comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione boas nom̃ accepit. Iaculus serpñs
uolans. de quo lucanus. Iaculiq uo
lucris. Exiliunt enim in arborib et
dum aliquod animal obiuum suit
iactant se sim illud etpimunt. uñ et
inculi dicti sunt. In arabia autẽ ser¬
pñtes sunt cum alis quȩ syrene uocan¬
tur. quȩ plus currunt ab equis. S ctiã
dolor. Ouites dicta. quod colorem hare¬
ne habeat. Dequa pocta. Quam parspic¬
tus maculis theõpbanus obites concolor
exutis atq indiscretis harenis admodit᷑
Seps exigua serpñs quȩ ñ solum corpu
s c ossa ueneno consumit: tuiꝰ poeta sie
memunt. Ossaq dissoluens cũ corpore
uidetur. Cccula dicta. quod paruasit ⁊
ñ habeat ocłos. Cetupeda a multitudi¬
ne pedum. dicta. Lacerpt᷑ reptilegenꝰe
uocatꝰ ita quod bracbia babcat. Genã
lacertorum plura. ut botraca. salamã.¬
dria. saura. stellio. Botraea dicta. quod
rane habeat speciem. Nam g̃ci ranam¬

Expanded text:
tione boas nomen accepit. Iaculus serpens tione boas nomen accepit. Iaculus serpens volans. De quo Lucanus 9, 720: Iaculique volucres. Exiliunt enim in arboribus, et dum aliquod animal obvium fuerit, iactant se super eum et perimunt; unde et iaculi dicti sunt. In Arabia autem sunt serpentes cum alis, quae sirenae vocantur, quae plus currunt ab equis, sed etiam dolor. 30. Ammodytes dicta, quod colorem arenae habeat. De qua poeta: Quam parvis pictus maculis Thebanus Ophites Concolor exustis, atque indiscretus arenis Ammodytes. 31. Seps, exigua serpens, quae non solum corpus, sed, et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit: Ossaque dissolvens cum corpvidetur. Caecula, dicta, eo quod parva sit, et non habeat oculos. Centupeda, a multitudine pedum dicta. 34. Lacertus, reptilis genus est, vocatus ita, quod brachia habeat. 70 Genera lacertorum plura, ut botrax, salamandra, saura, stellio. 35. Botrax dicta, quod ranae habeat faciem; nam Graeci ranam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam constat ydĩ locum fuisse cuo¬
m̃tem aquas uastantes uicinam ciuita¬
tem inquo uno incatu clauso multie¬
rumpebant. quod hercules iudñs loca
ipsa exussit: et sic aquȩ clausit meatur.
Namydra ab aqua dictaẽ. Celidros ser.¬
pens quice cer sidros. quasi cermim qr
son dicunt terram g̃ci. Ydros aquam.
Hic ꝑ quam labitur t̾ram fumare facit
Quam sic macer describit. Seu terga ex¬
pirant spumaiitia uirꝰ. seu terra sumat
statim. crepat. Rinatrix serpñs. aquam
ueneno ĩe ficiens. In quocunq enim
fonte suerit eum ueneno ininiscet. De
quo lucanus. Rinatrix uiolator aque.
Cencris serpñs inflexuosa. que sempiter
rectum efficit. De qua lucanus. Et semp
serpñs quȩ semꝑ incauda ambulat. ⁊¬
sulcum fac̾c uidet᷑. Dequa idem lucanꝰ.¬
Quo content᷑ iter cauda sulcare parias
g̃ges arm̃torũ. c bubalos. & plurimo
lacte. irriguis seub̃ib inneccit. et sugĩs
int̾unit: atꝙindea boum depopula¬

Expanded text:
Nam constat hydram locum fuisse evoNam constat hydram locum fuisse evomentem aquas vastantes vicinam civitatem, in quo, uno meatu clausorumpebant aquam, quod Hercules videns, loca illa combussit et sic aquNam ydra ab aqua dicta est. Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigni, qui rson Graeci dicunt terram, ydros aquam. Hic per quam labitur terram, fumare facit: quam sic Macer describit 8: Seu terga expirant spumantia virus, seu terra fumat, statim crepat. Natrix serpens aquam veneno inficiens; in quocumque enim fonte fuerit, eum veneno inmiscit. De quo Lucanus 9, 720: Natrix violator aquae. Cenchris serpens inflexuosa, quae semper rectum iter efficit. De qua Lucanus 9, 712:serpens quae semper in cauda ambulat et sulcum facere videtur. De quo idem LucanQuo contentus iter cauda sulcare parias. greges armentorum et bubalos, et plurimo lacte riguis se uberibus innectit et sugens interimit, atque inde a boum depopula
Abbreviated transcription (Latin):
quam alii serpłites. ita ut spinã ñ hab̾e
ia presulget tergi uarictate ut notaꝵ
grĩa aspicientes retardet: re quia reptã¬
dopigͥorẽ: quos assequi ñualet miracło
sui stupnites capit. Tanti autẽ struoris ẽ:
ut etiam hicinis tempore exuuias cor¬
poris struentis exponat. Dequo lucanꝰ
E scitalis psis ctiam nc̃ sola priuns ex¬
mas possiurasuas. Ansinena dicta. eo gͦo
duo capita habeat unum in loco suo.
alt̾̃m inoauda: turrens exutrꝙ. capite
tractn corporis cutulato. Hec sola serpłi¬
tinum frigori se cominittit. ꝑͥma onsiũ
ꝓcrdñs. Dequa idm lucanus. Et graup
ingominũ sigens caput austucna. Cuꝰ
octi lucent: ueluti lucerne. Enidros co¬
lub̃ maqua uiuens. Grecienim aquani¬
ꝑdor uocant. Idros aquatilis serpnł. a
quo uti obturgestunt cuius qͥdã morbũ
boamdicũt. coquod simo boitis remedie.¬
suit ilerna palule ꝓiuncie arch ie.
capita extrescebant. S hoc fabulosumẽ.

Expanded text:
quam alii serpentes, ita ut spinam non habere quam alii serpentes, ita ut spinam non habere ta praefulget tergi varietate, ut notarum gratia aspicientes retardet, et quia reptando pigrior est, quos assequi non valet, miraculo sui stupentes capit. Tanti autem fervoris est, ut etiam hiemis tempore exuvias corporis ferventis exponat. De quo Lucanus: Et scytale sparsis etiam nunc sola pruinis Exuvias positura suas. 20. Amphisbaena dicta, eo quod duo capita habeat, unum in loco suo, alterum in cauda, currens ex utroque capite, tractu corporis circulato. Haec sola serpentium frigori se committit, prima omnium procedens. De qua idem Lucanus: Et gravis in geminum vergens caput Amphisbaena. Cujus oculi lucent veluti lucernae. 21. Enhydris, coluber in aqua vivens. Graeci enim ὕδωρ aquam vocant. 22. Hydros, aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt, cujus quidam morbum Boam dicunt, eo quod fimo bovis remedie Lerna palude provinciae Arcadiae; capita excrescebant, sed hoc fabulosum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut dum calcatur ñ iideat᷑: cuilue¬
nenum ante extinguit quam sñtiat᷑:
oe saciesp̃uenta morte nce tristiciam
aulum: toeta retͦ capite dipses calcata
momordit. Uixdolor aut sñstis. dñtis
slut. Yꝑpnalis genus aspidis. dicta quod
soumo necat. Hanc iͥ cleopatra apposu¬
it. ocita morit quasi sonino solutaẽ E
morroris aspis sicuꝑatus. quod sangui¬
nem stidet. qui abto morstis suerit ita
tia prester. Hic quem ꝑcusserit distendi¬
tur enoumq corpulentia necatur. Extu¬
beratum enim putredo sequit᷑. Spccta¬
bificus aspis. quidum momordit homi¬
nem statim eum consũmt. ita utlique¬
siat totꝰ more serpñtis. Cerastesserpñs.
dictꝰ eo qͦo incapite habeat cͣnua similia
arietum. Cerasta enĩ g̃ci corma uocant.
Sunt autẽ illiquadrigemina cormcła
quoꝵ ostentatione ueluti esta illiciens
sollicitata aminalia punit. Totũ enim
corpꝰ tegit arenis. nec ullũ inditium sui
p̃bet. nͥ exẽa parte qua inuitata auesuł.

Expanded text:
tur ut cum calcatur, non videatur. Cuius venenum ante extinguit quam sentiatur, ut facies praeventa morte nec tristitiam Aulum torto capite retro dipsas calcata momordit: vix dolor aut sensus dentis t. Hypnalis, genus aspidis, dicta quod somno necat. Hanc sibi Cleopatra adposuit, et ita morte quasi somno soluta est. Haemorrhois aspis nuncupatus quod sanguinem sudet qui ab eo morsus fuerit, itatia prester. Hic quem percusserit distenditur, enormique corpulentia necatur; extuberatum enim putredo sequitur. Seps, tabificus aspis, qui dum momorderit hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat totus in ore serpentis. Cerastes serpens dictus, eo quod in capite cornua habeat similia arietum; κέρατα enim Graeci cornua vocant: sunt autem illi quadrigemina cornicula, quorum ostentatione, veluti esca, inlice sollicitata animalia perimit. Totum enim corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui praebet, nisi ex ea parte qua invitatas aves vel
Abbreviated transcription (Latin):
cotusi sugit: quem ille ꝓsequitu ecox¬
cidit. Nicha crum partus ille Qni
sine remalio. constituit. Est antẽ longi¬
tudine scimpedalis albis maculisline.
atus. Rguli añ sic̃ screpiones artutia
quioꝙ sutant᷑ a postquã adaquasuent.¬
fibilus planẽ qui et regulus. Sibilocũ
ouudit anquiã monliat ułexurat. ui.¬
ꝑa cicta qued in pariat. Nam cũ nẽceꝵ
enis ad partum intumicrit: catuliñ
expectantes maturam nature solutio
nem. corrosis cius laterib iũ crumpũt.
cũ matͥs mt̃tu. Lucanus. Uipei cocunt
abruro corpore nodi. fertur autẽ quod
masculus ore inserto iupe sem̃ expuat
Iua autẽ exuoluptate libidinis in rabi¬
em sisa. caput marisore receptũ p̃cĩoit
numdicunt. Et inde aspis. qͦd morsu
uenenato intĩmat. Huns diũsa gena
et sꝑccies. &e dispart seistitus ad noccudĩ.
fentur autẽ aspis cumcepit patuncã¬
tacortin qui eam quibdã carminibus
ꝓpͥis enocat ut eam decauina ꝓducat il¬

Expanded text:
eo visu fugit, quem illa persequitur et oceo visu fugit, quem illa persequitur et occidit. Nihil enim parens ille rerum sine remedio constituit. Est autem longitudinarentia quaeque sectantur, et postquam ad aquas veneSibilus idem est qui et regulus. Sibilo enim occidit, antequam mordeat vel exurat. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et cum venter eius ad partum ingemuerit, catuli non expectantes maturam naturae solutinem, corrosis ejus lateribus, vi erumpunt cum matris interitu. Lucanus: Viperei coeunt abrupto corpore nodi. Fertur autem, quomasculus ore inserto vipere semen expuat, illa autem, ex voluptate libidinis in rabiem versa, caput maris ore receptum precidat: num vocant: et inde aspis, quod morsu venenato interimat. Hujus diversa genera et species, et dispar effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cum ceperit pati incantatorem, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat, ut eam de caverna producat. il
Abbreviated transcription (Latin):
tot uencna. quot gruera. tot ꝑuiues qͦd
species: tot dolores quot colores hñtur:
Draco maior cunctorum serpñtium.
sine omiũm animantium suꝑ terram.¬
hunc g̃ti dracontam uocant. uñ croi¬
riuatumẽ in latinum: ut diaco dic̾et᷑.
Qui sepe abspcluncis abstinttus sert᷑
maerem. concitaturꝙ ꝓpter eul aer. Est
autem cͥstatus. ore paruo. & artis fi¬
mortem faciendam uenena ñ ẽẽ. ne
cessaria: quia si quem ligau̾it occidit
a quo nec elesanstutus ẽ. sui corporis ma¬
gnitudine. Nam cura semitas delites¬
cens ꝑquas elefanti solito gͣdiunt᷑. cru¬
ra corum nodis illigat. acsusfocatosꝑi¬
nit. Gignitur autem mechiopia et in¬
dia. inip̃o incendio uigis estus. Basilis¬
cus g̃ce. latine it̾cpritat᷑ regulus. to
cat. Nam ce nouui li uaspiciat ĩ¬
itrmut. Siquiqẽ et cisa pũ nulla a¬
ins uolans illesa transit. s qͣmius ꝓcul.
sit cuis ore combusta deuorn᷑. Apnisie¬
lis tasi uinect. quas illic hominesinse¬

Expanded text:
tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores habentur. Draco maior cunctorum serpentium, sive omnium animantium suhunc Graeci draconta vocant. Unde et derivatum est in Latinum, ut draco diceretur qui saepe a speluncis abstractus fertur in aerem, concitaturque propter eum aer. Est autem cristatus, ore parvo et arctis fimortem faciendam venena dicuntur non esse necessaria, quia si quem ligaverit, occidit. A quo nec elegnitudine; nam circa semitas delitescens, per quas elephanti soliti gradiuntur, crura eorum nodis inligat, ac suffocatos perimit. Gignitur autem in Aethiopia et India in ipso incendio iugis aestus. Basiliscus Graece, Latine interpretatur regulus, eo cat; nam et hominem vel si aspiciat interimit. Siquidem et eius aspectu nulla avis volans inlaesa transit, sed quam procul sit, eius ore conbusta devoratur. A mustelis tamen vincitur, quas illic homines infe
Abbreviated transcription (Latin):
ningant infra iacentes numeros. Nam desi
nos comungere uel ligare apud cos dicitur.
Porro iuginti dicti. qina sunt ddecembis ge¬
niti: u. ꝓb. littera posita. Triginta: quod a
ternario denario gignantur. Sic usq ad
nonaguta. Centum uͦ uocati. a cento quod
c̃ cirtulus. Ducenti: a duo centũ. Sic & reli¬
qui usq ad mille. Mille autem a multitu¬
dine. Unde et mulicia quasi multicia. Iu¬
de et milia: que greci mutata littera mi

Expanded text:
niniεύειν, conjungere, vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti, quod sint decem bis geniti, v, pro b littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur, sic usque ad nonaginta. 5. Centum vero vocatia cantho, quod est circulus, ducenti a duo, et centum, sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia; inde et milia, quae Graeci mutata littera μυρ
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos primum pytagoram
autiunant conscripsisse. ac deinde a nicho¬
maco diffrisius eẽ dispofitam: quã apud
latinos primus apulenis. demde boetius
transtulerunt. Qd sit nimerus. in.¬
umerus autem est multitudo ex u¬
nitatibus constituta. Nam unum:
semen numeri ẽẽ non numertm dicimus.
nummus decdit nomen. et a sui freqͤn¬
tatione uocabulum indidit. Unuis a greco
nomen trahit. Greci enim unum ena diẽt.
Sic duo et tres: quos illi dia et tria appel¬
lant. Quatuor uͦ afigura quadrata nom̃
sumpserunt. Quinq autem non scđm na¬
turam sed sedm placitum uoluntatis uo¬
cabulum acceperunt: ab eo qui numeris
nomina indidit. Sex autem et septem a
greco ueniunt. In multis enim nomin¬
bus que ingreco aspirationem habent. nõ
ꝓ aspiratione .s. ponimus. Inde ẽ ꝓ hexa sex.
ꝓ hepta septem: sicut ꝓ herpillo herba
serpillum. Octo uͦ ꝑ translationem. sicut
llli deca: nos decem. Dicti autem decem a
greca echimologia. eo quod ligent et con¬

Expanded text:
apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt. Quid sit numerus . Numerus autem est multitudo ex unitatibus constituta. Nam unum semen numeri esse, non numerum. nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum indidit. Unus a Graeco nomen trahit; Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quattuor vero a figura quadrata nomen sumpserunt. Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro ἑξ sex, et pro ἑπτά septem, sicut pro herpillo herba serpillum. Octo vero per translationem, sicut illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et co
Abbreviated transcription (Latin):
contemplamur. Singuli senas alas ha¬
bent. quia de fabrica tantum mun¬
di que in sex diebus facta est in presen¬
ti seculo nouimus. Quod clamant ter
sc̃s alter ad alterum: trinitatis in una
diuinitate demonstrant misterium:
De hominibꝰ qͥ qͦdã p̃sagio noĩa acce

Expanded text:
contemplamur. 33. Singuli senas alas hacontemplamur. 33. Singuli senas alas habent, quia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter Sanctus alter ad alterum, Trinitdivinitate demonstrat mysterium. De hominibus qui quodam praesagio nomen acce
Abbreviated transcription (Latin):
ceps regni ꝑsarum restitit mͥ. Unde ap¬
paret nullum ẽẽ locum cui angeli ñ
presint. P resunt enim & auspieus ope¬
rum omnium. Hic est oedo uel distinc¬
tio angłorum. qui post lapsum maloꝵ
in celesti uigore stecerunt. Nam postꝗͣ
apostate. angeli ceciderunt: hi ꝑseue¬
rantia cterne beatitudinis solidati fc̃.
unde post celi crtationem in principio
repetitur. fiat firmamentum: & uoca¬
tum est firmamentum celum. N imirũ
ostendens quod post ruinam angłoꝵ
malorum. hi qui ꝑmanserunt firmm¬
tatem eterne ꝑseuerantie consecuti su:
nullo iam lapsu auersi. nulla suꝑbra
cadentes. sed firmiter in dei amore et
contemplatione manentes. nichil ali¬
ud dulce habent. nisi eun a quo creati
sunt. Q uod autem duo scraphin in ysaia
loguntur:. figuraliter ueteris & noui
testamenti significationem ostendunt.
Quod uero faciem et pedes dei oꝑiunt.
quia preterita ante mundum & futu¬
ra post mundum seut non possumus:
sed media tantum corum testimonio

Expanded text:
ceps regni Persarum restitit mihi.' Unde apparet nullum esse locum cui angeli non praesint. Praesunt enim et auspiciis operum omnium. Hic est ordo vel distinctio angelorum, qui post lapsum malorum in caelesti vigore steterunt. Nam postquam apostatae angeli ceciderunt, hi perseverantia aeternae beatiUnde et post coeli creationem in principio repetitur: Fiat firmamentum, et vocatum est firmamentum coelum . 31. Nimirum ostendens, quod post ruinam angelorum malorum, hi qui permanserunt, firmitatem aeternae perseverantiae consecuti sunt, nullo jam lapsu aversi, nulla superbia cadentes, sed firmiter in Dei amore et contemplatione manentes, nihil aliud dulce habent, nisi eum a quo creati sunt. 32. Quod autem duo seraphim in Isaia leguntur, figuraliter veteris, et novi Testamenti significationem ostendunt. Quod vero faciem et pedes Dei operiunt, quia praeterita ante mundum, et futura post mundum scire non possumus, sed media tantum, eorum testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
mectio ostenditur deus. Seraphinꝙͦ
similiter multitudo est angłorum:
qui ex hebreo in latinum ardentes
uel incendentes interpretant᷑. Qui
icenrco ardentes uocantur. quia utẽ
eos & dm̃ nulli alii angeli consistuñ:
ꝙ ideo quanto uicinuus coram eo con¬
sistunt. tantomagis claritate diumi¬
luminis inflammantur. Unde ꝙ ipsi
uelant faciem & pedes sedentis it
throno dei. & iocireo cetera angeloꝵ
turba uidere dei ẽentiam plene non
ualet. qm̃ cherubui eam tegit. Hec gͥ
uocabula aginimun angłorum ita
sunt specialia ordimim singulorum.
ut tamen sut ex parte cominunia om¬
mum. Nam dum thromi sedes dei in
quorundam angelorum ordine spe¬
cialiter designentur: tamen per
Sed ideo isti orcdines angelorum pri¬
uatis nominib appellantur. quia hoc
ipsum officium in ꝓprio ordine pleuiꝰ
acceperunt. Et cum suit omnbus
communia. proprie tamen hec nomi¬
na suis ordinib deputantur. Unciuq
enim sicut predictum est propria

Expanded text:
medio ostenditur Deus. Seraphin quoque medio ostenditur Deus. Seraphin quoque similiter multitudo est angelorum, qui ex Hebraeo in Latinum ardentes vel incendentes interpretantur. Qui idcirco ardentes vocantur, quia inter eos et Deum nulli angeli consistunt; et ideo quanto vicinius coram eo consistunt, tanto magis luminis claritate divini inflammantur. Unde et ipsi velant faciem et pedes sedentis in throno Dei; et idcirco cetera angelorum turba videre Dei essentiam plene non valent, quoniam Cherubin eam tegit. Haec igitur vocabula agminum angelorum ita sunt specialia ordinum singulorum, ut tamen sint ex parte communia omnium. Nam dum Throni sedes Dei in quorundam angelorum ordine specialiter designentur, tamen per Sed ideo isti ordines angelorum privatis nominibus appellantur, quia hoc ipsud officium in proprio ordine plenius acceperunt. Et cum sint omnibus communia, proprie tamen haec nomina suis ordinibus deputantur. Unicuique enim, sicut praedictum est, propria
Abbreviated transcription (Latin):
ditos angłos ad explendum ministe¬
rium diuinum disponunt. principa¬
tus uocabulum acceperunt. Nam alii
sunt qui administrant: alii qui assi¬
stunt. Sicut & ꝑ damelem dicitur. Mi¬
Dominationes sunt: hi qui etiam uir¬
tutib et principatib preminent. qui
pro eo quod ceteris angelorum agmi¬
mibus dominantur ddominationes
uocantur. Throni sunt agmina an¬
gelorum. qui latino eloquio sedes di¬
cuntur. Et uocati throm: quia illis
conditor presidet. & ꝑ eos iudicia sua
disponit. Cherubin autem & ipsi sul¬
limes celorum potestates. & angelica
ministeria ꝑhibentur. que ex hebre¬
o in linguam nr̃am interprecant᷑
scientie multitudo. Sunt enim sulli¬
miora agiina angłoꝵ. qui ꝓ eo qd̃
uicimus posici diuina scientia ceteris
ampliꝰ plem sunt: cherubin idest ple¬
intudoscientie appellantur. Ipsa sunt
duo illa animalia suꝑ ꝓpiciatorium
arche. ficta er metallo ꝓpt̃ significã¬
dam angłorum presentiam. in quoꝵ

Expanded text:
ditos angelos ad explendum ministeditos angelos ad explendum ministerium divinum disponunt, principatus vocabulum acceperunt. Nam alii sunt qui administrant, alii qui assistunt, sicut per Danielem dicitur: MiDominationes sunt ii qui etiam Virtutibus et Principatibus praeeminent, qui pro eo, quod ceteris angelorum agminibus dominantur, Dominationes vocantur. Throni sunt agmina angelorum, qui Latino eloquio sedes dicuntur; et vocati Throni quia illis conditor praesidet, et per eos iudicia sua disponit. Cherubin autem et ipsi sublimes caelorum potestates et angelica ministeria perhibentur; qui ex Hebraeo in linguam nostram interpretantur scientiae multitudo. Sunt enim sublimiora agmina angelorum, qui pro eo, quod vicinius positi divina scientia ceteris amplius pleni sunt, Cherubin, id est plenitudo scientiae, appellantur. Ipsa sunt illa duo animalia super propitiatorium arcae ficta ex metallo, propter significandam angelorum praesentiam, in quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ angłi officrum designatur. Uriel in¬
terpretatur ignis dei. Sicut legimus
apparuisse ignem in rubo. Legimus
etiam ignem missum desuꝑ. & ĩplesse
quod preceptum est. Throni autem ac
dominationes & principatus ac potes¬
tates & uirtutes quib uniuersam ce¬
lestem societatem apłs complectitur.
ordines angłorum & dignitates intel¬
liguntur: & ꝓ hac ipsa distributione
officiorum. alii chrom. alii domina¬
tiones. alii principatus. alii potestates
dicuntur : ꝓcertis dignitatib quib
inuicem distinguntur. Uirtutes an¬
gelica quedam ministeria ꝑhibentur.
ꝑ quos signa & miracula in mundo
fiunt: ꝓpter aͦ uirtutes dicuntur. Po
testates sunt: quib uirtutes aduerse
subiecte sunt. Et inde potestatum no¬
mine nuncupantur. quia maligni
sp̃s eoꝵ potestate cohercentur. ne tan¬
tum mundo noccant quantũ cupi¬
unt. Principatus sunt hi qui augłoꝵ
agminib presunt. qui ꝓ eo quod sub¬

Expanded text:
et angeli officium designatur. Uriel inet angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem missum desuper, et inplesse quod praeceptum est. Throni autem et dominationes et principatus et potestates et virtutes, quibus universam caelestem societatem Apostolus conplectitur, ordines angelorum et dignitates intelleguntur; et pro hac ipsa distributione officiorum alii throni, alii dominatidicuntur, pro certis dignitatibus quibus invicem distinguuntur. 17. Virtutes angelica quaedam ministeria perhibentur, per quae signa et miracula in mundo fiunt, propter quod et virtutes dicuntur. 18. Potestates sunt quibus virtutes adversae subjectae sunt, et inde 315 potestatum nomine nuncupantur, quia maligni spiritus eorum potestate coercentur, ne tantum mundo noceant quantum cupiunt. 19. Principatus sunt hi qui angelorum agminibus praesunt. Qui pro eo quod sub
Abbreviated transcription (Latin):
priuatis nominib appellantur. ut
ꝑ uocabula ipsa mope suo quid ua¬
leant designetur. Gabriel hebraice. in
linguam nr̃am uercitur fortitudo
dei. Ubi enim potentia diuina uł for¬
titudo dei manifestatur: gabrihel
mittitur. Unde et eo tempore quo erat
dñs nasciturus et triumphaturus
de mundo. gabriel uenit ad mariam:
ut illum annuntiaret qui ad debel¬
landas aerias potestates humilis ue¬
nire dignatus est. Michael interpre¬
tatur quis ut ds̃. Quando enim aliqͥd
in mundo mre uirtutis fit. hie archan¬
gelus a deo muttitur. et ex ipso opere
nomen eius est: quia nemo ualet fac̾e
quod facere potest ds̃. Raphael interp̃¬
tatur curatio uel medicina dei. Ubic̃q
enim curandi et medendi opus uecessa¬
rium est: Hic archangelus a deo mit¬
titur. et inde medicina dei uocatur.
Unde ꝙ ad tobiam idem archangłs
missus ocłis eius curationem adħibu¬
it: & cecitate detersa uisum ei restitu¬
it. Nominis eniꝰ interpretatione

Expanded text:
privatis nominibus appellantur, ut privatis nominibus appellantur, ut per vocabula ipsa in opere suo quid valeant designetur. Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. Unde et eo tempore, quo erat Dominus nasciturus et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum adnuntiaret qui ad debellandas aerias potestates humilis venire dignatus est. Michael interpretatur, Qui sicut Deus. Quando enim aliquid in mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus necessarium est, hic archangelus a Deo mittitur; et inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione
Abbreviated transcription (Latin):
rubin. & seraphin. Quorum uocabu¬
interpretando exequemur. Angeli
uocantur. ꝓpter quod de celis ad aunũ¬
tiandum hominib mittuntur. An¬
gelus enin grece: latine nuntius dr̃.
Archangeli greca lingua summi nun¬
tii interpretantur. Qui enim parua
uel minima annuntiant angłi: qui
uͦ summa archangeli nuncupantur.
Archangeli dicti. eo quod principatũ
teneant inter anglos. Archos enum
grece: latine pͥnceps interpretat᷑. Suñ
enim duces & principes sub quorum
ordine unicuiq angelorum officia
deputata sunt. Naniquia archangłi
angłis presunt: zacharias ꝓpħa testat᷑
dicens. Ecce angłs qui loquebatur in
me egrediebatur. & angłs alius egre¬
diebatur in occursum eius: & dix̃ ad
eum. Curre. loquere ad puerũ istum
dicens. A bsq mure habitabiuerłm. Si
enim in ipsis officui anglorum nequa¬
quam potestates suꝑiores inferiores
disponerent. nullomodo hoc quod ho¬
mini diceret angłs ab angło cogno¬
uisset. Quidam autem archangeloꝵ

Expanded text:
rubin et seraphim. Quorum officiinterpretando exsequimur. Angeli vocantur propter quod de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca lingua summi nuntii interpretantur. Qui enim parva vel minima annuntiant, angeli; qui vero summa, archangeli nuncupantur. Archangeli dicti eo quod primatum teneant inter angelos; archos enim Graece, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine unicuique angelorum officia deputata sunt. Nam quia archangeli angelis praesunt, Zacharias propheta testatur dicens: Ecce angelus, qui loquebatur in me, egrediebatur: et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum dicens: Absque muro habitabitur Hierusalem.' Si enim in ipsis officiis angelorum nequaquam potestates superiores inferiores disponerent, nullo modo hoc, quod homini diceret angelus, ab angelo cognovisset. Quidam autem archangelorum
Abbreviated transcription (Latin):
quia ex membris pecudum dechunt᷑.
fiebant autem primum coloris licter:
id est crocei. Postea uͦ rome candida
membrana reꝑta sunt: quod apꝑari¬
it inhabile ẽe. quod et facile sordescas.
aciemq legentium ledant. cum pen¬
tiores architecti naꝙ aurea lacunaria
ponencla in bibliotecis putent. neq
paiumenta alia quam eucaristico mar¬
more: ut quos auri fulgor hebetat.
cucaristi uiriditas reficiat oculos. Nã
et qui miminulariam discunt. dena¬
rioram formis in mirteos pannos sub¬
iciunt: et geminarum sculptores scara¬
beorum terga quib nichil est uiricdiꝰ
subinde respicuut. et pietores idem fa¬
ciunt: ut laborem uisus corum uiridita¬
te rocreent. Membrana auteni. aut can¬
dida aut lutea aut purpurea stnt.
sandida naturaliter existtint. Lutcũ
monbranum bicolor est: quod a cor¬
fectore tina tingitur parte. Idest croce
bicolor membrana capillis. Purpurea
uͥ inficiuntur colore purpureo. inqͥb

Expanded text:
quia ex membris pecudum detrahuntur. quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant auid est, crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt, quod apparuit inhabile esse, quod, et facile sordescant, aciemque legentium laedant. Cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent, neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tinguitur parte, id est crocabicolor membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
carte usus inuentus est primum sicut
ait lucanus. Conficitur bibula mem¬
phytis. carta papiro. bibulam autem
papirum dixit. quod humorem bibat.
Carta autem dicta. quod carptim papi¬
ri teginen decerptum glutinatur. Cuiꝰ
genera quam plura stint. Prima et pre¬
cipua angustea regia. et maioris for¬
me: in honorem octouiani augusti
appellata. Scda libiana: obhonorem
libie prouitie. Tercia hieratiea. dicta
quod ad sacros libros eligebatur: simi¬
lis augustet: sed sub colorata. Quarta
teoncotica. a loco alexandrie qui ita uo¬
catur fiebat. Quinta saltica. ab opꝑi¬
do salo. Sexta corneliana a cornelio
gallo prefecto egypti primitm confer¬
ta. Septima emporitica. quod ea mer¬
ces inuoluitur: cum sit scripturis mi¬
nus idonea. De ꝑgamenis. xi.
ergami reges cum carta indige¬
itnt. membranas primi excogita¬
uerunt. Unde et ꝑgamenarum nom̃
hucusq tradente sibi posteritate serua¬
tum est. Hec et membrana dicuntur

Expanded text:
charte usus inventus est primum, sicut charte usus inventus est primum, sicut ait Lucanus: Conficitur bibula Memphitis carta papyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. De pergamenis . Pergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
appellantur ꝓpositiones: questiones st̃
habentes aliquid quod disputatione
soluendum sit. Questio autem est q̃si¬
tio: cum queritur ansit. an quid sit.¬
an quale sit. Argumentum u̾ dictum
quasi argutum. ue quod sit argute in¬
usum. in dolatis ex ligno codicellis cpis
tolarum alloquia scribebantur: unde
runt. De ceris.ix.
cre litterarum materies. paruu¬
nium pueris primordia sensus. quarũ
studium primi greci tradidisse ꝓbant᷑.
Greci autem et tusci primum ferro in
ceris scripserunt. Postea romam uisse¬
runt ne grafium ferreum quis habet:
unde et apud scribas dicebatur. cerã
ferro ne cedito. Postea institutum ẽ ut
in cera ossib scriberent: ficut indicat
atta in satyra dicens. Uertamus uo.¬
merem in cera. inueroneq aremꝰ osseo
Grafium autem grece: latine seriptori¬
umdicitur. Nam grafia: scriptura dr̃
primum egẏptus ministrauit.
ceptum apud menfiticam urbẽ. Mem¬
phys enim ciuitas ẽ egyptiorum: ubi

Expanded text:
appellantur propositiones, quaestiones sunt appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. 15. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur an sit, quid sit, quale sit. 16. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quasi argute inusum, in dedolatis ex ligno codicillis epitolarum alloquia musitabant  f. misrunt. De ceris . Cerae litterarum materies, parvunium pueris, primordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Uferro ne caedito. Postea institutum est ut ceram ossibus scriberent, sicut indicat Atta in satyra dicens: Vertamus vomerem in ceram, mucroneque aremus Osseographium autem grece latine scriptorium dicitur. Nam graphia, scriptura dicitur. primum Egyptus ministravit, ceptum, apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Egyptiorum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
prelocutio. Precepta sunt: que aut qͥd
faciendum. aut quid non faciendum
sit docent. Quid faciendum: ut dilige
dm̃ tuum. et honora patrem tuum
et matrem tuam. Quid non faciendũ:
ut non mechaberis. non furtum fa¬
cies. Similiter & gentilium precepta.
uel iubent uel uetant. Iubent facien¬
dum ut midus ara. sere nudus. Ue¬
tant. ut ne ue initer uites corilum sere.
ne ue flagella sumina pete. Primus au¬
tem precepta apud hebrros moyses scͥp¬
sit. Apud latinos marcius uates primꝰ
precepta composuit. ex quib ẽ illud:
postremus dicas. primus taceas. Parabo¬
le quippe et problemata nominib suis
indicant altius se prescrutari oportere.
Parabola quippe alicuius rei similitu¬
dinem ꝑ se gerit. quod licet sit uoca¬
bulum grecum: iam tamen ꝓ latino
usurpatur. Et notandum est quod in
parabolis que dicantur rerum simili¬
tudines. reb de quib agitur compa¬
rantur. Problemata autem que latine

Expanded text:
praelocutio. Praecepta sunt, quae, aut quid praelocutio. Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent: quid faciendum, ut: Dilige Dominum Deum tuum ; et: Honora patrem tuum et matrem tuam ; quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem praecepta apud Hebraeos Moyses scripsit, apud Latinos Martius vates primus praecepta composuit. Ex quibus est illud: Postremus dicas, primus taceas. 13. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere, Parabola quippe alicujus rei similitudinem per se gerit, quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus de quibus agitur comparantur. 14. Problemata autem, quae Latine
Abbreviated transcription (Latin):
mente. Sunt enim interprecationes
ut commenta iuris. commenta. euan¬
gelui. Apologeticum est excusatio: in qͦ
solent quidam accusantib responde.
In defensione enuim et negatione sola
positum est: et est nomen grecum. Pa¬
nagericum est licentiosum et lasciuio¬
sum genus dicendi in laudib regum:
in cuius compositione homines multis
mendaciis adulantur. Quod malum
a grecis exortum est: quorum leuitas
instructa dicendi facultate et copia in¬
credibili. multas mendaciorum nebu¬
las suscitauit. fastorum libri sunt. iN
quib reges uel consules scribuntur a
tibus. Unde et ouidii libri fastorum
dicuntur: quia de regib et consulib
editi sunt. Proemium est uncium di-¬
cendi. Sunt enim procina principia
librorum. que ante cause narrationem
ad instruendas audientium aures co¬
aptantur. Cuius nomen pleriq latini¬
tatis ꝑiti: sine translatione posueruñ.
Hoc autem uocabulum apud nos int̾¬
pretatum p̃fatio nuncupatur: quasi

Expanded text:
mente. Sunt enim interpretationes, mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a tibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
bere libros eius quisquam. sed nec legere
dicunt. Primum genus excerpta
sunt que grece scolia nuncupantur: in
quib ea que uidentur obscura ueldif¬
ficilia summatim acbreuiter ꝑstringũ¬
tur. Scdm genus omelie sunt: quas lati¬
ni uerbum appellant que ꝓferuntur
in populis. Tercium thomi: quos nos
libros uel uolumina nuncupamus.
Omelie autem ad uulgus locuntur:
thomi uͦ idest libri maioris sunt dis¬
putationis. Dialogus est disputatio du
orum uel plurimoꝵ: quem latin ser¬
monem dicunt. Nami quos greci dia¬
logos uocant: nos sermones uocamus.
Serino autem dictus: quia inter utr̃q
seritur. Unde et in uirgilio. Multa int̾
sese longo sermone serebant. Tractatꝰ :
uinius rei multiplex expositio. eo quod
trahat sensum in multa sentiendi con¬
tractando secum. Differt autem ser¬
mo. tractatus et uerbum. Sermo enĩ
altera eget ꝑsona. tractatus specialit̃
ad scipsum est. uerbum autem ad õs.
Unde et dicitur. uerbum focit ad ꝑo.¬
pulum. Commentaria dic ta. quasi cũ

Expanded text:
bere libros ejus quisquam, sed nec legere . Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholiam nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia, summatim ac breviter praestringuntur. 2. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verba appellant quae proferuntur in populis. Tertium, tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgus loquuntur; tomi vero, id est, libri, majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio 254 duorum, vel plurimorum, quam Latini sermonem dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sese vario sermone serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum
Abbreviated transcription (Latin):
Infantia. pueritia. ad olescen¬
tia. uiuentus. grauitas atꝙfenectus. P̾
ma etas infantia ẽ pueri nascentis ad
lucem. que porrigit᷑ in septem annis. Se
cundaetas. pucritia .i. pura: m ecdum
agencrandum apta: tendens usꝙ ad qͣr¬
tum decimum annum. Tercia ad olestẽ.¬
tia adgignendum adulta: quȩ duab
constat ebdomadis. ꝓpcer intellectum ⁊
accionem queduo nondum crantin

Expanded text:
infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, atque senectus. 2. Prima aetas, infantia, est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. 3. Secunda aetas, pueritia, id est, pura, et necdum ad generandum apta, tendens usque ad decimum quartum annum. 4. Tertia, adolescentia, ad gignendum adulta, quae constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in
Abbreviated transcription (Latin):
haretra sagitarum pharetͥs .ix.¬
utcta a serendo iacula dicta sũ  fe¬
uttum. uͥ sunus defirtur. Que iccirco ech¬
imologiam cõmunt̃ hñt. qr pharet᷑ mortẽ
latrum moittum s portat. Coriti ꝓpͥe
st arcuum theche. sic̃ I. sagittarum pba¬
ntie. Uagina appellaturi. eoqͦo in eam mue
bgladius baniletur. Thica  qͦo ab cͥaliqͥd
ncptum tegat.c. litt̾a ꝓ .g. posita. alii g̃co
nomine thecam uocari assertint. qͦd ibi re¬
ponatur aliquit. Iñ i bibliocbecalibroꝵ re¬
positio df. Oolones sũt uagine lignet᷑. intͣqͣt
lacit pugio subbaculi specie. Dilones aut̃¬
adolo dicti sũt qdfallãt et decipiant sirro
cum speriem prestrant ligni. hos uulgus
medicos actitꝰ moib. oxea. uocat᷑. arcus uo¬
catus eo qͦd arecat ad utrsarium. Iñ ⁊ arceo
dicuntur a quib arcentur hostes. Itt̃. artꝰ

Expanded text:
haretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta, sicut et feretrum ubi funus defertur, qui idcirco etymologiam communem, habent quia pharetra mortem, feretrum mortuum sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum reportat, dolones sunt vagine lignee, inter quas latet pugio sub baculi specie: dolones auta dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus
Abbreviated transcription (Latin):
re auctoritas estr que maxime uirtute con¬
sistit. Testimonia multa sunt que afferant
auctoritatem. id ẽ ingenium. opes. etas. for¬
tuna. ars. usus. necessitas. et concursio reruĩ
fortuitarum. A dictis factisꝙ maioꝵ peti¬
tur fides. cum priscoꝵ dicta factaꝙ memo¬
rantur. a tormentis fides prebetur. post q̃
nemo creditur uelle mentiri. Ga uͦ que
tractantur in tempore quia fuis nomini¬
bus plana sunt: diffinitione non indigeñ.
Memorie quoq condendum est topica ora¬
torib. dialecticis. poetis. et iurisꝑitis cõ¬
muniter quidem argumenta prestare. s
quando aliquid specialiter ꝓbant. ad re-¬
thores poctas. iurisꝑitosq ꝑtinent: quan¬
do uͦ generaliter disputant. ad phyloso¬
phos attinere manifestum est. M irabile
plaue genus oꝑis in unum potuisse colli¬
gi quioquid mobilitas ac uarietas huma¬
ne mentis in sensib exquirendis ꝑ diuer¬
sas causas poterat inuenire conclusit li¬

Expanded text:
rae auctoritas est quae maxime virtute conrae auctoritas est quae maxime virtute consistit. Testimauctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Ea uero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Memoriae quoque condendum est, topica oratoribus, dialecticis, poetis et iurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rethores, poetas iurisperitosque pertinent, quando uero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, – in unum potuisse colligi quicquid mobilitas ac uarietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diuersas causas poterat inuenire, – conclusit li
Abbreviated transcription (Latin):
est: quando ꝑ collationem ꝑsonarum siue
causarum. sententie ratio sub imputatione
formatur. ut uirgiluis. Tu potes eneam
manib subducere graum. nos aliquid
contra rutulos uiuisse nefandum ẽ. Itẽ
argumenta que ducuntur extrinsecus.
que greci tegnos idest artis exꝑtes uocant:
ut est testimonium. Testimonium uero
constat ex re: ac duuditur quinq modis.
Primo ex ꝑsona. scdo ex nature auctorita¬
te. tercio ex temporib auctoritatum. quar¬
to ex dictis factisq maiorum. quinto ex
tormentis. Tertius gͦ suꝑior modus qui est
ex temporib in octo species diriuatur. Pri¬
mum ingenio. scdo opib. tercio etate. qͣr¬
to fortuna. quinto arte. sexto usu. septimo
necessitate. octauo concursione fortuitoꝵ.
Testimonium omne est: quod ab aliqua
externa resumitur ad faciendam fidem.
Persona non qualiscunq est. que testimo¬
nii pondus habet ad faciendam fidem. sed
morum ꝓbitate debet ẽẽ laudabilis. Natu¬

Expanded text:
est, quando per collationem personarum siue est, quando per collationem personarum siue causarum sententiae ratio sub imputatione formatur – Vergilius: 'Tu potes Aenean manibus subducere Gracontra Rutulos iuvisse nefandum est? Item argumenta quae ducuntur extrique Greci tegnos, id est artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat ex re, ac dividitur quinque modis; primo ex persona, secundo ex nature auctoritate, terto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Natu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia uictis. Ab antecedentib argum̃¬
tum est: quando aliqua ex his que priꝰ
gesta sunt comꝓbantur. ut cicero ꝓmilo¬
ne.Cum non dubitauerit aꝑire quid co¬
gitauerit. uos potestis dubitare quid fe
cerit: A repugnantib argumentum ẽ.
quando illud quod obicitur aliqua con¬
trarietate destruitur: ut cicero. Is gͥ noz
modo de tali ꝑiculo liberatus. sed hono¬
re amplissimo ditatus. domi te interfi¬
cere uoluisset. A coniugatis argum̃tũ
est. cum comꝓbabiliter ostenditur quid
Nos sipellant. nichil affore credunt. qͥn
A causis argumentum ẽ. quando con¬
suetudine cominum res que tractatur
fieri potuisse conuincitur. ut terentius.
Ego non nichil ueritus sum dudum.¬
abs te cauere. ne faceres quod uulgus
seruorum solet: dolis ut me deluderes.
Ab affectis argumentum ẽ. cum ex
his que facta sunt aliquid approba¬
tur. ut uirgilius. Degeneres animos
timor arguit. A comparatione argum̃tũ

Expanded text:
superbia uictis.' Ab antecedentibus argumesuperbia uictis.' Ab antecedentibus argumentum est, quando aliqua ex his quae prius gesta sunt comprobantur – Cicero pro Milone: 'Cum non dubitauerit aperire quid cogitauerit, uos potestis dubicerit? A repugnantibus argumentum est, quando illud, quod obicitur, aliqua contrarietate destruitur, ut CiceroDeiot. 15: 'Is igitur non modo de tali periculo liberatus, sed honore amplissimo ditatus, domi te interficere voluisset'. A coniugatis argumentum est, cum contra probabiliter ostenditur quid Aen. 8, 147: Nos si pellant, nihil adfore credunt, quisA causis argumentum ducitur, quando ex consuetudine communi res, quae tractatur, fieri potuisse convincitur. Ut Terentius : Ego non niabs te, Daue, ne faceres quod uulgus seruorum solet, dolis ut me deluderes.' Ab effectis argumentum est, cum ex his quae facta sunt aliquid approbatur, ut Vergilius: 'Degeneres animos timor arguit.' A comparatione argumentum
Abbreviated transcription (Latin):
modo distet unius appellationis postre¬
mitas in alia uoeis declinatione for¬
oum de eodem genere se ntentia dicit᷑.
ut uirgiliꝰ. Uarium & mutabile genꝰ.
Tercium ab specie argumentum ẽ: cũ
generali questioni fidem species facit.
ut non sic frigius penetrat lacedemo¬
na pastor. A simili argumentum ẽ. quan¬
do reb aliquib similia proferuntur. ut
Suggere tela mͥ. non ullum dextera frus¬
tra torserit in rutilos. steteruntq in cor¬
pore graium ila cis campis. A differentia
argumentum est. quando ꝑ differentiam
aliqua separantur ut uirgilius. Non dio¬
medis equos. nec currum cernis achillis.
A contrariis argumentum dicitur quan¬
clo res discrepantes sibimet opponuntur.
ut uirgilius. Mortali ne manu facte im¬
mortale carine fas habeant. certusq incer¬
ta ꝑicula lustret eneas. A consequentib
argumentum dr̃. quando positam rem
ineurtabiliter aliquid consequitur. ut
uirgilius. Non ea uis animo nec tanta

Expanded text:
modo distet unius appellationis postremodo distet unius appellationis postremitas in alia uocis declinatione forum de eodem genere sententia ducitur, ut Vergilius: 'Varium et mutabile semper femina.' Ab specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facit: 'At non sic Phrygius penetrat Lacedaemona pastor.' A simili argumentum est, quando rebus aliquibus similia proferuntur, ut Vergilus: 'Suggere tela mihi: non ullum dextera frustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis.' A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separantur – Vergilius: 'Non Diomedis equos nec currum cernis Achillis.' A contrariis argumentum dicitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur – Vergilius: 'Mortaline manu factae immortale carinae fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas?' A consequentibus argumentum est, quando positam rem aliquid ineuitabiliter consequitur – Vergilius: 'Non ea uis animo, nec tanta