comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ docere Ideo Marais cullius sencenciã sacratis de placone cnͣsse¬
rens dicentis uenisse cempus ut ip̃e igͣret euita illos aũt apud qͥͦs
causani sua ꝑ orabat age̾ uitã : ucrũ melius sit inquit dii miuorcal
scuint honnem arbitror sai̾e nemĩem seua̾e necesse est om̃s pħĩe sec¬
cas alienas esse a ueritate quia honues erant qui eas cõsticuerunt
nec ullum fundamentũ aut firmitatẽ possunt habe que nussis diui¬
ciendum cractabilẽ pb̃eat in illa p̾ma esse uimi senciendi in hant᷑
maciam nec alt̾ii sine alt̾o posse quomiͦ pt̃ idem eẽ quod̾ cractat
quod cractat᷑ Si quis dicat idem eẽ sigulum quod lucum aut lucumm
idem ẽẽ ꝙ sigulum nonie aꝑte insauus uideatur At isti uno uatue
nomũe duas res diuersissimas cõp̃hendunt deum ⁊ nudum mrasicen
⁊ opus dicunt q alceꝵ sine alc̾o mihil posse cãꝙͣ natura sit deus mũ¬

Expanded text:
 docere. ideo Marcus Tuiuus sententiam Socratis de natone transfe docere. ideo Marcus Tuiuus sententiam Socratis de natone transferens dicentis uenisse tempus ut ipse migraret e uita, illos autem aput quos causam suam perorabat agere uitam, utrum melius sit, inquit dii immortales sciunt, hominem arbitror scire neminem. quare necesse est omnes philosophiae sectas alienas esse a ueritate, quia homines erant qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere quae nullis diuiciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? Si quis dicat idem esse figulum quod lutum, aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et mundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse, tanquam natura sit Deus mun
Abbreviated transcription (Latin):
h̃onus q sapĩam ncce est Nam qr deus incorruptus atq imortalis est
⁊ ideo ꝑfectus qr sempignuis est sapĩa quoq eiub ꝑuident ip̃e ꝑfecta ẽ
Noc ob̾scãe illi quitꝙͣ potest qr nulli rei deus ĩꝑ̃e subiecois est hono¬
aut quia subiectus est passiomi subiecta est ⁊ sapia eius errori Et sicit
homis uitam mulce res impedunt quo mius possit ẽẽ ꝑpetua ita sapi¬
encia quoq eis mulcis rebus impediri necesse est quo uniiuis inppp¬
tienda penicus ueritate ꝑfecta sit̾ Eigo milla ẽ hũana sapĩa si ꝑt
aduocionem ueri raam qr utatur qñi mens homis cũ fragili coree
illigata ⁊ incene broso donucilio inclusa neq liberius enagari nẽq
clarius ꝓsꝑit̾e uei̾tatem pocest cuiꝰ nocio diuine condicionis est
deo eñ soli oꝑa sua nota sunt: homo aũt nõ cogitando aut dispu¬
cando assequi eam pocest s distendo ⁊ audiendo abeo qui stĩe solus p̃t¬

Expanded text:
hominisque sapientiam necesse est. nam quia deus incorruptus atque inmortalis est hominisque sapientiam necesse est. nam quia deus incorruptus atque inmortalis est et ideo perfectus, quia sempiternus est, sapientia quoque eius perinde ut ipse perfecta est nec obsautem quin subjectus est passioni, subjecta est et sapientia ejus errori; et sicut hominis vitam multae res impediunt, quominus possit esse perpetua: ita sapientiam quoque ejus multis rebus impediri necesse est, quominus in perspicienda penitus veritate perfecta sit. Ergo nulla est humana sapientcientiamque nitatur, quoniam mens hominis cum fragili corpore inligata et in tenebroso domicilio inclusa neque liberius euagari neque clarius perspicere ueritatem potest, cuius notitia diuinae condicionis est. deo enim soli opera sua nota sunt. homo autem non cogitando aut disputando adsequi eam potest, sed discendo et audiendo ab eo qui scire solus potest et
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq sepe cotͣrias sencentias inciderunt / exquibꝰ exit̃t nõ ħabe¬
ent et i eod̾em luco sicut comitus ait hesitauerunt sailicet᷑ assim¬
ionbus eoꝵ nõ respondente racione /cũ assũpsissent quidem blra
ͥque affirmari ꝓbariq nõ possent / siue scientia uec̃tatis rerum
ꝯcelestu que ut̃ sepe iam dixi nõ pocest esse in hõiẽ / ñ deo do¬
tonce ꝓcepti Nłam si potest homo incellige̾ dinuna potest et
face Nłam incellige̾ ess quasi euestigio subsequi nõ p̃t aut face̾
qie deus qma moreal corꝑe inductus est cggo nẽ intlłiẽ¬
quidem potest que facit deu̾s quod an fie̾i nõ ex iuẽsitate reꝵ atq oyim
dimnoꝵ facile est uniamnq metiri Nam si mũdum cũ oñibꝰ quẽ sunt
in eo cõcempłari uelis incelliges ꝓfecto ꝙͣcũ dei opus hũauis opibism
scet Ita quancũ int̾ oꝑa diuina et huaua int̾est cantũ distae it̾ der

Expanded text:
sibique saepe contrarias sententias inciderunt, ex quibus exitum non habesibique saepe contrarias sententias inciderunt, ex quibus exitum non haberent; et in eodem luto sicut Comicus ait haesitaverunt; scilicet assumptionibus eorum non respondente ratione, cum assumpsissent quidem vera, sed quae adfirmari probarique non possent sine scientia ueritatis rerumque caelestium: quae, ut saepe iam dixi, non potest esse in homine nisi deo docente percepta. nam si potest homo intellegere diuina, poterit et facere: nam intellegere est quasi e uestigio subsequi. non potest autem facere quae deus, quia mortali corpore indutus est, ergo ne intellequidem potest quae facit deus: quod an fieri possit, ex inmensitate rerum atque operum diuinorum facile est uni cuique metiri. nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari uelis, intellegas profecto quantum dei opus humanis operibus antistet. ita quantum inter opera diuina et humana interest, tantum distare inter dei
Abbreviated transcription (Latin):
reuertat᷑ ad quos cõnocaudos p̾us uena̾t Nam qui mołarũt m¬
pie hũilem sencient inpt̃ãte s uictorẽ / eaq omia que leguns
et nõ intelliguut deo repensante pacient̃ qmpe qui pcc̃is oĩb̾q
inquiuati ⁊ insuꝑ sc̃o cruore pfusi ab illo ip̃o cu uestendas mañq̃
inculerunt suit a det̾ua supp̃acia destinati S erit᷑ nõbis cont
ind̾eos seꝑata macia in qua illos errons ⁊ sceleris reuutemꝰ nũc
ignaros ueritatis instrnamꝰ / dispositõe sum dei sit orõmatũ ut
in iustũ hoc sclui decurso cemꝑũ spacio riuinũ sumat extincti q
ꝑonus om̃ malicia ⁊ pioꝵ aniuius ad beatã uicam reuotatis ꝙ¬
com cͣisquillum pacifitũ aureũ denq ut poete uocant sclũ dto
fuit quod racionẽ mũdi q̃ue cãcam sap̃iam cõtinetito nõ eõ pre¬
henderũt / Ea uͦ fensu ꝑꝑ̃o ⁊ int̾na intelligentia nõ pt̃ cdritnẽ.
di quot ilłi siue doctore  ꝑseip̃os fac̾e̾ uoluerunt Itaq in uarias̃

Expanded text:
am qui uiolarunt impie humilem, sentient in potestate uictorem eaque omnia quae legunt et non intellegunt deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati et insuper sancto cruore perfusi ab illo ipso cui nefandas manus intulerunt sint ad aeterna supplicia destinati. sed erit nobis contra Iudaeos separata materia, in qua illos erroris et sceleris reuincemus. Nunc ignaros ueritatis instruamus. dispositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo fuit, quod rationem mundi, quae totam sapientiam continet, non conprehenderunt. ea uero sensu proprio et interna idi, quod illi sine doctore per seipsos facere voluerunt. Itaque in varias
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hunc fortasse aliquis inniuuero pħoꝵ
noie abegypcus houoretur nec plus ei auico¬
ritatis tribuat quã placomi aut phytagore
manis gͥ cescimonium requiramus Polices
quidans cõsulut aposliuẽ mylesiũ utrũ ne
maneat dia pose mortem an dissosuatur
Et respondit qus Gersius

Expanded text:
sed hunc fortasse aliquis in numero philonomine ab Aegyptiis honoretur, nec plus ei auctoritatis tribuat quam Platoni aut Pythagorae. maius igitur testimonium requiramus. Polites quidam consuluit Apollinem Milesium utrumne maneat anima post mortem an dissoluatur, et respondit his uersibus
Abbreviated transcription (Latin):
fonces aquaꝵ/ aũ oĩis colles genuit me dñs / fecit regiones et
anes in habicabiles sub celo Cũ ꝑaret celos aderam illi ⁊ tũ se¬
cemeret suam sedem cũ suꝑ uencos fac̾e̾t ualidas nubes ⁊ fir¬
matos ponebat monces sus celo qũ fortia faciebat fudatuso
tre eram penes illum disponens Ego eram cui ad gandebat Co ti¬
die aut iocũdabar añ faciem eius aĩ lecaretur orbe ꝑfecto Idc̃to ãt¬
Soy au i⁊ appellat / ꝙ canta sapia ⁊ uirtute sit instructus adeo
pacre / nt cõsilio eus ⁊ mambꝰ ucẽtur infabricatõe mtudi ł Srcas¬
re querat aliquis hoc loco / quis sit iste tam pocens tam deo carus
i quod nõm ħeat cuiꝰ p̃ma natinitas no m ͦ aũcessit mũdũ / beꝵ
eña prudencia disposu̾it uircute cõseruxit p̾mũ scie nõs cõueu̾it
ndme eus ne angelis quĩdẽ nocũ esse qui morant᷑ in celo/ s ip̃i soli
ac dẽo pat̾ nec añ dd publicabitur ut ẽ stĩs lr̃ĩs tradicũ qua dipo¬

Expanded text:
fontes aquarum: ante omnes colles genuit me Deminus; fecit regiones, et fines inhabitabiles sub coelo. Cum pararet coelum, aderam illi; et cum secerneret suam sedem, cum super ventos faceret validas nubes, et cum confirmatos poneret montes sub coelo: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. Ego eram, cui adgaudebat; quotidie autem jucundabar ante faciem ejus, cum laetaretur orbe perfecto. » Idirco autσύμβουλον appellat, quod tanta sapientia et virtute sit instructus a Deo Patre, ut et consilio ejus, et manibus uteretur in fabricatione mundi. CAse quaerat aliquis hoc loco, quis sit iste tam potens, tam deo carus, et quod nomen habeat, cuius prima natiuitas non modo antecesserit mundum, uerum etiam prudentia disposuerit, uirtute construxerit. primum scire nos conuenit nomen eius ne angelis quidem notum esse qui morantur in caelo, sed ipsi soli ac deo patri, nec ante id publicabitur, ut est sanctis litteris traditum, quam dispo
Abbreviated transcription (Latin):
g᷑ mens hũaua tam solers cam incelligens orta ẽẽ credetur si
eñi corpus homis ex huio ficcũ est unde homo nõme accepit
aumus gͦ qui sapit rector est corporis cui membra obsequũtur
camꝙͣ regi et imꝑacori qui nec aspici nec cõp̃hendi pocest Non
pocuit ad homĩem ũ a sapiente natura ꝑueire s sicut om̃e cor¬
pus mens ⁊ animꝰ gubernat ita ⁊ mũdum deus Nec em̃ be¬
ri sumle est ut ininora humilia regnũt heãnt maiora ⁊ sũm
ñ hẽant : demq marcus cicero incusdulauis ⁊ incõsolacõe aĩoꝵ
inquit nulla nit̃ris origo in ueniri potest rlichil est inquit in
aĩs nixtum acq concretũ aut quot ext̾ra natũ acq fictũ ẽẽ bi¬

Expanded text:
igitur mens humana tam sollers, tam intellegens orta esse credetur? si igitur mens humana tam sollers, tam intellegens orta esse credetur? si enim corpus hominis ex humo fictum est, unde homo nomen accepit, animus ergo, qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsecuntur tamquam regi et imperatori, qui nec aspici nec conprehendi potest, non potuit in hominem nisi a sapiente natura peruenire. sed sicut omne corpus mens et animus gubernat, ita et mundum deus. nec enim ueri simile est ut minora et humilia regimen habeant, maiora et summa non habeant. denique Marcus Cicero in Tusculanis et in Consolatione animorum inquit nulla in terris origo inueniri potest. nihil est enim in animis mixtum atque concretum aut quod ei terra natum atque fictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ent nrbem auc domũ nõ potuerit cur moutes marinoris ftãt
com̃puas ⁊ sumlachra nõ fecerit at quin nõ debuerant achoun¬
eciam ad hec efficienda cõcurr̾e siquidem millam posicõnẽ re buoi¬
unt ꝙͣ no exꝑiant᷑/. Nam de natura que mencem nõ habcat ͣ
est nũrandñm ꝙ hec face̾ oblita sit Quid gͦ est utiq deus ⁊̃
nichoaret hoc opus mũdi quo inhil pocest ẽẽ nec dippositi d
ordine nec apans ad ualitatẽ nec ornacius adpulchriciddine nec
maiꝰ ad molem que ficĩ ab hoĩe nõ potan̾t fecit ip̃e in quib eta
honuẽm ip̃m cui ꝑciculam de sua sapiencia dedit ⁊ instrupit eñ
ratione quantũ fragilicas t̾rena capiebat ut ip̃e sibi efficẽt ã
in usus suos eeñt necessai̾a Si n ͦ in hmꝰ mũdi ut ita dixerĩ
re ꝑublita nilla ꝑuidencia est que regat nullus deus qui ad¬
nũstret nec om̃mo sensus ullus in hac rep nacura pollet uude

Expanded text:
erit, urbem aut domum non potuerit, cur montes marmoris fecerit, erit, urbem aut domum non potuerit, cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit. atquin non debuerant atoetiam ad haec efficienda concurrere, siquidem nullam positionem relinquunt / quam non experiantur? nam de natura quae mentem non habeat non est mirandum quod haec facere oblita sit. quid ergo est? utique deus cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem nec aptius ad utilitatem nec ornatius ad pulchritudinem nec maius ad molem, quae fieri ab homine non poterant fecit ipse, in quibus etiam hominem ipsum: cui particulam de sua sapientia dedit et instruxit eum ratione quanta<m fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi efficeret quae ad usus suos essent necessaria. si uero in huius mundi ut ita dixerim re publica nulla prouidentia est quae regat, nullus deus qui administret, nec omnino sensus ullus in hac rerum natura pollet, unde
Abbreviated transcription (Latin):
gira quomiͦ pocest ab ea fiei̾ quod ⁊ sensum habeat ⁊ sigurã Nisi
foriuari aĩariq pocusse / aut istã celĩ ppẽm tam ꝓuident̾ adbalita¬
tes uiuencũ̃ cemꝑatam nesto quo casu sine conditore sine arcisi¬
te subito exticisse/ Si quid inquit est chrisippus ꝙ efficiat ea que
homo licet racione sic p̃dicus face̾ nõ possit id ꝓfecto est maiꝰ⁊
foaus ⁊ sapienciꝰ homie homo aũt nõ pocest face̾re celestia Sigo ill
pucant Si mencẽ nõ habet nchil efficiet uꝙͣ nchil molietur
bbi enũ nõ ẽ cogitatio nec motus est ullus nẽc efficatia Si a at̃
cõsilio utitur adiucipiendum aliquid racione ad dipponendim arte
ad efficiendum uirtute adcõsunuandum ptate ad regendum cur naciu¬
ra pocius quã deus nomĩẽs̾/ Aut si cõcursus achomoꝵ uł careus
mente nacura ea que uidemꝰ effecit quero cur fac̾e celum poci¬

Expanded text:
gura, quomodo potest ab ea fieri, quod et sensum habeat et figuram? nisi gura, quomodo potest ab ea fieri, quod et sensum habeat et figuram? nisi formari animarique potuisse aut istam caeli speciem tam prouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sapientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud putant, si mentem non habet, nihil efficiet umquam, nihil molietur. ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus nec efficacia. si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, uirtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum, cur natura potius quam deus nominetur? aut si concursus atomorum uel carens mente natura ea quae uidemus effecit, quaero cur facere caelum potu
Abbreviated transcription (Latin):
celum q fecissent ad huc dii ꝑ mediũ mane pendeñt Quo g᷑ cõsili¬
o qua racione decõsuso aceruo se achomi cõgregauerunt ut exalus
inferius t̃ra cõglobaret᷑ celum desuꝑ cenderet᷑ tanca syderũ uaĩe¬
tare descinctũ ut nnchil uꝙͣ excagitari possit ornacius Tanta gͣ
qui bideat ⁊ calia pocest exisauiarẽ / nullo effecta eẽ cõsiliꝯ nulla
ꝓuidencia nulla racione diuina Is ex achonus subcilius exignis
concreca eẽ tanca miracula nonẽ ꝑdigio suile ẽ aut nacũ ẽẽ ho
muem qui hec dice̾t/ aut excitisse qͣmi crederent uͣt democritũ qui
auditor eius fuit ilł epicurũ inquẽ nauicas om̃is delencippi fonte
ꝓfluxit At eñĩ sicut alii dicunt nacura mũdus effectus est que
rsu ⁊ signra caret hoc nͦ mulco est absurdius Si nacura mũ¬
lum fecit cõsilio ⁊ racione fecent necc̃e est Is eiũ facit aliquio
qui aut uoliuitatẽ faciendi habet aut sciam/ Si caret seusu ac si

Expanded text:
coelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. Quo igitur consilio, qua ratione de confuso acervo se atomi congregaverunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, coelum desuper tenderetur, tanta siderum varietate distinctum, ut nihil unquam excogitari possit ornatius? Tanta ergo qui videat et talia, potest existimare nullo effecta esse consilio, nulla providentia, nulla ratione divina; sed ex atomis subtilibus, exiguis concreta esse tanminem qui haec diceret aut extitisse qui crederent, ut Democritum, qui auditor eius fuit, uel Epicurum, in quem uanitas omnis de Leucippi fonte profluxit ? at enim, sicut alii dicunt, natura mundus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
tas huanis sensibus eruu nõ pocest quod̾ assequi soluit huãno ꝓui¬
dentia id assecutis est iutͣ fulra decerger et Quit quid emt̃ fictit
dmis maiestatem tantã esse declarat ut nec mente cõphendo nt
lingna/ exp̃mi possit Idem cestat᷑ hermes quẽ atero ait i mins
dcor aꝑud egipoios haberi eum scilicet qui ob̾ uirtutẽ mulcͣaaioħar¬
cium sc̃iam ter maxinꝰ nomiatus ⁊ erat nõ modo płatone berim
phicagora / septẽ ꝙ issis sapientibꝰ longe anciquior Apitd xeuorie
socraces dispucans ait formã dei nõ õport̾e conquiri et płato u
legũ libris quid omino sit deus nõ ẽe querendum qr nec inbeuri
possit nec enarrari ychagoras quoq unũ deũ cõficet᷑ dicens
incorꝑalem ee mentẽ que ꝑ om̃em rerũ nacurã diffusa ⁊ inceita
incalem seusum ouctis oumalibus tribuat Antischenes aũt i
phisico unũ dẽ naturalem dixit deũ quauis gences ⁊ orbes suos
heant populares deos/ Sadem fere ar istotiles cũ suis papacetias

Expanded text:
tas humanis sensibus erui nunquam potest, quod assequi valuit humana providentia, id assecutus est, ut falsa detegeret. Quidquid enim fictum cujus majestatem tantam esse declarat, ut nec mente comprehendi, nec lingua exprimi possit. idem testatur Hermes, quem Cicero ait in numero deorum apud Aegyptios haberi, eum scilicet qui ob uirtutem multarumque artium scientiam Termaximus nominatus est, et erat non modo Platone, uerum etiam Pythagora septemque illis sapientibus longe antiquior. apud Xenophontem Socrates disputans ait formam dei non oportere conquiri, et Plato in Legum libris, quid omnino sit deus. non esse quaerendum, quia nec inueniri possit nec enarrari. Pythagoras quoque unum deum conStetur dicens incorporalem esse mentem quae per omnem rerum naturam diffusa et intenta uitalem sensum cunctis animantibus tribuat. Antisthenes autem in Physico unum esse naturalem deum dixit, quamuis gentes et urbes suos habeant populares deos. eadem fere Aristoteles cum suis Peripate io ticis
Abbreviated transcription (Latin):
poris desideria cõcemprerunt᷑ et uirtucẽ p̃ferentes uoluptarih
inocenciam insticiãq sernauer int hos deus ut sui samleber¬
centes ac benesicos ẽẽ potest ne nõ irasti cũ bibet concẽs
legem suã/ abiti uiraitẽ appeti boluptate Quod si estnat ab̃¬
uinistrator sicut esre debet nõ ntiq concempuit idquod e stat
ouũ mũdo uł maximũ Si est ꝓuidus ut oportet deũ cõsaia
naq gene̾i hũano quo sit uita ur̃a. ⁊ copiosior ⁊ melior E aule
Si est pacer ac deus uniũsoꝵ certe et birrcib homintẽ dela¬
catur ⁊ uicus comoneou ergo ⁊ iustos diligit ⁊ impios
gritatis odũsus eum rebellanti si huic pocet ir asti pp̃ supbia
ous uo magiꝰ pecratori qui legem c̃ĩ ipõ ꝑit̾ sãte concentuit

Expanded text:
poris desideria contempserint et uirtutem praeferentes uoluptatibus innocentiam iustitiamque seruauerint. hos deus ut sui similes rcentes ac beneficos esse, potestne non irasci, cum uidet contemni legem suam, abici uirtutem, adpeti uoluptatem? quod si est mundi administrator, sicut esse debet, non utique contemnit id quod est in omni mundo uel maximum. si est prouidus, ut oportet deum, consulit utique generi humano, quo sit uita nostra et copiosior et melior et tutior. si est pactatur, et vitiis commovetur; ergo et justos diligit, et impios gritatis adversus eum rebellanti. Si huic potest irasci propter superbiam, cur non magis peccatori, qui legem cum ipso pariter latore contempserit?
Abbreviated transcription (Latin):
cõt roprs qui dutumiesias nõ uiudicet suus q rebus eos ꝑfrui paria¬
csre paquos qeat ptatem/ Que canta in quoquã potest pacientia re¬
perim quocam patientia nonũanda est ⁊ no sonpor quidam insensib¬
lus  facile est ferre cotemptũ / Quid si fiant illa que acicerone
dioint: Et emmi Quero si quis pacer sanilias liberis suus aseruo i¬
dersictis uxore ocosu inicensa domo supplicm̃ de seruo miꝙͣ acerrũ
sompserit uerũ  is temens an mmisericors an iħuanis ⁊ audeli

Expanded text:
t, qui contumelias non vindicet, suisque rebus eos perfrui patiatur, in quos habeat potestatem? Quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen patientia nominanda est, et non stupor quidam insensibilis. Sed facile est ferre contemptum. Quid si fiant illa, quae a Cicerone dicuntur? « Etenim quaero, si quis paterfamilias liberis suis a servo interfectis, uxore occisa, incensa domo, supplicium de servo non quam acerrimum sumpserit; utrum is clemens ac misericors, an inhumanus et crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
tanĩ eũ sedato aĩo ẽẽ debere/ aẽ subicit pene nocentẽ quia leg̃
sit minister nõ aĩant pc̃atis sue Sic eñ̃ uolũt qui iram conare
euellere S de hus pocissimũ dico qui sunt nre pc̃atis ut seruis
liberi ut cõmuges ut discipuli quos eñ deluiqu̾e uidemi incicam
adcohercendum ⁊ recesse est eni bono ac iusto dipplĩcere que pra¬
na sunt et aũ malũ displicet mouet᷑ eũ id fieri bidet Sg
suregmꝰ ad uidictam non quia lesi sumuꝰͣ ssus distipliuã seue¬
seruecur mor es corrigant᷑ licencia comp̾mat᷑ hec est ira iusta
indeo aquo ad hoiemn ꝓuenit exempsit rlam sianti nos ptat n¬

Expanded text:
esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta:  utique in deo, a quo ad hominem peruenit exemplum. nam sicuti nos pot
Abbreviated transcription (Latin):
qudem qͥmestit animꝰ añt inr requietus agitat᷑ ymagines sib̃i quas
ceruat effiugit ut naturalem suũ mocũ exerceat baĩetate uidro
quetat ꝙ se falsis dum membra sacurent᷑ ac bigorẽ capiant de
quete Smes gͥ semꝑit̃na sosuis mortis est di aũt mors dñ
o acdingit. deus gͣ nũꝙͣ quietus ẽ dei uero actio que pt̃ esre ñ
mũdi admistracio Si uero mũdi cur̃a gerit cuurat g᷑ honiũ¬
ra deus .⁊ singusoꝵ actus aĩasũtit / eos q sapiences at bon
re desiderat hec et uosinicas dei hec diuina lex quã qmi
maes afficit pena dnoo si ẽ nocentes gͥ leges hemꝰq̃ per¬
ncibus smppsicia sauxerut nocentes indices qui tesere conuit
poua capitis afficĩt duos si ⁊ sox iusta est que ⁊ nocenti
isuit quod meretur ⁊ index inceger ac bomis dict᷑ cm
molefacta uiidicat᷑ Bonoro em̃ saluce custodit᷑ qui malos¬

Expanded text:
quidem quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas quidem quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas cernat adfingit, ut naturalem suum motum exerceat uarietate uisorum, auocatque se falsis, dum membra saturentur ac uigorem capiant de quiete. quies igitur sempiterna solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat i eosque sapientes ac bonos esse desiderat. Haec est voluntas Dei, haec divina lex; quam qui nocentes afficit poena. Quod si est, nocentes igitur leges habentibus supplicia sanxerunt; nocentes judices, qui scelere convictos poena capitis afficiunt. Quod si et lex justa est, quae et nocenti tribuit quod meretur, et judex integer ac bonus dicitur, cum male facta vindicat bonorum enim salutem custodit, qui malos
Abbreviated transcription (Latin):
abe tos sust ados iluͣt qui sunt uirtutis id est ua in malos caitas
uistos ⁊ penos habet Siue ꝑfecto ñ heat huaua uita tur basitut
atq adcantar cõ fusione deuẽmet status mor nc cõcemptis supans¬
ꝙ legibus sola reguet audania ut ut nemo demq cntus srpats¬
sio isi qui uurib peualeat ita quasi cõmum laccna laciotus
abu ustis impine uexantur considerabimꝰ postea cir̃ita frst᷑
urerimi de ira explicenius / au sit aliqua indeo ucrũ inchł
curet om̃io nec moueant᷑ adea que impie geruutur
deus inquit epicurus inchil curat nullam gͣ habet po¬
cestatẽ Curare em̃ necesse est eũ qui habet pc̃atẽ bel
S ecĩa mũdus ip̃e sit uilis Ideo inquit incorruptus est ac beatꝰ
quia semꝑ quietus. Qui gͦ adiuistracio tantaꝵ reꝵ cessit si hec adeo
negligantur que uidemꝰ racione simima gubernari aut quietus
ee quoutͤ pt̃ qui biuit ac sencit Nai qures aut souii res est aut
moras S nec somnus habet quietẽ / Nam cũ soporati sumꝰ / corpꝰ

Expanded text:
adfectus sunt, eos autem qui sunt uirtutis, id est ira in malos, caritas eat, humana uita turbabitur atque ad tantam confusionem deueniet status rerum, ut contemptis superatisque legibus sola regnet audacia, ut nemo denique tutus esse possit nisi qui uiribus praeualeat: ita quasi communi latrocinio terrab iniustis inpune uexantur. considerabimus postea cur ista fiant: interim de ira explicemus, an sit aliqua in deo, utrum nihil curet omnino nec moueatur ad ea quae inpie geruntur. \'Deus\' inquit Epicurus \'nihil curat\'. nullam igitur habet potestatem — curare enim necesse est eum qui habeatuel sed etiam mundus ipse sit uilis ? ideo\' inquit \'incorruptus est ac beatus, quia semper quietus\'. cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a deo neglegantur quae uidemus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest qui uiuit ac sentit? nam quies aut somni res est aut mortis. sed nec somnus habet quietem. nam cum soporati sumus, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Rurerunt ficentia quod uc̃iq iuste sapient̾q fit S stoia nõ bide¬
medullam rei non mũemebant uoluerunt eam penitus exod̾e Pe¬
ripateati ie nõ epcisendami s cẽpandam dẽ dixerunt Quib iusato
ne apparet exdiffincionib cop quas quas seneta enimꝰauit in lib̾ia
quos de ira composuit Iua est inquit mpiditas ulastende iniuri¬
quo asñ ut ait posridomus cupiditas pumendi eius a quo te ique
puces lesim Quidam ita diffimerũt Iira est ititacio aĩ adnocer¬
dum ei aut̃ qui uocuit᷑ aut noce̾ uoluit : Aristotilis diffiuicio no mul¬
tum a nr̃a ab est /ait enĩ iram esse cupidicatẽ doloris reppondendi
uero cohibenda est /ne ad aliquos maximũ ꝓsiliat ꝑfurorẽ hec
iuenit᷑ Inurit eñi lesio dolore ⁊ dolor facit ulcionis oppiditatẽ

Expanded text:
ur licentia, quod utique iuste sapienterque fit. sed Stoici non uidemedellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto irae, apparet ex finitionibus eorum quas Seneca enumerauit in libris quos De ira conposuit. ira est inquit cupiditas ulciscendae iniuriae aut ut ait Posidonius, cupiditas puniendi eius a quo te inique putes laesum. quidam ita finierunt: ira est incitatio animi ad nocendum ei qui aut nocuit aut nocere uoluit. Aristotelis definitio non multum a nostra abest. ait enim iram esse cupiditatem doloris repo-. nendiuero cohibenda est, ne ad aliquod maximum malum prosiliat per finuenitur. inurit enim laesio dolorem et dolor facit ultionis cupiditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rapiant ꝑurent / nec cõsancgineis nec ꝑentib parcant leg es
⁊ ip̃m eña deũ negligant/ ħabet gͣ ira in deo mac̾iaui. ⁊ don es
em̃ fas eum cũ taliã fici̾ uideat nõ moueĩ et in surgge odesas¬
nem steleracoꝵ ⁊ pesaferos nocences ꝙ delere ut bouib om̃b

Expanded text:
rapiant, perjurent; nec consanguineis, nec parentibus parcant; leges rapiant, perjurent; nec consanguineis, nec parentibus parcant; leges et ipsum etiam Deum negligant. Habet igitur ira in Deo materiam. Non est enim fas eum, cum talia fieri videat, non moveri, et insurgere ad ultionem scelerato
Abbreviated transcription (Latin):
rũrtõsugiunt nitigant obsecrant credentes eũ posse ab hus nuiri¬
is ꝓpulfare habet g᷑ causam miserandi nec enũ tam innuitis est
hõminũq concemptor ut auxiliũ laborantib deneget Itẽ plurm
quib ꝑsuasum est deo plat̾e ꝑiusatiã / eũq qui sit dũs ac ꝑeus oñ¬
uenerant᷑ ⁊ p̃cibus assidius/ ac frequẽtib notis doua ⁊ sat̾ficia of¬
ferunt/ nõm eius laudibus ꝑseauit̾ iustis ac bouis oꝑib ꝓme̾ri
eum laborances estergo p̃p quod deus et posit et debeat gruafica¬
riNam si nchil est cam cõueniens deo ꝙͣ beneficencia ncħilat
tam alienũ quã ut sit iugratus necc̃e est ut officiis optimor sa¬
q uiuenciũ prescet aliquid ac uicem reddat / ne subeat ingrato
cispam que est ecia hõi c̃nñosa / Contra aũt sunt alii faciuorsi
⁊ nefarii qui om̃ia libidinib polluat cedibus bexent frandent

Expanded text:
rumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes eum posse ab his injurirumque confugiunt, mitigant, obsecrant, credentes eum posse ab his injurias propulsare. Habet igitur causam miserandi; nec enim tam immitis est hominumque contemptor, ut auxilium laborantibus deneget. Item plurimi, quibus persuasum est Deo placere justitiam, eumque qui sit dominus ac parens ouenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offerunt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. est ergo propter quod deus et possit et debeat gratificari. nam si nihil est tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus, necncteque viventium praestet aliquid, ac vicem reddat, ne subeat ingrati culpam, quae est etiam homini criminosa. Contra autem sunt alii facinorosi et nefarii, qui libidinibus omnia polluant, caedibus vexent, fraudent,
Abbreviated transcription (Latin):
sabricandi ueit̃ fontibus ad potũ ⁊ ad lanachra flumubus adagros
irrangandos b̾miandasq regiones uat᷑ e̾ra ad papiendam frucõĩ
atꝙ signoꝵ Satur mori nõ sosum ad cõmerna ⁊ copias excont¬
inquis regionibus ferendas uerũ eciã ad bbertatẽ om̃is rar
pisdm̃ Quod si hus elementis uct᷑ quibus est ꝑximꝰ nõ e dubu
quii ⁊ celo qm ⁊ celesaũ rerũ officis ad feralitatẽ terre sxqnaͫ¬
ourm acereꝑtatu sunt. Sol n requietis ousibus ⁊ spatus ncaͣ¬
libus orbes uuues õfict ⁊ aut orieus diem ꝑunt adlaborem
aut ocadens nocteri suꝑduat ad requiem ⁊ cñ ab̃scessi longus dd
meidiem cum accessu iptꝰ ad septentonẽ hicuus ⁊ estatis ncissiat¬

Expanded text:
m ferrique fabricandi, utitur fontibus ad potus et ad lauacra, fluminibus ad agros inrigandos terminandasque regiones, utitur terra ad percipiendam fructuum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem omnis generis piscium. quod si his elementis utitur to quibus est proximus, non est dubium quin mperata sunt. Sol irrequietis cursibus et spatiis inaequalibus orbes annuos conficit, et aut oriens diem promit ad laborem, aut occidens noctem superducit ad requiem: et tum abscessu longius ad meridiem, tum accessu propius ad septentrione
Abbreviated transcription (Latin):
onc / incellectu paencia racione/ Quotũq porrexeĩt manłi id
nacure aptim ⁊ cõmodum sit nt si quis uelit apparatissima ce¬
ntã infantibus qmi noudum sapiant apponere utiq ud appetent
singuli quo unĩ ꝙͣq aut impetus aut fames aus etał cisus ae¬

Expanded text:
one intellectu scientia ratione, cum quocumque porrexerit manum, id one intellectu scientia ratione, cum quocumque porrexerit manum, id naturae aptum et adcommodatum sit? ut si quis uelit apparatissimam cenam infantibus qui nondum sapiant adponere, utique id adpetent singuli quo unum quemque aut impetus aut fames aut etiam casus a
Abbreviated transcription (Latin):
l quegaao et omino molum uiperam feriuit᷑ ceustam mane¬
euqs disayso mederi eisdem besue suoi eastantate¬
lus fuerat eam prorsis. oni ee ꝓͣ remesiu conraas
ea ĩp̃a desiderai̾ Breniꝰ gͣ ac uertus respondere potuerunt iñli
erat opificii sũmum inspirauit ei sapĩam soli ut omĩa ippi
ac dicioni sue subiugaret om̃ibus q mñdi cõmodis uterea
Proposuit tãm ei bona ⁊ mala quia sapĩam dedit aꝰ om̃is
racio indiscernendis malis ac bonis sita sit Non pocest eũ
quisꝙͣ esigere meliora ⁊ sãe quid bonũ sit ũ sriat suuul reitere
ac bicare᷑ que mala sunt inuicem sibi alterutra conexa sunit
ut sũblaco alt̾utro / ocrũq sit tolli necõe  Propoĩtis gͣ bonis
maris q tñ demũ opus suũ ꝑagit sapĩa ⁊ quidem bonũ appe¬
cit ad scilicatẽ mualũ reicit ad salutẽ Ergo si bona iminiu̾a¬
uilia data sunt quib frm posset sic eciã mala que caueret N
Positis em̃ tancũ nr᷑ incõspectu bouis quid esd opus cogitaci¬

Expanded text:
 esse omnino malum! uiperam ferunt exustam in cineremque dilapsam mederi eiusdem bestiae morsui. quanto melius fuerat eam prorsus non esse quam remedium contra se ea ipsa desiderari! breuius igitur ac uerius respondere potuerunt in hunc rat diuini opificii summum, inspirauit ei sapientiam soli, ut omnia imperio ac dicioni suae subiugaret omnibusque mundi commodis uteretur. proposuit tamen ei et bona et mala, quia sapientiam dedit, cuius omnis ratio in discernendis bonis ac malis sita est. non potest enim quisquam eligere meliora et scire quod bonum sit, nisi sciat simul reicere ac uitare quae mala sunt. inuicem sibi alterutra conexa sunt, ut sublato alterutro utrumque sit tolli necesse. propositis igitur bonis malisque tum demum opus suum peragit sapientia et quidem bonum adpetit ad utilitatem, malum reicit ad salutem. ergo sicut bona innumerabilia data sunt quibus frui posset, sic etiam mala quae caueret. npositis enim tantummodo in conspectu bonis quid opus est cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
nna ipta detrestit nec poceriut siguli habere coũ quoi ẽ cõc̃
ñ płuribus Guiciuq caucũ deerit quantũ cet̾i possidebunt e nõ¬
poplitrg inhoc ado muli ese rectores rec m bua donior młt
doniu nec iinaui una musti gubernacores/ nec maruento aut
crge duces musti nec in u̾no exanne multi regeb s ne nicelo
quidem mułt soles ẽẽ pocuerunt sicuc nec dĩe pfures inẜuo co¬
purio Adreo inẜuicate natura unusa cõsence senos s uumi¬

Expanded text:
mma ipsa decremma ipsa decrecum pluribus: unicuique tantum deerit, quantum caeteri possidebunt. Noctores: nec in una domo multi domini, nec in navi una multi gubernatores, nec in armento aut grege duces multi, nec in uno examine multi reges. Sed nec in coelo quidem multi soles esse potuerunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitate natura universa consen
Abbreviated transcription (Latin):
ariscotilem maymiaꝵ sectaꝵ pñcipes tam facile deluderen
ordimbus cemporib cõscancia aut olim pocuit sine ꝑuid oai¬
tifice oĩri aut coustare cot sclis sine inicola poceñti auem
ant imꝑpetuũ gubernari sie ꝑito ac senciente rectore/ Quod̾
ratis ip̃a declarat Quicquid est eiũ quod̾ habet racionẽ / raci¬
one sit ortũ neccesse est racio aũt sencientis sapientis q nacura
qua ⁊ regit᷑ et coustat gͦ adeo factus est Quod si ẽ coudicor
rector q mũdi deus recte gͥ ac bere religio constituta est̾ aucto¬
⁊nes it opius. docuimus in nr̃is institucionibus deos iuul¬
tos ẽẽ nõ posse ꝙ dimina uis ac pocestas si distribuat᷑
tis nõ est nec nmnũ / nec dundi potes Deus ĩ uiiuis
et in quo us ⁊ pocestas cũ simata / nec minm pt/ nec auger Sa
ant nust̃ suit dimi habent singnli pcctis aliqui ac inimuus si¬

Expanded text:
Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? ordinibus temporibusque constantia aut olim potuit sine prouido artifice oriri aut constare tot saeculis sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. quidquid est enim quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est. ratio autem sentientis sapientisque naturaqua et regitur, et constat; ergo a Deo factus est. Quod si est conditor rectorque mundi Deus, recte igitur ac vere Religio constituta est; auctonor, ostendimus in nostris Institutionibus deos multos esse non posse, quod diuina uis ac potestas si distrahatur lis non est, nec minui nec diuidi potest. deus igitur unus est, in quo uis et potestas consummata nec minui potest nec augeri. si autem multi sint, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, su
Abbreviated transcription (Latin):
uelut aliqua dicenti/ Si lena sunt ⁊ rocunda utiq nõ possunt inui¬
cem se apphendere ut aliquod corpus effĩciant ut siquis nliũ belĩt
in bña coangientationẽ cõscũge̾ lenicudo ip̃a granoꝵ in massani
coire no sinat Asꝑa inquit ⁊ augulata sunt ⁊ hamata ⁊ posunit cos
poterit ⁊ conteri ¶ hec inquit ꝑ mane x requietis motibus uolitat
rhuc atq illuc feriunt᷑ sicut puliũs mimicias uidemus in sole cum
ꝑ seuestram radios ac luue inimiserit/ Exhus arbores ⁊ herbe
fuges oñs ormut᷑ exhus aĩałia/ ⁊ aqua ⁊ igus ⁊ unu̾sa gignũt᷑¬
uuar̃ et rursus in cadem resoluũt᷑ fferri hoc pocest ꝙͣdiũ de reb

Expanded text:
uelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuiuelut aliquid dicenti. si leuia sunt et rotunda, utique non possunt inuicem se adprehendere, ut aliquod corpus efficiant, ut si quis milium uelit in unam coagmentationem constringere, lenitudo ipsa granorum in massam coire non sinatpoterit et teneri. \'haec\' inquit \'per inane inrequietis motibus uolitant et huc atque illuc feruntur, sicut pulueris minutias uidemus in sole, cum per fenestram radios ac lumen inmiserit. ex his arbores et herbae et fruges omnes oriuntur, ex his animalia et aqua et ignis et uniuersa gignuntur et rursum in eadem resoluuntur\'. ferri hoc potest, quamdiu de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ulib aut uitde suit quero sius illa uidit nuꝙͣ srius seusit Qiuis au¬
dunt, an solus lencippus oculos habuit solus mente quipfeces
solus om̃iũ cecus ⁊ excors fuit qui ea loqueret᷑ que uec eger q̃syͣ
delirare nec dormieus posset sompniare /. Quatuor elementis con
is uideret᷑ insist̾e s ipoꝵ elem̃toꝵ alia noluit cẽ p̃mordia / que
nec uideri possuit / nec tangi nec ulla corꝑis ꝑce sentiri Tam mi¬
nits sunt inquis ut nulla sĩt acies ferri cam subtiłis qua secari ac
duidi possuit/ uude illis nom imposuit achonioꝵ S occurrebat ei
ꝙ si una eẽt om̃ibus eadem q nacura non possent res effic̾e diu̾sas
canta uaĩetote/ quanta uidemꝰ messe mũdo dixit go lema eẽ ⁊¬
asꝑa ⁊ rociuida ⁊ hamata Quanto melius fuerat tate̾ quã in ũsus
cam nuserabiles tam manes habẽ liuguã Et quidem uereor ne non
imims delirare bideat᷑ qui hec pucet refellenda reppondeamꝰ cam̃

Expanded text:
ubi aut unde sint quaero. quis illa uidit umquam? quis sensit? quis audiuit? an solus Leucippus oculos habuit? solus mentem? qui profecto solus omnium caecus et excors fuit, qui ea loqueretur quae nec aeger quisquam delirare nec dormiens posset somniare. quattuor elementis consis uideretur insistere, sed ipsorum elementorum alia uoluit esse primordia quae nec uideri possent nec tangi nec ulla corporis parte sentiri. tam minuta sunt\' inquit \'ut nulla sit acies ferri tam subtilis qua secari ac diuidi possint\'. unde illis nomen inposuit atomorum. sed occurrebat ei quod, si una esset omnibus eademque natura, non possent res efficere diuersas tanta uarietate quantam uidemus inesse mundo. dixit ergo esse ata et hamata. quanto melius fuerat tacere quam in usus tam miserabiles, tam inanes habere linguam! equidem uereor ne non minus delirare uideatur qui haec putet refellenda, respondeamus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bono sequit᷑ ut ostendam cuir fecerit hoĩem ip̃m deus¬
sioit iudũ ir̃ hoiem machinatus est / ita ip̃m pt e¬
noud incellut̾e possit deũ qui opa euis admirari uicͣtutẽ pcatẽ¬
po cedas arntes recto corꝑe ac stacu factus est ut ad comcẽpsa¬
cionẽ parentis sui excicatus ẽẽ Gideat᷑ ideo sermonẽ souc ags¬
pit ac fiuctuamꝰ cogitacionis mẽp̃trem ut euarrae inaietatic
dñ sui possit postreno idcto ei omcta subiecta sunt nt factoi

Expanded text:
 Sequitur ut ostendam cur fecerit hominem ipsum DeusSicut mundum propter hominem machinatus est, ita ipsum pionis intellegere possit deum, qui opera eius admirari, uirtutem pote animantes recto corpore ac statu factus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse videatur. Ideo sermonem solus accepit, ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare majestatem domini sui possit. Postremo i
Abbreviated transcription (Latin):
mita romipio regantur omna Ecideo cauais ent as hoĩe nd̃
possit anteiis cuarran aut sensibus esamagi srdt gri ode
cos autos siraute qma nt qua ꝑfuerant hominũ geneĩ ditus
honois affectos esse post moicẽ aut ob beucfica eẽt maue agre
quis ẜuanam Sitam excoluerant nmortalon memõias depe¬
auos quis ignoras ⁊ iec cantũ mares ẜ ⁊ feminas Quod̾tñbe¬
inscissum igrecie st̃pcores/ quos isli cheologos nũcpant cũ na
merus ac m̃ ennus qui eaꝵ oĩm natases cõigia ꝑgenes imꝑtꝰ
res gestas obics sinachra demonstrant ⁊ seaitus eos culliuais
cio de natura deoꝵ sibro disofuit publicas religiones s tam Geram
quam ignorabat nec ip̃e nec alius quisꝙͣ pocuit induc̾e adeo rope
cestatas est falsimi quidem appere / ueritatẽ tamẽ lacẽ uonã inquit

Expanded text:
imperio regantur omnia; et ideo tantus est, ut ab homine non possit, aut verbis enarrari, aut sensibus aestimari. Unde igitur ad eos aut ob uirtutem qua profuerant hominum generi diuinis honoribus adfectos esse post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam merus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse nec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam i
Abbreviated transcription (Latin):
uea ͭ  ꝯm̃ ieppondiꝰ ipre qliⁱ andam decestabiliq prutentie ͤ
uel pociuis amencie redeamus adppositũ
ns in ħoie scło reꝑiatur insticiã qua uisi cupiditates᷑
utͣas deus qui fasli uõ p̃t/ cohercuerit scelerate ipie¬
qn binenꝰ Spectari gꝰ actus nr̃os adeo no mꝰ ad unftatẽ tomu¬

Expanded text:
am respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. uis in homine solo reperiatur, iustitiam, quia nisi cupiditates nostras deus qui falli non potest coercuerit, scelerate inpieque uiuemus. spectari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem commu
Abbreviated transcription (Latin):
silicem ac ferrũ orbem intreum plenũ si cemieris in sole del̃e
ꝙͣ as aqua resulget ignis accendit᷑ ecia indurissimo frigore
⁊lum ecca maqua ignem esst credendum est  at quin desole
ignis necestate quidem accedi pocest Si cere in halauĩs lli
uapor leuis aliquit acciug̾it aut cruscam marmoris aut lm¬
nam panlatim ꝑ immicissimos iores aqua concrestit ¶ Item de
alicr ceire auc moris nebula existit que aut diꝑꝑsa hume fa¬
der quidquios cexerit aut cossecta marduos moutes insublime
Genca rapta sapatur in mbem atq yiubres maxiuos deicit
ubrgi deouras liquores natos ẽe Num inuapore ⁊ lon ĩ hal¬
tu ũ inbento At quin nchil pocestꝭ consiste̾ i eo ꝙ nẽc cam¬
Int̾siue sndet̃ Sucd gͦ de auinalibus loquar in quoꝵ corꝑib
nighus sine ratone siue ord̾ine unlitate sine spetie fignrãtũ

Expanded text:
silicem ac ferrum. orbem uitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine silicem ac ferrum. orbem uitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine quod ab aqua refulget ignis accenditur etiam in durissimo frigore. num etiam in aqua ignem esse credendum est? atquin de sole ignis ne aestate quidem accendi potest. si cerae inhalaueris uel si uapor leue aliquid attigerit, aut crustam marmoris aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa umefacit quidquid texerit, aut collecta in arduos montes et in sublime uento rapta stipatur in nubem atque imbres maximos deicit. ubi ergo dicimus liquores atomos esse? num in uapore ? num in halitu ? num in uento ? atquin nihil potest consistere in eo quod nec tangitur nec uidetur. quid ergo de animalibus loquar, in quorum corporibus nihil sine ratione, sine ordine, sine utilitate, sine specie figuratum
Abbreviated transcription (Latin):
suem lerem ał euoidio dacam demq lũcrecius quast ob litusa
chomoꝵ quos asserebat int redargeret eas qui dicũt e
thilo fiei̾ omia hus argiũtis usus est / que contͣ ip̃m u̾ale¬
rent Sic em̃̃ dixit ram si de nichilo fieñt ex ombus rebus
our̃e genus nasti porret / nichil semĩe egeret Item postra ͥ ᷤᷤ
nril gͥ fiei̾ de nich̃ilo posse pucandum est semũe qñ opus ẽ
rebus quoq queq creati aeris it̾ras possint ꝑferre ꝑ alrae
Quis hunc pucet huige cerebrũ cũ hec diteret nec bibẽt
sib esse concͣria Nichil em̃ ꝑ athomos fieĩ exindẽ aꝑpet᷑ p eb
men euꝰq iei certũ ess ñ forte ignis ⁊ aque naturã Athonis
ee credemus Aiuid ꝙ durissimi rigoris mateie si ictubehemena¬
ore collidant᷑ ignis excncit᷑ Num inferro aut silice attonla¬
tent Qris inelusit aut cur sua sponte nõ euncant sant quoñ
senna gnis in mateĩa frigidissima ꝑ man̾e potueruut Suott

Expanded text:
s quasi oblitus atomorum quos adserebat, quo redargueret eos qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argumentis usus est, quae contra ipsum ualerent. sic enim dixit: nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus omne genus nasci posset, nil semine egeret. item postea nil igitur fieri de nilo posse putandum est, semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae aeris in teneras possint proferrier auras. quis hunc putet habuisse cerebrum, cum haec diceret nec uideret sibi esse contraria? nihil enim per atomos fieri exinde apparet, quod semen cuiusque rei certum est, nisi forte ignis et aquae naturam ex atomis esse credemus. quid quod durissimi rigoris materiae si ictu uehementiore conlidant, ignis excutitur? num in ferro aut silice atomi latent? quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant? aut quomodo semina ignis in materia frigidissima permanere potuerunt? mitto
Abbreviated transcription (Latin):
trasci dm̃ cunc ad illud alt̾um ueniri esretuecesse/ Cũ aũt magis sit
ambiguũ de Ira pene mainfescũ de grã absurdũ est interto
corcũ uelle subuerte̾ / cũ sit ꝑmptius de certis inc̾ta firmare her
si hec que dicta sunt falsa esse dep̃hendimꝰ unũ illud excͤmm
suꝑest in quo solo possit beritas ĩueniri quod apħis nec sustepã
est uuꝙͣ nec aliqũ deffensũ cõsequens ẽẽ ut irastat᷑ deus qm̃¬
suia om̃is ⁊ cardo religionis pietatisq uersat᷑ neq honos ul¬
lus deberi p̃t̃ deo si nchil prestat colenti: Cũ sepe p̃ħĩ ꝑigno
ranciã ueĩtatis aracione destineruit acq merores moderuit
mexcricabiles id eñi solet huis euenire ꝙͦ maiori uiam nesnẽti
⁊ nõ facenti se ignorae̾ ut uaget᷑ dum ꝑomictari obios erubq¬
cit illud tñ nullus pħũs asseruit inuꝙͣ nõ nchil int̾ hoĩem ac

Expanded text:
irasci deum, tunc ad illud alterum ueniri esset necesse. cum autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est ex incerto certum uelle subuertere, cum sit promptius de certis incerta firmare. Haesi haec quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest in quo solo possit ueritas inueniri, quod a philosophis nec susceptum est umquam nec aliquando defensum, consequens esse ut irascatur deus, qsumma omnis, et cardo religionis pietatisque versatur. Nam neque honos ullus deberi potest Deo, si nihil praestat colenti, nec ullus metus, si norantiam ueritatis a ratione desciuerint atque in errores inciderint inextricabiles — id enim solet his euenire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti se ignorare, ut uagetur, dum percontari obuios erubescit —, illud tamen nullus philosophus adseruit umquam, nihil inter ho
Abbreviated transcription (Latin):
sine cactabilia que beniũt subaspectũ racione ucraq cõsta̾e
quis nõ uidet Quomiꝰ gͦ sine ratione cormncia possunt aliqd
effic̾e racionale uidemꝰ eñ nchił eẽ. in oñu mũdo ꝙ nõ heat
nire maximã nurabilemq racionem Que quia supra hom̃is sẽ¬
sum ⁊ ingeniũ est cui rectius ꝙͣ diuine ꝑuidencie cribuenda
est an sumlachrũ hõis et stacuam ratio ⁊ ars fugit ip̃m ho¬
minẽ defrustis cemiere cõcurrentibus fic̾i pucabunus es

Expanded text:
tum, ratione utraque constare quis non uidet ? quomodo ergo sine ratione coeuntia possunt aliquid efficere rationale? uidemus enim nihil esse in omni mundo quod non habeat in se maximam mirabilemque rationem. quae quia supra hominis sensum et ingenium est, cui rectius quam diuinae prouidentiae tribuenda est? an simulacrum hominis et statuam ratio et ars fingit, ipsum hominem de frustis temere concurrentibus fieri