comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiusti cũ deo ꝙ eñ hoibus potis principari Py iõ diac hieronrmuo ꝙ sen¬
suo ẽ. Non uocabitur hõm tun suppl antator. hoe ẽ iarob s uocaditur
nom̃ tiuũi princtps cum deo bocẽ istael q̃m enim ego princaposim gie
.n. tu ꝗ metu luctari potiusti princeps uocaberis: Si aũt mẽcum pro¬
ꝗ nare potiuisti. quatito magis cum homunibue hoc ẽ cun esau quear for¬
nidare non debeo. Et hoc ondit ap̃m hebreum tne seriptum hoc
mo do:¬

Expanded text:
um Deo, et cum hominibus poteris principari'. Et ideo dicit Hieronymus quod sensus est, Non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est Jacob, sed vocabitur nomen tuum princeps cum Deo, hoc est Israel. Quoniam enim ego princeps sum, sic enim tu qui me cum luctari potuisti princeps vocaberis. Si autem me cum pugnare potuisti, quanto magis cum hominibus, hoc est cum Esau, quem formidare non debes. Et hoc ostendit ipsum Hebraeum hic scriptum hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
puntum patientis. Qr si põt
a tota suꝑsicie agentis spenes
uenire ad singula puñcta patre¬
tis ꝑ singulas pynamides &ut
totius a gentis: & ad quam lib¬

Expanded text:
punctum patientis, quia sic potest a tota superficie agentis species venire ad singula puncta patientis per singulas pyramides et totius agentis; et ad quamlib
Abbreviated transcription (Latin):
ienciam. Sn lapio cadens a S alto ꝑpendiailariter fortius seindit. Et si ho
cadit ab alto ꝓpendiculariter magis leditur. Nam ꝗ homine cidente ab alto
pelleret ab incessai ꝑ pendicu lani e totus conquassatur. & ꝯsiderandũ q
s a quisis punctis agentis uemãt adeanieni rem radii unuo ꝑpendia sanis
sup agens s alius siait ꝓpendicilaris suꝑ ip̃m semꝑ enit y pendinilanis
tior quantum e go yõe hac. & 43 . eh. radat suꝑ.e d. patiens at angulos
rectos & ab. nõ ut sie. eh. fortificetur go tali cau. nii hilomiinio tñ nõattin¬
get ad fortitudinẽ ab. quia breuior ẽ & ꝗa. b punctus. ed simłr pundais
eicuilaris erunt aequales siut in planis & tomplebitue actio sy tñ nõ sune

Expanded text:
ientiam, unde lapis cadens ab alto perpendiculariter fortius scindit; et si homo cadit ab alto {perpendiculariter} magis laeditur: nam qui hominem cadentem ab alto pelleret ab incessu perpendiculari, si a diversis punctis agentis veniant ad eandem rem radii, unus perpendicularis super agens, et alius non perpendicularis super ipsum, semper erit perpendicularis tior quantum est ex ratione hac. Et licet c b cadet super e d patiens ad angulos rectos, et a b non, ut sic c b fortificetur ex hujusmodi causa, nihilominus non attinget ad fortitudinem a b, quia brevior est, et quia b punctus e d similiter puncdicularis erunt aequales, sicut in planis, et complebitur actio. Sed tamen non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sotilius ꝙ quibuscũq corporibus in hͦ munto poitio si sine duersa a
cõtiqua nõ conainua & suꝑponatur uł subponatur Etium corpus ad
quod aeque distanter ducantue linee due a mediis punctis datoꝵ
corpoꝵ. Si gͦ ille lineae t̾minentur ad guncta du̾sa int̾tio cor
tune pars illuis cor is ẽ metia int̾eas & aequãłr semꝑ distane.

Expanded text:
corporibus in hoc mundo positis, si sint diversa et contigua, non continua, supraponatur vel supponatur tertium corpus, ad quod aequidistanter ducantur lineae duae a mediis punctis datorum corporum. Si ergo illae lineae terminentur ad puncta diversa in tertio corpore, tunc pars illius corporis est media
Abbreviated transcription (Latin):
post diliuuium 4/ De emptiõs ⁊uenditiõe apus abrabã ꝑspelu cai
duplici. &de crcumasione e huuismõi. detꝑ siictitas Abraha
& prnm suorum leges honestas & saenas uiuenos concludit fusa
iuros eitulo maioris sapiẽ insaignitus fut promecheuo. quẽ poete
ferunt de luto formasse homineo quia optius sapra doctor siuse
utidem ait cdit Angustimis fuit Atblas magnus astrologue. uñ
occasioñe uit cauqͦ refent fabula iuenit . q eum portare coelum fin¬
xerit. quis m̃õs eius noĩe muncupatur nius altʳ potus iteli por
gades hercilis atto llicur uelut ĩ toelum. S priores fuerũt ꝑriui
noe e abraham ꝙ fueminę prti astronemisut Iosephuo nannit

Expanded text:
um, et de emptione et venditione apud Abraham pro spelunca duplici, et de circumcisione et hujusmodi, atque sanctitas Abrahae et patrum suorum leges honestas et sacras vivendi concludit fuisse viros titulo majoris sapientiae insignitus fuit Prometheus, quem poetae ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor fuisse ut idem ait Augustinus, fuit Atlas magnus astrologus; unde occasionem, ut Augustinus refert, fabula invenit ut eum portare coelum confingeret, quamvismons ejus nomine nuncupetur, cujus altitudine potius coeli portGades Herculis attollitur velut in coelum. Sed priores fuerunt filii Noe et Abraham qui fuerunt periti astronomi
Abbreviated transcription (Latin):
mars alicuius regionis/. eius radii rabũt ad angulos obliquos ut qlib
ꝗ nouit casuo angulorum põt seire. Et quia cadunt ad angulos eiles
re uapores a fundo maris 4 ampullas tumentes uł ingur gitantes aqua
manis ut eopellantur e canalibus suis. quos uapores non pt̃̃t radis
Etrahere ad aerem nec consumero ꝑꝑ debilitate suam. Et io quantu
fluat aqua a sedibus sius Donee durg huiusmor e hullitio uapor. S n
luna accedit as mediũ reli cadut magis. & magis anguli eius ad anu¬
los restos. Et fortificantur suꝑ corpus maris. ac gohunt uapores¬
ad aerem & consumunt. Un debilitatur fluxus paulatim ẜm̃q
luna appropinquat lineae meridiei. Et q̃n uenit ad ilam lind̃a. suma

Expanded text:
mare alicujus regionis, ejus radii cadunt ad angulos obliquos, ut quilibet qui novit casum angulorum {potest scire}. Et quia cadunt ad angulos tales,re vapores a fundo maris, et ampullas tumentes, et ingurgitantes aquas maris, ut expellantur a canalibus suis, quos vapores non possunt radii ad aerem extrahere nec consumere propter debilitatem suam; et ideo oportet ut aqua fluat a sedibus suis, donec durat hujusmodi ebullitio vaporum. Sed cum luna accedit ad medium coeli, cadunt magis et magis radii ejus ad alos rectos, et fortificantur super corpus maris, ac extrahunt vapad aerem et consumunt, unde debilitatur fluxus paulatim, luna appropinquat lineae meridiei; et quando venit ad illam lineam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aͥs resenbit pectora luci. Fripitur solis uibar & chorusitucit
astris. uoluetur eoelum Iunaris splencor abibit. Finet colles
ualles optollet ao imo. Sie puritur fontes torrentur ꝑ liuaq i ꝗm
Iartareuq chaos m̃o scrabit tra debiscens. Exadet eccelo ignio
& sulphuris amnis: Si igitur muliercu le fragileo huiuimõi di¬
Derune. longe magio credendum ẽ phos sapiẽtissimos huius tño s

Expanded text:
it astris, Volvetur caelum, lunaris splendor abibit, Ejiciet colles, valles extollet ab imo. Sic pariter fontes torrentur flumina que igni. Tartareum que Chaos monstrabit terra dehiscens. Excidet e caelis ignis que et sulphuris amnis. Si igitur mulierculae fragiles hujusmodi dixerunt, longe magis credendum est philosophos sapientissimos
Abbreviated transcription (Latin):
sirat c̾icrt ꝑtholimeus in liͦ di disposatione sphere. Q si cum ꝑymanneio
dimidius anmis ereo. & dimidius annũs nox nõ sunt aialia nec planta
Stunc uiderẽtur ꝙ calor nims abundarx cum sol ingrecitur p̾mumm
Inidum arietis usq quo ueniat ad primum gradum libne & hoc ꝓcimi¬
diumannũ. Et ad hoc adeitur ꝙ dilunilum matutinũ inapit ꝑ menser
&eiieium añ ortum solis suꝑ tram ꝗ trepusculum uespt̃imim euns
&aurore multum augm̃e taditur calor quia nõ h̃nt noctem ꝑ funeon¬

Expanded text:
sicut docet Ptolemaeus in libro de dispositione sphaerae. Sed si cum pyramidibus dimidius annus dies, et dimidius annus nox, non sunt animalia nec plantae, et tunc videretur quod calor nimis abundaret, dum sol ingreditur primum gradum Arietis, usquequo veniat ad primum gradum Librae, et hoc per dimidium annum. Et {ad hoc} additur quod diluculum matutinum incipit per mensem et dimidium ante ortum solis super terram, et crepusculum vespertinum durat m crepusculi et aurorae multum augmentabitur calor, quia non habent noctem profun
Abbreviated transcription (Latin):
miture a qneto uorabulo cognate signifiratiois. nam Regu in greco si q̃t
auẽ an. latino. es hec quo non poncordant: e ro multo magis ab aliio slãa
non trahet a positionem hae igitur ẽ nnus modus quo enfinits quasi
uocabulis enrant latini.
unden diphtongos &m̃lta alia. ut sic uarietatem suoꝵo uocabulorum
in siginficando designẽt. Nam cenos quod e anaulo a quo renodoyia

Expanded text:
gnatae significationis. Nam chere in Graeco significat ave in Latino, sed haec duo non concordant, et ideo multo magis ab aliis suam non trahet expositionem. Hoc igitur est unus modus quo infinitis quasi vocabulis errant Latinis.undecim diphthongos et multa alia, ut sic varietatem suorum vocabulorum in significando designent. Nam cenos, quod est inanis, a quo cenodoxia,
Abbreviated transcription (Latin):
eg alt̾uio lingua ⁊ de aliquidus ñõ considerẽt ꝙ adalis linguo leo¬
duint multa uͦ estimantur ꝙ sint peritus latina au tn sant gnera
uł hebraica. ambica uł caldea. in quidus tam in pronunsiatiõe ꝗ̃ insemp¬
tum Q sensu acc̃it młti p̃ errorlatinoꝵ. Nec e modicim inconueniens
tis. &tandem in his q̃ cestimantur conchudi. Nam. d2 dint Qu¬

Expanded text:
us linguae, et de aliquibus non considerant quod ab alia lingua descendunt. Multa vero aestimantur quod sint penitus Latina, cum tamen sint Graeca vel Hebraea, Arabica vel Chaldaea, in quibus tam in pronuntiatione quam in scriptura et sensu accidit multiplex error Latinorum. Nec est modicum inconveniens  argumentis, et tandem in his quae aestimantur concludi. Nam Arist
Abbreviated transcription (Latin):
dicem. quia acceptum ẽ a grero lic& aly platum: Se h om̃o auclore
testantur: Caeterum ꝓtos latinoꝵ in antiquis libris tande theo ꝗ̃
inueniturr comuniterapud om̃s bibhas molum proarbore. 4
usq nunc correctores dumẜunt i in nouis bibliis. & an om̃ibus
antiquis ꝗuatuor canticoꝵ simiłro. Ubi eiatur siuuie malium int̾ ligna

Expanded text:
dicem; quia acceptum est a Graeco, licet aliter prolatum, et hoc omnes auctores testantur. Caeterum per textum Latinorum in antiquis libris tam de theologinvenitur communiter apud omnes Biblias malum pro arbore; et usque nunc correctores dimiserunt illud in novis Bibliis, et in omnibus antiquis quatuor Canticorum similiter, ubi dicitur, Sicut malum inter ligna
Abbreviated transcription (Latin):
midali quia ħ ñõ ẽ młt plicatio & propria natiinailuais : os ẽ ꝑo mat̃¬
cor I ĩpius iguis cuius acens ẽ lux & acens fertur sm̃ mosus
mis ampediuntur &atius e padiunt se q̃m ꝙ̃terioreo a ꝓphᵒ altius
altius ascendunt: & roctere ꝗ̃to eis propinquiores. tanto nitiuose ꝯppe¬
diunt & applitant se incerioribus aliquantulum depiuenteo dbin¬
timarum altitudine Et sie gradatim ꝑ ondinem remohores: minueg¬
altantur qa magis empediuntur. ⁊ contrario eircundanti. Et iõos¬

Expanded text:
midali: quia haec non est multiplicatio ex propria natura lucis, sed estoris ipsius ignis, cujus accidens est lux, et accidens fertur secundum mminus impediuntur et citius expediunt se quam exteriores, et propter hoc altius ascendunt, et caeterae quanto iis propinquiores, tanto citius sese expediunt, et applicant se interioribus, aliquantulum deficientes ab intimarum altitudine, et sic gradatim per ordinem remotiores minus exaltantur, quia magis impediuntur a contrario circu
Abbreviated transcription (Latin):
riꝗendum.ceterum hieronymus dict ao Damasus in boc cauĩ ꝙ ubi er
chiusitas nõ ẽueritas nota. S illi ꝗ uinnture sum om̃i uirtute qua scũt or
uerunt uarias semiptumo. et plus q̃ una biblia contineat. concendunt ad in¬
uicem& contradicunt infinities & non solum ordines ad inuitem. o utrius ꝑ
ordinis frẽs sibi inuitem q̃riantur plus ꝗ̃ ordines totales. Nam enno
domus alii contradict: Ean eadem conrectores sibi inuicem succeden¬
teo multas eradunt positiones eum in pnito scandalo & consusione. uñ
iam uener unt alii & nouam orcinauerũt conrectionẽ q̃ continet plus
mediezo unius oiblię. Cuius flores iliqui coliecti uix ponuntur ineantoi
scriptura q̃m̃ nouũ contiuꝵ teseamentũ. & quia uident se ernisse sana.¬
qua conrectione iam fecerũt statutum ꝙ nullus illi adhereat: ⁊ añ 20
conretio ꝑꝑ sui horribilem quantitatem simil cum u̾itatibus multis ha
sane comparatione plures falsitates q̃m prima correctio siaut ur̃a glo¬

Expanded text:
rigendum. Caeterum Hieronymus dicit ad Damasum in hoc casu quod ubi est diversitas non est veritas nota. Sed illi qui nituntur cum overunt varias scripturas, et plus quam una Biblia contineat; contendunt ad invicem et contradicunt infinities; et non solum ordines ad invicem, sed utriusque ordinis fratres sibi invicem contrariantur plus quam ordines totales. Nam omnis domus alii contradicit, et in eadem correctores sibi invicem succedentes mutuas eradunt positiones cum infinito scandalo et confusione. Und, venerunt alii et novam ordinaverunt correctio nem quae continet plus medietate unNovum continet Testamentum. Et quia vident se errasse in antiqua correctione, jam fecerunt statutum quod nullus illi adhaereat, et tamen secunda correctio propter sui horribilem quantitatem simul cum veritatibus multis habet sine comparatione plures falsitates quam prima correctio, sicut Vestra Glo
Abbreviated transcription (Latin):
os ꝙ om̃s radii cadentes in totam suꝑfinem spenili eqibant adarqui
aequales. Et iõ reflectuntur ad consimiles & propter hoe in pune tuua
unum. Elaboritur circa hoc spaulum facendum a ꝑitissimo latinoꝵ & ur̃e
maginficentiae gloria potit p̃rpere ut sempleatur cum uobis fuĩt annota
haec aũt trip̾ multip licatio pm̃ lineas dicitur ẽẽ grinagalis eꝑ hoc quoe
ab ip̃o agente uenĩt. or ꝗ ẽ magis mũdo ncr̃ia qͣuis uocetur act̃ñ talis¬

Expanded text:
iem speculi cadant ad angulos aequales, et ideo reflectantur ad consimiles, et propter hoc in punctum unum. Elaboratur autem circa hoc speculum faciendum a peritissimo Latinorum, et Vestrae Magnificentiae gloria poterit praecipere, ut compleatur, cum vobis fuerit annotatus. Haec autem triplex multiplicatio secundum lineas dicitur esse principalis propter hoc, quod ab ipso agente venit. Sed quarta est magis mundo necessaria, quamvis vocetur ac
Abbreviated transcription (Latin):
deum in t̾ẜtati sunt/ nos tn mapis consentimus deo ũl anq̃lo ꝙ hͦ nõm̃ ini¬
suit pͦ auctoritati alicuus e loquentia samlaris Et io ꝓbat enregie
affirmat. Nam illi qui sic mt̾ p̃ tati sun crediderũt ꝗ hoc uosabiilum s¬
is ẽ uir ra uidens el deus. et iõ crediderunt multi ꝙ loc nõm patrioche
heat reselui in illa tria. S hieronymus repbat ꝑmulta arto. quatuor
in illis tribuo nomimbus aliae łnt & plures ꝗ̃ in nomine p̃marchae e ałr or¬
dinate & sylabicate repiuntur. E xhoctriplia cirł simpto ꝑ lĩo con

Expanded text:
Deum interpretati sunt, nos tamen magis consentimus Deo vel angelo qui hoc nomen imposuit, quam auctoritati alicujus eloquentiae secularis'. Et ideo probat egregie quod affirmat. Nam illi qui sic interpretati sunt crediderunt quod hoc vocabulum sis est vir, ra videns, el Deus, et ideo crediderunt multi quod hoc nomen patriarchae habeat resolvi in ilia tria. Sed Hieronymus reprobat per multa argumenta; quatuor in illis tribus nominibus aliae literae et plures quam in nomine patriarchae, et aliter ordinatae et syllabicatae reperiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ost hac. Temporo O chomelio iudino is tael regnauit ets¬
clumacensibus edocetur &e Seda in liͦ temporum minone. Q
cceteri concordant sub Aochiudite Ampinon musinis floriueq
& ꝑilas suas in india statuit. & in gadibus columnas erexoir g dolo¬
rem mor bi nõ ferens seip̃m tempore iepte uidins cremauit ut ꝑ duã¬

Expanded text:
ost haec, tempore Othonielis Judicis Israel, regnavit CadCluniacensibus edocetur. Et Beda in libro temporum minore et caeteri concordant quod sub Aoth Judice Amphion musicus floruit; qui et pilas suas in India statuit, et in Gadibus columnas erexit, et dolorem morbi non ferens seipsum tempore Jephthae Judicis cremavit, ut per A
Abbreviated transcription (Latin):
dem m̃o logita. nam fiio lasuca e compositio argumẽtoꝵ q̃ mouent inellui
ras ueritates scito & sine piusione. ut doretur. in illis hibris & alphanabius
hac doret maxime eo poenco cuius ẜmones debent ee suolimes & Cero¬
res. Et iõ cum ornatũ ꝓsaico. & metrico & yyttimitito insiguiti pm̃ gc̃õ¬
petit loto&. tempori & ꝑłͦ. e mñãx de qua fit ꝑsuastio. Et sie docuit aples
in liͦ suo de poetico arto. quemño ausus fuit int̾proo hermannus transftor¬
re inlatinũ ꝑꝑ metroꝵ diffimltãta. quam non intellegit ut ẽp̃a dint
in prolago commetarii duenrois suꝑ̃ ellum librũ . Et ĩo fins logite de¬

Expanded text:
dem modo logica. Nam finis logicae est compositio argumentorum quae movent intellectum ras veritates subito et sine praevisione, ut docetur in illis libris. Et Alpharabius hoc docet maxime de poetico, cujus sermones debent esse sublimes et decori, et ideo cum ornatu prosaico, et metrico, et rhythmico insigniti, pori et personis et materiae de qua sit persuasio. Et sic docuit Aristoteles in libro suo de poetico argumento, quem non ausus fuit interpres Hermannus transferre in Latinum propter metrorum difficultatem, quam non intellexit, ut ipse dicit in prologo commentarii
Abbreviated transcription (Latin):
ita sonatur .it. qñ uo ei quod ẽ. e. sonatur solum . e. Exhie
tribus diphtongis utuntur gnoti semꝑaneto casu primae Declinato¬

Expanded text:
ita, sonatur ita, quando vero ei quod est ω mega, sonatur solum ω mega. Et his ita, sonatur ita, quando vero ei quod est ω mega, sonatur solum ω mega. Et his tribus dipthongis utuntur Graeci semper in dativo casu primae declinat
Abbreviated transcription (Latin):
um cum con sonante & fina les łro in diphcongis grero y sunt Iota
& ipsilon. põt igitur iota Ipsilon con seꝵ alpha ita &U & tunc
quantũ .a. cum̃.u. consonante qui sonus aliquantulum similis e ss¬
no ipius. a cum .f. & iõ uulganiter ꝙemplifiramus ꝙ sonas. af
uł põt consequi e sie eo: s tuñe sonat quantum . e iuocalis
cũ . i consonante & q̃ĩ ef ut dem̃ ẽ ce alpha ꝙ ipsilon. uł
pot censeꝗ n .i. ita sic no: & sonat qĩ if ut dem̃ ẽ de aliis: uł
ipsilon pot ꝯseꝗ omeron sie oo: s tunc sonat .. uocalẽ : & sic
solum łint grecisonũ huius uocalis U Si uõ iota consequatur
alphasie ai tunc sonat. e. Si e sie et tune sona i ꝑlota. Si os sic
oi tune sonat y ꝓ apsilon. põt etiam consequi ip̃m̃ ipsilon sie oi ꝙ fuc
sonat. y ꝑ ipsilon: &hni octo diphtongi uerantur proprii S alii
treo dicuntur impropnii & fuit ꝑ sabsemptionem huius ĩne ota ad
Lram sicut añ aliis diphtongis sie .çi. d in istis nunꝗͣ sonus ne¬

Expanded text:
 sunt iota et ipsilo. Potest igitur ipsilo consequi alpha sic, αυ, et tunc quantum a cum υ consonante, qui sonus aliquantulum similis est sono ipsius a cum f, et ideo vulgariter exemplificamus quod sonat af; vel potest consequi e sic, ευ, et tunc sonat quantum e vocalis cum υ consonante, et quasi ef, ut dictum est de alpha et ipsilo; vel potest consequi itai potest omicron sic, ου, et tunc sonat u vocalem; et sic solum habent Graeci sonum hujus vocalis u. Si vero iota consequatur alpha sic, αι, tunc sonat e: si e sic, ει, tunc sonat i per iota; si o sic, οι, tunc sonat y per ipsilo. Potest etiam consequi ipsum ypsilo sic υι, et tunc sonat i per ypsilo. Et hi octo diphthongi vocantur proprii. Sed alii tres dicuntur improprii, et fiunt per subscriptionem hujus literae iota ad literam sicut in aliis diphthongis, sic, αι, sed in istis nunquam sonus re
Abbreviated transcription (Latin):
portum salutis &amanum mare quia in om̃ pauꝑtate & amarituidine ten¬
porali uixit in hoe mundo. Qtamdrm ap̃ius aĩam ꝑ transiuit gladius ĩ ni¬
de filii ut sit nobis in goͫ omuis pãiẽtiae ⁊ tonfor tatrix in om̃ adusicta
huuis muinos. Neresse ẽ igitur nodio momntis psalmodiis & od setro¬
prietatem sciamus deuote petition es ñio formarẽ ut quo d nate g ce¬
to petimus. odei & sanctonum pietate ⁊ meritis ecchiae: gonsequamur
Sꝯ nõ possumis facere sine notitia uocabulorum alt̾ius lingua gua
multum eopedit genicium eo ut o seiamus. Et secunctirã d qa ecđi
sciuenint̾ / quãłr in u̾bis & sensiduis mystra dei consistunt uñ inapits
a pͥmis ut ab exorasemo & cathei Tationitus & sie ꝑ bapti stne gõĩ
nabiles profirãt uba instituta ab eteᵒ. & nesaiũt ꝗd eicãr nͨ uͥtoꝵ pũs¬

Expanded text:
portum salutis, et Amarum Mare, quia in omni paupertate et amaritudine temporali vixit in hoc mundo, et tandem ipsius animam pertransivit gladius in morte Filii, ut sit nobis in exemplum omnis patientiae, et confortatrix in omni adversitate hujus mundi. Necesse est igitur nobis in omnibus psalmodiis et obsecratiom proprietatem sciamus devote petitiones nostras formare, ut quod recte et devote petimus, Dei et sanctorum pietate et meritis Ecclesiae consequamur. Sed hoc non possumus facere sine notitia vocabulorum alterius linguae; et ideo multum expedit et necessarium est ut hoc sciamus. Secunda csciverunt qualiter in verbis et sensibus mysteria Dei consistunt. Unde incipiendo a primis ut ab exorcismis et catharizationibus et sic per baptismum et omnia erabiles proferunt verba instituta ab Ecclesia et nesciunt quid dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt trans lata: s. de huusmci ẽ multa chesuint. nam Li infunties qllesuridia¬
lonteaꝵ / & Rtia q̃ fuit cont̃nina uite sue in qua o ꝑ rentas serrotas
congreq auit. sauit ip̃e in prologo pine phiae suae annotauia & simiłr su
scĩas. de pmma ꝑte non hemuo or̃a: de aliis uo quasi n: 4 eodemmõ den
thematicis q̃ sunt nouem soẽ au ipe compleuenit eas n hemus &¬

Expanded text:
nt translata; et de hujusmodi etiam multa desunt. Nam lineae infinities quasi et catertia quae fuit contermina vitae suae, in qua experientias secretas congregavit, sicut ipse in prologo primae philosophiae suae annotavit. Et similitescientias, de prima parte non habemus omnia, de aliis vero quasi nihil. Et eodem modo de mathematicis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
unn butyro moditoq oles decocta tumore. Et gnerus sre breuias atqe compo¬
uentia ip̃m requirunt hoc nã componitur de łyros ꝙ oos :&i eproo g
breue in pnima spła: 4 eyros ẽ lactianum quod a houe uenit q len¬
qe sune maiores errores apud młtos &ignorantia uenitatis apud om̃o
p̃mo u: ꝓꝑ offm̃ diuinũ eoꝙ queñs. hebreis 4 chalc̾ris utuntur in
officio ait in seriptura: & plura acpimus quorũ seriptura nõ ħr
usum: siat agios oͦ theos. athanatos e sehiros. inao eleyson fho¬
rie 4 huius mõi. Cum igitur ignoramus scripturam & prominatio
rectam ⁊ sensum multum defiamus aueritate ⁊ druotĩoe pseillto.
ue om̃o ꝑ totam eccłiam psallentes seirẽs ꝙ sune duo uorabula s.¬

Expanded text:
ro herbarum, Cum butyro modico que oleo decocta tumorem. Et Graecus sic breviat, atque componentia ipsum requirunt hoc. Nam componitur de tyros et bos, et tyros est breve in prima syllaba; et est lacticinium, quod a bove venit. Sed longe sunt majores errores apud multos, et ignorantia veritatis apud omnes um divinum, eo quod Graecis, Hebraeis et Chaldaeis utuntur in officio, sicut in scriptura; et plura accipimus quorum scriptura non habet usum, sicut agios, atheos, athanatos, iskiros, imas, eleyson, kyrie et hujusmodi. Cum igitur ignoramus scripturam et pronuntiationem rectam et sensum, multum deficiemus a veritate et devotione psallendi; ut omnes per totam Ecclesiam psallentes scirent quod sunt duo vocabula, s
Abbreviated transcription (Latin):
e yciomata euisdem linque uariantur apud dilisos sinit pi de linqua
iallicina q̃ apus qalliros eꝓicardos & non manos. e burguntos. &
caeteros mustiplici y diomate uariatur. & quod proprie e intolligidili
cr̃ in ydiomate prirandoꝵ honreseit apud purgunto imo apud qausi¬
cos uiciniores/. quãtemagio iq̃r amnde h apud linquas diusas. suapp
ꝑro prietatẽ quam̃ huuit in pniori. Uñ heronymus ĩ epla de op̃tio
expuimat ĩ latinũ. plus ad dicam euneem in sualinqua ꝑse uerdis in¬
terp̃tetur. nidbit ordine ridiculũ e pt̃am eloqntissimũ uix loq̃ntes
⁊uicũq .n. aliquam scĩam ut logica uł aliam quãtummꝙ dñ secĩat eã meatur
ficere itaq ad sc̃ĩam sietrunslatam millus intelligero potit s m̃ ipĩioseiã¬

Expanded text:
et idiomata ejusdem linguae variantur apud diversos, sicut patet de lingua Gallicana, quae apud Gallicos et Picardos et Normannos et Burgundos et caeteros multiplici idiomate variatur. Et quod proprie et intelligibiliter dicitur in idiomate Picardorum horrescit apud Burgundos, immo apud Gallicos viciniores, quanto magis igitur accidet hoc apud linguas diversas? Quapropter em quam habuit in priori. Unde Hieronymus in epistola de optimo exprimat in Latinum. Plus aliquid dicam; eundem in sua lingua prosae verbis interpretetur, videbit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum vix loquentem'. Quicunque enim aliquam scientiam ut logicam vel aliam quamcunque bene sciat, eam nitatur verbis deficere, ita quod scientiam sic translatam nullus intelligere poterit secundum ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
in multis aliis libris de quoꝵ auquibuo fit mentro an sarro textu. ut deli¬
brio nathan & samuelis e Abdon ꝑpħaꝵ. In hiuuismõi .n. libris tanquir
eop̃sse articłi fidei 4 longe ap̃ saus q̃ incanone seriptunte. nam p̃cenae¬
ta sunt. Quilib .i. priarcha inmorte p̃dicauit filiis sius ꝙ tribui fue
& p̃dixit eio ea qua de xp̃o cenendi sunt sinit manifestumẽ go l.

Expanded text:
in multis aliis libris de quorum aliquibus fit mentio in sacro textu, ut de libris Nathan et Samuelis et Abdon prophetarum. In hujusmodi enim libris tanguntur expresse articuli fidei, et longe expressius quam in canone scripturae. Nam praeter caesto adimpleta sunt. Quilibet enim patriarcha in morte praedicavit filiis suis et tribui suae, et praedixit eis ea quae de Christo tenenda sunt, sicut manifestum est ex libro
Abbreviated transcription (Latin):
& sic de aliis cestimãt ꝙ hoc sit intelligendum de ommbuguorabulio3
sunt inusulatinoꝵ ut de malo & ee angdalo & de aliie. sam regula
latinorũ ẽ soꝰ intelligenda de latinis dictiombus nõ de grens nec aliis
om̃e qrretum cadens in usum latinoꝵ retme genus sũ quod huit apud
Ineros. Et iõ cum malum gro arbore fit graenĩ e neutti qnio eniale

Expanded text:
t sic de aliis, aestimant quod hoc sit intelligendum de omnibus vocabulis quae sunt in usu Latinorum, ut de malo et de amigdalo et aliis. Nam regula Latinorum est solum intelligenda de Latinis dictionibus, non de Graecis nec aliis. omne Graecum cadens in usum Latinorum retinet genus suum quod habuit apud Graecos; et ideo cum malum pro arbore sit Graecum et neutri gen
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ  de iuidicio futuro & da uita futurae foclisitatis quam do
pmittit obbedientibus sidi s de impia futura. quã ꝓ poit infenro hro
qmãdata eius ño obguant. Serituntq inimerabilia de mogo honosuaso
de lequm ꝗloria. de lagio latore. ꝙteb acipere legem adeo ꝑ reuelatĩ
ꝗ sũ mediator dei ꝙ hõium & uicarius Cei int̾ra. dño Preni muras
Se quo sũ ꝓbatum fiũt ꝙ recepir legem aideo es credendum sit in omibuo¬

Expanded text:
mortuorum et de judicio futuro et de vita futurae felicitatis, quam Deus promittit obedientibus sibi, et de miseria futura quam proponit inferre his qui mandata ejus non observant. Scribunt que innumerabilia de morum honestate, de legum gloria, de legislatore, quod debet accipere legem a Deo per revelationem, qui sit mediator Dei et hominum et vicarius Dei in terra, Dominus terreni mundi; de quo cum probat
Abbreviated transcription (Latin):
maiori tractatu de temponibus seribat natũm ẽẽ platoñe d in ulo
trac tempus Sogdrom ꝗa modinm fuit computat saibregno darii. nam
continuat eum sim arbaxerse lorginono. Nascente u platone lopos
medicis ut d seda insignis hetur. Et hoc tempore Empeboclos
memides iuenti sunti S plato Socratita primo addiscens e ta q̃ gnatia
fuerunt mag̃r aebnaꝵ agyptum petiit s are uisam Carentinm
Fimeum eander grami erdia q̃ magna greņa dice batur lagorio sissimo¬

Expanded text:
majori tractatu de temporibus scribat natum esse Platonem. Sed in illo tractatu tempus Sogdiani, quia modicum fuit, computat sub regno Darii. Nam continuat eum cum Artaxerxe Longimano. Nascente vero Platone Hippocrates medicus, ut dicit Beda, insignis habetur, et hoc tempore Empedocles et Parmenides inventi sunt; sed Plato Socratica primo addiscens, et ea quae Graeciae fuerunt, magister Athenarum Aegyptum petiit, et Archytam Tarentinum et Timaeum, eandem
Abbreviated transcription (Latin):
ẜimones. Dabunt deo alapas manibus encestis & in purato ore spu¬
aũt frl & ad potum acetum dederũt. Insipiens geno deum tuũ nõ in¬
telloxisti. Bidentem mortalium mentibus: Q spimnio coronasti. hordũ
fel miseuisti Templi niͦ uelum scindetur: gimedio die noxerir
denebrosa tribuo horio. & morte morietur tribus eidus sommnosti¬
scepto. Et itum metce ho gyeilla. Iudiãi signum teuus suborema¬
destet. E colo rgaduenier ꝑ seda futurus. Scilure incarno p̃sensus

Expanded text:
sermones; 'dabunt Deo alapas manibus incestis, et impurato ore exspuautem fel, et ad potum acetum dederunt. Insipiens gens, Deum tuum non intellexisti ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti, horridum fel miscuisti. Templi vero velum scindetur, et medio die nox erit tenebrosa tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto'. Et iterum metrice dixit Sibylla, Judicii signum tellus sudore madescet, Ex caelo rex adveniet per secla futurus, Scil
Abbreviated transcription (Latin):
clarus hebatur ꝑythagoras ut diut Beda sinit Torobabel. Ngeus.
charias & malachias prophae clanuerĩt. peychagonis quitem edoc tuo
pus pyttagore diseipuli siũ. Quamnis  usidoriio l primo diart q
ꝑhereades semipsit instorias tempore escna. quod potuit fonto ee ue¬
sus finem uitae ipius ser pherencio & in uuentute esdre. Nam dtrai¬
re quo dictus e prthagoras claruisse pluxerut trigunta shoami sh

Expanded text:
t Beda, et Zorobabel, Aggaeus, Zacharias, et Malachias prophetae claruerunt. Pythagoras quidem edoctus pus Pythagorae discipuli sui, quamvis et Isidorus libro primo dicat quod Pherecydes scripsit historias tempore Esdrae, quod potuit forte esse versus finem vitae ipsius Pherecydis et in juventute Esdrae. Nam a tempore quo dictus est Pythagoras claruisse fluxerunt triginta sex anni quibus
Abbreviated transcription (Latin):
uł nn puneto so linea sae sonatur a diuõ duio puncta stãt
iacentia sb aleph ox transuerso
iacentia so aleph ex obliquo descendentia sie sonatrr .n. Si uͦ uni
puntus ponatur so lrã sonatur .i. Si no unus prnctus fiat gui
sonatur o sie. Et ieaẽ de ai & he ⁊ hech ꝙ h̃nt hos ꝗnes son

Expanded text:
um puncto sub linea sic, אָ, sonatur a. Si vero duo puncta fiant jacentia sub aleph ex transverso, אֵ, jacentia sub aleph ex obliquo descendentia sic, אֻ, sonatur u. Si vero unus punctus ponatur sub litera, אִ, sonatur i. Si vero unus punctus fiat supra, sonatur o, sic אֹ. Et ita est de ain et he et heth, quod habent hos
Abbreviated transcription (Latin):
moĩs. S ut lxx interpretes designarẽt ꝙ non loque batur de uero deo is
apposuenũt articulum ꝗnetum ad ñom dri. Nam hoc ẽ de proprietate arh
quod ueritãtẽ rei demostrat. S hoc ño app in latino. quia latini nõ ħntarn
S satis innotestit cum gallico. un cum ercitur paristus lyrei uient: ite
articulus Ly Seszenat gropriũ euenum rezem talis losi qm regem frincie:
nõ sufficeres hoc ad beno ad uentum regis anglie adciuitatem paristenstũ. suu¬
lus enim diceret te rege anglie ueniente parisiͦ Ly reis uient d adunq¬
net ad direns ly reio de engloterre uient: Et iõ artiailus solus suffia

Expanded text:
gnarent quod non loquebatur de vero Deo, ideo apposuerunt articulum Graecum ad nomen Dei. Nam hoc est de proprietate articuli, quod veritatem rei demonstrat; sed hoc non apparet in Latino, quia Latini non habent articulum. Sed satis innotescit in Gallico; unde cum dicitur Parisius, li reis vient, iste articulus li designat proprium et verum regem talis loci, quoniam regem Franciae. Et non sufficeret hoc ad denotandum adventum regis Angliae ad civitatem Parisiensem. Nullus enim diceret de rege Angliae veniente Parisius, li reis vient, sed adjungeret aliquid dicens, li reis de Engleterre vient. Et ideo articulus solus sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ce ẽ ut hamus aꝵ ta ad gcitandum practicum inẽllum ptipus am
peculatiuis ꝑ sua. Et ão nc̃c̃e fuit ut traderetur dactrina de moar
Et hi sunt duo mõi flectendi nos. conus ẽ ꝙ promouet auim̃ adere¬
dendum & consentiendum & cominẜandum & compatiendũ ad buius moĩ
lem hitum. s. ꝑ suasionem credulitatis & fidei ut sequatur ħñtus com¬
quificant ut alliciantur homines ad amorẽ boni s odium pc̃ai. Nam
ille dicit aut ꝑdĩe uolũt aut delestare ꝑoere. Om̃o nilit punctũ
ꝗ miseuit utile sulsi. Non n parum ꝓdest aũibus ꝗ dr leetat ĩ mõ¬
ribus. oz n ño soy docers. oz delectare e ꝓ mouena. uñ tam pocta
gonator debet har tria facere ut docenͦ rẽbdat auditoreo donles
ꝑ delectationẽ faciat attentos. & promouedo seu plectino cogat in
impotens oĩo in practicio ⁊ inhis q̃ ꝑtiñe ad salut̃ẽ ⁊iꝙo ar̃¬

Expanded text:
e est ut habeamus argumenta ad excitandum practicum intellectum, praecipue cum speculativus per sua. Et ideo necesse fuit ut traderetur doctrina de his aEt hic sunt duo modi flectendi nos. Unus est qui promovet animum ad credendum em habitum, scilicet persuasionem credulitatis et fidei, ut sequatur habitus comgnificant, ut alliciantur homines ad amorem boni et odium peccati. Nam ut ille dicit, Aut prodesse volunt aut delectare poetae. Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci. Non enim parum prodest non solum docere, sed delectare et promovere. Unde tam poeta quam orator debet haec tria facere, ut docendo reddat auditores dociles, per delectationem faciat attentos, et promovendo seu flectendo cogat in impotens omnino in practicis et in his quae pertinent ad salutem;
Abbreviated transcription (Latin):
inachaia fuisse tempone Egigi & Iacob potriarchae. quod dluuũ
fuit añ diliuium Deucalionio ꝑͥ oeicentos annos: &idem nar¬
nait ho linus. Nam ut h eronymus & fuselius nanrat. Regnan¬
te Ceccope rege ath nien ssum. subquo moyses eduxit filios isnł
de eꝗ y ꝑto fuit deuralionis diluuiu. Et sub phoroneo. moralis
ꝑhia incepit̾ apud infideles. Nam auqͥ diat ꝙ sub eo legum ꝙ iudia¬

Expanded text:
in Achaia fuisse tempore Ogygii et Jacob patriarchae, quod diluvium fuit ante diluvium Deucalionis per sexcentos annos, ut idem narrat Solinus. Nam ut Hieronymus et Eusebius narrant, regnante Cecrope rege Atheniensium, sub quo Moyses eduxit filios Israel de Aegypto, fuit Deucalionis diluvium. Et sub Phoroneo moralis philosophia incepit apud infideles. Nam Augustinus dicit quod sub eo legum et judic
Abbreviated transcription (Latin):
dugꝰ. s fñ añ sp̃s Inachi nõ fuit nͨ ĩnordine regum in cronins epp¬
reꝑitur. Eodem tempore fuit min erua erato. iginali appares młtoy
mincipatur & attina uocatur atq tritoniq ut dicit Auqͦ. 4 usi¬
donus hune locum ẽe in aphnica ꝙ Eto uocatur refert & tauo le eroi
mo logiaꝵ. Et plinius ꝗnto li a quo pallas đ̃r Tritoma & fuit
tempore diluuii ⁊ Ogigi regĩo quod illi ascribitur. quia ĩ achaia am̃t¬

Expanded text:
d tamen ante tempus Inachi non fuit, nec in ordine regum Aegypti in chronicis reperitur. Eodem tempore fuit Minerva aetate virginali apparens, multnuncupatur, et Athena vocatur atque Tritonia, ut dicit Augustinus. Et Isidorus hunc locum esse in Africa, qui Trito vocatur, refert octavo libro Etymologiarum, et Plinius quinto libro, a quo Pallas dicitur Tritonia, et fuit tempore diluvii et Ogygii regis quod illi ascribitur, quia in Achaia a
Abbreviated transcription (Latin):
primo mech̃ł quiã lica/ noe ⁊ filius enus docuerũt  halaros an¬
ꝗ abraam docuit egr ꝑtros cñ non fuit studium anore seholastiran¬
scho lastico r¬
qulariter itatito institutam S ꝑadulatim creuit ordo eiuo a goer¬
tium. Quatenus ĩgr omnio dubitio collat᷑ in hac uarre : nudamis
Decursam ⁊ seriem anfidelium phoro & poeraniim ⁊ oimi saliciti¬

Expanded text:
e. Quia licet Noe et filii ejus docuerunt Chaldaeos anm Abraham docuit Aegyptios, tamen non fuit studium more scholastico regulariter ita cito institutum, sed paulatim crevit ordo ejus et exercitium. Quatenus igitur omnis dubitatio tollatur in hac parte, videamus decursum et seriem infidelium philosophorum
Abbreviated transcription (Latin):
& postea moctauo libro addit q nullam naturam in eaminatam gdlom̃es
ter goposuit. & tanqit quemodo descendens ad sirgula compo suerit qua¬
tuor milia librorum & quinꝗ & adiungit multa que natuna temum¬
ter oꝑante. Scimus nullatenus adimplere. Et maximus Arled ipa
ueritate roactus dicit in libro secretorum. O mnũ sapiam deuo reue lalus
Isius proph̃s ⁊ nustis. ez quibusdam aliis quos p̃ elegit & illustr auit
spũ diuine sapĩae: & dotauit eos dosibus sciaẽ.: dbistis sequenteo uur

Expanded text:
Et postea in octavo libro addit, quod nullam naturam inexaminatam Solomon pnter exposuit, et tangit quomodo descendens ad singula composuerit quatuor millia librorum et quinque; et adjungit multa quae naturam communiter operantem scimus nullatenus adimplere. Et maximus Aristoteles ipsa veritate coactus dicit in libro Secretorum, Omnem sapientiam Deus revelavit suis prophetis et justis et quibusdam aliis quos praeelegit, et illustravit spiritu divinae sapientiae, et dotavit eos dotibus scientiae. Ab istis sequentes viri
Abbreviated transcription (Latin):
sponsum breuiten heto. Nunꝗ̃ hoc quereres. nͤ tetotum Fulliuo¬
uulcatio euolueres. Quis enim neseiat. es in moyse ac pphaꝵ uo¬
Luminibus quedam assumpta de gentilium libris 4 salomone phi

Expanded text:
sponsum breviter habeto. Nunsponsum breviter habeto. Nunum euolueres. Quis enim nesciat et in Moyse ac prophetarum uoluminibus quaedam assumpta de gentilium libris, et Solomonem phi
Abbreviated transcription (Latin):
soliuta meate reccoluimus. sensum acunt. limumꝗ ignorontae screnqũt
& ad illam spenilasiua contemp latiom dno largiente pdunĩt. quas mito
sancti greo legendas ꝑ fuadent. qm̃ go magna partę ꝑeus apperitus e
carnalibus rebuo gointur: & faciũt defssoenare q̃ salo animo iarpiente
de deo & anq̃lis & huiꝰ diuinis młta ꝯsiderat. Et sic ꝑ ꝙ om̃o sapã¬
młtos scos fecisse commemorat cum q̃rit. Honna aspiamus quanto
auro suffarcinatus exierit de egypto. Cyprianus doctor suuuissim
& mar ty e beuissamus. Quanto lactantius. Quanto uiltorius apta¬
tus. hylarius ut de uiuis taceam. qͦto inmimerbiles ꝗneri. Quod pmior
ip̃e fidelissimus dei famulus Moyses de quo seriptum ẽ perudinis
& sitũ ⁊ oñdunt & sanctos sie ferise testantur: Nan biero¬
nymum ad magnum onitorem censto ad pño uocandum ꝗ dint
Quid aũt q̃ris cux in opuseulis nr̃is sieculariũ lutirus intdum pora¬
mus sͦ 4 candorem eccłiae. etimicoꝵ sordibus polluamus. Re¬

Expanded text:
cita mente revolvimus; sensum acuunt, limumque ignorancie detergunt, et ad illam spectivam contemplacionem, Domino largiente, perducunt': quas merito sancti patres legendas persuadent, quia ex magna parte per eas appetitus a carnalibus rebus abstrahitur et faciunt desiderare que solo, Domino largiente. de Deo et angelis et hujusmodi divinis multa considerat, et sic pamultos sanctos fecisse commemorat cum quaerit, 'Nonne aspicimus quanto auro subfarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus doctor suavissimus et martyr beatissimus, quanto Lactantius, quanto Victorinus Optatus, Hilarius, ut de vivis taceam, quanto innumerabiles Graeci, quod prior ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecerat, de quo sostendunt et sanctos sic fecisse testantur. Nam Hieronymum ad magnum oratorem censeo ad praesens vocandum, qui dicit, 'Quid autem quaeris? cur in opusculis nostris secularium literarum interdum ponamus exempla, et candorem Ecclesiae ethnicorum sordibus polluamus? Re
Abbreviated transcription (Latin):
tum non ip̃i instituerũt s de quibuodam q̃i metallis diuinae pro¬
uidentice q̃ ubiq infrist ẽ eruuntur. quodd p̃figuratum fussa ondit
ditens. Siit enim aꝗ uptiiuasa atq ornamento de aumoe aner¬
to ꝙuestem que illo pħnis goieno de aei rpto sibi potius tamq̃ as usti
meliorem uondicauit se doctrinao gentitium libenles dipiplinas ufluue¬
ritatis aptiores ⁊ morum p̃cepta utilissima continent: deq ĩpo deo colen¬
do non nulla inuemuntur a pud eos. ꝙ eorum tamꝗͦ aunim ꝵ argentũ¬

Expanded text:
tum non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est, eruuntur, quod praefiguratum fuisse ostendit dicens, 'Sicut Aegyptii vasa atque ornamenta de auro et argento et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem vindicavit, sic doctrinae gentilium liberales disciplinas usui veritatis aptiores et morum praecepta utilissima continent, deque ipso Deo colendo nonnulla inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentu
Abbreviated transcription (Latin):
Ioseph ftudiuisse pͥncipes phanionis & senes agy ꝑti pruidenit̃a docuis¬
se & Moysen fuisse pitum in om̃i sapia egyptioꝵ a beeblebem besteel
nunt illustiriti. Uno emim platu spũs sanctus eos illuminauir & Socuis
totam p̃tatem natunat in rebͥus metallirs & raeteris miner alibus. O
& Salomon sapientior om̃bus ptedentibue & sub sequentibus scdm
testimoniũ semiptune pleram obainuit ꝑhia ptatem. & Iosephnio ꝑͥ

Expanded text:
nes Aegypti prudentiam docuisse, et Moysem fuisse peritum in omni sapientia Aegyptiorum. Et Bezaleel et runt illustrati; uno enim flatu Spiritus Sanctus eos illuminavit et docuit totam potestatem naturae in rebus metallicis et caeteris mineralibus. Sed et Solomon sapientior omnibus praecedentibus et subsequentibus secundum testimonium scripturae p
Abbreviated transcription (Latin):
mmmere lica xpiamo ad diuina: de lioquin M2oyseS R Do¬
mel sapĩa el lris agyptionum & chaldeoro non patentuur onudir
tem in libro de factur tempꝑli diat. Salomgñe cum suio puio su
contnueretur. & dict seripturo. Sui iramm doctioreo enine guio
monis ad redendum. quia ut diac Beda suꝑ hoc. G entiles ab enno
onusi atq ad ueritatem euangeli transsarmati melius ipos genteno
res nouerãt & ꝙ aentuis nouerunt co artifico sauo hͦ epũgnan¬

Expanded text:
divina. Alioquin Moyses et Daniel sapientia et literis Aegyptiorum et Chaldaeorum non paterentur erudiri. Item in libro de factura templi dicit Solomonem cum suis servis sconstrueretur. Et dicit scriptura, Servi Hiram doctiores erant servis Solomonis ad caedendum. Quia, ut dicit Beda super hoc, gentiles ab errore conversi atque ad veritatem Evangelii transformati melius ipsos gentium errores noverant, et quo certius noverunt, eo artificiosius hoc expugna
Abbreviated transcription (Latin):
e nouĩ ⁊ uetis testamenti. Et iõ hoc ius nõ ẽ mͥ goplicatio uoliun¬
sen pi horo e ad iuent̃i. D constat ecc̃lam regi sensu & spñ diũno
to uune diuino quos sacris br̃is aneluditur. & entim e cccłiam ro
iure canonico. Quaꝑꝑ id ius ẽ duiinũ de thestiuro sacre seriptura
nant gradus eccłiasticoꝵ offinorum uil sacramentadei det̾minat ut
forum constia discutit aut cãs eçediastiras diserndit. S horũ oiũ
radices & apã scipes erecta. apud sacram seripturam repiuntur P¬
nii uõ peñ expositores siusdem ue incanonũ cora folia ploros & frus¬
tuo salutifeni capiantur. Nam ẜ monis canomo suauis ornatus
foliis comparatur ẜm̃ sripturĩ. florũ aut & fructuũ utilitas
so ppria methaphora p̃dr̃a quatuo comp̃hendit. Et ĩo canones nõ

Expanded text:
 Novi et Veteris Testamenti; et ideo hoc jus non est nisi explicatio volun Novi et Veteris Testamenti; et ideo hoc jus non est nisi explicatio volunsensu hominis est adinventum. Sed constat Ecclesiam regi sensu et spiritu divinoo jure divino quod sacris literis includitur, et certum est Ecclesiam regi jure canonico. Quapropter id jus est divinum de thesauro sacrae scripturae  Nam ordinat gradus ecclesiasticorum officiorum, vel sacramenta Dei determinat, vel forum conscientiae discutit, aut causas ecclesiasticas descindit. Sed horum omnium radices et ipsa stipes erecta apud sacram scripturam reperiuntur; rami vero penes expositores ejusdem, ut in canonum corpore folia flores et fructus salutiferi capiantur. Nam sermonis canonici suavis ornatus foliis comparatur secundum scripturam, florum autem et fructuum utilitas sub propria metaphora praedicta quatuor comprehendit.
Abbreviated transcription (Latin):
ocaut manfetius p considerant diuisionem stĩaꝵ e Rimatã. Nar
si nitamur sepanare seiãs ab inuicem non possumus diceris non
ut inferius enotescet. Canonicum uõ ius uł oseripturis ranonino nĩ¬
cupatur nc̃ ab aliis siait ip̃m nom̃ demonstrat quo seriptune ranonita
dicuntur libri ueteris testamenti. suut decretorum parte prima disti¬
tione nona p luries he sur: & alibi aut ab eodem .s. a rinone nunnigi¬
tuir. Nam canon grete regula latine dr̃ & tam ius canonicũ q̃diuim
reꝗularem moꝰ uiuendi reddere comprobatur. aeterñ canonim̃ trs¬
liter fundatur suꝑ auctonitate seripturae & exp̃oitoꝵ eins siẽ clarius
p ꝑ totum corpus deereti & decretalium. Nam dum ꝓ constitunionis
cañon allegantur auetoritates expositorum sacne̾ seriptune . ut cauq¬
ii herom mi. oregorii. dndrosii. Usidori. ipriani hlarii gali
aut sacri & simimi pontifires ꝓ saue statutis inducunt a ueroritates

Expanded text:
oc autem manifestius patet consideranti divisionem scientiarum aestimatam. Nam si nitamur separare scientias ab invicem, non possumus dicere non ut inferius enotescet. Canonicum vero jus vel a scripturis canonicis nuncupatur, non ab aliis, sicut ipsum nomen demonstrat; quae scripturae canonicae dicuntur libri Veteris Testamenti, sicut Decretorum parte prima distinctione nona pluries habetur, et alibi; aut ab eodem, scilicet a canone nuncupantur, nam canon Graece regula Latine dicitur. Et tam jus canonicum quam divinum regularem modum vivendi reddere comprobatur. Caeterum jus canonicum totaliter fundatur super auctoritate scripturae et expositorum ejus, sicut clarius patet per totum corpus Decreti et Decretalium. Nam aut pro constitutionibus canonum allegantur auctoritates expositorum sacrae scripturae, ut Augustini, Hieronymi, Gregorii, Ambrosii, Isidori, Cypriani, Hilarii et aliorum, aut sacri et s
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur suo loco: tñ scĩ primituu inuenientes mundum hac ormpatũ
sicut pbia pro eodem urtifico utramq repurabant qm̃ ambe fidei
stuctum impediebant multio moĩo. Nmm sicut maꝗi ꝑhamonis n U
resistebant e ꝓp̃im eppti mandato dei in obesientem fadebane sse pur
in pͥncipio eccłiaẽ partis magie uiolentiam : q̃ cum in cundem esst̃ um
ꝙ nullum testimonium humanui ei darotur s ut ueritas fidei tanto ui¬
gore mundo radiaret us probardtur soͫ deo actore pmulgari ꝓtestes
ab eius impio destinatos. his igitur. de cais phia fuit ab eccłia in pͥrrᵒ q
eius p̃tãs nõ ẽ yoͦ seetar dissona ĩ motale ad cam despoita ꝗ ei utilissa¬
na ac omnino nitra sinet om̃s credunt & uerificabitur euidenter

Expanded text:
cabitur suo loco, tamen sancti primitivi invenientes mundum hac occupatum sicut philosophia pro eodem artificio utramque reputabant, quoniam ambae fidei fructum impediebant multis modis. Nam sicut magi Pharaonis Moysi resistebant, et populum Aegypti mandato Dei inobedientem faciebant, sic fuit in principio Ecclesiae per artis magicae violentiam. Quae cum in eundem effectumquod nullum testimonium humanum ei daretur, sed ut veritas fidei tanto vigore mundo radiaret, ut probaretur solum Deo auctore promulgari per testes ab ejus imperio destinatos. His igitur de causis philosophia fuit ab Ecclesia in principio et estas non est Christi sectae dissona, immo totaliter ad eam disposita et ei utilissima ac omnino necessaria, sicut omnes credunt et certificabitur evidenter.
Abbreviated transcription (Latin):
ioribus scientiio ul si aliquabrunt tamen non fuit tempis
officio diuino p ꝑ histomas qn fusebius Cesariensis. ⁊ Bonnis
urilius e oictorinus & ⁊nonusuis abbas romanus. euius dar¬
nam nũc seꝗͣ eccłia. & alii eo mandato ap lirto ꝑ leges astronomiae lada¬
uerũt in hãc parte oz alia sciae maioros suerune negeactae a p̃api
illa q̃ uiduicia e oꝑa spĩt magnifica noseuntur rontinere. Ee huuis ras¬

Expanded text:
majoribus scientiis, vel si aliqua habuerunt, tamen non fuit tempus  enim per historias, quomodo Eusebius Caesariensis et Beatus Cyrillus et Victorinus et Dionysius Abbas Romanus, cujus doctrinam nunc sequitur Ecclesia, et alii ex mandato apostolico per leges astronomiae laboraverunt in hac parte. Sed aliae scientiae majores fuerunt neglectae, et praecipue illae quae judicia et opera sapi