comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
OPERCTISONT ROSTICIAM ADEPTI
E st autẽ fides sperandarũ rerũ
non apparentiũ: neq: enĩ qđ ui¬
d& quis perat: sed qđ non uide¬
mus ꝑ pacientiã expectam:
fides dici non potest:nisi
cũ circa ea quȩ non uidentur
amplius quã circa ea quȩ ui¬
dentur satis factionẽ quis ha¬
ber&: ObTVRAVER̃ ORA LEOTIVM
hic dedanele dici puto : extineR̃
olaon: hic aut̃ detrib: pueriseũ
dicere puto: CORALUER DEMFIR¬
cartate: Hic illud tẽpꝰ dicit quando
reuersis exbabrlonia qđ ait ex
infirmitate. hoc ẽẽ puto ex captiui¬
tate quando iam indisperatione
erant iudaicȩ res. quando iam
amortuis nihil distabant: FoRtes
FACTIEVNTE INBELLO CASTRA UERTE¬
RVNTT EXTERORU: Hic aꝑte dema¬
chabeis dici uidet. quauis & de
iosue. samson. dauid & his simi¬
lib intelligi potest: AcCEPERUNT
CULIERES DERESURRECCIONE
significans. qui mortuos suscita¬
bant: ALII MNTẼ DIS TENTIEVNIT
NONEUS CIPIENTES REDẼPTIONẼ¬
UT MELIOREM INUENIRENT RESVRREC¬

Expanded text:
epti Est autem fides sperandarum rerum non apparentium, neque enim quod videt, quis sperat, sed quod non videmus, per patientiam expectamus. Fides dici non potest, nisi cum circa ea, quae non videntur amplius, quam circa ea quae videntur, satisfactionem quis haberet. Obturaverunt ora leonum. Hic de Daniele eum dicere puto. Exstinxerunt gladii. Hic autem de tribus pueris eum dicere puto. Convaluerunt de infirmitate. Hic illud tempus dicit, quando reversi sunt ex Babylonia, quod ait, ex infirmitate, hoc esse puto ex captivitate, quando jam in disperatione erant Judaicae res, quando jam a mortuis nihil distabant. Fortes facti sunt in bello, castra verterunt exterorum. Hic aperte de Machabaeis dicere videtur, quamvis et de Josua, Samson, David, et his similibus intelligi potest. Acceperunt mulieres de resurrectione et Eliam significans, qui mortuos suscitabant. Alii autem distenti sunt non suscipientes redemptionemut meliorem invenirent resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
defiliis ꝓph&̃arũ qui in he¬
remo conuersabantur. dici
uidentur : de quib testib: in nouo
testam̃to fidelib apł s fidẽ facit.
ut torpentiũ corda ad exemplũ
scõrũ illorũ in flammans excit&¬

Expanded text:
de filiis Prophetarum, qui in eremo conversabantur, dici videntur, de quibus testibus in novo Testamento fidelibus, Apostolus fidem facit, ut torpentium corda ad exemplum sanctorum illorum inflammans excit
Abbreviated transcription (Latin):
T& NONAGINTA NOUEM INDE¬
SERTO & UADE ADILLAM QUE
PERIERAT DONEC INVUEN Illa c
Eccemira dispensacione
pietatis: similitudinem
ueritas dedit ͦ quã &inse¬
ipsoe homo recognos cer&: &
tamen haec specialit̃ adipsũ
auctorem hominũ ꝑtiner&:
quia enĩ centenarius nume¬
rus ẽ ꝑfectus: ipse centum
oues habuit. cũ angłorũ substan¬
ciam & hominũ creauit: Seduna
ouis tuncperut: quando homo¬
peccando pascua iutae dereli¬
quit: dimisit autẽ non aginta
nouem oues in deserto : quia
illos summos angelorũ choros
reliquit in caelo: quur antẽ
caelũ desertũ uocatur. nisi
quod de sertũ dicitur derelic¬
tum: Tuncautẽ caelũ homo
deseruit : cũ peccauit: Inde ser¬
to autẽ non aginta nouem oues
remanserant : quando in t̾ra
dñs unam querebat: quia raci¬
onalis creaturae numerus
angłorũ uidelic& & hominũ
quae aduidendũ dm̃ condita
fuerat. ꝑeunte homine erat
inminutus: & ut ꝑfecta summa
ouium integrar&ur incaelo.

Expanded text:
tit nonaginta novem in detit nonaginta novem in deserto, et vadit ad illam quae perierat, donec inveniat illam? Ecce mira dispensatione pietatis similitudinem veritas dedit, quam eipse homo recognosceret et tamen haec specialiter ad ipsum auctorem hominum pertineret. Quia enim centenarius numerus est perfectus, ipse centum oves habuit, cum angelorum substantiam et hominum creavit. Sed una ovis tunc periit, quando peccando homo pascua vitae dereliquit: dimisit autem nonaginta novem oves in deserto, quia illos summos angelorum choros reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum? Tunc autem coelum homo deseruit, cum peccavit. In deserto autem nonaginta novem oves remanserant, quando in terra Dominus unam quaerebat, quia rationabilis creaturae numerus, angelorum videlicet et hominum, quae ad videndum Deum condita fuerat, pereunte homine erat imminutus, et ut perfecta summa ovium integraretur in coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
& scđm ꝓpriã sui racionem.
&iã incorruptus dici potest:
exterior uero homo & corpo¬
reus & corruptibilis dicitur:
ꝓpt̃ quod & paulus dicebat
bam & sihis qui foris est homo
nr̃ corrũpitur : sed qui intus
est renouatur : Interioris
aut̃ hominis renouacio ut
pote qui ẽ racionalis: a mens
incognicione dĩ & capacitate
scĩ sp̃s constat Uerũ ut aliqua
detam ꝓfundis reb: breuiter
& strictim &iã cartulis com¬
mittamus: exipsa interioris
hominis hoc ẽ animae men¬
tisq substancia colligamus
imaginem quo modo uanitati
creatura subiecta ẽ non uolens.
sed ꝓpt̃ eum qui subiecit inspe:
& ipsũ siuidetur paulũ pona¬
mus inmedio : cuius utiq: ani¬
ma uł mens que ẽ interior
eius homo suꝑ greditur &
ascendit omne quod corpore¬
um est : quod uisibile qđ sen¬
sui subiac& & aspectui &ipsius
diuinae naturae efficitur.
capax: sed haec tanta & talis

Expanded text:
t secundum propriam sui rationem t secundum propriam sui rationem etiam incorporeus dici potest, exterior vero homo et corporeus, et corruptibilis dicitur, propter quod et Paulus dicebat: Nam etsi is qui deforis est, homo noster corrumpitur, sed qui intus est, renovatur. Interioris autem hominis renovatio, ut pote qui est rationalis, et mens in cognitione Dei et capacitate sancti Spiritus. Constat vero, ut aliqua de tam profundis rebus breviter et strictim etiam chartulis committamus, ex ipsa interioris hominis, hoc est, animae mentisque substantia colligamus imaginem. Quomodo vanitati creatura subjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe, et ipsum, si videtur, Paulum ponamus in medium, cujus utique anima vel mens, quae est interior ejus homo, supergreditur et ascendit omne quod corporeum est, quod visibile, quod sensui subjacet et aspectui, et ipsius divinae naturae efficitur capax Sed haec tanta et talis
Abbreviated transcription (Latin):
Quae autẽ est creatura
quaere uelacionẽ filior̃ dĩ
expectat: haet inquit : quae
nunc uanitati subiecta est:
Subiecta autẽ non uolens
neq sponte ꝓpria. sed uolun¬
tate eius : ꝓpt̃ ipsũ ergo:
subiecta est: Subiecta autẽ
non ea condicione ut maneat
semꝑ subiecta uanitati.
sedcũ quadam spe. Quae autẽ
spes ista sit: commemorat dicens
Im̃ & ipsa creatura inquit
liberabitur a seruitute
corrupcionis : in libertatem
gloriae filiorũ dĩ : Vatuta¬
TI ENĨ CREATURA SUBIECTA
EST NonUOLeNS: SeD ꝓPTER
EUM QUI SUBIECIT INSP̃S:
QUA IESA CRCATURA LIBERA¬
Quae est istauanitas cui cre¬
atura dicitur eẽ subiecta
& quae est ista corrupcio
decuius seruitute liberandã
se sperat: mihi uid&: quod
dehac materiali &corrupti¬
bili corporũ substancia ista
dicuntur . Neq: enim corrup¬
cio alicuiquã nisi corpori
dominatur : Nã ille interior
homo qui secundũ dm̃ crea¬
tus ẽ & ad maginẽ dĩ factus
in corruptibilis ẽ & inuisibilis :¬

Expanded text:
Quae autem est creatura Quae autem est creatura quae revelationem filiorum Dei exspectat? Haec, inquit, quae nunc vanitati subjecta  non volens neque sponte propria, sed voluntate ejus, propter ipsum ergo subjecta est, subjecta autem non ea conditione, at maneat semper subjecta vanitati, sed cum quadam spe; quae autem spes ista sit commemorat dicens, quoniam et ipsa creatura, inquit, liberabitur a servitute corruptionis in libertate gloriae filiorum Dei. Vanitati enim creatura snon volens, sed propter eum qui subjecit in spe, quia et ipsa creatura liberaQuae est ista vanitas, cui creatura dicitur esse subjecta, et quae est ista corruptio, de cujus servitute liberandam se sperat? mihi videtur, quod de hac materiali et corruptibili corporum substantia ista dicuntur. Neque enim corruptio alii cuiquam, nisi corpori dominatur; nam ille interior homo, qui secundum Deum creatus est, et ad imaginem Dei factus incorruptibilis est, et invisibilis, e
Abbreviated transcription (Latin):
RS Existimo enim quod
non sunt condigne passiones
huius temporis: ad futuram
głam quaere ue labitur in no¬
bis: Siquis intueatur quod
ꝓeo i quis efficiatur filius
excelsidĩ & heres bonitatis
mandatorũ dĩ obseruancia
& iustificacionib adnĩ sine
querela ꝑmaneat. & ꝑ uigili
in hismente ꝑdur& Si omĩa
&iã poenarũ genera quae
ferrihumanae naturae uel
extrinsecus uł intrinsecus
possi conferat ad futuram
głam quaere uelabitur in scis
his quae oculus non uidit. nec
auris audiuit. nec in cor ho¬
minis ascendit: intelligere
potest quomodo pauł alcius
ista considerans dix̃: Existimo
autẽ quod non sunt condignȩ
passiones huius temporis.
ad futuram glam quaereue¬
labitur in nobis : Nihil quidẽ
dignũ conueniri. uł conparari
ad futuram głam potest: In
quo enĩ mortale in mortalib
conferas. aut inuisibilib
uisibilia. aut adnis tẽporalia
aut caduca ꝑp&uis: Nam ex¬
PECTACIO CREATURAE: REUE¬
Lacione filioR dĩ expectat:

Expanded text:
stimo enim quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Si quis intueatur, quod pro eo, ut quis efficiatur filius excelsi Dei et haeres bonitatis mandatorum Dei observantia, et justificationibus Domini, sine querela permaneat, et pervigili in his mente perduret; si omnia etiam poenarum genera, quae ferri humanae naturae, vel extrinsecus, vel intrinsecus possunt, conferat ad futuram gloriam, quae revelabitur in sanctis, his quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit: intelligere potest quomodo Paulus altius ista considerans dixit, existimo autem quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis, ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Nihil quidem dignum inveniri, vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas, aut invisibilibus visibilia, aut aeternis temporalia, aut caduca perpetuis? Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat.
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ paratus inimicus: Cui re¬
TI FIERI: & CRERA
Tanto inquid forciores estote
infide. tanto maiorem habeto
te fiduciam ad superandas
diaboli uersucias: quanto cons¬
tat. quia non uos soli tẽptamini:
sed ipsa passio quaeuos fatigat.
a constitucione mundi semꝑ
passi sunt iusti: pudeat uossolos
p̃om̃ib sustinere nom posse¬

Expanded text:
semper paratus inimicus. et semper paratus inimicus. et ti fieri, etc. Tanto, inquit, fortiores estote in fide, tanto majorem habe te fiduciam ad superandas diaboli versutias, quanto constat, quia non vos soli tentamini, sed ipsa passio quae vos fatigat, a constitutione mundi semper passi sunt justi, pudeat vos solos prae omnibus sustinere non posse
Abbreviated transcription (Latin):
quit illenos sigulos. & tãquã
hostis clausos obsidens mu¬
ros explorat & tẽptat: Ansit
pars ali qua membror̃ minus
stabilis & minus fida. cuius
aditu ad interiora penetr&:
Offert oculis formas illices & fa¬
ciles uoluntates: ut uisu destru¬
at castitatẽ. Aures ꝑ canora
muñca tẽptat: ut in sono dulci¬
oris auditu soluat. & molliat
xp̃ianũ uigorem: Linguam
conuicio ꝓuocat: manum in iurus
lacessentib ad petulanciam
cedis instigat: ut fraudatorem
faciat: lucra opponit in iusta
ut animã pecimnia capiat. Inge¬
rit ꝑniciosa compendia: honores
terrenos ꝓmittit: ut caelestes
adimat ostentat falsa. ut ue¬
ra surripiat : & cum latenter
non potest fallere:
tur bidȩ ꝑsecucionis intentans
ad debellandos seruos dĩ
in qui&us semꝑ. & semꝑ infes¬
tus. in pace subdolus. in ꝑse¬
cucione uiolentus Quam
uel falla ces insidias uł aꝑtas minas
stare deb& instructus animus &ar¬
matus tã paratus semꝑ ad repug¬
nandũ: quã ẽ ad inpugnandum

Expanded text:
cuit ille nos singulos et tamquam hostis clausos obsidens muros explorat et temptat an sit pars aliqua membrorum minus stabilis et minus fida, cuius aditu ad interiora penetretur. offert oculis formas inlices et faciles uoluptates, ut uisu destruat castitatem. aures per canora musica temptat, ut soni dulcioris auditu soluat et molliat christianum uigorem. linguam conuicio prouocat, manum iniuriis lacessentibus ad petulantiam caedis instigat. ut fraudatorem faciat lucra opponit iniusta: ut animam pecunia capiat ingerit perniciosa conpendia: honores terrenos promittit ut caelestes adimat: ostentat falsa ut uera subripiat, et cum latenter non potest fallere, turbidae persecutionis intentans, ad debellandos seruos Dei inquietus semper et semper infestus, in pace subdolus, in persecutione uiolentus. Quamouel fallaces insidias uel apertas minas stare debet instructus animus et armatus, tam paratus semper ad repugnandum quam est ad inpugnandum
Abbreviated transcription (Latin):
lens subiecta sit: tam̃ qm̃ uo
luntati caedit eius qui subie¬
cit. &iã affectũ quendam
& caritatẽ circa eos ex hib&
gemitib gemit: Si uero ut
in aliis exemplarib in ueni¬
tur. ita legatur congemes¬
cit & parturit scđm illum
sensum accipiemus parturit. qđ¬
filioli mei quositerũ parturio.
donec formetur xp̃s in uobis
Parturit & creatura eos quos
regenerat ad salutẽ : NorSOlU
autem illa : Seo & nos ipsi¬
luud pocius in hac intel eagi

Expanded text:
lens subjecta sit, tamen quoniam lens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus, qui subjecit eam, affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet,gemitibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit et parturit, secundum illum sensum accipiemus, quod Filioli mei, quos iterum pario, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem. Non solum autem illa, sed et nos ipsIllud potius in hac intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
bella gerere in hoc mundo.
pugnas aduersũ seregum
& gencium commouere :
Vide ergo quod &inhis p̃cipu¬
um archangelici operis hab&
officiũ. sicut da nihel ꝓph&a
testatur cũ dicit. Quia ar¬
changelus loquetur ad eum
quidicer& ei. qđ pugnauerit
aduersum principem ꝑsarũ.
&nemo inquit fuit mihi in
adiutoriũ nisi micha el
princeps ur̃: ꝑ haec ergo sin¬
gula dep̃henditur raciona¬
bił creatura uanitati esse
subiecta non uolens sed ꝓpt̃
eum qui subiecit inspe: Spes
namq: ẽ : abhis reb: corporeis
& corruptibilib: aliquando
cessandũ: hanc enĩ hab&
expectaciorẽ creatura ista
racionabilis. ut reuelaciofiat
filiorũ dĩ ꝓpt̃ quos angeli
mittuntur in ministerium :
Ut &ipsi cũ his quib: ministra¬
uer̃ hereditatẽ capiant
salutis. ut caelestium & terres¬
trium fiat unus grex & unus
pastor. & sit ds̃ om̃ia in om̃ib:
Scimus ctũ quod ocm̃s Re¬
ATURA MGEMESCIT & PAR¬
Creatura enĩ lic& nonuo¬

Expanded text:
bella gerere in hoc mundo, bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum se regum et gentium commovere. Vide ergo, quod et in his praecipuum archangelici operis habetur officium, sicut Daniel propheta testatur cum dicit, quia archangelus loquitur ad eum, qui dicet ei, quod pugnaverit adversum principem Persarum, et nemo, inquit, fuit mihi in adjutorium, nisi Michael princeps vester. Per haec ergo singula deprehenditur, rationabilis creatura vanitati esse subjecta, non volens, sed propter eum, qui subjecit in spe, spes namque est ab his rebus corporis et corruptibilibus aliquando cessandum. Hanc enim habet exspectationem creatura ista rationabilis, ut revelatio fiat filiorum Dei, propter quos angeli mittuntur in ministerium, ut et ipsi cum his quibus ministraverunt haereditatem capiant salutis, ut coelestium et terrestrium fiat unus grex, et unus pastor, et sit Deus omnia in omnibus. Scimus enim, quod omnis creatura ingemiscit, Creatura enim licet non vo
Abbreviated transcription (Latin):
necessitates corporis. app&en¬
ciã cybi degustionũ pudorẽ.
posteritatis reparandae
ueretundiã ut seritur
soboles ut editur. ut nutri¬
tur. & uide quanta in his
uanitas habeatur. Quanta
corrupcio cui creatura
animae nobilis & racionabilis.
lic& non uolens subiecta est.
subiecta tam̃ in spe tẽpus
uidelic& sperans quo liber&.
cũ filiorũ dĩ tẽpus libertatis
aduenerit: hoc ẽ ergo qđ &
in alis aꝑtius iamde seipso
dicebat apłs. Quia dũ sumus
in habitaculo hoc ingemesci¬
mus: Ipsos quoq: angelos si
ad sentenciã pauli respicias
quadicit. quia om̃s ministe¬
riales sp̃s ad ministerium
missi ꝓpt̃ eos quihe reditatẽ
capiunt salutis intellegentes
tale aliquid gerere & huic
racioni eẽ subiectos credo
&iam ipsos non uolentes.
sed ꝓpt̃ eum qui subiecit inspe:
Voluntati enim illius quis
resistit : ego &am dearchan¬
gelis tale aliquid intelligere
ꝓphoicis inuitor eloquiis : quid
enĩ tantae uanitatis & tantae
corrupcionis inuenias quam

Expanded text:
necessitates corporis, appetentiam cibi, digestionum pudorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur; et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis licet non volens subjecta est, subjecta tamen in spe, tempus videlicet sperans quo liberetur, cum filiorum Dei tempus libertatis advenerit, hoc est, ergo quod et in aliis apertius de seipso dicebat Apostolus, quia dum sumus in habitaculo hoc, ingemiscimus . Ipsos quoque angelos si ad sententiam Pauli respicias qua dicunt, quia omnes ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Voluntati enim illius quis resistet, ego etiam de archangelis, tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenias, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quidꝑ uillam nisi terrena
substancia de signatur : exit
ergo uidere uillam. qui sola
exteriora cogitat ꝓpt̃ substan¬
ciam. ETALTER DIXIT. IUGA
boum con quinique &eo ꝓbaRe
Quidinquinq uigis boum
nisi quinq corporis sensus
accipimus qui recte quoq
iuga uocatis̃ quia in utroq sexu
geminantur. qui uidelic& corpo¬
rales sensus quia conp̃hendere
nesciunt interna. Sed sola exte¬
riora cognoscunt & deserentes
intima eaq extras̃ tangunt
recte ꝑeos curiositas de signatur.
Grauȩ namq curiositatis ẽ uiciũ
quaedũ cuius lib& mentẽ ad in¬
uestigandã uitã ꝓximi exterius
ducit. semꝑ ei sua intima abscon¬
dit ꝓpt̃ hoc nãq & de eisdem
quinq iugis boum dicitur eo
ꝓbare illa quia uidelic& aliquan¬
do ꝑtinere ꝓbacio adcuriositatẽ
sol&ꝰ. Sed notandũ quod & his qui
ꝓpter uillam &is qui ꝓpt̃ ꝓbanda
iuga boum acaena sui inuitatoris¬

Expanded text:
Quid per villam, nisi terrena Quid per villam, nisi terrena substantia designatur. Exiit ergo videre villam, qui sola exteriora cogitat propter substantiam. Et alter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare Quid quinque jugis boum, nisi quinque corporis sensus accipimus? qui recte quoque juga vocati sunt, quia in utroque sexu geminantur. Qui videlicet corporales sensus, quia comprehendere nesciunt interna, sed sola exteriora cognoscunt, et deserentes intima, ea quae extra sunt tangunt, recte per eos curiositas designatur. Grave namque curiositatis est vitium, quae dum cujuslibet mentem ad investigandam vitam proximi exterius ducit, semper ei sua intima abscondit. Propter hoc namque, et de eisdem quinque jugis boum dicitur: Eo probare illa, quia videlicet aliquando pertinere probatio ad curiositatem solet. Sed notandum, quod et is qui propter villam, et is qui propter probanda juga boum, a coena sui in
Abbreviated transcription (Latin):
non prandiũ sed caena uocar&
Sed quis ꝑ hunc seruũ quia patre¬
familias ad inuitandũ mittitur
nisi p̃dicator̃ ordo signatur:
ad repellendũ aut̃ fastidium
nrm̃ iam parata sunt om̃ia.
Quia abstergendũ mentis nr̃ȩ
torporem incaenadĩ ille
nob singularis agnus occi¬
sus ẽ qui tollit peccata mundi.
Offert ds̃ quod rogari debuit.
Non rogatus dareuult quod
uix sperari poterat. Quia
dignar& largiri postulatus.
contẽpnitur uero paratus
delicias refeccionis a & nae
denunciat. & tam̃ simul onĩs
excusant. Sed dicunt aliqui
excusare nolumus. Adillud
enĩ suꝑnae refeccionis conuiui¬
um & uocari & ꝑ uenire gratu¬
lamur . Quiuerũ ꝓfecto dicunt.
si non plus terrena quã caelestia
diligunt. Si non amplius rebus
corporalib quã sp̃ĩtalibus occu¬
pantur. Unde hic quoq: ipsa excu¬
sancium causa sub iungitur
cũꝓtinus sub infertur. PRINS
dixit ei. uillam eoi. & necesse
habeO EXIRE &UIDERE ILLaM¬

Expanded text:
non prandium, sed coena vocaretur. non prandium, sed coena vocaretur. Sed quis per hunc servum qui a patrefamilias ad invitandum mittitur nisi praedicatorum ordo signatur? Ad repellendum autem fastigium nostrum jam parata sunt omnia, quia ad abstergendum mentis nostrae torporem in coena Dei ille nobis singularis agnus occisus est, qui tulit peccata mundi. Offert Dnon rogatus dare vult quod vix sperari poterat quia dignaretur largiri postulatus. Contemnitur vero, paratas delicias resurrectionis aeternae denuntiat, et tamen simul omnes excusant, sed dicunt aliqui excusare nolumus, ad illud enim supernae refectionis convivium, et vocari et pervenire gratulamur. Qui verum profecto dicunt, si non plus terrena quam coelestia diligunt, si non amplius rebus corporalibus quam spiritalibus occupantur. Unde hic quoque ipsa excusantium causa subjungitur, cum protinus subinfertur: Primus dixit ei: Villam emi, et necesse habeo exire videre ill
Abbreviated transcription (Latin):
hocno quidam tecit cȩnam
mabriã &uocauit multos.
Quis iste ẽ homo nisi ille dequo
ꝑ ꝓph&am dicitur. Et homo ẽ
& quis cognos cit eum: qui fecit
cȩnam magnam. quia sacisa¬
tem nob int̃nȩ dulcedinis p̃pa¬
rauit. Qui uocat multos.
sed pauci ueniunt. Q uia
non num quã ipsi qui ei ꝑfidẽ
subiectis ad̃no eius conuiuio.
male uiuendo contra dicunt.
ET MISIT SERUŨ SUŨ HORA
CEENȨ DICERE INUITATIS UTUE¬
NIRENT QUA IAM PARATA SUNT
omnia.
Quidhora caenȩ nisi finis est
mundi: in quonimirũ nos sumꝰ
sic̃ iamdudũ paulus testatur
dicens Nos in quos fines saeculor
deuener̃. Siergo iamhora
caenȩ ẽ cum uocamur. tanto
minus debemus excusare con
uiuio dĩ. quanto ꝓpinquasse
iam cernimus finem scłi. ld¬
circo autẽ hoc conuiuium di.
non prandium sed caena
nominatur. quia re mo¬
post prandiũ caenadicente:
restat. Post caenam uero. conuiuiũ
nullum restat. Et quia aet̃num
dĩ conuiuium nob in extremo
p̃parabitur rectũ fuit. ut hoc

Expanded text:
Homo quidam fecit coenam magnam, et vocavit multos. Quis iste est homo, nisi ille de quo per prophetam dicitur: Et homo est, et quis cognoscit eum? Qui fecit coenam magnam, quia satietatem nobis internae dulcedinis praeparavit. Quia vocat multos, sed pauci veniunt, quia nonnunquam ipsi qui ei per fidem subjecti sunt aeterno ejus convivio male vivendo contrEt misit servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent, quia jam parata sunt omnia. Quid hora coenae nisi finis est mundi? in quo nimirum nos sumus? sicut jam dudum Paulus testabatur dicens: nos in quos fines saeculorum devenerunt. Si ergo jam hora coenae est, cum vocamur, tanto minus debemus excusare nos a convivio Dei quanto propinquasse jam cernimus finem saeculi. Idcirco autem hoc convivium Dei non prandium, sed coena nominatur, quia post prandium coena restat, post coenam vero convivium nullum restat, et quia aeternum Dei convivium vobis in extremo praeparabitur: rectum fuit ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ri religio : ut scriptura testatur:
NOSSCIMUS QUIA TRANSLATI
SUEMVS DEMORTE ADVITAM QM
DiliGIMVS FRATRES:
Nemose de uirtutib falso ex¬
tollat. Nemosuarũ uirium
pauꝑtatẽ ultra modũ metuat.
aꝑtũdat indicium quicũq
frat̃na dileccione plenus est :
quia ad sortẽ electorũ ꝑtin&.
quia portionem habere in t̾ra
uiuenciũ meruit: QUINON
dilicit mari& in moR te:
Mortem animae dic̃ ani¬
ma enĩ quae peccauerit ipsa
moriet᷑ Uita quippe carnis
anima. uita animae ds̃ est
Mors corporis ammittere
anima : mors animae ammitte¬
re dm̃ VUnde constat quod in
anima mortui om̃s in hanc
lucem nascimur. trahentes
exadam originale peccatũ:
sed xp̃i grã fidelib regene¬
rando agitur. ut in anima
uiuere possint: Uerũ baptis ma¬
tis & fidei mesterium illis
solũ prodest. illos de morte
traicit aduitã : qui sincera
mente diligunt fr̃s: atq: ideo
notandũ quod non ait. Qui non
diligit uenturus ẽ in mortẽ

Expanded text:
ri religio, ut Scriptura testatur. ri religio, ut Scriptura testatur. Nos scimus quia translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus fratres. Nemo se de virtutibus falso extollat, nemo suarum virium paupertatem ultra modum metiatur: apertum dat judicium, quicunque fraterna dilectione plenus est, quod ad sortem electorum pertinet, quia portionem habere in terra viventium meruit. Qui non diligit, manet in morte. Mortem animae dicit. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur. Vita quippe carnis anima, vita animae Deus est. Mors corporis amittere spiritum, mors est animae amittere Deum. Unde constat, quod in anima mortui omnes in hanc lucem nascimur, trahentes ex Adam originale peccatum, sed Christi gratia fidelibus regenerando agitur, ut in anima vivere possint. Verum baptismatis et fidei mysterium illis solummodo prodest, illos de morte attrahit ad vitam qui sincera mente diligunt fratres. Atque ideo notandum quod non ait: Qui non diligit venturus est in mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quinario ergo fratres quosre¬
liquerat exprimit : quia eos
ad spĩtalem intelligenciam
non ad surgere in inferno posi¬
tus gemit. Petit ut ad eos lata¬
rus mittatur: cui quia mor sen
& ꝓph&as habeant dicitur: sed
ait quia ñ credent . Nisiquis ex
morcuis resurrexerit: cui
ꝓtinus respond&: Simor̃ sen
& ꝓph&as non audiunt : Nec siqui
exmortuis resurrexerit
credent ei : Certe demorse
ueritas dicit: Sicrederetis
morsi: crederetis utiq & mihi:
deme enĩ ille scripsit Impl&
ergo quodꝑ abraȩ responsio¬
nẽ dicitur: Exmortuis enĩ
dñs resurrex : sed iuda icus
popłs qui a mor̃si credere
noluit . ex &iã quire surrex̃
exmortuis credere contẽp¬
sit: Cũq morsi uerba spĩtalit̃
intelligere rennuit: ad eũ
de quo morses locutus fuerat
mundũ dilectores mundi dic̃
rec miradũ quia qui amant
mundũ : fratrem a mundi amore
separatũ & cael estib: tantũ desi¬
derus intentũ. amare non pos¬
sint: ab ominacio ẽ enĩ peccato¬

Expanded text:
Quinario ergo numero fratres quos reliquerat exprimit, quia eos ad spiritalem intelligentiam non assurgere, in inferno positus gemit. Petit ut ad eos Lazarus mittatur, cui quod Mosen et prophetas habeant dicitur. Sed ait: Quia non credunt, nisi quis ex mortuis resurrexerit. Cui protinus respondetur: Si Mosen et prophetas non audiunt, nec si quis ex mortuis resurrexerit, credent ei. Certe de Mose veritas dicit: Si crederetis Mosi, crederetis utique et mihi; de me enim ille scripsit . Impletur ergo quod per Abrahae responsionem dicitur. Ex mortuis enim Dominus resurrexit, sed Judaicus populus, quia Mosi credere noluit, ei etiam, qui resurrexit ex mortuis, credere contempsit. Cumque Mosi verba spiritaliter intelligere renuit, ad Deum de quo Moses locutus fuerat, Mundum dilectores mundi dicit. Nec mirandum quod qui amant mundum fratrem a mundi amore separatum, et coelestibus tantum desideriis intentum, amare non possunt. Abominatio est enim peccato
Abbreviated transcription (Latin):
eis beneficia simplici intencione
largiamur : & non ꝓpt̃ laudem
humanã. non ꝓpt̃ iactanciam.
non in iuriam aliorũ quima iorib:
p̃diti substanciis nihil tale fece¬
rint: quaecũq: enĩmens huius¬
modi neuis inficitur.: In hac
puritas ueritatis habitare
non ual&: Iam& si opera dilec¬
cionis ꝓximis inpendere uidet᷑:
In hoc cognouimus qm̃ ex ueri

Expanded text:
eis beneficia simplici intensione largiamur, et non propter laudem humanam, non propter jactantiam, non ad injuriam aliorum, qui majoribus praediti substantiis, nil tale fecerint. Quaecunque enim mens hujusmodi naevis inficitur, in hac puritas veritatis habitare non valet, tametsi opera dilectionis proximis impendere videtur. In hoc cog
Abbreviated transcription (Latin):
QUA ADÕ UENISTI MAGISTER
Neco enim POTEST HECSIGNA
FACERE QACTUFACIS NISI HE¬
RIT DS̃ CŨEO
PA dõ igitur ilim̃ ad magisteriũ
caelestae mundo adhibendo
uenisse confessus ẽ dm̃ cũ illo
fuisse miraculis prudentibus
eẽ cognouit. Sed quia quẽ ma¬
gistrũ nouerat ueritatis stu
diosae docendus adut: meri¬
to & agnicionẽ dĩ ueritatis eiꝰ
ꝑfectae doctus subiit. merito
utriusq natiuitatis eius diuinae
scilic& s humane : sed & passionis
atq ascensionis ipsus archana
ꝑcepit. necnon &iam modũ secun¬
dae generacionis ingressum
regni caelestis. alia quã plura
doctrinae euangelicae sacra¬
menta dnõ reuelante didicit.
Resporidit ihs &dixit ei.
amen acõ dicotibi: nsi
QUISRENATUS RERIT DENUO
NON POTEST UIDERE REGNU DĨ.¬

Expanded text:
enisti magister; nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum ad magisterium coeleste mundo adhibendum venisse confessus est, Dominum cum illo fuisse, e miraculis prudenter esse non novit; sed quia quem magistrum noverat, veritatis studiose docendus, adiit merito, et agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius areana percepit. Nec non etiam modum secundae generationis, ingressum regni coelestis, aliqua perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante didicit. Respondit Jesus et dixit: Amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnu
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ quiuenit mitis ut
saluar&. uenturus ẽ districtus ut¬
iudic&: QUICŨQ CONFESSUS EUE
RNIH̃s EST FILIUS DĨ. DS̃ INEO
MAN& & IPEE IN DÕ
Perfectam cordis confessionẽ
dicit quoddã. nec male suaden¬
cium hereticorũ possit frau¬
de corrumpi. nec ꝑsequenciũ
paganor̃ tormentis conquas¬
sari. nec carnalium fratrũ
exemplis. nec ꝓpriae fragili¬
tatis segnicia titubare: sunt
& enim qui&iã uerb̵ negant
eẽ ihm̃ filiũ dĩ: quales multi
ꝓfuisse ꝓduntur eo ipso tẽpr̃
quohȩc scribebat ioħs: Sunt
item qui confitentur uerbis :¬
& factis negant: Vnde bene qui
nunc ait. Qui cũq confessus
superius dicit : Sidiligamus
inuicem ds̃ in nob̵ man&. Insi¬
nuans ꝓfecto quia quisq dilecti¬
onem infratres hab&. ille ihm̃
dĩ eẽ filium testatur : ET NOS¬
COGNOUIMOS & CREDIMUS CARI¬
tati: quã hab& ds̃ INNobis.
Cognouimꝰ quiaihs̃ est filius di.

Expanded text:
Filius Dei, qui venit mitis ut Filius Dei, qui venit mitis ut salvaret, venturus est ut districtus judicet. « Quicunque confesss est filius Dei, Deus in eo manet et ipse in Deo. Perfectam cordis confessionem dicit, quod nec male suadentium haereticorum possit fraude corrumpi nec persequentium paganorum tormentis conquassari, nec carnalium fratrum exemplis, nec propriae fragilitatis segnitia titubare. Sunt etenim, qui etiam verbis negant esse Jesum filium Dei, quales multi fuisse produntur eo ipso tempore, quo haec scribebat Joannes; sunt item qui confitentur verbis et factis negant, unde bene, qui nunc ait: Quicunque confessus superius dicit: Si diligamus invicem, Deus in nobis manet, insinuans profecto quia quisque dilectionem in fratres habet, ille Jesum Dei esse filium testatur. Et cognovimus et credimus veritati, quam habet Deus in nobis. Cognovimus quia Jesus est fil
Abbreviated transcription (Latin):
quinos diligunt. nisi & ad ini¬
micos &iam dequibus hic paeni¬
tus tacere uidetur eadem di¬
lectio ꝑtingat : nisi forte ipsos
quoq: inimicos frat̾ni amoris
intuitu diligere debeamus.
uidelic& ut non semꝑ inimici
remaneant. sed resipiscant
adiaboli laqueis nobisq ger¬
mano foedere socientur:
Sidiligamus inquit inuicem. ds̃
in nob man& & caritas eius in nobis
ꝑfecta ẽ : Incipe diligere ꝑfeceris:
coepisti diligere. coepit inte ds̃
habitare: ut ꝑfectius habitando
faciat te ꝑfectũ: In hoc intelligi¬
mus qm̃ ineo manemus. &ip¬
Hoc ipsũ quod de spũ suo nobis
dedit tibi. Vnde cognoscis:
interroga uiscera tua: Siplena
sunt caritate. habes spm̃ dĩ: Paulo
teste quiait.quia caritas dĩ
diffusaẽ in cordib nr̃is ꝑ spm̃¬
scm̃ quidatus ẽ nobis : Et nos
uidimꝰ & testificamur : qm̃ pat̃
misit filiũ suũ saluatorem
mundi: Nemo desalute des¬
per& quia &si magnis̃ morbi
meminerit quisq: qđ idem

Expanded text:
qui nos diligunt, nisi ad iniqui nos diligunt, nisi ad inimicos etiam, de quibus hic penitus tacere videtur, eadem dilectio pertingat? Nisi forte ipsos quoque inimicos fraterni amoris intuitu diligere debeamus, videlicet, ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Si diligamus, inquit, invicem, Deus in nobis manet, et charitas ejus in nobis perfecta est. Incipe diligere, perficieris. Coepisti diligere, coepit Deus in te habitare, ut perfectius habitando faciat te perfectum. In hoc cognoscimus quoniam in eo manemus, Hoc ipsum, quod de spiritu suo dedit tibi unde cognoscis, interroga viscera tua, si plena sunt charitate, habes spiritum Dei. Paulo teste qui ait: Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nosm, qui datus est nobis . » « Et nos vidimus et testificamur, quoniam Pater misit Filium suum salvatorem mundi. » Nemo de salute sua desperet, quia etsi magni sunt morbi meminerit quisque, quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
ratus cunctis gentib sperans
se cũ scis merito bonae accionis
eẽ coronandũ Vnde autẽ fiduciã
indie iudici habere possimus:
plenius subdendo manifestat:
quia sicut ille est : & nos
SUMUS IN HOC MUNDO.
Num quid uero potest ẽẽ
homo sicut ds̃ : sed & me minis¬
se oport& qđ & supra dictũ ẽ :
quia non semꝑ ad aequalitatẽ
dicitur sicut. sed dicitur
adquandam similitudinẽ:
quomodo enĩ dicis. sicut aures
habeo: ita hab& & imago Nũ¬
quid omninosic: sed tamen
dicis sicut: diergo facti sumus
adimaginem dĩ . quare non
sicut ds̃ sumus: Non ad aequa¬
litatẽ. sed ꝓmodoͥ nrõ: hde
ergo nob̾ datur fiducia in
die iudicii. quia sicut ille ẽ
& nossumus in hoc mundo:
mitando uidelic& ꝑfectionẽ
dilectionis inmundo. cuius ille

Expanded text:
ratus cunctis gentibus, sperans ratus cunctis gentibus, sperans se cum sanctis merito bonae actionis esse coronandum. Unde autem fiduciam in die judicii habere possumus, plenius subdendo manifestat. Quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo. Nunquid vero potest esse homo sicut Deus? Sed meminisse oportet quod et supra dictum est, quia non semper ad aequalitatem dicitur Sicut, sed dicitur ad quamdam similitudinem. Quando enim dicis: Sicut aures habeo, ita habet et imago, nunquid omnino sic? Sed tamen dicis sicut. Si ergo facti sumus ad imaginem Dei, quare non sicut Deus sumus? non ad aequalitatem, sed pro modo nostro. Inde ergo nobis datur fiducia in die judicii, quia sicut ille est, et nos sumus in hoc mundo, imitando videlicet perfectionem dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
illũ eẽ unũ. sed ut fratres habe¬
r& ad optauit illi quicũ illo
possiderent uitã aet̾nã: Ds̃
CARITAS EST:
Lam superius dix̃ illud. ecce
iter dicit: Amplius tibi non po¬
tuit cõmendari caritas : Quã
ut diceretur ds̃ : forte munus dĩ
contẽptirus eras: Niũ quid &
dm̃ contẽpnis Et qui
MaN& IN CARITATE : IN DÕ Ma¬
Uicissim inse habitant. qui con¬
tin& & qui continetur: habitas in dõ.
sedut continearis habitat inte ds̃:
sed ut contineat necadas. quia sic
apłs de ipsa caritate dic̃ : Caritas
nũ quã cadit. quomodo cadit
Cuisquis fiduiciã hab& indie iudi¬
cii: ꝑfecta ẽ in illo caritas: quidẽ
habere fiduciã indie iudicii:
nontimere neueniat dies uidi¬
cii: Cũ enim primo quis adpe¬
nitendũ se & malis actibus
conuerterit. incipit timere
diem iudicii: neuidelic& appa¬
rente iusto iudice ipse damnet᷑:
Proces suuero bonae conuersa¬
cionis animatus. disc& nonti¬
mere quod timebat: Sed pocius
optare ut ueniat ille deside¬

Expanded text:
s haberet adoptavit illi, qui cum illo possiderent vitam aeternam. Deus charitas est. Jam superius dixit illud, ecce iterum dicit, amplius tibi non potuit commendari charitas, quam ut diceretur Deus, forte munus Dei contempturus eras, nunquid et Deum contemnis? Et qui manet in charitate in Deo maVicissim in se habitant qui continet et qui continetur, habitas in Deo, sed ut continearis, habitat in te Deus, sed ut contineat, ne cadas, quia sic Apostolus de ipsa charitate dicit: Charitas nunquam cadit , quomodo cadit isquis fiduciam habet in die judicii, perfecta est in illo charitas. Quid est habere fiduciam in die judicii? non timere, ne veniat dies judicii; cum enim primo quis ad poenitendum se, de malis actibus converterit, incipit timere diem judicii, ne videlicet apparente justo judice, ipse damnetur: processu vero bonae conversationis animatus discet non timere quod timebat, sed potius optare, ut veniat ille deside
Abbreviated transcription (Latin):
que uidit sapient̃ ac diligent̃
his quae audit intendere. Cae¬
lestis namq: ẽ ascensio eius ad
uitam sempit̃nam. Terrena
uero exaltacio eius ad mortẽ
tẽporalem. dicit ergo decae¬
lestibus. Et NEMO asceNdit
incae lum nisi quide caelo
DESCENDIT. & C&CRA.
Merito autẽ queritur quo¬
modo dicatur filius hominis
uel descendisse decaelo uł
eo tẽpore quohaec in terra
loquebatur iam fuisse in caelo.
Nonergo caroxpĩ descendit
decaelo neq ante tẽpus ascensi¬
onis erat incaelo. & qua racione
dicitur. nisi qui descendit decae¬
lo filius hominis qui ẽ incaelo.
ab: existens naturis. atq: ideo
filius hominis rectae dicitur.
& descendisse decaelo & ante
passionem fuisse incaelo quia
quod in sua natura habere
non potuit hoc infiliodĩ aquo
ad suptus ẽ habuit. Sed & hoc
querendũ ẽ quomodo dictũ sit.
Et nemo ascendit in caelũ nisi
qui descendit de caelo cuom̃s
electi ueraciter confidunt

Expanded text:
quem videt sapienter ac diligenter quem videt sapienter ac diligenter his quae audit intendere, coelestis namque est ascensio ejus ad vitam sempiternam. Terrena vero exaltatio ejus ad mortem temporalem. Dicit ergo de coelestibus: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, etc. Merito autem quaeritur, quomodo dicatur filius hominis, vel descendisse de coelo, vel eo tempore, quo haec in terra loquebatur, jam fuisse in coelo. Non ergo caro Christi descendit de coelo, neque ante tempus ascensionis erat in coelo. Et qua ratione dicitur: Nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo,  in duabus existens naturis? atque ifilius hominis recte dicitur, et descendisse de coelo, et ante passionem fuisse in coelo, quia quod in sua natura habere non potuit, hoc in filio Dei a quo assumptus est habuit. Sed et hoc quaerendum, quomodo dictum sit, et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi se veraciter confidunt
Abbreviated transcription (Latin):
regeneracionis uenit in ad op¬
cionem filiorũ dĩ. & uadit in ꝑ¬
cepcionem regni caelestis. que¬
rente adhuc nichodimo quo¬
modo possint haec fieri. Res¬
MAGISTER INISRP & HAEC IGNO
Non quasi in sultare IRas:¬
uolens ei qui magister uoc&ur
cũ sit ignarus sacram̃torum
caelestiũ sed ad humilitatis
illũ uiam prouocans sine
qua ianua caelestis non potest
inueniri Am̃ a men dicotibi
QUIA QUOD SCIMUS LOQUIMR
Lerrena illis dixit ut insupe¬
riore leccione inuenimus
cũ depassione acde resurrec¬
cione sui corporis quod de
t̃ra ad supserat loqueretur
dicens. Sol uite tẽplũ hoc &
intribus dieb: excitabo
illud. Nontamen credebant
uerbo quod dix. Sed ne hoc quidem
intelligere uõlebant quia non de
alio quã detẽplo corporissui di¬
cer&. Quiergo terrena audien¬
tes non capiebant. quanto minus
ad caelestia idẽ diuine genera¬
cionis capienda mr̃steria suffi
ciunt: addit autẽ ad huc dñs¬
& de caelestib sacramentis. &
de terrenis instruere eum

Expanded text:
adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, submagister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum scoelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Amen amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, errena illis dixit, ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis, quod de terra assumpserat loqueretdicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Non tamen credebant verbo quod dixit, sed ne hoc quidem intelligere valebant quod non de alio quam de templo corporis sui diceret; qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est, divinae generationis capienda mysteria sufficiunt? addit autem adhuc Dominus coelestibus sacramentis, et de terrenis instruere eum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo ipse dñs ait: Ma iorem
hac dileccionem nemo hab& : ut
animam suam quis ponat ꝓ ami¬
nobis : quia filium suum unicũ
misit mori ꝓnobis. sicut & pautͥ¬
apł dicit: Quiꝓ prio filio suo
non peꝑcit: sed ꝓ nobis om̃ib
tradidit illum: Quomodo non
&iam cũ illo om̃ia nobis dona¬
Non illum dileximus prius:
gamus eum: Grã quippe ho¬
minem p̃uenit. ut diligat
dm̃: qua dilectione operetur
bona : Vnde psal mista : os̃ m̃s
me: Et misit filivm EUU
Et hoc ẽ maximum in nos diui¬
nae caritatis indiciũ: quia cũ
nec dũ ipsi ꝓpeccatis nr̃is eum
petere nossemus. misit ille filiũ
suũ adnos qui nob̵ inse creden¬
tib ultro ueniam dar&. nosq
ad pat̃nae gloriae soci&atem
uocar&: In quibus dam codicib
hncuersiculus ita legitur. &
misit filium suum litatorem
ꝓpeccatis nrĩs: Litator autem :¬
sacrificator ẽ : Sacrificauit
enĩ filius dĩ ꝓpeccatis nris.
non hostias pecudũ. sed se ipsũ
offerendo: Vnde bene paulus

Expanded text:
do ipse Dominus ait: « Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro aminobis? Quia Filium suum unicum misit mori pro nobis, sicut et Paulio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non etiam cum illo omnia nobis dona» Non illum dileximus prius, gamus eum. Gratia quippe hominem praevenit ut diligat Deum, quia dilectione operetur bona. Unde Psalmista: « Deus meus, me . » « Et misit Filium suum Et hoc est maximum in nobis divinae pie tatis indicium, quia cum necdum ipsi pro peccatis nostris eum petere nossemus, misit ille Filium suum ad nos, qui nobis in se credentibus ultro veniam daret, nosque ad paternae gloriae societatem vocaret. In quibusdam codicibus hic versiculus ita legitur: « Et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris. » Litator autem sacrificator est. Sacrificavit enim Filius Dei pro peccatis nostris, non hostiam pecudum, sed seipsum offerendo. Unde bene Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
quiideo rectae non solũ spĩtalis
sed sĩã sp̃s uocatur. quia sicut
substancia sp̃s inuisibilis est
nris aspectib: ita his quiꝑ grãm
dĩ renouatur inuisibili ter
fit sp̃italis. & dĩ filius cũ uisibilit̃
om̃ib: caro & filius hominis appa¬
reat. NONMIRERIS QUA DIXI
TIBI OPORT&UOS NASCI DENUO.
ADIS SEDNON SCIS UNDE UENI¬
AT & CAERA
Dp̃s ubi uult spirat quia ipse
hab& in potestate cuius corgracia
suae uisitacionis in lustr& & uocẽ
eius audis cũte p̃sente loquitur.
isqui spuscõ repletur. Sed non
scis unde ueniat & quo uadat.
quia &ia sitep̃sente siquẽ piã
sps ad oram impleuit. Non potes
uidere quomodo intrauerit
uł quomodo redierit quinatu¬
raẽ inuisibilis. Sic ẽ omnis

Expanded text:
Qui ideo recte non solum spiritalis, Qui ideo recte non solum spiritalis, sed etiam Spiritus vocatur, quia, sicut substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur, invisibiliter fit spiritalis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. audis, sed non scis unde veniapse habet in potestate, cujus cor gratiae suae visitatione illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur, is qui spiritu sancto repletur, sed non scis unde veniat, et quo vadat, quia etiam te praesente, si quempiam spiritus ad horam impleverit, non potest videre quomodo intraverit, vel quomodo redierit, quia natura est invisibilis; sic est omnis
Abbreviated transcription (Latin):
quid autẽ in illo laua chro rege¬
neracionis egerit: minimae
potest uideri. Sola autẽ fideliũ
pietas nouit . quia peccator in
fontẽ descendit. sed purifica¬
tus ascendit. Filius mortis
descendit sed filius resurrec¬
cionis ascendit. hlius p̃uari¬
cacionis ascendit: sed filius re¬
conciliacionis ascendit. Filius
ire descendit. sed filius
miscdiae ascendt. filius dia¬
nola descendit. sed filius dei
ascendit sola haec eccłamater
quae generat nouit. Ceterum
oculis insipiencium uidetur
talis exire defonte quał intrauit.
Totũq ludus eẽ quod agitur.
unde infinẽ uidentes gloriã scõꝵ
dicent gementes in tormentis.
hi sunt quos aliquando habuimus
in derisum & insimilitudinem
in ꝓperii. quomodo ergo compu¬
tatisunt int̃filios dĩ : ait apłs
sumus & nondũ apparuit quid
erimus. Quod ergo natum est
& spũ generatur in uisibi liter
in nouum mutatur hominem
& de carnali efficitur spĩtalis.

Expanded text:
quid autem in illo lavacrum regequid autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest videri. Sola autem fidelium pietas novit quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit. Filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit. Filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola hoc Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videtur talis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sanctorum, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios Dei ? Ait apossumus, et nondum apparuit quid erimus. Quod ergo natum est,et Spiritu regeneratur invisibiliter, in novum mutatur hominem et de carnali efficitur spiritalis.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit posse repeti. Siue enim
hereticus siue scis maticus. siue¬
facinorosus quisq: in confessione
scaẽ trinitatis baptiz&. Non ua¬
l& ille qui ita baptizatus est
abonis catholicis rebaptizari.
ne confessio uł inuocacio tanti
nominis uideatur ad nullari.
Et quia nichodimus ad primam
dñi responsionẽ sollicitus
quomodo sit intelligenda dili¬
gent̃ inquirit meretur iampla¬
nius instrui. & quia secunda
natiuitas non carnalis est sed
spitał audire. Resfordit iħs.¬
Amen am̃ dicotibi nisi quisre¬
natus fuerit ex aqua & spũ
non potest introire in regnũ
dĩ. Cuius natiuitatis modum
sub sequenter exponens pror¬
sus quaea carnali distinguens
lis generacio uisibilit̾ adminis¬
tratur . visibilib: incrementis
qui in carne nascitur ꝑaetatum
momenta ꝓficitur. Spĩtalis
autẽ generacio tota inuisibilit̃
agitur . Nam uidetur quidem
quibaptizatur infontẽ descen¬
dere. uidetur aquis tingui.
uidetur deaquis descendere.

Expanded text:
fuerit, posse repeti. Sive enim fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire. Respondit  dico tibi: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens,lis generatio visibiliter administratur visibilibus enim incrementis, qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit, spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam videtur quidem, qui baptizatur, in fontem descendere, videtur aquis intingi, videtur de aquis ascendere;
Abbreviated transcription (Latin):
do. ad ꝑfeccionem ꝓmissae nobis
uitae mereatur adtingere. Ve¬
rũ quiahaec defilio hominis
dicuntur qui exaltare incruce
& mortẽ potuit pati. Neputar&
nichodemus filium tantũ eũ
hominis eẽ a quouita && expec¬
tanda ꝑ petua. Curauit ei dñs
&iã diuinitatis suae pate facere
sacramentũ unũq & eundem
filium hominis mundi osten¬
dere saluatorem. Ebo .II. Post

Expanded text:
do ad perfectionem promissae nobis do ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere, verum quia haec de filio hominis dicuntur, qui exaltari meruit et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem filium hominis mundi ostendere Salvatorem, qui vivit et