comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quidoremꝰ & consequimur quod oramus. Sic itaq¬
uos orate inquit. Pater noster quies incęlis.
scĩficetur nomentuum adueniat regnũ tuum
fiat uoluntas tua sicut incȩlo & interra Panem
nrm̃ cotidianũ da nobis hodie. & dimitte nobis
debita nrã sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
et ne nos inferas intẽptationẽ sed libera nos amalo.
Cũ in omni dep̃catione beni uolentia concilianda
sit eius quẽ dep̃camur. de inde dicendũ quiꝰ dep̃¬
cemur. laude illius adquẽ oratio dirigitur solet
beniuolentia conciliari. & hoc in orationis prin¬
enĩ dicta sunt in laudẽ di quȩ ꝑ om̃s scas scriptu¬
ras uarie lat eq diffusa poterit quisq considera¬
re cũ legit. nusquã tamen inuenitur p̃ceptum
popło ifrahel ut diceret pater nr̃. aut ut oraret
patrẽ dm̃. sed dñs eis insinuatus ẽ. tanquã serui¬
entib id est secundũ carnẽ adhuc uiuentibus hoc
autẽ dico: cũ mandata legis acciperent quȩ ob¬

Expanded text:
quid oremus, et consequimur quod oramus. Sic itaque orate vos, inquit: Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum: adveniat regnum tuum: fiat voluntas tua sicut in coelo bis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis prinenim dicta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque diffusa poterit quisque considerare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo Israel ut diceret, Pater noster, aut ut oraret Patrem Deum; sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legis acciperent, quae ob
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ratiomea fert ad sapientiã ꝑuenire . Hoc igit᷑ aliud quod
sequendo anima uirtutis atq sapientiȩ compossit. aut homo sapi¬
ens ẽ. aut ds̃. Sed supra dictum .ẽ. tale quiddã . eẽ debere quod
inuiti amittere nequeamꝰ. Quis uero cunctandũ putec hominẽ
sapientẽ si eũ sequi satis putauerimꝰ. aut ferri nobis non modo

Expanded text:
quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10. Hoc igitur aliud, quod quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10. Hoc igitur aliud, quod sequendo anima virtutis atque sapientiae compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapientem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis non modo
Abbreviated transcription (Latin):
doceamꝰ. Quodlibet enĩ eorũ sit siue etiã ꝑsese possit uirtꝰ
sine anima : siue nisi animę messe non possit. ꝓculdubio ali¬
quid anima sequit᷑ ut uirtutẽ assequat᷑ : iderit. aut ipsa
anima cut uirtus. aut aliquid tertiũ. At si se ipsã sequit᷑
ut uirtutẽ adipiscat᷑ stultũ nescio quid seqͥtꝰ. Stulta ẽ. enĩ.
ante ad eptã uirtutẽ. Summa sunt autẽ uota sequentiũ. ut
seqͥtur anima. quonichil absurdius & ꝑuersius dici potest : aut
cum sequit᷑ stulta eantꝰ ẽ stultitiã quã uitat assequit᷑. Si autẽ
uirtutẽ sequit᷑ hano assequi cupiens. quomodo sequit᷑ id qͦd
non .ẽ. aut quomodo assequi cupit quod habet : Aut igit᷑ uir¬
tus ẽ. p̃ter animã. aut si non placet uocart uirtutẽ nisi habitũ
ipsũ . & quasi sapientis animȩ qualitatẽ quȩ nisi in anima. eẽ non
potest: oportet aliquid aliud sequat᷑ anima. ut ei uirtus possit
innasci : quianeq nichil sequendo. nichil stultitiã sequendo potest

Expanded text:
rum sit, sive etiam per sese esse possit virtus sine anima, sive nisi animae inesse non possit, procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sunt autem vota sequentium, ut sequitur anima, quo nihil absurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ enĩ dicere etiã ille quinec uult nec intelligit
quod dicit : sed illȩ ꝓprie dicit qui uoluntatẽ acm̃tẽ
suã sono uocis enuntiat. sicut paulo ante quod dictũ ÷
gaudiũ infructib spiritus ꝓpriȩ dictũ .ẽ. non eomodo
quo alib dicit idẽ apłs. Non gaudet suꝑ iniqͥtatẽ. quasi
quis quã possit suꝑ iniquitatẽ gaudere. quia illa ela¬
tio ẽ animi turbide gestienfis nongaudiũ. Nã hoc
soli bomhabent. Ergo dicere uident᷑ etiã illi: qͥ non
hoc quod sonatit & intellectu cernunt & uoluntate
agunt. sed uoce tantũ sonant. Secundũ quẽ modũ
regnũ cȩloꝵ. Uere autẽ ac ꝓpriȩ illidicunt : aquorũ
uoluntate atq mente non abhorret ꝓlatio sermonis
sui. Scđm quã significationẽ dixit apłs. Nemo potest
ꝑtinet: nedecipiam̃ tendentes ad contẽplationem
uentatis. non solũ nomine xp̃i ꝑ eos quinomen
habent & facti nor habent. sed etiã quib dã factis
atq miraculis qualia ꝓpter infideles cũ fecerit das

Expanded text:
lle qui nec vult, nec intelligit quod dicit: sed ille proprie dicit, qui voluntatem ac mentem suam sono vocis enuntiat. Sicut paulo ante quod dictum est gaudium in fructibus Spiritus, proprie dictum est; non eo modo quo alibi dicit idem apostolus, Non gaudet super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: secundum quem modum em negant. Vere autem ac proprie illi dicuntur a quorum voluntate ac mente non abhorret prolatio sermonis sui. Secundum quam significationem dicit Apostolus: Nemo potest pertinet, ne decipiamur tendentes ad contemplationem veritatis, non solum nomine Christi, per eos qui nomen habent et facta non habent, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
de quib: cognosci arborẽ moriet. Ista enĩ cũbono
animo inueritate fiunt: ꝓpriȩ sunt ouib uestes
Cũ autẽ malo inerrore : non aliud quã lupos con¬
tegunt. Sed non ideo debent oues o disse uesam̃¬
tũ suũ : quod plerumq: illosẽ occultant lupi
Qui sunt ergo fructus quib inuentis cognoscamꝰ
arborẽ malã: dicit apłs. Manifesta cutẽ sunt
oꝑacarnis. Quȩsuno : fornicationes immundi

Expanded text:
de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus: « Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt for
Abbreviated transcription (Latin):
arborẽ possimꝰ. Multi enĩ quȩ dã infructib depu¬
tant quȩ ad uescitũ ouiũ ꝑtinent. & hoc modo
alupis decipiunt᷑: sicuti sunt uel ieiunia uel ora¬
tiones uel elemosinȩ. quȩ omiã nisi fieri etrã abhy¬
pochritis possent. non superius diceret. cauete iusti¬
tiã urãm facere corã homiib: ut uideam iniabeis.
Quȩ sententia ꝓposita : ipsatria exequit᷑ elemosinã
orationẽ ieiunium. Multi enĩ multa pauperib
non miscđia sed ambitione largiunt᷑: et multiora¬
nt uel potius uident᷑ orare . non intuentes dm̃
sed hominib placere cupientes. Et multi ieiunan
& mirabilẽ abstinentiã p̃tendunt eis quib ista
difficilia uidentur. & honore digna existimantur.
& huiꝰmodi dolis eos capiunt dũ aliud ostendunt
ad decipiendũ. aliud exerunt addep̃dandũ uel
int̃ficiendũ eos qui subisto uestrtu ouino lupos
uidere non possunt. Hu ergo non sunt fructus.

Expanded text:
arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus depuarborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. Multi enim multa pauperibus, non misericordia, sed ambitione largiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ut malus bene faciat. Quia etiamsi
aliquando utilis. est non hoc ipse fecit: sed sit de
dictũ .ẽ. quȩdicunt facite : quȩ autẽ faciunt face¬
re nolite . Hoc ipsũ quodbona dicebant & ea quȩ di¬
cebant ut iliter itudiebant᷑ & fiebant: nonerat
illorũ. Suꝑ cathedram inquit moysi sedent
ꝑdiuinã ergo ꝓuidentiã legẽ dei p̃dicantes.
possent. eẽ. audientib utiles: cũ sibi non essent
Detalib alio loco ꝑꝓphãm dictũ est. Słminatis
triticũ : & spinas mecitis. Quia bona p̃cipiunt:¬
& mala faciunt Nonergo quieos audiebant & faci¬
ebant quȩ ab eis dicebant᷑ de spinis legebant uuas:
sed ꝑ sp̃inas deuite legebant uuas. Ianquã sima¬
nũ aliquis ꝑsepẽ mittat : aut certe deuite quȩ
sepi fuerit inuoluta uuam legat. non spinarum. ẽ.
fructus ille sed uitis. Rectissime sane quȩrit᷑. quos
fructus nos attendere uoluerit. quib cognoscere

Expanded text:
fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed fit de dictum est, « Quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. » Hoc ipsum quod bona dicebant, et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non essent. De talibus alio loco per prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
anima id est ipse homo : fructus uero. oꝑa hominis
Non ergo potest malus homo bona operari. neq
bonus mala. Malus ergo siuult bona operari: bontꝰ
primofiat. Sic alio loco euidentius dicit ipse dñs
Aut facite arborẽ bonã : aut facite arborẽ malam:
quod siduas naturas istorũ his dudb arborib figu¬
raret : non diceret. facite. Quis enĩ hominũ potẽst
facere naturã : Deinde etiã ibi cũ ipsarũ du arum
arborũ mentionẽ fecisset: subiecit. Hypochritȩ
quomodo potestis bona loqui. cũ sitis mali: Quandiu
ergo quis alus ẽ : non potest facere fructus bonos
Sienĩ bonosfructus fecerit: iã malus nonerit: Sic
uerissime dicipotuit. non potest. eẽ. nix calida Cum
enĩ calida. eẽ. cȩperit : non iã eã niuẽ. sed aquã
uocamus. Potest ergo fieri ut quȩ nte fuit nonsit.
non autẽ potest fieri ut nix calida sit. Sic potest
fieri ut quimalus fuit nonsit malus: non tamen

Expanded text:
anima, id est, ipse homo, fructus vero opera hominis: anima, id est, ipse homo, fructus vero opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Omĩs enĩ arbor quȩ non facit fructũ bonũ
excidet᷑ &inignẽ mittetur : Igitur ex frucab eoꝵ
cognoscetis eos. Quo loco illorũ error maxime
cauendus ẽ. qui de his ipsis duab: arborib duas naturas
opinant᷑ esse. Quarũ undi sit dei : altera uero nec dei
nec ex deo. Dequo errore. in aliis libris etiã disputatũ
est uberius. Et si adhuc parũ est : disputabit᷑. Nunc aut̃
non eos ad iuuare istas duas arbores docendum . ẽ.
primo quia dehominib eũ dicere tã clarũ ẽ. ut quis¬
quis p̃cedentia & consequentia legerit. miretur eorũ
cȩcitatẽ De inde attendunt quod dictũ. ẽ. non potest
arbor bona fructus malos facere. neq: arbor mala
fruotus bonos facere : et ideo putant neq animam
malã fieri posse ut in melius cõmutetur. neq bonã
interius quasi dictũst. Non potest arbor bona ma¬
lafieri neq arbor malabona fieri. Sed dictum ẽ
non potest arborbona malos fructus facere : neq

Expanded text:
or quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitur: nunc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neque in deterius bonam; quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non potest arbor bona malos fructus facere; neque
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ faciendȩ seipsũ exemplũ p̃bere dignatus est Sed
merito potest mouere : quomodo huic sententiȩ con¬
ueniat illud apłi ubi ait. Nemo inspũ deiloquens.
dicit anathema ihũ. Et nemopotest̃ dicere dñsihs¬

Expanded text:
cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ oculũ & simplicẽ habuerit quo ista cognoscat.
Optimo itaq: orthne : primo actum .ẽ. de oculo mu
ndundo & de inde dicta sunt quȩ cauerent᷑. Sed
intueri. Quȩcumq in factis uel dictis apparere non
potu erint tẽprationib aperiunt᷑. Temptatio
autẽ duplex . ẽ. aut inspe ad ipisdendi aliquod com¬
modũ temporale. aut int̾rore amitendi Et maxi¬
me cauendũ .ẽ. netendentes ad sapientiã quȩ in solo
xp̃o inuenin potest in quo sunt om̃s tes auri sapientiȩ
& scientiȩ abscondia. Cauendũ ergo .ẽ. ne ipsoxp̃i noiẽ
abheretitis uel quib libet male intelligentib & sȩculi
huius amatoribus decipiamur. Sedideo sequitur
& monet Non omĩs qͥ dicit michi dnẽ dñe intrabit¬
intrabit in regnũ cȩloꝵ : sed is qui facit uoluntatem
patris mei qui incȩlis ẽ ipse in trabit in regnũ cȩlorũ
illi sunt fructus facere uoluntatẽ patris qui est incȩlis.

Expanded text:
ndum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. ndum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et deinde dicta sunt quae caverentur. CAPintueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso Christi nomine ab haeretihujus amatoribus, decipiamur. Nam ideo sequitur, et monet Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis,
Abbreviated transcription (Latin):
dissensiones hȩreses. inuidiȩ ebrietates. comessa¬
tiones & hissimilia quȩ p̃dico uobis sicut p̃dixi.
qnm̃ quitalia agunt regnũ dei non possidebunt.
Et qui sunt fructus ꝑ quos cognoscamꝰ arborem
bonã idẽ ipse consequenter dicit. Fructus autẽ sp̃s ẽ.
caritas gaudiũ pax longanimitas. benignitas.
bonitas fides mansuetudo continentia. Sane sci¬
endũ .ẽ. hic gaudiũ ꝓpriȩ positũ. Mali enĩ homines
nongaudere sed gestre ꝓpriȩ dicunt᷑ : sicut supersꝰ
diximus uoluntatẽ ꝓpriȩ positã quã non habent
mali ubi dictũ est. Omiã quȩcumq uultis ut faci¬
ant uobis homines: hȩc & uos facite illis: Exista
ꝓprietate uerbi quod gaudiũ nondicit᷑ nisi in
bonis: etrã ꝓpheta loquit᷑ dicens Nonẽ gaudere
impiis dicit dñi. Ita quod posita .ẽ. fides non quȩ¬
cumq utiq seduera fides &cetera quȩ hic positas
habent quasdã imagines suas inmalis hominib
& deceptorib ut om̃ino fallant nisi quisq iã mu¬

Expanded text:
messationes, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. Et qui sunt fructus per quos cognoscamus arborem bonam, idem ipse consequenter dicit: Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntur proprie: sicut superius diximus voluntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis. Ex ista proprietate verbi, qua gaudium non dicitur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mu
Abbreviated transcription (Latin):
quia uigũ dñi asperũ est aut saet in a grauis. sed quia
labores finiri pauciuolunt minus credentes clamanti
uenite ad me qui laboratis & ego uos reficiã. Tollite
iugũ meũ & discite ame qnm̃ iitissũ & humilis corde
Iugũ enĩ meũ le ue ẽ: & sarcina mea leuis est Hino
autẽ iste sermo sup̃sit exordiũ de humilib &mitib:
corde : quod iugũ lene & leuẽ sarcinã multi respu¬
unt pauci subeunt. Feoq fit arta uia quȩ ducit aduitã
& angusta porta qua intratur in eã Hic ergo illi qui
ꝓmitunt sapientiã cognitionemq uenitatis quã non
habent p̃cipuȩ cauendi sunt: sicut sunt heretici qͥse
plerumq paucitate cõmendant. Et ideo cũ dixisset¬
h̃s paucos eẽ. qui inueniunt angustã portã & artã uiã
nesẽ illi supoonant nomine paucitates : statĩ subierit
Cauete a pseudo ꝓphetis quiueniunt ad uos in uesti¬
tu ouium. intrinsecus autẽ sunt lupi rapafes. Sed
isti non fallunt oculũ simplicẽ : qui arborẽ dinos¬

Expanded text:
quia jugum Christi asperum sit et sarcina gravis, sed quia labores finire pauci volunt, minus credentes clamanti: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati eite a me quoniam mitis sum et humilis corde: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc autem iste sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, et angusta porta qua intratur in eam. CAPUT XXIV.--78. Hic ergo illi qui promittunt sapientiam cognitionemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arborem dignos
Abbreviated transcription (Latin):
non addat᷑. Id enĩ quod dictũ .ẽ. quȩcumq uultis
nonusitate ac passim sedꝓpnȩ dictũ accipi opor¬
tet. Yoluntas namq non ẽ . nisi inbonis. Nã inma¬
lis flagiciosisq factis: cupiditas ꝓpriȩ dicit᷑ non uo¬
luntas. Non qr sic semꝑ loquuntur scripturȩ : sed
ubi oportet ita om̃ino ꝓpnũ uerbũ tenent. ut
non aliud sinant intelligi. Uidet᷑ autẽ hoc pre¬
ceptũ addilectionẽ ꝓximi ꝑtinere non etiã addei
cũ alio loco duo p̃cepta. eẽ.hcat. in quib
set omĩa quȩ cumiqo uultis fieri uobis

Expanded text:
non addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vultis, non addatur. Id enim quod dictum est, quaecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosisque factis cupiditas proprie dicitur, non voluntas. Non quia semper proprie loquuntur Scripturae, sed ubi oportet ita omnino proprium verbum tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat, in quibus set, Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
bona: ita & uos fa oite illis. Hec est eñĩ lex
et ꝓpħȩ In exemplan bi grecis sic inuenimus
Omia ergo quȩtum t ualtisiut faciant uob
horo mes: ita auosfacite. illis Sed ad mani¬
festati onẽ sentontiȩ puto alittinis adlatinis
additũ bona. Occurrebat enĩ quid siquis quã
flagitiosȩ aliquid erga se figraitlit. & ad hoc
referat istã sententiã ueluti stuebit aliquis ꝓuo¬
cari ut ĩnmoderatȩ bibat & se ingurgitet poculis.
& hoc pnor ille faciat a quo sibi fieri cupit : neh¬
culũ ẽ. hunc putare istã impleuisse sententiam
Cũ hoc ergo moueret ut arbitror: additumest
ad manifestationẽ rei unũ uerbũ. ut postea quã
dictũ .ẽ. omĩa ergo quecumq uultis ut faciant
uobis homines adderet᷑ bona. Quodnde est
exemplarib grecis: etiã illa emendanda sunt
Sed quis hoc audeat: Intelligendũ . ẽ. ergo ple¬
nã esse sententiã & omnino ꝑfectũ. etiã sihoc ũbũ

Expanded text:
bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex bona, ita et vos facite illis: haec est enim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic invenimus, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Sed ad manifestationem sententiae puto a latinis additum bona. Occurrebat enim quod si quisquam flagitiose aliquid erga se fieri velit, et ad hoc referat istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, adderetur bona. Quod si deest exemplaribus graecis, etiam illa emendanda sunt: sed quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam et omnino perfectam, etiam si hoc verbum
Abbreviated transcription (Latin):
petentib se : Quomodo malidant bona: Sed
malos appellauit dilectores adhuc sȩculi huius
& peccatores. Bona uero quȩdant secundũ eorũ
sensũ bona dicenda sunt quia hȩc ꝓbonis habent
Quanquã & inrerũ natura ista bona sint: sed tẽ¬
poralia & ad istã uitã infirmã ꝑtinentia & quis¬
quis ea malus dat non de suo dat. Unĩ .ẽ. terra
&plenitudo eiꝰ qui fecit cęlũ & terrã & mare &
omia quȩ ineissunt. Quantũ ergo sperandũ. ẽ.
daturũ dm̃ nobis bona petentib nec nos posse
decipi ut accipiamꝰ aliud palio : cũ ab ipso petimꝰ
quandonos etiã cũ simꝰ mali nouimꝰ iddare
quod petimur :: non enĩ decipimꝰ filios nrõs. Et
qualiacumq bona damꝰ non de nr̃o sedde ip̃ius
di ꝑ sapientiae uiã in bonis morib consaituta est
quiꝑ ducunt᷑ usq ad mundationẽ simplicitatẽq
cordis dequa iã diuloquens ita concludit: Onnã
ergo quȩ cumq uultis ut faciant uobis homines

Expanded text:
petentibus se? Quomodo mali dant bona? sed malos appellavit, dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant secundum eorum sensum, bona dicenda sunt, quia haec pro nobis habent, quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia, et ad istam vitam infirmam pertinentia, et quisquis ea malus dat, non de suo dat. Domini est enim terra, et plenitudo ejus, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi ut accipiamus aliud pro alio cum ab ipso petimus, quando nos etiam cum simus mali novimus id dare quod petimur! Non enim decipimus filios nostros, et qualiacunque bona damus, non de nostro, sed de ipsius di per sapientiae viam, in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines
Abbreviated transcription (Latin):
ut non abeo cõmodi aliquid tẽporalis expectet. Itaerit
cor simplex et mundũ in quo quȩrit᷑ ds̃ Beati ergo mun
corũ ẽ iam incipit de inuestiganda & possidenda
sapientia loqui quod ẽ. lignuꝰ uitȩ. cuiꝰ utiq inuesti¬
gandȩ ac posiidendȩ id est contẽplandȩ talis oculus
ꝑ omĩa superiora ꝑductus ẽ quo uideri iam ponit
arta uia & angusta portã. Quod ergo de inceps dicit.
intrdite ꝑ angustã portã quã lata porta & spatiosa
uia quȩ ducit ad ꝑditionẽ & multi sunt qui introeunt

Expanded text:
ut non ab eo aliquid commodi temporalis exspectet: ita erit ut non ab eo aliquid commodi temporalis exspectet: ita erit cor simplex et mundum in quo quaeritur Deus. « Beati ergo mundcorum est, jam incipit de investiganda et possidenda sapientia loqui, quod est lignum vitae: cui utique investigandae ac possidendae, id est contemplandae, talis oculus per omnia superiora perductus est, quo videri jam possit arcta via et angusta porta. Quod ergo deinceps dicit, « Introite per angustam portam; quia lata porta et spatiosa via quae ducit ad perditionem; et multi sunt qui i
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ita tribuat. ut nullũ abillo tẽporale cõmodũ
expectet. & ea intentione faciat dequa superius
satis tractti uimꝰ cũ deoculo simplici loqueremur
Mundatꝰ ergo oculus. simplexq redditus: aptus& ido¬
neus erit ad intuendã & contẽplandã interiorẽ lucẽ
sua Iste enĩ oculus cordis. est. Hunc autẽ talẽ oculum
habet ille: qui finẽ operũ suorũ ut uere bona opa
sint non ineo constituit ut hominib placeat. sed etiã
si ꝓuenent ut eis placeat . ad eorũ salutẽ potius hoc
refert & adgłam dei. non ad in anẽ iactantiã suam
Neq ꝓpterea boni aliquid ad salutẽ ꝓoximi operetam.
ut exeo comparet eaquȩ huic uitȩ transigendest
netessaria Neq temere animũ hominis uoluntatẽq
condempnat : in eo facto in quo non apparet quo animo
& uoluntate sit factũ Et quicqͥd officiorũ exhibet hoĩ
hac intentione exhibet qua sibi exhiberi uult. id est

Expanded text:
nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad intuendam et contemplandam interiorem lucem suam. Iste enim oculus cordis est. Hunc autem oculum talem habet ille qui finem bonorum operum suorum, ut vere bona opera sint, non in eo constituit ut hominibus placeat, sed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum salutem potius hoc refert et ad gloriam Dei, non ad inanem jactantiam suam; neque propterea boni aliquid ad salutem proximi operatur, ut ex eo comparet ea quae huic vitae transigendae sunt necessaria; neque temere animum hominis voluntatemque condemnat in eo facto in quo non apparet quo animo et voluntate sit factum; et quidquid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhiberi vult, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq illud p̃cep tum complexus. eẽt. Cito
enĩ dicen bre ture diligisse uelle unumquẽq:
& adeo & ab hominibus Itaq cum ei hoc p̃ci¬
peretur ut quod sibi fieri uellet hoc faceret:
id utiq p̃ciperetur ut diligeret d̃ & homines
illis: nichil aliud dictũ uidetur. quã diliges ꝓxi¬
mũ tuũ tanquã te ipsũ. Sed non.ẽ. negligenter
adtendũ : quod hic subiecit. Hlȩc ẽ enĩ lex& ꝓpħȩ¬
In illis autẽ duob p̃ceptis. non tantũ ait lex pendet
tota ꝓphetia. Quod cũhic non addidit : seruauit locũ
alteri p̃cepto . quodaddilectionẽ deiꝑ̃tinet. hic
autẽ qnm̃ p̃cepta simplicis cordis ex equit: & ergit
eos metuendũ . ẽ. ne habeat quisq duplex cor qͥb:
occultani corpotest. id ẽ. erga homines idipsũ p̃ci¬
piendũ fuit. Nemo enĩ ferẽ ẽ. qui uelit quenquam
duplici corde secũ agere. Id autẽ fieri nom potest id. ẽ.
ut simplici corde aliquid homo homini tribuat.

Expanded text:
utrumque illud praeceptum complexus esset: cito enim diceretur, diligi se velle unumquemque, et a Deo, et ab hominibus: itaque cum hoc ei praeciperetur, ut quod sibi fieri vellet, hoc faceret; id utique praeciperetur, ut diligeret Deum et homines. illis; nihil aliud dictum videtur, quam, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic subjecit, Haec est enim Lex et ProphetIn his autem duobus praeceptis, non tantum ait, Lex pendet et  quod est tota prophetia: quod cum hic non addidit, servavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequitur, et erga eos metuendum est ne habeat quisque duplex cor, quibus occultari cor potest, id est erga homines; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. Id autem fieri non potest, id est, ut simplici corde homo homini aliquid tribuat,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Quã cũ tenuerit & ꝑ egerit: neq ab ulare
potuisse. neq ambulasse acꝑuenisse ꝓfuerit. nisi
aperiat᷑. Adhoc ergo ꝑtinet quod dictã .ẽ. pulsate
Magnã autẽ spem dedit ille : qui ꝓmittrendo
non decipit. Ait enĩ. Omis quipetit accipit. &qui
quȩrit inuenit & pulsanti aperietur. Ergo ꝑseue¬
rantia opus ẽ : ut accipiamꝰ qđ petamus. et inue¬
niamꝰ quod quȩrimus & quod pulsamꝰ aperiat᷑.¬

Expanded text:
re: quam cum tenuerit, et pervenerit are: quam cum tenuerit, et pervenerit apotuisse, neque perrexisse ac pervenisse profuerit, nisi aperiatur: ad hoc pertinet quod dictum est: Pulsate. Magnam autem spem dedit et dat ille qui promittendo non decipit. Ait enim: Omnis enim qui petit accipit; et qui quaerit invenit; et pulsanti aperietur. Ergo perseverantia opus est ut accipiamus quod petimus, et inveniamus quod quaerimus, et quod pulsamus aperiat
Abbreviated transcription (Latin):
miut ea quȩ p̃cipiunt᷑ implere possimꝰ: in quisitio
autẽ ad inueniendã ueritatẽ: Cũ enĩ beatã uita ac¬
tione & cognitione cõpleatur : actio facultatẽ uirũ.
contẽplatio manifestationẽ rerũ desiderat. Horũ gͦ
primũ petendũ. scđm quȩrendũ . ẽ : ut illud detur.
hoc inueniat̃. Sed cognitio in hac uita : uiȩ pnus
quã ipsius possessioris est. Sed cũ quisq uerã uiam
inuenent: ꝑueniet ad ipsam possessionẽ. quȩ tamen
pulsanti aperet᷑. Ut ergo tria ista id .ẽ. petitio. in¬
quisitio pulsatio manifestafiant: sub aliquo
exemploponamꝰ aliquẽ infirmis pedib ãbulare
non posse . Prius ergo sanandus & firmandus. ẽ. ad
abulandũ : & ad hoc ꝑtinet quod drcit petite
Quid autẽ ꝓdest quod ãbulare ueletiã currere
potest si ꝑ deuia itinera errauerit: Scđm ergo
.ẽ. ut inueniat uiã quȩ ducit eo quo uult ꝑueni¬

Expanded text:
mi, ut ea quae praecipiuntur, implere possimus: inquisitio mi, ut ea quae praecipiuntur, implere possimus: inquisitio autem, ad inveniendam veritatem. Cum enim beata vita actione et cognitione compleatur, actio facultatem virium, contemplatio manifestationem rerum desiderat: horum ergo primum petendum, secundum quaerendum est; ut illud detur, hoc inveniatur. Sed cognitio in hac vita, viae prius quam ipsius possessionis est: sed cum quisque veram viam invenerit, perveniet ad ipsam possessionem; quae tamen pulsanti aperitur. 72. Ut ergo tria ista, id est, petitio, inquisitio, pulsatio, manifesta fiant, sub aliquo exemplo ponamus aliquem infirmis pedibus ambulare non posse: prius ergo sanandus et firmandus est ad ambulandum; et ad hoc pertinet, quod dixit, Petite. Quid autem prodest quod ambulare jam, vel etiam currere potest, si per devia itinera erraverit? secundum est rgo, ut inveniat viam quae ducit eo quo vult perveni
Abbreviated transcription (Latin):
Quodsifecissent : ipsi sibi utiq respondissent
Ipsi enĩ miserant ad iohannẽ quȩrentes qui essent
uel potius ipsi missi erant sacerdotes & leuitȩ
putantes quod ipse esset xp̃e cũ ille senegauit. eẽ
si confiteri uellent: ipsi se docerent inquo potes¬
tate illa faceret xp̃o. quod quasi nescientes inter¬
rogauerant ut calũniandi aditũ reperirent
rere acdicere. conscius ignorantiȩ atq infirmitatis
suȩ & audiens p̃cipi sibi nedarent quod it ipsũ
non dũ accepisse sentiebat. Potuit ergo oc currere
acdicere. Quod scm̃ me dare canib & quas mar¬
garitas mittere ante porcos uetas. cũ ad huc ea
mẽ habere non uideam: Oportunissime subicit
dicens. Petite & dabit̾ uobis. quęnte & inuenietis.
pulsate & aperiet᷑ uobis. Omĩs enĩ qui petit
accipit: & qui quȩrit inuenit. & pulsanti apenetur
Petitio ꝑtinet ad impetrandã scĩtatẽ firmitatẽq ani¬

Expanded text:
quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. Ipsi enim miserant ad Joannem quaerentes quis esset; vel potius ipsi missi erant sacerdotes et levitae, putantes quod ipse esset Christus, quod ille se negavit essesi confiteri vellent, ipsi se docerent in qua potestate illa faceret Christus; quod quasi nescientes interrogaverant, ut calumniandi aditum reperirent.rere et dicere, conscius ignorantiae atque infirmitatis suae, et audiens praecipi sibi ne daret, quod scipsum nondum accepisse sentiebat: potuit ergo occurrere ac dicere, Quod sanctum me dare canibus, et quas margaritas me mittere ante porcos vetas, cum adhuc ea me habere non videam? opportunissime subjecit, dicens, « Petite, et dabitur vobis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur. » Petitio pertinet ad impetrandam sanitatem firmitatemque ani
Abbreviated transcription (Latin):
aliud id .ẽ. cuiꝰ haberet nummus i maginẽ qui
ab ipsis ꝓlatus est. Et quia dixer̃ quod introgati
erant id .ẽ. cesaris imaginẽ habere nummũ: ipsi
quodã modo responderunt id quod dnm̃ int̾ro¬
gauerant. Itaq: illẽ ex eorũ responsione ita conclu¬
sit Reddite ergo cȩsar quod cesans ẽ : & deo qđ dĩ ẽ.
Cũ autẽ principes sacerdotũ & seniores popłi in¬
terrogassent inqua potestate illa faceret: int̾roga¬
uit eos debaptis mate iohannis Et cũ nollentꝰ
dicere quod contra sẽ uidebant dici. de iohanne autẽ
nichil mali dicere auderent ꝓpter circũs tantes.
nec ego inquit dicã uobis in qua potestate hȩc facio
Quodiustissimũ apparuit circun stantib: Hoc enĩ
se nescie dixer̃ quod non nesciebant : sed dicere
seddieere nolebant. Et reuera iustũ erat ut qui
sibi uolebant responderi quod introgauerant.
prius ipsĩ facerent quod erga se fieri postulabant

Expanded text:
aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui ab ipsis prolatus est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere nummum, ipsi sibi quodammodo responderunt id quod Dominum interrogaverant: itaque ille ex eorum responsione ita conclusit, Reddite ergo Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est . Cum autem principes sacerdotum et seniores populi interrogassent in qua potestate illa faceret, interrogavit eos de baptismate Joannis; et cum nollent dicere, quod contra se videbant dici, de Joanne autem nihil mali dicere auderent propter circumstantes; Nec ego vobis dicam, inquit, in qua potestate haec facio : quod justissimum apparuit circumstantibus. Hoc enim se dixerunt nescire quod non nesciebant, sed diceresed dicere nolebant. Et revera justum erat ut qui sibi volebant responderi quod interrogaverant, prius ipsi facerent quod erga se fieri postulabant:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ alios quib desperatio suborit᷑ siꝓpositam
questionẽ solui non posse crediderint. Et hoc
dereb: utilib: : & ad instructionẽ salutis ꝑtinentibus.
Multa sunt enĩ quȩ inquiri ab otiosis possunt super¬
uacua & inania : &plerumq noxia. de quib: tamen
non nichil dicendũ. ẽ. seq hoc ipsũ aperiendũ et ex¬
plicandũ. cur inquiri talia non oporteat. Dereb:
uero utilib aliquando ad id respondendũ . ẽ. quo
in terrogam᷑ : sĩ cut dñsfecit. Cume ũ saducei de
muliere in terrogassent quȩ septẽ uiros habuit.
cuiꝰ eoꝵ in resurrectione futura esset: respondit
enĩ quod in resurrectione neq nubent neq itxo
quod tamen si dixerit ipse sibi adid quod in t̾ro¬
gauit respondeat. Si autẽ dicere noluerit: non
uideat᷑ his qui ad sunt iniustũ sĩ & ipse quod inter¬
rogauit non audiat. Nam &illi quod int̾rogauer̃
tẽptantes utrũ reddendũ. eet tributũ. int̾rogatist̃

Expanded text:
propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam propter alios, quibus desperatio suboritur, si propositam quaestionem solvi non posse crediderint: et hoc de rebus utilibus, et ad instructionem salutis pertinentibus. Multa sunt enim quae inquiri ab otiosis possunt, supervacua et inania, et plerumque noxia, de quibus tamen nonnihil dicendum est: sed hoc ipsum aperiendum et explicandum, cur inquiri talia non oporteat. De rebus ergo utilibus aliquando ad id respondendum est quod interrogamur: sicut Dominus fecit, cum eum Sadducaei de muliere interrogassent, quae septem viros habuit, cujus corum in resurrectione futura esset. Respondit enim quod in resurrectione neque uxores ducent, nquod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, respondeat: si autem dicere noluerit, non videatur iis qui adsunt injustum, si et ipse quod interrogavit, non audiat. Nam et illi qui interrogaverunt tentantes, utrum reddendum esset tributum, interrogati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uel opere. quantũ fieri a nobis potest. Quod autẽ
dñs nr̃ quȩdã dixisse inuenit᷑ quȩ multi qui ad era¬
nt uel resistendo uel contẽpnendo non acceperunt:
non putandus ẽ. scm̃ dedisse canib: aut margaritas
misisse ante porcos. Non enĩ eis dedit qui capere
non poterant : sed eis qui poterant & simul ad erant.
quosꝓpter aliorũ immunditiã negliginon opor¬
tebat. Et cũ eũ tẽptatores interrogabant responde¬
batq illis. ita utquid contradicerent non haberent.
quãuis uenenissuis contabescerent potius quã
illius cibo saturarent᷑ : alii tamen qui poterant
capere ex illorũ occasione multa utiliter audie¬
bant. Hoc dixi : nequis forte cũ interrogantires¬
pondere non potuerit. hac sententia sibi excusã¬
tus uideatur. si dicat nolle se scm̃ canib dare.
uel ante porcos mittere margaritas. Qui enim
nouit quid respondeat: debet respondere uel

Expanded text:
vel opere, quantum fieri a nobis potest. 70. Quod autem vel opere, quantum fieri a nobis potest. 70. Quod autem Dominus noster quaedam dixisse invenitur, quae multi qui aderant, vel resistendo vel contemnendo non acceperunt; non putandus est sanctum dedisse canibus, aut margaritas misisse ante porcos: non enim dedit eis qui capere non poterant, sed eis qui poterant, et simul aderant; quos propter aliorum immunditiam negligi non oportebat. Et cum eum tentatores interrogabant, respondebatque illis, ita ut quid contradicerent non haberent, quamvis venenis suis contabescerent potius, quam illius cibo saturarentur; alii tamen qui poterant capere, ex illorum occasione multa utiliter audiebant. Hoc dixi, ne quis forte, cum interroganti respondere non potuerit, hac sententia sibi excusatus videatur, si dicat nolle se sanctum dare canibus, vel ante porcos mittere margaritas. Qui enim novit quid respondeat, debet respondere, vel
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est ergo nequid aperiat᷑ ei qui non capit. Meliꝰ
enĩ quęrit quod clausũ. ẽ: quã id quod aꝑtũ est aut
infestat aut negligit. Neq uero alia causa repent᷑
cur ea quȩ manifesta & magna sunt non accipiant
p̃ter odiũ & contẽptũ : quorũ ꝓpter unũ canes.
ꝓpt̃ alterũ porci nominati sunt. Quȩ tam en omĩs
immunditia rerũ tẽporaliũ delectatione concipit᷑.
id .ẽ. dilectione huiꝰ sȩculi cui iubem renuntiare.
ut mundi eẽ. possimꝰ. Qui ergo simplex & mundũ
cor habere appetit: non debet sibi reus ui deri
si aliquid occultat. quod ille cui occultat capere
non potest. Nec ex eo arbi trandũ est licere m̃tiri
Non enĩ ẽ. consequens : ut cũ uerũ occultat᷑ falsum
dicat᷑ Agendũ ergo primo ẽ. ut inpedimenta de¬
trahantur quib: efficitur ut non capiat : quia utiq
sippter sordes non capit. mundan dus.ẽ. uel uerbo

Expanded text:
dum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius dum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant praeter odium et contemptum, quorum propter unum canes, propter alterum porci nominati sunt. Quae tamen omnis immunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dilectione hujus saeculi, cui jubemur renuntiare ut mundi esse possimus. Qui ergo mundum et simplex cor habere appetit, non debet sibi reus videri, si aliquid occultat, quod ille qui occultat, capere non potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non capiat; quia utique si propter sordes non capit, mundandus est vel verbo
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ in ipsis . ẽ. si fieri posĩt conant᷑ perimere
ueritatẽ. Porci uero quã uis non ita ut canes morsu
appetant: passim tamen calcando comquinant
Ne ergo miseritis margaritas uras ante porcos ne
forte conculcent eas pedib suis & conuersi dis¬
rũpant uos. Canes ergo ꝓoppugnatorib uenta¬
tis: porcos ꝓcontep̃torib p̃ositos non in congruent̃¬
existimo. Quod autẽ ait conuersi disrũpant uos
non ait ipsas margaritas disrumpant : illa senim
conculcando etiã cũ conuertunt᷑ ut adhuc aliqͥd
audiant disrumpant tamen eũ a quo iam missas
margaritas conculcauerunt. Non enĩ facile inuene¬
ris quid ei gratũ. ẽe. possit quimargaritas calcaue¬
rit . id .ẽ. cũ magno labore diuina inuenta contẽp̃¬
serit. Qui autẽ tales docet. quo modo non disrũpatur
indignando & stomachando non uideo. Utrumq
autẽ animal immundũ . ẽ : & canis. & porcus. Cauen¬

Expanded text:
quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. » Canes ergo pro oppugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. 69. Quod autem ait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaritas disrumpant. Illas enim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video. Utrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Caven
Abbreviated transcription (Latin):
dedi non escã. Neq enĩ poteratis sed neq nunc
potestis adhuc enĩ estis carnales. In hoc autẽ pre
ante porcos margaritas nr̃as : diligenter quȩren¬
dũ .ẽ. quidsit scm̃ quid margaritȩ qͥd canes qđ
porci Scm̃ ẽ. quod uiolare atq corrumpere
nefas est. Cuius utiq sceleris conatus. & uoluntas
tenet᷑ rea quã uis illud scm̃ natura inuiolabile
atq incorruptibile maneat. Magaritȩ autem
quȩcumq spiritalia magna estimanda sunt
It quia in abdito latent : tanquã deꝓfundo eruunt᷑
& allegoriarũ integumentis quasi aꝑtis conchis
inueniunt᷑ : licet itaq intelligi quod una eadẽq
It ideo calcari dicit᷑ quic qͥd contẽpnitur. Qua ꝓp¬
ter canes qnm̃ insiliunt ad dilecerandũ. quod
autẽ dilacerant in tegrũ eẽ. non sinunt: non lite
inquit dare scm̃ canibus. Quia & si dilacerari
& corrumpi non potest & manet integrũ atq
inuiolabile. illȩ tamen quiduelint cogitandũ
est qui acriter atq inimicissime resistunit &

Expanded text:
edi, non escam; neque enim poteratis: sed neque nunc potestis; adhuc enim estis carnales . 68. In hoc autem praecittere ante porcos margaritas nostras, diligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptibile maneat. Margaritae autem, quaecumque spiritualia magni aestimanda sunt; et quia in abdito latent, tanquam de profundo cruuntur, et allegoriarum integumentis quasi apertis conchis inveniuntur. Licet itaque intelligi quod una eademque et ideo calcari dicitur quidquid contemnitur. Quapropter canes quoniam insiliunt ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
quos occiderant crucifrcerant. & ꝓptere a
hoc etiã ipsi pati meruerunt: Ridiculum ẽ.
hoc putare Quid ergo aliud dictum ẽ omĩs
enĩ qui gladio ꝑcusserit gladio morietur.
nisi quia ipso peccato anima moritur quod¬
cumq cõmiserit: It qnm̃ de temerario &¬
& iniquo iudicionos hoc loco dñs monet.
uult enĩ ut simplici corde & inunũ dm̃ in¬
tento faes iamus quȩcunq facimꝰ. & multa
temerariũ est maxime autẽ hui temere
iudicant de incertis & facile rep̾hendunt
qui magis amant uituperare & dampnare
quã emendare atq corrigere. Quod uitiũ
uel suꝑbiȩ .ẽ. uel inuidentiȩ : consequenter
subieeit dicens. Quid autẽ uides festucã in o¬
culo fristui. trabẽ autẽ in oculo tuo non uides:

Expanded text:
quos occiderant crucifixi erant, et propterea quos occiderant crucifixi erant, et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcunque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo judicio nos hoc loco Dominus monet, vult enim ut simplici corde, et in unum Deum intento, faciamus quaecunque facimus, et multa temerarium est. Maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tu