comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ Cesarem p̃teruchor. Cuius spectata elementia ipsa x¬
lacescentib portus erat. Magnum p̃terea pompeium sileo
Cum quoo Iure quodam familiaritatis ꝗd lib posse uidebae.
 quis te furor in Anthoniam ꝑegit amor tredo rei piiͬ.
quam funditus iara erruisse fatebaris. Ꝙ si plura fides si
tibi tam familiare cum augusto. Quid enim bruto tuo re¬
sponsurus es : Siꝗdem inqͣuit octauius tibi placet. Nõ dim̃
fugisse/ sed amiciorem dñm quesisse uideberis. Hoc restabat
infelix et hoc erat extremũ Cicero. ut hinc ip̃i tam laudato
doleo uicem tuam amice et errori pudet. ac miẜet tantor.
Iamq cum eodem Bruto his artib nihil tribuo quib te
instructissimũ fuisse scio. Nimixum ꝗd eĩm uiuat alios
doceͣ: quid ornatissimis derbis semꝑ de uirtutib loꝗ prodest
sertim in tranquillo ⁊ure senusse de ꝑpetua illa. Ut ipse

Expanded text:
quoque Cesarem pretervehor, cuius spectata clementia ipsa quoque Cesarem pretervehor, cuius spectata clementia ipsa lacessentibus portus erat; Magnum preterea Pompeium sileo, cum quo iure quodam familiaritatis quidlibet posse videbare. Sed quis te furor in Antonium impegit? 5 Amor credo reipublice, quam funditus iam corruisse fatebaris. Quodsi pura fides, si tibi tam familiare cum Augusto? Quid enim Bruto tuo responsurus es? «Siquidem» inquit, «Octavius tibi placet, non dominum fugisse sed amiciorem dominum quesisse videberis». 6 Hoc restabat, infelix, et hoc erat extremum, Cicero, ut huic ipsi tam laudato Doleo vicem tuam, amice, et errorum pudet ac miseret, iamque cum eodem Bruto «his artibus nichil tribuo, quibus te instructissimum fuisse scio». Nimirum quid enim iuvat alios docere, quid ornatissimis verbis semper de virtutibus loqui prodest, losopho presertim in tranquillo rure senuisse, de “perpetua illa”, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Bancischus Ciceioni suo salutem. Epistolas tuas diu młtumq
perꝗsitas atq ubi minime ĩuentas auidissime plegi. Audiui młta
te dicentem multa narantem młta deplorantem. Marce tuli ⁊
qui Iampͥdem qualis p̃ceptor aliis fuisses noueram Uunc t̃a¬
dem qui tit tibi eẽs agnoui. Uñu hoc uicissim a ua caitate
profectum nõ iam ꝯsilium. sed lamentum aucli. ebiꝯq es
ospceps ⁊ calamitose senex. quid tibi tot ꝯtentionib et
prorsus nihil pro futuris simultatib doluisti: ubi ⁊ etat
et professioni et fortune tue ꝯueniens ꝯtium ⁊ eliꝗsti: Quid
te falsus glie splendor senem adolesentiu bellis implicuit.
Ceu nocturnus uiator lumen in tenebris gestans ondisti semi
tallem In quo ip̃e satis miẜabiłi lapsus es. Omitto dionis iu
õmitto fratiem tuũ ac nepotem õmitto ctĩa si placet ipsum
dolabellam/ quos nunc laudibs ad celum effers/ nũc repẽnnis
maledctis laceras. fuerint hec tollerabilia fortassis: Iullium

Expanded text:
anciscus Ciceroni suo salutem. Epystolas tuas “diu multumque perquisitas” atque ubi minime rebar inventas, avidissime perlegi. Audivi multa te dicentem, multa deplorantem, multa variantem, Marce Tulli, et qui iampridem qualis preceptor aliis fuisses noveram, nunc tandem quis tu tibi esses agnovi. Unum hoc vicissim a vera caritate profectum non iam consilium sed lamentum audi, ubicunque es, “o preceps et calamitose senex”, quid tibi tot contentionibus et prorsum nichil profuturis simultatibus voluisti? Ubi et etati et professioni et fortune tue conveniens otium reliquisti? Quis te falsus glorie splendor senem adolescentium bellis implicuit ceu nocturnus viator lumen in tenebris gestans, ostendisti secuturis callem, in quo ipse satis miserabiliter lapsus es. Omitto Dyonisium, 4 omitto fratrem tuum ac nepotem, omitto, si placet, ipsum etiam Dolabellam, quos nunc laudibus ad celum effers, nunc repentinis malidictis laceras: fuerint hec tolerabilia fortassis. Iulium
Abbreviated transcription (Latin):
Tunim poscimus Diu desiderii uultus intuitum postula¬
mus. Si uirtutis aiicus es si glorie studiosus. Qui si
ego karolum nr̃m alloquar / sicut Iuluim cesarem Myarçus
Tulius alloꝗt auidissimũ teꝙ̃ uis sis sapiens nõ negabis.
Noli obsetro laborem fugere. Nam qui laborẽ fugit fugit
gloriã et uirtũte ad quas nũq nisi arduo et laborioso
talle pertingit᷑. Tu xo quẽ ⁊̃ honesti laboris t uere la¬
udis appetentissimũ samus. surge age. Et ęquus mag̃ꝵ
ponderum distributor grauiora quelibet etati pualide
et fortiorib huneris in pone Iuuentus labori apta sito
senectus. Profecto ãt ex om̃ib appetitis et sauctissimis
i duugenus nulla grauior. ꝙ̃ ut Italicũ orbem tra quilla

Expanded text:
te unum poscimus, tui siderei veltus intuitum postulate unum poscimus, tui siderei veltus intuitum postulamus. Si virtutis amicus es, si glorie studiosus, cuius — ut sic ego Carolum nostrum alloquar, sicut Iulium Cesarem Marcus Tullius alloquitur — «avidissimum te, quamvis sis sapiens, non negabis», noli, obsecro, laborem fugere; nam qui laborem fugit, fugit et gloriam et virtutem, ad quas nunquam nisi arduo et laborioso calle pertingitur. 13 Tu vero quem et honesti laboris et vere laudis appetentissimum scimus, surge, age, et equus magnorum ponderum distributor, graviora quelibet etati prevalide et fortioribus humeris impone; iuventus labori apta, otio senectus; profecto autem ex omnibus optimis ac sanctissimis curis tuis nulla gravior quam ut italicum orbem t
Abbreviated transcription (Latin):
et si magna erant. que gerebas maiora/ tñ puerilis expedia¬
onis ministerio de labant᷑/ ne sił illam patriã uir timẽs/
que tibi puero tantaꝵ uictoriaru mater̾am tribuisset. Et
quid hinc sperare debeas imꝑator pͥmeui tyrocinii auspitio
letius expectauit Italia. Ut que nec Italia aliunde reme¬
dium uulnerib suis sperat nec tuũ tanq alienigene ⁊¬
iugum tunet. Hoc singłare si nescs ht̃ apud nos maiestas
tua. Qiud enim uerear loqui quod sentio et qd̾ iudice
te probari posse confido. airo quidom dei fauore nunta
pͥmu in te nobis post tot secula mos patruis et augustꝰ
noster est redditus. Te eniz ut libet germãi s uendicent.
placere cesareos/ nõ ĩmerito cesar es. Atq ille pͥmus opifex
imperii tante ueleritatis fuisse dicit. Ut ip̃e sepe sui aduet
nutios p̃ueniret itidem fac. Et quem titulis ⁊eb equare
fangare. Noli ardorem nr̃m nũtiis et eyspectatioe restringe

Expanded text:
etsi magna erant que gerebas, maiora tamen puerilis expeditetsi magna erant que gerebas, maiora tamen puerilis expeditionis mysterio velabantur, ne scilicet eam patriam vir timeres, que tibi puero tantarum victoriarum materiam prebuisset, et quid hinc sperare debeas imperator, primevi tyrocinii auspicio pis adventum letius expectavit Italia ut que nec aliunde remedium vulneribus suis sperat nec tuum tanquam alienigene iugum timet. Hoc singulare, si nescis, habet apud nos maiestas tua; quid enim verear loqui quod sentio et quod iudice te probari posse confido? miro quidem Dei favore nunc primum in te nobis post tot secula mos patrius et Augustus noster est redditus; te enim utlibet sibi Germani vendicent, placere cesareos, nec immerito: Cesar es. Atqui primus ille opifex imperii tante “celeritatis” fuisse dicitur, ut ipse sepe adventus sui “nuntios preveniret”. Idem fac et quem titulis equasti, reb desiderio fatigare; noli ardorem nostrum nuntiis et expectatione restinguere;
Abbreviated transcription (Latin):
moras igit. et quod grande aliꝗd aggressus ultimũ est suig¬
ulos dies magni extima. Ea te rogitatio parcum tempois
efficiet. Ea te coget. ut uenias. Et inter aduersitãtũ nrar
nubilla spezatum nobis augustissime tue frontis lum̃ ondas.
Non te transalpinaꝵa soliatudo ⁊ erũ nõ te natalis solĩ dulcedo
detineat. Quotieus germaniam ĩspexeris Italiam rogita. Illi
natus. hic nutritus. Illic regnum. hic et ⁊egnum hes et
imꝑium. Et ꝙ nationũ ac terrarũ om̃ paca dixerim. Cum
ubiq inembra hic ip̃m caput ĩuenies monarchie. Nullus
igit ignauie locus est. Et ut ad nutum cucta fucredant
nobis diuinitatẽ propitia repromissus/ altum inclis pats
iter mira indole prosecitus sub eo et Italicas urbes et mores
hominũ et terraꝵ situs et gloriose ⁊udimenta militie
didicisti. Quim ct̃ĩa ad huc puer. quod plusꝙ humane
uirtutis fuerit p̃claras hic sepe uictorias meriusti. Sub ꝗb

Expanded text:
moras igitur, et quod grande aliquid aggressis utilissimum est, singmoras igitur, et quod grande aliquid aggressis utilissimum est, singulos dies magni extima; ea te cogitasti parcum temporis efficiet, ea te coget ut venias et inter adversitatum nostratum nubila speratum nobis augustissime tue frontis lumen ostendas. 7 Non te transalpinarum solicitudo rerum, non te natalis soli dulcedo detineat; quotiens Germaniam respexeris, Italiam cogita. Illic natus, hic nutritus; illic regnum, hic et regnum habes et imperium, et quod nationum ac terrarum omnium pace dixerim, cum ubique membra, hic ipsum caput invenies monarchie. Nullus igitur ignavie locus est, ut ad nutum cunta succedant; nobis divinitate propitia repromissus, altum incliti patris iter mira indole prosecutus, sub eo et italicas urbes et mores hominum et terrarum situs et gloriose rudimenta militie didicisti. 9 Quin etiam adhuc puer — quod plusquam humane virtutis fuerit — preclaras hic sepe victorias meruisti, sub quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sequar. quasi uenturi certus tempꝰ in ꝯsiliis expendis. Nesas
in ꝙ breui spatio maximaꝵ rerum momenta uersent̃. Que
multis elaborata sunt seculisꝰ sepe dies unus ꝯficit. Crede
mihi si famam propria si ⁊ ei publice statũ cernis uidebis
tuas itidem res ac nr̃as dilationib nõ egere. Quid ꝙ am¬
bigua et fugaassima uita est. et ꝙ iug̾ integerima tua
dubitasmne ante tps̃ inceperis ad quod peragendũ uix huane
nature longissimũ tõs intelligis suffecturum. Neq enim
multis diu Iactatũ tempestatib sepe delusam et pene Ian
proiectam spem salutis in tua tandem uirtite ⁊eposuit. Et
post ĩnumeros casus sub umbraculo tui nõĩs ut ꝯq respirat
s sola spe iam diutius pasci nequit. Sentis quatam et quau
ꝙ̃ plurimiẽ facito. p̃ciosissima. ymo ĩextimabilis res est temp
Et cuius sou̾us auaritia doctorũ om̃ comedat auctoi̾tas. pelle

Expanded text:
sequar, quasi venturi certus, tempus in consiliis expendis? Nescis sequar, quasi venturi certus, tempus in consiliis expendis? Nescis in quam brevi spatio maximarum rerum momenta versentur; que multis elaborata sunt seculis, sepe dies unus conficit; crede michi, si famam propriam, si reipublice statum cernis, videbis tuas itidem res ac nostras dilationibus non egere. 4 Quid, quod ambigua et fugacissima vita est et quamvis integerrima etas dubitas ne ante tempus inceperis ad quod peragendum vix humane vite longissimum tempus intelligis suffecturum? neque enim m imperium multis diu iactatum tempestatibus sepe delusam et pene iam proiectam spem salutis in tua tandem virtute reposuit, et post innumeros casus sub umbraculo tui nominis utcunque respirat; sed sola iam spe diutius pasci nequit. Sentis quantam et quamquamprimum facito. 6 Preciosissima, imo vero inextimabilis res est tempus et cuius solius avaritiam doctorum hominum commendat autoritas. Pelle
Abbreviated transcription (Latin):
Eecipitium horret ẜpistola. Serenissime Cesar auctois¬
sibi ꝯscia dum togitat unde digrediens quo uentura sit.
In tenebris enim orta quid mirum si clarissimi tui nomirus
splendore ꝯfunditur. Sed qͣm om̃e pauore amor excutit
in lucem ueniet et si nihil aliud allatura at saltẽ fidelis
affectus mei nũcia.Perlege oro decus nr̃m perlege neu
quas odiosas tibi ac molestas audio ex me blanditias uerearis
lamentis potius aurem para/. Non tam blanda ꝙ̃ q̃rula
orone pulsaberis. Quid enĩ nr̃i ⁊ si diçi fas est tu ipius
ĩmemor factus es: Quonam abiit Italie tue cura . Nos
equidem sperabamꝰ te celitus nobis missum libertatis nostrę
proptissimu assertorem. Tu refugis et ubi facto opus ẽ
longullumne õ sultatiotub tpo trahis. uide Cesar ꝙp
fiduciałr tecum ago homo pusillus et incognitus. Tu q̃so¬
ne mee libertati sucrenseas: ẜ nature morib q tuis giatulare
qui hanc mihi fidutiã administrant. Quid eni ut ceptũ

Expanded text:
ecipitium horret epystola, serenissime Cesar, auctorissibi conscia, dum cogitat unde digrediens quo ventura sit; in tenebris enim orta, quid mirum si clarissimi tui nominis splendore confunditur? sed quoniam omnem pavorem amor excutit, in lucem veniet etsi nichil aliud, at saltem fidelis affectus mei nuntia. Perlege, oro, decus nostrum, perlege, neu quas odiosas tibi ac molestas audio, ex me blanditias verearis, lamentis potius aurem para; non tam blanda quam querula oratione pulsaberis. 2 Quid enim nostri et, si dici fas est, tui ipsius immemor factus es? quonam abiit Italie tue cura? Nos equidem sperabamus te, celitus nobis missum, libertatis nostre promptissimum assertorem; tu refugis et ubi facto opus est, longissimis consultationibus tempus trahis. Vide, Cesar, quam fidutialiter tecum ago, homo pusillus et incognitus. Tu, queso, ne libertati mee succenseas, sed nature moribusque tuis gratulare, qui hanc michi fidutiam subministrant. 3 Quid enim, ut ceptum
Abbreviated transcription (Latin):
illud. hoc caueto/. ne prestes. Meluis est puerũ mori /¬
q int̾ puerilia senescentẽ uiuere. Compaterer quiden
tibi. sed bene ht̃. Integra ẽ etas et ad huc mutandi ꝯsilii
tp̃s hẽs. Illis sine conso latioe misereor qui etatẽ prope
iam totam in hoc gignasio cõsũpserũt/ quales mihi alit
Tibi etiã gratulor qui illud eximiu prĩe nr̃e sydus
tam ꝓpitiũ exꝑiris. Ille enim unus uir est. qui ĩ glorio
labori finem imponere uellit ⁊ ualeat. Surge ille te uo¬
cat/ surge nrꝯspice teq ip̃m nosce. Incipe et equã uirib
assume materiam. Quid enim agis oro te. Pueros
doces. ⁊ei. puͬ. negotiũ agis/ age s te dignius. s meluiꝰ.
pueros docebunt/ qui similes sunt illis ut enim uos
diceͣ soletis in similib facilis it proua trãsfusio ẽ. Te
fac potiusq̃ uiri probent ꝙ ꝙ pueri mirent᷑. Que na
discieuit cur confundis ingenia. Grayo consilio quam

Expanded text:
illud, hoc caveto ne prestes; melius est puerum mori qillud, hoc caveto ne prestes; melius est puerum mori quam inter puerilia senescentem vivere. 20 Compaterer quidem tibi, sed bene habet; integra est etas et adhuc mutandi consilii tempus habes. Illis sine consolatione misereor qui etatem prope iam totam in hoc gimnasio consumpserunt, quales michi duos alit Tibi vero etiam gratulor, qui illud eximium patrie nostre sidus tam propitium experiris; ille enim unus vir est qui inglorio labori finem imponere velit et valeat. Surge, ille te vocat; surge, circumspice teque ipsum nosse incipe et “equam viribus” assume “materiam”. 21 Quid enim agis, oro te? pueros doces, reipublice negotium agis. Age; sed te dignius sed melius pueros docebunt qui similes sunt illis; ut enim vos dicere soletis, in similibus facilis et prona transfusio est. Tu fac potius quod viri probent quam quod pueri mirentur; que natura discrevit, cur confundis ingenia? graio consilio monem
Abbreviated transcription (Latin):
equales uiuere Iuuat preesse minorib semꝑ hr̃e quos
terreant. quos crucient. quos affligant quib imperent qui
eos oderint dum metuant. Tirãnica ista uoluptas est et q̃
ferocem syracusii seius auim ꝑmulfit. ut memorãt ĩdignũ
dignissimi solamen exilii.Tu aũt uir modestissime melio¬
ribus incumbe uigiliis. Quales erant. qui nos pͥma etate
docuerũt tales sine docrant iuuẽtutem. Quales fuerunt
in nos qui animũ pͥmũ nobis exẽplis pulcriorib erexerũt
teles sumus in posteros. Anne cum Romani duces elo¬
quii. Ciceronem et uirgilium seꝗ possis plangossum
sequi malis orbiliu : Adde ꝙ net gramatica/ nec septem
ritas terret nec mulcet amenitas. Et montẽ hispidu
transit ⁊ prata uirentia. totus in fine prominet. pul¬
crum spectacidum argutulus adolescens. Elementario
sene nil turpius. ut doctis senib płacet. Prestitisti x¬

Expanded text:
equales vivere, iuvat preesse minoribus, semper habere quos equales vivere, iuvat preesse minoribus, semper habere quos terreant, quos crucient, quos affligant, quibus imperent, qui eos “oderint dum metuant”. 17 Tyrannica ista voluptas est et que ferocem siracusii senis animum permulsit, ut memorant, indignum dignissimi solamen exilii. Tu autem, vir modestissime, melioribus incumbe vigiliis: quales erant qui nos prima etate docuerunt, tales sine doceant iuventutem; quales fuerunt in nos qui animos primum nostros exemplis pulcrioribus erexerunt, tales simus in posteros. 18 Anne cum romani duces eloquii Ciceronem ac Virgilium sequi possis, “plagosum” sequi malis “Orbilium”? Adde quod nec grammatica nec septem ritas terret nec mulcet amenitas et montem hispidum transit et prata virentia; totus in finem prominet. Pulcrum spectaculum argutulus adolescens, “elementario sene nil turpius”, ut doctis senibus placet; prestitisti
Abbreviated transcription (Latin):
in codem geneͣ humano gratitudinem exercendam. Ego aut
nichil minus hoĩs puto q̃ amoris aut bñficii obliuisçi uiceq
nõ redde̾ cum possis. uerum altiꝰ aspirare suadeo. Quib ex
alto pinissum ẽ. uides ex libris maiorũ ingnauia pyerĩaq
de illoꝵ ardoribus flamã ꝯcipis. Ostende te uiassim po¬
steris et illos accende. Hoc ingenio tuo debitum. hoc age
pueros doceãt/ qui maiora nõ possunt quib sedulitas ope¬
rosa/ mens tardior. udum cerebrum Ingenium ĩplume
sanguis gelidus corpus laborũ paciens animus glorie
cõtemptor lucelli appetens/ negligens studii. Cernis qz
prociil hec a morib tus absint. Hi pueroꝵ manus in¬
stabiles oculos uagos et confusum murmur obseruent
quos labor ille delectat et puluis et strepitus/ et ẜb ferula
gementium elamor p̃cibus mixtus ac latrimis quib ⁊e¬
puerisceͣ dulce est. quos pudet int̃ uiros dosari piget int̾

Expanded text:
in eodem genere humano gratitudinem exercendam’. Ego autem in eodem genere humano gratitudinem exercendam’. Ego autem nichil minus hominis puto quam amoris aut benificii oblivisci vicemque non reddere cum possis; verum altius aspirare suadeo quibus id ex alto permissum est: vides ex libris maiorum ingenia pyeriamque de illorum ardoribus flammam concipis; ostende te vicissim posteris et illos accende: hoc ingenio tuo debitum, hoc age. 15 Pueros doceant qui maiora non possunt, quibus sedulitas operosa, mens tardior, udum cerebrum, ingenium implume, sanguis gelidus, corpus laborum patiens, animus glorie contemptor, lucelli appetens, negligens fastidii; cernis quam procul hec a moribus tuis absint. 16 Hi puerorum manus instabiles, oculos vagos et confusum murmur observent, quos labor ille delectat et pulvis et strepitus et sub ferula gementium clamor precibus mixtus ac lacrimis, quibus repuerescere dulce est, quos pudet inter viros versari, piget inter
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcautum ẽẽ dementie ẽ. Putas ne aũt in hac uia subsistẽ licitũ
aut̃ uagari. aut diuertẽ. propriisq ius usibus suffecturum
ingratis pueris tp̃s impendere. Cum molesto cũ ĩfinito neçotio
additus es. ubi istos erudieris emergent alii nullus q uñꝙ
erit finis in nr̃a urbe p̃ẜtim om̃ĩs sexus et etatis maximeq
pueror s feracissima. Ut saxis truncisq seu uento genitos
aut Italos dicas cͣẽ mirmidones. Cxede mihi ad aliud nisi
dissimulas natus eras. Maiusq tibi clariusq negotiũ debe¬
batur. ut pueros doceres. fortuna quidem potuit eeͣ tua
Natura profecto dum te in lurem produreret de te aliud
togitabat. Illi parendum ut duci. Ut genitrici optime for¬
tue. ut hosti libera ꝯtumana ⁊ esistendũ. dicet aũt ꝗspia
Ingrate agis/ qui eruditionẽ a pat̾ibus acceptam posteris
⁊efu̾dendam neges/ et quando in eisdem ĩdiuiduis nõ licet

Expanded text:
incautum esse dementie est. Putas ne autem in hac via subsistere licitum incautum esse dementie est. Putas ne autem in hac via subsistere licitum aut vagari aut divertere propriisque vix usibus suffecturum ingratis pueris tempus impendere? 12 Cum molesto tum infinito negotio addictus es; ubi istos erudieris emergent alii nullusque unquam erit finis, in nostra urbe presertim omnis sexus et etatis maximeque puerorum feracissima, ut saxis truncisque seu vento genitos aut Italos dicas esse Mirmidonas. 13 Crede michi: ad aliud, nisi dissimulas, natus eras maiusque tibi clariusque negotium debebatur; ut pueros doceres, fortuna quidem esse potuit tua; natura profecto, dum te in lucem educeret, de te aliud cogitabat; illi parendum ut duci ut genitrici optime; fortune ut hosti libera contumacia resistendum. 14 Dicet autem quispiam: ‘Ingrate agis, qui eruditionem a patribus acceptam posteris refundendam neges; et quando in eisdem individuis non licet,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcessuletior ac dultior exitu mestissima atq amarissima eu
dino nil possit miyie superianddi. dextim uo iter ĩgressis
Ut labor ingens sic finis optimus. S uix unꝙ̃ satis cu
adhibet᷑ minus est ꝙ pro equalitate periculi tot passim
horienda tot perplexa tot lubrica tam młte dehortantiu
tam multe detinentium ac zetrahentium rerũ forme atꝙ
utinam ul suma tp̃ris parcitate ⁊ ĩutilib sarcinis abiects
intra tot aduersa nudi expeditiq quem destinauimꝰ tͥminũ
app̃hendamiis. auaris quid ita uelun te nouissimotin
modum literatores nr̃i suꝑbiunt. sed uera ⁊ nõ libris tantũ
sed in animis hitante atq in rebus poĩtam non ĩ uerbis
Ciuus illud p̃cipium munus ⁊eor tusculanis disputationib
tupiditatib liberat depellit timores. Quid igit᷑ ita pellendꝰ
est timor ut cautio non nõ pellat᷑. Ut eĩ timidũ ignauie sic

Expanded text:
incessu letior ac dulcior, exitu mestissima atque amarissima esincessu letior ac dulcior, exitu mestissima atque amarissima est, et cuius omnino nil possit miserie superaddi; dextrum vero iter ingressis ut labor ingens sic finis optimus. 8 Sed vix unquam saadhibetur, minus est quam pro qualitate periculi: tot passim horrenda, tot perplexa, tot lubrica, tam multe dehortantium, tam multe detinentium ac retrahentium rerum forme. Atque utinam vel summa temporis parcitate et inutilibus sarcinis abiectis, inter tot adversa nudi expeditique quem destinavimus terminum, apprehendamus! 9 Miraris quid ita velim te notissimorum modum literatores nostri superbiunt, sed veram et non in libris tantum sed in animis habitantem, atque in rebus positam non in verbis, cuius illud precipuum munus reor Tusculanis disputationibuscupiditatibus liberat, pellit timores». 11 Quid igitur? ita pellendus est timor ut cautio non pellatur; ut enim timidum ignavie, sic
Abbreviated transcription (Latin):
te memorem iam tandem scolas gramatice dimitteres/ neq
totam ditam in donatis ⁊ egulis/ ut uerbo eius utar amittes
Duo hec in illius tanti amici licteras ostensa ꝑ legi alterũ
nium fidit pferrendiun. de quo licet in ⁊ebus humanis
nil difficilius sentiam q ronsuetud inẽ radicate xepente ⁊¬
ꝯuelle sntiam tamen meam tuo neudum arbitrio pauas aca
po. Sentis accutissime uir quis enim nõ sentiat qͦ assidue
premitur sentis illud grande discrimen/ illud graue nogotiu
quod ĩ trantib uiam uite huiꝰ obicit᷑ breue iter asperumꝙ bre¬
ue tempis et aduersum dexterior trames ardiuis angustus
uepricosus scrupens/ equa nobis ad ueram ditam semita est
At leua malorum exercet penas: et ad ip̃a tartara mittit. quod
nec maro nr̃ ignorat/ nec pittagoras ignorabat. Dun cadmi
cornu arctior tendit ad sydera leuo latior in tera curuata
reflertitir. Ea ut aiunt ad inferos est uia / ⁊ illa quider

Expanded text:
te monerem iantandem scolas grammatice dimitteres neque te monerem iantandem scolas grammatice dimitteres neque totam vitam in Donati regulis, ut verbo eius utar, amitteres. Duo hec in illius tanti amici literis, alterum mum fidit, perferendum legi; de quo licet in rebus humanis nil difficilius sciam quam consuetudinem radicatam repente convellere, sententiam tamen meam tuo utendam arbitrio paucis accipe. 5 Sentis, acutissime vir, — quis enim non sentiat quo assidue premitur? — sentis illud grande discrimen, illud grave negotium quod intrantibus viam vite huius obicitur: longum iter asperumque, breve tempus et adversum; dexterior trames arduus angustus vepricosus scrupeus; 6 ea nobis ad veram vitam semita est, at leva malorum Exercet penas et ad impia tartara mittit; quod nec Maro noster ignorat, nec Pythagoras ignorabat, dum Cadmi cornu arctior tendit ad sidera, levo latior in terram curvata reflectitur; ea, ut aiunt, ad inferos est via, et illa quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uiz clarus tertatun gaudent et genuisse florẽtia ⁊
ncapolis possidere. Cuius humeris ad głiam. Ut herculeo i¬
quondam ul ath lantro telum uertiçe/ nõ ad penã ut giganteis
et hua ceruitib incubuit/ nuc ingens trinacrii ⁊egni moles
Ille inq mani sua mirifice humilitatis simul et huãnitatis
aut in hanc ferme sutiam ut post dictam m honorificentissima
salute/ suꝑ eo/ ꝗd ad litteras meas nõ respondisset. urbana
excusatio sequerẽt᷑ culpam omnem in Ricolaum alifienser
Barbatũq meũ ⁊ eflectens q ꝙ sepe requisiti auxiliarem g̃
calamum deuegassent. Atqui ego ab homĩe magnas res ug¬
ente uerba magnopere nõ requiro. Sçio tiĩ quis ipe de se
humilius sentiat eium si ⁊ espondere uellit aliena ope noy
egere. Michi autem fatror multo gratius fuerit si more
suo lingua taceat ⁊es loquant ⁊ calamo quiescente mihi
Clarissimorum operum fama xndeat. Neq enim id scribeñ
eqi ut eloqtiam uiri illius sed ut magnificentia exotare¬

Expanded text:
Ille vir clarus quem certatim gaudent et genuisse Florentia et Neapolis possidere, cuius humeris ad gloriam ut herculeo quondam vel atlanteo celum vertici, non ad penam ut giganteis Ethna cervicibus, incumbit nunc ingens Trinacrii regni moles, ille, inquam, manu sua mirifice humilitatis simul et humanitatis ars in hanc ferme sententiam scripta erat ut post dictam michi honorificentissimam salutem, super eo quod ad literas meas non respondisset, urbana excusatio sequeretur, culpam omnem in Nicolaum Alifiensem Barbatumque meum reflectens, qui sepe requisiti auxiliarem sibi calamum denegassent. 3 Atqui ego ab homine magnas res agente verba magnopere non requiro; scio tamen, quamvis ipse de se humilius sentiat, eum si respondere velit, aliena ope non egere. Michi autem, fateor, multo gratius fuerit si more suo lingua taceat, res loquantur et calamo quiescente michi clarissimorum operum fama respondeat; neque enim id scribendo egi ut eloquentiam viri illius, sed ut magnificentiam excitarem
Abbreviated transcription (Latin):
propoitum / ꝙ mea mors mondo/ q mihi dãnosior ꝑuertit et
ĩefficacem animi mei zelum pari ardore prosequere. S felicuiꝰ
gaudentium alpiuz claustra tnͣscende. Roma sponsum sospitatore
suũ uotat Italia. Et tius pedibus tanqi cupit. Expectant te
nisi ꝙ malis nũq satis distulisse bonis nũq nimis festinasse
dideberis. Sat cause est ut his gaudiu illis peña uel si
resapisere doluerint ueniam laturus acceles. Sol eni es cui
deus omĩpotens int̾rupti ꝯsilii mei dilatam gloria ⁊ eẜuauit.¬

Expanded text:
propositum, quod mea mors, mundo quam michi damnosior, prevertit, et propositum, quod mea mors, mundo quam michi damnosior, prevertit, et inefficacem animi mei zelum pari ardore prosequere, sed feliciusgaudentia Alpium claustra transcende; Roma sponsum, sospitatorem suum vocat Italia et tuis pedibus tangi cupit; expectant te nisi quod malis nunquam satis distulisse, bonis nunquam satis festinasse videberis, sat cause est ut his gaudium, illis penam vel si resipiscere maluerint, veniam laturus acceleres. Solus enim es cui Deus omnipotens interrupti consilii mei dilatam gloriam reservavit
Abbreviated transcription (Latin):
runt armate bonorũ acies dute te libertatẽ perditam deposce̾tes.
possem te nũc exemplis solicitare ꝯͣriis eoꝵ qui gloriosa
pͥmordia seu montis seu insignis cuiuspiam impedim̃ti obice
nequaq ad exitum ꝑduxert. Sed ubi domestica suppetut ex¬
terna non queramus. unus tibi nõ procul non ex annalib
querendus. unus tibi pro om̃ib satis erit: Henriciis scp̃timꝰ et̾ͥne
memorie ẜenissimus auus tuus. Cui si ad exemplaenda explenda
que sacra mente cõceꝑat. uite spacium suffeaisset/ uersa reru sorte
⁊ afflictos hostes/ et regnante et liberimos Italie ppłos. ac feli¬
assimos zeliquisset. Spectat ille nũc celorum propes Incola et¬
teq mecum ĩcrepitãs alloquit᷑. Nepos amantissime qͦ suꝑstite
nec bonorũ spes nec ego totus interii. Romam nr̃am atq illus
lacrimas p̃cesq dignissimas amplectere / Reformandeq rei puͤ

Expanded text:
runt armate bonorum acies duce te libertatem perditam reposcentes. runt armate bonorum acies duce te libertatem perditam reposcentes. 24 Possem nunc exemplis te solicitare contrariis eorum qui gloriosa primordia seu mortis seu insignis cuiuspiam impedimenti obice nequaquam ad exitum perduxerunt; sed ubi domestica suppetunt, externa non querimus. 25 Unus tibi, non procul, non ex annalibus querendus, unus tibi pro omnibus satis erit: Henricus, eterne memorie serenissimus avus tuus, cui si ad explenda que sacra mente conceperat, vite spatium suffecisset, versa rerum sorte et afflictos hostes et me regnantem et liberrimos Italie populos ac felicissimos reliquisset. Spectat ille nunc celorum perpes incolateque mecum increpitans alloquitur: — Nepos amantissime, quo superstite nec bonorum spes nec ego totus interii, Romam nostram atque illius lacrimas precesque dignissimas amplectere reformandeque reipublice
Abbreviated transcription (Latin):
differrentes oblatam semel occasionẽ impigerime xapuerut.
Alexander maçedo. ea etate qua nũc es oriente perrato indor
regna pulsabat aliena ⁊ aptinus. Tu tuũ ⁊epetens deuotam
tibi non intrabis Italiam. Eadem hac etate tua. Scipio affritanꝰ
ini affricam transgressus senum ꝙiuis retrahente sententia nũta¬
ti iam ⁊ ruinam minanti impio pias adhibuit manus atq
ĩ credibili uirtute Impendens mihii uigum carthagniẽse disc
tũc gallorumq et hispanie auctorẽ. ac iam totius orbis imꝑ¬
ium tumida mente usante/ hic ui detractũ illic armis uĩçe
Tibi nulla quidem transeunda sunt maria. Nullus hanibal
dincendug. Pronũ iter et aperta sunt omia. Que euim
obserata qͥdam putant pñtie tue tonitiu patescent/ Ingens
nisi zespius noue tibi glorie campꝰ ostendit᷑. Ingrede̾ fortitͥ
ĩtrepide iustorum comes ⁊ adiutor principum deus adeit ade¬

Expanded text:
differentes oblatam semel occasionem impigerrime rapuerunt. differentes oblatam semel occasionem impigerrime rapuerunt. 21 Alexander Macedo ea etate qua nunc es, Oriente pererrato Indorum regna pulsabat, aliena rapturus; tu tuum repetens, devotam tibi non intrabis Italiam? Eadem hac etate tua Scipio Africanus in Africam transgressus, senum quamvis retrahente sententia, nutanti iam et ruinam minanti imperio pias adhibuit manus atque incredibili virtute impendens michi iugum carthaginiense disctunc Galliarumque et Hispanie victorem ac iam totius orbis imperium tumida mente versantem, hinc vi detractum illic armis vincere. 23 Tibi nulla quidem transeunda sunt maria, nullus Hanibal vincendus; pronum iter, plana et aperta sunt omnia; que enim obserata quidam putant, presentie tue tonitru patescent. Ingens, nisi respuis, nove tibi glorie campus ostenditur; ingredere fortiter intrepide; iustorum comes et adiutor principum, Deus aderit; ade
Abbreviated transcription (Latin):
danubium et Rhenum padum et hydaspem Rodanum ⁊
hyberum. heufratem et tigri/. Gangem. Milium Ebrum
Canayty et araxem. Ego Thaurum et olipum Ego caucãlu¬
nriͣs clasibus occeanum hostium simul ⁊ natoꝵ sangiũe cruen¬
taui. Ut tanta sił bellorum seriem pax eterna sequeret᷑/ ⁊ per
multorum manus ad te denturum stabiliretur Impium. Nec mea
me fefellit intentio doti compos omia sub pedib meis uidi. Inde
sensi. nescio quonam mõ nisi qr mortaliu opa decet ee mortalia
In labores meos itrepsit aliena segnities. At ne lacrimabilem x¬
iam desperanti diumitus destinatus/. quid cessas: quid cogitas : quid
expectas: Nimq aut ego egentior aut tu ad opem ferrenda
aptior. aut ⁊omanus pontifex elementior. aut ppłoꝵ expectatio
maior/ aut fauor. dei et hominũ propensior/ aut Illustrior ⁊ es
agenda. differes: Inimica semꝑ magnis mora principiis. Moue¬
ant animũ tuũ exempla clarissima coꝵ qui nil in senium

Expanded text:
Danubium et Rhenum, Indum et Hydaspem, Rodanum et Danubium et Rhenum, Indum et Hydaspem, Rodanum et Hiberum, Eufratem Tigrim Gangem Nilum et Hebrum, Tanaim et Araxem; ego Taurum et Olimpum; ego Caucasunostris classibus occeanum, hostium simul et natorum sanguine cruentavi, ut tantam scilicet bellorum seriem pax eterna sequeretur et per multorum manus ad te venturum stabiliretur imperium. 19 Nec mea me fefellit intentio; voti compos, omnia sub pedibus meis vidi. Inde sensim nescio quonammodo, nisi quia mortalium opera decet esse mortalia, in labores meos irrepsit aliena segnities, ac ne lacrimabilem iam desperanti divinitus destinatus, quid cessas, quid cogitas, quid expectas? Nunquam aut ego tui egentior aut tu ad opem ferendam aptior aut Romanus Pontifex clementior aut expectatio populorum maior aut favor Dei et hominum propensior aut illustrior res agenda. Differs? inimica semper magnis mora principiis. Moveant animum tuum exempla clarissima eorum qui nichil in senium
Abbreviated transcription (Latin):
curii caput. et ellectum ab aratro ꝯsulem ⁊ ruricolam dictato¬
rem ⁊ regiam fabricii pauꝑtatem ⁊ publicole clarũ funus
et In solitam uiuentis Curii supelturam ⁊ głiosum atilii¬
carcerem. et insignis deuotionis hitum pronimbentes decios
et Coruini spectabile duelum ⁊ mitem patu dirum filio
Torquatum / et profusum una fabiorum sanguine ⁊ atto¬
nitum porseniam ⁊ fumeritam gnͬosam Numicii dexterã
uidi. Ego senonum flãmas. ⁊ piri Elephantes et opes
Anchiochi. et pertinatiam Mitudatis ⁊ Syphacis amentia
et ligurum diffal difficultate et bella Sãnitica.
Cimbrorum motus et Macedum minas et piraticas fraudes
pertuli. Et ego carrias egiptũ persidem Arabiam pontum
⁊ utranq armeniam et galeticam Capadotia Traçia.
maurum litus et ethiopicas harenas. Ego libie tampos et
hispanie. Ego aquas sextias. Tiainum Erebia Fransi¬
menu Cannas et tarras. persico cruore termophilas. Ego

Expanded text:
Curii caput et electum ab aratro consulem et ruricolam dictatoCurii caput et electum ab aratro consulem et ruricolam dictatorem et regiam Fabritii paupertatem et Publicole clarum funus et insolitam viventis Curtii sepulturam et gloriosum carcerem Atilii et insigni devotionis habitu procumbentes Decios et Corvini spectabile duellum et mitem patri durum filio Torquatum et profusum una Fabiorum sanguinem et attonitum Porsennam et fumantem generosam Mutii dextram vidi; 17 ego Senonum flammas et Pyrri elephantes et opes Antiochi et pertinaciam Mithridatis et Siphacis amentiam et Ligurum difficultates et bella samnitica et Cimbrorum motus et Macedonum minas et punicas fraudes pertuli; ego Carras Egiptum Persidem Arabiam Pontum et utranque Armeniam et Galatiam et Cappadotiam et Trachiam et maurum litus et ethiopicas arenas; ego Lybie campos et Hispanie; ego Aquas Sextias Ticinum Trebiam Transimenum Cannas et claras persico cruore Termophilas; 18 ego
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc igit᷑ pͥmũ fac ⁊eliꝗͣ suum tp̃s ĩuenient . ꝙq placata ad
plenu et compoita Italia / nihil aut modicum negotii pute
superesse. Fingr nũc animo almam te romane urbis affigiem
uidere. Cogita matronam euo grauem sparsa canitie amictu lacero
palore miserabili. ẜ infracto animo et excelso pristine nõ ĩ memor
multa enim potu multa gessi. Ego leges ꝯdidi ego annum patita
sum. Ego docui militie disciplinam. Ego quingentis annis in
italia ꝯsumptis. ducentis ordine seqrtib cui ⁊ei fide digͥssint
testes sunt. Asiam affricam ⁊ Europam totũ deuiq terrarũ orbem
bellis ac̃ dictoriis peragraui multo sudore multo sanguie młtoq
ꝯsilio surgentis imperii fundamenta rõmuniens. Ego pͥm̃u
libertatis auctoren. Bruttum/ dum mihi obsequit᷑ int̾fectis filiis
supbo hosti/ mutius cõmoriente uulnerib aspexi. Ego natan¬
tes armatum uirum et inhermem puelam stupui. Ego pium
Camilli exilium et cursoris laboriosam militia ⁊ ĩꝯtẽptum

Expanded text:
 suum tempus invenient, quanquam placata ad plenum et composita Italia, nichil aut modicum putem negotii superesse. Finge nunc animo almam te Romane urbis effigiem videre; cogita matronam evo gravem, sparsa canitie, amictu lacero, pallore miserabili, sed infracto animo et excelso, pristine non immemorem multa olim potui, multa gessi; ego leges condidi, ego annum partita sum, ego docui militie disciplinam, ego quingentis annis in Italia consumptis, ducentis ordine sequentibus — cuius rei fide dignissimi testes sunt— Asiam Africam Europam totum denique terrarum orbem bellis et victoriis peragravi, multo sudore multo sanguine multoque consilio surgentis imperii fundamenta communiens; 16 ego primum libertatis auctorem Brutum, dum michi obsequitur, interfectis filiis superbo hosti mutuis commorientem vulneribus aspexi; ego natantes armatum virum et inermem puellam stupui; ego pium Camilli exilium et Cursoris laboriosam militiam et incomptum
Abbreviated transcription (Latin):
rerum penuria est suie curarũ copia. quib solito nũc graui¬
us premor. siue ⁊ uiui spes planda colloquii teq in pro¬
ximo ⁊ eiuscendi propositu. Cum satis exnisserim nihil
quod dignũ scribi ee̾t Inueni insi hoc ip̃m noui nichil
esse quod scriberem. Nam si hac cui assidue intersum histo¬
ria babilonicum aggredior frustra erit qm et młta Iam
in aĩcoro lis inserui. Et si queꝯq fert aius explicare
uelim deficiet stilus si ad mea mẽ uertero titubabit or̃o.
Quid eni mihi ẽ rerti nisi ꝙ utiq moriendũ est. Arguet
licet Seneca qui in simili Ciceronẽ arquit In eoru
me gregie ⁊eperio quos statu liberos uotant. Nec uiuo
Nec ualeo/ nec morior. nec egroto tum demũ uiue̾⁊
ualere ĩcipiam. Cum Inuengro huius exitum laberintͥn
in hoc modo sum totus. hod unũ ago⁊ uale it quiequid
habes ĩ comodi huic collatum exilid dulce puta. Elen
aprilis

Expanded text:
rerum penuria est sive curarum copia, quibus solito nunc gravius premor, sive etiam vivi spes blanda colloquii teque in proximo revisendi propositum — cum satis excusserim, nichil quod scribi dignum esset inveni nisi hoc ipsum, novi nichil esse quod scriberem. 2 riam babilonicam aggrediar, frustra erit; quoniam et multa iam in amicorum literis inserui et si quecunque fert animus explicare velim, deficiet stilus; si ad mea me vertero, titubabit oratio. Quid enim michi est certi nisi quod utique moriendum est? Arguat licet Seneca, qui in simili Ciceronem arguit, in eorum me grege reperio quos statuliberos vocant, nec vivo nec valeo nec morior nec egroto; tum demum vivere et valere incipiam cum invenero huius exitum labyrinthi. In hoc modo sum totus, hoc unum ago. Vale et quicquid habes incommodi huic collatum exilio dulce puta. Kal. Aprilis
Abbreviated transcription (Latin):
eum fas est. Erat enm mirabiliũ opero effector et doctor
honumi eoꝵ qui libenter que uera sunt᷑ audiuit. et multos
ꝗdẽ iudeorũ. a ultos etia ex gentib sibi adiunxit. xpus
pilatus in cence agendumi ẽe decreuisset. nõ deserpoerunt
hi qui ab initio eum dilexerunt. apparuit eĩ eis tercio
uł alia de eo inuuniera miracula futura esse p̾dixerant

Expanded text:
 eum nominari fas est. Erat enim mirabilium operum effector doctorque hominum eorum, qui libenter quae vera sunt audiunt, et multos quidem Iudeorum, multos etiam ex gentibus sibi adiunxit et cre gentis virorum cum Pilatus in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt hii, qui ab inicio eum dilexerant. Apparuit enim eis tercia vel alia de eo innumera miracula futura esse predixerant.
Abbreviated transcription (Latin):
auspitiis ad hanc ꝙͣ tulaꝯq est scribendi facũltate ac. pro¬
positum puenisse. Accessit et alter poetiçe die due. Ita
enim necessitas poscebat. Ut ee̾t ⁊ quẽ solutis et quem
frenatis gressib p̃cuntem sequeremur.. que loquentea
quem canentem miraremiri. quoiam cut bona doa
amborum neuter ad uitrunq satis erat. Ille tiuis equorib
tu illius impar angustis. Non ego Primus hoc dicerem forta¬
sse ꝙuis plane sentirem. dixit hoc ante me Magnus quidem
Non etas quidem s bellorum ciuilium furor erripint. uidẽs
te potiut. sed nõ uidit magnus tñ opum tuoꝵ atq illius alxius
hoiem sim̃o nois meministi. Publius uirgilius Mlarco est
mantuanus auus de quo Egregie uaticinatus es. Cum eiñ ut
Rcipt iuenimus suie legimũs Iuuenile qddam eius opusculũ
miratus quesiuisses autorem/ Cumq Iuuene/ iam senior ui¬

Expanded text:
auspiciis ad hanc, quantulacunque est, scribendi facultatem ac proauspiciis ad hanc, quantulacunque est, scribendi facultatem ac propositum pervenisse. 5 Accessit et alter poetice vie dux; ita enim necessitas poscebat, ut esset et quem solutis et quem frenatis gressibus preeuntem sequeremur, quem loquentem, quem canentem miraremur, quoniam cum bona venia amborum, neuter ad utrunque satis erat, ille tuis equoribus, tu illius impar angustiis. 6 Non ego primus hoc dicerem fortasse, quamvis plane sentirem; dixit hoc ante me, seu ab aliis non “etas” quidem “sed bellorum civilium furor eripuit”; videre te potuit, sed non vidit; magnus tamen operum tuorum atque illius alterius hominem, si modo nominis meministi: Publius Virgilius Maro est, mantuanus civis, de quo egregie vaticinatus es. Cum enim, ut scriptum legimus, iuvenile quoddam eius opusculum miratus, quesivisses auctorem eumque iuvenem iam senior vi
Abbreviated transcription (Latin):
kanciscus Ciceroni suo salutem. Si te suꝑior offe¬
miliaris tius in Andria. Obsequium aĩcos ueritas odiũ
parit. Accipe qd̾ offensum aĩum ex parte mulceat
Ne semꝑ odiosa sit ueritas qm̃ ueris ⁊ ep̃hensionibus
irastimiir. ueris laudib delectamur. Tu ꝗdem Sicero
qd̾ pace tua dixerim ut homo uixisti ut pħs scripsisti. uitã¬
ego tuã carpsi nõ ĩgeniu aut bingua. Qiuppe illud miror
hant stupeo / neq tñ in uita tua quicꝙ preter constantia
a Eiuilib bellis fugam Extinctam liberalitem ac sepul¬
agcbas. Quius enim ubilibet ditam ꝓbara rides ĩgeniu
So nihil in te zideo dite tm̃ cõpatior ut dixi. Ingenio
eratulor eloquioue. O romani elo quii sume parens. Nõ
solus ego sed om̃es gr̃as tibi agimus quiꝯq latine lingue
florib ornamur tius enim de frontib prata irrigamus
tuo ducatu dirrectos tuis suffragiis adutos tuo nos lu¬
mine illustratos ĩgenue ꝯfitenuti: tuis deniq ut Ita dica

Expanded text:
anciscus Ciceroni suo salutem. Si te superior offemiliaris” tuus in Andria: Obsequium amicos, veritas odium parit —, accipe quod offensum animum ex parte mulceat, ne semper odiosa sit veritas; quoniam veris reprehensionibus irascimur, veris laudibus delectamur. 2 Tu quidem, Cicero, quod pace tua dixerim, ut homo vixisti, ut orator dixisti, uttuam carpsi, non ingenium non linguam, ut qui illud mirer, hanc stupeam; neque tamen in vita tua quicquam preter constantiamstudium et a civilibus bellis fugam, extincta libertate ac sepulagebas; cuius enim ubilibet vitam probas, rides ingenium. Ego nichil in te rideo, vite tantum compatior, ut dixi; ingenio gratulor eloquio ve. 4 O romani eloquii summe parens, nec solus ego sed omnes tibi gratias agimus, quicunque latine lingue floribus ornamur; tuis enim prata de “fontibus irrigamus”, tuo ducatu directos, tuis suffragiis adiutos, tuo nos lumine illustratos ingenue profitemur; tuis denique, ut ita dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
perii. Hister ne ⁊ ganges hiberus/ et Nilus et Tanays
limites nr̃i sint. An uero quisq surrexerit. Imperium oc¬
turum te anguror. Id mihi pietas tua suggerit. Et amor
erga priam usq in tuã ꝑuitiem notissimus. uerã eñĩ uero
tat᷑e melius fuerit. Crede enim mihi cicero si quo ĩ statu
des nr̃e sunt audiei̾s excident tibi lacrime Quamlibet id
reli u̾el herchi partem tenes. Eternum uale. apud superos
ad sinistram fodam fipam in transalpina gallia. Eodeu
Anno xiiiiͦ lrlen ianuarii.

Expanded text:
perii; Hister ne et Ganges, Hiberus, Nilus et Tanais perii; Hister ne et Ganges, Hiberus, Nilus et Tanais limites nostri sint, an vero quisquam surrexerit Imperium Octurum te auguror; id michi pietas tua suggerit et amor erga patriam usque in tuam pernitiem notissimus. Verum enimvero tacere melius fuerit; crede enim michi, Cicero, si quo in statu res nostre sint audieris, excident tibi lacrime, quamlibet vel celi vel erebi partem tenes. Eternum Vale. Apud superos, ad sinistram Rodani ripam Transalpine Gallie, eodem anno, XIV Kalendas Ianuarias.
Abbreviated transcription (Latin):
deuertor. Quid de uita quid de ĩgenio tuo sentiam audisti
Expectasiequidem sentire de libris tuis que nam exceperit illos¬
fortuna ꝙ̃ seu ułgo seu doctorib probent᷑. Extant quideuq
p̃clara uoluia que ne dicam ꝑlege̾. sed nec enumerare suffi¬
cimus fama ⁊ erum tuarum teleberima atq ingens chelordo
atq segnities seu quod magis arbitror/. alio cogens aĩcos aios¬
cupiditas causa est. Itaq libroꝵ aliqui nescio quidem an irrepa¬
rabiłr nobis tamen qui nunc uiiumus nisi fallor procul¬
dubio periere. magnus dolor meus magnus senili nr̃i pudor
magna posteritats Iniuria. Neq enim satis infame uisum
et intollerenda corrupissemus inuiria. Profecto nanq qd
magis dubia q desperatio certa sit. Reliquum est . Ut¬
uerbis ⁊ome/ ac romane rei pu. statum audire uelis
que patre facies que ciuium ꝯcordia ad quos rerũ sum̃a
puenerit quib maĩb ꝙ̃toq consilio frena tractent᷑ im¬

Expanded text:
revertor. 11 Quid de vita, quid de ingenio tuo sentiam, audisti. revertor. 11 Quid de vita, quid de ingenio tuo sentiam, audisti. Expectas audire de libris tuis, quenam illos exceperit fortuna, quam seu vulgo seu doctioribus probentur? Extant equidem preclara volumina, que ne dicam perlegere, sed nec enumerare sufficimus. Fama rerum tuarum celeberrima atque ingens et sonorum ac segnities seu, quod magis arbitror, alio cogens animos cupiditas causa est. 12 Itaque librorum aliqui, nescio quidem an irreparabiliter, nobis tamen qui nunc vivimus, nisi fallor, periere: magnus dolor meus, magnus seculi nostri pudor, magna posteritatis iniuria. Neque enim satis infame visum et intoleranda corrupissemus incuria; profecto namque quod magis dubia, quam desperatio certa sit. urbis Rome ac romane reipublice statum audire velis, que patrie facies, que civium concordia, ad quos rerum summa pervenerit, quibus manibus quantoque consilio frena tractentur im
Abbreviated transcription (Latin):
altera rome qd̾ dictũm ex ore tuo auditũ adeo sibi insedit ꝙ
exempto diuino operi suo eisdem penitus ubis ĩẜeret. quod opꝰ
si tibi uidere liciusset letatus zeͣs. de pͥmeno flore tam certum
te uenturi fructus p̾sagium ꝯcepisse/ necnõ latinis gratulatus
niusis ꝙ ĩsolentib graus ũt zelinꝗssent ambiguam ul certam
uictoiam abstulissent. Utriusq enim sutie autores sunt. Te si
e libris animũ tuũ noui quem nosce mihi nõ alr ꝙr si tecu
uixissem uideor ultime assertorem futurũ. ut quia ĩ oratoria
dedisti sic in poetica palmam latiũ daturũ atq ut eneydi cede¬
ret ulias uisurum fuisse non dubito ꝗd ab initio eta uͥgiliai
laboris propertius asseuerare nõ timuit obi eĩ pyerii opeis
fundamenta ꝯtemplatus est quid de illis sentiret et quid
speraret aperte ꝓnuciauit his uersib. Credite ⁊omai scuptores
credite gray Nesçio quid maius nascetur yliade. hec de alteis
duce faꝯdie latine Magneq rome spe altera. Nunc ad sa

Expanded text:
altera Rome. Quod dictum ex ore tuo auditum, adeo sibi placuit iexempto, divino operi suo eisdem penitus verbis insereret, quod opus si tibi videre licuisset, letatus esses de primevo flore tam certum te venturi fructus presagium concepisse; 9 necnon et latinis gratulatus musis, quod insolentibus graiis vel reliquissent ambiguam vel certam victoriam abstulissent. Utriusque enim sententie auctores sunt; te, si ex libris animum tuum novi, quem nosse michi non aliter quam si tecum vixissem videor, ultime assertorem futurum, ut que in oratoria dedisti sic in poetica palmam Latio daturum, atque ut Eneydi cederet Ylias iussurum fuisse non dubito, quod iam ab initio virgiliani laboris Propertius asseverare non timuit. 10 Ubi enim pyerii operis fundamenta contemplatus est, quid de illis sentiret et quid speraret aperte pronuntiavit his versibus: Cedite romani scriptores, cedite graii; Nescio quid maius nascitur Yliade. Hec de altero latine duce facundie magneque Rome spe altera; nunc ad te
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ subiungere. Om̃s qui in eccłia fallunt᷑ exceptis
llbs qͥ lectiones suꝑ analogiuĩ ad nocturnos legunt.
ẜ omĩa emendare. Extra uͦ nusquã p̾sumat. n in ca¬
pitulo lunã &e breue ꝓnuntiantes ñ uissus. Lectio
u̾sus sac̾aote pͥmã partẽ u̾sus dicente & conuentu ulti¬
facientib ꝓpt̾ nom̃ tuũ: iuitã eternã. et Benedicamus

Expanded text:
. Omnes qui in ecclesia falluntur, exceptis illis qui lectione super analogium ad nocturnos legunt, per omnia emendare. Extra vero nusquam praesumat, nisi in capitulo lunam et breve pronuntiantes, nisi jussus. Lectious, sacerdote primam partem dicente, et conventu ultifacientibus propter nomen tuum vitam aeternam, et Benedicamus