comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apertum gladio appetit: paulumq abfuit quin uarum interfice̾t. Quod ille pe¬
lum sublato ad eius conatum scuto uitauit. Fabius aproximis militibꝰ ci¬
cunuentus occiditur: ac fugientium multitudine et turba porte castroꝵ occu¬
antur atque impediuntur. Muresq in eo loco sine uulnere ꝗͣ in prelio aut
fuga intereunt: neque multum abfuit. quin etiam castris pellerent᷑: ac non¬
nulli protinus eodem in oppidum contenderunt. Sed eum loci natura et
iunitio castrorum aditum prohibebant: quod ad prelium egressi curion
nulites his rebus indigebant: quae res ad expugnationem castroꝵ erant usui.
Itaq curio exercitum in castra reducit: suis omnibus preter fabium inco-¬
lumibus: et ex numero aduersariorum circiter. de. interfectis ac uulnera¬
tis. Qui omnes discessu curionis: multiq preterea per simulationem uulne¬
um ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. Qua re aĩaduer

Expanded text:
apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille pericuapertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitudine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa
Abbreviated transcription (Latin):
temporis opportunitate : Ille unum elocutus ut memoria tenerent milites ea
quȩ sibi pridie confirmassent: sequi se iubet: et praecurrit ante omnes: adeoq
erat impedita uallis: ut in ascensu nisi subleuati a suis primi non facile enite¬
rentur. Sed preoccupatis animis actianorum militum tempore: et fuga et çȩ¬
de suorum nihil de resistendo cogitabant: omnesq iam se ab equitatu cu¬
ueniri arbitrabantur. Itaq pͥus ꝗͣtelum adiici posset: aut nostri propius acce¬
derent: omnis uari acies terga uertit: seq in castra recepit. Qua in fuga fabius pe-¬
onus quidam ex infimis ordinibꝰ de excercitu curionis pͥmum agmen fugie¬
tium consecutus magna uoce uarum nomine appellans requirebat: uti unus
se ex eis militibus: et monere aliquid uelle ac dicere uideretur. Ubi saepiꝰ ill
appellatus aspexit. ac restitit: et quis esset: aut quid uellet. quaesiuit humerum

Expanded text:
temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea temporis opportunitate? ille unum elocutus, ut memoria tenerent milites ea quae pridie sibi confirmassent, sequi se iubet et praecurrit ante omnes. adeoque erat impedita vallis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum
Abbreviated transcription (Latin):
eu si aequo loco dimicandi detur occasio ne facultatem pretermittat. Fr
uallis inter duas acies ut supra demonstratum est non ita magno aut diffi-¬
cili et arduo ascensu: hanc uterq si aduersariorum copiae transire conarẽ¬
r expectabat quo equiori loco prelium cõmitteret. Simul a sinistro cor¬
nu. P. actii equitatus omnis: et una leuis armatura: et interiecti complures
cum se in uallem dimitterent: cernebant᷑. Ad eos Curio equitatum et duas ma-¬
uricinorum cohortes mittit: quorum primum impetum eꝗtes ostium non tu¬
lerunt: sed amissis equis ad suos refugerunt.Relicti ab his qui una ꝓcur¬¬
rerant. Leuis armatura circunueniebant᷑ atq interficiebant᷑ ab nr̃is. hu
ta uari conuersa acies: suos fugere et concidi uidebat.Tum Rebilius legatus
caesaris quem curio secum ex Sicilia duxerat: quod magnum habere usum ĩ
militari sciebat. Perterritum inquit ostem uides Curio: quid dubitas u

Expanded text:
sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat sive aequo loco dimicandi detur occasio, ne facultatem praetermittat. Erat vallis inter duas acies, ut supra demonstratum est, non ita magna, at difficili et arduo ascensu. hanc uterque si adversariorum copiae transire conarentur, expectabat, quo aequiore loco proelium committeret. simul ab sinistro cornu P. Atti equitatus omnis et una levis armaturae interiecti conplures, cum se in vallem demitterent, cernebantur. ad eos Curio equitatum et duas Marrucinorum cohortis mittit; quorum primum impetum equites hostium non tulerunt, sed admissis equis ad suos refugerunt; relicti ab his, qui una procurrerant levis armaturae, circumveniebantur atque interficiebantur ab nostris. huc tota Vari conversa acies suos fugere et concidi videbat. tum Rebilus, legatus Caesaris, quem Curio secum ex Sicilia duxerat, quod magnum habere usum in re militari sciebat, perterritum, inquit hostem vides, Curio; quid dubitas uti
Abbreviated transcription (Latin):
corfiniensem ignominiam in italiae fuga: an hispaniarum deditionem in africi
elli preiudicia sequimini : Equidem me caesaris militem dici uolui. Uo
me imperatoris nomine appellauistis: cuius si uos penitet uestrum uobis bñ¬
ficium remitto: mihi meum restituite nomen: ne ad contumeliam honorẽ
ledisse uideamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicente
interpellabant. magno cum̃ dolore ne infidelitatis suspicionem sustinere
uiderent᷑ discedentem uero ex concione uniuersi cohortantur magno sit
animo neu dubitet prelium cõmittere: et suam fidem uirtutemq experiri. Qͦ
facto commutata omnium et uoluntate et opinione consensu suo. constitu
curio cum primum sit data potestas prelio rem cõmittere. Postero die
ductos eodem loco quo superioribꝰ diebus constiterat: in acie collocat. Ne ua¬
rus quidem Actius non dubitat copias producere siue solicitandi milites

Expanded text:
Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici Corfiniensem ignominiam, Italiae fugam, an Hispaniarum deditionem, inAfrici belli praeiudicia sequimini! equidem me Caesaris militem dici volui, vos me imperatoris nomine appellavistis. cuius si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen, ne ad contumeliam honorem dedisse videamini. Qua oratione permoti milites crebro etiam dicentem interpellabant, ut magno cum dolore infidelitatis suspicionem sustinere viderentur, discedentem vero ex contione universi cohortantur, magno sit animo neubi dubitet proelium committere et suam fidem virtutemque experiri. quo facto commutata omnium et voluntate et opinione consensu suorum constituit Curio, cum primum sit data potestas, proelio rem committere, posteroque die productos eodem loco, quo superioribus diebus constiterat, in acie collocat. ne Varus quidem Attius dubitat copias producere, sive sollicitandi milites
Abbreviated transcription (Latin):
uod de deditione ducis et capitis diminutione sublatum est. At credosi ce¬
rem probatis iam me offenditis qui de meis in uos meritis preiudicaturus non
um: quȩ sunt adhuc et mea uoluntate et uestra expectatione leuiora: sed tan
sui laboris milites semper euentu belli premia petiuerunt. Qui qualis sit fu¬
turus ne uos quidem dubitatis diligentiam quidem ur̃am: aut quem ad fi¬
uem adhuc res processit fortunamq cur preteream : An penitet uos qͦd sa¬
uum atque incolumem ecercitum nulla omnino naue desiderata traduxe-¬
im: quod classem ostium primo impetu adueniens profligauerim: quod
per biduum equestri prelio suꝑauerim: quod ex portu sinuq aduersaĩoꝵ.cc. na¬
ues oneratas adduxerim : eoq illos compulerim: ut neq: pedestri itinere. neq
nauibus commeatũ iuuari possint: hac uos fortuna atq his ducibꝰ repudiatis

Expanded text:
quod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesaquod deditione ducis et capitis deminutione sublatum est. at, credo, si Caesarem probatis, in me offenditis. qui de meis in vos meritis praedicaturus non sum, quae sunt adhuc et mea voluntate et vestra exspectatione leviora; sed tamen sui laboris milites semper eventu belli praemia petiverunt, qui qualis sit futurus, ne vos quidem dubitatis. diligentiam quidem nostram aut, quem ad finem adhuc res processit, fortunam cur praeteream? an paenitet vos, quod salvum atque incolumem exercitum nulla omnino navi desiderata traduxerim? quod classem hostium primo impetu adveniens profligaverim? quod bis per biduum equestri proelio superaverim? quod ex portu sinuque adversariorum cc naves oneratas abduxerim eoque illos compulerim, ut neque pedestri itinere neque navibus commeatu iuvari possint? hac vos fortuna atque his ducibus repudiatis
Abbreviated transcription (Latin):
itus duos superatos duces. duas receptas prouincias: haec acta diebꝰ xl.qͥ
in conspectum aduersarioꝵ uenerit caesar. An qui incolumes resistere nõ potue¬
runt perditi resistant: Uos autem certa uictoria caesarem secuti diiudicata
iam belli fortuna uictum sequimini: cum uestri officii premia recipere debe¬
atis: Desertos enĩm ac se proditos a uobis dicunt: et prioris sacramenti mentio¬
iem faciunt. Uos ne uero.L. domitium: an uos Domitius deseruit: Nonn
extremam pati fortunam paratos proiecit: Ille non sibi clam: sed uobis salutẽ
fuga petiuit. Nam proditi ꝑ illum caesaris beneficio estis conseruati. Sacra¬
mnento quidem uos tenere quis potuit: cum proiectis fascibus et deposito it¬
perio priuatus et captus ipse in alienam uenisset potestatem: Relinquitur
noua religio. Ut eo neglecto sacramento quo non tenemini: respiciatis illud

Expanded text:
itus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus itus, duos superatos duces, duas receptas provincias? haec acta diebus xl, quibus in conspectum adversariorum venerit Caesar? an qui incolumes resistere non potuerunt, perditi resistant? vos autem incerta victoria Caesarem secuti diiudicata iam belli fortuna victum sequamini, cum vestri officii praemia percipere debeatis? desertos enim se ac proditos a vobis dicunt et prioris sacramenti mentionem faciunt. vosne vero L. Domitium, an vos Domitius deseruit? nonne extremam pati fortunam paratos proiecit ille? non sibi clam vobis salutem fuga petivit? non proditi per illum Caesaris beneficio estis conservati? sacramento quidem vos tenere qui potuit, cum proiectis fascibus et deposito imperio privatus et captus ipse in alienam venisset potestatem? relinquitur nova religio, ut eo neglecto sacramento, quo tenemini, respiciatis illud,
Abbreviated transcription (Latin):
morat: quo sit eorum usus studio ad corfinium caesar: ut magnam pari
italie beneficio atq auctoritate eorum suam fecerit. Uos enim uestrũq
factum inquit: omnia deinceps municipia sunt secuta: neq sine causa
et caesar amicissime de uobis: et illi grauissime iudicauerunt. Pompeius
enim nullo prelio pulsus: uestri facti preiudicio demotus italia excessit.
Caesar me quem sibi carissimum habuit prouinciam Siciliam atq A¬
cam sine quibus urbem atq italiam tueri non potest: uestre fidei cõmi¬
sit. Adsunt qui uos hortentur ut a nobis desciscatis. ouid enim ẽ illis
optatius ꝗͣ uno tempore et nos circũuenire: et uos nefario scelere obstringere:
Aut quid irati grauius de uobis sentire possunt: ꝗͣ ut eos prodatis qui se uobis
omnia debere iudicant᷑: in eorum potestatem ueniat is qui se per uos petisse exi¬
stimant: An uero in hispania res gestas caesaris non audistis: duos pulsos exer¬

Expanded text:
morat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem morat, quo sit eorum usus studio ad Corfinium Caesar, ut magnam partem Italiae beneficio atque auctoritate eorum suam fecerit. vos enim vestrumque factum, inquit, omnia deinceps municipia sunt secuta, neque sine causa et Caesar amicissime de vobis et illi gravissime iudicaverunt. Pompeius enim nullo proelio pulsus vestri facti praeiudicio demotus Italia excessit; Caesar me, quem sibi carissimum habuit, provinciam Siciliam atque Africam, sine quibus urbem atque Italiam tueri non potest, vestrae fidei commisit. at sunt qui vos hortentur, ut a nobis desciscatis. quid enim est illis optatius quam uno tempore et nos circumvenire et vos nefario scelere obstringere? aut quid irati gravius de vobis sentire possunt, quam ut eos prodatis, qui se vobis omnia debere iudicant, in eorum potestatem veniatis, qui se per vos perisse existimant? an vero in Hispania res gestas Caesaris non audistis? duos pulsos exerc
Abbreviated transcription (Latin):
centiam timor augeat nostris studia deminuat. Quod si iam inquit haec
explorata habemus: quae de excercitus alienatione dicunt᷑: quae quidem ego
aut omnino falsa: aut certe minora opinione esse confido: quanto haec dis¬
simulari et occultari: ꝗͣ per nos confirmari prestat: At uero uti cõporis uul¬
nera: ita ecercitus incommoda sunt tegenda: ne spem aduersariis aug¬
mus aut etiam ut media nocte proficiscamur. Addunt quo maiorem
credo licentiam habeant qui peccare conantur. Nanq h̾modi res aut
pudore aut metu tenentur: quibus rebus nox maxime aduersaria est.⁊
Quare nec tanti sum animi ut sine spe castra oppugnanda censeam: neq
tanti timoris: ut ipse prius deficiam: atq omnia prius experienda arb¬
tror: magna ex parte iam me una uobiscum de re iudicium facturum
confido. Dimisso consilio concionem aduocat: militumq studia comme¬

Expanded text:
licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec licentiam timor augeat noster, his studia deminuat. quod si iam, inquit, haec explorata habeamus, quae de exercitus alienatione dicuntur, quae quidem ego aut omnino falsa aut certe minora opinione esse confido, quanto haec dissimulari et occultari, quam per nos confirmari praestet? an non, uti corporis vulnera, ita exercitus incommoda sunt tegenda, ne spem adversariis augeamus? at etiam, ut media nocte proficiscamur, addunt, quo maiorem, credo, licentiam habeant, qui peccare conentur. namque huiusmodi res aut pudore aut metu tenentur, quibus rebus nox maxime adversaria est. quare neque tanti sum animi, ut sine spe castra obpugnanda censeam, neque tanti timoris, uti spe deficiam, atque omnia prius experienda arbitror magnaque ex parte iam me una vobiscum de re iudicium facturum confido. Dimisso consilio contionem advocat militum. comme
Abbreviated transcription (Latin):
maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur.simul siqͥd
grauius accidisset magna multitudine nauium: et tutius: et faciliꝰ ins¬
liam receptus daretur. Curio utrunq improbans consilium: quantum
alteri sententie deesset animi: tantum alteri superesse dicebat. hos turpis¬
simae fugae rationem haberet illos etiam iniquo loco dimicandum putare.
Qua enimꝰ inquit fiducia: et opere: et natura loci munitissima castra expu¬
mari posse confidimus: aut etiam quid proficimus. si accepto magno
trimento: ab oppugnatione castrorum discedimus: quasi non felicitas re-¬
rum gestarum ecercitus beniuolentiam imperatoris: et res aduersȩ odia
concilient: castrorum mutatio quid habet nisi turpem fugam: et despe¬
tionem omnium: et alienationem exercitus. Nam neq prudentes suspi¬
ari oportet. sibi parum credi: nequẽ improbos scire: sese timeri: qͦd illis

Expanded text:
maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid maiore spatio temporis interiecto militum mentes sanarentur, simul siquid gravius accidisset, magna multitudine navium et tutius et facilius in Siciliam receptus daretur. Curio utrumque improbans consilium, quantum alteri sententiae deesset animi, tantum alteri superesse dicebat; hos turpissimae fugae rationem habere, illos etiam iniquo loco dimicandum putare. qua enim, inquit, fiducia et opere et natura loci munitissima castra expugnari posse confidimus? aut vero quid proficimus, si accepto magno detrimento ab oppugnatione castrorum discedimus? quasi non et felicitas rerum gestarum exercitus benevolentiam imperatoribus et res adversae odia concilient! castrorum autem mutatio quid habet nisi turpem fugam et desperationem omnium et alienationem exercitus? nam neque pudentis suspicari oportet sibi parum credi neque improbos scire sese timeri, quod illis
Abbreviated transcription (Latin):
tores eius rei uidebantur: ciuile bellum:genus hominum quod liceret,
bere facere: et sequi quod uellent: legiones hae quae pauloante apud aduer¬
sarios fuerant. Nam etiam cęsaris beneficium mutauerat consuetudo qͣ
eferrentur municipia etiam diuersis partibꝰ cõiuncta. Neq enim ex
marsis pelignisq ueniebant: ut qui superiore nocte in contuberniis cõ¬
militesq non nulli grauiores sermones militum uulgo durius accipiebãt.
onnulli etiam ab his qui diligentiores uideri uolebant fingebant᷑. Q
de causis consilio conuocato de summa rerum deliberare incipit. Erant sen¬
tentie quae conandum omnibꝰ modis castraq Uari oppugnanda censerent:t
tur. Postremo prestare dicebant per uirtutem in pugna belli fortunam ex¬
eriri: ꝗͣ desertos et circũ uentos a suis grauissimum supplicium pati. Por
erant qui censerent de tertia uigilia in castra corneliana recedendum: ut

Expanded text:
tores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret tores eius rei videbantur. civile bellum; genus hominum cui id liceret libere facere et sequi quod vellet; legiones hae quae paulo ante apud adversarios fuerant . nam etiam Caesaris beneficia mutaverat consuetudo qua offerrentur . municipia etiam diversis partibus coniuncta. ;neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque . non nulli graviora sermones militum; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri volebant fingebantur. Quibus de causis consilio convocato de summa rerum deliberare incipit. erant sententiae, quae conandum omnibus modis castraque Vari oppugnanda censerent, qrarentur. postremo praestare dicebant per virtutem in pugna belli fortunam experiri, quam desertos et circumventos ab suis gravissimum supplicium perpeti. erant, qui censerent de tertia vigilia in Castra Cornelia recedendum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nactus appellationis causam. Quintilius circũire aciem curionis: atq ob¬
secrare milites coepit: ne primam sacramenti: quod apud Domitiũ: atq
ud se questorem dixissent memoriam deponerent: neu contra eos ar-¬
ma ferrent: qui eadem essent usi fortuna: eademq in obsidione perpessi:
neu pro his pugnarent a quibus in contumelia perfugae appellarent h
pauca ad spem largitionis addit: qu&e ab sua liberalitate: si se atq Acciũ
sequuti ẽent expectare deberent. Hac habita oratione: nullam ĩ partẽ
ib exercitu curionis fit significatio: atq ita suas uterq copias redux
atq in castris curionis magnus omnium incessit timor. Nam Is uariis
hominum sermonibꝰ celeriter augetur. Unusquisq enim opinionem finge¬
s: et ad id quod ab alio audierat suis aliquid timoris addunt. hoc ubi
uno auctore ad plures permanauerat: atq illi aliis ediderant: plures auc¬

Expanded text:
nanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obnanctus appellationis causam Quintilius circumire aciem Curionis atque obsecrare milites coepit, ne primi sacramenti, quod apud Domitium atque apud se quaestorem dixissent, memoriam deponerent, neu contra eos arma ferrent, qui eadem essent usi fortuna eademque in obsidione perpessi, neu pro iis pugnarent, a quibus contumelia perfugae appellarentur. huc pauca ad spem largitionis addidit, quae ab sua liberalitate, si se atque Attium secuti essent, expectare deberent. hac habita oratione nullam in partem ab exercitu Curionis fit significatio, atque ita suas uterque copias reducit. Atque in castris Curionis magnus omnium incessit timor animis; is variis hominum sermonibus celeriter augetur. unusquisque enim opiniones fingebat, et ad id, quod ab alio audierat, sui aliquid timoris addebat. hoc ubi uno auctore ad plures permanaverat atque alius alii tradiderat, plures auc
Abbreviated transcription (Latin):
cum manipularibꝰ suis .xxii. ad Actium uarum perfũgiunt. Hi siue
uere. quam habuerant opinionem ad eum perferunt: siue etiam aur
uari seruiunt. Nam quae uolumus et credimus libenter: et quȩ senti¬
mus ipsi reliquos sentire speramus. Confirmant quidem totius exercitꝰ
inimos alienos ẽẽ a curione: maximeq opus ẽẽ in cõspectu exercitu
uenire: et colloquendi dare facultatem. Qua opinione adductus uarꝰ
postera die mane legiones ex castris educit. facit idem curio: Atq u
ualle non magna interiecta. suas uterq copias instruit. Erat in exer¬
citu uari. Sex. quintilius uarus quem fuisse corfini supra demonstra¬
n est. hic dimissus a cesare in Africam uenerat: legionesq eas tradu¬
xerat. quas supioribus temporibꝰ corfinio receperat. Caesar adeo: ut
aucis mutatis centurionibꝰ: iidem ordines manipuliq constarent: hã

Expanded text:
cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive cum manipularibus suis xxii ad Attium Varum perfugiunt. hi sive vere quam habuerant opinionem ad eum perferunt, sive etiam auribus Vari serviunt — nam quae volumus, ea credimus libenter, et quae sentimus ipsi, reliquos sentire speramus — confirmant quidem certe totius exercitus animos alienos esse a Curione, maximeque opus esse in conspectum exercitus venire et colloquendi dare facultatem. qua opinione adductus Varus postero die mane legiones ex castris educit. facit idem Curio, atque una valle non magna interiecta suas uterque copias instruit. Erat in exercitu Vari Sex. Quintilius Varus quem fuisse Corfinii supra demonstratum est. hic dimissus a Caesare in Africam venerat, legionesque eas traduxerat Curio, quas superioribus temporibus Corfinio receperat Caesar, adeo ut paucis mutatis centurionibus idem ordines manipulique constarent. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
conclamatione imperator appellatur. Postremoq die vticam exercitum du¬
cit: et prope oppidum castra ponit. Nondum opere castroꝵ perfecto: eqͥ¬
tes ex statione nunciant: magna auxilia equitum peditumq ab Rege mis¬
sa. Uticam uenire. Fodemq tempore uis magna pulueis cernebat᷑: et ue¬
stigio temporis primum agmen erat in conspectu. Nouitate rei curio per¬
notus premittit equites qui primum impetum sustineant: ac morenti
ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciẽs instruit: equitesq cõmittũt
prelium. Et pͥusꝗͣ plane legiones explicari et consistere possent: tota auxi¬
ua regis impedita ac perturbatã: quod nullo ordine et sine timore it
fecerant: in fugam se coniiciunt: equitatuq omni fere incolumi: qͦd se
er littora celeriter in oppidum recepit: magnum peditum numerur
interficiunt. Proxima nocte centuriones marsi duo:ex castris curioĩs

Expanded text:
conclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum duconclamatione imperator appellatur, posteroque die Uticam exercitum ducit et prope oppidum castra ponit. nondum opere castrorum perfecto equites ex statione nuntiant magna auxilia equitum peditumque ab rege missa Uticam venire; eodemque tempore vis magna pulveris cernebatur, et vestigio temporis primum agmen erat in conspectu. novitate rei Curio permotus praemittit equites, qui primum impetum sustineant ac morentur; ipse celeriter ab opere deductis legionibus aciem instruit. equitesque committunt proelium, et, priusquam plane legiones explicari et consistere possent, tota auxilia regis impedita ac perturbata, quod nullo ordine et sine timore iter fecerant, in fugam coiciunt equitatuque omni fere incolumi, quod se per litora celeriter in oppidum recipit, magnum peditum numerum interficiunt. Proxima nocte centuriones Marsi duo ex castris Curionis
Abbreviated transcription (Latin):
do. peditesq cccc. mittunt᷑ a uarro. quos auxilii causa Rex luba paucis d¬
bus ante. Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum pompeio: et si¬
multas cum curione intercedebat. quod tr .pl. legem ꝓmulgauerat: qua
lege Regnum iubȩ publicauerat: concurrunt equites inter se: neq uero
primum impetum nostrum numidae ferre potuerunt: sed interfectis circi¬
ter.cxx. reliqui se in castra ad oppidum receperunt. Interim aduent
longarum nauium curio pronunciari onerariis nauibꝰ iubet. que stabãt
ad uticam numero circiter .cc. se in ostium habiturum Loco: qui nõ ex ue-¬
stigio ad castra cornelia uela duxisset. Qua pronunciatione facta tem¬
ris puncto sublatis anchoris: omnes uticam relinquunt: et quo imperatũ
est transeunt. Quae res omnium rerum copia compleuit exercitum. his re¬
bus gestis curio se in castra ad Bagradam recepit: atq uniuersi exercitus

Expanded text:
do peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diedo peditesque cccc mittuntur a Varo, quos auxilii causa rex Iuba paucis diebus ante Uticam miserat. huic et paternum hospitium cum Pompeio et simultas cum Curione intercedebat, quod tribunus plebis legem promulgaverat, qua lege regnum Iubae publicaverat. concurrunt equites inter se; neque vero primum impetum nostrorum Numidae ferre potuerunt, sed interfectis circiter cxx reliqui se in castra ad oppidum receperunt. interim adventu longarum navium Curio pronuntiari onerariis navibus iubet, quae stabant ad Uticam numero circiter cc, se in hostium habiturum loco, qui non ex vestigio ad Castra Cornelia naves traduxisset. qua pronuntiatione facta temporis puncto sublatis ancoris omnes Uticam relinquunt et, quo imperatum est, transeunt. quae res omnium rerum copia complevit exercitum. His rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recipit atque universi exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
Id autem est iugum directum in mare eminens: utraq ex parte praeruptum: sed
tamen paulo leuiore fastigio ab ea parte. quae ad uticam uergit. ab est directo
tinere ab utica paulo amplius passibus mille. Sed hoc itinere est fons qu
mare succedit. Longius lateq is locus restagnat. quem siquis uitare uolueĩt
ex milium circumitu in oppidum uenit. hoc explorato loco curio castra
ri conspicit: muro oppidoq coniuncta: ad portam que appellatur belli¬
ca ad modum munita natura loci: una ex parte ipso opido utica: altera ab
theatro: quod est ante oppidum subtractionibus eius operis maximis
itu ad castra difficili et angusto. Simul animaduertit: multa undiq por¬
tari atq agi plenissimis uiis. quae repentini tumultus timore: ex agris
urbem conferebant᷑. huc equitatum mittit ut diriperet atq haberet Loco
prede: eodemq tempore his rebus subsidio. dc. equites electi numide ex oppi¬

Expanded text:
id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed id autem est iugum derectum eminens in mare, utraque ex parte praeruptum atque asperum, sed tamen paulo leniore fastigio ab ea parte, quae ad Uticam vergit. abest derecto itinere ab Utica paulo amplius passus mille. sed hoc itinere est fons, quo mare succedit longius, lateque is locus restagnat; quem siqui vitare voluerit, vi milium circuitu in oppidum pervenit. Hoc explorato loco Curio castra Vari conspicit muro oppidoque coniuncta ad portam, quae appellatur Belica, admodum munita natura loci, una ex parte ipso oppido Utica, altera a theatro, quod est ante oppidum, substructionibus eius operis maximis, aditu ad castra difficili et angusto. simul animadvertit multa undique portari atque agi plenissimis viis, quae repentini tumultus timore ex agris in urbem conferebantur. huc equitatum mittit, ut diriperet atque haberet loco praedae; eodemque tempore his rebus subsidio dc equites Numidae ex oppi
Abbreviated transcription (Latin):
stolans: quas naues utice ex predonum bello subductas: ipse tum reficien¬
das eius belli causa curauerat. ueritusq nauium multitudinem ex alte¬
fugerat. appulsaq ad proximum littus trireme constrata: et in Littore re-¬
ucta: pedibus Adrumentum profugerat. Id oppidum. c. considius long
unius legionis presidio tuebatur. Reliquae caesaris naues eius fuga se Adru¬
mentum receperunt. hunc sequutus.M. rufus. questor nauibꝰ.xii. quas presi¬
dio onerariis nauib̾ curio ex Sicilia eduxerat. Postꝗͣ in littore relictam i¬
uem conspexit: hanc remulcho abstraxit: ipse ad curionem cum classe redit.
Curio Martium Uticam nauibus premittit: ipse eodem cum exercitu profici¬
scitur. biduiq iter progressus ad flumen Bagradam peruenit. ibi .c. caniniũ
rebilium legatum cum legionibus reliquit: ipse cum equitatu antecedit ad
castra exploranda corneliana. quod is locus peridoneus castris habebat

Expanded text:
stolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficienstolans, quas navis Uticae ex praedonum bello subductas P. Attius reficiendas huius belli causa curaverat, veritusque navium multitudinem ex alto refugerat appulsaque ad proximum litus trireme constrata et in litore relicta pedibus Hadrumetum perfugerat. id oppidum C. Considius Longus unius legionis praesidio tuebatur. reliquae Caesaris naves eius fuga se Hadrumetum receperunt. hunc secutus Marcius Rufus quaestor navibus xii, quas praesidio onerariis navibus Curio ex Sicilia eduxerat, postquam in litore relictam navem conspexit, hanc remulco abstraxit; ipse ad C. Curionem cum classe redit. Curio Marcium Uticam navibus praemittit; ipse eodem cum exercitu proficiscitur biduique iter progressus ad flumen Bagradam pervenit. ibi C. Caninium Rebilum legatum cum legionibus relinquit; ipse cum equitatu antecedit ad Castra exploranda Cornelia, quod is locus peridoneus castris habebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. Massilienses arma tormentaq ex oppido ut est imperatum pro-¬
ferunt: naues ex portu naualibusq educunt: pecuniam ex publico tradunt.
Quibus rebꝰ confectis. caesar magis eos pro nomine et uetustate: ꝗͣpro meritis
nse ciuitatis conseruauit. duas ibi legiones presidio relinquit: ceteras ĩt¬
liam mittit: ipse ad urbem proficiscitur. iisdem temporibus .c. curio ĩ Afri-¬
cam profectus: ex sicilia etiam ab initio copias. P. accii. uari despiciẽs duas
iones ex quatuor quas a caesare acceperat .d. equites transportabat: bi¬
du̾oq et noctibus tribus nauigatione consumptis appulit ad eum locum
qui appellatur anguillaria. Hic locus abest a clupeis. passuum .xxii. ht̃q
ion incommodam aestate stationem: et duobus p̾minentibꝰ ꝓmuntoriis c¬
tinetur. Huiꝰ aduentum .L. caesar. fił. cum .x. longis nauibꝰ ad clupeam prȩ¬

Expanded text:
ceperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proceperunt. Massilienses arma tormentaque ex oppido, ut est imperatum, proferunt, navis ex portu navalibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. quibus rebus confectis Caesar magis eos pro nomine et vetustate quam pro meritis in se civitatis conservans, duas ibi legiones praesidio relinquit, ceteras in Italiam mittit; ipse ad urbem proficiscitur. Isdem temporibus C. Curio in Africam profectus ex Sicilia et iam ab initio copias P. Atti Vari despiciens duas legiones ex iiii quas a Caesare acceperat, d equites transportabat biduoque et noctibus tribus navigatione consumptis adpellit ad eum locum qui appellatur Anquillaria. hic locus abest a Clupeis passuum xxii milia habetque non incommodam aestate stationem et duobus eminentibus promunturiis continetur. huius adventum L. Caesar filius cum x longis navibus ad Clupeas prae
Abbreviated transcription (Latin):
tore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis rei frumentarie ad
summam inopiam adducti bis prelio nauali superati: crebris eruptionibꝰ
dhuiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant. de¬
iecta turri:. labefacta magna parte muri auxiliis prouinciarum: et exercitu¬
um desperatis: quos in caesaris potestatem uenisse cognouerant: sese dedere sine
fraude constituunt. Sed paucis ante diebus. LDomitius cognita Massi¬
liensium uoluntate nauibus tribus comparatis: ex quibus duas familiari¬
us suis attribuerat: unam ipse conscenderat: nactus turbidam tempestat
profectus est. Hunc conspicate naues que iussu Bruti consuetudine quo¬
tidiana ad portum excubabant: sublatis ancoris sequi ceperunt. Ex his unũ
psius nauigium contendit. et fugere perseuerauit: auxilioq tempestat
e conspectu abiit. Due ꝑterrite concursu nr̃aꝵ nauium sese in portum re¬

Expanded text:
tore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad tore cognoscit. Massilienses omnibus defessi malis, rei frumentariae ad summam inopiam adducti, bis proelio navali superati, crebris eruptionibushuiusmodi casus antiquitus paratum in publicum contulerant — deiecta turri, labefacta magna parte muri, auxiliis provinciarum et exercituum desperatis, quos in Caesaris potestatem venisse cognoverant, sese dedere sine fraude constituunt. sed paucis ante diebus L. Domitius cognita Massiliensium voluntate navibus iii comparatis, ex quibus duas familiaribus suis adtribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempestatem profectus est. hunc conspicatae naves quae iussu Bruti consuetudine cotidiana ad portum excubabant, sublatis ancoris sequi coeperunt. ex his unum ipsius navigium contendit et fugere perseveravit auxilioque tempestatis ex conspectu abiit, duo perterrita concursu nostrarum navium sese in portum re
Abbreviated transcription (Latin):
firmauissent. Pecunias quae erant in publico uarroni. a.cR. pollicite re
nittit: bona restituit eis: quos liberius loquutos hãc penam tulisse cogna¬
uerat: tributis quibusdam publicis priuatisq premiis. Reliquos inposteꝵ
bona spe complet. biduumq cordubae commoratus Gades proficiscit᷑. pe¬
cunias monumentaq que ex fano herculis collata erant: in priuatam do¬
mum referri in templum iubet: prouinciaeq q cassium prefecit. huic
uatuor legiones attribuit: ipse his nauibus quas. M. Uarro: quasq G.¬
ditani uissu uarronis fecerant. Tarraconem paucis diebus ꝑuenit. Ibi totiꝰ
fere prouincie citerioris Legationes cęsaris aduentum expectabant. Ea¬
lem ratione priuatim ac publice quibusdam ciuitatibꝰ habitis honori
Tarracone discedit: pedibusq Narbonam atque inde Massiliam perueĩt.
ibi legem de dictatore latam: seseq dictatorem dictum an. lepido pre¬

Expanded text:
firmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani pollicfirmavissent. pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit; bona restituit iis quos liberius locutos hanc poenam tulisse cognoverat. tributis quibusdam publicis privatisque praemiis reliquos in posterum bona spe complet biduumque Cordubae commoratus Gadis proficiscitur; pecunias monimentaque quae ex fano Herculis collata erant in privatam domum, referri in templum iubet. provinciae Q. Cassium praeficit; huic iiii legiones adtribuit. ipse iis navibus quas M. Varro quasque Gaditani iussu Varronis fecerant, Tarraconem paucis diebus pervenit. ibi totius fere citerioris provinciae legationes Caesaris adventum exspectabant. eadem ratione privatim ac publice quibusdam civitatibus habitis honoribus Tarracone discedit pedibusque Narbonem atque inde Massiliam pervenit. ibi legem de dictatore latam seseque dictatorem dictum a M. Lepido prae
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur: ex castris uaronis astante et inspectante ipso signa sustulit: se¬
seq in hispalim recepit: atq in foro et porticibus sine maleficio conseo
Quod factum adeo eius conuentus. ciues ro. comprobauerunt: ut domũ
ad se quisq hospitio cupidissime reciperet. Quibus rebus perterritꝰ uar¬
ro cum itinere conuerso sese italiam uenturum promisisset: certior ab
suis factus est preclusas ẽẽ portas. Tum uero omni interclusus itinere
ad caesarem mittit paratum se esse legionem cui iusserit tradere. ille.
eum sex. caesarem mittit atq huic tradi iubet. Tradita legione uarro
cordubam ad cesarem uenit. relatis ad eum publicio cum fide rationibꝰ
quod penes eum est pecuniae tradit: et quid ubiq habeat frumenti ac na-¬
uium ostendit. Caesar concione habita cordube omnibꝰ generatim gratias
ifregissent: sese in libertatem uindicassent. Tribunis militum centurion

Expanded text:
pellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit sepellabatur, ex castris Varronis adstante et inspectante ipso signa sustulit seseque Hispalim recepit atque in foro et porticibus sine maleficio consedit. quod factum adeo eius conventus cives Romani comprobaverunt, ut domum ad se quisque hospitio cupidissime reciperet. quibus rebus perterritus Varro, cum itinere converso sese Italicam venturum praemisisset, certior ab suis factus est praeclusas esse portas. tum vero omni interclusus itinere ad Caesarem mittit paratum se esse legionem, cui iusserit, tradere. ille ad eum Sex. Caesarem mittit atque huic tradi iubet. tradita legione Varro Cordubam ad Caesarem venit; relatis ad eum publicis cum fide rationibus, quod penes eum est pecuniae, tradit, et, quid ubique habeat frumenti ac navium, ostendit. Caesar contione habita Cordubae omnibus generatim gratias fregissent seseque in libertatem vindicavissent, tribunis militum centurion
Abbreviated transcription (Latin):
tuendi oppidi causa apud se retinuit. lisdem diebꝰ Carmonenses quȩ ẽ
onge firmissima totius prouincie ciuitas: deductis tribus cohortibi
clusit. Hoc uero magis properare uarro: ut cum legionibꝰ ꝗͣprimũ gadeᷤ
contenderet: ne itinere: aut traiectu intercluderentur. Tanta ac tam se¬
cunda in caesarem uoluntate prouincie reperiebantur. Progresso eo pau¬
iolongius littere agadibꝰ redduntur: simul atq sit cognitum de edic
caesaris consensisse. Gaditanos principes cum tribunis cohortium: quȩ
essent ibi in presidio: ut Gallonium ex oppido expellerent. Urbem insu¬
lamq caesari seruarent. hoc inito consilio denunciauisse gallonio: ut sua
sponte dum sine periculo liceret: excederet Gadibus. Si id non fecisset
sibi consilium capturos: hoc timore adductum Gallonium Gadibꝰ ex¬
sisse. His cognitis rebus altera ex duabus legionibꝰ quae uernacula ap¬

Expanded text:
tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est tuendi oppidi causa apud se retinuit. isdem diebus Carmonenses, quae est longe firmissima totius provinciae civitas, deductis tribus in arcem oaeclusit. Hoc vero magis properare Varro, ut cum legionibus quam primum Gadis contenderet, ne itinere aut traiectu intercluderetur; tanta ac tam secunda in Caesarem voluntas provinciae reperiebatur. progresso ei paulo longius litterae Gadibus redduntur, simulatque sit cognitum de edicto Caesaris, consensisse Gaditanos principes cum tribunis cohortium quae essent ibi in praesidio, ut Gallonium ex oppido expellerent, urbem insulamque Caesari servarent. hoc inito consilio denuntiavisse Gallonio, ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus; si id non fecisset, sibi consilium capturos. hoc timore adductum Gallonium Gadibus excessisse. his cognitis rebus altera ex duabus legionibus, quae vernacula ap
Abbreviated transcription (Latin):
mouerat. In insula frumento nauibꝰq comparatis bellum duci non diffic
eccistimabat. Caesar et si multis necessariisq rebus in Italiã reuocabat᷑: tamẽ
constituerat nullam partem in hispaniis relinquere: quod magna ẽẽ pompe¬
i beneficia et magnas clientelas in citeriori ispauia sciebat. Itaq duabi
legionibus missis in ulteriorem hispaniam cum. & cassio tr.pl. ipse cum
dc. equitibus magnis itineribus progreditur: edictumq premittit: ad qͣm
diem magistratus principesq omnium ciuitatum sibi esse presto cordu
uellet. Quo edicto tota prouincia promulgato: nulla fuit ciuitas quin ad
d tempus partem senatus Cordubam mitteret: nullus ue ciuis .ro. pau
notior quin ad statutum diem conueniret. Simul ipse Cordubae cõuentꝰ
per se portas uarroni clausit: custodias uigiliasq inturribꝰ muroue dis¬
posuit: cohortes duas quae colonice appelsabantur cum eo casu uenisse

Expanded text:
noverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile noverat. in insula frumento navibusque comparatis bellum duci non difficile existimabat. Caesar etsi multis necessariisque rebus in Italiam revocabatur, tamen constituerat nullam partem belli in Hispaniis relinquere, quod magna esse Pompei beneficia et magnas clientelas in citeriore provincia sciebat. Itaque duabus legionibus missis in ulteriorem Hispaniam cum Q. Cassio, tribuno plebis, ipse cum dc equitibus magnis itineribus praegreditur edictumque praemittit, ad quam diem magistratus principesque omnium civitatum sibi esse praesto Cordubae vellet. quo edicto tota provincia pervulgato nulla fuit civitas, quin ad id tempus partem senatus Cordubam mitteret, non civis Romanus paulo notior, quin ad diem conveniret. simul ipse Cordubae conventus per se portas Varroni clausit, custodias vigiliasque in turribus muroque disposuit, cohortis duas, quae colonicae appellabantur, cum eo casu venissent,
Abbreviated transcription (Latin):
cohortes praesidii causa ex prouincia misit.Gaiumq gallonium.eq
familiarem domitii: qui eo procurandae hereditatis causa uenerat: mis¬
sus a Domitio oppido gadibus prefecit: arma omnia priuata ac publi¬
ca in domum Gallonii contulit. Ipse habuit graues in caesarem conc¬
nes. saepe ex tribunali predicauit aduersa caesarem prelia fecisse. magnũ
numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse. haec se certis nunciis.
sibi ad rem.pu. ad ministrandam cohortes clxxx. et argenti pondus
xxx mił tritici modios .oxx mił. polliceri coegit. Quas caesari esse a¬
cas ciuitates arbitrabatur. his grauiora onera iniungebat: qui uero uer
tis his rebus quae sunt gestae in citeriori hispania bellum parabat. Ratio aũt
haec erat belli: ut secum duas legiones gadis conferret: naues frumentur
omne ibi contineret. Prouinciam enim omnem Caesaris rebus fauere co-¬

Expanded text:
cohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equcohortes praesidii causa ex provincia misit Gaiumque Gallonium equitem Romanum familiarem Domiti, qui eo procurandae hereditatis causa venerat missus a Domitio, oppido Gadibus praefecit; arma omnia privata ac publica in domum Galloni contulit. ipse habuit graves in Caesarem contiones. saepe ex tribunali praedicavit adversa Caesarem proelia fecisse, magnum numerum ab eo militum ad Afranium perfugisse; haec se certis nuntiis, sibi ad rem publicam administrandam HS ccxxx et argenti pondo xx milia, tritici modios cxx milia polliceri coegit. quas Caesari esse amicas civitates arbitrabatur, his graviora onera iniungebat praesidiaque etis iis rebus quae sunt gestae in citeriore Hispania, bellum parabat. ratio autem haec erat belli, ut se cum ii legionibus Gadis conferret, naves frumentumque omne ibi contineret; provinciam enim omnem Caesaris rebus favere cog
Abbreviated transcription (Latin):
erga cȩsarem totius prouincie. haec sermonibꝰ omnibꝰ referebat: neq: se in
ullam partem mouebat. Postea uero cum cȩsarem ad Massiliam detine
cognouit: Copias Petreii cum exercitu Afranii esse coniunctas: magna
auxilia conuenisse: magna ẽẽ in spe: atq expectari: et consentiri omnem
teriorem prouinciam quae postea acciderant de angustiis ad llerdam
rei frumentarie accepit: atq haec ad eum latius atq in flatius. Afranius
perscribebat: se quoq ad motum fortune coepit: delectum habuit tota pro¬
ncia: legionibꝰ completis duabꝰ. cohortes circiter .xxx. alarias addidit:
frumenti magnum numerum coegit. Quod Massiliensib̾: item quodA¬
inio. preceoq mitteret: naues longas .x. gaditanis ut facerent impe¬
rauit. complures preterea in hispali faciendas curauit. pecuniam omnem
omniaq ornamenta ex fano herculis in oppidum Gadis contulit: et sex

Expanded text:
erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in erga Caesarem totius provinciae. haec omnibus ferebat sermonibus neque se in ullam partem movebat. postea vero quam Caesarem ad Massiliam detineri cognovit, copias Petrei cum exercitu Afrani esse coniunctas, magna auxilia convenisse, magna esse in spe atque expectari, et consentire omnem citeriorem provinciam, quaeque postea acciderant, de angustiis ad Ilerdam rei frumentariae accepit, atque haec ad eum elatius atque inflatius Afranius perscribebat, se quoque ad motus fortunae movere coepit. Dilectum habuit tota provincia, legionibus conpletis duabus cohortes circiter xxx alarias addidit. frumenti magnum numerum coegit, quod Massiliensibus, item quod Afranio Petreioque mitteret. naves longas x Gaditanis ut facerent imperavit, compluris praeterea in Hispali faciendas curavit. pecuniam omnem omniaque ornamenta ex fano Herculis in oppidum Gadis contulit; eo sex
Abbreviated transcription (Latin):
eodemq exemplo sentiunt totam urbem quasit aditus a terra muro tur¬¬
bus circũiri posse: sic ut ipsis consistendi in suis munitionibꝰ locus nõ ẽẽt
cum pene edificata in muris ab exercitu nostro maenia uiderentur: ac te¬
i manu conii cerentur: suorum tormentorumq: usu: quiꝰ ipsi magna ui¬
superauissent. spatio propinquitatis interiore: pariq: conditione ex muro
ac turribus bellandi data. uirtute se nostris ad equare non posse intelli¬
uant: ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M.uaro in ulteriore
hispania initio cognitis his rebus quae sunt in Italia gestae diffidens pom¬
peianis rebꝰ, amicissime de caesare loquebatur. Praeoccupatum sese legati¬
ie. ab. cN. pompeio teneri obstrictum fide: necessitudinem quidem sibii
nihilominus cum cesare intercedere: neq se ignorare quod esset officiũ
gati qui fiduciariam operam optineret: quae uires suȩ: quae uoluntas

Expanded text:
eodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turreodemque exemplo sentiunt totam urbem, qua sit aditus ab terra, muro turribusque circumiri posse, sic ut ipsis consistendi in suis munitionibus locus non esset, cum paene inaedificata in muris ab exercitu nostro moenia viderentur, ac telum manu coiceretur suorumque tormentorum usum, quibus ipsi magna speravissent, spatii propinquitate interire parique condicione ex muro ac turribus bellandi data se virtute nostris adaequare non posse intellegunt, ad easdem deditionis condiciones recurrunt. M. Varro in ulteriore Hispania initio cognitis iis rebus quae sunt in Italia gestae, diffidens Pompeianis rebus amicissime de Caesare loquebatur: praeoccupatum sese legatione ab Cn. Pompeio, teneri obstrictum fide; necessitudinem quidem sibi nihilo minorem cum Caesare intercedere, neque se ignorare, quod esset officium legati, qui fiduciariam operam obtineret, quae vires suae, quae voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
instituerunt. equa fere latitudine atq ille congestus ex materia fue¬
at agger. Ubi aut spatiuni inter muros aut imbecillitas materia pos¬
lare uideret᷑. pil&e interponunt᷑: transuersaria tigna iniiciuntur quae fir¬
mamento esse possint. At quicquid est contignatum cratibus consterni¬
tur: cratesq luto integuntur: sub textã miles dextra ac sinistra muro tec¬
tus aduersus plutei obiecto operi quaecunq sunt usui. sine piculo suppor¬
tat. Celeriter res administratur. duturni laboris detrimentum: solertia
et uirtute militum breui reconciliatur: portae quibus locis uidetur erup¬
onis causa in muro relinquuntur.Qõd ubi ostes uiderunt: ea quae du
longoq spatio refici non posse sperassent. paucoꝵ dierum opera et labore
a refecta: ut nullius perfidie atq: eruptionis Locus esset:neq: quicquã
omnino relinqueretur: qua aut uis militibꝰ. aut ignis operibꝰ nocere posset.

Expanded text:
instituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerinstituerunt aequa fere altitudine, atque ille congesticius ex materia fuerat agger. ubi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponuntur, traversaria tigna iniciuntur, quae firmamento esse possint, et quidquid est contignatum, cratibus consternitur, crates luto integuntur. sub tecto miles dextra ac sinistra muro tectus, adversus plutei obiectu, operi quaecumque sunt usui, sine periculo subportat. celeriter res administratur; diuturni laboris detrimentum sollertia et virtute militum brevi reconciliatur. portae, quibus locis videtur, eruptionis causa in muro relinquuntur. Quod ubi hostes viderunt, ea, quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera et labore ita refecta, ut nullus perfidiae neque eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut telis militibus aut igni operibus noceri posset,