comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pora animaliũ : quȩ iã de aliquo. id ẽ de elem̃tis mundi
fabricat᷑ sed longe potentiꝰ & excellentiꝰ quã cũ artifices
omines easdẽ figuras corporũ & formas in suis oꝑib
tantur. Non enĩ om̃is numerositas humani corꝑis inueni¬
tur in statua sed tam̃ quecũq ibi inuenit᷑ ab illa sapien¬
tia ꝑ artificis animũ traicit᷑ quȩ ipsũ corpꝰ humanũ na¬
turalit̃ fabricat᷑. Nec ideo tam̃ ꝓ magno habendi sunt
qͥ talia oꝑa fabricant᷑ aut diligunt quia minorib reb
intenta anima quas ꝑ corpꝰ corꝑalit̾ facit minꝰ inherae ipsi
Qui uͦ talia oꝑa etiã colunt quantũ deuiauerint a ueritate
hinc intelligi pocest qͥa si ipsa animaliũ corꝑa colerent
quȩ multo excellentiꝰ fabricata st̃ &e quorũ sunt illa imi

Expanded text:
pora animalium, quae jam de aliquo, id est, de elementis mundi fabricantur; sed longe potentius excellentiusque, quam cum artifices homines easdem figuras corporum et formas in suis operibus imitantur. Non enim omnis numerositas humani corporis invenitur in statua; sed tamen quaecumque ibi invenitur, ab illa sapientia per artificis manum trajicitur, quae ipsum corpus humanum naturaliter fabricat. Nec ideo tamen pro magno habendi sunt, qui talia opera fabricant, aut diligunt; quia minoribus rebus intenta anima, quas per corpus corporaliter facit, minus inhaeret ipsi Qui vero talia opera etiam coluerunt, quantum deviaverint a veritate, hinc intelligi potest, quia si ipsa animalium corpora colerent, quae multo excellentius fabricata sunt, et quorum sunt illa imi
Abbreviated transcription (Latin):
attinet. ut continentiã coniuigio p̃ponamꝰ. scãm uͦ uirginitatẽ etiam¬
continentiȩ uiduali: & ne aliquis nuptias quȩ tam̃ ñ adulteria sed
nuptiȩ st̃ cuiꝰ lib& nr̃i nr̃orumue ꝓpositi laude dãnemꝰ. Multa alia
de istis reb dicta sunt a nob̾ in libro de scã uirginitate: & in oꝑe¬
qđ aduersus faustũ manicheũ quanto potuimꝰ labore conscripsimꝰ
qm̃ patriarcharũ & ꝓpħarũ casta conuigia mordacissime rep̃hen¬
dendo scriptis suis quorũdã in doctoꝵ animos afidĩ sanitate de¬
torsit. Prouide qũi in exordio huiꝰ opusculi duo quȩdã nec essaria
ꝓposuerã & exequenda pollicitus erã unũ qđ ad doctrinam
alterũ qđ ad exhortationẽ ꝑtinet. & priori parti ut
potui ꝓsuscepto negotio non defui: ad exhortationẽ ueniani

Expanded text:
adtineadtinecontinentiae viduali; et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria, sed nuptiae sunt, cujuslibet nostri nostrorumve propositi laude damnemus. Multa alia de istis rebus dicta sunt a nobis in libro de Bono Conjugali, et in quod aduersus Faustum Manichaeum quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓlixã ȩtatẽ suã du cũ carne conflixit & uixit. Sic eñi scriptũ. ẽ
Q erat anna ꝓphetissa filia phanuel: de tribu aser. hȩc ꝓcesserat

Expanded text:
lixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: lixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et era
Abbreviated transcription (Latin):
merits p̃ferenda sic. utrũ uniꝰiura quȩ cũ uixiss& diutius cũ marito
filus ꝓcreatis saliusq uiduata continentiã ꝓfessa. ẽ: an ea quȩ ad¬
olescentula uitra duos annos amissis duob uiris nullis ad consolationẽ
ex tantib liberis continentiã dõ uouit & in ea ꝑ seuerantissima scĩtate
consenuit. hic se exerceant si possunt disputando & nob aliqͥd de¬
monstrando : qui de numero uiroꝵ ñ de ipsius continentiȩ uirib
ꝓfecto inuenuint᷑ uirtuti animi ñ maiorẽ uirtutẽ animi sed
carnus felicitatẽ ante ponere. Ad felicitatẽ quippe carnis ꝑ¬
tinuit: & dui cũ uiro uiuere: & filios ꝓcreare. Sed si ñ eam
ob hoc ꝓponunt quia filios habuit : id ipsũ certe qđ diu cũ iuro
uixit quid alud quã carnis felicitas fuit: Meritũ porro annȩ
illiꝰ eomaxime cõniendat᷑: quia cũ tã cito extulisset uirum¬

Expanded text:
meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus profecto inuenientur uirtuti animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum
Abbreviated transcription (Latin):
in resurrectione cuiꝰ futura eẽt. uxor Inerepans eñi eos ait. erracis
scientes scripturas: neq uirtutẽ dĩ. In resurrectione eñi neq nubent
neq uxores ducent. Non eñi incipient mori: sed er̃ ȩquales angłisdi
Coꝵ itaq r esurrectionẽ cõmemorauit qͥ resurgent ad intã non
qͦ resurgent ad poenã. Pocuit gͦ dicere. Erratis: nescientes seriptura
neq uirtutẽ dĩ In illa eñĩ resurrectione multi nubȩ iste ẽẽ. ñ pote¬
raut Deinde addere. Quia nec aliqͣ ibi nubit. Sed nec ipse ut uidem¬
tot maritoꝵ mulieres ulla sȩ sententie significatione dã nauit. Qua¬
ꝓpt nec contra humane uerecundiȩ sensũ audeo dicere ut quotiens
uoluerit uiris mortuis nubat femina: nec ex meo corde p̃ter scripturȩ
scẽ auctoritatẽ quas libet nuptias audeo condẽnare. Quod aũt dico
uniure uiduȩ : hoc dico oñu uduȩ. Beatior eris: si sic ꝑmanseris
Nã & illud ñ insipient̾ ꝓponi solet: ut dicat qͥ potest quȩ nã iuidua

Expanded text:
in resurrectione cujus futura esset uxor. Increpans enim eos, ait: Erratis, non scientes Scripturas, neque virtutem Dei. In resurrectione enim nec nubent, nec uxores ducent: non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei . Eorum itaque resurrectionem commemoravit, qui resurgent ad vitam, non qui resurgent ad poenam. Potuit ergo dicere, Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, quia nec aliqtot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua
Abbreviated transcription (Latin):
uixerit. & posteriore ȩtate iuduata inqua quidẽ si nub̾e uoluisset
posset & filios ꝓ creare suscepit continentiã uidualẽ: sed plus intenta
in dm̃ plussit sollicita quȩ illi placeant actitare. nocte ac die
sic anna ieiuniis & obsecrationib seruiens. Si contendat᷑ quȩ nã
istarũ sit merias potior : qͥs ñ iudeat ii hoc certamine palmã
daudã ẽẽ. maioris feruentiorl pietatis : Ita & si tres aliȩ cons¬
tituant᷑. quib illoꝵ triuĩ bina in suit. singula desint: qͥs dubitet¬
&. illas meliores fore quib p̃pollentiꝰ fuerit insuis bonis duob
pia humilitas ut alta sit pietas: Nulla qͥdẽ istarũ sex uiduarũ
tuȩ norme ad ȩquat᷑. Tu enĩ si hoc uotũ ad senectutẽ usq ꝑ du¬
xeris om̃a tria hab̾e potes quib anne meritũ excellunt. Nam¬

Expanded text:
uixerit et posteriore aetate uiduata, in qua quidem si nubere uoluisset, uixerit et posteriore aetate uiduata, in qua quidem si nubere uoluisset, posset et filios procreare, suscepit continentiam uidualem, sed plus intenta in deum plus sit sollicita quae illi placeant actitare, nocte et die sicut Anna ieiuniis et obsecrationibus seruiens. si contendatur, quaenam istarum sit meritis potior, quis non uideat in hoc certamine palmam dandam esse maiori feruentiorique pietati? ita et si tres aliae constituantur, quibus illarum trium bina insint, singula desint, quis dubitet eas meliores fore, quibus praepollentius fuerit in suis bonis duobus pia humilitas, ut alta sit pietas? Nulla quidem istarum sex uiduarum tuae normae adaequatur. tu enim, si hoc uotum ad senectutem usque perduxeris, omnia tria potes
Abbreviated transcription (Latin):
& hȩc uidua usq ad annos octoginta quatuor. Quȩ ñ discedebat
de tẽplo ieuiniis & obsecrationib seruiens nocte ac die. Uides quẽ¬
ad modũ scã iudua ñ solũ eo p̃dicat᷑ qđ uniura fuerit: uerũ etiã
qđ paucos annos cũ marito uixerit a uirguiitate sua. & uidualis
continentiȩ usq ad tantã senectutẽ tanta pietatis seruitute ꝑ¬
duxerit. Constituamꝰ gͥ ante oculos nr̃os uiduas tres: habentes singul
eoꝵ quȩ hiuic erant om̃ia. Unã ponamꝰ uni urã cui desit & tanta
plixitas uduitatis. qđ du cũ marito uxerit. & tantũ studium
pietatis. qđ ñ ita ieuinus & obsecrationib: seruiȩbat. Alteram
quȩ post pͥoris mariti breuissimã uitã etiã scđm cito amiserit.
& diuturna ȩtate sit uidua: sed etiã ipsa ñ tantũ det oꝑam ie¬
iunioꝵ & obsecrationũ religiosissime seruituti. Terciã quȩ ñ solũ
duos uiros habuerit. s etiã cũ ambob singulatĩ uł cũ aliqͦ eoꝵ diu

Expanded text:
usque ad annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac die. uides, quemadmodum sancta uidua non solum eo praedicatur, quod uniuira fuerit, uerum etiam quod paucos annos cum marito uixerit a uirginitate sua et uidualis continentiae munus usque ad tantam senectutem tanta pietatis seruitute perduxerit. Constituamus igitur ante oculos nostros uiduas tres habentes singula eorum, quae huic inerant omnia: unam ponamus uniuiram, cui desit et tanta prolixitas uiduitatis, quod diu cum marito uixerit, et tantum studium pietatis, quod non ita ieiuniis et obsecrationibus seruiat; alteram, quae post prioris mariti breuissimam uitam etiam secundum cito amiserit et diuturna aetate sit uidua, sed etiam ipsa non tantum det operam ieiuniorum et obsecrationum religiosissimae seruituti; tertiam, quae non solum duos uiros habuerit, sed etiam cum ambobus singillatim uel cum aliquo eorum diutius
Abbreviated transcription (Latin):
ententia cuiꝰdã sapientis. Agite o inqͥt miseri
Diortales. hoc agite : ne unꝗ polluat hoc domicil¬
um malignꝰ sp̃s. neꝰ sensib immixxtꝰ incestet anime sc̃i¬
tatẽ. lucẽq mentis obnubilo. Serpit hoc malũ ꝑ om̃s
aditus sensuales : Dat se figuris. ac cõmodat colorib ad¬
herae sonis latoe in ira. in fallatia sermonis. odorib se
subicit in fundit saporib ac turbidi motus illuiue. tene¬
brosis affectib: tenebrat sensus. Quib dã nebulis ĩploe
om̃s meatꝰ intelligentiȩ : ꝑ quos expandere lum̃ ratio¬
nis raduis mentis sol&. Ꝙ qui radius etherię lucis . ẽ.
uoluntas in noxia : in hoc recte̾ facti meritũ relucoe.
illibata puritas. in eiꝰ p̃sentia se. eẽ. prtauĩt. Ut enĩ uisus ođoꝵ
si fuerit uitiatꝰ qͥquis uide ñ pocuerit ad eẽ. ñ putat. frus¬
tas desit : ita eciã ds̃ qͥ nusꝗ de .ẽ. frustra pollutis animiꝰ
p̃sens.ẽ. quẽ uide m̃tis cęcitas ñ pocest

Expanded text:
ententia cujusdam sapientis. Agite, o, inquit, miseri mortales, hoc agite ne unquam polluat hoc domicilium malignus spiritus; ne sensibus immixtus incestet animae sanctitatem, lucemque mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales; dat se figuris, accommodat coloribus, adhaeret sonis, latet in ira, in fallacia sermonis, odoribus se subjicit, infundit saporibus, ac turbidi motus illuvie tenebrosis affectibus tenebrat sensus, quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentiae, per quos expandere lumen rationis radius mentis solet. Et quia radius aethereae lucis est, voluntas innoxia, in hoc recte facti meritum relucet; illibata puritas in eius presentia paruit. Ut enim visus oculorum si fuerit viatus quicquid videre non potest, adesse non putat, frustas desit, ita etiam deus qui nunquam deest, frustra pollutis animis presens est, quem videre mentis cecitas non potest
Abbreviated transcription (Latin):
est non consiliũ q si uti nolueris minꝰ boni ad ipisceris. non mali
aliqͥd ꝑpetrabis pt̃ea cũ dixisset solutus es ab uxore ne quesi¬
eris uxorẽ: qr ñ pcipiebat ne malũ fieret s consulebat ut me¬
liꝰ fieret continuo sub iuingit. & si acceꝑis uxorẽ ñ peccasti &
si nupserit uirgo ñ peccat. Addidit tam̃ tribulationẽ autẽ
carnis habebunt huiꝰmodi ego aũt uob parto: hoc mͦ exhortans
ad uirginitatẽ continentiãq ꝑ petuã. ut aliqͣntulũ anuptiis
etiã sic det̾reret. Modeste sane: ñ tanq are mala & illicita
sed tanq ab honerosa ac molesta. Alud . ẽ. eñi ad mittere
carnis turpitu dinẽ alud habe carius tribulatonẽ Illud

Expanded text:
est, non consilium, quo si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali est, non consilium, quo si uti nolueris, minus boni adipisceris, non mali aliquid perpetrabis. propterea cum dixisset: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, quia non praecipiebat, ne malum fieret, sed consulebat, ut melius fieret, continuo subiunxit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. Addidit tamen: tribulationem autem carnis habebunt huius modi, ego autem uobis parco, hoc modo exhortans ad uirginitatem continentiamque perpetuam, ut aliquantulum a nuptiis etiam deterreret, modeste sane, non tamquam a re mala et inlicita, sed tamquam ab onerosa ac molesta. aliud est enim admittere carnis turpitudinem, aliud habere carnis tribulationem: illud
Abbreviated transcription (Latin):
licet dimittere uxorẽ nisi ex causa fornicationis: sicut in euangł
ipse dñs dicit. Illud aũt qđ addidit solutus es ab uxore ne quesi¬
eris uxorẽ : consilii sententia ÷ ñ p̃cepti. licet itaq facere : sed
meliꝰ ÷ non facere. Deniq continuo subiecit. Et si acceꝑis uxorẽ
non peccasti: & si nupserit uirgo ñ peccat. Illud aut̃ priꝰ cũ dixisset.
alligatus es uxori ne quesieris solutionẽ. nunqͥd addidit. & si
solueris non peccasti : Iã enĩ supͣ dixerat. His aũt qui sunt in con¬
iugio p̃cipio ñ ego sed dñs. uxorẽ auiro ñ discedere. Qđ si disces¬
serit. manere innuptã. aut uiro reconaliari. Fieri eñĩ potest ut
ñ sua culpa sed mariti discedat. Deinde ait. Et uir uxorẽ ne
dimittat. Qđ nichil ominꝰ exp̃cepto dñi posuit. Nec ibi addidit.
& si dunaserit ñ peccat. Preceptũ iẽ eña hoc. cui ñ obȩdire peccatũ

Expanded text:
licet dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio licet dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio ipse dominus dicit. illud autem, quod addidit: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti; licet itaque facere, sed melius est non facere. denique continuo subiecit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. illud autem prius cum dixisset: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem, numquid addidit: et si solueris, non peccasti? iam enim supra dixerat: his autem qui sunt in coniugio praecipio non ego sed dominus, uxorem a uiro non discedere: quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari; fieri enim potest, ut non sua culpa, sed mariti discedat. deinde ait: et uir uxorem ne dimittat, quod nihilominus ex praecepto domini posuit, nec ibi addidit: et si dimiserit, non peccat. praeceptum est enim hoc, cui non oboedire peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ac red didisse sit laudis: consiliũ in qͥt do. tanq miscđia con¬
secutus adõ ut fidelis essem. Neq enĩ inuidere debeo fidele con¬
siliũ : qͥ ñ meis meritis sed dĩ miscđia sũ fidelis. Existimo itaq:
hoc bonũ. eẽ. ꝓpt̾ p̃sentẽ necessitatẽ. hoc inquit unde p̾ceptũ
dnui ñ habeo sed consilũ do. hoc .ẽ. de uirginib existimobonũ. eẽ
iuigia serui unt necessitas cogat: ut ea quȩ dĩ sunt minꝰ cogi¬
tent̾ quã sufficit ad ipiscendȩ illi głȩ quȩ non erit om̃iũ qũa¬
uis in ęt̃na uita ac salute manentiũ. Stella enĩ abstella dif¬
fert in gła. Sic & resurrectio mortuoꝵ. Bonũ. ẽ. gͦ homini sic esse
Deinde ad aingit idẽ apłs. & dicit. Alligatus esuxori. ne quesie¬
ris solutionẽ. Solutus es ab uxore : ne quesieris uxorẽ. Horũ duoꝵ
qđ priꝰ posuit ad p̃ceptũ ꝑtinet: contra qđ ñ licet facere. Non enĩ

Expanded text:
ac reddidisse sit laudis, consilium, inquit, do, tamquam misericordiam conac reddidisse sit laudis, consilium, inquit, do, tamquam misericordiam consecutus a deo, ut fidelis essem; neque enim inuidere debeo fidele consilium, qui non meis meritis, sed dei misericordia sum fidelis; existimo itaque hoc bonum esse propter praesentem necessitatem. hoc, inquit, unde praeceptum domini non habeo, sed consilium do, hoc est de uirginibus existimo bonum esseiugia seruiunt, necessitas cogat, ut ea quae dei sunt minus cogitentur, quam sufficit adipiscendae illi gloriae, quae non erit omnium quamuis in aeterna uita ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. bonum est ergo homini sic esse. Deinde adiungit idem apostolus et dicit: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem; solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem. horum duorum quod prius posuit ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
qsi p̃soits necessitatis ratione haberet apls aisi piudens &e con¬
pesu futurora. Qua necessitate uita cogit᷑ coniuga lis cos ncone
que mundi sunt. quomodo placeat uir uxoriuł uxor iuroi nion
qđ eã separet a regno di sicut sc̃ peccata quȩ idõ p̃cepto non
ret᷑ quomodo placendũ . eẽc. dõ minꝰ erit utique : cũ hoc ipsũ nuini
coniugii necessitate cogitatur. Ido de urginib inqͥt pceptũ dñi
non habeo. Precepto eni quis qͥs non obceperat: reus ẽ & debitor
pene. Proinde quia uxorẽ ducere uł nubere peccatũ non .ẽ. si aũt
peccatũ. eẽt. p̃cepto uetaret᷑ ꝓpt̃ea p̃ceptũ dñ de urginib nul¬
lũ ẽ. Sed qm̃ deuitatis remissisue peccatis ad eunda.ẽ. uita ȩt̃na
inqͣ ẽ. quȩdã egregia gła non om̃ib inȩt̾nũ uicturis sed quibusda
ibi tribuenda. cui consequendȩ parũ . ẽ. lib̾atũ. eẽ. a peccatis nisi
aliqͥd ipsi libatori uoueatur : qđ sit criminis ñ uouisse. sed uouisse

Expanded text:
si praesentis necessitatis rationem haberet apostolus, nisi prouidens et conpedit futurorum: qua necessitate uita cogitur coniugalis cogitare quae mundi sunt, quomodo placeat uir uxori uel uxor uiro, non quod ea separent a regno dei, sicut sunt peccata, quae ideo praecepto, non retur quomodo placendum esset deo, minus erit utique, cum hoc ipsum minus coniugii necessitate cogitatur. ideo, de uirginibus, inquit, praeceptum domini non habeo; praecepto enim quisquis non obtemperat, reus est et debitor poenae. proinde quia uxorem ducere uel nubere peccatum non est, si autem peccatum esset, praecepto uetaretur, propterea praeceptum domini de uirginibus nullum est. sed quoniam deuitatis remissisue peccatis adeunda est uita aeterna, in qua est quaedam egregia gloria non omnibus in aeternum uicturis, sed quibusdam ibi tribuenda, cui consequendae parum est liberatum esse a peccatis, nisi aliquid ipsi liberatori uoueatur, quod non sit criminis non uouisse, sed uouisse
Abbreviated transcription (Latin):
nescio noluit iste cõplere. Nã eã huc usq cõmemorauit Insipiens
tu qđ seminas non uuuficat᷑. Apłs aũt ad dit nisi moriat᷑. Sed
iste quantũ existimo qđ de frum̃tis dictũ. ẽ. de humano semine
accipi uoluit: ab his qui hȩc legunt. & scripturas scãs uł nesciunt
uł non recordant᷑. Deniq non solũ istã sententiã de curtauit:
ut non adderet nisi mortat᷑: uerũ etiã sequentia p̃t̃ misit. ubi ape¬
ruit apłsde quib: seminib: loqueret᷑. Ad didit eñĩ apłs . & qđ se

Expanded text:
nescio noluit iste conplere; nam eam huc usque commemorauit: insipiens, nescio noluit iste conplere; nam eam huc usque commemorauit: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur. apostolus autem addit: nisi moriatur. sed iste, quantum existimo, quod de frumentis dictum est, de humano semine accipi uoluit ab eis, qui haec legunt et scripturas sanctas uel nesciunt uel non recordantur. denique non solum istam sententiam decurtauit, ut non adderet: nisi moriatur, uerum etiam sequentia praetermisit, ubi aperuit apostolus de quibus seminibus loqueretur. ait enim apostolus: e
Abbreviated transcription (Latin):
mille didragmas argenti & oues & uitulos &e pueros. & ancul¬
las & dedit abrahȩ: atq ase mulierẽ remsit uitaetã Vraui
uero dm̃ abraha ꝓ abimeleth & sanauit ds̃ ab imelech i ucor¬
eus & ancillas eubs Cur aũt hȩc tanta ꝓlixitate nartaute abrt
ha urauit Potentia dispensationis secrete: ã mota .ẽ. uere cund
uiliũ feminarũ Quia concduserat ds̃ aforis om̃em uuluã uido
ꝑtinet quȩ dõ gaudet Auctore. Qđ aũt impii sunt ad studioꝵ
puitate quȩ uniciuq de lib̵ a uoluntate contingit: hns om̃ib
que tã multa dix respondemꝰ nichil duunis testimoniis quȩ
int posuit. eẽ. dic tũ de pudenda libidine qũa dicimꝰ ñ fuisse
in corpore beatoꝵ quando nudi erant. & non confundebantur
Nã primũ illud apłi. de seminib: dictũ . ẽ. frum̃toꝵ. quȩ prius
moriunt᷑ ut uiuificent᷑. Qua sententiã scilicet apłicã : quo consilio

Expanded text:
mille didragma argenti et oues et uitulos et pueros et ancilmille didragma argenti et oues et uitulos et pueros et ancillas et dedit Abrahae atque a se mulierem remisit intactam. orauit uero deum Abraham pro Abimelech; et sanauit deus Abimelech et uxorem et ancillas eius\'. cur autem haec tanta prolixitate narrauerit, \'orante Abraham curauit potentia dispensationis secretae, quae nota est uerecundis uilium feminarum, quia clauserat deus aforis omnem uuluamin dompertinet, quae deo gaudet auctore, quod autem inpii sunt, ad studiorum prauitatem, quae unicuique de libera uoluntate contingit. His omnibus, quae tam multa dixit, respondemus nihil diuinis testimoniis, quae interposuit, esse dictum de pudenda libidine, quam dicimus non fuisse in corpore beatorum, quando nudi erant et non confundebantur. nam primum illud apostoli de seminibus dictum est frumentorum, quae prius moriuntur, ut uiuificentur. quam sententiam scilicet apostolicam quo consilio
Abbreviated transcription (Latin):
focet᷑ assertio. Uerũ age inquit tecũ p̃cor mitius. Michi crede
etiã te ds̃ fecit: sed quod fatendũ.ẽ grauius error infecit
Quid eñi potest ꝓfanius dici quã qđ ds̃ hominẽ aut non feceritiat
Aut utdicis diabolo fecerit aut certe diabolus dĩ sit imaginiẽ hoc
fudisset in mitio : Uis aũt sciret qđ etiã in his qui sci non sunt
hane generationũ potentiã ds̃ tribuisse ꝓbetur. Eoigit tẽpore
qđ abrabã meti p̃cnctus gentis barbare sarã quȩ uxor erat
sorore sua dixit : refertur abimelechrex illius ꝓuintiȩ addu¬
xisse eã in noctis usũ Sed ds̃ cui curȩ erat honor scȩ mulieris
in sonis ab imelech ueniens regiã frenauit audatiã.: cõminatus
interitũ si ꝑgeret iuolare conuigiũ. Tunc abimelechait Nunꝗͥt
dñe gentẽ ignorantẽ & iustã ꝑdes: Nonne ipsi dixer̃ segerma¬
nita te conuinctos: Surrexit gͥ mane abimelech. & accẽpit

Expanded text:
focetur adsertio. uerum age\', inquit, \'tecum, precor, mitius. mihi crede, focetur adsertio. uerum age\', inquit, \'tecum, precor, mitius. mihi crede, etiam te deus fecit, sed, quod fatendum est. grauis error infecit. quid enim potest profanius dici. quam quod deus hominem aut non fecerit aut, ut dicis, diabolo fecerit aut certe diabolus dei sit imaginem, hoc infudit in uitio? uis autem scire, quod etiam in his, qui sancti non sunt, hanc generationum potentiam deus tribuisse probetur? eo igitur tempore, cum Abraham metu percussus gentis barbarae Sarram, quae uxor erat, sororem suam dixit, refertur Abimelech rex illius prouinciae adduxisse eam in noctis usum. sed deus, cui curae erat honor sanctae mulieris, in somnis Abimelech ueniens regiam frenauit audaciam comminatus interitum, si pergeret uiolare coniugium. tunc Abimelech ait: numquid, domine, gentem ignorantem et iustam perdes? nonne ipsi dixerunt se germanitate coniunctos? surrexit ergo mane Abimelech et accepit
Abbreviated transcription (Latin):
feminȩ quid in secretis uiscerib sentiant. Nos non decet in aniter
usq ad ista. eẽ. curiosos. libido tam̃ illa erubescenda uł pudenda
ipsa appellata sunt mẽbra. non fuiat in corpore uitȩ illius quȩ
i paradyso fuit ante peccatũ : sed cepit. eẽ. in corpore mortis
terat opus fieri conuigũ in generatione filioꝵ: sic̃ multa oꝑa
fiunt obȩdientie ceteroꝵ sine ullo ardore inẽbroꝵ. quȩ uolun¬
tatis nutu mouent᷑. non estu libidinis concitant᷑. Attende ce¬
paulus de mortuoꝵ resurrectione loqueret᷑. ait. Insipiens
tu qđ seminas non uiuificat᷑. & in fra. Ds aũt illidat corpus p¬
ut uult. & unicuiq seminũ: ꝓpriũ corpus. Si gͦ ds̃ inquit hu¬
mano semini qđ nemo negat uł prudentiũ uł pioꝵ ꝓprium
sicut om̃ib reb corpus attribuit: unde quequã reũ natũ pro¬
babis : Tandẽ oro respicias: quib: laqueis peccati naturalis suf¬

Expanded text:
feminae quid in secretis uisceribus sentiant; nos non decet inaniter feminae quid in secretis uisceribus sentiant; nos non decet inaniter usque ad ista esse curiosos. libido tamen illa erubescenda — unde pudenda ipsa appein paradiso fuit ante peccatum, sed coepit esse in corpore mortis terat opus fieri conjugum in generatione filiorum, sicut multa opera fiunt obedientia caeterorum sine illo ardore membrorum, quae voluntatis nutu moventur, non aestu libidinis concitantur. 27. Attende caenim beatus Paulus de mortuorum resurrectione loqueretur, ait: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur. Et infra: Deus autem dat illi corpus prout vult, et unicuique seminum mano semini, quod nemo negat uel prudentium uel piorum, proprium sicut omnibus rebus corpus adtribuit, unde quemquam reum natum probabis? tandem oro respicias, quibus laqueis peccati naturalis suf
Abbreviated transcription (Latin):
ee sconine: ancut gͦ  tunc lumꝰ qui assũptus. ẽ. materia
non auetor hominis fuit: ita nuncuis illa uoluptatis confectrix
cõmistrixq seminũ non explet oꝑationis uicẽ. sed de thesauris natun
offert dõ unde ille hominẽ dignet᷑ oꝑari. hȩc om̃ia quȩ dix̃. excepto
qđ ait. a uoluptate semina confici atq misceri recte diceret: si in
eis catholicũ sensũ defendere niteret᷑. Quia uero scimꝰ quid ex his mo¬
iat᷑ efficere : ꝓfecto dicit eciã recta ꝑuerse. Illud itaq: quo excepto
cȩtera uera non a nr̃dto idõ non. ẽ. uerũ : quia uoluptas illa concu¬
piscentiȩ carnalis non conficit semina. sed ea quȩ iã .ẽ. in corporib
auero dõ condita. a quo ipsa condunt᷑ & corpora. non fuint uo¬
luptate: sed excitant᷑ & emittunt᷑ cũ uoluptate. Utrũ aũt utriq:
sexus senuna in muliebri utero cũ uoluptate misceant᷑: uiderint

Expanded text:
e, sicut ergo tunc limus qui adsumptus est materia e, sicut ergo tunc limus qui adsumptus est materia non auctor hominis fuit, ita nunc uis illa uoluptatis. confectrix commixtrixque seminum, non explet operationis uicem, sed de thesauris naturae offert deo, unde ille hominem dignetur operari' ? . haec omnia, quae dixit, excepto quod ait a uoluptate semina confici atque misceri, recte diceret, si in eis catholicum sensum defendere niteretur; quia uero scimus quid ex his moliatur efficere, profecto dicit etiam recta peruerse. illud itaque, quo excepto cetera uera esse non abnuo, ideo non est uerum, quia uoluptas illa concupiscentiae carnalis non conficit semina, sed ea quae iam sunt in corporibus a uero deo condita. a quo ipsa conduntur et corpora, non fiunt uoluptate, sed excitantur et emittuntur cum uoluptate. utrum autem utriusque sexus semina in muliebri utero cum uoluptate misceantur, uiderint
Abbreviated transcription (Latin):
de Su uolinisi qua nominan erubeseit qua laudare non erabesct
deula snebror qua non habet ingenerandis fili siuecuras Cara
nuic au habet ea natura uitiata Ac ꝑ hoc & qui unide nascitus
mulig enasci ut sit mebrũ xp̃i. & de quo nascit᷑ suã renatus ẽ
in dige leaescabea quȩ ui corpore mortis huiꝰ e leges ge necesse
dud cu ita sint quomodo ad uingit ce dicit confiters g netesse ẽ
one enalo sin finusas nterisse peccatũ. Nonego fimuso neatale
peccatũ. qđ catmholia fides credit antiquitꝰ. sed tuquihoe nedus:
sine dubio es nouus hereticus Subdiabolo aũt sunt uidicio lĩ om̃s
sn peocits generati: si non fuerint in xp̃o regenerati Sed quedi
de abraha oquebat ce sara. subunxit atqait. Quod si dixeris
usus mes uigebat .& fecus non erat: respondebo. Qũe condutus
psnsit conditor dedit. Nson concubitus secl&ise e opus qri naseit
siuiseni pnimũ hodit Qmine fecit ex puluere om̃s fabricatur¬

Expanded text:
ne\'. quare, nisi quia nominare erubescit, quam laudare non erubescit? denda membrorum, quam non haberet in generandis filiis natura sana, nunc autem habet eam natura uitiata. ac per hoc et qui inde nascitur indiget renasci, ut sit membrum Christi, et de quo nascitur, si iam renatus est, indiget liberari ab ea quae in corpore mortis huius est legequae cum ita sint, quomodo adiungit et dicit: \'confitearis ergo necesse est originale quod finxeras interisse peccatum?\' non ego finxi originale peccatum, quod catholica fides credit antiquitus; sed tu, qui hoc negas, sine dubio es nouus haereticus. sub diabolo autem sunt iudicio dei omnes cum peccato generati, si non fuerint in Christo regenerati. Sed quia de Abraham loquebatur et Sarra, subiunxit atque ait: \'quodsi dixeris: usus in eis uigebat et fetus non erat, respondebo: quem conditor promisit, conditor dedit, non concubitus, sed dei est opus qui nascitur. qui enim primum hominem fecit ex puluere, omnes fabricatur
Abbreviated transcription (Latin):
henda non feminis. Feminȩ enĩ possentuoluntate cũ conbere.
etiã desistente libidine : qua stimularet᷑ si uiro non de. ẽẽt.
qua excitaretur. nisi forte quia scriptũ. ẽ. & ipsũ abimelech fuisse
anatũ : iurilẽ dictũs ẽ ei libidinẽ redditã. Qua ꝓfecto si amiserat.
qͥd opus fuit eũ diuinitꝰ ammoneriut abrahȩ non misceret᷑ uxori:
Sed sanatũ dicit: quia domꝰ eiꝰ ab illa peste sanata. ẽ. Iã nunc illa
tria uideamꝰ. quoꝵ triũ qđ lib& dixerimꝰ. nil ait dici posse
ꝓphanius : qđ hominẽ ds̃ aut non fecerit. aut diabolus fecerit:
aut certe diabolus dĩ sit imaginẽ. hoc. ẽ. hominẽ fabricatus
Horũ triũ primũ & nouissimũ non dici anobis: etiã ipse ñ sit
excors aut nimiũ ꝑ uicax confitet᷑. de illo questio . ẽ: qđ scđo
medioq loco posuit. Ubi sic fallit᷑. ut a nob̾ hoc existimet dici qđ

Expanded text:
henda, non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere henda, non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere etiam desistente libidine, qua stimularetur, si uiro non deesset, qua excitaretur. nisi forte, quia scriptum est, et ipsum Abimelech fuisse sanatum, uirilem dicturus est ei libidinem redditam. quam profecto si amiseiat, quid opus fuit eum diuinitus admoneri, ut AbrahSed sanatum dicit, quia domus ejus ab illa peste sanata est. CAPUT XVI. 31. Jam nunc illa tria videamus, quorum trium quodlibet dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem Deus aut non fecerit, aut diabolo fecerit, aut certe diabolus Dei sit imaginem, hoc est, hominem fabricatus. Horum trium primum et novissimum non dici a nobis, etiam ipse, si non sit excors aut nimium pervicax, confitetur. De illo quaestio est, quod secundo medioque loco posuit, ubi sic fallitur, ut a nobis hoc existimet dici, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ne mulieres eiꝰ parerent. atq aꝑta rursus ut parerent quid
ad rẽ ꝑtinet: Quid habet de illa pudenda libidine de qua nẽ
quȩstio ẽ: Nunqͥd ipsa ds̃ de traxit illis feminis reddiditq:
cũ uoluit: Sed pęna fuit ut parere non possent. beneficiũ uͦ
ut parere possent: more huiꝰ corruptibilis corporis. Non eñi
tale beneficiũ ds̃ conferret corporis mortis huius. qualẽ non
hab̾et nisi corpus uitȩ illius in para drso ante peccatũ : ut &
conceptus ꝑueniret sine libidine pruriente & partus sine
dolore cruciante. Cur aũt non in telligamꝰ qm̃ quidẽ dicit
scriptura a foris om̃em uuluã fuisse conclusã aliquo dolore
factũ. ẽẽ. ut non possent femine concubitũ ꝑpeti. qui dolor dõ
ira scente fuisset in flictus. miserante de tractus: Nã si ad impe¬
dim̃tũ serende ꝓlis. eẽt. libido de trahenda : uiris. eẽt. de tra¬

Expanded text:
M eius, ne mulieres eius parerent atque aperta rursus ut parerent. quid M eius, ne mulieres eius parerent atque aperta rursus ut parerent. quid ad rem pertinet? quid habet de illa pudenda libidine, de . qua nunc quaestio est? numquid ipsam deus detraxit illis feminis reddiditque cum uoluit? sed poena fuit, ut parere non possent, beneficium uero, ut parere possent more huius corruptibilis carnis. non enim tale beneficium deus conferret corpori mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius in paradiso ante peccatum, ut et conceptus proueniret sine libidine pruriente et partus sine dolore cruciante. cur autem non intellegamus, quoniam quidem dicit scriptura aforis omnem uuluam fuisse conclusam, aliquo dolore factum esse, ut non possent feminae concubitum perpeti, qui dolor deo suscitante fuisset inflictus, miserante detractus? nam si ad inpedimentum serendae prolis esset libido detrahenda, uiris esset detra
Abbreviated transcription (Latin):
plendoꝵ in arantib horreoꝵ. ac deuide creator om̃ps inconta¬
minabili ubiq p̃sentia & creatrice potentia de seminib homa¬
nũ ꝓut uella qđ & nunc facit oꝑaret᷑ infemina sicut de
seminib frumtoꝵ ꝓut uult oꝑatur int̾ra: beatis matrib sine
libidinosa uoluptate concipientib sine erũ noso gemitu parien¬
tib quandoquidẽ in illa felicitate & in corpore nondũ moras huꝰ
sed uitȩ illiꝰ non. eẽt. feminis in excipiendis seminib qđ puderet.
sic̃ non. eẽt. in edendis fetib qđ doleret : Qiusqͥs non credit uł
eredi non uult hominib ante om̃e peccatũ ui illa para dysi fe¬
licitate uersantib hoc potuisse dĩ uoluntate & benignitate con¬
cedi non obtandȩ fecunditatis laudator sed pudendȩ uolus¬
tatis amator est Itẽ alud ex libro diuino testimoniũ qđ po¬
suit de abimelech. & dõ uolente clausa om̃ui uulua in domo

Expanded text:
plendorum in arantibus horreorum, ac deinde creator omnipotens iijcontaplendorum in arantibus horreorum, ac deinde creator omnipotens iijcontaminabili ubique praesentia et crea:trice potentia de seminibus hominum prout uellet,. quod et nunc facit, operaretur in femina, sicut de seminibus frumentorum prout uult operatur in terra, beatis matribus sine libidinosa uoluptate concipientibus, sine aerumnoso gemitu parientibus, quandoquidem in illa felicitate et in corpore nondum mortis huius, sed uitae illius non esset feminis in excipiendis seminibus quod puderet, sicut non esset in edendis fetibus quod doleret? quisquis non credit uel credi non uulthominibus ante omne peccatum in illa paradisi felicitate uersantibus hoc potuisse dei uoluntate et benignitate concedi, non optandae fecunditatis laudator, sed pudendae uoluptatis. amator est. Item aliud ex libro diuino testimonium, quod posuit de Abimelech et deo uolente clausa omni uulua in domo
Abbreviated transcription (Latin):
locutus De qua fraude quid ad uiuaret᷑ eius in tentio cum
aliqͥnto attentus cogitarẽ: nichil potiu repperire. nisi qͥa
rere isto ab usus .ẽ. fraudulent̃. timens utiq ne forte si
appareret apłm non de humanis seminib: sed de frum̃tis illa
dixisse : hinc ammonerem᷑ unde refutaret᷑ non religiose uo¬
luntatis sed libidinosȩ uoluptatis pudens nominator & in¬
pudens p̃dicator. De ipsis qͥppe seminib quȩ in agris agricole
seminant: potest iste redargui. Cur eñi ñ credamꝰ dm̃ potiusse
in para dyso concedere homini beato de suo semine qđ conco¬
sũ uidimꝰ agricolis de tritici semine. ut eo modo illud sereret
sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutũ mẽbris obse¬
quentib genitalib sicut hoc serit᷑ sine ulla pudenda libi¬
dine ad uoluntatis nutũ agricolarũ obsequentib manib
honestiori in parentib gignendoꝵ desidio filioꝵ. quã .ẽ. un¬

Expanded text:
locutus. De qua fraude quid adiuuaretur eius intentio, cum locutus. De qua fraude quid adiuuaretur eius intentio, cum aliquanto adtentius cogitarem, nihil potui reperire, nisi quia nullum occurreret, isto abusus est fraudulenter. timens utique, ne forte, si adpareret apostolum non de humanis seminibus, sed de frumentis illa dixisse, hinc admoneremur, unde refutaretur non religiosae uoluntatis, sed libidinosae uoluptatis pudens nominator et inpudens praedicator. de ipsis quippe seminibus quae in agris agricolae seminant, potest iste redargui. cur enim non credamus deum potuisse in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum uidemus agricolis de tritici semine, ut eo modo illud sereretur sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum membris obsequentibus genitalibus. sicut hoc seritur sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum agricolarum obsequentibus manibus, honestiore in parentibus gignendorum desiderio filiorum, quam est in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs. Ds aũt illidat corpus ꝓ ut uult. & unicuiq seminũ ꝓpͥũ
corpus: tanqũa de concũbente homine dixerit. insipiens tu quod
quia uoluptas illa non explet oꝑationis uicẽ. sed de thesauris naturȩ
offert dõ. unde ille hominẽ dignet᷑ oꝑari. & sub uingit testimonũ
quasi hoc dixerit apłs. Insipiens tu qđ seminas ñ uiuificat᷑. hoc. ẽ.
ate non uiuificat᷑. sed hominẽ de tuo semine ds̃ oꝑatur: tanqua
ab apło media illa quȩ p̃ter misit iste non dicta suit. atq ita se
habeat eiꝰ sententia uelut de humano semine loqueretur. Insi¬
piens tu qđ seminas non uiuificat᷑. Ds̃ aũt illi dat corpus ꝓ ut
uult: & unicuiq seminũ ꝓpriũ corpus . Deniq post hȩc apłi
uerba sic infert sua : si gͦ ds̃ inquit humano semini quod nem
negat uł prudentiũ uł pioꝵ ꝓpriũ sicut om̃ib reb corpus
attribuit : quasi apłs dehumano semine in illo testimonio sit

Expanded text:
tolus, Deus autem illi dat corpus prout vult, et unicuique seminum proprium corpus ; tanquam de concumbente homine dixerit Apostolus, Insipienutus, quia « voluptas illa non explet operationis vicem, sed de thesauris naturae offert deo, unde ille hominem dignetur operari\', et subiunxit testimonium, quasi hoc dixerit apostolus: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur, hoc est non a te uiuificatur, sed hominem de tuo semine deus operatur, tamquam ab apostolo media illa, quae praetermisit iste, non dicta sint atque ita se habeat eius sententia. uelut de humano semine loqueretur: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur; deus autem illi dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium corpus. denique post haec apostoli uerba sic infert sua: \'si ergo deus\', inquit, \'humano semini, quod nemo negat uel prudentium uel piorum, proprium sicut omnibus rebus corpus adtribuit\', quasi apostolus de humano semine in illo testimonio sit
Abbreviated transcription (Latin):
octaui dicihoc. ẽ. sacram̃tũ mediatoris in carne uenturi. quia ꝑ
eandẽ fidẽ uenturi in carne xp̃i & morituri ꝓnobis: & t̃cio die
qui post septimũ sabbati fuerat futurus octauus resurrecturi. etiã
iusti saluant᷑ antiqui. Traditus . ẽ eñi ꝓpt̃ delicta nr̃a & resurrexit
ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am. Ex quo eñi instituta ẽ. circuncisio in popło
dĩ: qđ erat tunc signaculũ iustitiȩ fidĩ ad significationẽ purga¬
tionis ualebat & paruulis ueteris originalisq peccati. sicut & bap¬
tismus ex illo ualere cepit ad inuocationẽ hominis ex quo . ẽ. insti¬
tutus: non qđ ante circuncisionẽ iustitia fidĩ nulla erat. nã cũ
adhuc eẽt. in p̃putio exfide iustificatus. ẽ. ipse abrahã pater
gentiũ quȩ fidẽ ipsuis fuerant sec¬
taturȩ : sed suꝑiorib
tẽporib om̃i modo latuit sacra

Expanded text:
octaui diei, hoc est sacramento mediatoris in carne uenturi, quia per octaui diei, hoc est sacramento mediatoris in carne uenturi, quia per eandem fidem uenturi in carne Christi et morituri pro nobis et tertio die, qui post septimum sabbati fuerat futurus octauus, resurrecturi etiam iusti saluabantur antiqui. traditus e st enim propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. ex quo enim instituta est circumcisio in populo dei, quod erat tunc signaculum iustitiae fidei, ad significationem purgationis ualebat et paruulis originalis ueterisque peccati, sicut et baptismus ex illo ualere coepit ad innouationem hominis, ex quo est institutus, non quod ante circumcisionem iustitia fidei nulla erat — nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus est ipse Abraham, pater gentium, quae fidem ipsius fuerant sectaturae — sed superioribus t
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cisus die non. eẽt. octauo. quid ipse peccasset. qͥd offendisset dm̃
ut de aliena in se negligentia tã seuera sententia puniretur.
si nullũ. ẽ. originale peccatũ. De circũcidendis eñi ds̃ sic manda¬
uit in fantibus. Masculus qui non circundit᷑ carne p̃putii sui octauo
die disperiet anima eius de genere suo: quia testam̃tũ meũ dissipa¬
uit. Dicat iste si potest: quomodo puer ille testam̃tũ dissipauit
octo dierũ. Quantũ ad ipsũ ꝓpriȩ attinet : in nocens in fans Et tam̃
nullomodo ds̃ uł scã scriptura id mendacit̃ diceret. Tunc gͦ dissi¬
pauit testam̃tũ dĩ non hoc de imꝑata circuncisione. sed illud
de ligni ꝓhibitione : quando ꝑ unũ hominẽ peccatũ in trauit in
mundũ & ꝑpeccatũ mors & ita in om̃s homines ꝑ transut: in quo
om̃s peccauerunt. Et hoc in illo significabat᷑ expiari circuncisione

Expanded text:
cumcisus die non esset octauo, quid ipse peccasset, quid offendisset deum, cumcisus die non esset octauo, quid ipse peccasset, quid offendisset deum, ut de aliena in se neglegentia tam seuera sententia puniretur, si nullum esset originale peccatum. de circumcidendis enim deus sic mandauit infantibus: masculus qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, disperiet anima eius de genere suo, quia testamentum meum dissipauit. dicat iste, si potest, quomodo puer ille testamentum dei dissipauit octo dierum, quantum ad ipsum proprie adtinet, innocens infans, et tamen nullo modo deus uel sancta scriptura id mendaciter diceret. tunc ergo dissipauit testamentum dei, non hoc de imperata circumcisione, sed illud de ligni prohibitione, quando per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. et hoc in illo significabatur expiari circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
de abraha &e sara quo modo ex ꝓmissione acceꝑint filiũ & taudẽ
concupiscentiã nominat. Non tam̃ addit carius: quia ipsa pudenda
est. In concupiscentiȩ aũt nomine aliqͣndo głandũ. ẽ: quia .ẽ. eo
cupiscentia sp̃s aduersus carnẽ. est concupiscentia sapientiae
At g serte hane concupiscentiã sine qua nulla fecunditas. ẽe
mala naturalit definisti. Unde gͦ ꝑ donũ celeste in senib ꝑ aei¬
tatur. Astrue ia homo si potes ađ opus diaboli ꝑtinene. qđ din
udes ꝓͥ ferre ꝓ munere. Ita hoc dicit quasi concupiscentia carnus
illas ante defuerit : & hanc eis donauerit ds̃ Quȩ ꝓculd ubio
in erat in corpore mortis huiꝰ sed fecunditas de fuit cuiꝰ auctor
.ẽ. ds̃. & ipsa donata . ẽ. qͥndo uoluit ds̃. Absit aũt ut dicamidu
qđ nos putauit. eẽ. dicturos: isaac sine concubitꝰ calore generatũ
Sed ipse iã dicat. quare in teriret anima eiꝰ de genere suo. si cir¬

Expanded text:
de Abraham et Sarra, quomodo ex repromissione acceperint filium, et tandem de Abraham et Sarra, quomodo ex repromissione acceperint filium, et tandem piscentiam nominat, non tamen addit carnis, quia ipsa pudenda est. in concupiscentiae autem nomine aliquando gloriandum est, quia est et concupiscentia spiritus aduersus carnem, est et concupiscentia sapientiae. ait ergo: \'certe hanc concupiscentiam, sine qua nulla fecunditas est, malam naturaliter definisti. unde ergo per donum caeleste in senibus excitatur? adstrue iam hoc, si potes, ad opus diaboli pertinere, quod deum uides conferre pro munere\'. ita hoc dicit, quasi concupiscentia carnis illis ante defuerit et hanc eis donauerit deus, quae procul dubio corpore mortis huius; sed fecunditas defuit, cuius auctor est deus, et ipsa donata est quando uoluit deus. absit autem, ut dicamus, quod nos putauit esse dicturos, Isaac - sine concubitus calore generatum. Sed ipse iam dicat, quare interiret anima eius de genere suo, si cir
Abbreviated transcription (Latin):
apibie qiarosia ꝓpe periculũ pudoris accessere Itane ueͦ lidendus coꝑa
ouillenda ree. non debent sed plane głanda. &e duuna pudenda sterũ
ptiulenaꝰ an soquendis & expͥmendis oꝑib dĩ non honorat ꝓpbete ua
amor ul labor sed periclitat᷑ pudor : Quid eñi ds̃ poturt flone
qd eus pdiratores pudeat dicere & qđ ẽ grauius pudeat hominẽ
alicui opis qđ non homo sed ds̃ fecit in homine. Cũ om̃s opifices
qͣntu possunt labore & in dustria id agant ne de suus opibi eri¬
bescuit Sed ꝓfecto illud nos pudet: quod puduit primos illos
homines quando pudenda texerunt Illa e. pena peccati. illa plago
uestiguumq peocxti illa illecebra fomesq peccati. illa leg ianie.¬
bris repugn ues legi mentis. illa ex nob ipsis ad uersus nesapsos
in obȩdientia uuistissimo reciꝓcatu in obȩdientib reddiu huius
nos pudet : & merito pudet. Nã si hoc non. eẽt quid nobso uł pe
nos cus quid moeligiosiues si in menbris nr̃is non deuitio uł pena

Expanded text:
propheta prope periculum pudoris accesserit. itane uero humana opera pudenda esse non debent, sed plane glorianda, et diuina pudenda sunt? itane uero in eloquendis et exprimendis operibus dei non honoratur prophetae uel amor uel labor, sed periclitatur pudor? quid enim deus potuit facere, quod eius praedicatorem pudeat dicere et, quod est grauius, pudeat hominem alicuius operis, quod non homo, sed deus fecit in homine, cum omnes opifices quanto possunt labore et industria id agant, ne de suis operibus erubescant? sed profecto illud nos pudet, quod puduit primos illos homines, quando pudenda texerunt. illa est poena peccati, illa plaga uestigiumque peccati, illa inlecebra fomesque peccati, illa lex in membris repugnans legi mentis, illa ex nobis ipsis aduersus nos ipsos inoboedientia iustissimo reciprocatu inoboedientibus reddita. huius nos pudet et merito pudet. nam si hoc non esset, quid nobis esset ingratius, quid inreligiosius, si in membris nostris non de uitio uel de
Abbreviated transcription (Latin):
sut in quo om̃s peccauerunt : Cuiꝰ aũt hominis mala cogtaseo
non potest mutari in ꝑpecuũ. nisi quia ꝑse ipsã non potestused
sigra diuina subueniat: Qua non sub ueniente. quid sunt
homines iusi qđ ait apłs pecrus uelut muta aiumalia pereata
naturalit in captiuitatẽ & interitũ: Unde uno loco paulus ai¬
apłs utrũq cõmemorans & irã dĩ cũ qua nascim & gram qua
libam᷑ &e nos om̃s inquit aliquando conuersati sumꝰ in deside¬

Expanded text:
siit, in quo omnes peccauerunt? cuius autem hominis mala cogitatio siit, in quo omnes peccauerunt? cuius autem hominis mala cogitatio non potest mutari in perpetuum, nisi quia per se ipsam non potest, sed si gratia diuina subueniat? qua non subueniente quid sunt homines nisi, quod ait apostolus Petrus, uelut muta animalia procreata naturaliter in captiuitate et interitu? unde uno loco Paulus apostolus utrumque commemorans, et iram dei, cum qua nascimur, et gratiam, qua liberamur, et nos omnes, inquit, aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
sise partus ubi nuptiarũ uerus ẽ fructus: Neq hoc udõ dixer̃
qđ aliis ꝓp uta ndis sit p̃ter sũmũ & uerũ dĩm ul huma nusi¬
muus uł ipsius hominis creator ex semine: Sed hoc tranquillo
dehosnins obȩdientia mebroꝵ ad nutũ uoluntatis exisemisn pec¬
catu non p̾ͥcessisset. Neq nunc agit᷑ de natura humani seminis
sed deuitis Illa quippe habet auctorẽ dm̃: existo aũt trabitur
originale peccatũ Na si sem̃ ipsũ nullũ habet uitiũ. quid . ẽ. qđ
scriptũ.ẽ. in libro sapientiȩ. non ignorant qm̃ nequa .ẽ. natio
illoꝵ. naturalis malitia ipsoꝵ : & qm̃ non poterat cogiatu
de quibuscũq dicat iste: de hominib dicit. Quo modo ẽ ergo
cuuus libet hominis malitia naturalis & semen maledictũ abi¬
nitio : nisi ad illud respiciat᷑ qđ ꝑunũ hominẽ peccatũ initra¬
uit in mundũ & ꝑ peccatũ mors: & ita in om̃s homines ꝑtran¬

Expanded text:
aut partus, ubi nuptiarum uerus est fructus? Neque hoc ideo dixerim, aut partus, ubi nuptiarum uerus est fructus? Neque hoc ideo dixerim, quod alius putandus sit praeter summum et uerum deum uel humani seminis uel ipsius hominis creator ex semine; sed hoc tranquilla de homine oboedientia membrorum ad nutum uoluntatis exisset, si peccatum non praecessisset. neque nunc agitur de natura hominis, sed de uitio. illa quippe habet auctorem deum; ex isto autem trahitur originale peccatum. nam si semen ipsum nullum habet uitium, quid est quod scriptum est in libro Sapientiae: non ignorans quoniam n equam est natio illorum et naturalde quibuscumque dicat ista, de hominibus dicit; quomodo est ergo cujuslibet hominis malitia naturalis, et semen maledictum ab initio, nisi ad illud respiciatur, quod per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertran