comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Porro iusti. licet uideantur in t̾ra: tam̃ conuits¬
sc̃s loquitur. Qui habitat in adiutorio al¬
tissimi. in ꝓtectione dĩ cęli cõmorabit᷑
Tunc reuelabit t̾ra sanguinem suum. de
ds loquitur ad cain. Uox sanguinis frĩ
tui clamat ad me de t̾ra. quȩ aꝑuit os
suum ut susciꝑet sanguinẽ fr̃is tui dene¬
nu tua. Potest hoc de martirib intelliqi
qui ꝓ xp̃o fuderunt sanguinem. & sub
altare dĩ clamant. Usquequo dñe non
ulcisceris sanguinem nr̃m. de iis qui
bitant suꝑ terram: De quib oe moys
dicit in cantico. Sanguis filioꝵ eiꝰ ur
cabitur &e ulciscetur. & retribuet uiul¬
ctam inimicis. Hunc sanguinem tra
quȩ susceꝑat reuelabit. & interfectos as
nequa quam opiet sead ꝓducet inpullẽ
ia condemnationem eorum qui marti.¬
pes occiderunt. Hoc de simplici resurrecti¬
one intellectum sit. Precipitur aut̃ iuxta
anagogen popło dĩ ut ingrediat᷑ in cubi¬

Expanded text:
Porro justi, licet videntur in terra, tamen converPorro justi, licet videntur in terra, tamen conversanctus loquitur: Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur . Tunc revelabit terra sanguinem ox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra, quae aperuit os suum, ut susciperet sanguinem fratris tui de manu tua . Potest et hoc de Martyribus intelligi, qui pro Christo fuderunt sanguinem, et sub altari Dei clamitant: Usquequo, Domine, non ulcisceris sanguinem nostrum de his qui habitant super terram ? De quibus et Moyses dicit in Cantico: Sanguis filiorum ejus vindicabitur et ulciscetur, et retribuet vindictam inimicis . Hunc sanguinem terra quae susceperat, revelabit, et interfectos Domini nequaquam operiet; sed producet in publicum ad condemnationem eorum qui Martyres occiderunt. Hoc de simplici resurrectione intellectum sit. Praecipitur autem juxta Anagogen populo Dei, ut ingrediatur cubi
Abbreviated transcription (Latin):
Idonec ꝑtranseat ira dñi. Ecce enimans
de scõ inducet iram supe
habitatores terrȩ. & reuelabit terra sangi¬
nẽ suum. & non abscondet ultra int̾fems¬
suos. Supra de sanctis dixerat. resurgent
mortui. & resurgent qui in sepulchris si
ros enim a te sanitas eor est. & ẽ contraro
de impus. terra aut̃ impior cadet: ninc
ad scõs loquitur. Quia uobis resurrestis
reꝓmissa est: donec inpeccatores & impl
diꝰ ira deseuiat. in gredimini in sepulcha
urã. & abscondite uos. Breue enĩ tempist
donec di ꝑtranseat indignatio. Siquidtu
egredietur dñs de loco suõ. quia misericos
& miserator dñs &e clementissimus pater
filios neglegentes ferire compellitur.q
dam modo de sua sententia cõmutari. uta
sitet &e inducat iram suꝑ habitatores teri
de quib dicitur in osee. Maledictio &
mendacium. & ad ulterium & furtum. efi¬
sa sunt suꝑ habitatores terrȩ. Et in apocali¬
psi t̃cio legimus. Ue suꝑ habitatores terrȩ.¬

Expanded text:
donec pertranseat ira Domini. Ecce enim Dominus de sancto inducet iram super habitatores terrae, et revelabit terra sanguinem suum, et non abscondet ultra interfectos. Supra de Sanctis dixerat, Resurgent mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt; ros enim a te sanitas eorum est: et e contrario de impiis, terra autem impiorum cadet; nunc ad sanctos loquitur, quia vobis resurrectio repromissa est, donec in peccatores et impios ira Dei desaeviat: ingredimini in sepulcra vestra, et abscondite vos, breve enim tempus est donec Dei pertranseat indignatio. Siquidem egreditur Dominus de loco suo, quia misericors et miserator Dominus, et clementissimus pater filios negligentes ferire compellitur, et quodammodo de sua sententia commutari, ut visitet et inducat iram suam super habitatores terrae, de quibus dicitur in Osee: Maledictio et mendacium, et adulterium, et furtum effusa sunt super habitatores terrae . Et in Apocalypsi t
Abbreviated transcription (Latin):
uel oppidum possumus dicere. Et frequent
inscripturis hoc nomine appellatur ierłi
Pulchreq duplicem humilitatẽ posuit hum¬
liabit. humiliabit eã. Primũ sub babilonis
quando templum destructũ est: scdo sub
tito & uespasiano. cuius ruina usq adfine
ꝑmanet. Conculcabit eam pes. Repetitq
ce copulat. pes pauꝑis. haud dubiun quin
x p̃i: de quo &e supra diximꝰ. Factus es fora¬
tudo pauperi. fortitudo egeno. Intriu

Expanded text:
vel oppidulum possumus dicere, et frequenter vel oppidulum possumus dicere, et frequenter in Scripturis hoc nomine appellatur Jerusalem. Pulchreque duplicem humilitatem posuit: Humiliabit, humiliabit eam, primum sub Babyloniis, quando templum destructum est, secundo sub Tito et Vespasiano, cujus ruina usque in finem permanet. Conculcabit eam pes, repetitque et copulat pedes pauperis, haud dubium quin Christi. De quo et supra diximus: Factus est fortitudo paup
Abbreviated transcription (Latin):
Pro dño dõ forti. in hebraico tria habet
ud inuisibilem. aliud in effabilem. aliud
robustum sonat. Quoꝵ primũ in allelu.
ia ex trema sillaba ponitur. Et hoc aligt
lector obseruet. qđ interdum teatumi
ꝓpositione testimonii diuidamus. qn alñ
septuaginta editio. & alium ex hebro is
uerbum expressa translatio efficit sensimn
in dño dõ forti in ꝑpetuum. cuius aurilu
sempitnum est. Et enim incuruabit habi¬
tantes in excelso. quia omĩs qui se eraltai
humili abitur. qui patrẽ abraham selabt¬
re iactabant. & insugillatione dñi loque.¬
bantur. nos de fornicatione nati ñ sumus
Ipse ciuitatẽ sullimem humiliauit ut iu¬
dei putant romam. ut nos rectius esse con¬
pidauit eos qui ad se missi erant. & adeu¬
tremum patris familiȩ int̾fecit filium
ut herede uigulato ꝑiret hereditas.
sed caria quam aquila polinen interpta
est. & quam nos ciutatulam uel uiculum

Expanded text:
Pro Domino Deo forti, in Hebraico tria habet Pro Domino Deo forti, in Hebraico tria habet ud invisibilem, aliud ineffabilem, aliud robustum sonat, quorum primum in ALLELUIA   extrema syllaba ponitur. Et hoc diligens lector observet, quod interdum textum in propositione testimonii dividamus: quoniam alium LXX editio, et alium ex Hebraeo ad verbum expressa translatio efficit sensum. ino Deo forti in perpetuum, cujus auxilium sempiternum est. Ipse enim incurvabit habitantes in excelso, quia omnis qui se exaltat humiliabitur; qui patrem Abraham se habere jactabant, et in suggillationem Domini loquebantur: Nos de fornicatione nati non sumus . Ipse civitatem sublimem humiliabit, ut Judaei putant, Romam  Al. Romanam: ut nos rectius esse conpidavit eos qui ad se missi erant, et ad extremum patrisfamilias interfecit filium, ut haerede jugulato, periret haereditas .sed CARIA quam Aquila πολίχνην interpretatus est, quam nos, vel civitatulam, vel viculum,
Abbreviated transcription (Latin):
in bonis oꝑib. & seruat siue amplectitur
ueritatẽ in fidei ueritate. ut ꝑbona oꝑa
&e fidem ꝑueniat ad pacem quȩ omnem
sensum exuꝑat. & ipsam pacem mereat᷑
acciꝑe quia credidit indm̃. qui ȩternus
bonoꝵ oꝑum retributor est. Unde & in alio
loco scribitur. Desiderasti sapientiã. serua
mandata: & dñs retribuet tibi eam.
In dño dõ forti inꝑpetuum. Quia incur.¬
uabit habitantes in excelso. ciuitatẽ sulli.¬
mem humiliabit. Humiliabit eamusq
ad terrã. detrahet eam usq ad puluerem.
Conculcabit eã pes. pes pauꝑis. gressus ege¬
norũ. Laax. Ds magne ȩt̃ne. qui humilia¬
sti ce detraristi eos qui habitant in excel¬
sis. ciitates robustas destrues & deduces
Iusq ad pauimentum. & conculcabunt
eas pedes mansuetor & humilium.
Et hȩc ꝓpħa loquitur. qui abeo respondet
loco in quo supra dixerat. sꝑate in dño in
scłis ȩt̾nis. & uingit ei quod nunc ꝓposui¬
mus. indño dõ forti in ꝑpetuum. & reliqͣ.

Expanded text:
in bonis operibus, et servat sive amplectitur veritatem in fidei veritate, ut per bona opera et fidem perveniat ad pacem, quae omnem sensum exsuperat, et ipsam pacem mereatur accipere; quia credidit in Deum qui aeternis bonorum operum retributor est . Unde et in alio loco scribitur: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus tribuet tibi eam . In Domino Deo forti in perpetuum: quia incurvabit habitantes in excelso: civitatem sublimem humiliabit, humiliabit eam usque ad terram: detConculcabit eam pes, pedes pauperis gressus egenorum. LXX: Deus magne aeterne, qui humiliasti, et detraxisti eos qui habitant in excelsis, civitates robustas destrues, et deduces usque ad pavimentum, et conculcabunt eas pedes 346 mansuetorum et humilium. Et haec Propheta loquitur, qui ab eo respondit loco in quo supra dixerat: Sperate in Domino in saeculis aeternis; et jungit ei quod nunc proposuimus: In Domino Deo forti in perpetuum, et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
gradiar suꝑ eam. succendã eã parit̃. An
potius tenebo fortitudinẽ meam : Faciet
pacem michi. pacem faciet mͥ. Lx.x. Non
est qui apprehenderit eã. Quis ponet me
ustodem stipulȩ in agro: Propt̃ aduersa¬
nam hanc reppuli eã. iccirco fecit ds̃ omĩa
qut disposuit. Combusta sum dicent habita¬
tores eiꝰ. faciemus pacẽ illi. pacẽ faciemꝰ
e luxta hebraicum hic sensus est. Ego qui
dieb & noctib semꝑ meam uineã conser¬
uaui ne eaxt̾minaret eã aꝑ de silua. ne
bestiȩ deuorarent: nunquid indignationẽ

Expanded text:
Gradiar super eam: succendam eam pariter. An Gradiar super eam: succendam eam pariter. An potius tenebo fortitudinem meam? faciet pacem mihi, pacem faciet mihi. LXX: Non est quae non apprehenderit eam. Quis ponet me custodem stipulae in agro? propter adversariam hanc repuli eam. Idcirco fecit Dominus omnia quae disposuit: combusta sum; dicent habitatores ejus, faciemus pacem illi: faciemus pacem ei. Juxta Hebraicum hic sensus est: Ego qui diebus et noctibus semper meam vineam conservavi, ne exterminaret eam aper de silva, ne bestiae devorarent. N
Abbreviated transcription (Latin):
lex & ꝓpħȩ & sacerdotium. & pontificiũ
& dĩ noticia. dicente scriptura. Notus in iii.¬
dea as. in isrł magnum nom̃ eius. Qđ alii
putant iuxta editionẽ eoꝵ ad ȩccłam ꝑti¬
nere. quia nichil est pulchrius. & de qua
astum est. gloriosa dicta sunt de te ciui-¬
tisli. quȩ princeps est genitricis suȩ. &
aut in cantico canticoꝵꝰ. filii matris meę
pugnauerunt aduersum me: & loquit᷑.
qo ciuitas firma. ciuitas quȩ oppugnat᷑.
Pulchre quȩ oppugnatur dixit. ñ quȩ expu-¬
gnatur. Statimq ungit de sinagoga.
quȩ de capite uersa est in caudam. Frustra
u potum mearum tribuo doctrinarum.
apietur enĩ in tenebris erroris sui. Et qr
aptam lucem non recepit: ꝑ diẽ corruet
murus eius. &e omẽ qđ sibi putabat auxili¬
um. nullusq aduersarioꝵ qui non capiat
u. Qđ de contrariis debemus intelligere
pitestatib. Indignatio non est michi.
Quis dabit me spinã &e ueprẽ: In proelio

Expanded text:
et Prophetae, sacerdotium, et pontificium, et Prophetae, sacerdotium, et pontificium, et Dei notitia, dicente Scriptura: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Quod alii putant, juxta editionem eorum ad Ecclesiam pertinere, qua nihil est pulchrius. Et de qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei : quae princeps est genitricis suae, et dicit in Cantico Canticorum: Filii matris meae pugnaverunt adversus me . Et loquitur: Ego civitas firma, civitas quae oppugnatur. Pulchreque oppugnatur dixit, non expugnatur. Statimque jungit de Synagoga, quae de capite versa est in caudam: Frustra ei potum mearum tribuo doctrinarum, capietur enim in tenebris erroris sui. Et quia apertam lucem non recepit, per diem corruit murus ejus, id est, omne quod sibi putabat auxilium, nullusque erit adversariorum qui non capiat eam, quod de contrariis debemus intelligere potestatibus. Indignatio non est mihi: quis dabit me spinam et veprem in praelio?
Abbreviated transcription (Latin):
Repente ꝓpinabo ei. ne forte uisitet᷑ conti
eam. Nocte &e die seruabo eam. Lxx. in
die illa uinea bona desideriũ eius. ut
princeps illius sit. Ego ciuitas fortis. a¬
uitas quȩ oppugnatur. frustra potũ dal
ptuaginta editione discordat. lecirco su¬
gula ut ꝓposuimus disseramus. Umea as
qua supra loquitur isaias. uinea facta e
di lecto incornu in loco uberi. quȩ dt¬
at intelligi: ipso dicente discamus. na¬
psalmo canitur. Uineam de ȩgipto trans¬
tulisti. &e cȩtera. Huic & ꝑ ieremiã ꝓpis
calicem meracissimũ. Cum enĩ misisset
ut potionaret oñs gentes. oe huic se ꝓpl
libent̃ obtulisset officio: pͥmã inebrias
iubetur ierłm. Unde dicit. Decepisti me
dicitq se dns multo eam tempore custodisse
& lo cum dedisse poenitentiȩ. & quia conuerti
noluerit subito in ebriandã. Hoc enĩ dieb
egisse & noctib. ut ipsius semꝑ auxilio
ehram appellant uineã. quia fuit in ea

Expanded text:
repente propinabo illi: ne forte visitetur contra repente propinabo illi: ne forte visitetur contra eam, nocte et die servo eam. LXX: In die illo vinea bona desiderium ejus, ut princeps illius sit. Ego civitas fortis, civitas quae oppugnatur: frustra potum dabo LXX editione discordat, idcirco singula ut proposuimus disseramus. Vinea de qua supra loquitur Isaias: Vinea facta est dilecto in cornu, in loco uberi, quae debeat intelligi, ipso docente discamus psalmo canitur: Vineam de Aegypto transtulisti, etc. . Huic et per Jeremiam propinat calicem meracissimum . Cum enim misisset eum ut potionaret omnes gentes, et huic se Propheta libenter obtulisset officio, primum inebriare jubetur Jerusalem. Unde dicit: Decepisti me,Dicitque se Dominus multo eam tempore custodisse, et locum dedisse poenitentiae, et quia converti noluerit, subito inebriandam. Hoc enim dicit diebus egisse vel noctibus, ut ipsius semper auxilio hram appellant vineam, in qua fuit Lex
Abbreviated transcription (Latin):
clauserit. & ꝓpͥe subiecerit potestati
nichilq in se rectum habeat. & iccuro
dr̃ tortuosus. nec imitari potest unã
dñi. de qua scriptum est. Uirga dircto¬
nis est uirga regni tui. Quem dñs intos¬
ficiet sp̃u orus  habitatorẽ quondã mars
salsor & amaror fluctuũ. Qui dicun
diabolũ acturũ poenitentiã & ueniam
consecuturũ: int̾p̃tentur nob̃ quomͦ ho
accipiant qͦd scriptum est. & int̾ficiet ae¬
conem qui est in mari. siue coetũ. Scdo ei
loco pͣsenti capitulo. in hebraico appellat᷑
sonat. Unde hebrei autumant leuiatha
habitare sub terra & ȩthere. teheniin
uͦ in mari. quȩ udaica fabula est. Qq
dr̃ in extremo huius capituli. indie illĩ
eusebius priori ungit capitulo. nesequii
ꝓphetia huic tempori coaptetur. hebra
aut̃ & cȩteri explanatores sequenti. qđ
nunc ꝓposituri sumꝰ.ndie illa uina
meri cantabit ei. ego dñs qui seruo eam.

Expanded text:
clauserit, et propriae subjecerit potestati, clauserit, et propriae subjecerit potestati, nihilque in se rectum habet, et idcirco dicitur tortuosus, nec imitari potest virgam Domini, de qua scriptum est: Virga directionis, virga regni tui . Quem Dominus interficiet spiritu oris sui , habitatorem quondam maris, falsorum et amarorum fluctuum. Qui dicunt diabolconsecutorum, interpretentur nobis quomodo hoc accipiant, quod scriptum est: Et interficiet draconem qui est in mari, sive cetum. Secundo enim loco in praesenti capitulo, in Hebraico non appellie cetum sonat. Unde Hebraei autumant Leviathan habitare sub terra et in aethere: Thanniim vero in mari, quae Judaica fabula est. Quodque dicitur in extremo hujus capituli, in die illa, Eusebius priori jungit capiti, ne sequens prophetia huic tempori coaptetur. Hebraei autem et caeteri explanatores sequenti, quod nunc proposituri sumus. In die illa vinea meri cantabit ei. Ego Dominus qui servo eam,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ scm̃ siue durũ obeiꝰ sensum qui patit᷑.
quidam nr̃oꝵ intelligunt uerbũ dĩ. de qͦ
& acutꝰ suꝑ omnẽ gladium ex utraq parte
acutum. Vnde & in alio loco. de ore salua.¬
toris gladium bicipitẽ exire legimus
Cum aut infine mundi aduersũ leuiathan
qui in principio geneseos appellat᷑ serpens
prudentissimꝰ suꝑ om̃s bestias quȩ erant
in t̾ra. gladius sc̃s siue durus &e magnus
& fortis fuerit inductus: fugiet qui nun¬
quã fugere consueuerat. nesciens illud
scriptum. Quo uadã a sp̃u tuo. aut a facie
tua quo fugiã : Pulchre quidã poeta.
ingiganteam contumaciã de enchelado
lusit. Quo fugis enchelade: Quascunq
accesseris horas: sub dõ semꝑ eris. Iste
aut̃ leuiathan coluber fugiens. in hebra¬
ico dicit᷑ bari qđ aquila interp̃tat᷑ est
uectem. simmachus concludentem. thes¬
dotion robustum. Uectem aut̃ siue claism¬
tẽ puto appellari qđ multos suo carcer

Expanded text:
autem sanctum, sive durum, ob ejus sensum qui patitur, autem sanctum, sive durum, ob ejus sensum qui patitur, quidam nostrorum intelligunt Verbum Dei, de quo et acutus super omnem gladium ex utraque parte acutum . Unde et in alio loco de ore Salvatoris gladium bicipitem exire legimus . Cum autem in fine mundi adversum Leviathan, qui in principio Geneseos appellatur serpens prudentissimus super omnes bestias , quae erant in terra, gladius sanctus sive durus, et magnus, et fortis fuerit inductus, fugiet qui numquam fugere consueverat, nesciens illud scriptum: Quo vadam a spiritu tuo, aut a facie tua quo fugiam ? Pulchre quidam poeta in Gigantomachia de Encelado lusit: Quo fugis, Encelade? quascumque accesseris oras, Sub Deo semper eris. Iste autem Leviathan coluber fugiens, in Hebraico dicitur BARI , quod Aquila interpretatus est vectem, Symmachus concludentem, Theodotio robustum. Vectem autem sive claudentem puto appellari, quod multos suo carcere
Abbreviated transcription (Latin):
accusator fr̃m nr̃oꝵ. qui accusabat eos
coram dõ nr̃o. Illudq notandum. qđ in
psalmo & in iob ꝓpterea factus dicatur
draco hoc est leuiathan: ut illuderetur
ei ab angelis. Unde & apłi accipiunt
potestatem calcandi suꝑ serpentes &e scor-¬
piones. & suꝑ omnẽ uirtutẽ inimici.
Quia gͥ ab eo loco ubi scriptum est ecce
dñs dissipabit terrã & nudabit eam. siue
bem terrarũ &e desolabitur eum. usq
ad p̃sens capitulum contra orbẽ in con¬
summatione mundi uidicium pͣdicatũ
est & nouissima inimica destruetur
mors: ꝓpt̾ea aduersũ diabolũ extrema
sententia est ut inducat᷑ suꝑ eum gladiꝰ
sc̃s & magnus & fortis. siue iuxta hebra¬
icũ & reliquos int̾p̃tes gladius durus.
Non enim ut septuaginta arbitrati sunt
cadesa dr̃. qđ si esset sc̃m̃ son aret.
sed casa quod ꝓprie transfertur indurũ.
Unde᷑ cis pat̾ saul durus appellat᷑. Gladiũ

Expanded text:
accusator fratrum nostrorum, qui accusabat eos accusator fratrum nostrorum, qui accusabat eos coram Deo nostro . Illudque notandum quod in psalmo et in Job, propterea factus dicatur draco, hoc est, Leviathan, ut illuderetur ei ab Angelis. Unde et Apostoli accipiunt potestatem, ut calcent super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici . Quia igitur ab eo loco ubi scriptum est: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam ; sive bem terrarum, et desolabit eum, usque ad praesens capitulum, contra orbem in consummatione mundi judicium praedicatum est, et novissimus inimicus destruetur mors : propterea adversum diabolum extrema sententia est, ut inducatur super eum gladius sanctus, et magnus, et fortis, sive juxta Hebraicum et reliquos Interpretes, gladius durus. Non enim ut LXX arbitrati sunt CADESA dicitur, quod si esset, sanctum sonaret; sed CASA , quod proprie transfertur in durum. Unde et Cis pater Saul, durus appellatur. Gladium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie inhebraico sermone appellatur
a.xp̃o capiendus sit mystico in iob sermo¬
ne narratur. qui magnũ coetũ capturꝰ :.
Nam & ibi ꝓcoeto. leuiathan ponit᷑. Et ite¬
rum. Adduces aut̃ draconẽ in hamo. ce¬
circundabis capistrum narib eiꝰ. Statimq
Hoc est principium plasmatis dñi. quod
factum est ut illudatur abangelis eius.
Et inpsalmo. Hoc mare magnũ oe spaciosũ.
ibi reptilia quor non est numerus. anima¬
lia parua cum magnis. draco iste quẽ for.¬
masti ad illudendũ ei. De hoc & in apoca.¬
lipsi scribit iohannes. Facta est pugna in
cęlo. michael &e angeli eiꝰ bellabant cũ
dracone. & draco pugnabat & angeli eiꝰ.
& non prȩualuerunt. nec locus inuent̾
est eis incęlo. Et missus est draco magnꝰ¬
coluber antiquus. qui uocabat᷑ diabo¬
lus &e sathanas. qui errare fecit orbem
terrarũ uniuersum. missusq est in terrã
& angeli eius cum eo. Ibiq dr̃. missus est

Expanded text:
proprie in Hebraico sermone appellatur proprie in Hebraico sermone appellatur  quod a Christo capiendus sit, mystico in Job sermone narratur: Qui magnum cetum capturus est ; nam et ibi pro ceto, Leviathan ponitur; et iterum: Adduces autem draconem in hamo, circumdabis capistrum naribus ejus; Statimque: Hoc est principium plasmatis Domini quod factum est, ut illudatur ab Angelis ejus. Et in psalmo: Hoc mare magnum et spatiosum: ibi reptilia quorum non est numerus: animalia parva cum magnis. Draco iste quem formasti ad illudendum ei . De hoc et in Apocalypsi scribit Joannes: Facta est pugna in coelo: Michael et Angeli ejus bellabant cum dracone, et draco pugnabat et Angeli ejus, et non praevaluerunt, nec locus inventus est eis in coelo . Et: Missus est draco magncoluber antiquus, qui vocatur diabolus et Satanas, qui errare facit orbem terrarum universum; missusque est in terram, et Angeli ejus cum eo; ibique dicitur: Missus est
Abbreviated transcription (Latin):
grandi & forti. suꝑꝰ leuiathan serpentẽ.
uectem. & suꝑ leuiathan serpentẽ tortuosũ.
&e occidet coetum qui in mari est. Lxx.
In die illa inducet ds̃ gladium scm &e magnũ
& fortẽ suꝑ draconẽ colubrũ fugientem.
suꝑ draconẽ colubrum tortuosum. & occi¬
det draconem qui est inmari. Tradunt
hebrei. diabolum idest cruminatorẽ qđ
grecum nomen est hebraice appellari sa-¬
than : hoc est aduersariũ. Unde & inzacha¬
ria dr̃. Stabat sathan idest aduersarius
a dextris eiꝰ. ut aduersaret᷑ ei. Appellat᷑q
& belial id est apostata. p̃uaricator absq
iugo. Unde & apłs. Quȩ inquit cõmunicatio
ginta filios pestilentię: in hebraico scriptũ
est filii belial. Unde illud qđ in psalmo
canitur de mysterio saluatoris. filius in¬
iquitatis non apponet nocere ei: in hebra¬¬
ico dicitur. filius belial. Appellat᷑q &
aliis nominib. ut in alio psalmo scriptũ
est. Suꝑ aspidem & basiliscum ambulabis.
&e conculcabis leonẽ & draconẽ. Qui draco

Expanded text:
serpentem vectem, et super Leviathan serpentem tortuosum, et occidet cetum qui est in mari. LXX: In die illa inducet Deus gladium sanctum, et magnum, et fortem, super draconem colubrum fugientem, super draconem colubrum tortuosum, et occidet draconem qui est in mari. Tradunt Hebraei diabolum, id est, criminatorem, quod Graecum nomen est, Hebraice appellari SATAN , hoc est, adversarium. Unde et in Zacharia dicitur: Stabat Satan, id est, adversarius, a dextris ejus ut adversaretur ei . Appellaturque et BELIAL , id est, apostata, praevaricator, et absque jugo. Unde et Apostolus: Quae, inquit, communicatio nunt filios pestilentiae, in Hebraico scriptum est, filii Belial. Unde et illud quod in psalmo canitur de mysterio Salvatoris: Filius iniquitatis non apponet nocere ei , in Hebraico dicitur, filius Belial. Appellaturque et aliis nominibus, ut in alio psalmo scriptum est: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Qui draco
Abbreviated transcription (Latin):
iacob & auferetur peccatũ eiꝰ ut mereat
benedictionẽ dĩ qui sibi maledictionem
entur arȩ usq adpuluerẽ. succidentis
luci. delubra corruent. & dĩ unius sib
misterio trinitatis noticia p̾dicabitur
iuitas enim munita desola erit. sptus
relinquetur. & dimittetur quasi desa
Ibi pascetur uitulus. & ibi accubabit.
consumet suminitates eiꝰ. Lax.x. Idoliss
succendentur quasi lucus. & longe hilb¬
tans grea dimittetur sicut greax aeis¬
lictus. &e erit multo tempore in pisa
It ibi requiescent. & post multum tempus
nouerit in co uiride. quia exiccatum est.
osis eiuitas quondam firma ac inunita:
qu non suscepit patris familiȩ filium sed
quit uenite occidamus eum. quia iste he¬
s est & nr̃a erit hereditas: desolata erit.
& que quondam fuit speciosa de qua ineze.¬

Expanded text:
Jacob, et auferetur peccatum ejus, ut mereatur Jacob, et auferetur peccatum ejus, ut mereatur benedictionem Dei, qui sibi maledictionem uentur arae usque ad pulverem, succidentur luci, delubra corruent, et Dei unius sub mysterio Trinitatis notitia praedicabitur. Civitas enim munita desolata erit: speciosa relinquetur, et dimittetur quasi deserta. Ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit et consumet summitates ejus. LXX: Idola eorum succidentur, quasi lucus, et longe habitans grex dimittetur sicut grex derelictus, et erit multo tempore in pascua, et ibi requiescent greges, et post multum tempus non erit in ea omne viride, quia exsiccatum est. Jerusalem civitas quondam firma atque munita, quia non suscepit patrisfamilias, filium sed dixit: Venite, occidamus eum, quia iste haeres est et nostra erit haereditas , desolata erit. Et quae quondam fuit speciosa, de qua e
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm recipiet. Proptea ds in sp̃u suo din
atq uehementi meditatꝰ est siue locutis
contra eam indie estus. hoc est inꝑseun¬
onis tempore. quando ardentior indigia¬
tionis dies est atq poenarum. luxta st¬
Monne tu eras. qui in sp̃u tuo durissimo ani
crudeli & infurore blasphemiarũ tuas
iacob. &e iste omĩs fructus ut auferanis
peccatum eius. quia posuit om̃s lapides
taris. sicut lapides cineris allisos. Nonb¬
bunt luci & delubra. Larr. Proptera
feretur in iquitas iacob. & hec erit benti¬
ctio eius cum abstulero peccatũ eiꝰ. quau¬
do posuerit om̃s lapides ararũ contritos
quasi cinerẽ cõminutũ. & ñ ꝑseuerabut
arbores eoꝵ & idola. Causas reddit. cur
postquam iudei in dñm miser̃ manus ue.¬
niam consequantur si uoluerint agere
poenitentiam. ut impleat᷑ saluatoris oritu
Pat̾ ignosce eis. qđ enĩ faciunt nesciunt.
Propt̾ea inquit dimittetur iniquitas doni

Expanded text:
Jerusalem recipiet: propterea Deus in spiritu suo duro Jerusalem recipiet: propterea Deus in spiritu suo duro atque vehementi meditatus est, sive locutus contra eam in die aestus, hoc est, in persecutionis tempore, quando ardentior indignationis dies est atque poenarum. Juxta LXonne tu eras quae in spiritu tuo durissimo atque crudeli, et in furore blasphemiarum tuaruJacob, et iste omnis fructus, ut auferatur peccatum ejus: quia posuit omnes lapides altaris sicut lapides cineris allisos: non stabunt luci et delubra. LXX: Propterea auferetur iniquitas Jacob, et haec erit benedictio ejus cum abstulero peccatum ejus, quando posuerit omnes lapides ararum contritos quasi cinerem comminutum, et non perseverabunt arbores eorum, et idola. Causas reddit cur postquam Judaei in Dominum miserint manus, veniam consequantur, si voluerint agere poenitentiam, ut impleatur Salvatoris oratio: Pater, ignosce eis; quod enim faciunt, nesciunt . Propterea, inquit, dimittetur iniquitas domui
Abbreviated transcription (Latin):
tra ierłm. ut dicat eam non ita a dõ esse
illis ꝑsequentib & effundentib sangui
minus salutis eoꝵ curã habuerint. &
reconciliauerint eos dõ. In mensura
contra mensurã. cum abiecta fuerit iu¬
dicabit eam. Lacx. Rixans & ex ꝓbrans
emittet eos. luxta hebraicũ hic sensus ÷.
icut fecit ierłm sic recipiet. uxta men-¬
surã qua mensa est remetietur ei. Tuncq
cumulatam mensurã recipiet. quando
iudicii tempus aduenerit. & abiecerit
eam ds̃. Iuxta septuaginta pendet ex su.¬
ꝑiorib qđ dr̃. Non enĩ isrł sicut ꝑcussit
ꝑcutietur. nec sicut int̾fecit intͥficietur.
qui uirgabat contra apłos & exꝓbrabat
doctorib suis. & p̃ci piebat ne in nomi¬
ne xp̃i loquerentur. Proptẽa ds̃ abiciet
eos. & de suo expellet grege. Maditr
est in sp̃u suo duro. ꝑ diem estus. La
Nonne tueras qui meditabaris inspu dun
interficere eos sp̃u furoris: luxta hon¬
icum hoc dr̃. In mensura qua mensa est

Expanded text:
tra Jerusalem, ut dicat eam non ita a Deo esse tra Jerusalem, ut dicat eam non ita a Deo esse illis persequentibus et effundentibus sanguiminus salutis eorum curam habuerint et reconciliaverint eos Deo. In mensura contra mensuram cum abjecta fuerit, judicabis eam. LXX: Rixans et exprobrans emittet eos. Juxta Hebraicum hic sensus est: Sicut fecit Jerusalem, sic recipiet, et juxta mensuram qua mensa est, remetietur ei. Tuncque cumulatam mensuram recipiet, quando judicii tempus advenerit et abjecerit eam Deus. Juxta LXX pendet ex suicitur. Non enim Israel sicut percussit, percutietur; nec sicut interfecit, interficietur. Qui jurgabat contra Apostolos, et exprobrabat doctoribus suis, et praecipiebat ne in nomine Christi loquerentur. Propterea Dominus abjiciet eos, et de suo expellet grege. Meditatus est in spiritu suo duro per diem aestus. LXX: Nonne tu eras qui meditabaris spiritu duro interficere eos, spiritu furoris? Juxta Hebraicum hoc dicitur, in mensura qua mensa est,
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ ꝓpħa legimꝰ. Quam speciosi
pedes euangeli tantium pacem. Quidã
hunc locum adęccłias referunt. quod custo.¬
diantur quidẽ a dõ: sed multi in eis fructꝰ
non faciant. & ꝓpterea boni doctores suc.¬
cenduntur ardorib. ut clament ce con-¬
fiteantur errorẽ suum. & postea pacem
faciant dõ. qui uere appellantur filii
iacob. Qui egreduntur de radice ia¬
cob: florebit & germinabit isrł. & im.¬
plebunt faciem orbis semine. Laix. Qui
ueniunt fili i iacob germinabit & flore-¬
bit isrł : &e implebit orbem terrarũ fru
celsis fuerint de semine ia cob & in aplicã
ꝑuenerint dignitatẽ: appellabuntur filii
iacob Tunc germinabit & florebit isrł
uidens doctrina filioꝵ suoꝵ uniuersum
orbem esse completũ. & attulisse fructus
uberrimos quos iniudea manens non
attulerat. Nunquid iuxta plagam
pcutientis se ꝑcussit eum: Aut sicũt oc¬
cidit interfectos eius sic occisus est:
Locus iste duplicit̾ intelligitur. Aut con¬

Expanded text:
 eodem Propheta legimus: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem ! Quidam hunc locum ad Ecclesias referunt, quod custodiantur quidem a Deo; sed multi in eis fructus non faciant; et propterea boni doctoris succedantur ardoribus, ut clamitent et confiteantur errorem suum, et postea pacem faciant Deo, qui vere appellentur filii Jacob. Qui egrediuntur de radice Jacob, florebit et germinabit Israel: et implebunt faciem orbis semine. LXX: Qui veniunt filii Jacob: germinabit et florebit Israel: et implebit orbem terrarum fruccelsis fuerint de semine Jacob, et in Apostolicam pervenerint dignitatem, appellabuntur filii Jacob. Tunc germinabit et florebit Israel, videns doctrina filiorum suorum universum orbem esse completum, et attulisse fructus uberrimos, quos in Judaea manens non attulerat. Numquid juxta plagam percutientis se, percussit eum: aut sicut occidit interfectos ejus, sic occisus est? Locus iste dupliciter intelligitur. Aut con
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Qđ siue uirga ꝑcutiet. siue ad u̾rgã
recensebit numerum gregis sui intelligĩ
potest. ut non in malam sed inbonã partẽ
accipiatur. Et uos congregabimini
unus &e unus fili i isrł. La.x. Uos autem
congregate unum & unũ filios israel.
O filii inqͥuit isrł ꝓ quo int̾ptat᷑ est simma¬
quia iudeoꝵ turba non credidit. ꝑ ad si¬
ficat paucos eix uideis insaluatore An s
credituros. uel certe om̃s apłi &e apliauis¬
iudeoꝵ multitudine ñ credente. uos dm
orbe quos potueritis quasi oues morbias
referte ad caulas dni. & congregate os
cum gentium popło. & impleatur illua¬
qđ paulus ce barnabas loquuntur uids¬

Expanded text:
sunt, quod sive virga percutiet, sive ad virgam sunt, quod sive virga percutiet, sive ad virgam recensebit numerum gregis sui, intelligi potest: ut non in malam, sed in bonam partem accipiatur. Et vos congregabimini unus et unus, filii Israel. LXX: Vos autem congregate unum et unum, filios Israel. O filii Israel, pro quo interpretatus est Symmaquia Judaeorum turba non credidit, per quod significat, paucos ex Judaeis in Salvatorem Dominum credituros. Vel certe, o Apostolium multitudine non credente, vos de toto orbe, quos potueritis, quasi oves morbidas referte ad caulas Domini, et congregate eas cum gentium populo, ut impleatur illuApostolus et Barnabas loquuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
uersa uidea quȩ quondam reꝑmissionis
terra fuit. nullus reperiatur sermo do¬
ctrinȩ. nichil scientiȩ scripturarũ. de
quib & apłs loquitur. ut non attendamꝰ
udaicis fabulis & mandatis hominum.
qui auertuntur a ueritate. Et iterum.
Sunt enĩ multi &e ñ subditi. ac uaniloqͥ
& seductores. quos oportet redarguere.
pͣcipue ex circuncisione. Alueũ autem
siue riuum fluminis. iuxta historiam
euphraten possumus dicere. sicut & inse.¬
ptuagesimo primo psalmo scriptũ est.
dominabitur a mari usq ad mare. ce
danem putant. Et hoc notandũ. quod
inudeȩ t̾minis fluuius appelletur. in
egipti finib torrens. qui turbidas aquas
habet & non ꝑpetuas. Pro torrente ȩgipti¬
septuaginta rinocorurã transtulerunt.
qđ est oppidum in egipti palestinȩq con-¬
finio. non tam uerba scripturarũ. quam
sensum uerbor expͥmentes. Qđ aut̃ nos
aquila &e theodotion pabaisei int̾p̃tati

Expanded text:
versa Judaea, quae quondam repromissionis versa Judaea, quae quondam repromissionis terra fuit, nullus reperiatur sermo doctrinae, nihil scientiae Scripturarum, de quibus et Apostolus loquitur: Ut non attendamus Judaicis fabulis et mandatis hominum, qui avertuntur a veritate ; et iterum: Sunt enim multi et non subditi ac vaniloqui, et seductores, quos oportet redarguere, praecipue ex circumcisione . Alveum autem, sive rivum fluminis juxta historiam Euphratem possumus dicere, sicut et in septuagesimo primo psalmo scriptum est: Dominabitur a mari usque ad mare, etdanem putant. Et hoc notandum, quod in Judaeae terminis, fluvius appelletur; in Aegypti finibus, torrens, qui turbidas aquas habet, et non perpetuas. Pro torrente Aegypti, LXX Rhinocoruram transtulerunt, quod est oppidum in Aegypti Palaestinaeque confinio, non tam verba Scripturaram, quam sensum verborum exprimentes. Quod autem nos Aquila et Theodotio, ῥαβδήσει interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intellexit: clementissimum creatorem
&e factorem suum ꝓuocat in amaritudinẽ.
ut nunquã eiꝰ misereat᷑. Hȩc pie quidem
dicuntur. sed quomodo cum cȩteris con.¬
gruant. & consummationis mundi tem¬
porib coaptentur : difficilis int̾p̃tatio est.
Et erit. In die illa ꝑcutiet dñs ab alueo
fluminis usq ad torrentẽ egipti. Lxa.
Et erit. Indie illa concludet dñs a fossa
fluminis usq ad rinocorurã. hisi uinxis.¬
set indie illa. ꝑ qđ docemur ea quȩ dictu.¬
rus est suꝑiorib copulanda : poteramus
quasi ꝓprium capituli huius sensũ expo.¬
nere. Nunc aut̃ ad suꝑiora referenda sunt
omĩa. Qm̃ ciuitas munita desolata erit.
speciosa quondam relinquetur quasi deser.¬
tum. & ibi uitulus accubabit & consumet
est popłs habens intellectum. & ꝓpt̃ stul¬
ticiam eius nullam a creatore suo mise.
ricordiã consecutus est: iccirco ꝑcutiet
siue concludet dñs ab alueo uel riuo flu¬
minis usq ad torrentẽ egipti. ut in uni¬

Expanded text:
n intellexit, clementissimum Creatorem et factorem suum provocavit in amaritudinem, ut nequaquam ejus misereatur. Haec pie quidem dicuntur; sed quomodo cum caeteris congruant, et consummationis mundi temporibus coaptentur, difficilis interpretatio est. Et erit in die illa, percutiet Dominus ab alveo fluminis usque ad torrentem Aegypti. LXX: Et erit in die illa, concludet Dominus a fossa fluminis usque ad Rhinocoruram. Nisi junxisset, in die illa, per quod docemur, ea quae dicturus est superioribus copulanda, poteramus quasi proprium capituli hujus sensum exponere; nunc autem ad superiora referenda sunt omnia. Quoniam civitas munita desolata erit, et speciosa quondam relinquetur quasi desertum, et ibi vitulus accubabit, et consumet est populus habens intellectum, et propter stultonsecutus est. Idcirco percutiet, sive concludet Dominus ab alveo vel rivo fluminis usque ad torrentem Aegypti, ut in uni
Abbreviated transcription (Latin):
loco iudei cassa sibi uota ꝓmittunt. quod
litterã omĩnostare non potest. Neq enĩ de
assiriis tantũ & de egipto. sed de orbe t̾ra.¬
rũ qui in xp̃o credituri sunt uocabuntur.
Ergo hoc significat. qđ in nouissima tuba
iuxta apłm paulum. om̃s qui ꝑierant in
assiriis &e in egipto ad dñm ueniant. Nec
dix̃ om̃s filior isrł: sed om̃s qui ꝑierant
ꝑ qđ significat gentium multitudinẽ. qdđ
idolatriȩ &e magicis ac philosophiȩ artih
obligati ueniant ad fidem xp̃i. & adoren
eum in ȩccłia. Tuba aut̃ magna potest u¬
telligi & sermo euangelicus. de quo inla¬

Expanded text:
loco Judaei cassa sibi vota promittunt, quod litteram omnino stare non potest. Neque enim de Assyriis tantum et de Aegypto, sed de toto orbe terrarum, qui in Christum credituri sunt, vocabuntur. Ergo hoc significat, quod in novissima tuba, juxta Apostolum Paulum , omnes qui perierant in Assyriis et in Aegypto ad Dominum veniant: Nec dixit omnes filios Israel, sed omnes qui perierant, per quod significat gentium multitudinem, quod et idololatriae, et magicis, ac philosophiae artibus obligati, veniant ad fidem Christi, et adorent eum in Ecclesia. Tuba autem magna potest intelligi sermo Evangelicus, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
silici qdđ ad amantẽ &e loca sentiũ plena
signficat. Vnde dicit. Quis me docebit
uit durus sum. & mea uincã clementiam.
& in proelio atq certamine truculentus
incedam. ut gradiar suꝑ uineam quam
ante seruaui. & succendam eam quã meo
sepseram muro. An potius id aget forti¬
tudo mea ut iram differam. & saluẽ eos
euangeli i clementia. qui nequaquã sunt
legis auctoritate seruati: Enphaticos aut̃
uxta hebraicum legendum est. Quis me
faciet durum atq crudelem. ut uincam
naturam meã. hoc quippe in deserto signi¬
ficatur & spinis. ut eam quasi in proelio
conterã atq succendam. quã semꝑ mea
diligentia custodiui: An potius tenebo
fortitudinẽ meã quam xp̃m esse ñ dubi¬
um est. & de qua legimus. x p̃e dĩ uirtus
ce dĩ sapientia. ut ip̃sa michi pacẽ faciat.
& mundum reconciliet: luxta septua.¬

Expanded text:
SAITH , quod adamantem, et loca sentium plena significat. Unde dicit: Quis me docebit ut durus sim, et meam vincam clementiam, t in praelio atque certamine truculentus incedam: ut gradiar super vineam, quam ante servavi, et succendam eam quam meo sepseram muro? An potius id aget fortitudo mea, ut iram differam, et salvem eos Evangelii clementia, qui nequaquam sunt Legis auctoritate servati? ἐμφατικῶς autem juxta Hebraicum legendum est: Quis me faciet durum atque crudelem, ut vincam naturam meam? Hoc quippe in deserto significatur et in spinis: ut eam quasi in praelio conteram atque succendam, quam semper mea diligentia custodivi. An potius tenebo fortitudinem meam, quam Christum esse non dubium est, et de qua legimus: Christus Dei virtus et Dei sapientia , ut ipsa mihi pacem faciat, et mundum reconciliet? Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
mortui uitã non uidebunt: ut manifestiꝰ
demonstraret non dici ibi de mortuis lege
naturȩ separatione animȩ ac corporis. sed
de iis qui peccato mortui sunt: nunc e con¬
trario dicit addm̃. Uiuent mortui tui.
qui interfecti sunt ꝓpt̃ te: qui non absolu¬
te mortui ut septuaginta transtulerunt.
sed iuxta hebraicum ubi dr̃. yeiu methe
cha mortui appellantur. Uade popłs
m̃s. intra in cubicula tua. claude hostia
tua suꝑ te : abscondere modicum admo.¬
mentum. donec ꝑtranseat indignatio.
Ecce enĩ dñs egredietur de loco suo. ut uisitet
iniquitatẽ habitatoris terrȩ contra eum.
Et reuelabit terra sangiunẽ suũ & non

Expanded text:
Mortui vitam non videbunt, ut manifestius Mortui vitam non videbunt, ut manifestius demonstraret non dici ibi de mortuis lege naturae, et separatione animae ac corporis; sed de his qui peccato mortui sunt: nunc e contrario dicit ad Deum: Vivent mortui tui, qui interfecti sunt propter te, qui non absolute mortui, ut LXX transtulerunt; sed juxta Hebraicum ubi dicitur JEJU METHECA  , mortui tui appellantur. Vade, populus meus, intra in cubicula tua, claude ostia tua super te: abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio. Ecce enim Dominus egredietur de loco suo, ut visitet iniquitatem habitatoris terrae contra eum, et revelabit
Abbreviated transcription (Latin):
qui bona fecerunt in resurrectionẽ uitȩ &
qui mala. in resurrestionem iudicii. Ros
enim dnĩ. iuxta fabulas poetarum uincens
om̃s herbas peonias: uiuificabit corpora
mortuor. Et quomodo iactis in terrã semen¬
tib ros paulatim crescere facit herbas. &
ad fruges sui generis ꝑuenire : sic dñi ros
qui ꝓ miscđia ponitur. Ros enĩ luminum
aut̃. id est corpora Raphaim gigantum
uidelicet & impior. dñs in poenas detrahet
sempit̾nas. Deniq ꝓ raphaim soli septuagin
ta impios transtulerunt. & quia supra le-¬
gimꝰ. mortui uitam non uidebunt. nec mẽ.¬
dici suscitabunt. ꝓquo aquila & simmachus
raphaim &e gigantes int̃p̃tati sunt : quęrimꝰ
quȩ erroris causa sit ut ꝓ raphaim hebrai¬
co alii gigantes. alii medicos posuerint.
Uerbum hebraicum raphaim si post res pͥmã
litteram sequentẽ habeat uau: legit᷑ ruphim
littera scribat᷑: legitur raphaim & transfert᷑
ingigantes. Simulq quia supra dixerat

Expanded text:
qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, et qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, et qui mala, in resurrectionem judicii . Ros enim Domini, juxta fabulas Poetarum vincens omnes herbas Paeonias, vivificabit corpora mortuorum. Et quomodo jactis in terram seminibus, ros paulatim crescere facit herbas, et ad fruges sui generis pervenire: sic Domini ros qui pro misericordia ponitur, ros erit luminum autem, id est, corpora Raphaim, gigantium videlicet et impiorum, Dominus in poenas detrahet sempiternas. Denique pro RAPHAIM   soli LXX impios transtulerunt. Et quia supra legimus: Mortui vitam non videbunt, nec medici suscitabunt, pro quo Aquila et Symmachus, Raphaim et gigantes interpretati sunt: quaerimus quae erroris causa sit, ut pro RAPHAIM Hebraico, alii gigantes, alii medicos posuerint. Verbum Hebraicum RAPHAIM si post RES primam litteram sequentem habeat VAU, legitur ROPHAIlittera scribatur, legitur RAPHAIM, et transfertur in gigantes. Simulque quia supra dixerat:
Abbreviated transcription (Latin):
inȩccłia quȩ habitaculũ patris & filii &¬
ros tuus. & terrã gigantum detrahens in
Iruinam. Lxa. Resurgant mortui. & re.¬
Isurgent de sepulchris. & lȩtabunt᷑ qui
sunt in t̾ra. Ros enĩ tuus sanitas eoꝵ. t̾ra
aut̃ impioꝵ cadet. Scĩs parturientib &
parientib sp̃m. & habitatorib t̾rȩ corru¬
entib quia salutes non fecerunt in t̾ra :
in gła. quia mors eoꝵ somnus est. &e ne¬
quaquam uxta septuaginta resurgere.
sed exꝑgisci & euigilare dicuntur. Unde
& lazarus qui euigilaturus erat. a d ño
dormiens appellatur. Om̃s gͥ martires
& quoꝵ tota uita fuit martirium. re.¬
surgent &e euigilabunt. atq laudabt̃
dnm creatorem suum. Qui nunc habi.
ȩternam. & hi in opprobrium &e confusio¬
nem sempit̃ nam. Et in iohanne euangeli¬
sta legimus. Ueniet hora &e nunc est: quan¬
do qui insepulcris sunt audient uocẽ filii
dĩ. & qui audierint uiuent. Et egredientur

Expanded text:
in Ecclesia, quae habitaculum Patris, et Filiiin Ecclesia, quae habitaculum Patris, et Filiiros tuus, et terram gigantum detrahes in ruinam. LXX: Resurgent mortui, et resurgent de sepulcris, et laetabuntur qui sunt in terra. Ros enim tuus sanitas eorum, terra autem impiorum cadet. Sanctis parturientibus et parientibus spiritum, et habitatoribus terrae corruentibus, quia salutes non fecerunt in terra, in gloria . Et quia mors eorum somnus est, nequaquam juxta LXX resurgere, sed expergisci et evigilare dicuntur. Unde et Lazarus qui evigilandus erat, a Domino dormiens appellatur . Omnes igitur martyres et quorum fuit tota vita martyrium, resurgent et evigilabunt, atque laudabunt Deum Creatorem suum, qui nunc habitaaeternam, et hi in opprobrium, et confusionem sempiternam . Et in Joanne Evangelista legimus: Veniet hora, et nunc est, quando qui in sepulcris sunt audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent, et egredientur
Abbreviated transcription (Latin):
uit e quasi sapiens architectus fundam̃
ui posut. extra qđ nullus aliud potest
ꝓpt̃ timorem tuum dnẽ in utero accepunꝰ:
siue uixta hebraicum a facie tua dnẽ conce.¬
pimus & in utero accepimus: utrunq ad
id ꝑtinet. ut ea timore & recordatione dñi
sermonẽ concipiamus dñi. &e illuminecur
cor nr̃m dicentium. Signatum est suꝑ nos
tatores terrȩ. Diuersa interp̃tatio. necesse
est ut diuersum habeat & sensum. luxta
hebraicum hoc dicitur. Quia nichil dignũ
tua fecimus miscđia : ꝓpt̾ea impii non
corruer̃t. sed usq hodie pͣualent & possi¬
dent terram. Septuaginta aut̃ hoc asser̃t.
quod facientib scĩs sp̃m salutis suꝑ terrã:¬
ii qui terrȩ habitatores sunt corru ant.
licet int̾ orbem qui hebraice thebel
diuersitas sit. Cadent gͦ quicunq habita¬
tioni terrȩ se dederunt. & in terrenis oꝑib
fixa radice fundati sunt: & non cadent
qui sedent in orbe terrarũ. ut requiescant

Expanded text:
vit , et quasi sapiens architectus fundamvit , et quasi sapiens architectus fundamt propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus: sive juxta Hebraicum, a facie tua, Domine, concepimus, et in utero accepimus, utrumque ad id pertinet, ut ex timore et recordatione Domini sermonem concipiamus Dei, et illuminetur cor nostrum dicentium: Signatum est super notatores terrae. Diversa interpretatio necesse est ut diversum habeat et sensum. Juxta Hebraicum hoc dicitur: Quia nihil dignum tua fecimus misericordia, propterea impii non corruerunt, sed usque hodie praevalent et possident terram. LXX autem hoc asserunt, quod facientibus sanctis spiritum salutis super terram, qui terrae habitatores sunt corruant, licet inter orbem, qui Hebraice THEBEL diversitas sit. Cadent ergo quicumque habitationi terrae se dederunt, et in terrenis operibus fixa radice fundati sunt; et non cadent qui sedent in orbe terrarum et requiescunt
Abbreviated transcription (Latin):
liuir. Et sicut parturiens cum apꝓpinquat
as partum indolore suo clamat: sic fa.¬
st sumꝰ dilecto tuo. Propt̃ timorẽ tuum
sym salutis tuȩ fecimus suꝑ terram. Sicut
id partum mulier apꝓpinquans indolo.¬
re cogitur ea clamare : sic nos in angustia
requisiuimus te: & a facie formidinis tuȩ
concepimꝰ & parturiuimus & peꝑimꝰ. non
carnis liberos sed sp̃s. ut tota in te mente
ertdamus. ut quem ꝑ beneficia non sensimꝰ:
ꝑtormenta discamus. Hoc quod septuagin.¬
i aadiderunt. sic facti sumus dilecto tuo.
ꝓ quo cȩteri transtulerunt. facti sumus a fa-¬
cie tua dñe: obelo pͣnotandum est. Possumꝰ
salutis facimus suꝑ terrã. Potest hoc oe
aplicus uir dicere. quando popłos erudit¬
& imitatur apłm paulum. filioli mei quos
terum parturio. donec xp̃c formetur in
uobis. An dubitandum est quod paulus
qs sp̃m salutis fecerit suꝑ terram. qui de
iermusq ad illiricum euangeliũ pͣdica¬

Expanded text:
LXX: Et sicut parturiens cum appropinquat LXX: Et sicut parturiens cum appropinquat ad partum in dolore suo clamat: sic facti sumus ÷ dilecto tuo ⁑ propter timorem tuums tuae, quae fecimus super terram. Sicut ad partum mulier appropinquans, dolore cogitur exclamare: sic nos in angustia requirimus te, et a facie formidinis tuae concepimus, et parturivimus, et peperimus, non carnis liberos, sed spiritus: ut tota in te mente credamus, ut quem per beneficia non sensimus, per tormenta discamus. Hoc quod LXX addiderunt, sic facti sumus dilecto tuo; pro quo caeteri transtulerunt, sic facti sumus a facie tua, Domine, obelo praenotandum est. Possumussalutis facimus super terram. Potest hoc et Apostolicus vir dicere, quando populos erudit et imitatur apostolum Paulum: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . An dubitandum est quod Paulus apostolus spiritum salutis fecerit super terram, qui de Jerusalem usque ad Illyricum Evangelium praedica
Abbreviated transcription (Latin):
contemptus es nec glorificatꝰ. sed e cor¬
rio om̃s a tua scientia recesser̃t: ꝓpli
& in tribulatione murmuris doctrus
tua sit eis : quando tantum eis malor
pondus incumbet. ut nec elamare qul
Iaudede
confidenter. sea dolorem suum silentio
deuorent. luxta septuaginta in tribula¬
cione ꝓpħa dñi recordatur. iuxta illud
qđ inpsalmo dr̃. In tribulatione inuocaui
dnm. & exaudiuit me in latitudine. Et in
alio loco. Ad dñm cum tribularer clamaui.
& exaudiuit me. Unde & apłs loquitur.
nbulamur. sed ñ coangustamur. Persecutio.¬
nem patimur. & non derelinquimur. Et in
alio loco. Hon sunt condigne passiones huiꝰ
temporis. ad futuram głam quȩ reuelabit᷑
innobis. Si aut̃ parua tribulatio docet.
enindat & corripit: quanto magis ma-¬
qa. cum admonemur conditionis nr̃ȩ.
a dĩ potentiȩ recordamur: Sicut quȩ
concepit cum appropinquauerĩt ad partũ:
adlens clamat indolorib suis: sic a facie¬

Expanded text:
contemptus es, nec glorificatus; sed e contrcontemptus es, nec glorificatus; sed e contrario omnes a tua scientia recesserunt; propet in tribulatione murmuris doctrina tua sit eis: quando tantum eis malorum pondus incumbet, ut ne clamare quidem audeant confidenter, sed dolorem suum silentio devorent. Juxta LXX, in tribulatione Propheta Domini recordatur, juxta illud quod in psalmo dicitur: De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine . Et in alio loco: Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me . Unde Apostolus loquitur: Tribulamur, sed non angustiamur: persecutionem patimur, sed non derelinquimur . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis . Si autem parva tribulatio docet, et emendat, et corripit, quanto magis magna, cum admonemur conditionis nostrae, et Dei potentiae recordamur! Sicut quae concepit cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic fac