comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
popłm tollens. Orias. forticudo dñi
Azarias. auxiliũ dñĩ. Otias aut̃. ipse
est qui & azarias. duplici nomine.
Iste. ẽ. qui illicitũ sibi sacerdotiũ uin¬
dicare conatꝰ. lepra in fronte ꝑcussus ẽ
oathas. est ꝑfectꝰ. Pulchra ȩthimologi¬
a nominis: Fecit enĩ rectũ in c̃spectu
dñi. & portã templi ȩlificauit ex cel-¬
sam. Achaz. app̃hendens. Et echias. for¬
tis dñi. Manasses. obliuiosus. Permul¬
ta enĩ scelera & sacrilegia. reliquerat
& oblitus fuerat dm̃. siue quia oblitꝰ. ẽ.
ds̃ peccatorũ illius. Amon. fidelis uł
honestus. Iosias. ubi. ẽ. incensũ dñi.
ꝓpria ȩthimologia nominis. Iste ẽ. enĩ
qui simulacra cõbussit. Ioachaz. robu¬
stus. Ioachim. ubi. ẽ. pͣparatio. Elia¬
chim. dĩ resurrectio. Iechonia. prȩpara¬
tio dñi. Sedechias. iustus dñi. Ierobo¬
am. iudicatio siue causa popłi. uł ut
quidã aiunt diuisio int̾pretat᷑. ꝓeo

Expanded text:
populum tollens. Ozias fortitudo Domini. populum tollens. Ozias fortitudo Domini. Azarias auxilium Domini. Ozias autem ipse est qui Azarias duplici nomine. Iste est qui, inlicitum sibi sacerdotium vindicare conatus, lepra in fronte percussus est. Ioatham est perfectus. Pulchram etymologiam nominis. Fecit enim rectum in conspectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. Achaz adprehendens. Ezechias fortis Dominus. Manasse obliviosus. Per multa enim scelera et sacrilegia reliquerat et oblitus fuerat Deum. sive quod oblitus est Deus peccatorum illius. Amon fidelis vel onustus. Iosias, ubi est incensum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim Dei resurrectio. Ieconias praeparatio Domini. Sedechias iustus Domini. Ieroboam iudicatio sive causa populi, vel, ut quidam aiunt, divisio interpretatur, pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
Utiq quia fortissimꝰ in proeliis fuit.
ipse & desiderabilis. in stirpe scilicet
sua. de qua p̾dixerat ꝓpħa. ueniet de¬
sideratus cunctis gentib. SalomoN.
trinomius fuisse phibetur. Primũ uoca¬
bulũ eius Salomon dr̃ id ÷ pacificus.
eo qđ in regno eiꝰ pax fuerit. Scđm nom̃¬
eiꝰ idida. eo qđ fuerit dilectꝰ & amabi¬
lis dño. Terciũ uocabulũ eiꝰ choeleth.
contionator. qđ ad popłm loqueret᷑
Ionathan. colũbȩ donũ. Absalon patris
pax. ꝑ antifrasin. eoqđ bellũ aduer¬
sus patrẽ gessisset. siue qđ in ipsobello
dauid pacatꝰ fuisse legitur filio. adeo
ut etiã magno cũ dolore extinctum
plangeret. Roboam latitudo popłi
& ipsũ ꝑ antifrasin. qđ decẽ tribub
abeo separatis. duȩ tantũ ei relictȩ
sint. Abia pat dñs. uł pat̃ fuit. Asa.
tollens siue sustollens. Iosaphat. dñi
iudiciũ. Iorã. qui. ẽ excelsus. Ochorias.
apprehendens dm̃. Athalia. tẽpus dñi.
Ioas spirans uł dñi robur. Amasias.

Expanded text:
utique, quia fortissimus in praeliis fuit. Ipse et desiderabilis, in stirpe scilicet sua, de qua praedixerat propheta: Veniet Desideratus cunctis gentibus. 65. Salomon trinomius fuisse perhibetur. Primum vocabulum ejus Salomon dicitur, id est, pacificus, eo quod in regno ejus pax fuerit. Secundum nomen Idida, eo quod fuerit dilectus, et amabilis Domino. Tertium vocabulum ejus Coheleth, Contionator, quod ad populum loqueretur. Ionathan columbae donum. Absalon patris pax per antiphrasin, eo quod bellum adversus patrem gessisset, sive quod in ipso bello David pacatum fuisse legitur filio, adeo ut etiam magno cum dolore extinctum plangeret. Roboam latitudo populi, et ipsud per antiphrasin, quod decem tribubus ab eo separatis, duae tantum ei relictae sint. Abia pater Dominus, vel pater fuit. Asa tollens, sive sustollens. Iosaphat Domini iudicium. Ioram, qui est excelsus. Achazias adprehendens Dominum. Athalia tempus Domini. Ioas spirans, vel Domini robur. Amasias
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓpt̾ qd int̾fecit eosdẽ sacerdotes.
uł ꝓpt̃ qđ achab aduersitatẽ tolera¬
uit. heliscus. dñi salus int̾pretat᷑.¬
U ocabulũ aut̃ & idem. ex futuri psagio
accepte. Deniq & multas uirtutes fec̃.
& famem pellens poplma morte salua.¬
uit. Nathan. dedit siue dantis. Isaias
int̾pretat᷑ saluator dñi. & merito.
Saluatorẽ enĩ uniuersarũ gentiũ. eiꝰq
sacram̃ta. amplius quã cęteri p̾dicat.¬
ez echiel fortitudo cdĩ. Danihel iudici¬
um dĩ. siue qͥa in pres biterorũ iudicio¬
sententiã diuinȩ examinationis ex¬
hibuit: dũ reꝑta eorũ falsitate. su¬
sannã ab interitu liberauit. siue qđ

Expanded text:
uod interfecit eosdem sacerdotes, vel propter quod Achab adversitatem toleravit. 6. ELISAEUS Domini salus interpretatur, vocabulum autem idem ex futuri praesagio accepit. Denique et multas virtutes fecit, et famem pellens populum a morte salvavit. 7. NATHAN, dedit, sive dantis. Isaias interpretatur Salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium, ejusque sacramenta amplius quam caeteri pEzechiel fortitudo Dei. Daniel iudicium Dei, sive qsententiam divine examinationis exibuit dum, reperta eorum falsitate, Susannam ab interitu liberavit, vel quia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
terpretat᷑ dñs ds̃. Ex futuri gͥ prę¬
in sacrificio cũ qua dringentis sacer¬
dotib baal. inuocato nomine dñi. de¬
scendit de celo ignis suꝑ holocaustũ.
Qđ cũ uidisset om̃is popłs. cecidit iN
faciem suã & ait. Dñs ipse. ẽ. dĩ. Ex¬

Expanded text:
terpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praeterpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praer cum quadringentis sacerdotibus Baalim, invocato nomine Domini, descendit de celo ignis super olocaustum ‘quod cum vidisset omnis populus cecidit in faciem suam et ait: Dominus ipse est De
Abbreviated transcription (Latin):
famis excidio liberauit. Beniamin
int̾pretat᷑ filius dexterȩ. qđ est uirtu¬
tis. Dextera enĩ appellat᷑ iamin. Mat̃
quippe eiꝰ moriens uocauerat nom̃ eiꝰ
benonim. id .ẽ. filius doloris mei. Pat̾
hoc mutauit: filiũ dexterȩ nominans.
Manasses dictꝰ. ab eo qđ sit pat̾ eiꝰ oblitꝰ
calmorũ suorũ Ita enĩ hebraice uoca¬
tur obliuio. Effraim. eoqđ auxerit
eũ dĩ. & ex hoc uocabulo in linguam
nr̃am transfertur augmentum.
quasi prȩfatores. quia porro fantur &
de futuris uera pͣdicunt. Qui autẽ
a nob ꝓpħȩ. inueteri testam̃to uidentes
appellabant᷑: quia uidebant ea quȩ
Hinc ẽ. qđ scriptũ. ẽ. in samuhele.
eanus ad uidaentẽ. Hinc isaias. Uidi
inqͥt dñm sedentẽ. suꝑ thronũ ex¬
celsũ & eleuatũ. Et ezechiel. Aꝑti
dam aut̃ ꝓpħarũ ethimologiȩ nomi¬
num annotandȩ st̃. Uocabula enĩ eu
satis ostendunt. quid infuturis facts
dictisq suis pͣnunciassent. Helia in¬

Expanded text:
famis excidio liberavit. Benjamin famis excidio liberavit. Benjamin interpretatur filius dexterae, quod est virtutis. Dextera enim appellatur Iamin. Mater quippe ejus moriens vocavit nomen ejus Benoni, id est filius doloris mehoc mutavit, filium dexterae nominans. Manasses dictus ab eo, quod sit pater eius oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus; et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum. quasi praefatores, quia porro fantur et de futuris vera praedicunt. Qui autem a nobis prophetae, in Veteri Testamento videntes appellabantur: quia videbant ea quae Hinc est quod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem . Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum . Ezechieli aperti dam autem prophetarum etymologiae nominum adnotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias in
Abbreviated transcription (Latin):
Neptalim de conuersione siue cõpara¬
tione causa nominis eiꝰ est. Unde &
dixit rachel. cũ eũ peꝑisset ancilla
eius bala. Habitare me fecit ds̃ ha¬
bitatione cũ sorore mea. Dan inter¬
pretatur iudiciũ. Bala enĩ dũ eum
pepisset : dixit rachel domina eiꝰ.
mͥ filiũ. Causã nominis expressit.
ut abeo qđ iudicasset dñs. filio ancil¬
lȩ. iudicii nom̃ imponeret: Gad. ab
euentu siue ꝓcinctu uocatꝰ. ẽ. Quan¬
do enĩ peꝑit eũ zelfa: dixit domina
Et abeo qđ beata dr̃ ex ȩthimologia
nominis beatũ uocat᷑. Ioseph. ab eo qđ
sibi aliũ adli mat̾ optauerat. uocauit
augm̃tũ. Hunc farao safanet appella¬
uit. qđ hebraice absconditorũ reꝑtorẽ
sonat. ꝓeo qđ obscura somnia reuelauit.
& sterilitatẽ pͣdixit. Tam̃ quia hoc no¬
men ab egyptio ponit᷑. ipsius linguȩ
debet habere rationẽ Int̾pretatur gͦ
saphanet ȩgyptio sermone saluator
mundi. eo qđ orbem t̾rȩ ab imminenti

Expanded text:
Nephtalim. De conversione, sive conparaNephtalim. De conversione, sive conparatione causa nominis eius est. Unde et dixit Rachel, cum eum peperisset ancilla eius BalaGenes. 30, 8: 'Habitare me fecit Deus habitationem cum sorore mea.' Dan interpretatur iudicium. Bala enim dum eum peperisset, dixit Rachel domina eiusGmihi filium.' Causam nominis expressit, ut ab eo quod iudicasset Dominus, filio ancillae iudicii nomen inponeret. Gad ab eventu, sive procinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelpha, dixit domina et ab eo, quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Ioseph ab eo, quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit augmentum. Hunc Pharao Zaphanath appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit et sterilitatem praedixit. Tamen quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur enim Saphaneth Aegyptio sermone salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminenti
Abbreviated transcription (Latin):
ex angłi officio designatur. Urihel int̾¬
pretatur ignis di. Sicut legimꝰ apparu¬
isse ignẽ in rubo. legimꝰ etiã ignẽ missũ
desuꝑ. & implesse qđ prȩceptũ est. Ihro¬
ni autẽ & dominationes & principatꝰ
sam cęlestẽ societatẽ apłs cõplecticur.
ordines angłorũ & dignitates intelli¬
guntur. Et ꝓhac ipsa distributione
officiorũ alii throni. alii dominationes.
alii principatꝰ. alii potestates dicuntur.
ꝓcertis dignitatib quib inuicẽ distin¬
guntur. Uirtutes angłica quęctã mini¬
steria ꝑhibent᷑. ꝑ quas signa & miracu

Expanded text:
et angeli officium designatur. Uriel inteet angeli officium designatur. Uriel interpretatur ignis Dei, sicut legimus apparuisse ignem in rubo. Legimus etiam ignem missum desuper, et inplesse quod praeceptum est. Throni autem et dominationes et principasam coelestem societatem Apostolus complectitur, ordines angelorum et dignitates intelliguntur, et pro hac ipsa distributione officiorum alii throni, alii dominationes, alii principatus, alii potestates dicuntur, pro certis dignitatibus quibus invicem distinguuntur. 17. Virtutes angelica quaedam ministeria perhibentur, per quae signa
Abbreviated transcription (Latin):
habitabit᷑ ierłm. Si enĩ in ipsis officiis
disponerent. nullomͦ hoc qđ homini
diceret. angłs ab angło cognouisset¬
bus appellantur: ut ꝑ uocabula ipsa. in
oꝑe suo quid ualeant designet᷑. Gabriel
hebraice. in linguam nr̃am uertit᷑ forti¬
tudo dĩ. Vbi enĩ potentia diuina uł for¬
titudo manifestabit᷑ gabrihel mittit᷑
Unde & eo tẽpore quo erat dñs nasciturus
& triũ phaturus de mundo. gabrihel
uenit ad mariam ut illũ annunciaret
qui ad debellandas aerias potestates.
humilis uenire clignatꝰ . ẽ. Michael int̾¬
pretatur quis ut ds. Quando enĩ aliqͥd
in mundo mirȩ uirtutis fit. hic archan¬¬
gelus matit᷑. & ex ipso oꝑe nom̃ est eiꝰ qͥa
nemo ualet facere qđ facere potest ds̃.
Raphael int̾pretatur curatio uł medicina
dĩ. Ubicunq enĩ curandi & medendi opus
& inde medicina dĩ uocat᷑. Unde & ad
tobiã idem archangłs missus. oculis eiꝰ
curatione adhibuit. & cęcitate detersa
uisũ restituit. Nominis enĩ int̾p̃tatio.

Expanded text:
ittit: et si in ipsis officiis nimas disponerent, nullomodo hoc, quod homini diceret, angelus ab angelo cognovissetbopere suo, quid valeant designetur. 10. Gabriel Hebraice in linguam nostram vertitur fortitudo Dei. Ubi enim potentia divina vel fortitudo manifestatur, Gabriel mittitur. 11. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus, et triumphaturus de mundo, Gabriel venit ad Mariam, ut illum annuntiaret, qui ad debellandas aereas potestates humilis venire dignatus est. 12. Michael interpretatur quis ut Deus? Quandin mundo mirae virtutis fit, hic archangelus mittitur. Et ex ipso opere nomen est eius, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Raphael interpretatur curatio vel medicina Dei. Ubicumque enim curandi et medendi opus  inde medicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangelus missus oculis eius curationem adhibuit, et caecitate detersa visum ei restituit. Nominis enim interpretatione
Abbreviated transcription (Latin):
tur uocant᷑ angłi. Quib ideo pic̾torũ
licentia pennas facit. ut celerẽ eorũ in
cuncta discursũ significet. Sicut & iuxta
fabulas poetarũ uenti pennas habere di¬
cuntur. ꝓpt̾ uelocitatẽ scilicet. Unde &
scriptura saera dicit. qui ambulat sup
pennas uentorũ. Nouẽ aut̃ esse ordines
angłorũ. sacrȩ scripturȩ testant᷑. Id est
angłi. archangłi. throni. dominationes.

Expanded text:
tur, vocantur angeli. Quibus ideo pictorum licentia pennas facit, ut celerem eorum in cuncta discursum significent: sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas habere dicuntur, propter velocitatem scilicet. Unde et sacra Scriptura dicit: Qui ambulat super pennas ventorum . Novem autem esse ordines angelorum sacrae Scripturae testantur, id est, ang
Abbreviated transcription (Latin):
donatꝰ. ut subaudiatur ꝓ uida. Iste enĩ
in locũ eiꝰ electus. ẽ. ab apłis. cũ ꝓduob
sors initteretur. Marcus excelsus. man¬
cdato utiq ꝓpt̾ euangłium altissimi
qđ p̃dicauit. Lucas. ipse consurgens.
siue ipse eleuans. eoqd eleuauerit
p̃dicationẽ euangłii post alios. Barna¬
bas. filius ꝓpħȩ. uł filiꝰ consolationis.
DERELIQUIS IN EUCLIO NOMINISUS.

Expanded text:
donatus, ut subaudiatur pro Iuda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Marcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Altissimi, quod praedicavit. Lucas ipse consurgens, sive ipse elevans eo quod elevaverit praedicationem Evangelii post alios. Barnabas filius prophetae, vel filius consolationis. De reliquis in evangelio nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
se & diluuiũ prȩterisse putauerunt.
Obhoc signant̃ transfertur mortuus. ẽ:
ut ostenderet᷑ ñ uixisse eũ post dilu¬
uium. sed in eodẽ cataclismo fuisse
defunctũ. Soli enĩ octo homines iN
arca diluuiũ euasert̃. Lamech ꝑcuti¬
ens. Iste enĩ ꝑcussit & int̾fecit cam.
qđ etiã ipse se postea ꝑpetrasse uxori¬
bus confitetur. Noc requies int̾ptat᷑.¬
ꝓeo qđ subillo omia retro oꝑa quie¬
uerunt ꝑdiluuiũ. unde & pat̾ eius
uocans nom̃ eiꝰ noe dixit. Iste requi-¬
escere nos faciet ab om̃ib oꝑib nr̃is.
posteritatis accepit. Ex ipso enĩ patri¬

Expanded text:
se, et diluvium praeteriisse putaverunt. se, et diluvium praeteriisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in Arca diluvium evaserunt. 14. LAMECH percutiens. Iste enim percussit et interfecit Cain; quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. 15. NOE requies interpretod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium. Unde et pater ejus vocans nomen ejus 319 Noe, dixit: Iste requiescere nos faciet ab omnibus operibus nosposteritatis accepit. Ex ipso enim patri
Abbreviated transcription (Latin):
poenã sui sceleris dederit. Abel luctꝰ
int̾pretatur. Quo nomine p̃figurabat᷑
occidendus. Idem & uanitas. quia cito
solutus. ẽ. atq subtractꝰ. Seth int̾pre¬
tatur resurrectio. eo qđ post frĩs int̾
fectionẽ natus sit. quasi resurrectionẽ
fr̃is ex mortuis suscitaret. Idem & positio.
quia posuit eũ ds̃ ꝓabel. Enos iuxta
ꝓpriȩ linguȩ uarietatẽ. homo uł uir
dr̃. Et congrue hoc uocabulũ habuit.
inuocandi nom̃ dñi. Licet pleriq hebre¬
orũ arbitrent᷑. qđ tunc primũ in nomi¬
ne dñĩ & insimilitudine eius fabrica¬
ta sint idola. Enoch dedicatio. In ipsi.¬
us enĩ nomine ciuitatẽ postea ȩdifica¬
uit cam. Cainan. lam̃tatio uł possessio
eorũ. Sicut enĩ cain possessio. tea diri¬
uatũ nom̃ qđ est cainan facit possessio
eorũ. Matusalã int̾pretatur mortuus
ẽ: euidens ȩthimologia nominis. Qui¬
dam enĩ eum cũ patre translatũ fuis¬

Expanded text:
poenam sui sceleris dederit. 318 8. ABEL luctus poenam sui sceleris dederit. 318 8. ABEL luctus interpretatur, quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est, atque subtractus. 9. Seth interpretatur resurfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem et positio, quia posuit eum Deus pro Abel. Enos iuxta propriae linguae varietatem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. invocandi nomen Domini'; licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio r. Sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, feorum. 13. Mathusalem interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis. Quidam enim cum patre translatum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia hȩc elem̃ta formata sunt.
Vnde & ex eius diriuatione uocabulũ
acceꝑunt. Hanc ylen greti. latini ma-¬
teriãm ap pellauerunt. ideo qͥa om̃e
informe unde aliqͥd faciendũ ẽ. sẽꝑ
materia nuncupatur. Proinde & ea
poetȩ siluã nominauert᷑. Nec in con¬
grue. quia materiȩ siluarũ st̃. Greci
aut̃ elem̃ta ictoxia nuncupant. eo
qđ sibi societatis concordia & cõmu¬
nione quadã conueniant. Nã sic ea
int̾ se naturali quadã ratione iuncta
dicunt᷑. ut & modo originẽ ab igne
repetentes. usq ad terrã modo a t̾ra
usq ad ignẽ. Ut ignis quidẽ in aera
desinat. aer in aqua densetur. aqua
in terrã crassescat. rursusq t̾ra dilu-¬
atur in aquã aqua rarescat in aera.
aer in ignẽ extenuetur. Qua ꝓpt̃
om̃ia elem̃ta omĩb in esse. sed unu̾¬
quodq eorũ ex eo qđ amplius habet
accepisse uocabulũ. Sunt aut̃ diuina
stributa. Nam cȩlũ angłis. aerem uo¬
lucrib. mare piscib. t̾rã hominib.

Expanded text:
isibilia haec elementa formata sunt; unde et ex eius derivatione vocabulum acceperunt. Hanc ὑλην Latini materiam appellaverunt, ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Proinde et eam poetae silvam nominaverunt, nec incongrue, quia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa στοιχεῖα nuncupant, eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant. Nam sic ea inter se naturali quadam ratione iuncta dicuntur, ut modo originem repetentes usque ad terram, intro a terra usque ad ignem: ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat: rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia elementa omnibus inesse: sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse vocabulum. Sunt autem divina stributa. Nam coelum angelis, aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
horas. Adhuc partes horarũ admittunt
diuisionẽ. qͦusq uenias ad tantũ tem¬
poris punctũ. & quandã mom̃ti stillã.
ut ꝑnullã morulã ꝓduci possit. &
ideo iã diuidi ñ potest. Hȩc ẽ. athomꝰ
tẽporis. Innumeris. ut puta octo di¬
uidunt᷑ inquattuor. rursus.iiͬii. in
duos. deinde duo in unũ. Unus autꝰ
athomꝰ. ẽ. qͥa insecabilis. ẽ. Sic & litt̃a.
Nã orationẽ diuidis in uerbo. uerbũ aut̃
in sillabis. sillabã in litteris. Littera¬
aut̃ pars minima athomꝰ. ẽ: nec diuidi
potest. Athomus gͦ. ẽ. qđ diuidi ñ po¬
test. ut in geometrica punctꝰ. Nã thomꝰ
diuisio dr̃ grece. athomus indiuisio.

Expanded text:
horas; adhuc partes horarum admittunt horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias ad tantum temporis punctum et quandam momenti stillam, ut per nullam morulam produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: Nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera pars minima atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est, quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam tomus divisio dicitur Graece, atomus indivisio.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ homos phy. losophi uocant. quasdã.ii
inmundo corporũ partes. tã minu-¬
tissimas ut nec uisui pateant. nec thom̃
id ẽ. sectionẽ recipiant. Vnde & atho¬
mi dicti st̃. hi ꝑinane totius mundi
in requietis motib uolitare. & huc atq
illuc ferri dicunt᷑. sicut tenuissimi
pulueres. qͥ in fusi ꝑfenestras radiis
solis uident᷑. Ex his arbores & herbas
& fruges om̃s oriri. & ex his ignem &
aquã. & uniuersa gigni atq constare.
qͥdã phylosophi gentiũ putauert᷑
Sunt aut̃ athomi. aut in corpore. aut
intẽpore. aut innumero. In corpore.
ut lapis. Diuidis eũ in partes. & partes
ipsas diuidis ingrana. ueluti st̃ arenȩ
Rursũq ipsa arenȩ grana diuide in mi¬
nutissimũ puluerẽ. donec si possis ꝑue¬
nias ad aliquã minutiã. quȩ iã non sit
que diuidi uł secari possit. Hȩc. ẽ. atho¬
mus in corporib. In tẽpore uͦ: sic intel¬
ligitur athomus. Annũ uerbi gr̃a
diuidis in m̃ses. m̃ses in dies. dies in

Expanded text:
omos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae iam non sit quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt subtiles ac tenues sonos emit.¬
tunt. Pingues sunt uoces qͣndo sp̃s
multꝰ simul egredit᷑ sicite urorũ.
Acuta uox ẽ. tenuis. alta. sicut in cor¬
dis uidemꝰ. Dura uox ẽ. quȩ uiolent̃
emittit sonos. sicut tonitruũ. sicut
incudis sonꝰ. qͦtiens indurũ malleus
ꝑeutitur ferrũ. Asꝑa uox. ẽ. rauca &
quȩ disꝑgitur ꝑ minutos & dissimiles
pulsus. Cȩca uox. ẽ. quȩ mox ut emis¬
sa fuerit conticescit. atq suffocata
nequaquã longius ꝓducit᷑. sicut est
infictiub. Uinnola ẽ. uox mollis
atq flexibilis. Et uinno dicta a uinno.
hoc ẽ cincinno mollit flexo Perfecta¬
autẽ uox ẽ: alta. suauis & clara. Aita :¬
ut in sullimi sufficiat. Clara: ut au¬
res adimpleat. Suauis: ut animos
audientiũ blandiat. Si ex his aliquid
defuerit: uox ꝑfecta ñ erit.

Expanded text:
sunt, subtiles ac tenues sonos emitsunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno mollitautem vox est alta, suavis et clara. Alta ut sublimis efficiatur. Clara ut aures adimpleat. Suavis ut animos audientium blandiat si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non erit.
Abbreviated transcription (Latin):
tas uocis. hȩc a melosa suauitate &
melle dicta. Diastema. ẽ. uocis spaci¬
um ex duob uł plurib sonis aptatũ.
Diesis. ẽ. spacia quȩdã & deductiones
modulandi. atq uergentes de uno in
altero sono. Tonꝰ. ẽ acut᷑a enunciatio
uocis. Est enĩ armoniȩ differentia
& quantitas. quȩ in uocis accentu uł
tenore consistit. cuiꝰ genera in quinde¬
cim partib musicȩ diui sert̃. ex quibꝰ
yperlidius nouissimꝰ. & acutissimus
sppodorius. omniũ grauuissimꝰ. Cantꝰ
.e inflexio uocis. nã sonꝰ directus. ẽ.
Prȩcedit aut̃ sonꝰ cantũ. Arsis . ẽ. uocis¬
eleuatio. hoc. ẽ. initiũ: thesis uocis po¬
sitio. hoc. ẽ. finis. Suaues uoces st̃
subtiles & spissȩ. clarȩ atq acutȩ. Per¬
spicuȩ uoces st̃ quȩ longius ꝓtrahun¬
tur. ita ut omnẽ inpleant continuũ
locũ. sicut clangor tubarũ. Subtiles
tium. uł mulierũ. uł egrotantiũ. sic̃
inneruis. Quȩ enĩ subtilissimȩ cordȩ

Expanded text:
tas vocis. Haec et melos a suavitate et tas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore consistit: cuius genera in quindecim partibus musici dividerunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius omnium gravissimus. Cantus est inflexio vocis, nam sonus directus est; praecedit autem sonus cantum. Arsis elevatio hoc est initium: thesis est positio vocis, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles tium, vel mulierum, vel aegrotantium, sicut in nervis. Quae enim subtilissimae cordae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cẏtharã. aut ꝑ qđ libet aliud. qđ ꝑcu¬
tiendo canorũ est. De prima diuisio¬
ne musicȩ quȩ armonica dicitur. u¬
comoedos. tragoedos. uł choros. uł ad om̃s
qͥ uoce ꝓpria canunt. Hȩc exanimo &
corpore motũ facit. & ex motu sonũ
ex qͦ colligit᷑ musica. quȩ in homine uor
appellatur. Uox . ẽ. aer sp̃u uerberatꝰ.
unde & uerba sunt nuncupata. Prope
autẽ uox hominũ. ẽ: siue irrationa¬
lium animantiũ. Nam in aliis abusiue
ut uox tubȩ infremuit. fractasq ab
modulatio uocis. & concordantia plur¬
morũ sonorũ. uł coaptatio. Simphonia
.ẽ. modulationis tẽꝑam̃tũ. ex graui
& acuto concordantib sonis. siue iN
uoce siue inflatu. siue in pulsu. ꝑhanc
quippe. uoces acutiores grauioresq
concordant ita. ut quisquis ab ea disso¬
nuerit sensũ auditꝰ offendat. cuius
contraria. ẽ. diafonia id ẽ uoces discre¬
parites. uł dissonȩ. Eufonia. ẽ. suaui¬

Expanded text:
per citharam aut per quodlibet aliud, quod percuper citharam aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. Prima divisio musicae, quae harmonica dicitur, comoedos, tragoedos vel choros, vel ad omnes, qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, ex motu sonum: ex quo colligitur musica, quae in homine vox appellatur. Vox aer spiritu verberatus, unde verba sunt nuncupata: proprie autem vox hominum seu irrationabilium vel animantium. Nam in aliis abusive ut, Vox tubae infremuit, fractasque ad modulatio vocis et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavi
Abbreviated transcription (Latin):
nominatũ a cadendo. qͥa iã stare ñ
potest. Qđ dũ portat᷑: exequias dici¬
mus. Crematũ: reliquias. Conditũ:
carentũ. De functꝰ uocatꝰ. qͥa cõpleuit
uitȩ officiũ. Nam dicimꝰ functos offi¬
cio quia officia debita cõpleuerunt.
Vnde .ẽ. & honorib functus. Hinc gͦ
defunctꝰ. qđ ab officio sit uitȩ depo¬
situs. siue qđ sit diem functus. Se¬
pultus aut̃ dictꝰ eo qđ iam sine pulsu
& palpitatione. ẽ. idest sine motu.
Sepelire autẽ est condere corpus. nã
humare obruere dicimꝰ. hoc. ẽ. hu¬
mum inicere.
DE POTTENTIS.III

Expanded text:
nominatum a cadendo, quia iam stare non nominatum a cadendo, quia iam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus: crematum reliquias: conditum icarentum. Defunctus vocatus, quia conplevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita conpleverunt; unde est et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quod sit diem functus. Sepultus autem dictus, eo quod iam sine pulsu et palpitatione est, id est sine motu. Sepelire autem est condere corpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est humum inicere. § 3 De portentis.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sit amara. uł a marte. qͥ est effe¬
ctor mortiũ. siue a morsu hominis
primi. qđ uetitȩ arboris pomũ mor¬
dens mortẽ incurrit. Tria st̃ autẽ
genera mortis. Acerba. immatura.
naturalis. Acerba infantũ. immatu¬
ra iuuenũ. merita id ẽ. naturalis
senũ. Mortuus aut̃. ex qua parte ora¬
tionis declinet᷑. incertũ. ẽ. Nã sicut
ait cesar. ab eo qđ est morior. iN
participio p̃teriti tẽporis. in tus
exire debuit. ꝑ unũ scilicet .u.
ñ ꝑ luo. Nã ubi geminata. ẽ. litte¬
participiũ. ut fatuus. arduus. Con¬
uenient᷑ itaq factũ. ut quẽ admo-¬
dum id qđ significat ñ potest agen¬
do. ita & ipsũ nom̃ ñ possit loquen¬
do declinari. Omĩs autẽ mortuus.
aut funus . ẽ. aut cadauer. Funꝰ ẽ.
si sepeliatur. Et dictũ funus a funib
accensis. quos ante feretrũ. papiris ceri
circundatis ferebant. Caclauer autẽ
ẽ: si insepultũ iacet. Nam cadauer

Expanded text:
quod sit amara, vel a Marte, qui est effequod sit amara, vel a Marte, qui est effector mortium sive mors a morsu hominis primi, quod vetitae arboris pomum mordens mortem incurrit. Tria sunt autem genera mortis: acerba, inmatura, naturalis. Acerba infantium, inmatura iuvenum, merita, id est naturalis, senum. Mortuus autem ex qua parte orationis declinetur incertum est. Nam sicut ait Caesar, ab eo quod est morior in participio praeteriti temporis in 'tus' exire debuit, per unum scilicet U, non per duo. Nam ubi est geminata litteparticipium, ut fatuus, arduus. Convenienter itaque factum ut quemadmodum id, quod significat, non potest agendo, ita et ipsud nomen non possit loquendo declinari. Omnis autem mortuus aut funus est, aut cadaver. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. Cadaver autem est, si insepultum iacet. Nam cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
infantũ ȩtas & senũ. Senes enĩ ꝑ ni¬
miam ȩtatẽ delirant: pueri ꝑ lasciui¬
am & infantiã. ignorant qͥd agant.
Senex aut̃ tantũ masculini generis. ẽ: ał Sen
sicut anus feminei. Nam anus dicit᷑
sola mulier. Anus autẽ appellata a
multis annis. qͣsi annosa. Nam si com.¬
mune esset nom̃. cur diceret terenti¬
us. senẽ mulierẽ: Hinc & uetula.
qͥa uetusta. Sicut aut̃ a sene senectꝰ.
ita abanu anilitas nominata. ẽ.
Canicies aut̃ uocata a candore. quasi
candicies. Unde ẽ. illud. Florida iu-¬
ueritus. lactea eanicies. ꝓut diceret
candicda. Senectꝰ aut̃. multa secũ & ho¬
na affert & mala. Bona. qͥa nos a po¬
tentissimis dominis liberat. uolupta¬
tib imponit modũ. libidinis frangit
impetꝰ. auget sapientiã. dat maturi¬
ora consilia. Mala autẽ. qͥa senium
miserrimũ ẽ: debilitate & odio. Su
Nam duo st̃. quib minuunt᷑ corporis
uires. senectus & morbus. Mors dicta

Expanded text:
infantum aetas et senum: senes enim per niinfantum aetas et senum: senes enim per nimiam aetatem delirant; pueri per lasciviam et infantiam ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini; nam anus dicitur sola mulier. Anus autem appellata a multis annis, quasi annosa. Nam si commune esset nomen, cur diceret TerentiusEun. 357: 'senem mulierem'? Hinc et vetula, quia vetusta. Sicut autem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominata est. Canities autem vocata a candore, quasi candities. Unde est illud: 'florida iuventus, lactea canities,' prout diceret candida. Senectus autem multa secum et bona adfert et mala. Bona, quia nos ab inpotentissimis dominis liberat, voluptatibus inponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate et odio. 'SubNam duo sunt quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Mors dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier uͦ si uirilia oꝑa facit. recte ui¬
rago dr̃. ut amatona. Quȩ uͦ nunc fe¬
mina. antiquitꝰ uira uocabat᷑. sicut
a seruo serua. sicut a famulo famula.
ita a uiro uira. Hinc & uirginis nom̃
quidã putant. femina uͦ a partib fe¬
morũ dicta. ubi sexus species a uiro
distinguit᷑. Alii greca ęthimologia.
feminã ab ignea ui dictã putant.
qͥa uehem̃t᷑ concupiscit. Libidinosio¬
res enĩ uiris feminas. eẽ. tã in mulie
rib quã in animalib. Unde nimius
amor. apud antiqͦs femineus uocabat᷑.
Senior. ẽ. adhuc uiridior. In sexto
sed minꝰ ut senior minus sentes. ubi
cõparatiuus gradus. minꝰ significat a
tant. a sensus diminutione. eo quod
iam ꝑuetustatẽ desipiant. Nã fisici
dicunt. stultos esse homines frigi¬
dioris sanguinis. prudentes calidi.
Unde & senes inquib iã friget. &¬
pueri inquib necdũ calet: minus
sapiunt: Inde. ẽ. qđ conuenit sibi

Expanded text:
Mulier vero si virilia opera facit, recte viMulier vero si virilia opera facit, recte virago dicitur, ut Amazon. 23. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur, sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. 24. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. 28 Alii Graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidinosiores enim virribus quam in animalibus. Unde nimius amor apud antiquos femineus vocabatur. Senior est adhuc viridior. In sexto sed minus; ut senior minus sene, ubi comparativus gradus minus significat a tant a sensus diminutione, eo quod iam per vetustatem desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis, prudentes calidi: unde et senes, in quibus iam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est quod convenit sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tus qđ maior in eo uis . e. quã infe¬
mina. Vnde & uirtꝰ nom̃ accepit.
siue qđ ui agat feminã. Mulier uͦ
amollicie. tanquã mollier. detra¬
cta littera uł mutata. appellata
est mulier. Utriq enĩ fortitudine
& imbecillitate animorũ & corpo¬
rum separant᷑. Sed ideo uirtꝰ maxi¬
ma uiri. mulieris minor. ut patiens
uiro esset scilicet ne feminis repu¬
gnantib libido cogeret uiros ali¬
ud appetere. aut in aliũ sexũ pro
icripturȩ. Nam eua statim facta
de latere uiri sui. nondũ contacta
a uiro. mulier appellata. ẽ : dicen¬
te scriptura. Et formauit eã iN
mulierem. Uirgo. a uiridiore ȩta¬
uitula. Alias ab incorruptione. qͣsi
uirago. qđ ignoret femineã passio¬
nem. Uirago uocata quia uirũ agit.
hoc. ẽ. oꝑa uirilia facit. & masculini
uigoris ẽ. Antiqui enĩ. fortes femi¬
nas ita uocabant. Uirgo aut̃ ñ recte
uirago dr̃. si ñ uiri officio fungitur.

Expanded text:
tus, quod major in eo vis est, quam in fetus, quod major in eo vis est, quam in femina. Unde et virtus nomen accepit, sive quod vi agat feminam. 18. Mulier vero, a mollitie, tanquam mollier, detracta littera, vel mutata, appellata est mulier. 19. Utrique enim fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Sed ideo virtus maxima viri, mulieris minor, ut patiens viro esset, scilicet, ne, feminis repugnantibus, libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum prorScripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente Scriptura: Et formavit eam in mulierem. 21. Virgo a viridiore aetaitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. 22. Virago vocata, quia virum agit, hoc est, opera virilia facit, et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pube. id ẽ. a pudenda corporis par¬
te nuncupati. qđ hȩc loca tunc pn¬
mũ lanuginẽ ducunt. Quidã aut̃
ex annis pubertatẽ existimant. idẽ
eũ puberem esse qͥ quattuor decim
annos expleuerit. quãuis tardissine
pubescat. Certissimũ aut̃ puberẽ
esse qͥ & ex habitu corporis puber¬
tate ostendit. & generare iã possit
Puerperȩ st̃: quȩ annis puerilib
pariunt. Unde & oratius. Laudat᷑
puerꝑȩ. uł qđ primo partu grauan¬
tur. uł qđ primũ pueros pariunt.
Adolescens dictꝰ. eoqđ sit ad gignen¬
dũ adultus. siue a crescere & auge
ri. Iuuenis uocatꝰ. qđ iuuare posse
inetpit. ut inbob iuuenci. cũ a uitu¬
lis discesserint. Est enĩ iuuenis iN
ipso ȩtatis increm̃to positꝰ. & ad auxi¬
lium p̃paratꝰ Nam iuuare hominis
ẽ. opus aliquid conferentis. Sicut
autẽ tricesimꝰ ꝑfecte etatis ẽ. annꝰ
in hominib. ita in pecudib ac ium̃¬
tis. tercius robustissimꝰ. Uir nuncupa¬

Expanded text:
pube, id est, a pudendis corporis pube, id est, a pudendis corporis nuncupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est, eum puberem esse qui quatuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat. Certissimum autem puberem esse, qui et ex habitu corporis pubertatem ostendat, et generare jam possit. 14. Puerperae sunt quae annis puerilibus pariunt. Unde et Horat.: Laudantur puerperae, vel quod primo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. 15. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. 16. Juvenis vocatus, quod juvare posse incipiat, ut in bubus juvenci, 27 cum a vitulis discesserint. Est enim juvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxilium praeparatus. Nam juvare hominis est opus aliquod conferentis. Sicut autem triginta perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus ac jumentis tertius robustissimus. 17. Vir nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
purus. ẽ. & necdũ lanuginẽ florẽq
genarũ habens. Hi sunt efoebi. id c̃
a foebo dicti. necdũ ꝓ natiuitate
uiri adolescentuli lenes. Puer autẽ
trib modis dr̃. Pro natiuitate. ut
isaias. Puer natꝰ ẽ. nob̃. Pro ȩtate. ut
octennis. decennis. Vnde. ẽ. illud:
am puerile iugũ tenera ceruice rege¬
bat. Pro obsequio & fidei puritatẽ
ut dñs ad ꝓpħam. Puer ms es tu noli
timere. dũ iam ieremias longe pue¬
riciȩ excessisset annos. P uella. ẽ. par¬
uula quasi pulla. Vnde & pupillos.
ñ ꝓ conditione. sed ꝓ ętate puerili
uocamꝰ. Pupilli aut̃ dicti qͣsi sine ocu¬
lis. hoc ẽ. a parentib orbi. Hi aut
uere pupilli dicunt᷑. qͦrũ patres
ante decessert᷑. quã abhis nom̃ acci.¬
ꝑent. Cȩteri orbi uocant᷑. Orphani.
idem qͥ & pupilli. Illud enĩ grecũ¬
nom̃ est. hoc latinũ. Nã & in psalmo
ubi legit᷑. pupillo tu eris adiutor.
grecus habet orphano. Puberes. a

Expanded text:
purus est, et necdum lanuginem floremque purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est a Phoebo dicti, necdum pronati viri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur, pro nativitate, ut Esaias9, 6: 'Puer natus est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei put Dominus ad prophetam: Puer meus es tu, noli timere, dum jam Jeremias longe pueritiae excessisset annos. 12. Puella est parvula, quasi pulla; unde et pupillos, non pro conditione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi, sine oculis, hoc est, a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur quorum patres ante discesserunt quam ab eis nomen acciperent. Caeteri orbi vocantur orphani, iidem qui et pupilli; illud enim nomen Graecum est, hoc Latinum. Nam et in psalmo ubi legitur Pupillo tu eris adjutor, Graecus habet ὀρφάνῳ. 13. Puberes a
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ. finiens in quinquagesimo
anno. Quinta ętas senioris. id est
grauitas. quȩ ẽ. declinatio a iuuen¬
tute in senectutẽ. Nondũ senectus.
sed iam nondũ iuuentꝰ. quia senioris
Nam senex apud grecos. ñ pres biter
gesimo anno incipiens. septuagesimo
terminatur. Sexta ȩtas senectus. quȩ
nullo annorũ tẽpore finit᷑. sed post
quinq illas ȩtates. quantũ cunq uitȩ
est senectuti deputatur. Seniũ aut̃
pars. ẽ. ultima senectutis. dicta qđ
sit terminꝰ sextȩ ȩtatis. In his gͥ sex
spaciis. phylosophi uitã descripsert̃
humanã. in quib mutat᷑ & currit.¬
& ad mortis t̾minũ ꝑuenit. Pergamꝰ
gͥ breuit̾ ꝑ p̾dictos gradus ȩtatũ. ȩcn¬
mologias eorũ in homine demonstran¬
tes. Infans dr̃ homo primȩ ętatis Di¬
ctus aut̃ infans qͥ ad huc fari nescit.
id . ẽ. loqui ñ potest. Nondũ enĩ bene
ordinatis dentib. minꝰ ẽ. sermonis
expressio. Puer a puritate uocatꝰ. qͥa

Expanded text:
omnium, finiens in quinquagesimo omnium, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus sed iam nondum iuventus, quia senioris Nam senex apud Graecos non presbyter, gesimo anno incipiens septuagesimo terminatur. Sexta aetas senectus, quae nullo annorum tempore finitur; sed post quinque illas aetates quantumcumque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis. In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus minus est sermonis expressio. Puer a puritate vocatus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
constat duplici semine. cuius pars
maior cũ inualuit. occupat simili¬
tudinẽ sexus in corpore nr̃o. Quȩdã
tantũ utilitatis & decoris ut sensus
decoris ut mamillȩ in uiris. & IN
utroq sexi umbilicus. Quȩdã discre¬
tionis. ut inuiris genitalia. barba
ꝓlixa. pectus amplũ. In mulierib
lenes genȩ. & angustũ pectus. ad con¬
cipiendos aut̃ & portandos foetus.
renes & latera dilatata. Qđ ad homi¬
nem & ad partes attinet corporis ex
parte dictũ ẽ: nunc ȩtates eiꝰ subiun¬
RADUS etatis sex sunt Infantia.
pueritia. adolescentia. iuuentꝰ.
grauitas. atq senectꝰ. Prima ȩtas in¬
fantia. ẽ. pueri nascentis ad lucem.
quȩ porrigit᷑ in septẽ annis. Scda
etas pueritia. id ẽ. pura. & necdum
ad generandũ apta. tendens usq ad
quartũ decimũ annũ. Tercia adole¬
scentia ad gignendũ adulta. quȩ
porrigit᷑ usq ad uiginti octo annos.
Quarta iuuentꝰ. firmissima etatũ

Expanded text:
constat duplici semine, cuius pars constat duplici semine, cuius pars maior cum invaluit occupat similitudinem sexus. In corpore nostro quaedam tantum utilitatis decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba promissa, pectus amplum; in mulieribus leves genae, et angustum pectus; ad concipiendos autem et portandos foetus renes et latera dilatata. Quod ad hominem et ad partes attinet corporis ex parte dictum est, nunc aetates eius subiunGradus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad viginti octo annos. Quarta iuventus firmissima aetatum
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Primũ aut̃ aiunt cor hominis
fingi. qđ in eo sit & uita om̃is & sapi¬
entia. Deinde quadragesimodie totũ
corpus expleri. qđ ex abortionib ut
ferunt collectũ. ẽ. Alii foetus a capi¬
te sumere dicunt exordiũ. Unde &
in auiũ foctu. primũ oculos fingi in
ouis uidemꝰ. Foetus aut̃ nominatus
qđ adhuc in utero foueat᷑. Cuiꝰ scđȩ
dicunt᷑ folliculus qͥ simul cũ infante
nascitur. continetq eũ. Dictus: quia
& cũ etlitur sequit᷑. Nasci aut̃ patrib
similes aiunt. si paternũ sem̃ ualidius
sit. Matrib: si matris. Hac ratione
similes exprimi uultꝰ. Qui aut̃ utri¬
usq parentis figurã reddunt. ȩqua¬
liter mixto paterno maternoq semine
concipiunt᷑. Auorũ ꝓauorũq simi¬
les fieri. qͥa sicut in t̾ra multa semina
occulta. sic & in hominib semina ce¬
lantur. figuras parentũ redditura.
Ex paterno aut̃ semine puellas nasci. &
ex materno pueros. qͥa omĩs partus

Expanded text:
tem. Primum autem aiunt cor hominis tem. Primum autem aiunt cor hominis fingi, quod in eo sit et vita omnis et sapientia; deinde quadragesimo die totum opus expleri; quod ex abortionibus, ut ferunt, collecta sunt. Alii foetus a capite sumere dicunt exordium. Unde et in avium foetus primum oculos fingi in ovis videmus. Foetus autem nominatus, quod adhuc in utero foveatur. Cuius secundae dicuntur folliculus, qui simul cum infante nascitur continetque eum; dictus, quia et cum editur sequitur. Nasci autem patribus similes aiunt, si paternum semen validius sit; matribus, si matris; hac ratione similes exprimi vultus: qui autem utriusque parentis figuram reddunt, aequaliter mixto paterno maternoque semine concipiuntur. Avorum proavorumque similes fieri, quia sicut in terra multa semina occulta, sic et in nobis semina celantur figuras parentum redditura. Ex paterno autem semine puellas nasci et ex materno pueros, quia omnis partus
Abbreviated transcription (Latin):
lunaris luminis. quo solet hoc eue-¬
nire ꝓfluuiũ. Luna enĩ grece mene
dr̃ Hȩc & muliebria nuncupantur.
Nam mulier. solũ animal menstrua¬
le. ẽ: cuiꝰ cruoris contactu. fruges
ñ germinant. accescunt musta. mo¬
riuntur herbȩ. amittunt arbores¬
foctus. ferrũ rubigo corripit. nigrescunt
aera. siqui canes inde ederint. in rabiẽ
efferunt᷑. Glutinũ asfalti. qđ nec
ferro nec aquis dissoluit᷑. cruore ipso
pollutũ sponte disꝑgitur. Post pluri¬
mos aut̃ dies menstruos. ideo sem̃ non
esse generabile. quia iã ñ . ẽ menstrua¬
lis sanguis. a quo ꝑfusus irrigetur.
Tenue sem̃. locis muliebrib ñ adheret¬
Elabitur enĩ. nec habet ium adhȩrendi.
Similit̾ & crassũ uim ñ habet gignen¬
di. qͥa muliebri sanguini miscere se
ñ potest. ꝓpt̾ nimiam sui spissitudi¬
nem Hinc & steriles mares uł feminas
fieri. uł ꝑnimiã seminis uł sangui¬
nis crassitudinẽ. uł ꝓpt̾ nimiã rarita¬

Expanded text:
lunaris luminis, quo solet hoc velunaris luminis, quo solet hoc venire profluvium; luna enim Graece μήνη dicitur. Haec et muliebria nuncupantur; nam mulier solum animal menstruale est. Cuius cruoris contactu fruges non germinant, acescunt musta, moriuntur herbae, amittunt arboresfetus, ferrum rubigo corripit, nigrescunt aera. Si qui canes inde ederint, in rabiem efferuntur. Glutinum asphalti, quod nec ferro nec aquis dissolvitur, cruore ipso pollutum sponte dispergitur. Post plurimos autem dies menstruos ideo semen non esse germinabile, quia iam non est menstrualis sanguis, a quo perfusum inrigetur. Tenue semen locis muliebribus non adhaerere; labitur enim nec habet vim adhaerendi. Similiter et crassum vim non habet gignendi, quia muliebri sanguini miscere se non potest propter nimiam sui spissitudinem. Hinc et steriles mares vel feminas fieri; vel per nimiam seminis vel sanguinis crassitudinem, vel propter nimiam rarita
Abbreviated transcription (Latin):
trans latũ. ẽ. Matrix dr̃ qđ foetus in
eo generetur. Sem̃ enĩ receptũ confo¬
uet. confotũ corporat. corporatum
in mẽbra distinguit. Uulua uocata
quasi ualua. id .ẽ. ianua uentris. uł
qđ sem̃ recipiat. uł qđ ex ea foetus
ꝓcelat. Uesica dicta quia uas aqua.
ita de renib urina collecta cõpletur
& humore distenditur. Cuiꝰ usus in
uolucrib ñ habetur. Urina aut̃ di¬
cta. siue qđ urat. seu quia ex renib
egeritur. Cu iꝰ indicio. & salus & egri¬
tudo futura monstratur. Qui humor
ro. ad gignendũ uł fructꝰ uł foetus.
Est enĩ liquor. ex cibi & corporis deco¬
ctione factus. ac defusus ꝑ uenas atq
medullas. Qui inde desudatꝰ iN
modũ sentinȩ concrescit in renib.
eiectusq ꝑ coitũ & in utero mulieris
susceptꝰ: calore quodã mͦ uiscerũ &
menstrualis sanguinis irrigatione
format᷑ in corpore. Menstrua.
suꝑuacuus mulierũ sanguis. Dicta
aut̃ menstrua. ꝓprie a circuitu

Expanded text:
translatio. Matrix dicitur, quod fetus in translatio. Matrix dicitur, quod fetus in ea generetur, semen enim receptum confovet, confotum corporat, corporatum in membra distinguit. 137. Vulva vocata, quasi valva, id est, janua ventris, vel quod semen recipiat, vel procedat. Vesica dicta, quia sicut vas aqua, ita de renibus urina collecta conpletur, et humore distenditur. Cuius usus in volucribus non habetur. Urina autem dicta, sive quod urat, seu quia ex renibus egeritur. Cuius indicio et salus et aegritudo futura monstratur. Qui humor ro ad gignendum vel fructus vel foetus. Est enim liquor ex cibi et corporis decoctione factus ac diffusus per venas atque medullas, qui inde desudatus in modum sentinae concrescit in renibus, eiectusque per coitum, et in utero mulieris susceptus calore quodammodo viscerum et menstrualis sanguinis inrigatione formatur in corpore. Menstrua supervacuus mulierum sanguis. Dicta autem menstrua a circuitu