comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quirpe sermonȩ p̾miserat. Era at autẽ accedentes ad eũ om̃s publicani & pecca¬
tores audire. eũ. Itaq hinc om̃is inuidia: cur qͦs legis p̾cepta damnarent: eors
comtioulationẽ atq conuiuiũ dñs non uitaret Et hȩc lucas: Cȩterũ matheus
ita loquit᷑. Cũ autem discumberent indomũ: ecce peccatores & publicani
uenientes recumbebant cũ iesu & cum discipłis ciꝰ. Qđ uidentes pharisei da¬
bant discipłis eiꝰ. Quare cũ publicanis & peccatorib manducat magister uri¬
Qui audiens dixit. Non necesse habent sani medicũ. sed male habentes. Euntes
autẽ discite quid sit miscłiam uolo & ñ sacrificiũ. Non ueni uocare iustos sed po¬
catores. Marcus qͦq in eadem uerba consentit Igit᷑ ut diximꝰ om̃is ex lege qu¬
stio nasccbat᷑. Lex quippe iusticiȩ tenax clem̃tiãm ñ habebat: sed quicunq ad¬

Expanded text:
quippe sermo praemiserat: erant autem accedentes ad eum omnes publicani et peccaquippe sermo praemiserat: erant autem accedentes ad eum omnes publicani et peccatores audire eum. itaque hinc omnis inuidia, cur, quos legis praecepta damnarent, eorum confabulationem atque conuiuium dominus non uitaret. et haec Lucas; ceterum Mattheus ita loquitur: cum autem discumberent in domo, ecce multi peccatores et publicani uenientes recumbebant cum Iesu et discipulis eius. J quod uidentes pharisaei dicebant discipulis eius: quare cum publicanis Qui audiens dixit: Non necesse habent sani medicum, sed male habentes. Euntes autem discite quid sit, misericordiam volo, et non sacrificium: non enim veni vocare justos, sed peccatores. Marcus quoque in eadem verba consentit. Igitur, ut diximus, omnis ex Lege quaestio nascebatur. Lex quippe justitiae tenax, clementiam non habebat: sed quicumque ad
Abbreviated transcription (Latin):
lud. Fili tu mecũ es semꝑ. & omĩa mea tua st̃. Si autẽ ais de iusto & peccatore
uoluerimus. eẽ. parabolã: iusto ñ poterit conuenire: ut de salute alterius & frĩs
maxime contristetur. Si enĩ inuidia diaboli mors introiuit in orbẽ terrarũ.
& imitant᷑ eum qui st̃ ex parte eiꝰ nunquã ꝑsonȩ iusti. tam immanis inuidia
pocerit coaptari: ut foris steterit & clem̃tissimo patri rigidus obstiterit. i¬
soiusq liuore cruciatꝰ lȩciciȩ domus int̾esse noluerit. Itãq sicut incęteris
parabolis quȩ non st̃ a saluatore disserte: quã obcausã dictȩ sint solemꝰ inqui¬
rere: ita & in hac facere debemꝰ. quare dñs in istiusmodi uerba ꝓrupit : &
obquã int̾rogationẽ responsionis similitudo ꝓlata sit: Scribȩ & pharisei
musitabant dicentes. Quare hic peccatores recipit & uescit᷑ cumeis: Supiore

Expanded text:
illud: fili, tu mecum es semper et omnia mea tua sunt. si autem\', ais, \'de iusto et peccatore illud: fili, tu mecum es semper et omnia mea tua sunt. si autem\', ais, \'de iusto et peccatore uoluerimus esse parabolam, iusto non poterit conuenire, ut de salute alterius, et fratris maxime, contristetur. si enim inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum et imitantur eum, qui sunt ex parte ipsius, numquam personae iusti tam inmanis inuidia poterit coaptari, ut foris steterit et clementissimo patri rigidus obstiterit solusque liuore cruciatus laetitiae domus interesse noluerit\'. Itaque, sicut in ceteris parabolis, quae non sunt a saluatore dissertae, quam ob causam dictae sint, solemus inquirere, ita et in hac facere debemus, quare dominus in istiusmodi uerba proruperit et ob quam interrogationem responsionis similitudo prolata sit. scribae et pharisaei mussitabant dicentes: quare hic peccatores recipit et uescitur cum eis? superior
Abbreviated transcription (Latin):
tatrtuoiiis tuȩ int̾rogatio. disputatio fuit. Et sic quęsisse quȩrendo ura ẽ
dedis quȩsitis. Sapient̾ quippe int̾roganti: sapientia reputabit᷑. Lis
Quis ẽ. iste in euangłio pat̾ qui duob filiis substantiã diuidit: qui duo
filii : qumaior. quiue minor: quomͦ iunior acceptã substantiã cũ meretricib
issipat. fame facta a principe regionis p̾ponitur portis: siliquas comedit.
atrem redut: accepit anulum & stolã. & immolat᷑ ei uitulus saginatus:
Iui maior fr̃. & quomͦ de agro ueniens susceptioni fr̃is inuideat: & cȩtera
quȩ uic a igł̃io plenius explicantur. Addis insuꝑ scio multos diuersa in hac le¬
st nic dixisse: & frẽm maiorem iudeũ. minorem estimasse gentilem: sed quęro
quim. iudaico popło possit aptari. ecce tot annis seruio tͥ: & nunquã manda¬
timi tuũ pͣteriui. & nunquã dedisti mͥ hedũ ut cũ amicis meis epularer. Et

Expanded text:
atitudinis tuae interrogatio disputatio fuit et sic quaesisse quaerenda uiam est dedisse quaesitis. sapienter quippe interroganti sapientia reputabitur. ais: \'quis est iste in euangelio pater, qui duobus filiis substantiam diuidit? qui duo filii? qui maior quiue minor? quomodo iunior acceptam substantiam cum meretricibus dissipat, fame facta a principe regionis praeponitur porcis, siliquas comedit, ad patrem redit, accipit anulum, stolam et immolatur ei uitulus saginatus? qui sit maior frater et quomodo de agro ueniens susceptioni fratris inuideat? et cetera, quae in euangelio plenius explicantur\'. addis insuper: \'scio multos diuersa in hac lectione dixisse b et fratrem maiorem Iudaeum, minorem aestimasse gentilem. sed quaero, quomodo Iudaico populo possit aptari: ecce tot annis seruio tibi et numquam mandatum tuum praeteriui, et numquam dedisti mihi haedum, ut cura amicis meis epularer, et
Abbreviated transcription (Latin):
lumen quasi odoe piricũ totius uitȩ
statũ continens. tam prosa quã uersib
sub ualentiniano principe obiit
sepe pulsus ȩccła & receptꝰ ad extre¬
mum sub theodosio principe octo an¬
nis
in concusse episcopatũ tenuit. Extant
eius catecesis. quas in adolesceNtia
composuit.

Expanded text:
lumen quasi hodoeporicum, totius vitae suae lumen quasi hodoeporicum, totius vitae suae statum continens, tam prosa quam versibus, sub Valentiniano principe obiitsaepe pulsus Ecclesia, et receptus, ad extremum sub Theodosio principe octo annis inconcussum episcopatum tenuit. Exstant ejus κατηχήσεις, quas in adolescentia composuit.
Abbreviated transcription (Latin):
UDIMUS alexandrinus captꝰc
a parua ȩtate oculis. & ob id elemen¬
torum quoq ignarus. tantũ miraculũ
sui om̃ib prębuit: ut dialecticã quoq
& geometricã quȩ uł maxime uisu in¬
digent usq ad ꝑfectũ didicerit. Is plura
nobiliaq conscripsit. cõmentarios iN
psalmos om̃s. cõmentarios in euangłium
mathei & ioħis. & de dogiatib. & con¬
tra arrianos libros duos. & de sp̃u scõ
librũ unum. quem ego in latinũ uerti.
in isaiam tomos decem & octo. in osee
ad me scribens cõmentariorũ libros
tres. & inzachariam meo rogatu libros
ꝓprii indicis. ẽ. Uiuit usq hodie. &
octogesimũ ȩtatis suȩ iã excessit annũ¬
etatus afer ep̃s mileuitanꝰ. c x.¬
ex parte catholica scripsit sub ualen¬
tiniano & ualente principib aduersũ
donatianȩ partis calumniã libros sex.
in quib asserit crimen donatianorum¬
in nos falso retorquere.
cilios seuerus in hispania de genere
illius seueri adquem lactantii duo

Expanded text:
dymus, Alexandrinus, captus a parva aetate oculis, et ob id elementorum quoque ignarus, tantum miraculum sui omnibus praebuit, ut dialecticam quoque, et geometriam, quae vel maxime visu indiget, usque ad perfectum didicerit. Is plura opera et nobilia conscripsit, commentarios in psalmos omnes, commentarios in Evangelium Matthaei et Joannis, et de Dogmatibus, et contra Arianos libros duos, et de Spiritu sancto librum unum, quem ego in Latinum verti: in Isaiam tomos decem et octo, in Osee, ad me scribens, commentariorum libros tres, et in Zachariam, meo rogatu, libros proprii indicis est. Vivit usque hodie, et octogesimum tertium aetatis excessit annutatus Afer, episcopus Milevitanus, ex parte catholica, scripsit Valentiniano et Valente principibus, adversum Donatianae partis calumniam libros sex, in quibin nos falso retorqueri. Acylius Severus Hispanus de genere illius Severi ad quem Lactantii duo
Abbreviated transcription (Latin):
Uabius dẽ quo apud fideles sermo
est. de quo etiã & mͥ grauius causa
disputationis uerborũ poene in toto
orbe annunciata. ẽ. quẽ om̃s eccłȩ quasi
lupũ de silua cõmirantur: aureum colo¬
rem suꝑ nigrũ uenenũ componens. fon¬
tem dulcem̃ primi mellis amaritudi¬
nis maliciȩ cõmiscuit.
obianos lȩta facie & corde aspero.
potu dulcissimo felle cõmixto multos
potauit: & contrartas sententias ꝑodiũ
occasionũ xp̃ianis ꝓferens cõposũit. &
me qͦq in om̃ib laboriosũ assidue quȩ¬
stionib infinitis afficit ac uexat.
om̃s orientales australesq diligenter
unanimiterq indanihelis ebdomadib
inuestigant. Uni uersa temporũ spa-¬
cia cum om̃i peritia iugiq sermone
construxit. & nulla om̃nib quȩ sunt¬
ꝑ eũ in toto orbe unquã data est con¬
tradictio
ANNONIUS A multis culpabilis dura
sententia fortit̾q uni uersa diffi¬
cilia ingerere conatus. ẽ. & quasi con¬

Expanded text:
IX. Pelagius, de quo apud fideles sermo IX. Pelagius, de quo apud fideles sermo est, de quo etiam et mihi gravis causa disputationis ejus verborum pene in toto orbe annuntiata est, quem omnes Ecclesiae quasi lupum de silva mirantur, aureum colorem super nigrum venenum componens, fontem dulcem primi mellis, amaritudinis malitiae commiscuit. X. Jovinianus laeta facie, et corde aspero, potu dulcissimo felle commixto, multos potavit, et contrarias sententias per odium occasionum Christianis proferens composuit, et me quanquam in omnibus laboriosum assidue quaestionibus infinitis afficit et vexat. omnes orientales australesque diligenter unanimiterque in Danielis hebdomadibus investigant, universa temporum spatia cum omni peritia jugique sermone construxit, et nulla ab omnibus, qu eum, in toto orbe unquam data est contradictio. XII. Favonius a multis culpabilis, dura sententia fortiterque universa difficillima ingerere conatus est, et quasi qui con
Abbreviated transcription (Latin):
se testantur.
USEDIUS cȩsariensis clauis scris¬
pturarum. custosq noui testam̃ti
multis maor in conscriptione esse a
nes quattuor euangłi orũ. & undeci
hystoriȩ ecclesiasticȩ. quȩ nouum
testam̃tũ narrant atq custodiunt.¬
& chronicon. idest temporũ breuia¬
rium. Et ꝑ om̃ia eius uestigia quo
iterare potuisset nunquã repperins
NiopORUS prb̃r domum
amplissimã ꝑmodicũ foramen
respiciens. temptans qđ hostia conch¬
sa clauemq ñ habens uix pauca ad li
ꝓdere conualuit. sed quȩ potuit nas¬
A ceaocios frater ꝓfundorum
pennȩ raptus & aeris uolucer. quã diu
ua ꝓfundũ ingreditur fructũ de alto
car ꝑe uilitur: & om̃s euis sententis fi¬
der ecls &e ominiũ uirtutũ firmȩ sunt
columnȩ.
Linbanos qͥ multas questiones arri¬
piens ꝑ mentis astutionem. nacemꝙ
arca nucleũ non confringens. multa u
ctum sine radice oriri fieriq tẽptaue¬
rit. Ideo eius conscriptiones scriptore
& carta ñ indigent

Expanded text:
se videntur. se videntur. Eusebius Caesariensis, clavis Scripturarum, custosque Novi Testamenti multis major in conscriptione esse a nes quatuor Evangeliorum, et decem historiae Ecclesiasticae, quae Novum Testamentum narrant atque custodiunt; et chronicon, id est, temporum breviarium, et per omnia ejus vestigia, quod iterare potuisset nunquam reperimus. Heliodorus pater domum amplissimam per modicum respiciens, tentansque ostia conclusa, clavesque non habens, vix pauca ad lucem prodere convaluit, sed quae potuit narAmbrosius frater profundorum penna raptus, et aeris volucer, quamdiu in profundum ingreditur fructum de alto carpere videtur: et omnes ejus sententiae fidei Ecclesiae, et omnium virtutum firmae sunt columanus multas quaestiones arripiens per mentis astutiam, nucemque circa nucleum non confringens, multa imctum sine radice oriri fierique tentavit. Ideo ejus conscriptiones, Scriptore et charta non indigent.
Abbreviated transcription (Latin):
rum̃q situs & aquarũ circulũ claro
sermone ꝓnunciat. Qui enĩ in lignũ
fructuosũ ascendere uult. paulatim
ramos autẽ ꝓximos paruulis reliqͥt.
Nos autẽ paruuli sumus. infirmiq atq
minores. si inferiora congregare uo¬
luerimus. nobiscũ bene agitur
Iylarues er̃s romanorũ lucifer
ȩccłarumq lucerna. & preciosus lapis
ad quẽ mortalia ascendunt. pulchro ser¬
mone aureoq: ore uniuersa loquitur.
Si enĩ aliqua secus uiam cecidisse potuis¬
sent. tam̃ ab eo in scripturis messis ma¬
gna exorta est.
RIGENES AMANTIUS altiora ac mai
nimio mentis ardore cogitasset. onerib
maiorib carricabat sẽ. Et cũ sic incede¬
re ñ potuisset. ruina magna illuc de
Multosq de uia recta in aliã uiã ꝑduit
& uenenũ est. quasi tinnulis uocib si¬
renarũ canticis plures nocere potuit:
Melior om̃ib inbonis. peior in malis
tam̃ alios eius pessimos discipłos. mul¬
ta uenenosa sub nomine eius edidis¬

Expanded text:
rumque situs, et aquarum circulum claro rumque situs, et aquarum circulum claro sermone pronuntiat. Qui enim in lignum fructuosum conscendere vult, paulatim ramos is proximos parvulis relinquit: nos autem parvuli sumus infirmique ac minores, si inferiora congregare valuerimus, nobiscum bene agitur. Hilarius episcopus Romanorum, lucifer ecclesia rum, quae lucerna et pretiosus lapis, ad quem mortalia ascendunt, pulchro sermone aureoque ore universa loquitur. Si enim aliqua secus viam cecidisse potuissent, tamen ab eo in Scripturis messis magna exorta est. Origenes Adamantius altiora ac majonimio mentis ardore cogitasset, oneribus majoribus carricabat se: et cum sic incedere non potuisset, ruina magna illuc devmultos de via recta in aliam viam perduxit, et venenum ejus quasi tinnulis vocibus Syrenarum, quae canticis pluribus nocere potuit: melior omnibus in bonis, pejor in malis.tamen alii ejus pessimi discipuli multa venenosa sub nomine hujus edidis
Abbreviated transcription (Latin):
IS NUNC ACRITER MI FRATER
desideri. ut tͥ quasi de lumina
yefulgent: pauca de scriptorib
qui nob̾ multa de obscuritatib quȩ ꝓpt̾
carnalẽ mentẽ intelligentiã impedi¬
unt. ad splendorem considerationis
spũalem ꝓferre potuert: manifestissi¬
me dicam. Et uereor susanne helchiȩ
filiȩ ne inme sententia iniqͦ iudicio
prbrorũ dicentis impleatur. angustiȩ
sunt mͥ undiq Q mͥ similit̾ sunt an¬
gustiȩ. Si enĩ uoluero aliquem ex his
reprehendere : aduersarios atq ini¬
micicias mͥ ubiq concitabo. Si autẽ
noluero: qđ postulasti nunquã inue¬
nies. Sed unius tantũ uoluntatẽ con¬
deminare quã multorũ consilia transi¬
re uł despicere melius esse uidetur:
quia unusquisq eorũ inscripturis
scĩs diligent̃ laudari merute. Sed
om̃s lęniter leuit̾q cum om̃i amore
tangam. utrunq pacifice impleam.¬
ꝑ montiũ eacumina quasi
aquila. & ea quȩ in montiũ
radicib fiunt considerans:
multa cȩlorũ spacia terra¬

Expanded text:
is nunc acriter, mi frater Desideri, ut tibi quasi de luminardo refulgent, pauca de scriptoribus, qui nobis multa de obscuritatibus, quae propter carnalem mentem intelligentiam impediunt, ad splendorem considerationis spiritalem proferre potuerunt, manifestissime dicam? At vereor Susannae Helciae filiae in me sententia iniquo judicio presbyterorum dicentis, impleatur, Angustiae mihi sunt undique; et mihi similiter sunt angustiae. Si enim voluero aliquem ex his reprehendere, adversarios atque inimicitias mihi ubique concitabo; si autem noluero quod postulasti, nunquam invenies; sed unius tamen voluntatem condemnare, quam multorum concilium transire vel despicere melius esse videtur. Quia unusquisque in Scripturis sanctis diligenter laudari meruit; sed omnes leniter leviterque cum omni amore tangam, ut utrumque pacifice impleam.per montium culmina quasi aquila, ea quae in montium radicibus fiunt, non considerans, multa coelorum spatia, terra
Abbreviated transcription (Latin):
UtdiUs apud thesfesiũ rethorem
cũ gregorio nazanzeno ep̃o adolescens
cȩsareȩ eruditus. ẽ. & eiusdẽ postea ur¬
bis ep̃s. plurimo labore corruptã bibli¬
othetam origenis & pamphili in membra¬
nis instaurare conatus. ẽ: ad extremũ sub
theodosio principe ȩccła pulsus. ẽ. Ferun¬
tur eiꝰ uarii multiplicesq tractatus.
quos nosse ꝑfacile est

Expanded text:
uzoius, apud Thespesium rhetorem, cum Gregorio Nazianzeno episcopo adolescens Caesareae eruditus est, et ejusdem postea urbis epothecam Adamantii et Pamphili in membranis instaurare conatus. Ad extremum sub Theodosio principe Ecclesia pulsus est. Feruntur ejus varii multiplicesque tractatus, quos nosse perfacile est
Abbreviated transcription (Latin):
Pastor ouiũ magister hominũ. Homi¬
nes quippe & ium̃ta. saluos facies dñe
Arbitror hodieq in ecclesiis. quẽ ad mos
& doctor: ita posse & apłm reperiri
inqua apostolatus signa & indicia cõ¬
pleantur & cregione esse plurimos tam
feris quã intus. tam in eccła quã in here¬
gistri. Et de heresib quidẽ nulla dubi¬
tatio . ẽ. quin scđm falsam fidẽ falsa
uniuersa possideant. In ȩcclesiis autẽ
nonne uobis uidentur esse falsi pasto¬
res qui ñ pascunt oues cũ disciplina.
sed quasi mercennari i nequaquã gre¬
gis salutẽ cogitant Qđ errauit non
conuertentes. & qđ periit ñ quȩren¬
tes: sed tantũ modo de ouib lac & lanã.
cibos uidelicet & uestim̃ta captantes.
N eq uͦ absq ordine in hȩc putemꝰ apłm
subito prorupisse. uerũ quia p̾mise¬
rat esse dm̃ suꝑ omĩa & ꝑ omĩa & iN
om̃ib. & unicuiq scõrum datã gr̃am
scđm mensuram donationis xp̃i: nunc

Expanded text:
pastor ovium: magister hominum. Homipastor ovium: magister hominum. Homines quippe et jumenta salvos facies, Domine . Arbitror hodie quoque in Ecclesiis, quemadmodum  doctor: ita posse et apostolum reperiri, in quo apostolatus signa et indicia compleantur; et e regione esse plurimos tam foris, quam intus, tam in Ecclesia, quam in haeregistri. Et de haeresibus quidem nulla dubitatio est quin secundum falsam fidem, falsa universa possideant. In Ecclesiis autem nonne vobis videntur falsi esse pastores, qui non pascunt oves cum disciplina, sed quasi mercenarii nequaquam gregis salutem cogitant, quod erravit, non convertentes, et quod periit, non quaerentes; sed tantummodo de ovibus lac et lanam, 616 cibos videlicet et vestimenta captantes. Nec vero absque ordine in haec putemus Apostolum subito prorupisse; verum quia praemiserat esse Deum super omnia et per omnia, et in omnibus, et unicuique sanctorum datam gratiam secundum mensuram donationis Christi; nunc
Abbreviated transcription (Latin):
us ñ intelligens patrẽ confundit & fili¬
um: dũ eandẽ opationẽ esse ñ putat
diuersorũ. & simul notandũ qđ hic
apłos. ꝓpħas. euangłistas. pastores &¬
magistros dedisse xp̃c: ibi uͦ eosdem
pat̾ posuisse memoretur. Posuit itaq
siue dedit pat̾ & filius. primo apłos.
nentur quales in ueteri legimꝰ testam̃to
sed qui infideles & imꝑitos arguant atq
diiudicent. Tales quippe ꝓpħas noui
testam̃ti. in alia epła esse definiuit.
Tercio cuangłistas. quorũ speciosi peds
sunt ad annunciandã pacem. Nec uͦ
putandũ qđ sicut in supiorib trib
gistris officia diuersa posuerit: Hoꝵ
enĩ ait alios autẽ pastores & alios ma¬
gistros. sed alios pastores & magistros.
ut qui pastor. ẽ. esse debeat & magłt
Nec in ȩcclesiis quãuis sc̃s sit pastoril
bi nom̃ assumeret. nisi possit docere
quos paseit. Uł certe alit̾. ut unus at
idem prȩsens ȩccłȩ sit pastor & doctor

Expanded text:
us non intelligens, Patrem confundit et Filius non intelligens, Patrem confundit et Filium, dum eamdem operationem esse non putat diversorum. Et simul notandum, quod hic apmagistros dedisse Christus: ibi vero eosdem Pater posuisse memoretur. Posuit itaque sive dedit Pater et Filius, primo apostolnentur, quales in veteri legimus Testamento: sed qui infideles et imperitos arguant atque dijudicent. Tales quippe prophetas novi Testamenti in alia epistola esse definit . Tertio Evangelistas, quorum speciosi pedes sunt ad annuntiandam pacem . Nec vero putandum, quod sicut in superioribus tribus, gistris, officia diversa posuerit. Non enim ait: alios autem pastores, et alios magistros, sed alios pastores et magistros: ut qui pastor est, esse debeat et magister: nec in Ecclesiis quamvis sanctus sit, pastoris sibi nomen assumere, nisi possit docere quos pascit. Vel certe aliter, ut unus atque idem praeses Ecclesiae, sit pastor et doctor;
Abbreviated transcription (Latin):
dens in celos qui de cęlis ante descen-
mariam. ẽ. sed post mariam Necnon
& contra eos qui duos filios insano er¬
rore corfingunt. filiũ uidelicet dĩ &
filiũ hominis. Ecce hic aꝑtissime dr̃
qđ ipse sit. ascendens atq descendens.
Nec statim ista dicentes locũ alteri here¬
si damus quȩ dimidiatã xp̃i asserit di¬
spensationem. sed sic unũ & dĩ & homi¬
nis filiũ confitemur: ne dispensatio¬
nem assũpti hominis qua saluati sumꝰ
ex parte credentes. in parte truncemꝰ.
ctionem scõꝵ in opis ministerii iN
ȩdificationẽ corporis xp̃i. Et ex hoc los
manifestissime cõprobat᷑ patris & fili
una diuinitas. Siquidem hoc qđ nunc ap
tribuisse describitur. in prima epła ado-¬
rinthios ds̃ pat̃ de disse narratur. Alis
enĩ posuit ds̃ in ȩccła primo apłos. scd̃o
ꝓpħas. tercio doctores. Deinde uirtuts
& dona sanitatũ. opitulationes & gubir¬
nationes. genera linguarũ. Qđ sabelli¬

Expanded text:
dens in coelos, qui de coelis ante descendedens in coelos, qui de coelis ante descendeMariam est, sed post Mariam? Necnon et contra eos, qui duos filios insano errore confingunt: Filium videlicet Dei, et filium hominis. Ecce hic apertissime dicitur, quod ipse sit ascendens atque descendens. Nec statim ista dicentes, locum alteri haeresi damus, quae dimidiatam Christi asserit dispensationem; sed sic unum et Dei et hominis Filium confitemur: ne dispensationem assumpti hominis, qua salvati sumus, ex parte credentes, in parte truncemus.ctionem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Et ex hoc loco manifestissime comprobatur, Patris et Filii una divinitas. Siquidem hoc quod nunc Christus tribuisse 615 describitur, in prima epistola ad Corinthios, Deus Pater dedisse narratur: Alios enim, ait, posuit Deus in Ecclesia: primo apostoas, tertio doctores: deinde virtutes, et dona sanitatum, opitulationes, gubernationes, genera linguarum . Quod Sabelli
Abbreviated transcription (Latin):
& cirtulos cȩloꝵ quos phẏlosophi
speras uocant transiens atq transceni¬
dens stetit in sũmo cęli fornice. ut &
ipso uerbo ut arabside. ancerte omĩa.
corporalia contemnens atq despiciens
& ȩterna contẽplans suꝑ cęlos. id÷ suꝑ
inuisibilia stetisse credendus. ẽ: Qđ
ego melius puto. Descendit gͦ in infe¬
riora terrę. & ascendit suꝑ om̃s cęlos
filius dĩ: ut non tantũ legẽ ꝓphasq
compleret. sed & alias quasdã occultas
dispensationes quas solus nouit ipse cũ
patre. Neq enĩ scire possumꝰ quomͦ &
angłis & iis qui in inferno erant san¬
rit nescire non possumꝰ. Descendit qͦq
adinferos. & ascendit ad cȩlos ut im¬
pleret eos qui in illis regionib erant
scđm id qđ se caꝑe poterant. Ex quo sci¬
endum qđ ante quã xp̃c descenderit
& ascenderit uacua fuerint om̃ĩa &
plenitudine illius indiguerint: Hic
locus aduersus hebionem & fotinum
uł maxime facit. Si enĩ ipse. ẽ. asceN¬

Expanded text:
 circulos, quos philosophi sphaeras vocant, transiens atque transcendens, stetit in summo coeli fornice, et ut ipso verbo utar, apside? An certe omnia corporalia contemnens atque despiciens, et aeterna contemplans, super coelos, id est, super invisibilia stetisse credendus est? quod ego melius puto. Descendit ergo in inferiora terrae, et ascendit super omnes coelos Filius Dei, ut non tantum legem prophetasque compleret; sed et alias quasdam occultas dispensationes, quas solus ipse novit cum Patre. Neque enim scire possumus, quomodo et angelis, et his qui in inferno erant, sanrit nescire non possumus. Descendit quoque ad inferos, et ascendit ad coelos, ut impleret eos qui in illis regionibus erant, secundum id quod se capere poterant. Ex quo sciendum, quod antequam Christus descenderet et ascenderet, vacua fuerint omnia, et plenitudine illius indiguerint. Hic locus adversum Ebionem, et Photinum, vel maxime facit. Si enim ipse est ascen
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ & nunc dicatur estote imitato¬
res dĩ. Et corinthiis quidem scribens
ait. Imitatores mei estote sicut & ego
xp̃i. Non enim poterant statim imita¬
tores xp̃i fieri: sed grande illis erat
Ephesiis uͦ quasi iis quos iam mysteru
tanta docuerat ñ ait imitatores mei
estote. nec imitatores xp̃i. sed imitato¬
resdĩ. Non quo minus sit imitatorem
nunc iã nequaquã eum nouimus scđm
carnẽ. Loquitur & ipse saluator hu¬
militatem dispensationis ostendens

Expanded text:
quomodo et nunc dicatur: Estote imitatoquomodo et nunc dicatur: Estote imitatores Dei . Et Corinthiis quidem scribens ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Non enim poterant statim imitatores Christi fieri; sed grande illis erat,Ephesiis vero quasi his quos jam mysteria tanta docuerat, non ait, Imitatores mei estote, nec, imitatores Christi; sed, imitatores Dei. Non quod minus sit imitatorem nunc jam nequaquam eum novimus secundum carnem. Loquitur et ipse Salvator, humilitatem d
Abbreviated transcription (Latin):
bis in xp̃o nr̃a peccata donauit. sic etiã
nos eis qui in nos peccauerint dimitta¬
mus. Et ad ꝓbandũ qđ di missio pecca¬
torum in scripturis donatio nuncupe¬
tur. illud sumet exemplũ qđ in luca
scribitur. ubi uni creditori alius de-¬
bebat quingentos denarios. alius quin¬
quaginta: quos utrisq concesserit. &
ad interrogationẽ saluatoris ille qui
in t̾rogatus fuerat responderit maiorẽ
gr̃am illũ habere cui plus donatum
sit Dicitur & in oratione dñica. Dimit¬
te nob̾ debita nr̃a. sicut & nos dimitti¬
mus debitorib nr̃is. Ds̃ autẽ nob̾ do¬
nauit in xp̃o non ex nr̃a positus sed
habitans in eo.qura pat̾ infilio & filiꝰ
in patre. Nec statim ille inqͦ donatur
minor . ẽ. abeo qui in se donat: quia ꝙ
in facie xp̃i & dĩ. Estote gͦ imitatores
dĩ sicut filii km̃i. Qui intelligit
quomͦ dictũ sit estote ꝑfecti sicut ꝙ
pat̃ ur̃ cęlestis ꝑfectus. ẽ. iste sciet

Expanded text:
bis in Christo nostra peccata donavit: sic etiam bis in Christo nostra peccata donavit: sic etiam nos eis qui in nos peccaverint, dimittamus. Et ad probandum quod dimissio peccatorum in Scripturis donatio nuncupetur, illud sumet exemplum quod in Luca scribitur, ubi uni creditori alius debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta , quos utrisque concesserit, et ad interrogationem Salvatoris ille qui interrogatus fuerat, responderit, majorem gratiam illum habere cui plus donatum sit. Dicitur et in Oratione Dominica: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Deus autem nobis donavit in Christo, non extra positus, sed habitans in eo: quia Pater in Filio, et Filius in Patre. Nec statim ille in quo donatur, minor est ab eo qui in se donat: quia etin facie Christi et Dei . Estote ergo imitatores Dei, sicut filii charissimi. Qui intelligit quomodo dictum sit: Estote perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est , iste sciet
Abbreviated transcription (Latin):
bene in aliũ fit magis ei reponit᷑ qui prȩ¬
stitit quã cui datũ est. Qui miseretur
pauꝑis. ipse saturabit᷑. & qui dat ei dõ
foenerat. Uel certe ita accipiendũ. qđ in
relictis ad mansuetudinẽ temꝑantiãq
transiuimus ipsis nob datũ sit & dona¬
tum dum de malis in bonos uertim᷑ &
hȩc ipsa donamus nob̾ quȩ ds̃ pat̾ do-¬
nauit in xp̃o. Si enĩ omissis uitiis uir-¬
tutes sequimꝰ. om̃s autẽ uirtutes sa¬
pientia. ueritas. iusticia. mansuetudo.
& cȩtera ad xp̃m intellectũ referunt᷑:
cum has uirtutes habuerimꝰ ipsas nob̾
etiam nr̃o studio comparamus. & ha¬
bere nos facimus quas nobis ds̃ dona¬
uit in xp̃o. Alius uͦ hoc qđ ait donan¬
tes uobismet ipsis. simplicit̾ accipiet
ut quomͦꝰ supra dicitur estote autẽ in¬
inuicẽ suaues. sic & nunc dicatur do-¬
nantes uobismet ipsis ꝓ eo qđ est do¬
nantes uobis in inuicẽ. ut quomꝰ ds̃ no¬

Expanded text:
bene in alium fit, magis ei reponitur qui praebene in alium fit, magis ei reponitur qui praestitit, quam cui datum est. Qui miseretur pauperis, ipse saturabitur: et qui dat ei, Deo fenerat. Vel certe ita accipiendum, quod irelictis, ad mansuetudinem, temperantiamque transivimus, ipsis nobis datum sit et donatum, dum de malis in bonos vertimur, et haec ipsa donamus nobis, quae Deus Pater donavit in Christo. Si enim, omissis vitiis, virtutes sequimur: omnes autem virtutes, sapientia, veritas, justitia, mansuetudo, et caetera ad Christum intellecta referuntur: cum has virtutes habuerimus, ipsas nobis etiam nostro studio comparamus, et habere nos facimus, quas Deus nobis donavit in Christo. Alius vero hoc quod ait, donantes vobismetipsis, simpliciter accipiet, ut quomodo supra dicitur: Estote autem invicem suaves: sic et nunc dicatur, donantes vobismetipsis: pro eo quod est, donantes vobis invicem: ut quomodo Deus no
Abbreviated transcription (Latin):
gendȩ nobis scripturȩ sunt. & in lege
dñi meditandũ die ac nocte: ut ꝓbati
trapetetȩ sciamus quis nummus prob
sit quis adulter. Porro amaritudinẽ.
furorem. iram. clamorẽ atq blasphe¬
miam sic tollamus a nobis: ut cũ om̃i
malicia auferant᷑. Mlalicia autẽ uł
contraria uirtuti intelligenda est
quã alio nomine uitiũ nominamus.
uł malignitas & nequicia quȩ intergi¬
uersatione & calliditate sentitur.
Estote autẽ inuicem benigni. misericor¬
des. donantes uobismet ipsis. sicut &
ds̃ in xp̃o donauit nobis. Supra ama
amaritudine. & furore. ira. clamore.
blasphemia. & motu turbido cũ qua¬
dam frontis austeritate damnatis.
clementissimi & blandi ad familiari.¬
tatem nr̃am ultro homines inuitemꝰ
ut nullus ad nos formidet accedere.
Quȩ familiaritas. maxime ex miscđia
comparatur. Nec pręstantes aliis. ipsi
qd dedimus habere desistimus. Sequit᷑
enim. Donantes uobismet ipsis: quia qđ

Expanded text:
gendae nobis Scripturae sunt, et in lege gendae nobis Scripturae sunt, et in lege Domini meditandum die ac nocte: ut probati trapezitae, sciamus quis nummus probus sit, quis adulter. Porro amaritudinem, furorem, iram, clamorem, atque blasphemiam sic tollamus a nobis, ut cum omni malitia auferantur. Malitia autem vel contraria virtuti intelligenda est, quam alio nomine vitium nominamus: vel malignitas, et nequitia, quae in tergiversatione et calliditate sentitur. Cap. V Estote autem invicem benigni, misericordes: donantes vobismetipsis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Supra amaramaritudine, et furore, ira, clamore, et blasphemia, et motu turbido, cum quadam frontis austeritate damnatis, clementes simus, et blandi: et ad familiaritatem nostram ultro homines invitemus, ut nullus ad nos formidet accedere: quae familiaritas maxime ex misericordia comparatur. Nec statim praestantes aliis, ipsi quod dedimus, habere desistimus: sequitur enim: Donantes vobismetipsis: quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
cte qͦq & blasphemię ꝓhibentur in
nobis. Quia qui semel fuerit furore
superatus. necesse. ẽ. ut prosiliat ad
clamorem & turbinẽ. fremens huc
atq illuc in modũ folii uentiletur
& dicat. Orerũ iniquitas. o iniusta
iudicia cdĩ: & cętera quȩ solent loqui
qui ꝑ indignationis furorẽ mentis
iudiciũ pdiderunt. Porro blasphe¬
mia nonsolũ aꝑta. ẽ. & de ira nascit᷑.
sed & absq ira sedata mente ꝓfertur:
Si aut de mundi istius quispiam gu¬
bernatione causetur & dieat illud
sic esse non debuit. hiͦc uͦ esse sic debuit.
aut certe in ȩccła constitutus & credens
indm̃ labatur indogmatib quȩ ignora¬
habet. nonita credens in resurrectione
mortuorũ ut scripturę docent. uł cer¬
te alienȩ inuidens sapientiȩ eũ male
sentire cõmemoret qui catholicȩ fidei
est. & rursum hereticũ ꝓ adulatione
qua sibi obsequitur catholicũ esse con¬
testans. Ue qui dicit dulce amarũ. &
amarum dulce. Unde om̃ĩ studio le-¬

Expanded text:
e et blasphemia prohibentur in nobis. Quia qui semel fuerit furore superatus, necesse est ut prosiliat in clamorem, et turbide fremens, huc atque illuc in modum folii ventiletur, et dicat: O rerum iniquitas! o injusta judicia Dei! et caetera quae solent loqui, qui per indignationis furorem mentis judicium perdiderunt. Porro blasphemia non solum aperta est, et de ira nascitur: sed et absque ira, sedata mente, profertur: si aut de mundi istius quispiam gubernatione causetur, et dicat: Illud sic esse non debuit, hoc vero esse sic debuit: aut certe in Ecclesia constitutus, et credens in Deum, labatur in dogmatibus quae ignorahabet: non ita credens in resurrectione mortuorum, ut Scripturae docent; vel certe alienae invidens sapientiae, eum male sentire commemoret, qui catholicae fidei est, et rursum haereticum pro adulatione qua sibi obsequitur, catholicum esse contestans: qui dicit dulce amarum, et amarum dulce. Unde omni studio le
Abbreviated transcription (Latin):
clesiasten cȩlũ affirmat᷑ rotundũ & in
sperȩ modũ uolui. nulla autẽ rotun¬
ditas latitudinẽ & longitudinẽ ha¬
bent. altitudinẽ quoq & ꝓfundũ. sed
uniuersis partib coequalis ẽ: necessi

Expanded text:
clesiasten , coelum affirmatur rotundum, et in clesiasten , coelum affirmatur rotundum, et in spherae modum volvi. Nulla autem rotunditas, latitudinem et longitudinem habet, altitudinem quoque et profundum; sed ex universis partibus coaequalis est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate succrescant atq ȩdificent᷑.
Cũ autẽ radicati & fundati incaritate in
interiori homine habitare axp̃m tota
m̃tis fiducia nouerimus. tunc incipi¬
emus cũ cȩteris sc̃is etiã ad illã tendere
ut sagaci animo cõprehendamꝰ quȩ sit
laticudo. & longitudo. & ꝓfundũ. &
altitudo. & ñsolũ hoc sed etiã suꝑ emi¬
nentẽ scientiȩ caritatẽ xp̃i scire cupie¬
mus. ut post quã hȩc om̃ia fuerint in
nobis ordine & ratione cõpleta. tunc
impleam᷑ in om̃i plenitudine dĩ. lati¬
tudinẽ. longitudinẽ. ꝓfundũ & alti¬
tudinẽ. de corporalib ante discamꝰ :¬
ut ꝑea ad sp̃ualia transire ualeamus.
Uerbi gra. sit longitudo cęli istius &
terrẽ. id÷ totius mundi. ab oriente
usq ad occidentẽ Latitudo a meridie
ad septentrionẽ. Profundũ in abyssũ
& in infernũ Altitudo quȩ suꝑ cȩlestia
sullimat᷑. Sed qm̃ aplerisq iurta ȩc¬

Expanded text:
in charitate succrescant atque aedificentur. in charitate succrescant atque aedificentur. Cum autem radicati et fundati in charitate , in interiore homine habitare Christum tota mentis fiducia noverimus: tunc incipiemus cum caeteris sanctis etiam ad illa nos tendere: ut sagaci animo comprehendamus quae sit latitudo, et longitudo, profundum, et altitudo: et non solum hoc, sed etiam supereminentem scientiae charitatem Christi scire cupiemus; ut postquam haec omnia fuerint in nobis ordine et ratione completa, tunc impleamur in omnibus plenitudine Dei. Latitudinem et longitudinem, profundum et altitudinem, de corporalibut per ea ad spiritualia transire valeamus. Verbi gratia, sit latitudo coeli istius et terrae, id est, totius mundi, ab Oriente usque ad Occidentem: longitudo, a Meridie ad Septentrionem: profundum, in abyssis, et in inferno: altitudo, quae supra coelestia sublimatur. Sed quoniam a plerisque juxta Ec
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ plenitudinem dĩ. Propterea in¬
quit curuo genua mea ad patrẽ. ad cuiꝰ
similitudinẽ om̃is in cȩlo & in terra
paternitas nominat᷑. deprecans eũ atq
obsecrans ut tribuat uob̾ uirtutẽ głȩ
suȩ id ÷ maiestatis sue habere consor¬
spũ est. Roboret autẽ atq confirmet
in interiorẽ hominẽ. Non enĩ corporis
uires. sed animȩ quȩrimus. Nec exte¬
riorẽ. sed interiorem hominẽ cupimꝰ
roborari: ut post quã habitauerit. xp̃c
in interiori homine. in ipsius interio¬
ns habitet hominis: principali idest
in cordib nr̃is. Nequaquã ꝑcunc̾ta eiꝰ
membra discurrens sed in rationabili
enis habitans. & in eo domiciliũ sedẽq
suam ponens. Hoc autẽ totũ ꝑfidem
fiet: si credamus ineũ. Quam ob rem
ait. habitare. xp̃m ꝑ fidẽ incordibus
ur̃is. Habitatio autẽ ista quȩ ꝑ exor¬
dium fidei fabricatur. radices & fun¬
dameritũ incaritate habet: ut qm̃ dĩ
agricultura sumꝰ dĩ ȩdificatio. om̃ia

Expanded text:
omnem plenitudinem Dei. Propterea, inquit, curvo genua mea ad Patrem, ad cujus similitudinem omnis in coelo et in terra paternitas nominatur, deprecans eum atque obsecrans, ut tribuat vobis virtutem gloriae suae, id est, majestatis suae habere consor Spiritu sancto est: Roboret autem atque confirmet in interiorem hominem. Non enim corporis vires, sed animae quaerimus: nec exteriorem, sed interiorem hominem cupimus roborari: ut postquam habitaverit Christus in interiore homine, in ipsius interiori hominis habitet principali, id est, in cordibus nostris: nequaquam per cuncta ejus membra discurrens, sed in rationabili ejus habitans: et in eo domicilium, sedemque suam ponens. 603 Hoc autem totum per fidem fiet, si credamus in eum. Quamobrem ait: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Habitatio autem ista quae per exordium fidei fabricatur, radices et fundamentum in charitate habet: ut quoniam Dei agricultura sumus, Dei aedificatio , omnia
Abbreviated transcription (Latin):
probe se extollens uolebat quasi aquila
ponere suꝑ illum nidũ suũ. Qđ apłs
sentiens & om̃i custodia seruans cor suũ
quippe qui eius ñ ignoraret astutias
ost uictoriã quidem sed ñ in cruentã
uictoriam loquebatur. Non enĩ uolu¬
mus uos ignorare fr̃s de tribulatione
dum grauati sumus supra uirtutem.
ita ut tederet nos etiam uiuere. Qđ
autẽ ꝑ thiticũ epła mittitur. ualde
eiusdem epłȩ congruit sacramentis.
De quib & noni psalmi titulus prȩ no¬
tatur ꝓ archanis filii Thiticus enim
silens int̾pretatur. ñ ꝓiciens marga¬
ritas ante porcos. nec dans scm canib
& libere ad dm̃ loquens. in corde meo
abscondi eloquia mea ut non peccẽ tͥ
Om̃is amaritudo & furor & ira & cla¬
mor & blasphemia. auferatur a uob¬

Expanded text:
probe se extollens, volebat quasi aquila probe se extollens, volebat quasi aquila ponere super illum nidum suum . Quod Apostolus sentiens, et omni custodia servans cor suum quippe qui ejus non ignoraret astutias, post victoriam quidem, sed non incruentam victoriam loquebatur: Non enim volumus vos ignorare, fratres, de tribulatione virtutem, ita ut taederet nos etiam vivere . Quod autem per Tychicum Epistola mittitur, valde ejusdem Epistolae congruit sacramentis . De quibus et noni psalmi titulus praenotatur, pro arcanis filii. Tychicus enim silens interpretatur: non projiciens margaritas ante porcos, nec dans sanctum canibus: et libere ad Deum loquens. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Omnis amaritudo, et furor, et ira, et clamor, et blasphemia
Abbreviated transcription (Latin):
cia sunt. Potentes quidem potent̾ torm̃¬
ta patientur. & seruus qui scierit uo-¬
luntatem dñi sui & ñ fecerit eã uapu.¬
labit multis. Hȩc iccirco. ut docerẽ qua¬
re animã & consilium & uoluntatẽ dĩ
ephesiorũ uocabulũ sonet. qui artium
magicarũ prestigiis derelictis erroris
telum inueritatis studiũ transtulert᷑
Ob quorũ salutẽ tanto paulus sudore
pugnauit ut ad corinthios scriberet.
si scđm hominẽ adbestias pugnaui ẽ¬
phesi. quid mͥ ꝓdest si mortui non re-¬
surgunt: Quȩ sunt istȩ bestiȩ:
N empe illȩ de quib psalmista p̃catur
dicens. He tradas bestiis animã confiten¬
tem tͥ. & alio loco. Increpa feras cala¬
mi. Aduersarius enĩ nr̃ diabolus tan¬
quam leo rugiens circũit. Qui cũ cer¬
neret principem asiȩ ciuitatis ad do¬
ctrinam pauli de faucib suis eripi.
totis satellitũ suorũ agminib congre¬
gatis eũ opprimere nitebatur. & im¬

Expanded text:
cia sunt. Potentes patientur tormecia sunt. Potentes patientur tormenta ; et: Servus qui scierit voluntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit multis . Haec idcirco, ut docerem quare animam et consilium, et voluntatem Dei, Ephesiorum vocabulum sonet: qui, artium magicarum praestigiis derelictis, erroris zelum ad veritatis studium transtulerunt. Ob quorum salutem tanto Paulus sudore pugnavit, ut ad Corinthios scriberet: Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi: quid mihi prodest si mortui non resurgunNempe illae de quibus Psalmista precatur dicens: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Et in alio loco: Increpa feras calami . Adversarius enim noster diabolus, tamquam leo rugiens circuit . Qui cum cerneret principem Asiae civitatem ad doctrinam Pauli de faucibus suis eripi, totis satellitum suorum agminibus congregatis, eum opprimere nitebatur, et im
Abbreviated transcription (Latin):
in opprobriũ & confusionem ȩternã.
& intelligentes fulgebunt sicut splen¬
dor firmam̃ti. & ex iustis multi sicut
iusti sicut stellȩ in ȩternũ. & intelli¬
gentis id ÷ habentes scientiã scriptura¬
rum sicut splendor cęli. Non quo doctꝰ
uir iustus qͦq esse ñ debeat. sed quo
qui iustus . ẽ. nisi fuerit eruditus tã
ꝓcul sit a sapiente iusto quã est stella¬
rum fulgor a lumine firmam̃ti. Qđ
siquis meditatione tantũ legis instructꝰ
uitam suã negligit. neq audet dicere
a mandatis tuis intellexi. iste quasi¬
ȩramentũ sonans & cẏmbalũ tinni¬
ens. & infatuatũ sal in stercore concul¬
candũ est. Si autẽ detur qͥtio singu¬
lorũ seposito eo qui habet sapientia
atq iusticiã. magis ego uelim rustici¬
tatem iustam quãm doctam militiã:
quia in altero licet minor tam̃ gła. ẽ.
stellarũ esse lumini coequalẽ. in alte¬¬
ro iuxta scientiȩ ꝓfectũ maiora suppli¬

Expanded text:
in obprobrium et confusionem aeternam; in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut justi sicut stellae in aeternum: et intelligentes, id est, habentes scientiam Scripturarum, sicut splendor coeli. Non quo doctus vir justus quoque esse non debeat: sed quo qui justus est, nisi fuerit eruditus, tam procul sit a sapiente justo, quam est stellarum fulgor a lumine firmamenti. Quod si quis meditatione tantum legis instructus, vitam suam negligit, neque audet dicere: A mandatis tuis intellexi, proptereaaeramentum sonans, et cymbalum tinniens, et infatuatum sal, in stercore conculcandus est . Si autem detur optio singulorum seposito eo qui habet sapientiam atque justitiam, magis ego velim rusticitatem justam, quam doctam malitiam. Quia in altero 635-636 licet minor, tamen gloria est, stellarum esse lumini coaequalem: in altero juxta scientiae profectum, majora suppli
Abbreviated transcription (Latin):
ubicunq occasio data. ẽ.
licet breuit᷑ ostendi qđ
beatus apłs ad nullam eccłarũ tam my¬
stice scripserit. & tam abscondita scłis
reuelauerit sacramenta. Nunc gͦ qm̃
orationum ur̃arum & scȩ marcellȩ ful-¬
tus auxilio. terciũ idest extremũ iN
eandem epłam dicto librũ: iustũ michi
uidetur ut nominis qͦq ipsius ȩthimolo¬
giam cũ sensu quem supra exposui con-¬
gruere doceam. Ephesus. in latina lin-¬
gua int̾pretatur uoluntas. siue consiliũ
meũ in ea. uł certe anima mea in ea. Uo¬
luntas & consiliũ & anima dĩ in eo. ẽ. qui
potest dicere. Ipse enĩ mͥ dedit noticiã
omniũ. Et cũ incerta & occulta sapientiȩ
dĩ illi fuerint reuelata. testimoniũ con¬
sequitur loquentis. Inueni dauid de beth
esse distantiã iusti simplicis iustiq sapi¬
entis. qualẽ in resurrectione mortuo¬
rum singuli głam consequant᷑ atten¬
terrȩ exurgent ii inuitã ȩternã & ii

Expanded text:
ubicumque occasio data est, ubicumque occasio data est, licet breviter, ostendi quod beatus Apostolus ad nullam Ecclesiarum tam mystice scripserit et abscondita saeculis revelaverit sacramenta. Nunc ergo quoniam orationum vestrarum et sanctae Marcellae fultus auxilio, tertium, id est extremum, in eamdem Epistolam dicto librum, justum mihi videtur, ut nominis quoque ipsius etymologiam cum sensu quem supra exposui, congruere doceam. Ephesus in Latinam linguam interpretatur, voluntas, sive consilium meum in ea, vel certe anima mea in ea. Voluntas et consilium, et anima Dei in eo est, qui potest dicere: Ipse enim mihi dedit notitiam omnium , et cum incerta et occulta sapientiae Dei, illi fuerint revelata, testimonium consequetur loquentis: Inveni David de Bethlesse distantiam justi simplicis, justique sapientis, qualem in resurrectione mortuorum singuli gloriam consequantur attenterrae exurgent, isti in uitam aeternam et isti
Abbreviated transcription (Latin):
tionem diuinitas sentiat : sed quo ex uer¬
bis nr̃is dĩ discamꝰ affectus qđ mereat quo¬
tienscunq peccamus. & defleat peccato¬
res. Nam & saluator in corpore constitutꝰ
fleuit ierłm. & om̃e hominũ genus in
ꝓpb̃a deplorat dicens. Heu mͥ anima qͥa
istis contristabas mẽ. Signati autem
imprimantur signaculo dĩ. & illã reci¬
piamus imaginẽ & similitudinẽ ad
quã in exordio conditi sumus. Hoc signa¬
culum scĩ sp̃s. uxta eloquiũ saluatoris
dõ imprimente signat᷑. Hunc enĩ ait
signauit pat̾ ds̃. Signauit gͦ a patre
sp̃u scõ. omĩs qui ex eo qđ credidit dõ si¬
gnauit quia uerus. ẽ. ds. qui iccirco si¬
gnatur ut seruet signaculũ & osten¬
dat illud in die redemptionis purũ
atq sincerũ & nulla ex parte mutilatũ.
& ob id numerari cũ iis ualeat qui re¬
ATIS ABUNOEQ O PAULA
& eustochiũ de argum̃to
epłȩ pauli ad ephesios
in primi libri pͣfatione
disserui. & sparsim

Expanded text:
tionem divinitas sentiat: sed quo ex vertionem divinitas sentiat: sed quo ex verbis nostris, Dei discamus affectus, quod moereat quotiescumque peccamus, et defleat peccatores. Nam et Salvator in corpore constitutus, flevit Jerusalem , et omne hominum genus in propheta deplorat, dicens: Heu mihi, anima, quia istis contristabas me . Signati autem imprimantur signaculo Dei, et illam recipiamus imaginem et similitudinem ad quam in exordio conditi sumus, Hoc signaculum sancti Spiritus, juxta eloquium Salvatoris, Deo imprimente, signatur. Hunc enim, ait, signavit Pater Deus . Signatur ergo a Patre, Spiritu sancto, omnis qui ex eo quod credidit Deo, signavit, quia verus est Deus. Qui idcirco signatur, ut servet signaculum et ostendat illud in die redemptionis, purum atque sincerum, et nulla ex parte mutilatum, et ob id numerari cum his valeat qui reatis abundeque, o Paula et Eustochium, de argumento Epistolae Pauli ad Ephesios, in primi libri praefatione disserui: et sparsim
Abbreviated transcription (Latin):
scindi potest. Om̃is sermo malus de
ore ur̃o ñ ꝓcedat. sed siquis bonus
adȩdificationẽ opportunitatis: ut
det grãm audientib. Bonus sermo ẽ
ad ȩdificationẽ opportunitatis dans
grãm audientib qui docet uirtutes
sequendas. uitia fugienda. Malus
qui adpeccata ꝓuocat: & pronos magis
incitat adruinã. Pro eo autẽ qđ nos po¬
suimus ȩdificationẽ opportunitatis. hoc
Quotienscunq ex sermone nr̃o alius ꝓ¬
ficit. & iuxta opportunitatẽ loci tẽ¬
poris & ꝑsonȩ ȩdificat audientes. bonꝰ
de ore nr̃o sermo ꝓcedit. Quotiens uero
loquim᷑ aut ñ in tẽpore aut importu¬
no loco. aut ñ conuenit audientib:
totiens sermo malus ꝓcedit de ore nr̃o.
ad destructionẽ eoꝵ qui audiunt
Consideremꝰ itaq quid loquam᷑. quia ꝓ
om̃i otioso uerbo reddituri sumꝰ ratio¬
nem indie iudicii. Q etiã si ñ lȩdamꝰ
ñ tamen ȩdificemus. mali uerbi nob̾ lu¬
enda sit poena. Et nolite contristari
re in humanã similitudinẽ passiones.

Expanded text:
scindi potest. 632 Omnis sermo malus de ore vestro non procedat. Sed si quis bonus, ad aedificationem opportunitatis, ut det gratiam audientibus. Bonus sermo est ad aedificationem opportunitatis, dans gratiam audientibus, qui docet virtutes sequendas, vitia fugienda. Malus, qui ad peccata provocat, et pronos magis incitat ad ruinam. Pro eo autem quod nos posuimus, ad aedificationem opportunitatis, hoc Quotiescumque ex sermone nostro aliquis proficit, et juxta opportunitatem loci, temporis et personae aedificat audientes, bonus de ore nostro sermo processit. Quoties vero loquimur, aut non in tempore, aut importuno loco, aut non ut convenit audientibus, toties sermo malus procedit de ore nostro, ad destructionem eorum qui audiunt. Consideremus itaque quid loquamur, quia pro omni otioso verbo, reddituri sumus rationem in die judicii . Et etiam si non laedamus, non tamen aedificemus, mali verbi nobis luenda sit poena. Et nolite contristare rae in humanam similitudinem passiones.