comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod illuminat. quod saluat. & est ad assyrios
.i. contra iudeos. qui non se dirigunt adddm̃i. s er¬
rant. uł se crigunt contͣ xp̃m. suam statuentes
usticiam. Intentione. iudeos confutat. ⁊ deuo¬
tos adreq̃denda uota monet. Modus. Triꝑtituᷤᷤ
est psalmꝰ. Primo frangit głam udeoꝵ. Sccd̃o: dic̃
quod xp̃c illuminat. quod saluat. ⁊ iudicat. ibi.
Illuminans. Tercio: ammonet iã deuotoᷤ redde.¬
re uota. ibi. Qm̃ cogitatio. Fidelis gͦ asapħ confu¬

Expanded text:
quod illuminat, quod salvat. Et est ad Assyrios, id est contra Judaeos, qui non se dirigunt ad Deum, sed errant. Vel se erigunt contra Christum, suam statuentes justitiam. Intentio: Judaeos confutat, et devotos ad reddenda vota monet. Modus: Tripartitus est psalmus. Primo frangit gloriam Judaeorum. Secundo, dicit quod Christus illuminat, quod salvat, et judicat, ibi, illuminans. Tertio admonet jam devotos reddere vota, ibi, quoniam cogitatio. Fidelis ergo Asaph, confu
Abbreviated transcription (Latin):
rium: hoc conuenit. quia non st̃ dirigentes: s
errantes. Uel posst̃ dirigentes dici. quasi. eriguũ¬
secontͣ xp̃m. eo qͦd sine gr̃ã. tp̃i. querunt salutẽ
ꝑ legales obseruantias. qui bene dicunt᷑ assyrii.
quiͣ ꝑsecunt᷑ eccl̃am xp̃i. ut olim assyrii. ꝑseque¬
bantur uideos. Contra hos loquitur hic asaph
.i. fideł synagoga. confutans eos hic. quib no¬
mina głe dicit ablata. ⁊ adalios tͣnslata quȩ
st̃ iudea. isrł. salem. syon. & nicbil bomi posse:

Expanded text:
rium hoc convenit, quia non sunt dirigentes, sed errantes. Vel possunt dirigentes dici quasi erigse contra Christum, eo quod sine gratia Christi quaerunt salutem per legales observantias. Qui bene dicuntur Assyrii, quia persequuntur Ecclesiam Christi, ut olim Assyrii persequebantur Judaeos. Contra hos loquitur hic Asaph, id est fidelis Synagoga, confutans eos hic, quibus nomina gloriae dicit ablata. Et ad alios translata, quae sunt Judaea, Israel, Salem, Sion, et nihil boni posse
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃ĩ reuelatione
constet. ẽẽ. locutos:
daud ꝓpharũ eximi¬
us. quodã digniori at¬
q excellentiori mo¬
do. uelud tuba sp̃s¬

Expanded text:
s sancti revelatione constet esse locutos, David prophetarum eximius quodam digniori atque excellentiori modo, velut tuba Sp
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtute eiꝰ .i. incaritate. Uirtus enum ciui¬
tatis. ẽ. caritas. qͣm ncħ uincit. Unde salomon.
Dilectio fortis. ẽ. ut mors. ⁊ habira caritate distri¬
buite . i. merito ⁊ mͦ distinguite domꝰ eiꝰ. domũ
scił adomo que habet formã tantũ. ⁊ que cum
forma habet ⁊ pietatẽ.⁊ nolite confundere. qͣsi.
unũ sint. qͥsi dic̾et. Si caritatẽ habuitiᷤᷤ non teme¬
re udicabitis. ⁊ uidebitis malos non ob ẽẽ. bo¬
cisionẽ dispensationẽ quẽ admodũ quoq diui¬
serunt s caritatẽ iuncxerunt. Hoc magis con¬
uenit .i. ħ sententia meliꝰ lit̾e conuenit. Unde
subdit. uł congruit. Ut sic õp̾dicatores enarre¬
tis inꝓgenie altera.i. usq adposteros. Uel ita scułm
aliam lit̾am. ⁊ distribuite gradus eiꝰ .i. officia eiꝰ¬
distincta ordinatione disponite. scił p̾sbit̾os dia¬
conos ⁊ huiꝰmodi ut ꝑ eos enarretis magnalia dei

Expanded text:
in virtute ejus, id est in charitate . Virtus enim civitatis est charitas, quam nihil vincit. Unde Salomon: dilectio fortis est ut mors . Et, habita charitate, distribuite, id est distinguite, domos ejus, domum, scilicet a domo, quae habet formam tantum; et quae cum forma habet pietatem, et nolite confundere, quasi unum sint. Quasi dicat: Si charitatem habueritis, non temere judicabitis, et videbitis malos non obesse bocisionem, dispensationem quidem diviserunt, sed charitatem junxerunt. Hoc magis convenit, id est haec sententia melius litterae congruit. Unde subdit, ut sic, o praedicatores, enarratis in progenie altera, id est usque ad posteros. Vel ita secundum aliam litteram: Et distribuite gradus ejus, id est officia distincta ordinatione disponite, scilicet presbyteros, diaconos, et hujusmodi. Ut per eos enarretis magnalia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Quasi. Et autẽ ⁊ uos m̾amini exaudiri.
irascimini. ⁊ nolite peccare. id.ẽ. si motus an¬
mi surgit: qui ñ .ẽ. inpotestate ur̃a non ei
tus anum ñ. ẽ. in nr̃a potestate. s dei grã
consuetudinis. ẽ. ꝑmittit. id .ẽ. ñ ꝓhibet

Expanded text:
ni. Quasi dicat: Ut autem et vos mereamini exaudiri, irascimini et nolite peccare, Aug. id est si motus animi surgit, qui non est in potestate nostra, non ei tus animi non est in nostra potestate, sed Dei gratia consuetudinis
Abbreviated transcription (Latin):
scimini nolite peccare consentiendo ⁊ ad
effectum ducendo. Hȩc eadẽ apłc docet
dicens. Sol non occidat suꝑ iracundiam
nr̃am. Quib uerb̾ innuit. ut peccatũ sit
omnino. uł id.ẽ. etiã leuit̾ irasci. Lustitia
autem. ẽ: iram celeri penitudine mittigare.
motib eis resistendo. ⁊ nolite peccare. id est
ne ducatis ad effectũ. Post iram remouet en.
dr̃. Popłs hic labiis me honorat. cor autẽ eo¬
rũ longe. ẽ. ame. Et incubilib ur̃is cõpun.¬
gimini. id ẽ. incordib ur̃is cõpungimini do¬
lore penitentie:. ut se ipsam anima punienᷤ
cõptingat. ne indei iuditio dãpnata torque¬

Expanded text:
scimini, nolite peccare, consentiendo, et ad effectum ducendo. Haec eadem Apostolus docet dicens: Sol non occidat super iracundiam vestram . Quibus verbis innuit, ut peccatum sit omnino vel, id est etiam leviter irasci: justitia autem est iram celeri poenitudine mitigare. motibus, eis resistendo et nolite peccare, id est ne ducatis ad affectum. Post iram enim, removedicitur: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Et in cubilibus vestris compungigimini, id est in cordibus vestris compungimini dolore poenitentiae, ut seipsam anima puniens compungat, ne in Dei judicio damnata torque
Abbreviated transcription (Latin):
scił non ꝓirriguo inferiori. uͭ inuisibilium
amore mardescatis. Uel ita dico. nolite pec.¬
care. ⁊ si peccau̾itis. cõpungimini ꝑpenitñ
ds̃. id ẽ. de consensu. ⁊ de bis q̃uoluitis. in cu¬
bilib ur̃is. id ẽ. de delectatione carnis in qͣ
captiua uersat᷑ ratio. ut fera incubili. Uel
cubilia st̃ cogitationes ferociũ peccatoꝵ.
ut de homicidñs. rapinis ⁊ huiꝰ modi. ⁊ est.
Cõpungimini. dehis quȩ dicitis. incubili.
b ur̃is . id.ẽ. cõpungimini de atrocissimis co

Expanded text:
sed pro irriguo superiori, ut invisibilium amore inardescatis. Vel ita, dico nolite peccare, et si peccaveritis, compungimini per poenitentiDeus, id est de consensu et de his quae voluistis. In cubilibus vestris, id est de delectatione carnis, in qua captiva versatur ratio, ut fera in cubili. Vel cubilia sunt cogitationes ferocium, ut de homicidiis, vel rapinis, et hujusmodi. Et est, compungimini de his quae dicitis in cubilibus vestris, id est compungimini de atrocissimis co
Abbreviated transcription (Latin):
montes .i. potestates scłi infortitudine eiꝰ .i. dei qͥ
est refugiũ ⁊ uirtꝰ᷑. Uel ita ab illo loco. Sontieruil
qͥsi tͣnsferent᷑ montes in qua tnͣslatione. sonuerẽ
montes .i. ipsi apłi p̾dicando ⁊ turbate st̃ aque
eoꝵ ad sensum fit relatio non aduocẽ .i. aque ma¬
ris. scił popłi gentiũ uł doctͥne eoꝵ que infatua¬
te st̃. coruscante doctna saluatoris. Ynde absor¬
ti sc̃ iuncti petre iudices eoꝵ: hec. ẽ. uirga moysis
que deuorauit uirgaᷤᷤ magoꝵ pharaonis. Stul.¬
tam enĩ fecit ds̃ sapientiã huiꝰ mundi. ubi sapi¬
ens. ubi scriba. ubi inquisitor huiꝰ scłi. unde ab¬
dias ꝓpħa: ꝑdam sapientiam sapientum.⁊ pru¬
dentiã prudentiũ reꝓbabo. Sequit᷑. conturbati sc̃
montes .i. apłi ext̾ius turbati st̃ infortitudine .i.¬

Expanded text:
montes, id est potestates saeculi, in fortitudine ejus, id est Dei qui est refugium et virtus. Vel ita ab illo loco, sonuerunt, quasi transferrentur montes, in qua translatione, sonuerunt montes, ipsi apostoli praedicando, et turbatae sunt aquae eorum; ad sensum fit relatio, non ad vocem, id est aquae maris, scilicet populi gentium, vel doctrinae eorum, quae infatuatae coruscante doctrina Salvatoris, unde: Absorpti sunt, juncti petrae judices eorum . Haec est virga Moysi, quae devoravit virgas magorum Pharaonis. Stultam enim fecit Deus sapientiam hujus mundi. Ubi sapiens, ubi scriba? ubi inquisitor hujus saeculi? Unde Abdias propheta: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Conturbati sunt montes
Abbreviated transcription (Latin):
duris cordib. quasi caracteris in p̾ssa uestigia.
⁊ qualit̾ posuit. posuit ꝓdigia sua incampo
taphneos. ꝓ digia st̃: que signabant aliqua
futura. Taphnis ciuitas. ẽ. ⁊ int̾p̾tatur humile
mandatum. quod hic nob̃ necessarium. ẽ. ut

Expanded text:
racteris impressa vestigia. Et, qualiter posuit, prodigia sua, in campo Taneos, prodigia sunt quae signabant aliqua futura. Tanis est civitas, et interpretatur humile mandatum, quod hic nobis necessarium est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pars. ubi agit de gr̃a tempore senectutis. ⁊ senii dan
sa uirtus. indiget plus iuiuari. que est senectus.
ecce. cũ defectrit uirtꝰ mea .i. cum pacientia pulsa¬
ta mollescet: ds̃ ne derelinqͣs me. quia tunc pluᷤ
indiget iuuari. Uelcum defecerit uirtꝰ mea .i.
mei hominis. ut de me iam ñ p̾sumam: ds̃ ne de¬
relinqͣs me. Respondet. hic tͥ ds̃. immo tunc
erit uirtꝰ mea inte: cum tua defecerit. ut dicas
cum apło. cũ infirmor: tunc potens sum ⁊ forti.¬

Expanded text:
pars, ubi agit de gratia senectutis et senii dandndo fessa virtus indiget plus juvari. Et quae est senectus? ecce, cum defecerit virtus mea, id est cum patientia pulsata mollescet, Deus, ne derelinquas me, quia tunc plus indiget juvari. Vel, cum defecerit virtus mea, id est mei hominis, ut de me non praesumam, Deus, ne derelinquas me. Respondet hic tibi Deus, imo tunc erit virtus mea in te, cum tua defecerit, ut dicas cum Apostolo: Cum infirmor, tunc potens sum . Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
s cum iudicarps. Dico munda ⁊ merito te oto
ut mundes quia peccaui inte carnis uoluptate.
s tibi soli. quia rexomnib ẽ. suꝑior. ⁊ ideo adeotan¬
tũ. qui est maior eo pumiendus. Si quis de popło
errauerit ⁊ deo peccat ⁊ regi. Rex uͦ non habet
hominẽ qui sua fcã diuidicet. ideo ait. tibi soli
peccaui ⁊ malũ cõmissum inpximũ feci coram
te. ħ dicit quia ubiq scit eum. ee̾. Unde se arguit.
quia eo p̾sente peccare non erubuit. tibi soli pec¬
caui. qui adeo iustus es. ut iustificeris. ut uistus

Expanded text:
 Cassiod. Dico munda, et merito te oro ut mundes, quia peccavi in me carnis voluptate, sed tibi soli, quia rex est omnibus superior, et ideo a Deo tantum, qui est major eo, puniendus est. Si quis de populo erraverit; et Deo peccat et regi. Rex vero non habet hominem qui sua facta dijudicet. Ideo ait: Tibi soli peccavi, et malum, commissum in proximum, coram te feci. Hoc dicit, quia ubique scit Deum esse. Unde se arguit, quia eo praesente non erubuit. Tibi soli peccavi, quia a Deo justus est, ut justificeris, id est ut
Abbreviated transcription (Latin):
agit qui dicebant dm̃ dauid non indulgere. eo
quod tam grauit̾ dm̃ offenderat. Precat᷑ gͦ dauid
ut parcat ut sic impleat qͦd ꝓmisit deuenia in¬
gemiscentis dicens. Quacũq hora ingemuerit¬
peccator omniũ iniquitatũ eiꝰ non recordabor am-¬
pltꝰ. Quasi dic̾et. ideo munda ut iustificeris in
sermonib tuis qui st̃ deꝓmissione uenie inge¬
miscentis. ⁊ uincas .i. cum uincas eos. cum udica.¬
ris abeis non parcere mͥ. E

Expanded text:
qui dicebant Deum David non indulgere, eo qui dicebant Deum David non indulgere, eo quod tam graviter Deum offenderat. Precatur ergo David ut parcat, ut sic impleat quod promisit de venia ingemiscentis, dicens: Quacunque hora peccator ingemuerit, omnium iniquitatum ejus non recordabor . Quasi dicat, ideo munda, ut justificeris in sermonibus tuis qui sunt de promissione veniae ingemiscentis ut vincas, id est convincas eos, cum judicaris, ab eis non parcere mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines. om̃s iudices. ⁊ qui se putat iustũ
coram te iniustus. ẽ. incuiꝰ conspectu astra non
sunt munda. qui mangeł suis reꝑit prauitatẽ.
Tu gͦ solus iuste iudicas cum .i. qͣmuis in iuste
iudicaris.i. inuiste uidicatꝰ sis apilato ⁊ aiudeis.
Uel ita. ⁊ adeo ustus es ut uincas diabolum ⁊ mor¬
tem ⁊ ideos cum iudicaris .i. inudicio quo iudi¬
catus es. Uidet enim futurũ iustum iudicẽ
apeccatorib iudicandũ.⁊ in eo iudicio uincentẽ
qui ascendit suꝑ occasum. Occidendo enim iuc¬
tor factus est. Inde ero mors tua omors. Uelita
ab illo loco. Utiustificeris:c̾. Ostñdit ueratem
patrẽ.ẽ. in ꝓmissione qua ꝓmiserat xp̃m exstir
dauid nasciturũ quod quidem ꝓpt̾ peccata
dauid dm̃ non implere dicebant contra quoᷤᷤ
dicit dauid loquens addm̃ patrem. Ideo mun¬
da uͭ me mundato iustificeris .i. uerax reꝑiaris
insermionib tuis qui sunt deꝓmissione xp̃i qͣm
ris ab eis non fac̾e quod ꝓmisisti. Uelita contͣ illoᷤ

Expanded text:
omnes homines, omnes judices; et qui se putat justum esse, eoram te injustus est. In cujus conspectu astra non sunt munda ; qui in angelistuis reperis pravitatem . Tu ergo solus juste judicas, cum, id est quamvis injuste judicaris, id est injuste judicatus sis a Pilato et a Judaeis. adeo justus es, ut vincas diabolum, et mortem, et Judaeos, cum judicaris in judicio quo judicatus es; videt enim futurum judicem justum, a peccatoribus judicandum, et in eo judicio vincentem qui ascendit super occasum; occidendo enim victor factus est. Unde: Ero mors tua, o mors . Vel ita ab illo loco: Ut justificeris intrem in promissione qua promiserat Christum ex stirpe David nasciturum, quod quidam propter peccata David Deum non implere dicebant; contra quos David dicit loquens ad Deum Patrem. Ideo munda, ut me mundato justificeris, id est verax reperiaris, in sermonibus tuis, qui sunt de promissione Christi, ris, ab eis, non facere quod promisisti. Vel ita: Agit contra illos
Abbreviated transcription (Latin):
in iustitia alios cum iudicaris .i. cum mͥ ⁊ aliis
inuidicio comꝑaris. Ds̃ enim tante iusticie. ẽ.
ut se cũ homiue uelit iudicari. Unde in ysaia.
Ludicate int̾ me ⁊ uineam meam.⁊ post ea qͣsi
subiudice causam suam exponens ait. ꝑopłe
m̃s quid feci tibi: Aut quid molestus fui respon¬
de mͥ. Ergo contra eum quẽ expastore regem
fecit talem iusticiam habet ut uincat. si iuter
luptate in me. tibi soli. qͥa solus sine peccato eᷤᷤ.
⁊ideo iustus punitor. Ille enim inste punit. qui
non habet inse quod in illo puniat᷑. Ille uistus
rep̾hensor: qui ñ habet inse quod rep̾hendatur.
hic est int̾ homines solus xp̃c. de quo ysaias. Qui
peccatũ non fecit nec in uentꝰ est dolus inore eiꝰ.
& malum cõmissum inꝓximũ. Coram te feci .i.
intui p̾sentia. tͥ soli peccaui. qͥ adeo ustus es. ut
ustificeris.i. solus uerax inuemaris. Insermoni

Expanded text:
dicaris, id est cum mihi et aliis in judicio compararis. Deus enim tantae justitiae est, ut se cum homine velit judicari. Unde in Isaia: Judicate inter me et vineam meam , et postea quasi sub judice causam suam exponens, ait: Popule meus 109 quid feci tibi, aut quid molestus fui tibi? Responde mihi Ergo contra eum quem ex pastore regem fecit, talem habet justitiam, ut vincat, si inter  in me, tibi soli, quia tu solus sine peccato es. Et ideo justus punitor. Ille enim juste punit, qui non habet in se quod in illo puniatur. Ille est justus reprehensor, qui non habet in se quod reprehendatur. Hic est inter homines solus Christus, de quo Isaias: Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Et malum in proximum coram te feci, id est in tui praesentia. Tibi soli peccavi, qui adeo justus es, ut justificeris, id est solus verax inveniaris; in
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce euangelica nar.¬
ratio. Hec enim fc̃ã in euangłio legunt᷑. fodert̃
clauis gentiles milites manꝰ meas. ⁊ pedes ineos.
⁊ nota qͦd non ait tͣnsficert̃. uł uulnerauer̃t. s fo
det̾ asimili t̾re. quia sic̃ t̾ra fossa fructus facit.
sic fructũ uite dedit xp̃c uulneratꝰ. Seq̃r. ⁊ di
cerauer̃t. sic etiã ossa dinumera uert̃ .i. apłos

Expanded text:
Ecce evangelica narratio. Haec enim in Evangelio facta leguntur: Foderunt clavis gentiles milites manus meas et pedes meos. Et nota quod non ait, transfixerunt vel vulneraverunt, sed foderunt; quia, sicut terra fossa fructum facit, sic fructum vitae dedit Christus vulneratus. Sequitur: « Et ceraverunt. Sic etiam ossa dinumeraverunt, id es
Abbreviated transcription (Latin):
bolã .i. humiliabo me ueritati. intꝰ loquenti que
docet me loqui ꝑparabolas. ne omnib pateant.
Uel inclinabo aurẽ meam inparabolam .i. humi¬
liabo me ueritati que parabolas ⁊ enigmata
me docet. Uidemꝰ enim nunc ꝑspeculũ ⁊ menig¬
mate. quicqͥd enim mͦ uidemꝰ ꝑ eniginata est
⁊ aꝑiam in p̃salt̾io.i. fcĩs ostñdam ꝓpositionẽ meã

Expanded text:
 est humiliabo me veritati intus loquenti, quae docet me loqui per parabolas, ne omnibus pateat. Vel, inclinabo aurem meam in parabolam, id est humiliabo me veritati, quae per parabolas et aenigmata me docet. Videmus enim nunc per speculum in aenigmate . Quidquid enim modo videmus per aenigma est. Et aperiam in psalterio, id est factis ostendam propositionem meam,
Abbreviated transcription (Latin):
Ego enum ens mnh
diluiuo ambulans in ħ scło. non audio tales. s ad
bit adte omĩs sc̃s. quia nullus. t̃. sine peccato etiam¬
notatur habete petcatũ. s tamen indiliiuo aqua¬
rum multarũ .i. dum pene ⁊ angustie inundabt̃
in iudicio. ipse pene non ad ꝓximabunt. ad eum¬
cens ita. Odñẽ tu es refugium meum non inta ui
ni qͦd ꝓmitis. ⁊ quia parcis.⁊ ideo otu dñe erue
me acircũdantib me. quia qͣmius gaudeam in
spe. tam̃ ad huc sum inmał.¬

Expanded text:
Ego enim ens in hoc 67 diluvio, ambulans in hoc saeculo, non audio tales, sed adbit ad te omnis sanctus, quia nullus est sine peccato. Etiamuo notatur habere peccata, sed tamen in diluvio aquarum multarum, id est dum poenae et angustiae inundabunt in judicio, cens ita, o Domine, tu es refugium meum non mea vis, ni quod promittis, et quod parcis. Et ideo, o tu Domine, erue me a circumdantibus me, quia quamvis gaudeam in spe, tamen adhuc sum in ma
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑt̾ram. quasi. signa aduocandum errantẽ popłm.
adiiam ueritatis. que erant ꝓdigia. qͣsi. porrodicia
.i. future nouitatiᷤ indicia. uͭ de partu uirginis. &
destella. ⁊ de pace nimia ⁊ cet̾is. Auferens bel̾ la.
Ecce oꝑa ⁊ ꝓdigia quia ipse. ẽ. auferens bella ad li.¬
t̾am usq ad finem t̾re. quia tunc tẽporis ꝓeiꝰ p̾sen¬
tia totꝰ orb̾ ꝑ accatꝰ fint. quia ⁊ reuera arcũ conteret
⁊ confringet arma ⁊ scuta cõburet igni. ħ omnia¬
gͦ combusta st̃ arma. Uacate. õhomines abellis. ñ
habentes uñ pugnetis ⁊ uidete .i. indelligite qm
egosum ds̃. non ille qui uoᷤ ludebat. non etiã uõ ipsi.
s ego qui feci. ⁊ reficio uos redimendo. Non gͦ
de ur̃is opib excollamii. quia exaltabor in
gentib. qm̃i conu̾tent᷑ ad fidem. ⁊ post qͣm pleni¬
tudo gentium intrauit exaltabor int̾ra.i. in

Expanded text:
terram, quasi signa ad convocandum errantem populum ad viam veritatis, quae erant prodigia, quasi porrodicia, id est futurae novitatis indicia, ut de partu Virginis, et de stella, et de pace nimia, et de caeteris; auferens. Ecce opera et prodigia, quod ipse est, auferens bella, ad litteram, usque ad finem terrae, quia tunc temporis pro praesentia ejus orbis pacatus fuit, quia arcum conteret et confringet armaergo combusta sunt arma, vacate, o homines, a bellis, non habentes unde pugnetis. Et videte, id est intelligite quoniam ego sum Deus, non ille qui vos deludebat; non etiam vos ipsi, sed ego qui feci et reficio vos. Non ergo de vestris operibus extollamini, quia exaltabor in gentibus quando convertentur ad fidem, et postquam plenitudo gentium intraverit , exaltabor in terra, i
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾et. dedit uocẽ suam. qͣm: ecce. Uacate abarmis
diabłi. scił auiciis. atumultib contentiosis. ut at¬
tendatis infirmitatẽ ur̃am. Infirmaris enĩ ddẽ te¬
ohomo .i. infirmaridebes. ut fortẽ sis dedeo. Uel
ita abillo loco. Uenite. ⁊ est ibi uox dei. ⁊ agit dehi

Expanded text:
dicat: Dedit vocem. Quam? Vacate ab armis diaboli, scilicet a vitiis, a tumultibus contentiosis, ut attendatis infirmitatem vestram. Infirmaris enim de te, id est infirmari debes ut fortis sis de Deo. Vel ita ab illo loco, Venite, et est ibi vox
Abbreviated transcription (Latin):
tinua. Intibo inholocaustis. quia dũ uixero.
offeram tͥ holocausta medullata .i. me ipsum
cũ medullata intimi amoris. Intꝰ enim cari.¬
tas mͥ est. ũ insuꝑficie. ut. ẽ. illis qͥ hominib
placent. & ħ offerã łͥ cũ incenso arietum
lit̾am. que est cum incenso. ⁊ arietib. & est offerã
tͥ holocaustacum incenso. quod. ẽ. oratio. qͣsi. cũ
duces gregis maxime otant ꝓgrege. & offeram
tͥ boues. scił doctores. qͥ inuinea diũ oꝑant᷑. cum
hẏrcis .i. cum peccatorib qͥ pecca elemosinis redi¬
munt. Si enum tͥturantes offerunt᷑: ũ tñ rema¬
uent peccatores. s ꝑpenitentiã sanati: offerunt᷑
& ipsi ñ ꝑse. s potiꝰ adiuncti. bob qͥa fecerunt si
bi amico ᷤᷤ de mãmona mniquitatis. Uel ita. holo

Expanded text:
tinua: Introibo in holocaustis, quia, dum vixero, offeram tibi holocausta mea, id est meipsum cum medulla intimi amoris. Intus enim charitas mihi est, non in superficie, ut est illis qui hominibus placent. Et haec offeram tibi, cum incenso arietum,litteram, quae est: Cum incenso et arietibus. Et est: Offeram tibi holocaustum cum incenso, quod est oratio, quasi dicat, cum duces gregis, maxime orant 138 pro grege. Et offeram tibi boves, scilicet doctores, qui in vinea Domini operantur, cum hircis, id est cum peccatoribus, qui peccata eleemosynis redimunt. Si enim triturantes offeruntur, non tamen remanent peccatores; sed per poenitentiam sanati, offeruntur et ipsi non per se, sed potius adjuncti bobus, quia fecerunt eos sibi amicos de mammona iniquitatis. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
riatim sic. Adiutor. ẽ. intbulationib que tͥbri¬
lationes inuenerunt noᷤ. Nos autẽ fugiebamꝰ
eas. uł inuenerunt noᷤ expositos eis ꝑadam. i¬
uenerunt dico: nuniᷤᷤ. quia hic ꝑius sub
potentior est qui liberat.

Expanded text:
riatim sic: Adjutor est in tribulationibus; quae triburiatim sic: Adjutor est in tribulationibus; quae tribulationes invenerunt nos. Nos enim fugiebamus eas. Vel, invenerunt nos, expositos eis per Adam. Invenerunt dico nimis, quia hic perimus sub potentior est ille qui liberat.
Abbreviated transcription (Latin):
gium dum aꝑicło lib̾at ⁊ uirtꝰ. hoc ideo addit.
quia. ẽ. aliud refugium ubi plus timetur quo
matur. ideo adte fugiendum. quia ad iutor eᷤ
intͥbulationib quia iuuat uincere eas. ⁊ ñ solũ
maliis uincendis es aduitor. s etiã inhis que sẽ
nimis .i. inconscientia. que enĩ intꝰ st̃ auob̾ ni¬
mis st̃. Nulla enim. ẽ. maior iͥbulatio qm delic
peccata dimittit. ⁊ he tͥbulationes inueniunt
nos. non nos eas. ut ꝑnos penit̾emus ubi tam̃
⁊ ille rogandus. ẽ. s ipse tͥbulationeᷤ inuenert
nos aliis monentib penit̾e. gͦ aliqͣndo hõ in ue¬
int tͥbulationẽ peccatoꝵ qnͣdo sine ammoni¬
tione alicuiꝰ considerat sua errata. ⁊ sic peni
tet dicens. Tribulationem ⁊ dolorem inueni.
Aliqͣndo tͥbulatio inuenit hominẽ qnͣdo al¬
teriꝰ ꝑsuasione penitens cognoscit peccatum
Utrobiq autem rogandus. ẽ. ds̃. uł ita. ut ꝑ
iͥbulationes accipiamꝰ peuas. Et legitur lit̾a se¬

Expanded text:
gium, dum de periculo liberat, et virtus. Hoc ideo addit, quia est refugium ubi plus timetur: quomatur, ideo ad te fugiendum, quia es adjutor in tribulationibus, quia juvas vincere eas. Et non solum in allis vincendis es adjutor, sed etiam in iis quae sunt nimis, id est in conscientia, quae enim intus sunt a nobis nimis sunt. Nulla epeccata dimittit. Et hae tribulationes invenerunt nos, non nos eas, ut per nos poeniteremus, ubi tamen et ille rogandus est, sed ipsae tribulationes invenerunt nos aliis monentibus poenitere. Aliquando ergo homo invenit tribulationem peccatorum, quando sine admonitione alicujus considem et dolorem inveni . Aliquando tribulatio invenit hominem, quando alterius persuasione poenitet, cognoscens peccatum: utrobique autem rogandus est Deus. Vel ita, ut per tribulationes accipiamus poenas, et legitur littera se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓarchanis .i. agens de mianifestatione archanoꝵ¬
dei. Uel scđm aliam tnͣslationẽ que habet infinẽ.
Psalmꝰ filiis chore ꝓarchanis filis chore sc̃ filii
crucis qui dearchanis .i. de aduentu. xp̃i ⁊ aliis p̃¬
dictis.: hic loquit᷑. ⁊ est psalmꝰ hic tendens infinem
attͥbuitur filiis chore qui hic locunt᷑. ꝑsalmꝰ dico¬
habitus ꝓarchauis. Intentione monet add fi.¬
dem. Modus. Triꝑtitus. ẽ. psalmus. Primo
maduentu dñi omnis spes habenda ostenditur.

Expanded text:
arcanis, id est agens de manifestatione arcanorum. Vel secundum aliam translationem, quae habet: In fine psalmus, filiis Core pro arcanis. Filii Core sunt filii crucis, qui de arcanis, id est de adventu Christi et aliis praedictis loquitur. Et est, psalmus hic tendens in finem attribuitur filiis Core, qui hic loquuntur. Psalmus dicohabitus, pro arcanis. Intentione monet ad fidem. Modus. Tripartitus est psalmus. Primo, in adventu Domini omnis spes habenda ostenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
adlucẽ iudicii. ubi omnia palã ert̃. Modo enĩ abscon¬
dita .ẽ. iusticia .i. fides. qua iuste oꝑaris. qͥa ñdũ uides
quod credis. ⁊ iusticiam tuã quo uidicas. ⁊ eligis sequi
qͦd non uides. qͦd mͦ amał irridet᷑. Educet dico tan¬
qͣm meridum. ñ solũ ut lumen. s ut clarũ lumen. In

Expanded text:
ug. id est ad lucem judicii, ubi omnia palam erunt. Modo enim abscondita est justitia, id est fides qua juste operaris, quia nondum vides quod credis; et judicium tuum quod judicas et eligis sequi quod non vides, quod modo a malis irridetur. Educes tanquam meridiem, non solum ut lumen, sed ut clarum l
Abbreviated transcription (Latin):
tos diuites imquos mori indiuiciis suis. nec factos
fuisse pauꝑes cum uiuerent. s int̾ magnas copias
diuiciarum. usq adultunũ uite ꝑduri. ⁊ exalia spi.¬
rare parte iulectis eburneis. circũstante familia.
⁊ magnifice celebrari pompã funeris. Ac pompato
fun̾e adtumulũ deduci asuis. Negͦ te fallat hȩc scͥp¬
tura desp̃ualib hoc accipe qͦd ait. Diuites eguerunt
non saciantur. Quid enim habent. qui dñm non
habent. Uel diuites eguert ⁊ esurier̃t .i. carebunt in
fut᷑o sũmo bono .i. deo licet esuriant .i. desiderent.
rentes dñm. non aliud. ñ minuent᷑ omni bono .i. sine
ĩminutione habebunt bonum qͦd .ẽ. omne bonum.
quia indeo stͣ omnia bona. quia omniũ auctor. ẽ. &
plena sufficientia

Expanded text:
tos divites iniquos mori in divitiis suis, nec factos fuisse pauperes cum viverent; sed inter magnas copias divitiarum usque ad ultimum vitae perduci, et exspirare in lectis eburneis circumfluente familia, et magnificam celebrari pompam funeris, ac pompato funere ad tumulum deduci a suis. Ne ergo te fallat hic Scriptura: de spiritualibus hic accipe quod ait: divites eguerunt, non satiantur. Quid enim habent, qui Deum non habent? Vel, divites eguerunt, id est carebunt in futuro summo bono, id est Deo, licet esuriant, id est desidererentes, Dominum, non aliud, non minuetur omni bono, id est sine minutione habebunt bonum quod est omne bonum, quia in Deo sunt omnia bona, quia omnium auctor est et plena sufficientia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ infirtatus exut̾o. scił dũ inut̾o ȩcclȩ rudimento
fidei concipriner. post exaqua & sp̃u sc̃o regeneram᷑.
Unde subdit. ut natus exiui deuentre mats ineẽ

Expanded text:
n infirmatus ex utero, scilicet dum in utero Ecclesiae rudimento fidei concipimur, post ex aqua et Spiritu sancto regeneramur. Unde subdit, ut natus exivi de ventre matris meae
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ semꝑ durat usura. quia plus ininiuria exi
git. uł iuqualibet re. qͣm acceꝑit non dimitt᷑t a¬
liĩs. ut sibi dimittat᷑. & dolus qͥa alios decipiunt.¬
defecit de plateis eiꝰ. Non absconduit᷑ ista saltem
quia mala st̃. s publice fiunt. qͦsi. inaꝑto lucrati
sc̃. ⁊ decipiunt alio ᷤᷤ quod utrũq lex ꝓhibet.

Expanded text:
in injuria, vel in qualibet re, quam acceperit: non dimittit ut sibi dimittatur. Et dolus, quia alios decipiunt de plateis ejus non absconduntur saltem, quia mala sunt, sed publice fiunt. Quasi dicat: In aperto lucrati sunt, et deceperunt; quod utrumque lex prohibet.
Abbreviated transcription (Latin):
concipiendo. scilł qͦd. ẽ. dicere. fraudẽ in¬
choauit consentiendo suggestiotu t̾renar̃
dienti. parturiendo. id .ẽ. instando oꝑi frau¬
dis. incidit in foueã qͣm fecit. id.ẽ. similis
ẽ. incidenti infoueam. pariendo. id .ẽ. frau
ditur dampno innocentie: quã aliꝰ pecis.¬

Expanded text:
concipiendo, scilicet quod est dicere, fraudem inchoavit, Aug. consentiendo suggestioni terrenarudienti parturiendo, id est instando operi fraudis. Et incidit in foveam quam fecit, id est similis est incidenti in foveam, pariendo, id est fraudeditur damno innocentiae, quam alius
Abbreviated transcription (Latin):
quia. ẽ. mał dolor det̾renis reb amissis
ꝓ quib mala machinant᷑. He st̃ semen
unde iniquitas. id ẽ. iniuistitia nascitur.
unde addit. ⁊ parturit. id ẽ. iititur effi¬
cere iniustitiã. scił efficit ut decipiant
ꝓrimũ ⁊ huius modi tandẽ peꝑit. id ẽ. emi¬
miustitia. hoc gͦ peperit qͦd parturiuit.
in quo natat᷑ peccatũ oꝑis patrati. Smi¬
sit enim iniquitatẽ cũ ad actũ ꝑduxit. ⁊¬
in emissa iniqͥtate. ẽ. lacus. id ẽ. p̾cipiciũ
aliis. Unde subdit.
acum aꝑuit ⁊ effodit eum: & incidit in

Expanded text:
 est malis de terrenis rebus amissis, pro quibus mala machinantur. Hae sunt semen, unde iniquitas, id est injustitia nascitur. Unde addit: Et parturit, id est nititur efficere injustitiam, scilicet ut decipiat proximum. Et hujusmodi, et tandem peperit, id est einjustitia. Hoc ergo peperit, quod parturit. In quod notatur peccatum operis patrati. Emisit enim iniquitatem, cum ad actum perduxit. Et in emissa iniquitate, est lacus, id est praecipitium aliis. Unde subdit: acum aperuit et effodit eum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ crec̾endo s ꝑsequendo .i. eam inuaserunt uo
luntate delendi: ⁊ penitꝰ ꝑdendi. Ipsa. ẽ. ⁊ tem¬
plum dei quod polluit᷑ indeficientib. quos: ꝑ¬
secutores ad negandum xp̃m t̾rendo uł excru¬
ciando coeg̾unt. atq uͭ adydola applicarent:
uebement̾ instando fecerunt. Unde hic dicit.
Polluerunt templum sc̃m tuũ. Unde apłs.
Templum dei sc̃m est quod estis uos. Ipsa eadem
ȩccła: est etiam ierłm. lib̾a mat̾ nr̃a. De qua ysai
as. Ietare st̾ilis que ñ paris. erumpe ⁊ clama
que non parturis. qm̃ multi filii de serte: ma¬
gisqͣm eiꝰ quȩ habet uirum. Unde hic dicit
quentib incelestem mensam sp̃c martyrum.
tanqͣm de dñico orto multa ⁊ suauia poma tͣn¬
sierunt ȩccła deserta. ẽ. uisa. Sequit᷑.¬
Posue¬
runt morticina seruoꝵ tuoꝵ escas uola

Expanded text:
non credendo, sed persequendo, id est eam invaserunt in non credendo, sed persequendo, id est eam invaserunt in voluntate delendi, et penitus perdendi; ipsa est etiam templum Dei, quod polluitur in deficientibus, quos persecutores ad negandum Christum, terrendo vel excruciando coegerunt, atque ut ad idola applicarent, vehementer instando fecerunt. Unde hic dicit, polluerunt templum sanctum tuum. Unde Apostolus: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Ipsa eadem Ecclesia est etiamquae non paris; erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum . Unde hic dicit,quentibus in coelestem mensam, spiritus martyrum, tanquam de Dominico horto multa et suavia poma transierunt, Ecclesia deserta est visa. Posuerunt mo
Abbreviated transcription (Latin):
sub quo passi machabei horrenda: głosissime
st̃ coronati. De uastatione gͦ fc̃a ab antiocho:
cendo tuam: mouet iudicem. cuiꝰ res leditur
polluerunt tẽplum sc̃m tuũ. Pir simulacra
que ibi posuerunt. s non destrucerunt. Primo
occurrit in uiria tẽpli. in quo. ẽ. contumella
collectis pomis custodie deseruntur. Unde
ysaias. Relinquetur filia syon. sic̃ umbracu¬
lum inuinea. ⁊ sic̃ tugurium in cucumera¬
rio. Deinde post sacͥlegium. ⁊ homicidia addit
cas uolatilib celi. qͣsi non mͦ inuiuentes seui¬
unt: s in mortuos sepelire pietatis. ẽ. abicere
subantiocho accipiunt᷑. S si quis accipit ħ
post resurrectionem.⁊ ascensionẽ xp̃i fc̃a. de hi
quȩ ydolatre martyrib intulerunt: accipia¬
tur. Qnͣdo eccła in tanta martyrum nume¬
rositate: multa ꝑpessa. ẽ. quia asaph. ⁊ si de
iudeis ꝓpͥe dicatur: tam̃ ⁊ eccła congregatio
dr̃. quȩ. ẽ. etiam ħeditas. inqͣm uenerunt gentes

Expanded text:
sub quo passi Machabaei horrenda, gloriosissime sub quo passi Machabaei horrenda, gloriosissime sunt coronati. Devastatione ergo facta ab Antiocho acendo; tuam, movet judicem cujus res laeditur. Et polluerunt templum sanctum tuum per simulacra, quae ibi posuerunt. sed non destruxerunt. Primo occurrit injuria templi: in quo est contumelia desertionem, ut collectis pomis, custodiae deseruntur. Unde Isaias: Relinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario deinde post sacrilegium, homicidia addit cas volatilibunt, sed in mortuos. Sepelire pietatis est, abjicere ione facta sub Antiocho accipiuntur. Sed si quis accepit haec, post resurrectionem et ascensionem Christi facta: de his quae idololatrae martyribus intulerunt accipiantur, quando Ecclesia inter tantam martyrum numerositatem multa perpessa est, quia Asaph, etsi de Judaeis proprie dicatur, tamen et Ecclesia congregatio quae est etiam haereditas, in quam venerunt gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
non dicit hoc
deo. quasi. nescienti. aquo ipse scit: quie¬
quid scit. s loquitur cum eo. pietatis affec¬
tu. ⁊ trans figurãs in se eos qui futuri erant:
qͣndo ħ fierent. Loquit᷑ enim inꝑsona eoꝵ.
quib ħ acciderunt. Est autẽ hic de ploratio
eoꝵ que fecit ds̃ undicans.⁊ ad uingitur
dep̾catio. quasi dic̾it. Utinam iam miserea¬
tur. ⁊ parcat ita. Hȩc gͦ dicunt᷑. aquo p̾dicun
tur. tanqͣm ab eis. dicantur quib accider̃t.¬
& ipsa de ploratio ꝓpħatio.ẽ. Quod autẽ ait
inhereditatem tuam sciendum .ẽ. quia de po¬
pło isił. hereditas dei st̃ electi. s non excecati.
Nongͦ possunt ħ accipi de tẽporib post ascen¬
sionem xp̃i: qͣndo uastati st̃ ꝑ romanos. Tunc
enim ille popłs qui remanserat ierłm. heredi¬
tas dei non erat. Os̃ enim reꝓbi. excecati eratł
om̃sq fideles aduentantib romanis. monita
xp̃c uenisset. tunc enim popłs ille: hereditas
runt inbabilonem. uł maxime subantiocho.

Expanded text:
Non dicit haec Deo quasi nescienti, a quo ipse scit, quidquid scit; sed loquitur cum eo pietatis affectu, et transfigurans in se omnes qui futuri erant, quando haec fierent. Loquitur enim in persona eorum quibus haec acciderunt. Est autem haec deploratio eorum quae fecit Deus vindicans, et adjungitur deprecatio. Quasi dicat: Utinam jam misereatur et parcat. Ita haec ergo dicuntur a quo praedicit cur tanquam ab eis dicantur, quibus acciderunt, et ipsa deploratio prophetatio est. Quod autem ait, In haereditatem tuam, sciendum est quia de populo Israel, haereditas Dei sunt electi, sed non excaecati. Non ergo possunt haec accipi de temporibus post ascensionem Christi, quando vastati sunt per Romanos. Tunc enim ille populus quiremanserat in Jerusalem, haereditas Dei non erat. Omnes enim reprobi excaecati erant, omnesque fideles adventantibus Romanis, monitu Christus venisset; et tunc enim populus ille haereditas runt in Babylonem, vel maxime sub Antiocho,
Abbreviated transcription (Latin):
humiliauit acontẽplatiua uita administ̾ium
actiue. ut rachel uirũ suum lie  concedat. ⁊ de¬
scendit ipse ꝑeoꝵ. doctͥuam in quoꝵdã simpli.¬
cium noticiam. qui caꝑe maiora ñ ualent.⁊ idõ
ait. descendit uł mclinauit celõ .i. humiliauit
p̃dicatores ad ꝑferendas molestias. ⁊ descendit

Expanded text:
inisterium activae, ut Rachel virum suum Liae concedat , et descendat ipse per eorum doctrinam in quorumdam simplicium notitiam, qui majora capere non valent; et ideo ait, descendit, vel inclinavit coelos, id est humiliavit praedicatores ad ferendas molestias, et descendit
Abbreviated transcription (Latin):
godonosor afflixit dds̃ peccantes inse uideos. &
alios quoq multos nec intellexit assiruis. qualit̾¬
uł cuiꝰ uirtute id fieret. s tab̾naculũ eiꝰ. ẽ. incir.¬
agitur. Sequitur. tenebrosa aqua innubib
etheris. alia lit̾a. sc̃m hoc qͦd inhebreo habet᷑.
p̃fulgore inconspectu ciꝰ nubes. Hic distingue
sic ascendit ⁊ descendit. quia umbra sigurarum
tecti: luce doctͥnt aliis non irradiabant. s nubes
tio .i. p̃fulgide in conspectu eiꝰ .i. uiciniꝰ contẽplan.¬
tes dm̃. ⁊ hee nubes tͣnsierunt quia p̾dicatores

Expanded text:
chodonosor, afflixit Deus peccantes in se Judaeos, et alios multos, nec intellexit Assyrius quare vel cujus virtute hoc fieret, sed tabernaculum 35 ejus est in ciragitur. Sequitur: Tenebrosa aqua in nubibus aetheris. Alia littera, secundum quod in Hebraeo habetur, prae fulgore in conspectu ejus nubes. Hic distingue, sic ascendit, et descendit: quia umbra figurarum tecti, luce doctrinae aliis non irradiabant; sed nubestio, id est praefulgidae. In conspectu ejus, id est vicinius contemplantes eum. Et hae nubes transierunt, quia praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
ignis.i. incõꝑatione fulgoris. qui erit inma¬¬
nifestatione eiꝰ. nunc enim ꝑspecłm uidemus.
tunc facie ad faciem. Ne quis gͦ putet se ẽẽ. in
fut᷑a luce. ideo quia scripturas recte intelligit.
Sequit᷑. Nubes tͣnsierunt. quasi obscura aqua
.ẽ. innubib que nubeᷤ .i. diuini uerbi p̃dica to¬
res tͣnsicrunt. ad gentes non st̃ iam inuidea.¬

Expanded text:
id est in comparatione fulgoris, qui erit in manifestatione ejus. Nunc enim per speculum videmus, tunc facie ad faciem . Aug. Ne quis ergo putet se esse in futura luce, ideo quia Scripturas recte intSequitur: Nubes transierunt. Quasi obscura aqua est in nubibus; quae nubes, id est divini verbi praedicatores transierunt ad gentes, et jam in
Abbreviated transcription (Latin):
deseri adeo. p̾mia bonoꝵ. ⁊ penas maloꝵ cõmiscenᷤ.
cum int̾iectis adhortationib. qͣsi diceret. subponit
insenetta uberi infine mundi. qͣsi in decrepita eta¬
te erit. Has . iiͦiiͬ. etates non distinguit hic ꝓpħa. du.¬
ralis inadam suscepit. iam infine scłi senuit. in se¬
necta uberi. cum inhonorabili etate. xp̃m suscepit.
ꝑom̃s gentes dilatata. ⁊ his etatib non uidi iustum

Expanded text:
eseri, praemia bonorum et poenas malorum commiscens cum interjectis adhortationibus. Quasi dicat: Supponit in senecta uberi, in fine mundi, quasi in decrepita aetate erit. Has quatuor aetates non distinguit hic propheta, duralis in Adam suscepit; jam in fine saeculi senuit in senecta uberi, cum in honorabili aetate Christum suscepit per omnes gentes dilatata; et his aetatibus non vidi justum
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. p̾ira ocłs ms̃. Unde sequitꝰ. metus mortis.¬
⁊ mors anime odium. ẽ. ut uita dilectio. Unde sub¬
dit. ⁊ formido mortis cecidit suꝑ me. quia.

Expanded text:
e ira oculus meus . Unde sequitur metus mortis. Mors animae odium est, ut vita, dilectio. Unde subdit, et formido mortis cecidit super me, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dealtis: ac sidii. ee̾nt. Ita enim uł minant᷑. uł que¬
libet disponunt: ac si eoꝵ dignitaᷤᷤ sit in mortalis.
uł posuerunt incelũ os suum .i. suꝑbia contͣ dm̃ lo¬
cunt᷑ quẽ blasphemabant dicentes. dm̃: uł nescire
omnia t̾rena quia ñcogitant se homines posse mo¬
ri cito. s tͣnsit lingua eoꝵ humanam fragilitatẽ.
Uelita. & lingua eoꝵ tͣnsiuit. uł de ambulauit.¬

Expanded text:
de altis, ac si dii essent. Ita enim vel minantur vel quaelibet disponunt, ac si eorum dignitas sit immortalis. Vel posuerunt in coelum os suum, id est superba contra Deum loum, quem blasphemant, dicentes: Deum vel nescire omnia terrena, quia non cogitant se homines posse mori cito; sed transit lingua eorum humanam fragilitatem. Vel ita, lingua eorum transivit, vel deambulavit
Abbreviated transcription (Latin):
redit ad illam unam ad quam suspirat. qͣsi tot
ꝑicula. tot labores me undiq pulsant. s ego
int̾ hȩc ꝑicula. ⁊ difficultates deo me dirigente
credo uidere bona dni. qui ⁊ hec mala passus. ẽ.¬
pͥor. ⁊ post głificatus. ẽ. scdm illud. De torrente
um ⁊ detrahentium. Credo uidere bona dñi. ⁊c̾.
ra uiuenciũ. ubi nullus locus. ẽ. falsitatis nel
iS. Expectã anm̃ uiriliter age: ⁊ con

Expanded text:
redit ad illam unam ad quam suspirat, quasi dicat: Tot pericula, tot labores me undique pulsant, et ego inter haec pericula et difficultates, Deo dirigente, credo videre bona Domini, qui et haec mala prior passus est, et post glorificatus est secundum illud: De torrente um et detrahentium, credo videre bona Domini, quarra viventium, ubi nullus locus falsitatis est. 20.-- « Exspecta Dominum, viriliter age; con
Abbreviated transcription (Latin):
te natium. ubi mures de t̾ra ebullientes cor-¬
rodebant ꝓminentes extales eoꝵ obꝓbrium
sempit̾num dedit illis. quia nullus aliꝰ ita pu¬
re ut st̾cora. Qui enim sic suscipit testamentum
dei. ut uet̾i uanitate se non exuat: simił. ẽ. ho¬
stib popłi eiꝰ. qui archam dñi uxta yddolum
dagen posuerunt. sicut autem illis nolentib
corruit dagon: ita illa uet̾a etiam nolentib illis:
cadunt. quia omnis caro fenum. ⁊ claritas homi¬
nis: ut flos feni. Fenum aruit flos decidit.
Archa autem stat inet̾num. secretum. scił arche
quod. ẽ. regnum celoꝵ. ubi est et̾num u̾bum
dei. s qui post̾iora diligunt: exeis cruciabunt᷑.
mersos. quia obpbrium sempit̾nũ dedit illis.

Expanded text:
te natium, ubi mures de terra ebullientes, corrodebant praeeminentes extales eorum, opprobrium sempiternum dedit illis, quia nullus alius ita pumare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testaDei, ut veteri vanitate se non exuat, similis est hostibus populi ejus, qui arcam Domini juxta idolum Dagon posuere. Sicut autem illis nolentibus corruit Dagon , ita illa vetera illis etiam nolentibus cadunt. Quia omnis caro fenum, et claritas hominis est ut flos feni. Fenum aruit, flos decidit; arca autem stat in aeternum. Secretum, scilicet arcae, quod est regnum coelorum, ubi est aeternum Verbum Dei. Sed qui posteriora diligunt, ex eis cruciabuntur.  est in gehennam mersos, quia opprobrium sempiternum dedit illis,
Abbreviated transcription (Latin):
Hic fit conu̾sio ad ipsum dm̃. cui quasi cum
abincrepatione tua .i. tui clamantiᷤᷤ. apppinqua¬
bit regnum celoꝵ. ⁊ ab inspiratione sp̃s ire tue.
xp̃i p̾dicationẽ. qua increpabat peccantes.⁊ inspi¬
rabat eis. scił ut tunerent: iram futurã. Seq̃r.¬

Expanded text:
Hic fit conversio ad ipsum Deum. Cui quasi cum b increpatione tua, Aug. id est tui clamantis; appropinquabit regnum coelorum . Et ab inspiratione spiritus per praedicationem increpabat peccantes, et inspirabat ut timerent iram futuram. Seq
Abbreviated transcription (Latin):
¶xtutem ⁊ pulchri¬
tudinẽ eoꝵ. dicit archam. Unde uidebantur
inuicti.⁊ sibi placebant honesti int̾ gs̃. Mi¬
stice sic ⁊ in malis arbitrii lib̾tatem imminuit.
& uirtutes abstulit. qͦd non fit inbonis. licet
cum mał int̾dum corporalit̾ captiuentur.
Si enim cum petcantib bonitradunt᷑ captiui¬
tati ȩxercitiũ. ẽ. non inmente captiui st̃. uł ho.¬
t conclusit ingladio popłm¬

Expanded text:
tutem et pulchritudinem eorum dicit arcam. Unde videbantur invicti, et sibi placebant honesti inter gentes. Mystice, sic et in malis arbitrii libertatem imminuit, et virtutes abstulit. Quod non fit in bonis, licet cum malis interdum corporaliter captiventur. Si enim cum peccantibus boni traduntur, captivitati exercitum est, non in mente captivi sunt, vel hoEt conclusit in gladio pop
Abbreviated transcription (Latin):
Legitur in libro regum quod dauid fugiens
a facie saul uenit uinobe ciuitatẽ ad abymelech
sacerdotem. aquo: quesiuit paues ⁊ gladitim
cui decdit panes ꝓpositionis. ⁊ gladiũ golie. &
recessit clauid ad achis regem geth. Qnͣdo uͦ ab¬
ymelech dedit dauid gladium ⁊ panes. int̾erat
doech ydumeus potentissimꝰ pastoꝵ. saul. Cum
autẽ quadam die saul conqueretet᷑ quod nul¬
lus nuntiaret sibi ubi dauid. ẽẽt: dixit doech.
Uidi filium ysai innobe apud abymelech qui
ꝓeo dñm consuluit & dedit cybaria ⁊ gladuim
golie. Precepit gͦ saul emmissariis ut int̾ficerent

Expanded text:
Legitur in libro Regum quod David fugiens a facie Saul, venit in Nobe civitatem ad Abimelech sacerdotem, a quo quaesivit panes et gladium. Cui dedit panes propositionis et gladium Goliae, et misit David ad Achis regem Geth. Quandovero Abimelech dedit David gladium et panes, intererat Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. Cum autem Saul quadam die conquereretur quod nullus nuntiaret sibi David, dixit Doeg: Vidi filium Isai in Nobe apud Abimelech, qui pro eo Dominum consuluit, et dedit ei cibaria, et gladium Goliae . Praecepit ergo Saul emissariis, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
doech ẏdumeus adu̾sariꝰ dauid qui int̾p̾tatur
motus ⁊ t̾renus. significat antixp̃m qui totum
orbem mouebit qui ueniet ꝑ signa ⁊ miracula
ante aduentum iudicii. ⁊ aͥxilium asaule .i. adia¬
bło petens nuntiabit dauid uenisse. indomum
dei pat̾s. Et est sensꝰ tytuli. Intellectus daid ꝓ¬
pħe tendens infinẽ. Hic aꝑitur habitus dehoc

Expanded text:
Doeg Idumaeus adversarius David, qui interpretatur motus et terrenus, significat Antichristum, qui totum orbem movebit, qui veniet per signa et miracula ante adventum judicii; et auxilium a Saule, id est a diabolo petens, nuntiabit David venisse in domum Dei Patris. Et est sensus: Intellectus David, prophetae, tendens in finem. Hic aperitur habitus de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriam tangit iste tytulus nec discrepat a
ueritate hystorie nisi quia in libro regũ legitur
achimelech. cum psalmi tytults habeat abyme¬
lech. les on ioꝰ quoq dicit inebreo. ẽẽ. achi me¬
sech. ita enĩ dictus est sacerdos ille. s ꝓpt̾ simi¬
litudinem lit̾arum illarum. scił beth. ⁊ caph.
quȩ modico apice differunt. uatiatur abymelech.
Uel forsitan sic supͣ in p̾cedenti psalmo tyculus
habet non coram achis. s coram abymelech mu-¬
minum int̾p̾tationes. deinde mysticas eoꝵdem
significationes attendamus. Aby melech gͦ inter¬
p̾tatur patͥs mei regnum. ⁊ significat iudeos. domꝰ
abymelech regnum.ẽ. udeoꝵ quod pater instituit
Doech: motus. ydumeus: t̾renus. Abedon: quo
nomine uocatus. ẽ. esari. Saul: petitio. ⁊ significat
mortẽ qͣm hõ peccans uerb̃ ⁊ manib appetit. sicut

Expanded text:
historiam tangit iste titulus, nec discrepat a veritate historiae, nisi quia in libro Regum legitur Achimelech, cum hujus psalmi titulus habeat Abimelech. Hieronymus quoque dicit in Hebraeo esse Achimelech. Ita enim dictus est sacerdos ille, sed propter similitudinem litterarum, scilicet beth et caph, quae modico apice differunt, variatur Abimelech. Vel forsan sicut supra in praecedenti populo titulus habet, non coram Achis, sed coram Abimelech , muminum interpretationes, deinde mysticas eorumdem significationes attendamus. Abimelech interpretatur ergo patris mei regnum, et significat Judaeos. Domus Abimelech regnum est Judaeorum, quod Pater instituit; Doeg, motus; Idumaeus, terrenus ab Edom, quo nomine vocatus est Esau. Saul petitio, et significat mortem, quam homo peccans verbis et manib
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sacerdotes occidit: non dauid. sicut aries immola¬
tus fuit ꝓysaae. non ysaãc ubi.i. inquo utͦq fc̃o
immolatio. ⁊ sacerdotum occisio. tam̃ scđm deitatẽ
inpassibiliͤ ⁊ illesus uiuebat. qͦd significat euasio
dauid. Doech ydumeus .i. motꝰ ⁊ t̾renus. est genꝰ
maloꝵ hominũ t̾renum. quod mouet᷑. non ꝑserie¬
rat met̾num. Dauid rex cõmedit panes ꝓpositio¬
nis. quos non licet edere nisi solis sac̾dotib figuraurt
non solum ꝑsonã regis s etiam sacerdotis. Est gͦ

Expanded text:
et sacerdotes occidit, non David. Sicut aries immolatus fuit pro Isaac, non Isaac, ubi, id est in quo utroque facto immolatio, et sacerdotum occisio; tamen secundum deitatem impassibilis et illaesus vivebat, quod significat David evasio. Doeg Idumaeus, id est motus et terrenus, est genus malorum hominum, terrenum quod movetur, non perseverat in aeternum. David rex comedit panes propositionis, quos non licet edere, nisi solis sacerdotibus , figuravit non solum personam regis, sed etiam sacerdotis. Est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cet. exusuris. redimendo .i. peccata dimutet.
cui: pariꝑi ⁊ in opi .i. non dese confidenti. s de gr̃a.
Uel ita continua. Dico lib̾abit pauꝑem. & silibe.¬
ratus pauꝑ post ea offendit: parcet pauꝑi ⁊ ino¬
pi. quod necesse est. quia om̃s peccant. ⁊ egent głart
dei. & animas pauꝑum saluas faciet abinquita
te .i. dando eis gr̃am ad faciendam iustitiã. ⁊ ad ui-¬
tandam iniquitatẽ. Duplex enim hic adiutoriũ
gr̃e cõmendat᷑. scił ⁊ quod est in remissione pecca¬
toꝵ. cum ait parcet pauꝑi. & quod . ẽ. inparticipa¬
tione iusticie. cum addit. & animaᷤᷤ pauꝑũ saluã
faciet. Deinde his duob alia duo equi pollentia

Expanded text:
ex usuris redimendo, id est peccata dimittet. Cui? Pauperi et inopi, id est non de se confidenti, sed de gratia. Vel ita continua: Dico liberabit pauperem, et si liberatus pauper offendit, parcet pauperi et inopi: quod necesse est, quia omnes peccant et egent gloria Dei . Et animas pauperum salvas faciet ab iniquitate, id est dando eis gratiam ad faciendam justitiam, et ad vitandam iniquitatem. Duplex enim hic adjutorium gratiae commendatur, scilicet et quod est in remissione peccatorum, cum ait: Parcet pauperi; et quod est in participatione justitiae, cum addit, et animas pauperum salvas faciet. Deinde his duobus alia duo aequipollentia