comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et sicut plus est gaudere in
regno habito quã habere ad
horam. uel possidere regnum.
qui habet sequentes uirtutes:
habet & precedentes. S non qͥ
habet precedentes: habet semꝑ
non dico in mente s in exercitio
sequentes. Iure spondet᷑ estirien¬
tibus iusticiã. iusticiȩ saturitas.
quia sicut plus est saturari in
palatio quã consolari a lucta
sic maior ẽ merces iusti. quani
ã malo seꝑari. Que seꝑatio ut
diximus: in tribus p̃cedentibus
notatur. Merito miscdĩbus mi¬
sericordia impenditur. ut plus
recipiant quã meruissent. Sĩc
fertulis: tamen suꝑ adduntur
multa alia. Similiter beati
& sicut plus recipit qui ultra sa¬
turitatem quã ille qui tantũ¬
ad saturitatẽ habet: sic maior
est głã misericordiũ quã p̃ceden¬
tium. Congrua merces datur
mundis corde. ut qui habent :¬
& intelligãt. Maiorem isti habẽt
ille qui in curia regis non solũ
prandet. s etiam faciem eius ui¬

Expanded text:
et sicut plus est gaudere in et sicut plus est gaudere in regno habito, quam habere ad horam vel possidere regnum,  qui habet sequentes virtutes, habet et praecedentes. Sed qui non habet praecedentes, habet semper, non dico merito, sed in exercitio sequentes. Jure respondetur esurientibus justitiam, justitiae saturatio, quia sicut plus est saturari in palatio, quam consolari a luctu, sic major est merces justi, quam a malo separari, quae separatio, ut diximus, in tribus praecedentibus notatur. Merito misericordibus misericordia impenditur, ut plus recipiant, quam meruissent. Sicut ferculis, tamen superadduntur multa alia. Similiter quidam ; et sicut plus recipit, qui ultra saturitatem, quam ille, qui ad saturitatem tantum habet, sic major est gloria misericordium, quam praecedentium. Congrua merces datur mundis corde, ut qui habent  intelligant. Majoille qui in curia regis non solum prandet, sed etiam faciem regis vi
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. est regnum celorum in
spe. & si in purgatorio igne qui¬
deam eorum ad horam ptirgant᷑.
tamen ñ ambigunt se accept᷑os
regnum celortim. Qui autẽ pa-¬
cintur ꝑsecuitionem. habent
ꝓ xp̃o. statim ascendunt celum.
Hoc ideo ita legitur ñ quod u¬
triq ñ recipiant in re regnũ
celoꝵ. s ut designetur. quod qͣn¬
ta differentia ẽ. inder illam qͥ
habet in spe. & illum qͥ habet
in re. tanta differentia ẽ. retͥba¬
tionis illiꝰ quiꝰ patitur. &. illius
qui patitur. Mitibus congrunit
possidere t̾ram. quod potest ui¬
deri ꝑ contrariũ. Iminites ñ pos¬
seipsos possederũt & temꝑaue¬
runt. hereditatẽ patris in fut᷑o
possidebunt. Plus est possidere
quã habere. Multa habemus
que in crastino amittimꝰ. Sic
maior ẽ. retributio mitis. quam
pauꝑis tantũ. Nota etiam qd
exuenti t̾ram. sicut drabolo exu¬
enti celum data sunt ima. Lu¬
gentibꝰ conuenienter ꝓmittit᷑
consolatio: ut qui tristatus est
in presenti. gaudeat in futuro.

Expanded text:
t jam regnum coelorum in spe, et si in purgatorio igne quidam horum ad horam purgantur, tamen non ambigunt se recepturos regnum coelorum. Qui autem patiuntur persecutionem, habent pro Christo, statim ascendunt in coelum. Hoc ideo ita legitur, non quod utrique non recipiant in re regnum coelorum, sed ut designetur quanta differentia est inter illum, quia habet in spe, et illum qui habet in re, tanta differentia est retributionis illius qui non patitur, et illius qui patitur. Mitibus congruit possidere terram, quod potest videri per contrarium. Immites non posseipsos possederunt et tentarunt, haereditatem Patris in futuro possidebunt. Plus est possidere, quam habere. Multa habemus, quae in crastino amittimus. Sed major est retributio mitis, quam pauperis tantum. Nota etiam, quod exuenti terram, sicut diabolo exuenti coelum, data sunt ima. Lugentibus convenienter promittitur consolatio, ut qui tristatus est in praesenti, gaudeat in futuro;
Abbreviated transcription (Latin):
dei gratiã. & ntinc in sexto die
idest in sexta etate item factus ẽ
homo ad ymaginem dei. Hec con¬
templatio ẽ. ymago dei. quia per
eam deũ imagnamtr. & quasi
ꝑ ymaginem deũ iudemus. Hec
merito post alias sequitur. quia
nͥille precedant mundũ cor in
homine ñ creatur. In hoc munt¬
do corde dñs regnat. quia ibi plus
cognoscitur. & amatur. Ulnde
postulatur. Adueniat in nobis¬
regnum tuũ. ut in nobis regnes
ꝑ munditiã cordis. Hec munditra
descendit ex sp̃u intellectus.
Nichil enim aliud ẽ ymago dĩ.
quã intelligere deum. Beati
restat. nisi ut deũ qui ẽ uera par
p̃mium habeat. Deus ẽ in tanta
pace. quod neq in ꝑsonis est dis¬
cretio aliqua s ꝑfecta concordia.
neq in seipso uariatur. quamius
res in quibus est uarientur. Suos
tͦ similes sͥ faciet. quia erunt in
mo loco ponitur. quia in sabbato
uere requiei dabitur illa pax tͣns¬
actis sex etatibus. quã & adam ñ¬

Expanded text:
per gratiam Dei, et nunc in sexta die, per gratiam Dei, et nunc in sexta die, id est, sexta aetate iterum factus est homo ad imaginem Dei. Haec contemplatio imago Dei est, quia per eam nobis Deum imaginamur, et quasi per imaginem Deum videmus, quae merito post alia sequitur, quia nisi illae praecedant, mundum cor in homine non creatur. In hoc mundo corde Dominus regnat, quia ibi plus cognoscitur et amatur. Unde postulatur, Adveniat regnum tuum in nobis, id esis regnes. Haec munditia cordis descendit ex spiritu intellectus. Nihil enim aliud est imago Dei quam intelligere Deum. Beati restat, nisi ut Deum, qui est vera pax, praemium habeat. Deus in tanta pace, quod neque in personis est dissensio aliqua, sed perfecta concordia, neque in seipso variatur, quamvis res, in quibus est, variantur. Suos vero similes sibi faciet, quia erunt incmo loco ponitur, quia in sabbato vero, requiei dabitur illa pax transactis septem aetatibus, quam Adam no
Abbreviated transcription (Latin):
ut altera ab altera contemꝑari
debeat. Iusticia sine misccła cra¬
delitas ẽ. Misccłia sine iusticia.
dissolutio ẽ. Rebelles corrigere
ex iusticia. penitentibus condo¬
nare debemus ex miscd̃ia. Sed
cia quam in miscdĩa. alii plus
in miscdłia quã in iusticia. ideo
isti dicuntur beati ꝓꝓter mise¬
ricordiam. illi ꝓpter iusticiam:
cum tamen non dissotient᷑. Hȩc
miscd̃ia postulatur cum dicitur.
fiat uoluntas tua: in nobis scili¬
cet ut miscdes simus. ut aliis
condonemus. Nam hec ẽ uolun¬
tas dei. hec descendit ex sp̃u con-¬
silii hoc ẽ enim consilium qd̃
nob̃ datur. si miscłiam dei adi¬
pisci uolumis: ut miscdĩam aliis
faciamus. Beati mundo corde.
quia sexto die homo conditus
est ad ymaginẽ dei. Hec enim
munditia est imago dei. qua
bationibtis & omni caligine ui
nibus nebulis scłarium rerum.
intuitum mentis in solo deo con¬
demplando figunt. Hec ymago
obtenebrata erat in homine ꝑ
culpam. s modo reformata ẽ. ꝑ¬

Expanded text:
ra contemperari debeat. Justitia sine misericordia crudelitas est; misericordia sine justitia dissolutio est. Rebelles corrigere ex justitia; poenitentibus condonare debemus ex misericordia. Sed r in justitia quam in misericordia; alii plus in misericordia, quam in justitia: ideo isti dicuntur beati propter misericordiam, illi propter justitiam, cum tamen non dissocientur. Haec misericordia postulatur, cum dicitur: Fiat voluntas tua in nobis, scilicet ut misericordes simus, ut aliis condonemus. Nam haec est voluntas Dei, haec descendit ex spiritu consilii. Hoc enim est consilium, quod nobis datur, si misericordiam Dei adipisci volumus, misericordiam aliis faciamus. Beati mundo corde, quia sexto die homo conditus est ad imaginem Dei. Haec enim munditia est imago Dei, qua bationibus, et omni caligine vitnibus nebulis saecularium rerum, intuitum mentis in solo Deo contemplando figunt. Haec imago obtenebrata erat in homine per culpam, sed modo reformata est
Abbreviated transcription (Latin):
dente ad t̾ras agebat. xp̃c aut̃
sequens morem boni doctoris
ab inferiori. incrpit tendendo
ad sirꝑiora: & ideo incipit a
mala remouere mundum ab¬
dicare. deum timere. Nota
scilicet priores. & tres inferi¬
ores de terrenis. & media est
altiores. deinde inferiores. &
tamen libera nos a malo pͥcis
est naturaliter. sicut timor in
septẽ donis. dicente scͥptura.
Initium sapientiȩ timor dñi.
Et illa duo conueniunt cum
hac pauꝑtate aqua incipit.
Dicamus pͥus de pauꝑtate. &
postea de aliis duobus choerẽ¬
tibus. Pauꝑtas ista est abdicare
se & sua. Duo sunt abdicanda
exteriora & interiora. Exte¬
riora funt nobilitas. diuitie.
& alie possessiones. Interiora st̃
ingenium fortitudo. pulchxitu¬
do. uelocitas & similia. Abdica¬
re gͥ debemus ista. ne confidamꝰ
in diuitiis. in nobilitate. in inge¬
nio nr̃o. & ceteris. sed in solo dõ
ponamus spem nr̃am. Terctum

Expanded text:
d terras agebat. Christus autem sequens morem boni doctoris, ab inferiori incipit, tendens ad superiora, et ideo incipit a mala removere, mundum abdicare, Deum timere. Nota scilicet priores; tres inferiores de terrenis, et media est altiores, deinde inferiores, et tamen Libera nos a malo , est prima naturaliter, sicut timor in septem donis, dicente Scriptura: Initium sapientiae timor Domini , et illa duo conveniunt cum paupertate, a qua incoepit. Agamus prius de paupertate, et postea de aliis duobus cohaerentibus. Paupertas ista est abdicare se et sua. Duo enim sunt abdicanda, exteriora et interiora. Exteriora sunt nobilitas, divitiae et aliae possessiones. Interiora, ingenium, fortitudo, pulchritudo, velocitas et similia. Abdicare igitur debemus ista, ne confidamus in divitiis, in nobilitate, in ingenio nostro, et caeteris, sed in solo Deo ponamus spem nostram. Caetera
Abbreviated transcription (Latin):
idens autem turbas.
De hoc sermone uidẽt᷑
dissentire lucas & matheus. Lu¬
cas enim refert quod dñs exiuit
tans in oratione dei. & cũ dies
factus fuisset uocauit discipłõs

Expanded text:
idens autem turbas. De hoc sermone videntur dissentire Lucas et Matthaeus. Lucas enim refert, quod Dominus exiit tans in oratione. Et cum dies factus esset, vocavit d
Abbreviated transcription (Latin):
muniter increpauerat iudeos.
Bethsaida est ciuitas galilee. petͥ
& andreẽ & philippi. quȩ ẽ ꝓpe
stagnum genesareth. & ñ longe
ab istis est. capharnaũ. quȩ ci¬

Expanded text:
muniter increpaverat Judaeos, esertum. Bethsaida est civitas Galilaeae, Petri, et Andreae, et Philippi, quae est prope stagnum Genezareth, et non longe ab istis, Capharnaum; quae ci
Abbreviated transcription (Latin):
non licebeit uesci nͥ solis sacerdo.¬
tibus & leuitis. Et hoc tantũ
int̾rogauit.si mundi essent
puieri a mulieribꝰ. Et illo res.¬
pondente ab heri & nudius ter¬
ciuis: ñ dubitatut panes dare.
Melius arbitratus ꝓpħ̃a dicente.
miscdĩam tiolo & non sacrificiũ.¬

Expanded text:
non licebat vesci nisi solis sacerdonon licebat vesci nisi solis sacerdotibus et levitis. Et hoc tantum interrogavit si essent mundi pueri a mulieribus: et illo respondente, ab heri et nudiustertius, non dubitavit panes dare, melius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificiu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi grana a paleis uitiorũ. cũ
manibus uirtutũ. Manduca¬
re ẽ. muindos corpori ȩccłiȩ incor¬
porare. At ille. Dñs defendit
discipłõs ꝑ necessitatẽ famis. &
ostendit similit̾ dauid ꝑ necessi¬
tatem uolasse legen. comeden.¬
do eo die panes ꝓpositionis. qͦs
soli sacerdotes debent comed̾e.
& tamen dauid ñ uitupatur.
ꝑ quod liquido apparet moysen
num quiã intellexisse cum p̃cepit
nullum opus seruile fieri in
sabb̃o: quod aliqͥs ñ faceret ali¬
qtiod opusculum ꝓpter neces¬
fitatem. Ille enim enim solus
ꝓpͥe dr̃ facere seruile opus: qͥ
peccatum cõmittit. faciunt ita¬
q apłi contra litteram s ñ ꝯtͣ
sententiam. In illo enim facto
p̃signauit dauid figuras illas
destruendas tandem: sicut sa¬
muel destructionem sacerdotii
auid fugiens satlem uenit
in nobe: & ab abimelech sacer¬
dote susceptus. postulatut cibos.
Qui cum panes laicos ñ habe¬
ret: dedit ei consecratos. quibꝰ

Expanded text:
quasi grana a paleis vitiorum cum quasi grana a paleis vitiorum cum manibus virtutum. Manducare, est mundos corpori Ecclesiae incorporare. At ille, etc. Dominus defendit discipulos suos per necessitatem famis, et ostendit similiter David necessitate violasse legem, comedendo eo die panes propositionis, quos soli sacerdotes debent comedere, et tamen David non vituperatur, per quod liquido apparet Moysen nunquam intellexisse, cum praecepit nullum opus servile in sabbato fieri, quod aliquis non faceret aliquod opusculum propter necessitatem. Ille enim proprie dicitur facere servile opus, qui peccatum committit; faciunt itaque apostoli contra litteram, sed non contra sententiam. In illo enim facto praefiguravit David figuras illas destruendas tandem, sicut Samuel destructionem sacerdotii avid fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Abimelech sacerdote suscqui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
multi qͥ ueniebant & redibãt.
nec manducandi spatium dis¬
ciptili habebant. & ideo ut ho¬
mines esuriebant. Quod aut̃
spicas segetum manibus fricat᷑¬
& in ediam consolantur. uitȩ
austerious inditium est quod
scilicet ñ p̃paratas epulas. sed
simplices cibos q̃rebant. Pha
&ñ de auulsione frugis alie¬
ne: qr moyses in lege p̃cepit.
si introieris in uineam aut in
segetẽ amicituii: comede qͣn¬
tum uult anira tua: falce aũt
ñ metas. neq foras eitias. Et
idcirco de solo sabb̃o calũpniant᷑
&ñ de frugibtis.
Distice discipłi ꝑ sata tͣnseunt.
cum doctores scĩ quos fide ueri¬
tatis instruere querunt. cura
pie sollicitudins inspitiunt.
& qualiter unumquemq o
quo ordine ad salutẽ ad traħe
debeant sedula consideratione
ꝑpendunt. & salutem hominũ
esuriunt. Uellere spt᷑ as ẽ. hoxᷤ
a t̾rena intentione. qua radicẽ
cordis infixerat eruere. fricare
uͦ spicas quod alii euangłistȩ re¬
ferunt: est eruere homines

Expanded text:
qui veniebant et redibant, nec manducandi spatium discipuli habebant, et ideo ut homines esuriebant; quod autem spicas segetum manibus fricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, quod scilicet non praeparatas epulas, sed simplices cibos quaerebant. Pharet non de avulsione frugis alienae, quia Moyses in lege praecepit: Si introieris in vineam aut in segetem amici tui, comede quantum vult anima tua; falce autem non metas, neque foras ejicias . Idcirco de solo sabbato calumniantur, et non de frugibus. MYSTICE discipuli per sata transeunt, cum doctores sancti, quos verbo veritatis instruere quaerunt, cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unum quemque et quo ordine ad salutem attrahere debeant, sedula consideratione perpendunt, et salutem hominum esuriunt. Vellere spicas, est homines a terrena intentione, qua radicem cordis infixerant, eruere. Fricare vero spicas, quod alii evangelistae referunt, est exuere homines,
Abbreviated transcription (Latin):
non solum ꝓpter necessitatẽ par¬
cere eis debuissetis: s etiam ꝓpt̾
miscdĩam. D quia misericordes¬
ñ estis. ideo parcere nescitis. Se
expositam adducit. Dñs ẽ enim
Est᷑ alia causa quare possunt le

Expanded text:
Non solum propter necessitatem parcere eis debuissetis, sed etiam propter misericordiam. Sed quia immisericordes estis, ideo parcere nescitis. Et rius expositam adducit: Dominus enim et alia causa quare possunt le
Abbreviated transcription (Latin):
ante te. idest in conspecta tuo.
Nec tamen absq ratione placet
tͥ hoc. qura quidqͥd agis aut ite
aut misericordit̾ agis. Angustus.
Confessio dupliciter intelligit᷑.
Confessio de peccatis: confesfio
conienit. Confessionem uocat
scͥpt᷑a gen̾alit̾. qͥoqͥd manifeste.
sĩc cermt̾ enuntiat᷑. Quod autẽ
dixit abscondisti hec ã sapienti¬
bus &o reuelasti paruuilis: ideo
dixit. ut ꝓbaret se tumorem
dampnare. Quod uͦ subdit ita
pat̾. qm̃ fic placitum ẽ tibi blan¬
dientis affectu loquit᷑ ad patrẽ.
ut ceptum in apłis benefitium
compleat᷑. Hoc enim placitũ ẽ¬
illi. ut humilis redeat. qͥ suꝑbi¬
endo recessit ab illo.. Ulñ sedͥẽ.
Omnia mͥ funt tradita a patre
meo. qͣsi diceret. Paruulis qui
de se ñ presumunt reuelant᷑: qi¬
ꝑ me omĩa reuelant᷑. Et uere ꝑ
me reuelantur & reuelari posst̃:¬

Expanded text:
ante te, id est in conspectu tuo, ante te, id est in conspectu tuo, nec tamen sine oratione placet tibi hoc, quidquid enim agis, aut juste, aut misericorditer. AUGUSTINUS. Confessio dupliciter intelligitur: confessio de peccatis, confessio convenit. Confessionem vocat Scriptura generaliter, quidquid manifeste sicut cernitur, enuntiatur. Quod autem dixit: Abscondisti haec a sapientibus, et revelasti parvulis, ideo dixit, ut probaret se tumorem damnare. Quod vero subdit, ita Pater, quoniam sic placitum est tibi, blandientis affectu loquitur ad Patrem, ut coeptum in apostolis beneficium compleatur. Hoc enim placet illi, ut humilis redeat, qui superbiendo recessit ab illo, unde sequitur: Omnia sunt mihi tradita a Patre meo, quasi diceret: Parvulis qui de se non praesumunt, revelantur, quia per me revelantur. Et vere per me revelantur, et revelari poss
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. Sciendum ẽ q capharna¬
tim pulcherrima iuilla interp̃tat᷑.
quȩ miracłis dñi coruscauit. S
nom̃ suũ sͥ in contrarĩ cessit:
dum in infidelitate ꝑmansit. In
illo tempore. Quia sciebat mul¬
tos de hac q̃stione dubitaturos:
respondit cogitationibuis eorum
dicens. Confiteor tͥ pater. idest gr̃as
ago tͥ: & inde exulto dñe celi &s
terre. quasi dic̾et. Qui potes fac̾e
celos quoscumq uis. id est qui po¬
tes reuelare occulta consilia. trra¬
cui uis. & eadem potes aliis oc¬
cultare ut iam celum ñ dicantur
s t̾ra. confiteor dico quia abscon¬
disti hȩc a sapientibus. scilicet
quare ñ fuuit his predicandum.
& quare illis fuit: & cct̾a huiꝰ¬
modi a sapientibꝰ & prudentibꝰ.¬
ti in humanis. Et ea que aliis
st̃ occalta reuelasti partitilis
id est humilibus. Reuelasti¬
÷ dico in parte: & fi non ex toto.
Et ne aliqͥs iterum instet. &o q̃¬
rat cur hoc sit: subiungit. ita
sit pater. qm̃ sic fuit placitum

Expanded text:
pharnaum pulcherrima villa interpretatur, quae miraculis Domini coruscavit, sed nomen suum in contrarium sibi cessit, dum in infidelitate permansit. In illo tempore, etc. Quia sciebat multos de hac quaestione dubitaturos, respondit cogitationibus eorum dicens: Confiteor tibi, Pater, id est gratias ago tibi, et in te exsulto, Domine coeli et terrae, quasi dicat: Qui potes facere coelos quosque vis, id est qui potes revelare cuivis occulta consilia tua, et eadem potes aliis occultare, ut jam coelum non dicantur, sed terra. Confiteor dico, quia abscondisti haec a sapientibus, scilicet quare his non fuit praedicandum, et quare illis fuit, et caetera hujusmodi a sapientibus et prudentibuti in humanis, et ea quae aliis sunt occulta, revelasti parvulis, id est humilibus. Revelasti dico in parte, et si non ex toto, et ne aliquis iterum instet, et quaerat cur hoc sit, subjungit: Ita fit, Pater, quoniam placitum est
Abbreviated transcription (Latin):
sensurũ gr̃ẽ. illum auitẽ tam be¬
ne consensurũ negligit: soli deo
notum ẽ. & quibꝰ uoluit reuela¬
re. Non susce pt᷑is ideo offertur
gra. ut in excusabiles reddant᷑:
o ut p̃dicatio pͥtis oblata iuideis
& ab eis repudiata: ad gentes o¬
portuno tẽmpore pꝰ transferat᷑.
facta p̃dicatio. & ñ sint cont̾si
ad fidem: tam̃ remissius erit
eis in die indicii. quã nob̃. Dig¬
num enim ẽ. ut illi plus ptiman¬
t᷑. qͥ p̃dicationem receꝑunt. &¬
tñ ei ñ consenserunt. quã illi qͥ

Expanded text:
consensurum gratiae, illum autem tam beconsensurum gratiae, illum autem tam bene consensurum gratiae negligit, soli Deo notum est, et quibus Deus vult revelare. Non suscepturis igitur offertur gratia, ut inexcusabiles reddantur, et ut praedicatio prius oblata Judaeis, et ab eis repudiata, ad gentes opportuno tempore transferatur. facta praedicatio, et non sint conversi ad fidem, tamen remissius erit eis in die judicii quam vobis. Dignius est enim, ut illi puniantur, qui praedicationem receperunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
q suscitari ꝑ grãm ñ merentur.
ne fuerunt: ut paulum tyro
abeuntẽ. cuncti ciuies cum urori¬
bꝰ & filiis foras ciuitatẽ ꝓseq̃rent᷑
pulcherrimo q spectacłõ tanta
hominũ multitudo paucissimoᷤᷤ
hospites. s xp̃i karissimos ad na¬
ues usq uale dictura ꝑduc̾et.
Quãnis ꝓuidebat ds̃ illos esse¬
habiles ad contiersionem: tam̃
ñ fuit in iusticia si eos qͥ pecca¬
tores erant. &o ideo indigni: no¬
luit uocare: qi cui uult iiseret.
& quẽ tult obdurat hc̃ ꝑ mise¬
ricordram. illum ꝑ itsticiã. ꝓpo¬
suerat dñs ut ñ salus offerretur
gentibus. donec iudeis esset obla¬
ta: & ab eis repudiata. Dyrus
uͦ & sydon erant ciuitates genti¬
lium: q̃ postea ꝑ apł̃s conuer se
sunt. S quare deuis negat grãm¬
intermn libenter suscept̾is. & gr̃e
consenstiris: ñ est nr̃m scire. S
hoc solum audemus affirmare.
quod iuste egit. si peccatores res¬
puit. S quare hunc eligit con

Expanded text:
quia suscitari per gratiam non merentur. quia suscitari per gratiam non merentur. ne fuerunt, ut Paulum Tyro abeuntem, cuncti cives cum uxoribus et filiis foras civitatem prosequerentur, pulcherrimoque spectaculo, tanta hominum multitudo paucissimos hospites, sed sibi charissimos ad naves usque valedictura perduceret. Quamvis praevidebat Deus illos habiles esse ad conversionem, tamen non fuit injustitia, sed eos qui peccatores erant, et ideo indigni, noluit vocare, quia cui vult miseretur, et quem vult indurat, hunc per misericordiam, illum per justitiam. Proposuerat Dominus, ut salus non offerretur gentibus, donec Judaeis esset oblata, et ab eis repudiata, Tyrus vero et Sidon, erant civitates gentium, quae postea per apostolos conversae sunt. Sed quare Deus negat gratiam libenter suscepturis, et gratiae consensuris, non est nostrum scire, sed hoc solum audemus affirmare quod juste agit, si peccatores respuit. Sed quare hunc eligit, non
Abbreviated transcription (Latin):
quid mali enenturum merito
infidelitatis. Corozami miste¬
rium meũ int̾p̃tat᷑. Que nominis
int̾pretatio. sũma ẽ confutatio.
Quanto magis enim mysteria
& oꝑa dei nouit: tanto magis
dãpnanda qr ñ credidit. Bech
nabilem & istam possumꝰ osten¬
q̃ misteria mea nouisti. & tam̃
credere nolusti. ue tͥ bethsai¬
da quȩ fructificare mͥ debusti:
& ñ fructificasti. Quia si in ty¬
ro & sydone facte essent uirtu¬
tes q̃ in de facte sunt. idest sim
gentilibus popłis diabolicis tẽp¬
tatiomibus angustiatis eo uene¬
natis. & deceptis. tot signa fecisse
olim egissent penidentiã in ci¬
nere. conditionem memorando.
domando. Tyrus enim angꝰ.¬
tia. sydon uͦ uenatio int̾p̃tatur.
Ideo tiro ⁊ sydom pͥus ñ p̃dicauit
nec signa fecit. quod pꝰmodum
tamen fecisset: q tc̃ apud illos
erant. qͥ saluandi ñ erant. nec
ad uitã reparari merebant᷑. Sub¬
tili gͦ occultoq iudicio. a quorũ¬
dã auribus p̃dicatio scã subtrahit᷑

Expanded text:
quid mali eventurum, merito infidelitatis. Corozaim, mysterium meum interpretatur, quae nominis interpretatio summa est ejus confusio; quanto magis enim mysteria et opera Dei novit, tanto magis damnanda, quia non credidit. Bethsnabilem istam possumus ostenquae mysteria mea novisti, et tamen credere noluisti! Vae tibi Bethsaida, quae mihi fructificare debuisti, et non fructificasti! quia si in Sidone et Tyro factae fuissent virtutes, quae in te factae sunt, id est si in gentilibus populis, diabolicis tentationibus angustiatis et venatis, id est deceptis, tot signa fecissem, olim egissent poenitentiam in cinere, conditionem memorando, domando. Tyrus enim angustia, Sidon vero venatio interpretatur. Ideo Tyro et Sidoni, prius non praedicavit, nec signa fecit, quod postmodum tamen fecit, quia tunc apud illos erant qui salvandi non erant, nec ad vitam reparari merebantur. Subtili ergo occultoque judicio, a quorumdam auribus praedicatio sancta subtrahitur,
Abbreviated transcription (Latin):
don ciuitates idolatͥȩ. & uitiis
dedite. Preferunt᷑ autẽ ideo qd
tyrus oo sydon nat᷑alem legem
tantũ contẽpserunt: iste uero
post tͣnsgressionẽ legis nat᷑alis
& scͥpte. etiam signa q̃ apud eoᷤᷤ
est. quod in cororaun & beth
infirmitatẽ. Inter gͦ cet̾as
urbes & uicos. estimandum ẽ.
dñm in illis signa recisse. Sed¬

Expanded text:
 civitates idololatriae et vitiis deditae. Praeferuntur autem ideo, quod Tyrus et Sidon naturalem legem tantum contempserunt. Istae vero post transgressionem legis naturalis et scriptae, etiam signa quae apud eos est, quod in Corozaim et Bethinfirmitatem. Inter caeteras ergo urbes et vicos existimandum est, Dominum in istis signa fecisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Et nemo nouit. quasi dicat. Nõ
solum pater dedit millos. qͥ per
me hñt accessum ad eum: s etiã¬
qd̃ notificatum ẽ. nomen meũ
hoc est ꝑ patrem. Pater dr̃ tan¬
tũ nosc̾e filitim: qi qd filitss nos.¬
citur hoc gratie pats ascͥbitur.¬

Expanded text:
ter, etc. Quasi dicat: Non solum Pater dedit mihi illos, qui per me habent accessum ad illum, sed et quod notificatum est nomen meum, hoc est per Patrem. Pater dicitur tantum noscere Filium, quia quod Filius noscitur, hoc gratiae Patris tantu
Abbreviated transcription (Latin):
domite peccatores erant. & ideo
indigni. qͥb gr̃a dei offerret᷑.
s tam̃ habiles consentire uel
huiꝰ modi uirtutes: quia nondũ
tẽpus erat p̃dicationis: c aduen¬
tus xp̃i. Quare autẽ nolu ⁊t
gratiã offerre eis. qui consẽ

Expanded text:
domitae peccatores erant, et ideo indigni quibus gratia offerretur Dei, sed tamen habiles consentire, si hujusmodi virtutes, quia nondum tempus erat praedicationis, nec adventus Christi. Quare autem noluit gratiam offerre eis qui co
Abbreviated transcription (Latin):
onere leuiꝰ : ꝓbabilem fieri. ab¬
stin̾e a scelere. bonum uelle. nol¬
le malum amare om̃s odisse nul¬
lum. et̾na consequi. p̃sentibus
non capi. nolle inferri alii: qd̃
Ista quȩ secunt᷑ pꝰ mortẽ ioħis
facta esse creduntur. Uident᷑
enĩ omĩa seq̃ntia int̾ se conti¬
nuari. Quib relatis: postea sup.¬
ponit. Audiuit herodes tetra¬
cha famã iħu: & ait. Hic est
ioħs baptista: & ipse surrerit
⁊a mortuis. Ulnde concipit᷑
ista omnia pꝰ mortem iołns e̾e̾
completa. Cum enĩ iołs disci¬
ptlos stios ad xp̃m misisset: cre¬
ditur pꝰ patilultim decollatus
fuisse. Ulnde cum dĩc in illo tẽ¬
pore: in det̾minatum tẽpus

Expanded text:
onere levius? probabilem Deo fieri, abonere levius? probabilem Deo fieri, abstinere a scelere, bonum velle, malum nolle, amare omnes, odisse nullum, aeterna consequi, praesentibus non capi, nolle inferre quod sibi Ista quae sequuntur post mortem Joannis facta esse creduntur. Videntur enim omnia sequentia intra se continuari, quibus relatis postea supponit. Audivit Herodes tetrarcha famam Jesu, et ait: Hic est Johannes Baptista, et ipse surrexit a mortuis . Unde concipitur, ista omnia post mortem Joannis esse completa. Cum enim Joannes discipulos suos ad Jesum misisset, creditur post paululum decollatus fuisse, unde cum dicat: In illo tempore, inde terminatum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit filius reuelare: suibiũ¬
git. Ostenditur quedã idẽtitaᷤᷤ
noticiȩ. int̾ patrem & filium:
& familiaritas filii ad patrem.
Non enĩ dixit & cui uoluerit
pater reuelare: s dixit cui
uoltierit filius reuelare. Nota
qd qñ dicit nͥ filius: ꝑ unã ꝑso¬
nam totam intelligit tͥnitatẽ.
gͦ uenite ad me sĩc submonuit
iohs. Ad hoc enĩ tendebat cõ
cõmendatio sua. tit ad eum õs
uenirent. & hoc ẽ. Ulemte paᷤ¬
sibꝰ fidĩ. qui laboratis in lege.
idest in iugo legis quod neq
uos neq patres ur̃i portare
potiustis. & honerati estis põ¬
dere peccatoꝵ. & ego reficiam
uos. ñ solum ex hon̾abo: s etiã
lite suꝑ uos. idest in suꝑiori
ur̃o. in anima scilicet u¬
gum meñ. idest iugum p̃ceptoꝵ
meoꝵ. & tollendo discedite a me.
idest exemplo meo esse. mittes.
ut ñ murmuretis. & humiles
ut adu̾sa pacienter toleretis.
Et hoc modo quietem mentis
habendo inuenietis tandẽ sẽpit̾
ne abhorreatis ferre iugum meũ.

Expanded text:
it Filius revelare. Ostenditur enim quaedam identitas notitiae, inter Patrem et Filium, et familiaritas Filii ad Patrem: non enim dixit, cui voluerit Pater revelare, sed dixit, cui voluerit Filius revelare. Nota, quod quando dicit, nisi Filius, per unam personam intelligit totam Trinitatem. go venite ad me, sicut submonuit Joannes. Ad hoc enim tendebat commcommendatio sua, ut ad eum omnes venirent. Et hoc est: Venite passibus fidei, qui laboratis in lege, id est in jugo legis, quod neque vos, neque patres vestri portare potuistis, et onerati estis, pondere peccatorum, et ego reficiam vos; id est non solum exonerabo, sed etiam lite super vos, id est in superiori vestro, in anima scilicet jugum meum, id est jugum praeceptorum meorum, et tollendo discite a me, id est exemplo meo, esse mites, ut non murmuretis, et humiles, ut adversa patienter tolleretis. Et hoc modo quietem mentis habendo, invenietis tandem requiem ne abhorreatis ferre jugum meum:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c estis. Et si quidam iam iu¬
dicati & contueti. & subuersi
occiduntur a seculari pote¬
state ad correctionem aliorum.
tamen ñ est cõmunis seꝑatio
malorum facienda: quia pau¬
ci boni remanerent. & hic ẽ
tempus mutationis. Quia qͥ
hodie sunt mali: cras erunt
boni. Queri etiã potest cur
dixit in sequentibus alligate
co. s etiam a seipsis discrepan¬
alligatio fasciculorũ. in fine fu¬
tara est. ut non confuse. s pro
modo sue ꝑuiersitatis puniatur
untisqͥsq. Quod autẽ sequit᷑
triticũ congregate in horreũ.
sic est intelligendum: ut pum¬
tis illis qui diuersitates & scis¬
mata secuti sunt. in celeste hor¬
reum recipiantur. & seruent᷑.
qui caritatis unitatem serua¬
parabolam ꝓposint eis. Parabo¬
la est comparatio ex dissimilibꝰ
idest comꝑatiua similitudo: eo
quod in ip̃sa suib comꝑatiua si¬
militudine figuras uerbortm.
& imagines ueritatis ostendit.
Parabolas parabolis accumulat:

Expanded text:
spiritus estis . Et si quidam jam juspiritus estis . Et si quidam jam judicati et convicti et subversi occiduntur a saeculari potestate ad correctionem aliorum, tamen non est communis separatio malorum facienda, quia pauci boni remanerent, et hoc est tempus immutationis, et qui hodie sunt mali, cras boni erunt. Quaeri etiam potest, cur dixit in sequentibus, alligate co, verum etiam a seipsis discrepanalligatio fasciculorum in fine futura est, ut non confuse, sed pro modo suae perversitatis puniatur quisque. Quod autem sequitur: Triticum congregate in horreum, sic est intelligendum, ut punitis illis, qui diversitates et schismata secuti sunt, in coeleste horreum recipiantur et serventur, qui charitatis unitatem amaparabolam, etc. Parabola est comparatio ex dissimilibus, id est comparativa similitudo, eo quod in ipsa comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostendit. Parabolas parabolis accumulat,
Abbreviated transcription (Latin):
rus sit. ciius errorem in pre¬
senti cernit: uel quod etiam
error enis conferat ad ꝓuentũ
bonorum. Dicit gͦ non adhuc
tales esse auferendos de hac
uita. ne cum malos inderfic̾e̾
conarentur. bouos inter fice¬
rent. qui forte futuri sunt:
aut bonis obsuit quibus etiã
inuiti forte utiles sunt. Sed
tamen oportune fieri. cum iam
in fineͣ restat uel tempus mu¬
tande uitȩ. uel ꝓficiendi ad uir¬
tutem ex aliem erroris occa¬
sione. Queritur gͦ cur quidã
heretici ab episcopis excõmii¬
cantur: & ab eccłã seꝑantur:
quidam etiam a potestatibus
scłaribus interficiunt᷑. S non
agitur hic de ex comunicatio.¬
ne quia illa data est ad correc¬
tionem hominum. s de cõmu¬
ni seꝑatione ab agro. idest a
mundo. quia non debent ep̃i
interficere. & seꝑare a mundo
sicut petrus o alii apłi ñ re¬
cepti in quadã ciuitate. quȩsie¬
runt a dño an postuilarent
ignem de celo & destruerent.
& dñs dixit. nescitis cinus

Expanded text:
rus sit, cujus errorem in praerus sit, cujus errorem in praesenti cernit, vel quid etiam error ejus conferat ad proventum bonorum. Dicit ergo, non adhuc tales auferendos de hac vita, ne dum malos interficere conarentur, bonos interficerent, qui forte futuri sunt, aut bonis obsint, quibus etiam inviti forte utiles sunt; sed tunc opportune fieri, cum jam in fine non restat, vel tempus mundanae vitae, vel proficiendi ad virtutem ex alieni erroris occasione. Quaeritur ergo, cur quidam haeretici ab episcopis excommunicantur, et ab Ecclesia separantur, quidam etiam a potestatibus saecularibus interficiuntur? Sed non agitur hic de excommunicatione, quia illa data est ad correctionem hominum, sed de communi separatione ab agro, id est a mundo, quia non debent episcopi interficere, id est separare a mundo, sicut Petrus, et alii apostoli non recepti in quadam civitate, quaesierunt a Domino, an postularent ignem de coelo, et destruerent! Et Dominus dixit: Nescitis cujus
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus serui dixerunt ei.
Dñe: nonne bonum sem̃ seini¬
nasti in agro tuo:  Ibide &¬
habet zizama: Uidendum
est utrum ipsi sint serui. qͦs¬
paulo post messores appellat.
d quis auderet dicere messy¬
res angłos scilicet nescisse. quis
Zizania seminauerit: & ea t̃c̃
apparuisse illis cam herba frac¬
tum fecisset: Magis gͦ oportet
intelligi. homines ipsos fideles
seruorum nomine significatos:
quos etiam bonum semen dicit.
Non enim ait in dempore mes-¬
sis dicam uobis colligite pͥmũ
Zizama: sed dixit. dicam mes.¬
soribus. Unde intelliguntur
alia esse officia seruorum: alia
messorum. Derui enim non
tante discretionis sunt: quan¬
te illi. Hinc ẽ etiam quod ser¬
ui dicant. Ulis imis & colli¬
gimus ea : Quibus ipsa ueri¬
tas quȩ pacienter omnia scip¬
portat᷑: respondet non. Nefor¬
simul eo triticum. In quo docet
non ita hominem constitatũ
in hac inta ut certus esse pos¬
sit. qualis quisq postea futu¬

Expanded text:
rentibus, servi dixerunt ei: rentibus, servi dixerunt ei: Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo zizania? Videndum est, utrum ipsi sint servi, quos post messores appellat. Sed quis auderet dicere messores angelos, scilicet, nescisse quis zizania seminaverit et eis tunc apparuisse illa, cum herba fructum fecisset? Magis ergo oportet intelligi homines ipsos fideles servorum nomine significatos, quos etiam bonum semen dicit. Non enim dicit: In tempore messis dicam vobis: Colligite primum zizania, sed dixit: Dicam messoribus. Unde intelliguntur alia esse officia servorum, alia messorum. Servi enim non tantae discretionis sunt, quantae illi. Hinc est etiam quod servi dicunt: Vis tamen imus et colligemus ea? quibus ipsa veritas, quae patienter omnes supportat, respondet: Non, ne forsimul et triticum. In quo docet, non ita hominem constitutum in hac vita, ut certus esse possit, qualis quisque postea futu
Abbreviated transcription (Latin):
ne intelligunt᷑ heretici. qui ñ
societate unus ȩcclȩ. uel unius
fidei. s societate solius nominis
xp̃iani. in hoc mtndo ꝑmiscẽ¬
tur bonis: ut illi qui in eadẽ
sunt mali paleis potitis qtam
Maniis deputentur. quia pa¬
lee & fundamentũ ipscim ha¬
bent cum frum̃to. radicemq
cõmunem. In illa quippe sage¬
na qua ꝯcludunt᷑ bomi & mali
pisces: non absurde mali catho¬
lici intelliguntur. Aliud enim
est mare. quod magis mundũ
istum significat: aliud sagena
quȩ unius fidei. uel uius ecclẽ
cõmunionem uidet᷑ ostendere.
Inter hereticos uͦ & malos ca¬
tholicos hoc inter est. quod he¬
retici falsa credunt. Iili autẽ
uera credentes. ñ uuiunt ita
ut credunt. Se de his hacte¬
miis. sequitur. Cum autẽ cre
uisset herba & fructum fecis¬
set: tanc apparuerunt &e Zizi
na. Cum enim sp̃ualis homo
esse ceꝑit. diiudicans omnia:
tunc ei possunt errores appa¬
rere. & praua dogmata hereti¬
corum patere. Quibus appa¬

Expanded text:
ne intelliguntur haeretici, qui non ne intelliguntur haeretici, qui non societate unius Ecclesiae vel unius fidei, sed societate solius nominis Christiani in hoc mundo permiscentur bonis: at illi qui in eadem fide sunt mali, palea potius quam zizania deputentur, quia palea etiam fundamentum ipsum habet, cum frumento, radicemque communem. In illa quippe sagena, qua concluduntur et boni et mali pisces, non absurde mali catholici intelliguntur. Aliud est enim mare, quod magis mundum istum significat, aliud sagena, quae unius fidei, vel unius Ecclesiae communionem videtur ostendere. Inter haereticos et male catholicos hoc interest, quod haeretici falsa credunt, illi autem vera credentes, non vivunt ita ut credunt. Sed de his hactenus. Sequitur: Cum autem herba crevisset, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania, etc. Cum enim spiritualis homo esse coeperit dijudicans omnia, tunc ei possunt errores apparere, et prava dogmata haereticorum patere, quibus appa
Abbreviated transcription (Latin):
cum. donauit exemplum discre¬
tionis nob̃. Quando autẽ subitin¬
xit sinite utraq crescere usq
ad messem. cõmendare uoluit
longaminitatẽ. Ad ultimum
uͦ iusticiam notauit. cum dixit.
In tempore messis dicam mes.¬
soribus. colligite ⁊ izama. & al¬
ligate ea faciculos ad cõburendũ.
Allegona ta lis Est.¬
um autẽ dormirent ho¬
mines uenit inunicus. cum
scilicet negligenter agerent p̃ po¬
siti ȩccłẽ. uel cum dormitionẽ
mortis acciꝑent apłi: ininicꝰ
los interp̃tatur filios. D rec¬
te querit᷑ utrum heretici sint:
an male uiuentes catholici.
Poffunt enim dici filiĩ mali he
retici: quia ex eodem euangłii
semine. & xp̃i nomine ꝓcreati.
prauis opimonibus ad falsa deg¬
mata conuertunt᷑. S quod di¬
cit eos in medio tritici semi¬
natos. tudentur illi significari:
qui unius cõmunionis sunt.
Uleruntamen quod dñs agrã
ipstm non ecclam sed hunc
mundum interp̃tatus est: be¬

Expanded text:
cum, donavit nobis exemplum discrecum, donavit nobis exemplum discretionis; quando autem subjunxit; Sinite utraque crescere usque ad messem, commendare voluit longanimitatem. Ad ultimum vero justitiam commendavit, cum dixit: In tempore messis dicam messoribus: Colligite zizania, et colligate fasciculos ad comburendum. ALLEGOum autem dormirent homines, venit inimicus, etc. Cum scilicet negligenter agerent praepositi Ecclesiae, aut cum dormitionem mortis acciperent apostoli, inimicus los interpretatur filios. Sed recte quaeritur, utrum haeretici sint, an male viventes catholici? Possunt enim dici filii mali etiam haeretici, quia ex eodem Evangelii semine, et Christi nomine procreati, pravis opinionibus ad falsa dogmata convertuntur. Sed quod dicit, eos in medio tritici seminatos, videntur illi significari, qui unius communionis sunt. Verumtamen quod Dominus agrum ipsum, non Ecclesiam, sed hunc mundum interpretatus est, be
Abbreviated transcription (Latin):
est quia tunc
iterum exposi¬
ta surꝑiori parabola apłis. ad tur¬
bas se conuertit: quod in seq̃nti
notat᷑. hec omnna locutus est ib̃c
in parabolis ad curbas. Litera
plana est. Moralitas uero talis.
Phanc enim parabolam nobis
suadetur: si diligentiam adhibea¬
mus. ut bonam uoluntatem.
cantelam. pacientiam. discretio¬
nem. longanimitatem. iusticiã.
habere laboremus: quȩ omĩa
in sius locis inparabola distine¬
te inuemuntur. Ulbi enim dicit
seminauit bonum semen: bont̃¬
semen uocat bonam uoluntatem:
que in electis est. Ubi uͦ dicit.
uenit ininictis & fupseminatit
zirania in medio tritici & abiit.
cautelam habendam intimare
uoluit. quando atidito uerbo de¬
crescentibꝰ ⁊ kaniis ñ exar sit in
iram. s quasi pacienter ferens¬
ũ se ait. Ininicus homo hoc fecit:¬
nẽ pacientiam nobis cõmendauit.
Illbi etiam seruis uolentibus col¬
q̃ suo. ligere ea ad combustionem ait.
non: ne forte colligentes ⁊ hania.¬
eradicetis simul cum eis os triti¬

Expanded text:
est, quia tunc iterum, exposita superiori parabola apostolis, ad turbas se convertit, quod in sequenti notatur. Haec omnia locutus est Jesus in parabolis ad turbas, littera plana est. MORALITAS vero talis: Per hanc enim parabolam nobis suadetur, si diligentiam adhibeamus, ut bonam voluntatem, cautelam, patientiam, discretionem, longanimitatem, justitiam, habere laboremus, quae omnia in suis locis in parabola distincte inveniuntur. Ubi enim dicit: Seminavit bonum semen, vocat bonam voluntatem, quae in electis est. Ubi vero dicit: Venit inimicus, et superseminavit zizania in medio tritici et abiit, cautelam habendam intimare voluit. Quando autem audito verbo decrescentibus zizaniis, non exarsit in iram, sed quasi patienter ferens ait: Inimicus homo hoc fecit, patientiam nobis commendavit. Ubi etiam servis volentibus colligere ad conbustionem, ait: non, ne forte colligentes eradicetis simul triti
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ipse ait. Nemo ꝑotest
tollere animam meã a me.s
piam eam. Et ecce uelum qͥ¬
pli scissum ẽ in duas partes
tutes quondam templi pra¬
seanitis ab bis sedibus. Iatta
uͦ anagogen uelum temꝑl
scinditur ut archa testam̃t
& omia legis sacclamenta q̃
tegebantur appareant. atq
ad popłm nationtm transe¬
cebit̾ exteriuis scissum ẽ. ꝓ¬

Expanded text:
ue dixerat: Nemo potest tollere animam meam a me; spiam eam . Et ecce velum Templi scissum est in duas partes tutes quondam templo pranseamus ab his sedibus. Juxta vero anagogem, velum templi scinditur, ut arca testamenti et omnia legis sacramenta quae tegebantur appareant, atque ad populum nationum transecebatur exterius scissum e
Abbreviated transcription (Latin):
dicit sexͣ hora. idest recedent
sole auctor mundi crucifixusi
diluculo autẽ idest oriente ñ
sole celebrant᷑ misteria resurm¬
tionis suȩ. Statu enim temp¬
ris designauit quod effectu os
exibrut. qi mortuus ẽ ꝓpter pi¬
cata nt̃a. & resurrexit᷑ ꝓpteri
stificationẽ nr̃am. Ideoꝰ quih̃¬

Expanded text:
dicit sexta hora, hoc est recessuro dicit sexta hora, hoc est recessuro sole a centro mundi, crucifixus est. Diluculo autem, id est oriente jam sole, celebrabantur mysteria resurrectionis suae. Statu enim temporis designavit, quod effectu operis exhibuit, quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Ideo qui
Abbreviated transcription (Latin):
dñm: qtiando pariter udei os
gentes in morte dm̃ consense¬
runt. Postea uͦ signorum mag¬
nitudine alter exterritꝰ peni¬
tentiã egit: & usq hodie it¬
deos increpat blasphemantes.
Asexta autẽ hora tenebre fac¬
serunt contra euangłia suspi¬
cantur discipłm xp̃i ob imꝑi¬
tiam dixisse hoc ꝓ eclipsi solis
q̃ certis statutisq temporibuis
solet accidere. Defectus em̃ solis
numꝗ̃ nͥ obiectu lune solet fie¬
ri. Husli autẽ dubium ẽ pas¬
chȩ tempore lunã fuisse ple¬
niffimam. Et ne forte uderet᷑
line uel orbis umbra soli oppo¬
sita brenes & quasi ferragine¬
as fecisse tenebras: trium hora¬
accisantiã occasio tolleretur.
Et hoc facttu ẽ ut complere¬
tur ꝓphetia dicens. Occum ¶ et
sol inmeridie: & tenebrabitur
in die lux. Et alio loco. Occal¬
buit sol: cum esset meridies.
llidet᷑ etiam mͥ sol radios suos
retraxisse. ne uideret dñm fiñ
pendentẽ in cruce: aut ne in¬
pĩ blasphemantes fruerent᷑
sua luce. Et notandum qua

Expanded text:
, quando pariter Judaei et gentes in mortem Domini consenserunt. Postea vero signorum magnitudine alter exterritus egit poenitentiam, et usque hodie Judaeos increpat blasphemantes. A sexta autem hora tenebrae facserunt contra Evangelium, suspicantur discipulum Christi ob imperitiam dixisse hoc pro eclipsi solis, quae certis statutisque temporibus solet accidere; defectus enim solis nunquam nisi ortu lunae solet fieri. Nulli autem dubium est Paschae tempore lunam fuisse plenissimam. Et ne forte videretur lunae vel orbis umbra soli opposita breves et quasi ferrugineas fecisse tenebras, trium horacausantium occasio tolleretur. Et hoc factum est ut compleretur prophetia dicens: Occumbet sol in merrdie et tenebrabitur in die lux . Et alio loco: Occubuit sol cum adhuc esset merides. Videtur etiam mihi sol radios suos retraxisse, ne videret suum Dominum pendentem in cruce, aut ne impii blasphemantes fruerentur sua luce. Et notandum quod
Abbreviated transcription (Latin):
catt. Et nota qr cum indi¬
nata ẽ dies ad uesꝑam. & tepe¬
factus ẽ sol a feruore. passionẽ
consummat: ostendens se ꝓpter
peccata nr̃a mori. quibꝰ a diui¬
na luce os dilectione in hanc
incidimtis noctem. Mane re¬
stirrexit: docens resuscitatos
in amima. se esse ꝑducturũ in
lucem et̾ne felicitatis. Quidã
autẽ illic stantes & audientes:¬
Non om̃s s quidam. quos rece
telligentes ꝓpͥetatẽ hebraici
sermonis. Si autẽ aliquos iu¬
deos intelligis: bene est hoc fa¬

Expanded text:
cavit. Et nota quia cum inclicavit. Et nota quia cum inclinata est dies ad vesperam, et tepefactus est sol a fervore, passionem consumat, ostendens se propter peccata nostra mori, quibus a divina luce et dilectione in hanc incidimus noctem. Mane resurrexit, docens resuscitatos in anima, se esse perducturum in lucem aeternae felicitatis. Quidam autem illic stantes, etNon omnes, sed quidam quos reor telligentes proprietatem Hebraici sermonis. Si autem aliquos Judaeos intelligis, bonum est et hoc: so
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. Ilnde scͥptum ẽ. Qu
audierit uocem dei deambi¬
lantis in paradiso ad aurami
meridiem. pꝰ meridiem namꝙ
inclinata iam fidei luce. Ad
auram uͦ. refrigescente carita¬
tis feruore. Deambulans atil
audiebat᷑: qr ab homine in
peccante recesserat. Ratio s
immo diume pietatis ordos
gebat: ut eodem tempors ͥ¬
ticalo. quo tunc ade p̃tiarican¬
ti ianuam paradysi obcltiserat.
ninc latrom penitenti resera¬
ret. Et qua hora primꝰ adam
peccando. mortẽ inuexit mundo:
eadem scłs adam mortem destru¬
eret moriendo. Quod̾ uͦ mar¬
chtis ait hora tercia crucifixum
esse dñm. cum tamen ioħs di¬
cat ꝑilatũ sedisse ꝓ tribunali
ostendat. Linguis crucifycisse
figeret᷑. Quando enim cruct¬
fixꝰẽ erat hora quasi sexta:¬
cirea horam nonam clamatut
iħc uoce magna dicens. helo.
tuis. & canfidicus: ideo quoꝵ
suscepit uat᷑am. eortum deplorat
miseriam. In quio ostendit qͣn¬
tum flere debeant qͥ peccant:
quando fic fletut. qͥ nunꝗͣ peo¬

Expanded text:
factus est. Unde scriptum est, quod audierit vocem Dei ambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem namque, inclinata jam fidei luce. Ad auram vero, refrigescente charitatis fervore, deambulans autem audiebatur, quia ab homine jam peccante recesserat. Ratio igitur, imo divinae pietatis ordo exigebat, ut eodem temporis articulo, quo tunc Adae praevaricanti januam paradisi occluserat, nunc latroni poenitenti reseraret, et qua hora primus Adam peccando mortem invexit mundo, eadem secundus Adam mortem destrueret moriendo. Quod vero Marcus dicit, hora tertia crucifixum esse Dominum, cum tamen Joannes dicat Pilatum sedisse pro tribunali ostendat linguis crucifixisse igeretur. Quando enim crucifixus est, erat hora quasi circa horam nonam clamavit Jesus voce magna dicens: Eli, tus et causidicus, ideo quorum suscepit naturam, eorum deplorat et miseriam, in quo ostendit, quantum flere debeant qui peccant, quando sic flevit qui nunquam pec
Abbreviated transcription (Latin):
erant acetũ. degenerantes
pleti. cor habentes uelut spõ¬
giam. quodã mͦ cauernosuni.
atq tortuosis latibulis frati¬
dulentam. ite spongia herba
tem xp̃i significat. Spongiã
gͦ ysopo curcamponunt. qr hu¬
militatẽ xp̃i circũdederunt:
oo se cirtumuenisse putaue¬
runt. harundo scͥpturam sig

Expanded text:
erant acetum, degenerantes pleti, cor habentes velut spongiam quodammodo cavernosum, atque tortuosis latibulis fraudulentum. Spongia herba tem Christi significat. Spongiam vero hyssopo circumponunt, quia humilitatem Christi circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Ar
Abbreviated transcription (Latin):
nes erunt in iudicio: reꝓbortm
alii iudicabunt quibꝰ dicitur.
sedebitis & uos suꝑ sedes dro¬
ifrł. Alii iudicabunt᷑ quibꝰ he
dicitur. esuriui enim & dedi

Expanded text:
nes erunt in judicio electorum alii judicabunt, de quibus dicitur: Sedebitis et vos super sedes duoael . Alii judicabuntur, quibus hic dicitur: Esu
Abbreviated transcription (Latin):
cetera. Post
parabolas
de fine mundi: iam exequitur
dñs modum futuri iudicii. Et
nota q crucifigendꝰ p̃misit glo¬
riam triumphantis: ut de hac
tanta ꝓmissione scandalum cru-¬
cis posset remouere. Dicit itaq
in maiestate sua. idest in diuuim¬
tatis potentia iudicaturꝰ.: qͥue
nerat in humilitate a seruis iu¬
dicandꝰ. & omnes angłi cum eo.
actuum. sub quorum custodia
bene uel male egerunt. Tunc
tandũ quod dixit filius homi¬
nis: ualet enim aduersus here¬
ticos. qͥ xp̃m in assumpta forma
serui negant uenire. ꝓ eo quod

Expanded text:
etc. Post parabolas, de fine mundi jam exsequitur Dominus modum futuri judicii. Et nota, quia crucifigendus praemisit gloriam triumphantis, ut de hac tanta promissione, scandalum crucis posset removere. Dicit itaquein majestate, id est, in divinitatis potentia judicaturus, quoniam venit in humilitate servi judicandus. Et omnes angeli ejus cum eo, actuum, sub quorum custodia bene vel male egerunt. Tunc ta, quod dixit Filius hominis. Valet enim adversus haereticos, qui Christum in assumpta forma servi negant venire, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
stimatione seculi. & de die indi¬
cii: uel ab initio enangłii usq
ad passionem oninia faciendo.
& predicando compleuerat.
Nrinc uͦ pꝰ sermonem. qͦ se uen¬
turum in claritate predixit.
passurum se esse ostendit: ut
ammnoneat sacram̃tum crucis.
admyxtum esse gloriȩ et̾nitatas
Dicit itaq.

Expanded text:
summatione saeculi, et de die judicii, vel ab initio Evangelii usque ad passionem omnia faciendo et praedicando compleverat. Nunc vero post sermonem, quo se venturum in claritate praedixit, passurum se esse ostendit, ut admoneat sacramentum crucis, admistum esse gloriae aeternitatis. Dicit itaq