comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunq uisserit loquit᷑. Quid igitur
clamauit leo: Ecce iste uenit ascen¬
sor uir bige equitũ: haud dubium
quin cẏrus indicetur. Et respondit
&dixit ipse leo qui supra clamauerat:
cẽcidit ce̾cidit babrlon. & om̃a sculp¬
tilia deorũ eius contr̾ita sunt in t̾ra.
Uastante enĩ ascensore bigȩ babrlon
usq in eternũ deleta. ẽ: belis tem¬
plum om̃iaq idola usq ad solum
strata. Quod autẽ sequitꝰ tritura mea.
& filiȩ areȩ meȩ. ad ierłm a postrofan
facit: & ad templũ quod in area ornȩ
tur incredulũ esse qͦd dixi. non enĩ
tant hoc ñ adierłm sed ad babylo¬
nẽ dici: de qua &e supra. Baby lon di¬
lecta mea: posita es michi ad mira cu¬
lum. Et esse sensum. Quȩ contriuis¬
ti me eris & ipsa cont̾rita. non meo¬
sermone sed dñi potestate : qui tibi
hȩc uentura p̃nuntiat. Quid sibi au¬
tem uoluerint in hoc loco septuagin¬
ta interp̃tes. qui ꝓ leone qui hebraice

Expanded text:
cumque jusserit loquitur. Quid igitur cumque jusserit loquitur. Quid igitur clamavit leo: Ecce iste venit ascensor vir bigae equitum: haud dubium quin Cyrus indicetur. Et respondit et dixit ipse leo qui supra clamaverat: Cecidit, cecidit Babylon, et omnia sculptilia deorum ejus contrita sunt in terra. Vastante enim ascensore bigae, Babylon usque in aeternum deleta est, et Belis templum omniaque idola usque ad solum strata. Quod autem sequitur: Tritura mea, et fili areae meae, ad Jerusalem apostropham facit, et ad Templum quod in area Ornae tur incredulum esse quod dixi: non mea  hoc non ad Jerusalem, sed ad Babylonem dici, de qua et supra Babylon dilecta mea posita est mihi in miraculum; et esse sensum: quae contrivisti me, eris et ipsa contrita, non meosermone, sed Domini potestate, quae tibi haec ventura praenuntiat. Quid sibi autem voluerint in hoc loco LXX interpretes, ut pro leone, qui Hebraice
Abbreviated transcription (Latin):
contrita sunt in terra. Tritura mea ce
filiȩ areȩ meȩ̨ quȩ audiui adomino
exercituũ dõ isrł: annuntiaui uobis.
Causas reddit suꝑioris fortitudinis.
quare angustia possederit eum sicut
parturientẽ : & corruerit audiens.
propħali tib futura ꝓnuntiet. Quẽ
cũ posuissem inspecula uidit uenien¬
tẽ bigam & aurigã suꝑ. asinũq & ca¬
melũ currũ trahere. Significat aut̃
int̾ gentes loci habebant᷑: medi semꝑ
potentissimi. Iste gͦ unus ascensor:
duarũ gentiũ fultus exercitu. uenit
contra babylonẽ. Et speculator ille
qui positus erat ut uentura prospice¬
ret : clamauit quasi leo. siue ipse pro¬
pħa appellatur leo. Et quia dubiũ
erat de ꝑsona speculatoris qui cyrũ
uiderat ascendentẽ: ipse exponit.
manifestius & ait. Suꝑ speculã dñi
ego sum: stans iugit̃ ꝑ diem. Specula¬
torem dñi se essẽ ꝓnuntians qͥ semꝑ
positus in officio ꝓphetali: & diebus
ac noctibus dñi parens imperio. qͦd¬

Expanded text:
t in terra. Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis. Causas reddit superioris formidinis, quare angustia possederit eum sicut parturientem, et corruerit audiens, prophetali tibi futura praenuntiet; quem cum posuissem in speculam, vidit venientem bigam, et aurigam desuper, asinumque, et camelum currum trahere. Significat auteminter gentes loci habebantur: Medi semper potentissimi. Iste ergo unus ascensor, duarum gentium fultus exercitu, venit contra Babylonem: et speculator ille qui positus erat, ut ventura prospiceret, clamavit quasi leo, sive ipse propheta appellatur leo. Et quia dubium erat de persona speculatoris, qui Cyrum viderat ascendentem, ipse exponit manifestius, et ait: Super speculam Domini ego sum stans jugiter per diem, speculatorem Domini se esse pronuntians, qui semper positus in officio prophetali, et diebus ac noctibus Domini parens imperio, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ne postquã dimicationis tempus adue¬
nerit. lassitudo uos detrahat. Cumq
comederitis & biberitis surgite : arma
corripite. babyloniam debellate. Qđ¬
que ait contemplare inspecula: hoc
sensu legitur. Diligent̃ quȩ uentura
sunt ꝓspicite. Potest & sic in telligi.
Obabylon para balthasar filio eiuline¬
rodach nepoti nabuchodonosor regi
tuo mensã. atq conuiuiũ. & uide qͥd
post cibũ ueniat ĩn qͦ scortis & concu¬
binis in uasis dñi ꝓpinabat. Oprinci¬
pes qui cũ rege accũbitis. medos aut̃
ꝑsasq significat surgite: ad interfici¬
endũ regem arma corripite. Hoc ple¬
nius in danielis uolumine discimus.
Hec enĩ dixit mͥ dñs. Uade cepone spe¬
culatorẽ: & quod cũq uiderit annun¬

Expanded text:
ne postquam dimicationis tempus advene postquam dimicationis tempus advenerit, lassitudo vos retrahat. Cumque comederitis et biberitis, surgite, arma corripite, Babylonium debellate. Quodque ait, contemplare in specula, hoc sensu legitur: diligenter quae ventura sunt, prospice. Potest et sic intelligi: o Babylon, para Balthasar filio Evilmarodach nepoti Nabuchodonosor regi tuo mensam atque convivium, et vide quid post cibum eveniat, in quo scortis et concubinis in vasis Domini propinabit. O principes, qui cum rege accumbitis, Medos autem Persasque significat, surgite et ad interficiendum regem arma corripite. Hoc plenius in Danielis volumine discimus . Haec enim mihi dixit Dominus: vade et pone speculatorem, et quodcumque viderit
Abbreviated transcription (Latin):
babylonem sp̃u ꝓphetali. quod tanta
mala suꝑeam uentura sint. ut ipse qui
narrat timore superatis. nequeat in uer¬
ba prorumpere: sed uidens tantȩ mul¬
titudinis sanguinẽ fundi. est miscdiȩ
motus affectu. Homo enĩ de homine
loquit᷑. & non minus dolet quã mulier
ululare in partu solet : sed conturbatꝰ
& trepidus. & in terrã corruens caligan¬
tibus oculis nesciat quid loquatur.
Pro eo autẽ qͦd nos uertimꝰ babylon di¬
lecta mea: in hebreo legitur nesphe. &¬
est ipsũ uerbum. qͦd in principio baby¬
lonii oneris posuimꝰ suꝑ montẽ caligo¬
sum. Ro caliginoso enĩ siue tenebroso
scriptũ est nesphe: proprieq hȩc urbs
sic uocatur. ꝓpt̾ altitudinẽ & erectum
usq ad celum suꝑbiȩ uerticẽ. PoNe
mensã. contemplare in specula come¬
dentes & bibentes. Surgite principes:
arripite clipeum. Locus iste duplicit̃
accipit᷑. O medi & elamitȩ. quib supͣ
dixi . ascende elam. obside mede. su¬
mite cibum. futuro uosp̃lio p̃parate .

Expanded text:
Babylonem spiritu prophetali, quod tanta mala super eam ventura sint, ut ipse qui narrat, timore superatus nequeat in verba prorumpere, videns tantae multitudinis sanguinem fundi: et misericordiae motus affectu homo enim de hominibus loquitur non minus doleat, quam mulier ululare in partu solet; sed conturbatus et trepidus, et in terram corruens, caligantibus oculis nesciat quid loquatur. Pro eo autem quod nos vertimus: Babylon, dilecta mea, in Hebraeo legitur, NESEPH est ipsum verbum quod in principio Babylonii Oneris posuimus, super montem caliginosum: pro caliginoso enim, seu tenebroso scriptum est Neseph. Proprieque haec urbs sic vocatur, propter altitudinem et erectum usque ad coelum superbiae verticem. Pone mensam, contemplare in specula comedentes et bibentes: surgite, principes, arripite clypeum. Locus iste dupliciter accipitur: o Medi et Elamitae, quibus supra dixi: ascende Elam, obside Mede, sumite cibum, futuro vos praelio praeparate,
Abbreviated transcription (Latin):
lta & hoc quod sequitur. in die illa di¬
cit dñs exercituũ. auferet᷑ paxillus qͥ
fixus fuerat in loco fideli. & frangetur
& cadet: ad prioris popłi ruinã ꝑti¬
net. Nemo autẽ dubitat & iuxta histo¬
riam & uixta allegoriã. quia paxillũ
dixerat seruari metaforan in crucis xͥ¬
suspensione. uasorũ diuersi generis:
& quod priorib fractis alia suspendan

Expanded text:
In die illo, dicit Dominus exercituum, auferetur paxillus, qui fixus fuerat in loco fideli, et frangetur et cadet, ad prioris populi ruinam pertineat. Nemo autem dubitat, et juxta historiam, et juxta allegoriam, quia paxillum dixerat, servari metaphoram in suspensione vasorum diversi generis: et quod prioribus fractis, alia suspendan
Abbreviated transcription (Latin):
ros. cito ueniet & ur̃a captiuitas. Quo¬
modo enĩ uelox mercennarii annꝰ est.
& omnẽ laborem breuẽ putat dum
sagittȩ ur̃e conterentur: & pariuus
remanebit numerus pugnatorũ. Qui¬
dam uolunt ex eo qͦd dicit᷑. adhuc in
uno auno. ⁊ auferet᷑ omĩs gła cędar: ñ
babyloniam captiuitatẽ p̃dicare. de
qua & ieremias loquit᷑ : sed assiriorũ.
qui post unũ annũ uastationis iudai¬
ce. sarracenos latissime ꝑsecuti sunt.
lllum p̃terea locũ in quo nos transtu¬
lunus qui habitatis terrã austri. cũ
panib occurrite fugienti. & quasi
exꝑsona dñi imperatiuo modo legi¬
mus: in hebreo sic legi posse affirma¬
nt: qͥ habitant t̾ram austri cũ pam¬
bus occurrer̃ fugienti: ut cũ ds̃ eis
dixerit dccurrentes sitienti ferte
aquã. illi inimica m̃te panes tule

Expanded text:
ros: cito veniet et vestra captivitas. Quoros: cito veniet et vestra captivitas. Quomodo enim velox mercenarii annus est, et omnem laborem brevem putat, dum sagittae vestrae conterentur, et parvus remanebit numerus pugnatorum. Quidam volunt ex eo quod dicitur, adhuc in uno anno, et auferetur omnis gloria Cedar, non Babyloniam captivitatem praedicari, de qua et Jeremias loquitur, sed Assyriorum, qui post unum annum vastationis Judaicae, Saracenos latissime persecuti sunt. Illum praeterea locum, in quo nos transtulimus: Qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti: et quasi ex persona Domini imperativo modo legimus, in Hebraeo sic legi posse affirmant: Qui habitant terram Austri, cum panibus occurrerunt fugienti; ut cum Deus eis dixerit, occurrentes sitienti ferte aquam, illi inimica mente panes tuler
Abbreviated transcription (Latin):
bum arab ut sepe iam diximꝰ &e uesper.
& arabia. & coruus. &e planities. & occideis
appellatur. Et ꝓ eo quod iuxta .lxx.
transtulimꝰ dormietis: potest interp̃¬
tari morabimini. siue habitabitis.
dicit᷑ talinu. Dodanim quoq in pro¬
pinquos uertit᷑ & cognatos. Itaq p̃di¬
citur nunc uideis. qui obsidionẽ babr¬
loniȩ effugere potuerint. & de totius
uastitate adheremũ transire uicinã:¬
eo quod habituri sint in silitudine
arabiȩ. in itinere qͦd ducit ad fratres.
Rursumq a dismahelitas sermo con¬
uertitur: de eos ad miscđiam cohorta¬
tur. Currite & lassis fr̃ibus & pericli¬
tantib ardore sitis. obui ferte aquaᷤ.
Tantus enĩ feruor est solis. ut nisi sub¬
ueneritis. in solitudine pereant: & ñ
solum aquã. sed & panem ferte fugi¬
entib: ut quos confic̃ obsidio. ur̃a
clem̃tia releuet. Simulq reddit cau¬
sas: quare hȩc imperet fieri dicens.
fugerunt babyloniũ gladiũ: fuger̃

Expanded text:
bum ARAB  , ut saepe jam diximus, et vesper, bum ARAB  , ut saepe jam diximus, et vesper, et Arabia, et corvus, et planities, et Occidens appellatur. Et pro eo quod nos juxta LXX transtulimus, 219 dormietis, potest interpretari, morabimini, sive habitabitis, dicitur THALINU  . DODANIM   quoque in propinquos vertitur et cognatos. Itaque praedicitur nunc Judaeis, qui obsidionem Babyloniam effugere potuerint, et de totiusastitate ad eremum transire vicinam, quod habitaturi sint in solitudine Arabiae in itinere quod ducit ad fratres. Rursumque ad Ismaelitas sermo convertitur, et eos ad misericordiam cohortatur: currite, et lassis fratribus ac periclitantibus ardore sitis, obvii ferte aquas: tantus enim fervor est solis, ut nisi subveneritis, in solitudine pereant: et non solum aquas, sed etiam panem ferte fugientibus, ut quos confecit obsidio, vestra clementia relevet. Simulque reddit causam quare haec imperet fieri, dicens: fugerunt Babylonium gladium, fugerun
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs. Erit assur habitaculũ dra¬
conũ deserta in eternũ. non manebit
ibr uir: nec in colet eam filiꝰ hominis.
Totum ꝓpħȩ testimoniũ de iereinia
posui: ut quȩ sit cędar indubitant̃
intelligas. Et considera quomͦ isma¬
helitarũ hoc est sarracenorũ ꝓprie
gentẽ descripserit. Qui habitat iN
tentoriis. qui quas nox compulerit
sedes tenent. quib arm̃ta sunt & pec¬
cora camelorũq greges: qui ñ habent
ostia nec uectes. Non enĩ uersantur
in urbibus sed in solitudine. Et hi ergo
ab abylonus deleti sunt: eo qͦd assur
ciuitatẽ quȩ metropolis gentis illius
in heremo fuit. usq ad solum sub uer¬
terenz. Et tam̃ cum camelorũ & oui¬
gentis illius significatur interitus. eo
quod dromedariis & camelis. centum
& amplius milia uno die ꝑuastam soli¬
tudinem fugere solent. Auferet᷑ inqͥt
om̃is gła cȩdar imminuto numero¬
sagittariorũ: qua maxime pollent ar

Expanded text:
ait Dominus: eritque Asor habitaculum draait Dominus: eritque Asor habitaculum draconum deserta in sempiternum; non manebit ibi vir, nec incolet eam filius hominis . Totum prophetiae testimonium de Jeremia posui, ut quae sit Cedar, indubitanter intelligas. Et considera quomodo Ismaelitarum, hoc est, Saracenorum proprie gentem descripserit, quia habitant in tentoriis: qui quas nox compulerit, sedes tenent: quibus armenta sunt, et pecora camelorumque greges: qui non habent ostia nec vectes: non enim versantur in urbibus, sed in solitudine habitant. Et hi ergo a Babyloniis deleti sunt, eo quod Asor civitatem, quae metropolis gentis illius in eremo fuit, usque ad solum subverterint: et tamen cum camelorum et ovigentis illius significatur interitus, eo quod dromedariis camelis centum t amplius millia uno die per vastam solitudinem fugere soleant, Auferetur, inquit, omnis gloria Cedar: et imminuto sagittariorum numero, quia maxime pollent ar
Abbreviated transcription (Latin):
tes barchei. & supra dictum uolũmen.
contra faciem om̃ium fr̃m suorũ ha¬
bitabit : eo quod latissima heremus
ab india ad mauritaniã usq tenda¬
tur. & antiquũ occẽanũ quod puto
hieremiȩ titulũ sonare. ad cȩ̨dar &
adregnã assur quȩ ꝑcussit nabu¬
chodonosor rex babilonis. Statiq se¬
quitur. Hȩc dicit dñs. Surgite & ascer¬
dite ad cędar: & uastate filios orientis
lab̾nacula eorũ & greges eorũ capient
pelles eorũ & om̃ia uasa & camelos col¬
lent sibi. Et iterũ. Iniuit enĩ contrx
uos nabuchodonosor rex baby lonis
consiliũ: cogitauit aduersus uos cogi¬
tationes. Surgite & ascendite ad gen¬
tem quietã & confident̃ habitantem
ait dñs: ñ hostia. ñ uectes eis. soli ha¬
bitant. & erunt cameli eorũ in direp¬
tionẽ. & mulcitudo ium̃torum in
p̃dam: & disꝑgam eũ in omnẽ uentũ
qui sunt attonsi in comã. ex om̃i con¬
finio eorũ adducam in teritũ suꝑ eo ᷤᷤ

Expanded text:
tes Barchaei. Et juxta supradictum volumen « tes Barchaei. Et juxta supradictum volumen « contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. » eo quod latissima eremus ab India ad Mauritaniam usque tendatur et Atlanticum oceanum. Quod puto Jeremiae titulum sonare ad Cedar et ad regna Asor, quae percussit Nabuchodonosor rex Babylonis. Statimque sequitur. « Haec dicit Dominus: Surgite et ascendite ad Cedar, et vastate filios Orientis: tabernacula eorum, et greges eorum capient, pelles eorum et omnia vasa, et camelos tollent sibi : et iterum: Inivit enim contra vos Nabuchodonosor rex Babylonis consilium, cogitavit adversus vos cogitationes. Surgite et ascendite ad gentem quietam, et confidenter habitantem, ait Dominus: non ostia, non vectes eis: soli habitant. Et erunt cameli eorum in direptionem, et multitudo jumentorum in praedam. Et dispergam eos in omnem ventum qui sunt attonsi in comam: et ex omni confinio eorum adducam interitum super eos,
Abbreviated transcription (Latin):
habitatis terrã austri: cũ panib occur.¬
rite afacie gla dii fugienti. A facie enĩ
gladiorũ fugerunt. a facie gladii un¬
minentis: a facie arcus extenti. a facie gra¬
uis prelu. Qm̃ hȩc dicit dñs ad me
Adhuc in uno anno quasi in anno mer¬
cennarii. & auferetur omĩs gloria cȩ¬
dar: & reliquiȩ numero sagitariorũ
fortium de filiis cedar imminuentur.
Dñs enĩ ds̃ isrł locutus . ẽ. Quęrenti
michi &diu cũ de liberatione tractan¬
t. quȩ ess&e arabia ad quã ꝓpheticus
sermo dirigitur. utrũ moabitȩ aN
ammanite. & idumȩi. cunctęq aliȩ
regiones quȩ nunc arabia nuncupant᷑.
occasionẽ tribuit in hac eadẽ uisione
quod sequit᷑. auferetur omĩs gloria
cȩdar & reliquie numeri sagittarioꝵ
fortium de filiis cędar unminuentur:
geneseos docet exismahel cȩdar &
aggarenos. q̃ui ꝑuerso nomine sarra¬
cẽni uocantur esse generatos. Hi ꝑ
totam habitant solitudinẽ de quib
puto & poetam dicere. lateq uagan¬

Expanded text:
i cum panibus occurrite fugienti a facie enim gladiorum fugerunt a facie gladii inminentis a facie arcus extenti a facie gravis proelii quoniam haec dicit Dominus ad me adhuc in uno anno quasi in anno mercennarii et auferetur omnis gloria Cedar et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis CeDominus enim Deus Israel locutus est. Quaerenti mihi et diu cum deliberatione tractanti quae esset Arabia, ad quam propheticus sermo dirigitur, utrum Moabitae, an Ammonitae, et Idumaei, cunctaeque aliae regiones, quae nunc Arabia nuncupantur, occasionem tribuit in hac eadem Visione quod sequitur: Auferetur omnis gloria Cedar, et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis Cedar imminueGeneseos docet ex Ismael Cedar et Agarenos, qui perverso nomine Saraceni vocantur, esse generatos. Hi per totam habitant solitudinem, de quibus puto et poetam dicere, Lateque vagan
Abbreviated transcription (Latin):
quod etiã tu ascendis om̃is in tecta:
Quando dicit etiã tu: ostendit quod
cȩteri prius ascenderint. Nam &e tu
reputata es int̾ gentes quȩ ab hostib
obsideris. & tecta conscendis. plena
ululatus & planctuũ miserabiliũ fe

Expanded text:
quod etiam tu ascendisti omnis in tecta? quod etiam tu ascendisti omnis in tecta? Quando dicit, etiam tu, ostendit quod caeteri prius ascenderint. Num et tu reputata es inter gentes, quae ab hostibus obsideris, et tecta conscendis plena ul
Abbreviated transcription (Latin):
egypto: dicit̃ eciã cȩteras gentes ad
alias terras suo imꝑio fuisse trans la¬
tas. Quidnã quoq tibi est quia ascen¬
disti & tu om̃is in tecta. clamoris ple¬
na. urbs frequens. ciuitas exultans:
Referebat michi hebreus p̃sentẽ uisio¬
nem ñ ꝑtinere ad illud. tempus quo
nabuchodonosor ierłm cȩpit. & sede¬
chiam uinctũ oculisq priuatũ dux̃
inbabilonẽ: sed ad sennacherib temꝑa.
quando sobna pontifex magnã partẽ
prodidit ciuitatis. & tantũ sion id est
arx & templũ ac nobiles remansert̃:
exemplũ romanȩ urbis quã irruenti¬
bus gallis. patricius se & florem iuuen¬
tutis in arce seruauit. Nos aut̃ possu¬
mus & de babylonia captiuitate di¬
cere. quaquã eusebius om̃ia in xp̃r
aduentu referat. & putet uasspasiani
titiq temporib fuisse completa. Car¬
pamus gͥ singula: triplicẽ expositio¬
nem breuit̃ attingentes. Quidnam
tibi quoq est. qͥd habes inquit syon.

Expanded text:
Aegypto, dicit etiam caeteras gentes ad Aegypto, dicit etiam caeteras gentes ad alias terras suo imperio fuisse translatas. Quidnam tibi quoque est, quia ascendisti et tu omnis in tecta, clamoris plena, urbs frequens, civitas exReferebat mihi Hebraeus, praesentem Visionem non pertinere ad illud tempus, quo Nabuchodonosor Jerusalem cepit, et Sedechiam vinctum oculisque privatum duxit in Babylonem; sed ad Sennacherib tempora, quando Sobna Pontifex magnam partem prodidit civitatis, et tantum Sion, id est, arx et Templum, ac nobiles remanserunt, in exemplum Romanae urbis, quae irruentibus Gallis, patricios et florem juventutis in arce servavit. Nos autem possumus, et de Babylonia captivitate dicere: quamquam Eusebius omnia ad Christi adventum referat, et putet Vespasiani Titique temporibus fuisse completa. Carpamus ergo singula, triplicem expositionem breviter attingentes. Quidnam tibi quoque est? quid habes, inquit, Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo int̾ cęteras gentes ponit᷑. & repu¬
tatur una de plurimis. nequaquã
mons appellat᷑ iuxta illud ꝓpheticũ.
fundam̃ta eius in montib scĩs. diligit
dñs portas sion suꝑ omĩa tab̾nacula
iacob: sed uallis exeo qͦd humiliata
sit. Aliis uerbis hoc ipsũ ieremias
loquit᷑ quando accepit calicẽ uinmi
plenũ. & dat uniuersis gentibus ac
nouissime ꝑ urget ierłm ut bibat &
uomat & ruat & insaniat: significans
ababylonus & hanc esse uastandam
Quod plenius regũ & ieremiȩ narrat
bistoria. Ex quo intelligimꝰ om̃ium
creatorẽ ȩqualit̾ esse dm̃. & eodem
cuncta dispensare iudicio: iuxta illud
qͦd ille loquit᷑ ꝑ amos. Nunquid ut
filii ȩchiopũ uos estis michi filii isrł
ait dñs: Nunqͥd non ispł feci ascende
re de terra ȩgỹpti. & palestinos de
capadotia. & sẏros de cyrene: Ecce
oculi dñi suꝑ regnũ peccans. Ne pu¬
tarent uidȩi. id circo se meritorũ ha¬
bere priuilegiũ. quia educti. ẽẽnt. de

Expanded text:
ergo inter caeteras gentes ponitur, 220 et reputatur una de plurimis, nequaquam mons appellatur, juxta illud propheticum: Fundamenta ejus in montibus sanctis: diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob ; sed vallis, ex eo quod humiliata sit. Aliis verbis hoc ipsum Jeremias loquitur: quando accepit calicem plenum vini, et dat universis gentibus, ac novissime porrigit Jerusalem, ut bibat, et vomat, et ruat, et insaniat: significans a Babyloniis, et hanc esse vastandam . Quod plenius Regum et Jeremiae narrat historia. Ex quo intelligimus omnium creatorem aequaliter esse Deum, et eodem cuncta dispensare judicio, juxta illud qilii Israel? ait Dominus. Numquid non Israel ascendere feci de terra Aegypti, et Palaestinos de Cappadocia, et Syros de Cyrene? Ecce oculi Domini super regnum peccans . Ne putarent Judaei idcirco se meritorum habere privilegium, quia educti essent de
Abbreviated transcription (Latin):
significari putantꝰ sic̃ ad torcular om̃s
uuȩ comportant᷑ atq calcant᷑ ut ex eis
exprimat᷑ uinũ: sic altare om̃is popłi¬
suscipit fructus. ⁊ immolatas hostias
deuorat. luxta illud qđ de beniamin
dicit᷑. Beniamin lupus rapax. mane cõme¬
det: aduesꝑam dabit ęscas. Cuncta
quȩ dicunt᷑ de uinea. possunt & ad
animȩ humanȩ referri statũ: quȩ adõ
plantata in bonũ. ñ uuas attulerit sed
labruscas. & postea sit tradita bestiis
conculcanda: nec diuinũ ymbrem susce¬
ꝑit doctrinarũ. quia p̃terita dona con¬
tempserit & expectaui ut faceret uuas:
& fecit labruscas. Ro labruscis quas no ᷤᷤ
uertimus. in hebrȩo scriptum ÷ busim:
qđ aquila interp̃tatus .ẽ catt ipiac id ẽ

Expanded text:
significari putant. Sicut enim ad torcular omnes significari putant. Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum, sic altare omnis popsuscipit fructus, et immolatas hostias devorat juxta illud, quod de Benjamin legitur: Benjamin lupus rapax mane comedit, et ad vesperam dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas; et postea sit tradita bestiis conculcanda: nec divinum imbrem susceperit doctrinarum; quia praeterita dona contempserit. Et exspectavi, ut faceret uvas, et fecit labruscas. Pro labruscis, quas nos vertimus, in Hebraeo scriptum est BUSIM  : quod Aquila interpretatus est, σαπρίας, id e
Abbreviated transcription (Latin):
est illud in eu̾głio. Suscitauit cornu
tuor potentissima regna demonstran¬
tur. Hebrȩi. hunc locũ ita edisserunt.
Uinea xp̃o planta ÷ in cornu. id ÷ in for¬
ti loco atq sublimi: qui appellat᷑ filiꝰ
suscitet᷑ auxilio: uł quod cunctis gen¬
tibus clarum dĩ notitiȩ lum̃ p̃buerit.
& sepsit eam. ⁊ lapides elegit ex illa.
& plantauit uineã sorech: ⁊ edificauit
turrem in medio eiꝰ. ⁊ torcular extru¬
xit in ea. Per metaforan ut priꝰ diximꝰ¬
iudeoꝵ. quẽ sepsit angłoꝵ auxilio. &
lapides elegit ex eo: uł idola. uł om̃ia
quȩ dĩ cultũ poterant impedire. Et plan¬
tauit eam uineã sorech quã solus sẏmma¬
chus electã interp̃tatꝰ est: non uerbũ euer¬
bo ut michi uidet᷑ exprimens. sed sensũ
qui tenet᷑ in uerbo. Aiunt enĩ hebraei
sorech genus eẽ. uitis obtimȩ: qduberes
fructud faciat atq ꝑpetuos. Deniq so¬
qđ nos pulcherrimos fructus uertere poᷤᷤ
cular struxit in ea: qđ quidã altare

Expanded text:
itavit cornu tuor potentissima regna demonstrant . Hebraei hunc locum ita edisserunt: Vinea Christo plantata est in cornu, id est, in forti loco atque sublimi, qui appellatur filius sustentetur auxilio: vel quod cunctis gentibus cllapidos elegit ex illa, et plantavit vineam Sorec, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea. Per metaphoram, ut prius diximJudaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant impedire. Et plantavit eam vineam Sorec, quam solus Symmachus electam interpretatus est, non verbum e verbo, ut mihi videtur, exprimens, sed sensum qui tenetur in verbo. Aiunt enim Hebraei, Sorec genus esse vitis optimae, quod uberes fructus faciat atque perpetuos. Denique Soquod nos in pulcherrimos fructus vertere possucular exstruxit in ea, quod quidam altare
Abbreviated transcription (Latin):
lauit iustitiã suã. Uinea facta ÷ dilecto
meo in cornu filio olei. Hoc uixta hebrai¬
cũ: theodotio ⁊ aquila transtulerunt.
Sẏmiacꝰ aut̃ more suo manifestiꝰ. Uinea
facta. ẽ. dilecto meo in cornu in medio
oliuarũ. Porro lxx. sensũ magis quam
uerbũ interp̃tati st̃. Uinea facta ÷ dilec
reꝓmissionis pinguius: si non montãna
queq atq deserta. Sed si omnẽ illius
latitudinẽ consideres. ariuo a egipti
usq ad flumen magnũ eufraten contͣ
orientẽ: & ad septẽtrionalẽ plagã usq
ad taurũ montẽ & zephirium ciliciȩ

Expanded text:
suam . Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei. Hoc juxta Hebraicum Theodotio et Aquila transtulerunt: Symmachus autem more suo manifestius: Vinea facta est dilecto meo in cornu in medio olivarum. Porro LXX sensum magis quam verbum interpretati sunt: Vinea facta est dilecto  nihil terra Repromissionis pinguius, si non montana quaeque atque deserta, sed omnem illius latitudinem consideres, a rivo Aegypti usque ad flumen magnum Euphratem contra Orientem: et ad septentrionalem plagam usque ad Tau
Abbreviated transcription (Latin):
uineã fructiferã totã uerã: quomͦ con¬
uersa es in amaritudinẽ uinea aliena:
ltaq ierłm ut dixinꝰ plangit᷑. ⁊ sermo¬
ne ꝓphetico illius ruina cantat᷑. Porro
eccłȩ ⁊ popło quondã gentiũ: aliud car¬
men ÷ editũ. De qͦ in psalmis legimus.
Cantate dũo om̃is terra: anñtiãte diem
exdie salutare euis. Annuntiate ingen¬
tibus głam eiꝰ in om̃ĩb popłis mirabilia
eius. & rursũ. Cantate dño canticũ no

Expanded text:
eram: quomodo conversa es in amaritudinem, vinea aliena ? Itaque Jerusalem, ut diximus, plangitur: et sermone prophetico illius ruina cantatur. Porro Ecclesiae, et populo quondam gentium, aliud carmen est editum, de quo in psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate diem ex die salutare ejus. Annuntiate in gentibus gloriam illius in omnibus populis mirabilia ejus . Et rursum: Ca
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ne putemꝰ om̃em redemptionem
eam de sceleribus liberari quae dñi
adiunxit: his qui redeunt abiniqͥta¬
te. siuoluerint agere pęnitentiã : In
quib oratio dñi compleatur. Pat̃ ig¬
nosce eis : qđ enĩ faciunt nesciunt. Co¬
rũ igitur insion redemptio ẽ. ⁊ ꝑpin¬
quuis. qui eũ susceperint ex iacob ⁊ il¬
lis pollicetur dicens. Hoc fedus meũ cũ
eis. siue pac̾tum ut om̃s alii transtuler̃:
aut testam̃tum ut lix posuere. Qđ¬

Expanded text:
Ac ne putemus omnem redimi Sion et eam de sceleribus liberari, quae Domiadjunxit: his qui redeunt ab iniquitate, si voluerint agere poenitentiam, in quibus oratio Domini compleatur: Pater, ignosce eis, quod enim faciunt, nesciunt . Eorum igitur in Sion redemptio est: et propinquus, qui eum susceperint ex Jacob, et illis pollicetur dicens: Hoc foedus meum cum eis, sive pactum, ut omnes alii transtulerunt, aut testamentum, ut posuere
Abbreviated transcription (Latin):
addit dies. Qđ aut̃ repulso isrł gen¬
tium turba succedat: malachias ꝓpħa
nũ. Ab ortu enĩ solis usq ad occasum:
glorificatũ est nom̃ meũ in gentibus.
Beatitudinis ille auctor ẽ. qui ueniet
angustũ sp̃s dñi signaculũ eius: aut ut¬
theodotio quasi fluuius oppugnans sp̃e
dñi signatus ẽ. in eo. Ergo cestimomi
uius uiolentus ira dñi ueniet cũ furore:
pars ultima in hebraico ñ hebet᷑. Neq
enĩ in reꝑmissionib dĩ ira furorq po¬
nendus ẽ. cũ incȩ̨teris quȩ sequunt᷑ be¬
atitudo sit futurorũ: ⁊ cõminatio pe¬
est in xp̃o: u llud confirmat exemplũ
qđ in ioħe euangłista legitur. Hunc
enĩ dĩ signauit pat̃. De quo ante iã
dictũ est exiet uirga de radice iesse.
& flos de radice eius ascendet. ⁊ reqͥ¬

Expanded text:
addit dies . Quod autem repulso Israel, gentium turba succedat, Malachias propheta num: Ab ortu enim solis usque ad occasum, glorificatum est nomen meum in gentibus. Hujus beatitudinis ille auctor est, qui veniet angustum, spiritus Domini signaculum ejus. Aut Theodotio, quasi fluvius oppugnans, spiritus Domini signatus est. In eo ergo testimonii vius violentus, ira Domini veniet cum furore, pars ultima in Hebraico non habetur. Neque enim in repromissionibus Dei, ira furorque ponendus est: cum in caeteris quae sequuntur, beatitudo sit futurorum, et comminatio poeus in Christo est, illud confirmat exemplum, quod in Joanne Evangelista legitur: Hunc enim Deus signavit Pater ; de quo ante jam dictum est: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice e
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩteri uͦ excȩcati sund: qui ñ ꝑmanserint
in incredulitate. inserentur. Potens ẽ.
enĩ inquit ds̃ iterũ inserere illos. Non
contra naturã ex oleastro sic̃ gentium
inserta ẽ. multitudo: sed scd̾m naturã
inbonã id ẽ. in suã oliuã. Et ad excre¬
mũ posuit ut ad p̃sens capitulũ ꝑue¬
niret. Nolo enĩ uos ignorare fr̃s minis¬
terium hoc. ut ñ sitis apud uosmet ipso ᷤᷤ
sapientes : quia cęcitas exparte isrł
contigit. donec plenitudo gentiũ sub¬
intraret : ⁊ sic om̃is isrł saluus fieret:
Sicut scriptũ. ẽ. Ueniet ex sion qͥ lib̾et

Expanded text:
ecati sunt. Qui si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim, inquit, Deus, iterum inserere illos , non contra naturam ex oleastro, sicut gentium inserta est multitudo; sed secundum naturam in bonam, id est, in suam olivam. Et ad extremum posuit, ut ad praesens capitulum perveniret: Nolo enim vos ignorare fratres mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes. Quia caecitas ex parte Israel contigit, donec plenitudo gentium subintraret: et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. sp̃c consilii ⁊ fortitudinis.
sp̃c scientiȩ ⁊ pietatis: ⁊ replebit eum
sp̃c timoris dm̃. Unde ⁊ nos dicimus.
Signatum ÷ suꝑ nos lum̃ uultus tuid
Et in iezechiele uirorũ gementium
frontes tuaU litterȩ hebraicȩ quae
ta relegamꝰ: in quib scriptum est.
Cũ aut̃ congregati eẽnt. parit̃ fact
est subito de cęlo sonus quasi sp̃c uio¬
lentis: ⁊ impleuit uniuersã domũ ub
erant sedentes. Apparuer̃q eis ling̃ȩ
diuersȩ sicut ignes: ⁊ sedit suꝑ singu

Expanded text:
consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replevit eum spiritus timoris Domini Unde et nos dicimus: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et in Ezechiele, virorum gementium frontes THAV, litterae Hebraicae, quae ta relegamus, in quibus scriptum est: Cum autem congregati essent pariter, factus est subito de coelo sonus quasi spiritus violentus, et implevit universam domum ubi erant sedentes. Apparueruntque eis linguae dispersae sic
Abbreviated transcription (Latin):
contrario oblita es mei: ⁊ audire me¬
riusti. Oblita es legis dĩ tui. ⁊ ego o¬
ambulauer̃ contra me ꝑuersi: ⁊ ego am¬
bulabo contra eos in furore ꝑuerso. Mens
q in septuaginta cũ corde sociat᷑ non est
scripta in hebraico: sed quasi interp̃tatio
addita quȩ inscripturis cor intelligi
debeat. Ego anñtiabo iusticiã tuã:
⁊ opera tua nõn ꝑderunt tibi. Cũ clama¬
ueris. liberent t᷑e congregati tui. Lxx.¬
t ego annuntiabo iusticiã tuã : ⁊ ma

Expanded text:
contrario oblita es mei, et audire mecontrario oblita es mei, et audire meruisti: Oblita es legis Dei tui, et ego oambulaverunt contra me perversi, et ego ambulabo contra eos in furore perverso. Mens quae in LXX cum corde sociatur, non est scripta in Hebraico, sed quasi interpretatio addita, quid in Scripturis cor intelligi debeat. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. Cum clamaveris, liberent te congregati tui. LXX: Ego annuntiabo justitiam tuam et ma
Abbreviated transcription (Latin):
uẽ timens ꝑ territa es ⁊ mentita es
michi. nec recordata es mei : neq po¬
siusti me in m̃te tua ⁊ in corde tuo.⁊
ego te uidens despiciam.⁊ me ñ tumu¬
isti. Quia plenis horreis habes fidu¬
ciã indiuitus. rogare me noliusti: id¬
circo timiusti plurimos. Non enĩ po¬
teras dicere dñs auxiliator m̃s: ⁊ ego
despiciam inimicos meos. Et iterum.
Dñs illuminatio mea. ⁊ saluator m̃s. quẽ
timebo: Quod ⁊ si contra m̃tis tuȩ cons¬
cientiam. dicere aliquando uoliusti.
mentita es. Quomͦ enĩ me poteras inuo¬
care: quȩ mei ñ habebas memoriam:
Neq cogitasti unquã p̃cepta dicentis.
tonora dnm ⁊ confortãberis. ⁊ absq illo
nullũ metuas. Ego enĩ sum qui iuxta
sẏmmachũ ⁊ aquilã semꝑ tacui pecca¬
ta tua. ⁊ scelera quęcunq faciebas qua-¬
si ñ uiderem. dissimulationẽ neglexi:
ut si ñ timore mei. saltim pacientia
ad me redires. qͣui ñ oculis sed palpe¬
bris int̾rogo filios hominũ. At tu e¬

Expanded text:
uem timens perterrita es: et mentita es mihi, nec recordata es mei. Neque posuisti me in mente tua, et in corde tuo. 676 Et ego te videns despiciam, et non me timuisti. Quia plenis horreis habes fiduciam in divitiis, rogare me noluisti, idcirco timuisti plurimos. Non enim poteras dicere: Dominus auxiliator meus, et ego despiciam inimicos meos ; Et iterum: Dominus illuminatio mea, et salvator meus, quem timebo ? Quod et si contra mentis tuae conscientiam dicere aliquando voluisti, mentita es. Quomodo enim me poteras invocare, quae mei non habebas memoriam, neque cogitasti unquam praecepta, dicentis: Honora Dominum, et confortaberis, et absque illo nullum metuas ? Ego enim sum qui, juxta Symmachum et Aquilam, semper tacui peccata tua, et scelera quaecumque faciebas, quasi non viderem, dissimulatione neglexi, ut si non timore mei, saltem patientia ad me redires. Qui non oculis, sed palpebris interrogo filios hominum. At in e
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ ande filio. Nec dubiũ quin
ur̃as. & el euamini porte aeternales
& introibit rex głȩ. quis. ẽ iste rex
qui post passionis triumphũ ad cȩlo
iuctor ascendit. & in alio loco de
dño dicitur: qđ rex głȩ sit. Si enim
cognouissent: nunquã dñm głae
sed in ueteri quoq testam̃to dñssa¬

Expanded text:
dicatur, an de Filio. Nec dubium quin dicatur, an de Filio. Nec dubium quin vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae. Quis est iste rex qui post passionis triumphum ad coelos victor ascendit. Et in alio loco de Domino dicitur, quod rex gloriae sit: Si enim cognovissent, numquam Dominum gloriae sed in veteri quoque Testamento, Dominus sa
Abbreviated transcription (Latin):
habet custodẽ mentis dm̃. Sin aut̃
uitia nr̃a quasi quȩdã bestiȩ fuerĩ
dep̃data: relinquem᷑ a custõde deo.
& om̃ia nr̃a redigentur ad solitudi
nem. Nisi dñs exercituũ reliquiss&
nobis sem̃. quasi sõdoma fuissemꝰ. &̃
quasi gomorra similes essemꝰ. Hunc
locum paulus apłs ad romanos ple¬
nius disserit scribens. Dico gͦ. Nunqͥd
reppulit ds̃ popłm suũ: Absic. Nã
& ego israelita sum ex semine abrahã.
tribu beniaminnon reppulit ds̃¬
plebem suã quã presciuit. Et post
paululũ. Sic gͦ & in isto temꝑe. r̃e
liquiȩ scđm electionẽ gr̃ę saluȩ fac¬
te sunt. Ee quo ostenditur suꝑiora
quȩ contra ierłm & uidam sermo
ꝓpheticus cõminatus. ẽ non ad ba¬
byloniȩ captiuitatis referenda tempꝰ.
sed ad ultimã romanorũ. quando
in latinũ uertimꝰ: in hebreo legit᷑
dñs saba oth. Qđ .lxx. interp̃tes ꝓ
locoꝵ qualitate duplicit̃ transfert̃:
aut dñm uircutũ. aut dñm om̃po¬
tentem. &querendũ utrũ de patre

Expanded text:
habet custodem mentis Deum: sin aurem vitia nos quasi quaedam bestiae fuerint depraedata, relinquimur a custode Deo, et omnia nostra redigentur ad solitudiinus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus. Hunc locum Paulus apostolus ad Romanos plenius disserit, scribens: Dico ergo, numquid repulit Deus populum suum? Absit: nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deuplebem suam quam praescivit . Et post paululum: Se factae sunt . Ex quo ostenditur, superiora quae contra Jerusalem et Judam sermo propheticus comminatus est, non ad Babylonicae captivitatis referenda tempus, sed ad ultimam Romanorum, quando in Latinum vertimus, in Hebraeo legitur, Dominus sabaoth, quod LXX interpretes pro locorum qualitate dupliciter transferunt, aut Dominum virtutum, aut Dominum omnipotentem. Et quarendum, utrum de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
Miratur aut̃ ꝓphetico sp̃u. qđ ciuitas
quȩ quondã fidelis fuit: uel fideliũ
recepta culũ subito facta sit meretr ix
Quod quidẽ & inisaie temporib intel¬
ligi potest. sed plenius refertur ad pas¬
sionẽ xp̃i: quando om̃s declinauert᷑
simul inutiles facti sunt. Et quanqͣm
in hebraico non habeatur sion: tam̃
lxx. ut manifestiorẽ facerens sensũ. ad¬
diderunt. sion aut̃ mons. ẽ. in qͦ ierłm
urbs condita est. quȩ postquã capta
est ad auid: appellata ẽ. ciuitas da¬
uid. Nec ambigo fuisse in ea sc̃os ui¬
ros quando tabernaculũ dĩ habuit.
& postea templũ ȩdificatum ÷. qͣndo
nathan. & gad ꝓphauerunt. & suꝑ¬
choros qui in libro dierũ plenius des¬
cribunt᷑. a saph. & idithun. & eman.
& filii chore constituti sunt: ut palla¬
tim asacrificiis uictimarũ ad laudes
dñi transiret religio. Ciuitas gͦ fideli¬
iustitia requieuit in ea: nunc plena
est homicidis. qui interfecer̃ ꝓpħas.
nem autẽ ierłm quomͦ diuari cauerit

Expanded text:
Miratur autem Prophetico spiritu, quod civitas quae quondam fidelis fuit, vel fidelium receptaculum, subito facta sit meretrix. Quod quidem et in Isaiae temporibus intelligi potest: sed plenius refertur ad passionem Christi, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Et quamquam in Hebraico non habeatur Sion: tamen LXX, ut sensum manifestiorem facerent, addiderunt. Sion autem mons est, in quo Jerusalem urbs condita est: quae postquam capta est a David, appellata est civitas David. Nec ambigo fuisse in ea sanctos viros, quando tabernaculum Dei habuit, et postea Templum aedificatum est: quando Nathan et Gad prophetaverunt: et suchoros qui in libro Dierum plenius describuntur Asaph, et Idithun, et Eman, et filii Chore constituti sunt, ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudes Domini transiret religio . Civitas ergo fidelijustitia requievit in ea, nunc plena est homicidis: qui interfecerunt 25 prnem autem Jerusalem, quomodo divaricaverit
Abbreviated transcription (Latin):
si quando opus fuerit aduersũ eccłȩ
principes. qui destruunt oꝑib dig̃¬
nitatẽ suã. Heu consolabor suꝑ hos¬
tibus meis. & uindicabor de inimicis
meis. Rursum & hoc qđ in ebraico ñ
habetur. ponunt .lxx. non cessabit enĩ
furor ms contra in imicos meos. Corripit
aut̃ scribas & phariseos: de quib in eu̾¬
gelio loquit᷑. Uae uobis seribȩ & phari¬
sei. & in alio loco. Generatio adultera
& ꝑuersa signũ quęrit. & signũ non
dabitur ei: nisi signũ ione prophetȩ.
Plaugit aut̃ elementissimus pat̃ prin¬
cipes delinquentes. & hostes suos uo¬
cat. & inimicos appellat: qđ pereant.
qđ nolint agere pęnitentiã. quod se ue¬
nientẽ non susceꝑ int. Appropinquans

Expanded text:
si quando opus fuerit adversum Ecclesiae si quando opus fuerit adversum Ecclesiae principes, qui suam destruunt operibus dignitatem. Heu consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Rursum et in hoc, quod in Hebraico non habetur, ponuntur LXX, Non cessavit enim furor meus contra inimicos meos. Corripit autem Scriba et Pharisaeos, de quibus et in Evangelio loquitur: Vae vobis, Scribae et Pharisaei . Et in alum quaerit: et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae . Plangit autem clementissimus pater principes delinquentes et hostes suos vocat, et inimicos appellat, quod pereant, eo quod nolint agere poenitentiam, quod se venientem non susceperint. Appropinquans
Abbreviated transcription (Latin):
nes ut laudent eos aquib aliqͥd acce¬
perint: uł certe nulli quippiã tribuañ
nisi a quo se recepturos putauerint.
Pro retributionib syminachus uicissi¬
tudines uł ultiones interp̃tatus. ẽ: ut
hi quoq in culpa sint qui reddunt ma¬
lum ꝓmalo: & dentẽ ꝓdente: oculũ ꝓ
oculo: & non imitantur illud dauid. si
reddidi retribuentib mͥ mala. Q iere¬
miȩ de iusto dicentis. dabit ꝑcutienti
maxillã suã: saturabit᷑ opprobriis: ut
impleat euangłicũ uirũ cui dr̃. qui te
ꝑcusserit in maxillã : p̃be ei & alteram.
Propt̃ hoc ait dñs exercituũ fortis isrł¬
Pro fortis isrł quod om̃s similit̃ transtu¬
lerunt: soli .lxx nescio quid uolentes
posuer̃: Uae fortis isrł qđ nos sic dis¬
serere possumꝰ: ut dicamus principes
quoq corrripi atq robustos de quib
scriptũ . ẽ. potentes potent̃ tormenta
paciunt᷑. & cui plus datur. plus exigi¬
tur ab eo. Ab utimurq̃ hoc testimonio :

Expanded text:
nes, ut laudent eos a quibus aliquid accenes, ut laudent eos a quibus aliquid acceperint, vel certe nulli quidpiam tribuant, nisi a quo se recepturos putaverint. Pro retributionibus, Symmachus, vicissitudines, vel ultiones, interpretatus est, ut hi quoque in culpa sint, qui reddunt malum pro malo, et dentem pro dente, oculum pro oculo ; et non imitantur illud Davidicum: Si reddidi retribuentibus mihi mala ; et Jeremiae de justo dicentis: Dabit percutienti se maxillam suam, saturabitur opprobriis : ut impleat Evangelicum virum, cui dicitur: Qui te percusserit in maxillam, praebe ei et alteram . Propter hoc ait Dominus exercituum, fortis IsraPro fortis Israel, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX, nescio quid volentes posuerunt: Vae fortes Israel; quod nos sic edisserere possumus, ut dicamus, principes quoque corripi, atque robustos, de quibus scriptum est: Potentes potenter tormenta patientur ; et: Cui plus datur, plus exigetur ab eo . Abutimurque hoc testimonio,
Abbreviated transcription (Latin):
conuictu rectius appellat᷑. Principes
tui in obȩdientes socii furũ. Pro in¬
mitã relinquentes. ꝑuerso ambulauer̃
itinere. & socii fuer̃ ꝓditoris furisq iu¬
dȩ. Qđ quidẽ & nos cauere debemus.
ne accipientes ab hominib scłi munera.
qui ꝑ rapinas miserorũq lacrimas.
diuitias congregant. ñ tam ipsi fures
quã socii furum appellem᷑. dicaturq
nobis. uidebas furem: & currebas cũ
eo: & cũ adulteris poͬtionẽ tuã pone¬
bas. Om̃s diligunt munera. sequunt᷑
recributiones. In catalogo uiciosoꝵ nu-¬
merant᷑ etiã hi qui diligunt munera.
non dix̃ qui accipiunt: hoc enĩ sȩpe ne¬
cessitate fit. sed qui non putant ami¬
cos nisi aquib dona ꝑceꝑunt nec oscon¬
siderant amicoꝵ sed manus. & eos scõs
iudicant quoꝵ exhauriunt marsupi¬
um. de quib & ecclesiastes loquitur:
qui diligit pecuniã: non implebit᷑ pe¬
cunia. Istius modi sequunt᷑ recributio¬

Expanded text:
convictu rectius appellatur. Principes convictu rectius appellatur. Principes tui inobedientes, socii furum. Pro inmitam relinquentes, perverso ambulaverunt itinere, et socii fuerunt proditoris furisque Judae. Quod quidem et nos cavere debemus, ne accipientes ab hominibus saeculi munera, qui per rapinas miserorumque lacrymas divitias congregant, non  Al. ne tam ipsi fures, quam socii furum appellemur: dicaturque nobis, Videbas furem, et currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas . Omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. In catalogo vitiorum numerantur etiam hi qui diligunt munera. Non dixit, qui accipiunt: hoc enim saepe necessitate fit; sed qui non putant amicos, nisi a quibus dona perceperint: nec os considerant amicorum, sed manus: et eos sanctos judicant, quorum exhauriunt marsupium: de quibus et Ecclesiastes loquitur: Qui diligit pecuniam, non implebitur pecunia . Istiusmodi sequuntur retributio
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ igne excoquunt᷑ & qr argentũ¬
nominauerat seruat metaforã. Po test
autẽ & hoc dici quod iusti & scĩ uiri
qui prius in urbe uersati sunt: postea
in sordes uersi sunt peccatorũ. Caupo¬
nes tui miscent uinũ aqua: pro quo
symachus transtulit uinũ tuũ mix¬
tum ÷ aqua. Et est sensus. Lex dei
gelio plenius docet. omisisse eos legẽ
dĩ. & sequi mandata hominũ. Om̃isq
doctor qui austeritatẽ scripturarũ
ꝑ quã potest audientes corripere
uertit ad gr̃am : & ita loquitur. ut
non corrigat. sed del ectet audien¬
tes : uinũ scãrum scripturarũ uiolat
atq corrumpit sensu suo. Heretici
quoq euangelicã ueritatẽ corrum¬
punt prauã intelligentia. & sunt
caupones pessimi. facientes de uino
retur architriclinus. quale & regina
saba insalomonis. ẽ. mirata coniuiuo
pincernas eius & ministros uini. sua
uoce collaudans. Sed s ecclesiaftes
ministeria uini atq conuiui sui.
mistico sermone describit. Unde
conuiuiũ interp̃tatus. ẽ. quod apud

Expanded text:
oquuntur, ut quia argentunominaverat, servet metaphoram. Potest autem et hoc dici, quod justi et sancti viri qui prius in urbe versati sunt, postea in sordes versi sint peccatorum. Caupones tui miscent vinum aqua. Pro quo Symmachus transtulit, Vinum tuum mixtum est aqua. Et est sensus: Lex Dei in Evangelio plenius docet, omisisse eos legem Dei, et sequi mandata hominum. Omnisque doctor qui austeritatem Scripturarum per quam potest audientes corripere, vertit ad gratiam: et ita loquitur, ut non corrigat, sed delectet, audientes: vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit sensu suo. Haeretici quoque Evangelicam veritatem corrumpunt prava intelligentia, et sunt caupones pessimi, facientes de vino  vinum quod miretur architriclinus: quale et regina Saba in Salomonis est mirata convivio, pincernas ejus et ministros vini, sua voce collaudans . Sed et Ecclesiastes ministeria vini, atque convivii sui, mystico sermone describit . Unde convivium interpretatus est quod apud
Abbreviated transcription (Latin):
Nos scimus quia moysi locutus sit
ds̃: istũ autẽ quissit nescimus.
Simulq gloriantes in euangło. sem̃
abraham sumus. & nemini unquã
seruiuimꝰ: audiunł adño saluato¬
re. Si essetis filii abrahã: utiq oꝑa
abrahã faceretis. & rursũ. Uos ex
tris ur̃i uultis facere. Tale quid &¬
in iezechiel a dierłm loquit᷑. Pat̃
tuus amorreus : & mat̾ tua cethea.
Aiunt hebrei obduas causas inter¬
fectum isaiam. qđ principes sodo¬
moꝵ & popłm gomorrȩ eos appella¬
uerit: & quod dño dicente ad moysen
non poteris uidere faciem meã iste
ausus . ẽ. dicere. Uidi dñm sedentẽ
suꝑ soliũ excelsũ & eleuatũ: non con¬
siderantes qđ faciem & pedes dĩ siue
suos quia in hebreo ambigue legit᷑.
seraphim texerint. & media tantũ
eus isaias uidisse se scribat. Homo
igit᷑: dĩ faciem uidere non potest.
Angłi autẽ etiã minimorũ in eccłam:
semꝑ uident faciem dĩ. & nunc in
speculo uidemꝰ in enigmate. tunc
aut̃ facie ad faciem quando de ho¬

Expanded text:
locutus est Deus; istum autem quis sit, nescimus . Simulque gloriantes in Evangelio: Semen Abrahae sumus: et nemini unquam servivimus : audiunt a Domino Salvatore: Si essetis filii Abraham, utique opera Abraham faceretis; et rursum: Vos ex tris vestri vultis facere . Tale quid et Ezechiel ad Jerusalem loquitur: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Gethaea . Aiunt Hebraei ob duas causas interfectum Isaiam, quod principes Sodom et populum Gomorrhae eos appellaverit, et quod Domino dicente ad Moysen: Non poteris videre faciem meam , iste ausus sit dicere: Vidi Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatusiderantes quod faciem et pedes Dei, sive suos, quia in Hebraeo ambigue legitur, Seraphim texerint: et media tantum ejus Isaias 20 vidisse se scribat. Homo igitur Dangeli autem etiam minimorum in ecclesia semper uident faciem dei. et nunc in speculo uidemus, in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, quando de ho
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃arum dicit dñs: Plenus sum. Ho¬
locausta. arietũ. & ad ipem pinguiũ.
& sanguinẽ uituloꝵ. & agnorum. &
hircorũ nolui. Pro eo quod. ẽ. nolui.
lxx. transtuler̃ nolo. p̃sens tempus ꝓ
p̃terito. Porro iuxta hebraicũ: nunꝗ
se ds̃ hostias uidȩorũ uoluisse demon¬
strat. Quod & in quadragesimo nono
psalmo legimus. Non accipiam de
domo tua uitulos. neq de gregibus
tuis hircos: qm̃ meȩ sunt om̃s ferȩ
siluarũ. um̃ta in montib & boues.
Cognoui om̃ia uolatilia cȩli. & pul

Expanded text:
s? plenus sum. Holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui. Pro eo quod est, nolui, LXX transtulerunt nolo, praesens tempus pro praeterito. Porro juxta Hebraicum, numquam se Deus hostias Judaeorum voluisse demonstrat: quod et in quadragesimo nono psalmo legimus: Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos: quoniam meae sunt omnes ferae silvarum: jumenta in montibus et boves. Cognovi omnia volatilia coeli: et pul