comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit. pͥor intͦuut multitudinẽ gentiũ
designari. que posterior ad eiusdẽ dñi¬
ce passionis noticiã ꝑuenit. s pͥor ad
fidem accessit. Uerũ adp̃sens ꝑtinet
negotium. querere ꝓpter p̃dictam be¬
atitudinis sententiã. quid ad eccłiam
spectet meo quod pacifica ẽ. Quod
gatio citius consequi potest. Namcũ
p̃misiss apłs petrus de lapide p̃cioso¬
xp̃o dicens. ad quẽ accedentes lapidẽ
uiuum abhominib quidẽ reꝓbatũ
a deo uͦ electum & honorificatũ: pau¬
lo post subiunrit. Uobis gͥ honor cre

Expanded text:
 multitudinem gentium designari, quae posterior ad ejusdem Dominicae passionis notitiam pervenit, sed prior ad fidem accessit. Verum ad praesens pertinet negotium, quaerere propter praedictam beatitudinis sententiam, quid ad Ecclesiam spectet in eo quod pacifica est. Quodgatio citius consequi potest. Nam cum praemisisset apostolus Petrus de lapide Christo dicens: Ad quem accedentem lapidem vivum, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum , paulo po
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. animalia quoꝙ quadru¬
pedia. id est carnaliũ tube ad fidẽ
nouus adã custos ce possessor tam ter¬
reni qm celestis paracdhsi. quẽ serpeis
ñ decepit. mulier ñ seduxit: qͥ pec¬
catũ ñ fecit. &e ideo morti nil debu¬
it. S & ipsũ tempus anni pͥmum
idest uernũ eidem congruit simi¬
litudini. quo ñ soluꝰ in exitu isrł
de egypto sanguis agni restitutio
fuit libertatis. s & totus mundus
initiũ sũpsit sue creationis. Un¬
de magnus leo dixit. Nunc ad p̾nim¬
tiatum festis omnib festũ sacer no¬
uor mensis enituit: ut in quo acce¬
pit mundus exordiũ. in eodem
haberet. xp̃iana creatura pͥncipiũ.
De qua noua creatura paulus apis
dixit. scimus enim quod omnis
creatura ingemiscit. & parturit usq
adhuc. iudelicet usqad reuelatiꝰ¬
onẽ filioꝵ di qͦm ipse ꝓmiserat dicets.¬

Expanded text:
nitatis, animalia quoque quadrunitatis, animalia quoque quadrupedia , id est carnalium turbae, ad fidem novus Adam, custos et possessor tam terrae quam coelestis paradisi, quem serpens non decepit, mulier non seduxit, qui peccatum non fecit, et ideo morti nihil debuit. Sed ipsum tempus anni primum, id est vernum eidem congruit similitudini, quia non solum in exitu Israel de Aegypto sanguis agni restitutio fuit libertatis, sed et totus mundus initium suae sumpsit creationis. Unde magnus Leo dixit: Nunc ad praenuntiatum festis omnibus festum, sacer novorum mensis enituit, ut, in quo accepit mundus exordium, in eodem haberet Christiana creatura principium. De qua nova creatura Paulus apostolus dixit: « Scimus enim quoniam omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc , » videlicet, usque ad revelationem filio
Abbreviated transcription (Latin):
aquis bumane uel carnalis pruden¬
tie. de quo psalmista. Extendens in
locũ circũdedit ds mari. id est tur¬
binib huius scłi t̃minos suos. posuit¬
ꝙ uectem &e hostiũ. ce dixit. hucusꝙ
uenies: &e hic confringes tumentes flu¬
ctus tuos. Et sic terra eccłie a naufra¬
gio liberata. germinauerunt campi
heremi. id est latitudines gentilita¬
tis germen odoris isrł. quia floruit
ingentib patriarcharũ & ꝓpharum
fides: &e posita sunt infirmamento
ꝓphetice uel euũgłice scripture. fir¬
mam̃tũ enim inquit augustinus
contͣ insidiosos errores. ds ponere
uoluit in scripturis: infirmamento
inqm sacre scripture posita sunt
sol &e luna. & numerositas stella¬
rũ. id est maioꝵ minorq ac medi¬
ocrũ luminaria doctor & baptiza¬
torꝑ: quorꝑ alii ꝑ contẽplationẽ
euolant dicentes. nr̃a autẽ conuer¬
satio in celis est. alii scłarib in na¬
tant curis. & ꝓficiente cultu xp̃ia¬

Expanded text:
aquis humanae vel carnalis prudenaquis humanae vel carnalis prudentiae. De quo Psalmista: « Extendens, locum, « circumdedit Deus mari , » id est turbinibus hujus saeculi, terminos suos: posuitque vectem et ostia, et dixit: « Huc usque venies, et hic confringes tumentes fluctus tuos, » et sic terra Ecclesiae a naufragio liberata germinaverunt campi eremi, id est latitudines gentilitatis, germen odoris Israel, quia floruit in gentibus patriarcharum et prophetarum fides. Et posita sunt in firmamento propheticae vel evangelicae Scripturae; firmamentum enim, inquit Augustinus, contra insidiosiores errores Deus ponere voluit in Scripturis, in firmamento, inquam, sacrae Scripturae, posita sunt sol et luna, et 84 numerositas stellarum, id est majorum minorumque ac mediocrium luminaria doctorum, et baptizatorum alii per contemplationem evolvuntur dicentes: « Nostra autem conversatio in coelis est : » alii saecularibus innatant curis, et proficiente cultu Christia
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ est. Qd̃ si martiriũ baptismꝰ ñ eẽt nun¬
qm dñs de passione sua dixisset. qd̾
iam supra cõm emoratũ est. Baptis¬
mo habeo baptizari. & quomͦ coar¬
torusq dũ ꝑficiatur: Uerũ exceptis
his quos eius modi articulus int̾ci¬
pit. nulli sp̃c sc̃s extra fontes occͤrit
totãq remissionẽ peccatorp int̾ aqͣs
continet nec ultra extendit. Exhis
maxime locis dequib dictũ est: me¬
morata lectio baptismi sacram̃to
congruit. Ceteru̾ nisi uitandi sub¬
esset causa fastidii: poterat exau¬
tenticis doctoꝵ tractatib ostendi.
quod tota series mundane creatio¬
nis que in eadẽ lectione digesta est.
similitudines preferat nr̃e que ꝑ
baptismũ agitur renouationis. Nã
ds qͥ inpͥncipio creauit celũ &e terrã
ram. & cet̾a fecit sex dierũ opera. nc̃
dicit. Nouos celos ce nouã terram¬
ego creo: id est nouos sc̃os. & nouã
eccłie plebem: ce diuidit aquas ab
aquis: ce positũ est firmamentum.
aquas sapientie. quas continet. ab

Expanded text:
 si martyrium baptismus non esset, nunquam Dominus de passione sua dixisset, quod jam supra commemoratum est: « Baptismo habeo baptizari, et quomodo coarctor, usque dum perficiatur! » Verum exceptis his quos ejusmodi articulus non intercipit, nulli Spiritus sanctus extra fontem occurrit, totamque remissionem peccatorum intra aquas continet, nec ultra extendit. Ex his maxime locis, de quibus dictum est, memorata lectio baptismi Sacramento congruit. Caeterum nisi vitandi subesset causa fastidii, poterat ex authenticis doctorum tractatibus ostendi quod tota series mundanae creationis quae in eadem lectione digesta est, similitudines praeferat nostrae, quae per baptismum agitur, renovationis. Nam qui « in principio creavit Deus coelum et terram , » et caetera fecit sex dierum opera, nunc dicit: « Novos coelos et novam ego terram creo , » id est, novos sanctos, et novam Ecclesiae plebem. « Et dividit aquas ab aquis , » et positum est firmamentum aaquas sapientiae, quas continet ab
Abbreviated transcription (Latin):
ed illos tanto de sua l¬
defensore tutos. uissit petrus
baptismo suppliciis affecti sunt. ꝓ¬
xp̃o consũmati sunt. Quid gͦ: Nun¬
quid baptizati sunt: Immo tanto
maiorẽ gr̃am p̃ illis qui in pace ec¬
clie moriunt᷑ assecutisunt. qͣnto gͣ¬
ui ori dispendio morti &e sanguini
xꝑi cõmunicauerunt. Nam in bap¬
tismo cõmuni tm similitudo mor¬
tis est: sicut apis ait. Si enĩ com¬
plantati facti sumꝰ similitudini mor¬
tis eius. simul ce resurrectionis erimꝰ:

Expanded text:
ed illos, tanto defensore tutos, jussit Petrus baptismo suppliciis affecti, pro Christo consummati sunt. Quid ergo? Nunquid hi baptizati sunt? Imo tanto majorem gratiam prae illis, qui in pace Ecclesiae moriuntur, assecuti sunt, quanto graviori dispendio morti et sanguini Christi communicaverunt. Nam in baptismo communi, tantum similitudo mortis est, sicut ait Apostolus: « Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
thec quidem
que p̃dicta sunt extrinsecꝰ uisa
ce audita sunt: intrinsecus autẽ om̃is
erat gła cuius hec deforis apparentia
signa fuerunt. Intus enim beati apłi
mundo corde dm̃ uidebant aĩarũ su¬
arũ secreta magna c̃ maiestate subeũtẽ.
suamq fortitudinẽ largiflua dulcedi¬
ne temꝑantẽ. ut adhuc fragilia morta¬
lium hominũ pectora ñtam miraculo
potentie terreret. qmͣ intimo sensu gr̃e
letificaret. Ibi enim erat de quo dictũ
sunt isti. Ibi inqͣm. id est in nouos utͤs
cordium missum erat feruidũ diuine

Expanded text:
ec quidem quae dicta sunt extrinsecus visa vel audita sunt; intrinsecus autem omnis erit gloria, cujus haec deforis apparentia signa fuerunt. Intus enim beati apostoli mundo corde Deum videbunt animarum suarum secreta magna cum majestate subeuntem, suamque fortitudinem largiflua dulcedine temperantem, ut adhuc fragilia mortalium hominum pectora, non tam miraculo potentiae terreret quam intimo sensu gratiae laetificaret. Ibi enim erat, de quo dictumsunt isti . » Ibi, inquam, id est in novos utres cordium, missum erat fervidum divinae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm solus implet animã sp̃c. Nam quod
homo arrepticuuis demone plenus dicit᷑.
ñ sic accipiendum est: ut malignꝰ sp̃c spi¬
ritũ hominis substantialit̾ intͦisse cre¬
datur. ut̃q enim creatus est: neut̃ ab alt̾o
adeo subtilior. ut alt̾ alt̾i capabilis. alt̾s¬
ue capax sit. S ita plenus demone qͥs
esse potest: quomͦ mero aut febri int̾dũ
ñ incongrue plenus dicit᷑. Qd̾ utiq secum¬
dum corpus accipit᷑: quia uenas ner¬
uosq uel om̃s occultos meatꝰ corporis
ñ cẽ anime substantiã ingressa febris
aut ebrietas. habitantẽ illic in suis se¬
quia capabilis est humano sp̃ui. sicut
lam dictum ẽ xͦ auctore. qui ad biben¬
dum illũ sitientes inuitat animas. qͦ

Expanded text:
quam, solus implet animam spiritus. Nam quod quam, solus implet animam spiritus. Nam quod homo arreptius daemone plenus dicitur, non sic accipiendum est, ut malignus spiritus spiritum hominis substantialiter introisse credatur. Uterque enim creatus est, neuter altero adeo subtilior, ut alter alteri capabilis, alteriusque capax sit: sed ita plenus daemone quis esse potest, quo modo mero aut febri interdum non incongrue plenus dicitur. Quod utique secundum corpus accipitur, quia venas nervosque vel omnes occultos meatus corporis, non etiam animae substantiam ingressa febris aut ebrietas, habitantem illic in suis sequia capabilis est humano spiritui, sicut jam dictum est, Christo auctore, qui ad bibendum illum sitientes invitat animas, quo
Abbreviated transcription (Latin):
dñi suꝑius posita adũtimus. qͥ
loquens de spũ quem accepturi erant
credentes in eum. Siquissitit inquit. ue¬
niat ce bibat. ce cet̾a. Ueram &e ꝑfectam
sci sp̃c diuinitatẽ in his quoq agnosci¬
mus. de qua nunqͣm aliqͥd arrius. & in¬
anis bibit macedonius. Om̃sꝙ alii qui¬
delictirei ꝯuincuntitr. Qd ut manifestiꝰ
fiat. pͥmo ponendũ ẽ illud de quo nemo
dubitat. scilicet potum hunc ñ carne s
sp̃u ꝑcipi: ñ ore s corde. ñ palato s ratiõe
discerni. Qd̾̃ autẽ bibitur ꝓfecto biben¬
tis int̾iora penetrat. suaꝙ subtilitate
capabili crassiora. atꝙ ideo sui capatia
complet receptacula. Constat gͥ qd̃ sp̃e
peneiret int̾iora. utpote quẽ illa bibit.
idest in int̾iora sue substantie recipit.
At uͦ hoc diuine substantie pͥmum est:
nich̃q aliud humanũ suie angłicum
potest penetrare sp̃m. prẽt̃ ipsius om̃i¬
umq creat᷑arũ creatorẽ dm. cui dr᷑. T̃u solus
nosticorda oĩum filiori hoĩum. hic IN¬

Expanded text:
ni superius posita advertimus, qui loquens de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum: Si quis sitit, inquit, veniat et bibat , etc., veram et perfectam sancti Spiritus divinitatem in his quoque agnoscimus, de qua nunquam aliquid aridus et inanis bibit Macedonius, omnesque alii quidelicti rei convincuntur. Quod ut manifestum fiat, primo ponendum est illud, de quo nemo dubitat, scilicet potum hunc non carne, sed spiritu percipi, non ore, sed corde, non palato, sed ratione discerni. Quod autem bibitur, profecto bibentis interiora penetrat, suaque subtilitate capabile, crassiora atque ideo sui capacia complet receptacula. Constat igitur quod penetret interiora, utpote quem illa bibit, id est in interiora suae substantiae recipit. At vero hoc divinae substantiae proprium est, nihilque aliud humanum vel angelicum potest penetrare spiritum, praeter ipsius omniumque creatorem Deum, cui dicitur: « Tu solus nosti corda omnium filiorum hominum , » hic, in
Abbreviated transcription (Latin):
quiq p̃dicatores scĩ recte dicunt᷑ qr ue¬
rum afalso separant. sicut alibidicit᷑.
Si separaueris p̃ciosum a uili: quasi¬
os meumeris. Philippus gͦ cunctos
ut dictum est nomine suo signat apo¬
stolos. qui usq hodie scriptis suis ethi¬
opissas candidare ñdesinunt animas.:
insuꝑ &e redarguunt sẏnagogã mur¬
murantẽ contra dñm ꝓpter gentiũ
eccłiam: sicut qͦndã maria murm̾auit
contra moysen ꝓpter uxorẽ eius ethio¬
pissam.¬

Expanded text:
quique praedicatores sancti recte dicuntur, quia verum a falso separant, sicut alibi dicitur: « Si separaveris pretiosum a vili, os meum eris . » Philippus ergo cunctos, ut dictum est, suo nomine signat apostolos, qui usque hodie scriptis suis Aethiopissas candidare non desinunt animas: insuper et redarguunt Synagogam murmurantem contra Dominum, propter gentium Ecclesiam, sicut quondam Maria murmuravit contra Moysen, propter uxorem ejus Aethiopissam
Abbreviated transcription (Latin):
apłos ꝑspiue supradicto congru¬
ĩt mysterio. ꝑ apłorp enĩ factũ est mi¬
nisfium. quod os muti aptũ est: quod
lingue infantiũ diserte sunt facte. qd̾̃
ethiops horridus agnelli candido uel¬
lere uestitus est: qd̾ peccatrix quelibet
anira foramen crucis inuenit in max¬
illa leuiathan. ꝑ qd̃ effugiens. cruci¬
fixam iã ñ in monum̃to. s in celo. que¬
rens inueniat miscđiam: ꝓpter quod
eosdem apłos in euũgłio supͣdicto uo¬
cat dñs fres suos quia studiis illorꝑ
actum est: ut eo nichilominꝰ habeat
gentiũ eccł̃ia. qd̵ eam dñs sua corporali
ñ illustrauit p̃sentia. S ce philippus
qui supͣdictũ fidei candore uestiuit
ethiopem: nomine suo cunctos mysti¬
ce significat apłos. Philippus enĩ int̃¬
pretat᷑ os lampadis. Lampas autẽ id
est lux mundi saluator est. sicut ysai¬
as dicit de illo. ꝓpter sẏon ñ tacebo. &¬

Expanded text:
perspicue supradicto congruit mysterio; per apostolorum enim factum est ministerium, quod os muti apertum est; quod linguae infantium disertae sunt, quod Aethiops horridus agnelli candido vellere vestitus est, quod peccatrix quaelibet anima foramen crucis invenit in maxilla Leviathan , per quod effugiens, crucifixam non jam in monumento, sed in coelo quaerens inveniat misericordiam. Propter quod eosdem apostolos in Evangelio supradicto vocat Dominus fratres suos , quia studiis illorum actum est, ut eo nihil minus habeat gentium Ecclesia, quod eam Dominus sua corporali non illustravit praesentia. Sed et Philippus, qui supra dictum fidei candore vestivit Aethiopen, nomine suo cunctos mystice signat apostolos. Philippus enim interpretatur os lampadis. Lampas autem, id est lux, mundi Salvator est, sicut Isaias dicit de illo: « Propter Sion non tacebo
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictum est gaudium sumitur. Du¬
pla namq est oꝑatio dĩ. pͥma est cre¬
atio mundi: secunda saluatio mun¬
di. Scd̾m creationẽ nichil nouũ fit
sub sole. quia qui uiuit inẽtnum
creauit omnia simul. scd̾m saluatio¬
batrant dilectores mundi. nob̾ autẽ
de saluatione mundi gaudendum
resurrectionis ꝓcessio cũ benedictiõe

Expanded text:
ut dictum est, gaudium sumitur. Duut dictum est, gaudium sumitur. Dupla namque operatio Dei, prima est creatio mundi, secunda, salvatio mundi. Secundum creationem, « nihil novum fit sub sole , » quia qui vivit in aeternum, creavit omnia simul: secundum salvatiobatizant dilectores mundi. Nobis autem de salvatione mundi gaudendum resurrectionis, processio cum benedictione
Abbreviated transcription (Latin):
tierunt: ꝓ cuius soluis acquisitione
creatorem eius seruiliter timentes co-¬
lere uisi sunt. In tantũ enim t̃renis
semꝑ in heserunt: ut quecumq de
celestib illis ꝓmissa sunt. t̃renarum
quas amant semꝑ uelari oportuerit
nominib rerum. ut est illud. Audi
isrł p̃cepta dñi. & ea in corde tuo qͦsi
in libro scribe. & dabo tibi terrã flu¬
entẽ lac & mel. Nam ce ipsum dm̃. &¬
dñm ꝑquem mundus factus ẽ. in ꝓpͥa
uenientẽ iccirco ipsi qͥ sui erant ñ re¬
ceꝑunt: nec intellig̃e eum uoluerurt
esse regem iudeorp. quia contͣ carnalis
sensus eorp opinionẽ beatitudinẽ paupi¬
bi. &e ue p̃dicabat diuitib: cũ ipsi exis¬
timarent quod nunc qͦ sompniant
regnante xp̃o auream geminatãq ie¬
rłm in terris. stratasꝙ auro mundo pla¬
teas eius se habituros. Noster sabba¬
tismus hac die septima tͣnsfertur in
octauam. que ce pͥma est. Nam eadẽ
oꝑe di: qm de creatione mundi nr̃m

Expanded text:
tiverunt, pro cujus solius acquisitione tiverunt, pro cujus solius acquisitione creatorem ejus serviliter timentes colere visi sunt. In tantum enim terrenis semper inhaeserunt, ut quaecunque de coelestibus illis promissa sunt, terrenarum quas amant, semper velari oportuerit nominibus rerum, ut est illud: « Audi Israel praecepta Domini, et ea in corde tuo quasi in libro scribe, et dabo tibi terram fluentem lac et mel  quem mundus factus est, in propria venientem, idcirco ipsi qui sui erant, non receperunt, nec intelligere voluerunt eum esse regem Judaeorum, quia contra carnalis sensus eorum opinionem beatitudinem pauperibus, et vae praedicabat divitibus, cum ipsi existimarent, 90 quod nunc quoque somniant regnante Christo, auream, gemmatam Hierusalem in terris, stratasque auro mundo plateas ejus se habituros. Noster Sabbatismus hac die de septima transfertur ad octavam, quae et prima est. Nam eadem opere quam de creatione mundi nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut mundũ redimeret homo factus.
fatigatione ñ parua fatigatus est. Qͣ
gͦ die resurrexit ueram itiq requiẽ
gła &e honore coronatus intro iuit
longeq excellentius requieuit qͣm
cum a mundi creatione cessauit.
Ds enĩ ñ inmundane creat᷑e mole ui¬
sibili. s intellectualib celis id est
scĩs animab requiescit. Nunc emin
gaudet sponsus suꝑ sponsam. qmͣ
suo sanguine acquisiuit. & gaudet
suꝑ nos d̾s nr̃. &e delectant eum filie
regum: immo quia una ẽ eccł̃ia illa
cat amicam: ae in futuro torrente
uoluptatis sue potabit eam. Nulli
itaq dubium quin pͥma sabbati
tantͥo ub̃ius sc̃ificata sit: quanto
uerius suam in requiem que sc̃ifica¬
tionis causa est. ds & homo xp̃c re¬
surgens introiuit. Relinquamus gͥ
iudeis postremi sabbati sui uetus
gaudium. quod est illis increatione
mundi uisibilis. cuiꝰ soluis semper
fructu transitorio delectati sunt. cuiꝰ
solius ꝓsꝑitatib semꝑ lactari appe¬

Expanded text:
ut mundum redimeret, homo factus ,ut mundum redimeret, homo factus ,fatigatione non parva fatigatus est. Qua ergo die resurrexit, veram utique requiem, gloria et honore coronatus , introivit, longe excellentius requievit quam cum a mundi creatione cessavit. Deus enim non in mundanae creaturae mole visibilis, sed in intellectualibus coelis, id est, in sanctis animabus requiescit. Nunc enim gaudet sponsus super sponsam quam suo sanguine acquisivit, et gaudet super nos Deus noster, et delectant eum filiae regum, imo quia una est Ecclesia, illacat amicam, et in futuro torrente voluptatis suae potabit eam . Nulli itaque dubium, quin prima Sabbati tanto uberius sanctificata sit, quanto verius suam in requiem, quae sanctificationis causa est, Deus homo Christus resurgens introivit. Relinquamus igitur Judaeis postremi Sabbati sui vetus gaudium, quod est illis de creatione mundi visibilis, cujus solius semper fructu transitorio delectati sunt, cujus solius prosperitatibus semper lactari appe
Abbreviated transcription (Latin):
data nob̾. ẽ sc̃ificationi illi qͣ iudeis
sabbatum dedicatũ est. ex comꝑatio¬
ne causarum uel temporꝑ utriusꝙ
sc̃ificationis aduertere licet. Diuersis
enim ex causis longeq imparib. ce sab¬
batum creator nr̃ benedixit. &e pͥmã
sabbati idem ipse saluator nr̃ dedica¬
uit. Causa namq benedictictionis
sabbato fuit hec: quod d̃s in illoces¬
sauit ab omni oꝑe quod patrauit.
Causa uͦ pͥme sabbati. quod ds homo
factus in illa resurrexit a mortuit. Qs
hec longius a sedifferre ñ uideat: Si
enim requies di causa scĩficationis
diei est: consequent̃ ubi maior ce ue¬
rior eius requies. illic &e sc̃ificacio co¬
piosior est. Itemq ubi maiorẽ inoꝑ¬
ante laboremintendimus: maiorẽ
nichilominus incessãte requiẽ agnoᷤᷤ¬
cimus. Constat uͦ quia ds cũ cond̾et
mundũ fatigatus ñ est: utpote qui
omnia ꝑuerbum suũ oꝑatus ẽ. & u¬
niuersa componens. de singłis dixit
fiat &e factum est. At ipse idem cum

Expanded text:
data, sanctificationi illi, qua Judaeis Sabbatum dedicatum est, ex comparatione causarum, vel temporum utriusque sanctificationis advertere licet: Diversis enim ex causis longeque imparibus, et Sabbatum Creator noster benedixit, et primam Sabbati idem ipse Salvator noster dedicavit: Causa namque benedictionis Sabbato fuit haec, quod Deus in illo cessavit ab omni opere quod patravit , causa vero primae Sabbati, quod Deus homo factus in illa resurrexit a mortuis. Quis haec longius a se differre non videat? Si enim Dei requies, causa sanctificationis diei est, consequenter ubi major et verior ejus requies, illic sanctificatio copiosior est. Itemque ubi majorem in operante laborem attendimus, majorem nihilominus in cessante requiem agnoscimus. Constat vero, quia dum conderet mundum fatigatus non est, utpote qui omnia per Verbum suum operatus est, et universa componens de singulis dixit, fiat, et factum est. At ipse idem, cum,
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet ce dicit: &e nox ut dies illumi¬
nabit᷑. & nox illuminatio mea in
deliciis meis. Quaꝑꝑ quotqͦt saceido¬
talis aut leuitici sumꝰ ordinis. iure ꝓ
tanti regis uictoria tuba intonamꝰ sa¬
lutari: uixta illud psalmiste. Buccina¬
te in neomenia tuba: in insigni die
sollempnitatis eius. Quis enĩ dies noc¬
te hac insignior: que sollempnitas hac
uictoria p̾stantior: Que alia nr̃a est
neomenia: nisi illa que hac nocte in
xp̃o ꝑbaptismũ renascit᷑ noua eccłia:
Iure gͦ nunc angłica tuba celorp exul¬
tat: tuba salutari insonat: gaudet tel¬
lus: mat̾ eccłia letatur: &e omnis aula
diuini nominis magnis resultat po

Expanded text:
et dicit: Et nox ut dies illuminabitur, et nox illuminatio in deliciis meis . Quapropter quotquot sacerdotalis aut levitici sumus ordinis, jure pro tanti regis victoria tuba intonamus salutari, juxta illud in psalmo: « Buccinate in neomenia tuba, in insigni die solemnitatis vestrae . » Quis enim dies nocte hac insignior? quae solemnitas hac victoria praestantior? quae alia nostra est neomenia, nisi illa, qua hac nocte in Christo per baptismum renascitur nova Ecclesia? Jure ergo nunc angelica tuba coelorum, exsultat, tuba salutari insonat, gaudet tellus, mater Ecclesia laetatur, et omnis aula divini nominis magnis resultat pop
Abbreviated transcription (Latin):
duo p̃sciuit: scilicet & quomͦ ꝑ fraudẽ
diaboli decipiendus esset. & quomͦ ꝑ
omnipotentiam suã deceptũ ce ꝑditũ
restaurare posset. Hec inquam duo p̃¬
sciit. s eoꝵꝑ alterum. id est lapsũ ho¬
minis fieri ꝑmisit ad cumulũ diabolo
debite dampnationis: alterũ autẽ. id
est restaurationẽ eius p̃ ordinauit: ut
sicut ait apłs ad ephesios. innotescet
pͥncipatib & potestatib incelestib ꝑ
eccłiam multiformis sapientiadi. Un-¬
de & ieronimus in cõmento eiusde epłe.
Si inquit pͥncipatib &e potestatib in
celis quas sc̃as. ministras ꝙ di accipere
debemus. ignota fuit multiplex sapi¬
entia dei. que nune eis ꝑ eccłiam reue¬
lata est: qͣnto magis patriarchis ce ꝓpħis
ignota fuit. quos supra ñ ignorasse
monstrauimꝰ. Multiplex quippe sapi¬
entia di ꝑ eccłiam eius nunc & pͥnci¬
patib ce potestatib reuelata est: qm
olun d̾s futurã in sua mente decre¬

Expanded text:
duo praescivit: scilicet et quomodo per fraudem duo praescivit: scilicet et quomodo per fraudem diaboli decipiendus esset, et quomodo per omnipotentiam suam deceptum et perditum restaurare posset. Haec, inquam, duo praescivit, sed eorum alterum, id est lapsum hominis, fieri permisit, ad cumulum diabolo debitae damnationis; alterum autem, id est restaurationem ejus, praeordinavit, ut, sicut ait Apostolus ad Ephesios, innotesceret « principatibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei . » Unde et Hieronymus in commentario ejusdem Epistolae: « Si, inquit, principatibus et potestatibus in coelis, quas sanctas ministrasque Dei accipere debemus, ignota fuit multiplex sapientia Dei, quae nunc eis per Ecclesiam revelata est, quanto magis patriarchis et prophetis ignota fuit, quos supra non ignorasse monstravimus. Multiplex quippe sapientia Dei per Ecclesiam ejus, nunc et principatibus et potestatibus revelata est, quam olim Deus futuram in sua mente decre
Abbreviated transcription (Latin):
tanti p̃cii quod ꝓ nr̃a redemptione
datum est. fidelit̃ cunctis post habitis
exultare gaudiis. Si sunt aliqua que
głam hanc ce exultationẽ nr̃am rami¬
umq nimiũq obnubilant. pͥmu̾ nr̃e
conscientie causa: ꝓpt̾ quã imꝑiosa sc̃e
trinitatis caritas hominẽ tante reue¬
uerbo una est ꝑsona. hominẽ in no¬
nocentem & morti nichil debentẽ mor¬
didit illum. Non enĩ ita gaudere de¬
bemus de gr̃a tradentis uel de caritate
morientis. ut ñ etiã doleamus qđ tan¬
to dño tormentor celortis causa fui¬
mus. Siquidem ñ gaudere ingratitudi¬
nis: ñ dolere autem crudelitatis est.
Num ita sumus incauti laudatores ꝓ¬
uidentie uel p̃scientie di. ut p̃scientiã
eus &e ordinationẽ idem ẽẽ arbitrem̃:
Non enim hec idest p̃scientia & ordina
tio dei equalia sunt. aut conuerti pos¬
sunt: quia p̃sciuit ds quidẽ omnia.
que ordiuit: s ñ p̃ordinauit uł p̃ desti¬
nauit. ut fierent om̃ia que p̃sciuit.
Nam de homine cum faceret eum.

Expanded text:
tanti pretii, quod pro nostra redemptione datum est, fideliter cunctis posthabitis exsultare gaudiis. Sed sunt aliqua quae gloriam hanc et exsultationem nostram nimium nimiumque obnubilant. Primum nostrae conTrinitatis charitas hominem tantae reveverbo una est persona, hominem innocentem morti nihil debentem, mordidit illum . » Non enim ita gaudere debemus de gratia tradentis, vel de charitate morientis, ut non etiam doleamus, quod tanto Domino tormentorum, et mortis causa fuimus. Siquidem non gaudere, ingratitudinis; non dolere autem, crudelitatis est. Non ita simus incauti laudatores providentiae vel praescientiae Dei, ut praescientiam ejus et ordinationem idem esse arbitremur. Non enim onverti possunt, quia praescivit Deus quidem omnia, quae ordinavit, sed non praeordinavit vel praedestinavit, ut fierent omnia, quae prescivit. Nam de 70 homine, cum faceret eum,
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓ missio facta est: que sic finit᷑. ipse enĩ
saluũ fatiet ppłm suĩ a peccatis eoꝵꝵ. Qd¬
& ꝓ inde maxime delectat᷑ qd̃ hec eadem
generatio. quasi longa linea piscatoris
scłi huius fluctib iniecta est: in sũmo
hamũ ferreum habens in esca id est ue¬
rũ dm̃ in carne uera. ad capiendũ leui¬
athan serpentẽ magnũ. humanasue¬
lud pisces exiguos deuorantẽ animas.
Constat uͦ qr ñ carni. s ferro linea pisca¬
toris in nexa est. In hoc gͥ similitudinis.
pulchiitudo ꝑfecta est. qđ sepe dicta
saluatoris ꝓsapia. non scđ̾m carnalẽ
geniturã ad mariã deducta est. s scđ̃m
diuinã ꝓpinquitatẽ uenit ad ioseph.
qui cũ xp̃i ñ carnalis sit pat̾. s fidei
&e supradicte ꝓmissionis penultimꝰ
heres. quasi ñ carni s hamo ferreo li¬
nea subligata est

Expanded text:
repromissio facta est, quae sic finitur: « Ipse enim repromissio facta est, quae sic finitur: « Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eo vel maxime delectat, quod haec eadem generatio, quasi longa linea piscatoris, saeculi hujus fluctibus injecta est, in summo hamum ferreum habens in esca, id est verum Deum in carne vera ad capiendum Leviathan, serpentem magnum, humanas, velut pisces exiguos, devorantem animas . Constat vero quia non carni, sed ferro linea piscatoris innexa est. In hoc igitur similitudinis pulchritudo perfecta est, quod saepe dicta Salvatoris prosapia, non secundum carnalem genituram ad Mariam deducta est, sed secundum divinam propinquitatem pervenit ad Joseph, qui cum Christi non carnalis sit pater, sed fidei et supradictae promissionis penultimus haeres, quasi non carni, sed hamo ferreo linea subligata est
Abbreviated transcription (Latin):
testati sunt dicente dauid. Memor esto
raab & babilonis scientiũ te. id est latitu¬
dinis confusarũ gentium. Raab enĩ la¬
titudo. babilon uero int̾pretat᷑ confu¬
sio. Ysaya uero dicente inusione suꝑ
moab. Emitte agnũ dñe dñatorẽ terre:
depetra deserti ad montẽ filie syon. Ac si
aꝑte diceret. e mitte dñe agnũ tuum
estimationi eius hoc manifeste repug¬
net. qd̾ tu eundẽ xp̃m degentib emit¬
tes ad montẽ filie syon. Nam ꝑ petram
deserti designat᷑ tuth moabitis: que
stans firmit̾ inpetra solide fidei. pa¬
trios dõs populumꝙ suũ oblita.¬
solius dei est. Hec eadem tria. id est mor¬
talem hominẽ regematꝙ d̾m. tres ma¬
gi postmodũ mysticis muuerib testati
rat: eadẽ cuncta subito ad disceret bru¬
ta ce indocta qͦndã gentilitas. Igitur
bene &e quomͦ celestium mist̾ĩoꝵ inspec¬
torem decuit. sic sacra xp̃i generatio ꝯ¬
texta ẽ ut duceret᷑ ad ioseph. ad quen
ut dictum est ultima quidẽ. s optina

Expanded text:
testati sunt, dicente David: « Memor ero Raab et Babylonis , » id est latitudinis confusarum gentium. Raab enim latitudo, Babylon vero interpretatur confusio. Isaia vero dicente in visione super Moab: « Emitte Agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti, ad montem filiae Sion , » ac si aperte diceret: Emittes, Domine, Agnum tuum t Christus, cui aestimationi ejus hoc manifeste repugnet, quod tu eumdem Christum de gentibus emittes ad montem filiae Sion. Nam per petram deserti designatur Ruth Moabitis, quae, stans firmiter in petra solidae fidei, patrios deos populumque suum oblita,solius Dei est. Haec eadem tria, id est mortalem hominem, regem, atque Deum tres magi postmodum mysticis muneribus testati rat, eadem cuncta subito addisceret bruta quondam et indocta gentilitas. Igitur bene et quomodo coelestium mysteriorum inspectatorem decuit, sic sacra Christi generatio contexta est, ut deduceretur ad Joseph, ad quem, ut dictum est, ultima quidem, sed optima
Abbreviated transcription (Latin):
tio eius cum puerpera matre sustenta¬
ri dignatus est:. Et ut cetera commemorẽ.
tunc uel maxime illi in nirꝰ est. qnͣdo
ne ab mimicis hero de uelcetis inueniret᷑.
qui quesituri erant animã eius. in egyp¬
tũ ab eodẽ nutrice suo deportatꝰ est. ite¬
rumꝙ defuncto herode in terrã iuda
relatus est. Cum gͥ medio noctis librũ
illũ generationis xp̃i audimꝰ. ñ sõpno
corporeo. s suꝑ noꝵꝑ ꝯtemplatione dor¬
mientes iuxta qd̃ sponsa dicit in canti¬
cis. Ego dormio & cor meũ uigilat. Cum
inqͣm generationẽ illã audimꝰ. tunc p̃¬
dictam scalam ũ tam sompniamus
qͣm uigilanti animo ce certa fide ui¬
demus. ae dñm nr̃m paruulũ ꝓpter noᷤ
factum: etiam ae portã celi qmͣ suppieniꝰ

Expanded text:
tio ejus cum puerpera matre sustentatio ejus cum puerpera matre sustentari dignatus est? Et, ut caetera taceam, nonne tunc vel maxime illi innixus est, quando ne ab inimicis Herode vel caeteris inveniretur, qui quaesituri erant animam ejus, in Aegyptum ab eodem nutritio suo deportatus est, iterumque defuncto Herode in terram Juda relatus est . Cum igitur nos media noctis librum illum generationis Christi audimus, non somno corporeo, sed supernorum contemplatione dormientes, juxta quod sponsa dicit in Canticis: « Ego dormio, et cor meum vigilat ; » cum, inquam, generationem illam audimus, tunc praedictam scalam non tam somniamus, quam vigilanti animo, et certa fide videmus. Et Dominum nostrum parvulum propter nos fact
Abbreviated transcription (Latin):
nocte aute missarũ sollempuia
quod pulchro satis ordine. & mysti¬
ca sc̃e eccł̃ie traditũ est institutione.
Ecce enĩ ueri diuini structores ordinis
ꝑ huius seriẽ lectionis scalã illam
nobis rep̃sentant ꝓfundo noctis
tempore. qm nocte dormiens iacob u¬
dit. cui sũmitate sua celos tangenti do¬
minꝰ in nixus eidem iacob apparuit:
ac semini eius terram hereditariam
reꝓmisit. qͣndo ꝓ eiusdem ꝓpagatio¬
ne seminis ibat uissu patris sui: ut ac¬
ciꝑet uxorem de domo ac cognatione
patris ac matris. Nam ut de moralita¬
te nunc taceam. quid scđm hoc qd̾ om¬
nia in figura contingebant ilł scala il¬
la p̃figurauit cui dñs innixꝰ ut dictũ
est apparuit. nisi generatio nẽ ihu xͥ¬
qm sc̃s euĩigłista diuino ore ita ꝯtex¬
uit ut ꝑ ioseph ad xp̃m ꝑueniret. cui
uidelicet ioseph summo scale gradudo¬
minus paruulus in nixus est: Annon il¬
li beato innixus est: qñ pupillus in hoc
scło id est absq patre carnali natus. sola¬

Expanded text:
nocte ante missarum solemnia hristi , quod pulchro satis ordine et mystica sanctae Ecclesiae traditum est institutione. Ecce enim vere divini structores ordinis, per hujus seriem lectionis, scalam illam nobis repraesentant profundo noctis tempore, quam nocte dormiens Jacob vidit, cui summitate sua coelos tangenti Dominus innixus, eidem Jacob apparuit, et semini ejus terram haereditariam repromisit, quando pro ejusdem propagatione seminis ibat jussu Patris sui, ut acciperet uxorem de domo et cognatione patris et matris. Nam, ut de mortalitate nunc taceam, quo secundum hoc, quod omnia in figura contingebant illis , scala illa praefiguravit, cui Dominus innixus, ut jam dictum est, apparuit, nisi generationem Jesu o ore ita contexuit, ut per Joseph ad Christum perveniret. Cui videlicet Joseph, supremo scalae 36 gradui Dominus parvulus innixus est. An non illi beato innixus est, quando pupillus in hoc saeculo, id est absque carnali patre natus, sola
Abbreviated transcription (Latin):
id est ꝑbeatã iurginẽ egressũ dñm nr̃m
paruulum. & uagientem: & eo modo quo
iam dictum ẽ scaleinnixũ audimꝰ nr̃am
idest gentium salutẽ ꝓ magna benedic¬
tione ꝓmittentẽ: immo ꝓmissã ad implen¬
tem. Nam qd̾ in illo sompno iacob audi¬
uit dicentẽ dñm. atq in semine tuo be¬
nedicent᷑ om̃s trib terre hoc implet᷑ in
hac xp̃i generatione. Quod & uere diui nꝰ
euĩigłista respitiens. raab meretricem &e
ritth. moabitem generationi huic nomi¬
natim inseruit: uidelicet in nuens hoc.

Expanded text:
irginem egressum Dominum nostrum parvulum et vagientem, et eo modo, quo jam dictum est, scalae innixum audimus, nostram, id est gentium salutem pro magna benedictione promittentem, imo promissam adimplentem. Nam quod in illo somno Jacob audivit dicentem Dominum: « Atque in semine tuo benedicentur omnes tribus terrae , » hoc impletur in hac Christi generatione. Quod et vere divinus evangelista respiciens, Raab meretricem et Ruth Moabitem, generationi huic nominatim inseruit; videlicet intuens hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia que iã erat ł fuerat ab origine
mundi. usq ad latronẽ qui in cru¬
ce confes sus est bap ti ra¬
antum autẽ tamq necessarium
est hoc baptismi sacramentum:
ut sine illo iuxta sententiã dñi ñ pos¬
sit quis uidere regnũ di. hic iam de
illo latrone queri potest. eui confiten¬
ti in cruce ce dicenti: meñto mei dñe
dum ueneris in regnũ tuum: amen
dico tibi inquit dñs. quia hodie
mecũ eris in paradysũ. hic enĩ scđ̾m
regu lam qua singuli baptramur
auctoritas ex euu̾głica serie comꝓbat.
quia baptuandi regula ante passi¬
onem dñi data ñ fuerat. s post pas¬
sionem ac resurrectionẽ eius ab ipso
data est dicente. Euntes docete om̃s
gentes. baptizantes eos in nomine
de his quisq quid sentiat utrũ eos
baptiratos esse asserat:de latrone
supradicto illud nemo est qui du¬
bitet. qͥncum dño paradysũ ingres¬
sus sit. & tam̃ ñ nisi uniuersali ectłia
simul renata: illo quod de latere¬

Expanded text:
esia, quae jam erat vel fuerat ab origine mundi usque ad latronem, qui in cruce confessus est, baptizaantum autem, tamque necessarium est baptismi sacramentum, ut sine illo, juxta sententiam Domini, non possit quis videre regnum Dei . Hic jam de illo latrone quaeri potest, cui confitenti in cruce et dicenti: « Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum; Amen dico tibi, inquit Dominus, quia hodie mecum eris in paradiso . » Hic enim secundum regulam, qua singuli baptizamurauctoritas ex evangelica serie comprobat, quia baptizandi regula ante passionem Domini data non fuerat, sed post passionem ac resurrectionem ejus ab ipso data est, dicente: « Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine derit quisque, quid sentiat, utrum eos rebaptizatos esse asserat. De latrone supradicto illud nemo est qui dubitet, quin cum Domino paradisum ingressus sit; et tamen non nisi in universali Ecclesia simul
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ suꝑ terrã. uł subtꝰ terrã erat eccłia:
sicq de mortui xp̃i latere renata. si¬
cut de latere dormientis ade fabri¬
cata est eua. Nam sicut costa ade
causa matialis extitit unde forma¬
eccłia. Si quidẽ nullus adhuc de
omni genere humano. regnũ dei
uiderat. Dixerat enim ipse absq ui
tuit renasci: omnẽ scilicet eccłam ue¬
terũ parit̃ ac nouor quia fuerat
in p̃uaricatione pͥmi ade generata.
oportuit infide scdi ade regenerari:
ut posset uidere regnum dei.

Expanded text:
 super terram, vel subtus terram erat Ecclesia, sicque de mortui Christi latere renata sicut de latere dormientis Adae fabricata est Eva . Nam, sicut costa Adae causa materialis exstitit unde formaEcclesia. Siquidem nullus adhuc de omni genere humano regnum Dei viderat. Dixerat autem ipse absque ultuit renasci, omnem Ecclesiam veterum pariter ac novorum, quia fuerat in praevaricatione primi Adae generata, oportuit in fide secundi Adae regenerari, ut posset videre regnum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
diator deiae hominũ homo xꝰ int̃ dm̃¬
&e homines extinctos medius int̃ueni¬
ens. nr̃eq infirmitati usq ad mortẽ
apꝓpinquans. longe a nobis secretũ
ipse initt̾e uenit interrã. &e uoluit
uehement̃ accendi: ñ enim uana re¬
ligio est. sollempni ꝓcessione ad no¬
ui ignis benedictionẽ exire. Exeamꝰ
inquit apl̃s ad eũ extͣcastra ĩꝑpiũ eiꝰ por¬
tantes. ꝓcedentes nãq ad illũ ignẽ. me

Expanded text:
diatur Dei et hominum homo Christdiatur Dei et hominum homo Christue homines medius interveniens, nostraeque infirmitati usque ad mortem appropinquans, longe a nobis secretum ipse, venit mittere in terram, et voluit vehementer accendi . Non enim vana religio est, solemni processione ad novi ignis benedictionem exire. « Eamus, inquit Apostolus, ad eum extra castra, improperium ejus portantes . » Procedentes namque ad
Abbreviated transcription (Latin):
rȩpbauerunt edificantes qui factꝰ
est in caput anguli. Unde & in benedicti¬
one eiusdem ignis: oratio talis est. D̾s qͥ
ꝑfilium tuũ angularem scilicet lapi
dem caritatis ignẽ tuis fidelib contu¬
listi. ꝓductũ e silice. nr̃is ꝓfuturum
usib. nouũ ignem hunc sc̃ifica. &e cet̃a.¬
Prudentiꝰ quoq in hymno suoqͥ canta¬
nos tam̃ monstrans saxigeno semine
querere. ut ostend̾et fieri hoc. ad com¬
memorandũ illud qđ de lapide xp̃o
ꝓcedit nobis ignis sc̃ĩ sp̃s: ꝓtinus ad¬
unxit. Ne nesciret homo spẽ sibi
luminis inxp̃i solido corpore conditã
qui dici stabilem se uoluit petram
nr̃is igniculis undegenus uenit.
Lapis gͦ quem ꝑcutientes ignẽ elici¬
mus xꝑm significat: qui ꝑcussus uer¬
bere crucis. sp̃m sc̃m nobis effudit.
Qd̾̃ si cristalli lapidem soli obicimꝰ.
esc̃aq subicimꝰ. ut mediante cristallo
carbones extincti reuiuiscant. aspec¬
tu phebee lampadis. illud nobis gra¬
tissime cõmemorari debet: quod me¬

Expanded text:
robaverunt aedificantes, qui factus est in caput anguli . » Unde et in benedictione ejusdem ignis oratio talis est: Deus, qui per Filium tuum, angularem scilicdem, charitatis fidelibus tuis ignem contulisti, productum e silice nostris profuturum usibus, novum hunc ignem sanctifica, etPrudentius quoque in hymno suo, qui cantanos tamen Monstras saxigeno semine quaerere, ut ostenderet fieri hoc ad commemorandum illud, quod de lapide Christo procedit nobis ignis sancti Spiritus protinus adjunxit, Ne nesciret homo spem sibi luminis In Christi solido corpore conditam, Qui dici stabilem se voluit vetram Nostris igniculis unde genus venit. Lapis ergo, quem percutientes ignem elicimus, Christum significat, qui percussus verbere crucis, Spiritum sanctum nobis effudit. Quod si crystalli lapidem soli objicimus, escamque subjicimus, ut mediante crystallo carbones exstincti reviviscant aspectu phoebeae lampadis, illud nobis gratissime commemorari debet, quod « Me
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑignẽ sc̃i sp̃c uitã et̾nã habeamꝰ cͤden¬
tes in eũ qͤm illi ap̃senti uita extinxer̃t.
Deinceps imminente uesꝑa: maiora
tristicie secunt᷑ incrementa. altaria
spoliant᷑. uino &aqua lauant᷑. cͥam¬
pane conticescunt: om̃s prẽt uigilias
nocturnas regulares horas absorbet
triste filentium. Usum nouimus:
Mysteria requiramus.
significare suo loco iam dictum est.
qui caritatis igne excocti: & diuina
institutione formati. in ꝓtectione
di celi tanqͣm inturri fortitudinis
cõmanentes. immo suspensa men¬
te pendentes. quadã suꝑne di lec¬
tionis corda cõmouent᷑. totaq die
ce tota nocte ꝯmorient᷑ ut ñ ta cearł¬

Expanded text:
 ignem sancti Spiritus vitam aeternam habeamus, credentes in eum, quem illi a praesenti vita exstinxerunt. Deinceps imminente vespera, majora tristitiae sequuntur incrementa. Altaria spoliantur, vino et aqua lavantur, campanae conticescunt, omnes, praeter vigilias nocturnas, regulares horas absorbet triste silentium. Usum novimus, mysteria requiramus. aecones significare suo loco jam dictum est, qui charitatis igne excocti, et divina instructione formati, in protectione Dei coeli, tanquam in turri fortitudinis commanentes , imo suspensa mente pendentes quadam fraternae dilectionis chorda commoventur, totaque die et tota nocte commoventur, ut non tacea
Abbreviated transcription (Latin):
illud significat. quod crucifixo
domino tenebre facte sunt suꝑ uni¬
uersam terram. ab hora sexta usq
ad horam nonam. immo id ipsum
significat extinctio candelarum. qd
tenebre ille significauerunt scilicet
excecationem udaice gentis: que
pͥus occisis ꝓpħis &e lapidatis qui ad
se missi fuerant. tandem occiso dño
ꝓiecta. &e a lumine uultusdi derelicta
est. Nu merosa quippe luminaria.
que surgentes ad uigilias ardentia
repꝑimus. num̃osos significant sc̃os:
qui ꝓpħico sermone lucentes. solemq
iusticie nasciturũ & passurũ. tanqmͣ
stelle p̃uie nunciantes lumen diui¬
ne scientie. ppło illi diuersis tẽporib
infund̾e missi sunt. At illi uitã eorp
extinguentes corporalẽ. cecitatẽ sibi¬
met intulere sp̃ualem: tandẽq audire
meruerunt. ut ueniat suꝑ uos omĩs
sanguis iustus qui effusus est super
terram a saguine abel iusti cecetã. Igi

Expanded text:
illud significat quod, crucifixo Domino, « tenebrae factae sunt super terram, ab hora sexta usque in horam nonam , » imo idipsum significat exstinctio candelarum, quod tenebrae illae significaverunt, scilicet excaecationem Judaicae gentis, quae prius occisis prophetis et lapidatis eis, qui ad se missi fuerant, tandem occiso ipso projectae et a lumine vultus derelicta est. Numerosa quippe luminaria, quae surgentes ad vigilias ardentia reperimus, universos significant sanctos, qui prophetico sermone lucentes, solemque justitiae nasciturum et passurum, tanquam stellae praeviae nuntiantes, lumen divinae scientiae populo illi diversis temporibus infundere missi sunt. At illi, vitam eorum exstinguentes corporalem, caecitatem sibimet intulere spiritualem, tandemque audire meruerunt, « ut veniat super eos omnis sanguis justus, qui effusus est super terram a sanguin
Abbreviated transcription (Latin):
nificat ipsum. qui reputatꝰ quasi uisꝰ
ex ꝓphis tandem occisus est: postquẽ
nullus apud̃ illos ꝓpħa surrexit. Et
hic extinctꝰ ꝓfundas illis erroris ce ꝑfi¬
luminarib in ipsis tenebris lu¬
gubres tropi p̃cinentib cantorib. &e
choro respondente flebili modulati¬
one decantentur. inupientes a kyrie
leyson. Significant autẽ lamenta sc̃a¬
rum mulierũ: que sicut in euũgłio le¬
dictum est extinguit᷑ ad lapidẽ
ꝑ eosdem tres dies confugimꝰ: ut uel
lapidem ꝑcutientes ex abstrusis eius
uenis. ignem occultũ eliciamus. uel
liquidũ cristalli lapidẽ sereno celo so¬
u obicientes. radium eius traiectum
ꝑ eiusdem cristalli orbiculũ. specta¬
bili miraculo insubiectam suscipia¬
mus escam. Nimirũ ꝑ boc nobis pul¬
chre depingimus. quodd̃s qui dixit
de tenebris lucem fidei splendescere:
nationem claritatis sue ꝑmortemxͥ:

Expanded text:
nificat, qui reputatus quasi unus ex prophetis, tandem occisus est; post quem nullus apud illos propheta surrexit, et hic exstinctus profundas illis erroris et perfiluminaribus, in ipsis tenebris lugubres tropi, praecinentibus cantoribus et choro respondente, flebili modulatione decantentur, incipientibus a Kyrie eleison. Significant autem lamenta sanctarum mulierum, quae, ut in Evangelio ledictum est, exstinguitur, ad lapidem per eosdem tres dies confugimus, ut vel lapidem percutientes, ex abstrusis ejus venis ignem occultum eliciamus, vel liquidum crystalli lapidem sereno coelo soli objicientes, radium ejus trajectum, per ejusdem crystalli orbiculum spectabili miraculo in subjectam suscipiamus escam. Nimirum per hoc nobis pulchre depingimus, quod Deus, qui « dixit de tenebris lucem splendere, natione
Abbreviated transcription (Latin):
uiui. uocẽ illã clarissimam re¬
pressit. conticuit. xꝑm reliquit:
fugit. & tertio negauit. Igit᷑ exhora
qua dñs traditus est: recte signis
eccłie silentium indicimus. xꝑ̃mq
solum torcular calcantẽ. solumq in
ligno crucis extenso corpore typani¬
rantem. testimoniũq ueritati hu¬
mili ac solitaria uoce ꝑhibentẽ. lig¬
neo malleolo in tabula suspenso ce
ꝑsonante. ppłmq ad eccłiam in ui¬
tante significamus. O
Cur altaria

Expanded text:
vivi , » vocem illam clarissimam repressit, conticuit, Christum reliquit, fugit et negavit . Igitur ea hora qua Dominus traditus est, recte signis Ecclesiae silentium indicimus, Christumque solum torcular calcantem, solum in ligno crucis, extenso corpore tympanizantem, testimonium veritati humili ac solitaria voce perhibentem, ligneo malleolo in tabula suspenso et personante, populumque ad Ecclesiam invitante significamus. CAPUT XXX. Cur altaria
Abbreviated transcription (Latin):
erat in soliditatẽ transeunte: in simi¬
litudinẽ lapidis durat᷑. sic dominieꝰ
homo cui psallimus. ñ peunte sub¬
stantia. menbroꝵꝙ seruato numero.
uel quantitate:. ascendit pͥmũ qͣndo
resurrexit: ascendit inqͣm illo calit̃
ad orientis. d est diuinitatis de qua
supradictũ. conformitatẽ atq coet̃¬
nitatem. sola penitus absorta quasi
fluxa qualitate. scđm qͣm timuit.
potuitq tedere ce pauere. & dixit.
tristis est anima mea usq ad mortẽ
cecetera taliã. scło autẽ ascendit. ae

Expanded text:
erat, in soliditatem transeunte, in simierat, in soliditatem transeunte, in similitudinem lapidis duratur, sic Dominicus homo, cui psallimus, non pereunte substantia membrorum, quae servato numero vel quantitate, ascendit primum, quoniam resurrexit, ascendit, inquam, in localiter ad orientis, id est divinitatis, de qua supradictum est, conformitatem atque coaeternitatem, sola penitus absorpta quasi fluxa qualitate, secundum quam timuit, potuitque taedere et pavere, et dixit: « Tristis est anima mea usque ad mortem , et caetera talia; secundo autem asc
Abbreviated transcription (Latin):
torisnr̃i. quia usq ad mortẽ passioni
subiacuit. aque simile iuxta aliqͥd
fuit: quia nascendo. crescendo. las¬
sescendo. ce esuriendo. sitiendo. mori¬
endo. usq ad passionẽ suã ꝑ mom̃ta
temporp decucurrit. S qr ꝑ resurrec¬
tionis sue głam exipsa corruptiõe
in corruptionis uirtute conualuit.
quasi cristalli more ex aquaduruit.
ut in illo ce bec eadem natura. ce ipsa
iam que fuerat corruptionis muta¬
bilitas ñ esset. Aqua gͦ in cristallum
uersaest: qnͣdo corruptionis eiꝰ infir¬
mitas ꝑ resurrectionẽ suã ad incorrup¬
tionis est firmitatẽ solidata. Et no¬
tandum qr speries cristalli cũ ꝑpul¬
ch̾ra sit. dicitur in hac significatiõe
quasi aspectus cristalli horribilis. qr
redemptor nr̃ unus idẽq serenus uis-¬
tis. in iustis ut supradictum est appa¬
rebit terribilis. Itaq sicut aqua ñ ꝑe¬
unte substantia uel substantie qͣnti¬
tate. s solum qualitate que fluxa fu¬

Expanded text:
toris nostri, quia usque ad mortem passioni toris nostri, quia usque ad mortem passioni subjacuit, aquae simile juxta aliquid fuit, quia nascendo, crescendo, lassescendo, et esuriendo, sitiendo, moriendo usque ad Passionem suam per momenta temporum decurrit. Sed quia per Resurrectionis suae gloriam ex ipsa corruptione in incorruptionis virtutem convaluit, quasi crystalli more ex aqua duruit, ut in illo et haec eadem natura, et ipsa jam, quae fuerat, corruptionis mutabilitas non esset. Aqua ergo in crystallum versa est, quando incorruptionis ejus infirmitas per resurrectionem suam ad incorruptionis est firmitatem solidata. » Et notandum, quia cum species crystalli perpulchra sit, dicitur in hac significatione, quasi aspectus crystalli horribilis, quia Redemptor noster unus idemque serenus justis, injustis autem, ut supradictum est, apparebit terribilis. Igitur sicut aqua, non pereunte substantia vel substantiae quantitate, sed solum qualitate, quae fluxa fu