praeparata est diabolo et angelis ejus. Et lumen Israel et sanctum, hoc est, ipsum Dominum succendere vepres ac spinas Assyrii, omnemque illius potentiam et innumerabiles populos
Abbreviated transcription (Latin):
eius & carmeli eiꝰ ab anima usq ad carnẽ
consumet᷑. &erit terrore ꝓfugus. & re¬
liquiȩ ligni saltus eius. ꝓpaucitate nu¬
merabunt᷑. ⁊ puer scrib& eos. Quia ista
fecisti & locutus es quȩ supra narraui: ꝓ¬
pterea mittet dñs angłm suũ. & una
nocte centũ octoginta quinq milia de
tuo morient᷑ exercitu. ita ut potentissi¬
mi quiq pingues appellat. redigant᷑ in
saturitatẽ ⁊ in nichili: & sicut hebrei
tradunt in lesis uestib assyrioꝵ corꝑa
occulto crement᷑ ardore. Tunc lum̃ isrł
& sc̃s hoc est angłs erit in igne & in flam¬
ma. & om̃s spinȩ ac uepres assyriorũ. id
est malitia consumetur: ñ longuo tem¬
pore seduno die atq mom̃to. Et quomͦ
saltus & carmelus qui ÷ mons in galilea.
nemorib consitus supposito igne ueloci¬
ter concremant᷑: sic ab anima usq carnẽ
om̃is assyrii gła consumet᷑. Tunc expolia¬
tus exercitũ fugi&. qͦd idem in conseq̃n¬

Expanded text:
ejus, et Carmeli ejus ab anima usque ad carnem ejus, et Carmeli ejus ab anima usque ad carnem consumetur, et erit terrore profugus, et reliquiae ligni saltus ejus prae paucitate numerabuntur, et puer scribet eos. Quia ista fecisti, et locutus es quae supra narravi, propterea mittet Dominus Angelum suum, et una nocte centum octoginta quinque millia de tuo morientur exercitu: ita ut potentissimi quique, quos pingues appellat, redigantur in tenuitatem et in nihili: et sicut Hebraei tradunt, illaesis vestibus Assyriorum, corpora occulto crementur ardore: tunc lumen Israel et sanctus, hoc est, angelus, erit in igne et in flamma, et omnes spinae ac vepres Assyriorum, id est, malitia consumetur, non longo tempore, sed uno die atque momento. Et quomodo saltus et Carmelus, qui est mons in Galilaea nemoribus consitus, supposito igne velociter concrematur: sic ab anima usque ad carnem omnis Assyrii gloria consumetur. Tunc spoliatus exercitus fugiet, quod idem in consequen
Abbreviated transcription (Latin):
& cuncta quȩ geruntur. tuȩ gloriaris
fuisse uirtutis. Quicqͥd autẽ assirio di¬
citur. & adhereticorũ suꝑbiã & ad dia¬
bolũ referri potest. qui secũris & ser¬
ra & uirga inscripturis appellatur. eo
quod ꝑ illũ infructuosȩ arbores succi¬
dantur: & diuidatur atq serretur in¬
creduloꝵ duritia. & ꝑcutiantur uirga:
qui ñ recipiunt disciplinã. Heretici qͦq
quoꝵ os in cȩlo ponitur. & lingua ꝑtran¬
sit in terra : sensũ quẽ adõ in bonam
partem acceꝑunt. abutuntur in con¬
trariũ atq ꝑuersũ. ut loquant᷑ contͣ eũ
a quo conditi sunt. & linguȩ ministeriũ
qͦ landandus ÷ dñs. uertant in blasphemi¬
am. Propt̃ hoc mittet dominator ds̃ exer¬
cituũ inpinguib eius tenuitatẽ. & subtꝰ
głam eius succensa ardebit quasi cõbustio
ignis: ⁊ erit lumen isrł in igne. & sẽs eius
in flãma. ⁊ succendet᷑ & deuorabit᷑ spi¬
na eiꝰ. & uepres in die unaͥ ⁊ gła saltus

Expanded text:
et cuncta quae geruntur, tuae gloriaris et cuncta quae geruntur, tuae gloriaris fuisse virtutis. Quidquid autem Assyrio dicitur, et ad haereticorum superbiam, et ad diabolum referri potest, qui securis, et serra et virga in Scripturis appellatur: eo quod per illum infructuosae arbores succidantur, et dividatur, atque serretur incredulorum duritia, et percutiantur virga, qui non recipiunt disciplinam. Haeretici quoque quorum os in coelo ponitur et lingua pertransit in terra, sensum quem ab eo in bonam partem acceperint abutuntur in contrarium atque perversum, ut loquantur contra eum a quo conditi sunt, et linguae ministerium quo laudandus est Dominus vertant in blasphemi propter hoc mittet Dominator Deus exercituum in pinguibus eius tenuitatem et subtus gloriam eius succensa ardebit quasi conbustio ignis et erit lumen Israhel in igne et Sanctus eius in flamma et succendetur et devorabitur spina ejus, et vepres in die una. Et gloria saltus
Abbreviated transcription (Latin):
& ne mutire quidẽ & cõmouere linguã
contra rationẽ & fortitudinẽ sui sermoni ᷤᷤ
audere. Nunqͥd magnificabit᷑ secũris
contra eũ qui secat in ea. aut exaltabitur
serra contra eũ a quo trabitur: quo mͦ
si eleuetur uirga contra leuantẽ se: &
nabugo donosor gloriante atq dicente.
infortitudine manus meȩ feci. ⁊ in sapi¬
entia intellexi. & reliqua: sc̃s ꝓpħa res¬
pondit. Ostultissime mortaliũ dĩ iram :¬
tuã putas. eẽ. sapientiã. & illius iussionẽ
ad tuã refers fortitudinẽ : Quomͦ si se¬
curis glorietur contra eũ qui securem
tenet. & serra contra illũ a quo trabit᷑.
&e dicant cuncta oꝑa quȩ ꝑ securẽ & ser¬
ra fiunt sua arte ꝑfecta : & si eleuet qͥs¬
piam uirgã & exaltet baculũ ad ꝑcuti¬
endũ quẽ uoluerit. & ipsa turga ac ba¬
culus glorientur & dicant ase ꝑcussum
esse qui ꝑcussus. ẽ: sic & tu cũ organũ
dĩ fueris uoluntatis. erigeris insuꝑbiã

Expanded text:
et ne mutire quidem, et commovere linguam et ne mutire quidem, et commovere linguam contra rationem et fortitudinem sui sermonis audire. Numquid gloriabitur secontra eum qui secat in ea: aut exaltabit serra contra eum a quo trahitur? Quomodo si elevetur virga contra levantem se, etNabuchodonosor gloriantem atque dicentem: « In fortitudine manus meae feci, et in sapientia intellexi, » et reliqua, sanctus propheta respondit: O stultissime mortalium, Dei iram tuam putas esse sapientiam: et illius jussionem ad tuam refers fortitudinem? Quomodo si securis glorietur contra eum, qui securim tenet, et serra contra illum a quo trahitur, et dicant cuncta opera quae per securim et serram fiunt, sua arte perfecta: et si elevet quispiam virgam et exaltet baculum ad percutiendum quem voluerit, et ipsa virga ac baculus glorientur, et dicant a se percussum esse, qui percussus est: sic et tu cum organum Dei fueris voluntatis, erigeris in superbiam,
Abbreviated transcription (Latin):
orũ dici arbitrent᷑. quod postquã cõ¬
pleuerit dñs cuncta oꝑa sua in mon
destruatur. Michi aut̃ ex his quae
secuntur ꝓprie contra senna cherib
regem assiriorũ uid et᷑ cõminatio.
Quod autẽ ait. postquã compleuerit
dñs cuncta oꝑa sua in monte syon ce
ierłm. non subuersionẽ urbis signifi¬
cat. sed obsidionẽ.: quando uenit rab¬
saces dux sennacherib ⁊ ea fecit quae
in posteriorib idem ꝓpħa cõmemo¬
rat. Scđm tropologiam. cũ samaria
& ierłm dñi iram sustinuerint. & in fa¬
bricationẽ idoloꝵ errare se senserint:
tunc destruetur sensus magnꝰ assiruis.
suꝑbia. ut sapientiȩ suȩ estimauerit
cuncta cessura. Et quãuis excelsa do¬
gnata & dialectica arte munita. con¬
cutienda ⁊ pęnitus destruenda in tan¬
tum ut in similitudine pullorũ auiũ
ñ ualeant in sublime consurgere: &
necdũ animata insensibilia. ẽẽ. atq¬
torpentia qđ ouoꝵ demonstrat exemplũ:

Expanded text:
orum dici arbitrentur, quod postquam comorum dici arbitrentur, quod postquam compledestruatur. Mihi autem ex his quae sequuntur, proprie contra Sennacherib regem Assyriorum videtur comminatio. Quod autem ait: Postquam compleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion et in Jerusalem, non subversionem urbis significat, sed obsidionem, quando venit Rabsaces dux Sennacherib, et ea fecit quae in posterioribus idem Propheta commemorat . Secundum tropologiam, cum Samaria et Jerusalem Domini iram sustinuerint, et in fabricatione idolorum errasse se senserint: tunc destruetur sensus magnus, Assyriussuperbiam, ut sapientiae suae aestimaverit cuncta cessura, et quaevis excelsa dogmata, et dialectica arte munita, concutienda, et penitus destruenda: intantum ut in similitudinem pullorum avium, non valeant in sublime consurgere, et necdum animata insensibilia esse atqtorpentia, quod ovorum demonstrat exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
sic uniuersã terrã ego congregaui: &
non fuit qͥ moueret̃ pennã & aperiret
os atq ganniret. Sep tuaginta ꝑ fruc¬
tu sensũ uel mentẽ magnã interp̃tati
sunt. Post captiuitatẽ samarie & assy
mili sit ferienda sententia: nune ad¬
uersum ipsũ assyriũ qui eleuatus. ẽ.
insuꝑbiam.⁊ suȩ fortitudinis putauit
esse qͦd uicit. ꝓpħa loquit᷑. Dixit enĩ
assyrius cordis tumore se iactans. qͦd
infortitudine manus suȩ cunctas uice¬
rit nationes. & incredibili sapientia
om̃ium possederit t̃minos. Et iuxta
lxx. tantȩ potentiȩ fuerit: ut bellatoꝵ
hominũ urbes funditus subruerit &¬
quia semel metaphoran ab auib nido
& ouis sumpserat. seruauit in reliqͥs
ut diceret: ñ fuit qui moueret pen¬
nam. & aꝑiret os atq ganniret. Tan¬
tus inquit terror fuit̃ fortitudinis
meȩ atq uictoriȩ: ut ne fletũ quidẽ
&gemitũ uicti libere ꝓderent. Sunt
qui hȩc generalit̃ contra regnũ assiri¬

Expanded text:
am terram ego congregavi, et non fuit qui moveret pennam, et aperiret os, atque ganniret. LXX pro fructu, sensum, vel mentem magnam interpretati sunt. Post captivitatem Samariae, et Asmili sit ferienda sententia; nunc adversum ipsum Assyrium qui elatus est in superbiam, et suae fortitudinis putavit esse quod vicit, Propheta loquitur. Dixit enim Assyrius, cordis tumore se jactans, quod in fortitudine manus suae, cunctas vicerit nationes, et incredibili sapientia omnium possederit terminos. Et juxta LXX tantae potentiae fuerit, ut bellatorum hominum urbes funditus subruerit, quia semel metaphoram ab avibus, nido et ovis sumpserat, servavit in reliquis, ut diceret: Non fuit qui moveret pennam, et aperiret os, atque ganniret. Tantus, inquit, terror fuit fortitudinis meae atque victoriae, ut ne fletum quidem et gemitum victi libere proderent. Sunt qui haec generaliter contra regnum Assyri
Abbreviated transcription (Latin):
seiuret. Frectus enĩ insuꝑbiam. hȩc ausus . ẽ.
Quomͦ cepi carchamis. sic cępi ⁊ chalanno.
Quomͦ arfach. sic optinui & emath. Quomͦ
damascũ. sic mͥ subieci ⁊ samariã. Quomͦ
cȩtera regna quȩ id olorũ cuiltui seriuie¬
bitiam potestati. Quomͦ cępi samariam
cũ idolis suis. sic & ierłm capiam: quia
eosdẽ uenerat᷑ deos. Carchamis aut̃ lxx.
addentes de suo regionẽ trans babylo¬
nẽ interp̃tati sunt: & chalannȩ ubi ȩdi¬
ficata ÷ turris. arfath penitus relinq̃nteᷤ.

Expanded text:
saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est Quomodo cepi Charcamis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad, sic obtinui et Emath, quomodo Damascum, sic mihi subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, quae idolorum cultui serviebjiciam potestati. Quo modo cepi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquent
Abbreviated transcription (Latin):
diderim potestati. Quomͦ aut̃ arãbiam
cȩpi. damascũ ⁊ samariã: sic om̃ia micbi
regna substernã. Transeamꝰ ad hebraiũ:
&e quid nobis uidet᷑ breuit̃ ad notemus.
Uae assyrio. id÷ sennacherib: quia ipse¬
est uirga ⁊ baculus furoris mei. In manu
enĩ eius indignatio mea. & ꝑ illũ ꝑcũtiã
gentẽ fallacissimã. quẽ int̃ me semꝑ &
idola claudicauit. quȩ̃ p̃cepta mea se
facturã esse mentita. ẽ &cont᷑ popłm
furoris mei ipsi p̃cipiam ut spoliet eum
atq p̃detur ⁊ redigat inpuluerem. &
conculeet quasi lutũ platearũ: id ÷ ut
ꝑcutiat eũ & non interficiat: & uulneret
&ñ animã auferat. Ipse autẽ modum
iracundiȩ meȩ egressus. ẽ. ⁊ ñ solũ con¬
tra isrł ad quẽ directus erat. sed ingenteᷤᷤ
plurimas debachatus est: ut om̃ia ꝑ
circuitũ regna contereret. & usq ad inter¬
neͥtionẽ gentiũ plurimarũ illius inuero

Expanded text:
diderim potestati? Quo modo autem Arabiam diderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id eest virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plurimarum illius mucro