comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
effici qui hereditatẽ consequaris ab iħu¬
om̃ia bella finire. & inpace consistere:
ut etiam detuȩ carnis tr̾a dicat᷑ quia
suetudo sit scẽ scripturȩ quatuor partes
orbis t̾rȩ quas axes uel plagas nominant
appellare: indescriptione finium tribus
iuda duȩ tantũ modo nominant᷑. & ahȩ
duereticentur. Sic enim scriptũ ẽ. Et
facti funt fines tribus filioꝵ iuda. sedm
plebeseoꝵ: a finib idumeȩ a deserto sin
ad ocidentẽ. At cum descripsisset fines
ab occidente. tunc deinde dicit aboriente
om̃e inquit mare salsum. Ec alias duas
partes reticuit. idẽ septemtrionis. uel
meridiani. Side ergo si non repleta sunt¬
ista misteriis. Lieet nos singula uel sen¬
tire uel explicare nequeamus: tamen
ꝓ ut dñs p̃bere dignatur & nos capere
ualeamus: discutere singula quȩq tem¬
tabimus. facti sunt inquit fines tribus¬
iuda scđ̾m plebes eorum. afinib idumeȩ
adeserto sẏn adoccidentẽ. Igitur fines
iudeȩ. ꝓximi sunt finib idumeȩ. Idumea

Expanded text:
effici, qui haereditatem consequaris a omnia bella finire et in pace consistere, ut de carnis tuae terra dicatur: quia suetudo est Scripturae quatuor adeo partes orbis terrae, quas agrum et plagas nominant, appellare; et in distributione finium tribus Judae duae tantummodo nominantur, et duae reticentur. Hinc enim scriptum est: Et facti sunt fines tribus filiorum Juda secundum plebes eorum, a finibus Idumaeae, a deserto Sina ad occidentem; et cum descripti essent fines ad occidentem, tum deinde et ab oriente; omne, inquit, mare salsum. Et alias duas partes reticuit, id est, septentrionis vel meridiani. Vide ergo, si non repleta sunt mysteriis, licet singula vel sentire vel explicare nequeamus. Tamen prout Dominus praebere dignatur, et nos capere valemus, discutere singula quaeque tentabimus. Facti sunt, inquit, fines Juda secundum plebes eorum, a finibus Idumaeae, a deserto Sina, ad occidentem. Igitur fines Judae proximi sunt finibus Idumaeae. Idumaea
Abbreviated transcription (Latin):
malarũ cogitationũ & pessimarum
cupiditatũ: quȩ ꝓcedit excorde. Ista ẽ¬
ergo generatio que non eognoseit dnin
iħm: neq opus magnum qłi fecit in
isrł: Uides quia peccatores eo usq ueni¬
unt. ut & opus illud magnũ & p̃clarũ
quod fecit dñs obliuiscant᷑: quod cruci¬
fixus ẽ ꝓpeccatis nr̃is. & resurrexit ꝓpt̾
iustificationẽ nr̃am. Unde credo quod
ꝓpt̾ hanc obliuuonẽ metuens apłs pau¬
lus. dicebat discipło suo tbimotheo quẽ
pͣcipuũ habebat. Memor esto xp̃m iħm
resurrexisse amortuis. Sciebat enĩ quia¬
huius tam magni oꝑis quod surrexit
a mortuis fieri posset obluuo. si genera¬
tio peccatrix orriret᷑ in corde. fẽcit ergo¬

Expanded text:
malarum cogitationum, et pessimarum cupiditatum, quae procedunt ex corde, ista est generatio, quae non cognoscit Dominum Jesum, neque opus magnum quod fecit in Israel. Vides quia peccatores eo usque veniunt, ut et opus illud magnum et praeclarum quod fecit Dominus obliviscantur, quod crucifixus est pro peccatis nostris, et surrexit propter justificationem nostram . Unde credo quod propter hanc oblivionem metuens apostolus Paulus dicebat discipulo suo Timotheo, quem praecipuum habebat: Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ; sciebat enim quia tam magni operis, quod resurrexit a mortuis, fieri possit oblivio, si generatio peccatrix oriretur in corde. Fecer
Abbreviated transcription (Latin):
& incorde eiꝰ non se coli. s aut auaritiã.
aut libidinẽ. aut iactantiã. aut alia bu¬
ius modi: istũ talem ipse dñs sathane tra¬
dit. Quomodo eum tradit sathane: Dis¬
cedit amente eius. & auertit se & refugit
a cogitationib eius malis & desi deriis
indignis. & derelinquit domũ cordis eiꝰ

Expanded text:
itiam, aut libidinem, aut jactantiam, aut alia hujusmodi: istum talem ipse Dominus tradit satanae. Quomodo eum tradit satanae? Discedit a mente ejus, et avertit se, et refugit a cogitationibus ejus malis et desideriis indignis, et relinquit domum cordis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
modo intelligendum est dm̃ tradere quos
tradit. non quia ipse tradat aliquen. s ex eo
quod derelinquit indignos eos scilicet iu¬
dicans qui se non ita excolunt & auitus pur¬
gant ut libent̾ ineis habitet ds. ipso refugi¬
ente atq auertente se abanima quȩ in mun¬
ditiis ac uitiis exposita ẽ tradita dicitur
ex eo quod deo uacua inuenit᷑. & inuadit᷑
ab spũ nequam. E ideo cum sũmo stu¬
dio uigilemus & festinemus purgare nos¬
a uitus & concupiscentiis malis. ut dm̃
intra nos tenere possimus. & ut habitare
dignetur in nobis dum delectat᷑ & actib

Expanded text:
modo intelligendum est Deum tradere quos tradit, non quia ipse tradat aliquem, sed ex eo quod derelinquit indignos, eos scilicet qui se non ita excolunt et a vitiis purgant, ut libenter in eis habitet Deus. Ipso refugiente atque avertente se ab anima, quae in immunditia ac vitiis posita est, tradita dicitur ex eo quod Deo vacua invenitur, et invaditur a spiritu nequam. Et ideo nos summo studio vigilemus, et festinemus nos purgare a vitiis et concupiscentiis malis, ut Deum intra nos tenere possimus, et ut habitare dignetur in nobis, dum delectatur et actibus
Abbreviated transcription (Latin):
ihc. Ego arbitror scdm scripturȩ tamen¬
& hoc auctoritatẽ loquens quod inqͥb d̾a
iuuit dñs. in quib d̾a uero defunctus ẽ.
In paulo uero uiuit iħe & inpetro: & inil¬
lis om̃ib qui merito possunt dicere. uiuo

Expanded text:
Jesus. Ego arbitror secundum Scripturae sacrae auctoritatem loquens, quod in quibusdam vivit Jesus, in quibusdam vero defunctus est. In Paulo vivit Jesus, et in Petro et in illis omnibus qui merito possunt dicere: Vivo
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ minteritum carnis: ut sp̃e saluus fi¬
at. Uides ergo quia & modo non solum ꝑ
apłos suos as tradidit delinquentes in
uendi. s & ligandi. taduntur peccatores
in interitũ carnis: cum ꝓdelictis suis a xp̃i
corpore separant᷑. Ec ut michiuidet᷑ dup¬
plicit̾ etiam nunc tradunt᷑ homines de
ȩccłia inpotestate ⁊ abuli. hoc modo quo su¬
ꝑus diximus cũ delictũ eiꝰ manifestum
sit eccłiȩ. & ꝑsacerdotes de ȩccłia pellitur.
ut notatus ab om̃ib erubescat: & conuer¬
so eueniat ei illud quod sequit᷑. ut sp̃ẽ sal¬
uns fiat indie dñi nr̃i ib̃u xp̃i. Alio aut̃¬

Expanded text:
m carnis, ut spiritus salvus fiat. Vides ergo quia non solum per apostolos suos tradidit Deus delinquentes in vendi, sed etiam ligandi, traduntur peccatores in interitum carnis, quum pro delictis suis a Christi corpore separantur. Et ut mihi videtur dupliciter etiam nunc traduntur homines de ecclesia in potestatem Zabuli. Uno modo, quo superius diximus, quum delictum ejus manifestum sit ecclesiae, et per sacerdotes de ecclesia pellitur, ut notatus ab omnibus erubescat, et converso conveniat illi illud quod sequitur: ut spiritus salvus fiat in die Domini
Abbreviated transcription (Latin):
flectam dño. & genua cordis mei flectã
diabolo: Si enim non stetero firmiter
aduersum astutias diaboli: flexi genua
mea diabolo. & si nonconstant̾ stetero
aduersum iram: flexi genua mea ire.
Similit̾ & si non constant̾ ad uersum
libidinem restitero. flexi libidini genua
cordis mei. E in singulis quibusq quȩ
contraria sunt deo hoc facere uidebor. m¬
si constant̃ & fortit̾ stetero: sicut & illi fece¬
runt qui coluerunt baalym & derelique¬
runt dm̃ patrum suorum qui eduxit
illos de t̾ra egypti. Nonigitur putemus
quia uidemur simulacbra non colere. ꝓ¬
pt̾ea hecom̃ia non etiam ad nr̃m aliquos
ꝑtinere. Inusquisq quod preceteris
colit: quod suꝑ omĩa miratur & diligit.
hoc ei ds̃ ẽ. Deniq hoc ẽ quod ante om̃ia
&. suꝑ om̃ia ꝑmandatum suum ds de¬
poseit abhomine: diliges inquit dñm
dm̃ tuum extoto corde tuo. & extota ani¬
ia tua. & extotis uiribus tuis preocupa¬
re quoda modo erga se cupiens. totos

Expanded text:
flectam Deo, et genua cordis mei flectam flectam Deo, et genua cordis mei flectam diabolo? Si enim non stetero firmus adversum astutias diaboli, flexi genua mea diabolo; et si non constanter stetero adversus iram, flexi genua mea irae. Similiter et si non constanter adversum libidinem restitero, flexi libidini genua cordis mei, et in singulis quibusque quae contraria sunt Deo, hoc facere videbor, nisi constanter et fortiter stetero, sicuti illi fecerunt qui coluerunt Baalim, et reliquerunt Deum patrum suorum, qui eduxit illos de terra Aegypti. Non igitur putemus quod videamur simulacra non colere, propterea haec non etiam ad nostrorum aliquos pertinere. Unusquisque quod prae caeteris colit, quod super omnia miratur et diligit, hoc ei Deus est. Denique hoc est quod ante omnia et super omnia per mandatum suum Deus deposcit ab homine: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis , praeoccupare quo
Abbreviated transcription (Latin):
dit quia illi qui intempore saluatoris
increduli extiterunt & impii. genua
curuauerunt baalym. & adoraue¬
runt simulacra: hi uero qui cre¬
dunt & implent oꝑa fidei non curua¬
uerunt genua baalym. Neq enim
usquã refertur inhystoriis uel in euan-¬
geliis uel in aliis quib libet scripturis.
quod aliquis tempore saluatoris genua
flexerit simulacris: s de illis utiq hoc
dicit᷑ qui peccatis sius astricti & uelut
compediti tenebantur. Unde constat
quia & nos quotienscunq peccamus.
& captiui ducim᷑ in lege peccati: genua
nr̃a curuamus baalym. S non in
hoc uocati sumus. nec adhoc credimꝰ.
ut iterũ seruiamus peccato . & iterum
genua flectamus diabolo: s ut flecta¬
mus genua in momine dm̃ iħu: qͥa
in nomine dñ ib̃u om̃e genu fleccit᷑
cȩlestium t̾restrium & infernorum:
nr̃i iħu xp̃i ex quo om̃is pat̾nitas incelis
& int̾r̾a nominatur. S qui d michi ꝓdẽ
si genua corꝑis mei adorationẽ ueniens

Expanded text:
dit quia illi qui in tempore Salvatoris increduli exstiterunt et impii, genua curvaverunt Baalim, et adoraverunt simulacra. Hi vero qui credunt et implent opera fidei, non curvaverunt genua Baalim. Neque enim usquam refertur in historiis, vel in evangelicis et in aliis quibuslibet scripturis, quod aliquis tempore Salvatoris genua flexerit simulacris; sed de illis itaque hoc dicitur, qui peccatis suis astricti et velut compediti tenebantur. Unde constat quia et nos quotiescunque peccamus, et captivi dicimur in lege peccati, genua nostra curvamus Baalim. Sed non in hoc vocati sumus, nec ad hoc credidimus, ut iterum serviamus peccato, et iterum genua flectamus diabolo; sed ut flectamus genua in nomine Jesu, quia in nomine Jesu omne genu flectitur, coelestium et terrestrium et infernorum risti, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur . Sed et quid mihi prodest si genua corporis mei ad orationem veniens
Abbreviated transcription (Latin):
& adorauerunt inquit deos alienos:
deos gentium qui incireuitu ipsorũ
erant. & adiracundiam concitauerunt.
dñm. Uide quanca faciant peccata: ut
peccantes in illũin quo non solum irȩ.¬
non solum nullus affectus ẽ. s ne alius
quidem passibilis motus. nos adiracũ¬
diam ꝓuocare dicamur. Uerum ille
ꝑmanet immutabilis insua natura. nec
umquam ire tubatur affectib: ego aut̃
ꝑea quȩ delinquo iram mͥ ipse consciseo.
sicut dicit apłs hȩc ipsa docens. Scdm
duriciã aũt tuam. & cor impenitens.
chesauriras inquit tibi ipsi iram indie
irȩ & reuelationis iusti iudicii di. qui
reddet unicuiq scd̃m oꝑa sua. Irritaue¬
runt ergo dñm adiracundiam: & dereli¬
querunt dm̃ & coluerunt baal & astar¬
ten & iratus ẽ furore dñs in isrł: & tradi¬
dit eos in manu diripientiũ. Quam diu
quis deo seruit: non traditur in manus
de eo quia tradidit eum ds inpassiones
ignominiȩ. & iterum. Tradidit eos d̃s¬
in reꝓbum sensũ. ut faciant ea quȩ non

Expanded text:
Et adoraverunt, inquit, deos alienos deos gentium, qui in circuitu ipsorum erant, et ad iracundiam concitaverunt Dominum. Vide quantum faciant peccata, ut peccantes illum in quo non solum irae nullus affectus est, sed ne alius quidem passibilis motus, nos ad iracundiam provocare dicamur. Verum ille permanet immutabilis in sua natura, nec unquam irae turbatur affectibus; ego autem per ea quae delinquo, iram mihi ipse conscisco, sicut dixit Apostolus: Haec ipse doces, secundum duritiem autem tuam et cor impoenitens thesaurisas, inquit, tibi ipse iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua . Irritaverunt ergo Dominum ad iracundiam, et dereliquerunt Deum, et coluerunt Baal et Astarthen, et iratus est furore Dominus in Israel et tradidit eos in manus diripientium. Quandiu quis Deo servit, non traditur in manus de eo, quia tradidit eum Deus in passiones ignominiae. Et iterum: Tradidit eos in reprobum sensum, ut faciant ea quae non
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ddñs mneuangeliis de hacre distinetionĩ
p uileherrimã dedit cum dicit. Quicumꝙ
confasus fuerit me coram hominib: confi¬
tebor & ego eum coram patre meo qui ince¬
lis ẽ. Qui aut̃ negauerit me corã hominib
& ego negabo eũ coram patre meo. Hidisti
quia confidentes insemet ipso dixit con¬
nuit eandẽ uerbi similitudinẽ ut diceret.
quia qui negauerit me & ego negabo eum:
s qui negauerit me corã hominib. &. ego
negabo eũ coram patre meo. ut ostenderet
quia qui negat quidẽ se extra ipsum ẽ. qui
aut̃ confitetur in ipso ẽ. Proptea ergo &

Expanded text:
ipse Dominus in Evangeliis de hoc distinctionem pulcherrimam dedit, cum dicit: « Quicunque confessus me fuerit coram hominibus, et ego confitebor eum coram Patre meo, qui in coeliset ego negabo eum coram Patre meo . Vidistis quia confitentes in semetipso dixit connuit eamdem verbi similitudinem, ut diceret, quia qui negaverit in me, et ego negabo in eum; sed qui negaverit me coram hominibus, et ego negabo eum coram Patre meo, » ut ostenderet quia qui negat quidem se, extra ipsum est; qui autem confitetur, in ipso est. Quod autem mors
Abbreviated transcription (Latin):
uuere merito dicit᷑. Inquib aut̃ desim¬
ctus ẽ iħc ͤ In his sine dubio qui sepe pe¬
intendo & iterum delinquendo uelut
insultare morti iħu dicunt᷑. Dequibus
scribens adhebreos dicit apłs. Rursum
non solũ de fungi dicit᷑ iħe: uerum &
crucifigi asseritur abeis & illudi. S
& tu ipse considera apud te siquando
de auaritia cogitas. & cupis aliena
arripere: nonquid potes dicere quia uiuit
exagitaris. si liuore succenderis. si iniuidiasti¬
mularis. si temulentia debacharis. si suꝑbia
extolleris. si crudelitate grassaris: nunqͥd
potes ibis om̃ib dicere quia uiuit inme
axp̃c: S ic ergo pecantib defungitur ꝓp̃c.
ꝓ eo quod nichil meis iusticia. nichil pati

Expanded text:
ere merito dicitur. In quibus autem defunctus est Jesus? In illis, sine dubio, qui saepe poenitendo, et iterum delinquendo, velut insultare morti Jesu dicuntur. De quibus scribens ad Hebraeos dicit Apostolus: Rursum non solum defungi dicitur Jesus, verum et crucifigi ab eis asseritur, et illudi? Sed et tu ipse considera apud te. Si quando de avaritia cogitas, et cupis aliena diripere, nunquid potes dicere, quia vivit exagitaris, si livore succenderis, si invidia stimularis, si temulentia debaccharis, si superbia extolleris, si crudelitate grassaris, nunquid potes in his omnibus dicere, quia Christus vivit in te? Si ergo peccantibus defungitur Christus pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliud lignum ẽ prudent.a. & aliud iu¬
sticia. Neq enim consequent̾ dicitur
exom̃ib uirtutib solair sapientiam
meruisse quȩ lignum uitȩ dicatur: cet̾as
uero urtutes. nequaquam similis sortis
suscepisse uocabula. Ligna ergo eampi:

Expanded text:
gnum est prudentiae, et aliud justitiae. Neque enim consequenter diceretur ex omnibus virtutibus, solam sapientiam meruisse quae lignum vitae dicatur, caeteras autem virtutes nequaquam similis sortis suscepisse vocabula. Ligna ergo campi
Abbreviated transcription (Latin):
Istam quã habet mundus. Negat se istaen
dare xp̃c. Dicit enĩ. Pacem meã do uobis. pa¬
cem meã relinquo uobis. Non sicut hic
mundus dat pacem⁊  ego dabs uobis. Ne¬
q ergo se pacem mundi dare discipłis suis:

Expanded text:
m quam habet mundus, negat se dare Christus. Dicit enim: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis, non sicut hic mundus dat pacem, et ego do vobis. Negat ergo se pacem mundi dare discipulis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
regi amorreoꝵ uł etiã aliis quib libet
gentiũ regib comꝑaret᷑. Princeps aut̃
dicit᷑ mundi. ñ quia creauerit mundũ.
s. quia multi sunt in hoc mundo pec¬
catores. Peccati aut̃ quia ipse princeps
ẽ. ideo etiã mundi pͥnceps appellatꝰ est.
inhis uidelicet qui nondũ relinquentes
mundũ conuertunt᷑ ad patrẽ. Scd̾in
hoc enĩ etiam illud dicit᷑. quia om̃is
mundus in maligno positus ẽ. Quid

Expanded text:
regi Amorrhaeorum, vel etiam aliis quibuslibet regi Amorrhaeorum, vel etiam aliis quibuslibet gentium regibus, comparatur. Princeps autem dicitur mundi, non quia creaverit mundum, sed quia multi sunt in hoc mundo peccatores. Peccati autem, quia ipse princeps est, ideo etiam mundi princeps appellatus est. In his videlicet qui nondum relinquentes mundum, convertuntur ad Patrem. Secundum hoc enim etiam illud dicitur: Quia omnis homo in maligno positus
Abbreviated transcription (Latin):
nece gladii. & dñati sunt t̾rȩ eius. Hysto¬
ria quidẽ manifesta ẽ. s deprecemur
dnm ut aliquia dignũ possimꝰ mintĩori¬
bus eiꝰ sensib ꝑuidere. Seon. dupplicem
habet int̾pretationẽ: siue arbor infruc¬
tuosa. siue elatus. Mttit igitur isrł lega¬
tos adseon: mittit ad arborem infructuo¬
sam mittit adelatũ & suꝑbum. Hic aut̃
seon rex ẽ amorreoꝵ: qui & ipsi int̾pre¬
tantur in amaritudinẽ adducentes.
uel loquentes. Mitat ad seon regem
a morreoꝵ moyses: uerbis pacificis dicens.
Transibimus ꝑt̾ram tuã. Si scdm sp̃alẽ
intelligentiã dixerimus. seon regem figu¬
ram tenere diaboli. qͥa ipse ẽ elattis &
infructuosus. puto quod non debeas mi¬
rari quod eũ dixerim regẽ. cum audias
geliis de eo dicentẽ. Ecce nunc uenit
princeps huiꝰ mundi: & in me ñ inueni¬
et quicquã. Et iterum. Ecce nunc pͥn¬
ceps huius mundi mittet᷑ foras. Si ergo
totius mundi princeps eẽ in euangłus
dicit᷑. non debet absurdũ uideri si seon

Expanded text:
toria quidem manifesta est, sed deprecemur Dominum, ut aliquid dignum possimus in interioribus sensibus pervidere. Seon duplicem habet interpretationem, sive arbor infructuosa, sive elatus. Mittit igitur Israel legatos ad Seon: mittit ad arborem infructuosam, mittit ad elatum et superbum. Hic autem Seon rex est Amorrhaeorum, qui et ipsi interpretantur in amaritudinem adducentes vel loquentes. Mittit ergo ad Seon regem Amorrhaeorum Moyses verbis pacificis, dicens: Transibimus per terram tuam. Si secundum spiritalem intelligentiam dixerimus Seon regem figuram tenere diaboli, quia ipse est elatus et infructuosus, puto quod non habeas mirari quod eum dixerim regem, cum audis i Evangelio de eo dicentem: Ecce nunc venit princeps hujus mundi, et in me non invenit quidquam . Et iterum: Ecce nunc princeps hujus mundi mittetur foras . Si ergo totius mundi princeps esse in Evangeliis dicitur, non debet absurdum videri, si Seon
Abbreviated transcription (Latin):
sidere. Quid ẽ enĩ quod magnoꝑe p̃cipit
dñs moysi ppłm congregare: ut det eis
non etiam sponte ppłs bibendi gr̃a cõ¬
ueniret adputeũ: Quid ergo tantoꝑe
congreget ppłm ad hauriendã putei
aquam: Unde uilitas littere adp̃cio¬
sitatẽ nos sꝑalis remittit intelligentiȩ
& ideo conueniens puto etiam de aliis

Expanded text:
id est enim quod magnopere praecepit Deus Moysi populum congregare, ut det eis non etiam sponte populus bibendi gratia conveniret ad puteum. Quid ergo tanti orcongreget populum ad hauriendam putei aquam? Unde vilitas litterae ad pretiositatem nos spiritalis remittit intelligentiae. Et ideo conveniens puto, etiam de aliis
Abbreviated transcription (Latin):
& in signifi cantiis suis qua in lingua
ꝓpͥa designant. rerũ magis misticarũ
consequentiã. quã uocabuloꝵ appella¬
tionẽ uidentur ostendere. Profecti inqtͥ
aputeo: uenerunt inmatbanaim. Inter¬
p̃tat᷑ aut̃ mathanaim: munera ipsorũ
Uides gͦ quia siquis deputeo hoc biberit
quẽ foderunt reges & principes. statim
ꝓficit adhoc ut habeat munera quȩ
offerat deo. Quid aut̃ ẽ quod homo offe¬
rat deo : hoc ipsũ quod in lege scriptũẽ
munera mea mandata mea. Ex his gͦ
quȩ ds dedit. offerunt nichilominus
homines deo. Quid dedit ds homini:
Agnitionẽ sui. Quid homo offert deo:
fidem suã & affectũ. hoc ẽ quod expetit

Expanded text:
 et significantias suas in lingua propria designant, rerum magis mysticarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videntur ostendere. Profecti enim, inquit, a puteo, veniunt in Mathana. Interpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilominus homines Deo. Quid dedit Deus homini? Agnitionem sui. Quid homo offert Deo? Fidem suam et effectum, hoc quod expetit
Abbreviated transcription (Latin):
nolle ꝑmanere cũ ipso. nec morari: nec
a liquiad eius uelle contingere. Inde ma¬
gis exacełat᷑. inde extollit᷑ & irascitur.
& cõmouet nobis ꝑsecutiones. ꝑicula sus¬
citat. cruciatus intentat. Eo ideo dicit.
Congregauit inquit seon omnẽ ppłm
suũ: & exut confligere aduersum isrł.
Quis ẽ om̃is ppłs seon: quẽ congregauit
contra isrł: Principes ac iudices mundi.
cunctiq nequidiȩ ministri. qͥ impugnãt
iscł᷑. Uenit inquit in ysaar. I saar
aut̾̃ int̾pretat᷑ mandati adimplecio. Si
ergo ueniamus & nos adlocum istum.
idẽ adex pletionẽ mandatoꝵ: etiam si
cũ om̃i exercitu ueniat aduersum nos.
seon iste. elatus & suꝑb diabolus. & con¬
fligat. aduersũ nos. siom̃s suos contia
nos demones concitet. suꝑamus eum
si di mandata complemꝰ. Complere
enĩ mandata: hoc ẽ diabolũ & omnem
exercitũ eius suꝑare & tunc complebi¬
tur innobis. apłi oratio: qua ait. Ds̃

Expanded text:
nolle permanere cum illo nec morari, nec nolle permanere cum illo nec morari, nec aliquid ejus velle contingere. Inde magis exacerbatur, inde extollitur et irascitur, et commovet nobis persecutiones, pericula suscitat, cruciatus intentat. Et ideo dicit: « Congregavit iniquus Sehon populum suum, et exiit confligere adversum Israel. » Quis est omnis populus Sehon, quem concitat contra Israel? Principes ac judices mundi, cunctique nequitiae ministri, qui impugnant Israel? « Venit, inquit, inquod interpretatur mandati adimpletio. Si ergo veniamus et nos ad locum istum, id est, ad expletionem mandatorum, etiam si cum omni exercitu venerit adversum nos Seon iste elatus, et superbus diabolus, et confligat adversum nos, si omnes suos contra nos daemones concitet, superamus eum, si Dei mandata complemus. Complere enim mandata, hoc est diabolum et omnem ejus exercitum superare. Et tunc complebitur in nobis Apostoli oratio, qui ait: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
declinandũ usꝙͣ neq inagrũ eiꝰ. neq
inuineã eiꝰ. idẽ. neq adoꝑa neq ad sen¬
sus diabolicos. declinare ultra mens
fideliũ debet. Quomodo ergo uolumꝰ
fines amorreoꝵ eũ pace transire.: Amorrei:
infidelium qui sunt in hoc mundo pars
accipi potest. S isti interp̃tant᷑ ut supͣ
diximus. uel in amaritudinẽ adducentes.¬
in amaritu dinẽ adducant dm̃ infide¬
les: & increduli: expositione ñ in diget.
Quod aut̃ ait loquentes: ad illã partẽ
trahi potest. quia infideles quiq &
sub principe diabolo agentes. Ioqui¬
norunt tantũ modo. s loquunt᷑ in a¬
nia: uerbi causa ut poete eorum. ut
astrologi. ut non nulli. etiã philosophoꝵ.
qui mnania loquuntur: & uana. fideliũ
aut̾ regnũ quod adeo. ẽ: ñinsermone ẽ
s inuirtute. Nolumus ergo nos pacifice
transire ꝑmundũ. s. hoc ipsũ magis in¬
citat pͥncipẽ mundi. quod dicimus nos

Expanded text:
declinandum usquam, neque in agrum ejus, neque declinandum usquam, neque in agrum ejus, neque in vineam ejus, id est, neque ad opera, neque ad sensus diabolicos declinare ultra mens fidelium debet. Quomodo volumus ergo fines Amorrhaeorum cum pace transire? Amorrhaei, infidelium qui sunt in hoc mundo, pars accipi potest. Sed isti interpretantur, ut supra diximus loquentes, vel amaritudinem adducentes.in amaritudinem adducant Deum infideles et increduli, expositione non indiget. Quod autem ait loquentes, ad illam partem trahi potest, quia infideles quippe et sub principe diabolo agentes, norunt tantummodo, sed loquuntur inania. Verbi causa, ut poetae eorum, ut astrologi, ut nonnulli etiam philosophorum, qui inania loquuntur et vana. Fidelium autem regnum, quod a Deo est, non in sermone est, sed in virtute. Volumus ergo nos pacifice transire per mundum: sed hoc ipsum magis incitat principem mundi quod dicimus nos
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo denuntiauimꝰ. Recordetur
unusquisq fideliũ cũ pͥmum uenit
ad aquas baptismi. cũ signacula fi¬
dei prima suscepit. & ad fontẽ salu¬
tarẽ accessit: quib ibi tunc usus
sit uerbis. & quid denuntiauerit
diabolo non se usurũ pompis eus.
uitiis eius ac uoluptatib pariturum.
& hoc est quod inlegis his semonib
inagrũ eius. neq inuineã eiꝰ. s neq aqͣ.
de lacu eiꝰ pollicet᷑ se ẽẽ potaturũ. Non
enĩ ultra disciplinȩ diabolice ñ astro¬
logiȩ. ñ magice: nec ullius om̃ino doc¬
trinȩ quȩ contra dĩ pietatẽ aliquid
aoceat: poculũ sumet fidelis. Habet
enĩ suos fontes. & bibit de fontib isrł.
Bibit defontib salutaris. ñbibit aquã de
lacu seon. nec relinqͣns fontẽ aq̃ uius con¬
gregat
sibi lacuᷤ confractos. S &
regali incessurũ se ꝓficetur.
a regalis: Illa sine dubio q̃
ae quo ꝓpħa ait. Ds̃ uidiciũ tuũ regi
da. Uia ergo regali incedendũ ẽ: nec

Expanded text:
diabolo denuntiavimus. Recordetur diabolo denuntiavimus. Recordetur unusquisque fidelium, cum primum venit ad aquas baptismi, cum signacula fidei prima suscepit, et ad fontem salutaris accessit, quibus ibi tunc usus sit verbis et quid denuntiaverit diabolo: non se usurum pompis ejus, vitiis ejus, nec voluntatibus pariturum. Et hoc ein agrum ejus, neque in vineam ejus, sed neque aquam de lacu ejus pollicetur se esse potaturum. Non enim ultra disciplinae diabolicae, non astrologiae, non magiae, non ullius omnino doctrinae, quae contra Dei pietatem aliquid doceat, poculum  suos fontes, et bibit de fontibus Israel, bibit de fontibus salutaribus. Non bibit aquam de lacu Sehon, nec relinquens fontem aquae vivae, congregat sibi lacus cregali incessurum se profitetur. a regalis? Illa sine dubio, qude quo Propheta ait; Deus judicium tuum regi da . Via regali ergo incedendum est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ero similis altissimo. Ad huc requiris.
si ipse sit elatus & suꝑb: Immo potius.
unigenitꝰ ẽ. dequo scriptũ ẽ: quia extol
let᷑ suꝑͣ om̃e quod dicit᷑ ds aut quod
colit᷑. ita ut intemplo dĩ sedeat. osten¬
dens se tanquã sit ds. O m̃is ergo qui
elatus ẽ & suꝑb uel filius ẽ
huius. uel discipłs & ii¬
cator.
& ꝓpt̾ea dicit apłs de quo¬
dam.
ne forte incidat in iudiciũ
diaboli.
ostendens ꝑhoc quia om̃is Uela¬
elatus
similit̾ut diabolꝰ in iudicio condempna¬
bit᷑. Nos ergo sumus. qui transire uo¬
lumus ꝑhunc mundu: ut ꝑuenire
possimus adt̾ram scãm. quȩ reꝓmis¬
sa ẽ scĩs: & mittimꝰ uerbis pacificis
ad seon. ꝓmittentes ñnos habitaturos
int̾ra eius. nec moraturos cũ eo. s tran¬
situros cantũmodo & incessuros uia
regali. nec declinaturos usquã neq
magrũ neq inuineã. s nec delacu eiꝰ¬
aquã bibituros. Hideamus ergo quãdo

Expanded text:
ero similis Altissimo . Adhuc requiris, ero similis Altissimo . Adhuc requiris, si ipse sit elatus et superbus? Imo potius unigenitus ejus, de quo scomne quod dicitur Deus, aut quod colitur : ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus. Omnis ergo qui elatus est et superbus, vel filius elati hujus, vel discipulus et imitator. Et propterea dicit Apostolus de quodam, ne forte elatus incidat in judicium diaboli . Ostendens per hoc quia omnis elatus simili, ut diabolus judicio condemnabitur. Nos ergo sumus qui transire volumus per hunc mundum, ut pervenire possimus ad terram sanctam quae repromissa est sanctis; et mittimus verbis pacificis ad Seon, promittentes non nos habitaturos in terra ejus, nec moraturos cum eo, sed transituros tantummodo, et incessuros via regali, nec declinaturos usquam, neque in agrum, neque in vineam: sed nec de lacu bibituros aquam. Videamus ergo quando
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ẽ. si reb & oꝑib arguam᷑: quia dia¬
bolus pͥncipatũ tenet in nobis: Aut ñ
palam ẽ sub quo principe agat impu¬
pot̾ huiꝰ modi homo dicere. quia sub xp̃o
positꝰ hec ago: etiã si sub xp̃i nomine
censeri uideat᷑. In quo xp̃c principatũ
gerit. nulla ibi immunditia: nulla
iniquitas admittit᷑: nec habere aliquẽ
locũ pot̾. in iusta cupiditas. Sed̾m
hunc itaq modũ. recte & xp̃c uirtutũ
princeps. & diabolus malitiȩ ac totiꝰ
iniquitatis dicȩt᷑. Mittit ergo liͦgatos
isrł ad regẽ a morreoꝵ. regẽ in amaritu¬
dinẽ ꝓuocantẽ. regem in fructuosum.
regẽ suꝑbũ. Quomodo suꝑb: quomͦ
elatus. docebit᷑. Diabolus: ipse ẽ qui
dixit. Hirtute mea faciam. & sapientia
intellectus mei auferam fines gentiũ.:
sieut nidũ. & iterum dicit elatus
hic. & suꝑb. Ascendam incelum. supͣ
sydera cȩli ponã thronũ meũ. sedebo
in monte excelso. suꝑ montes altos qui
suntad aquilonẽ. a scendã supra nubes.

Expanded text:
 est, si rebus et operibus arguamur quia diabolus principatum tenet in nobis; aut non palam est, sub quo principe agat impuest hujusmodi homo dicere, quia sub Christo positus haec ago, etiam si sub Christi nomine censeri videatur? In quo Christus principatum gerit, nulla ibi immunditia, nulla iniquitas admittitur. Nec habere aliquem locum potest injusta cupiditas. Secundum hunc itaque modum recte et Christus virtutum princeps, et diabolus malitiae, et totius iniquitatis dicetur. Mittit itaque legatos Israel ad regem Amorrhaeorum, regem in amaritudinem provocantem, regem infructuosum, regem superbum. Quomodo superbus, quomodo elatus docebitur diabolus? Ipse est, qui dixit: Virtute mea faciam, et sapientia intellectus mei quasi nidum . Et iterum dicit elatus hic et superbus: Ascendam in coelum, supra sidera coeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, supra montes altos, qui sunt ad aquilonem; ascendam supra nubes:
Abbreviated transcription (Latin):
do uobis potestatẽ calcandi suꝑ serpen¬
ces & scorpiones. & suꝑ omnẽ urtutẽ
inimici. & nichil uobis nocebit. Nichil
enĩ nobis nocere poterunt ista om̃ia.
si ueniamus in ysaar. idẽ si mandata

Expanded text:
do vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit . Nihil enim nocere nobis poterunt ista omnia, si veniamus in Jasa: id est, si mandata
Abbreviated transcription (Latin):
et̃nam conferant. Igitur scđm ea quȩ
in ꝓuerbiis scripta ꝓposuimus. ubi pu¬
tei simul cum fonte nominantur: ac¬
cipiendum est uerbum dĩ. Putens qui¬
dem si ꝓfundi aliquid misterii tetigit
deputeis exponere. & singularem de
fonte. quia in ꝓuerbus dicit sapientia:
Dibe aquas de puteorum tuorum fon¬
te. Hideamus ergo: quorum puteorũ
unum dixerit fontem. Ego puto qd̃
scientia ingeniti patris. unus possit
ĩtelligi puteus. s & unigeniti filii eius
agnitio. alius puteus intelligi debeat.
Alius enim apatre filius. & non idẽ
filius. qui & pater: sicut & ipse in euan¬
gelus dicit. Alius ẽ qui de me testimo¬
nium dicit pater. & rursum t̾cium
puto uideri puteum posse: eognitionẽ

Expanded text:
tam aeternam. Igitur secundum ea, quae in Proverbiis scripta proposuimus, ubi putei simul cum fonte nominantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit:de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia ingeniti Patris, unus possit intelligi puteus: sed et unigeniti Filii ejus agnitio, alius puteus debeat intelligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in Evangelio dicit. Alius est quidem et testimonium dicit Pater. Et rursus, tertium puto videri posse puteum, cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
moth. inquit innemus quodẽ in cãpo
moab: auertice montis cesi. qui respi¬
eit ad deseitũ. Si in ħ itinere incedamꝰ.
quod non tam locoꝵ uocabulis quam
animȩ ꝓfectib constare ratio explana¬
census. siue uertex montis. ꝑhec ergo
ꝑuenit᷑ uel adillud famosissimum
diuini paradisi nemus. & amenas
delicias. paradisi habitatioi̾s antiq l̃ cer¬
te aduerticẽ ꝑfectionis. & beatudinis
sũmitatẽ. ita ut possis etiã ip̃se dicere.
quia resuscitauit nos cũ ipso & sedere
fecit incȩlestib inxp̃o. Uides quousq
ꝑuenit᷑ aputeo. uides quib mansionib
immo quib ꝓfectib it̾ animȩ paratur.
adcȩlũ. Quȩ sidiligent̾ inspicias: ipse
adtemet ipsũ cotidianos ꝓfectus tuos
discutiens. quib inlocis sis: & quã
ꝓximus aregno celoꝵ habearis. auertes.
sicut ille dequo dñs dixit. quia non

Expanded text:
od est in campo Moab, a vertice montis caesi, qui respicit ad desertum. Si hoc itinero incedamus, quo non tam locorum vocabulis, quam animae profectibus constare ratio explanacensus, sive vertex montis. Per haec ergo, vel ad illud famosissimum divini paradisi nemus, ad amoenas delicias habitationis antiquorum, vel certe ad verticem perfectionis et beatitudinis summitatem, ita ut possis etiam ipse dicere, quia resuscitavit nos cum ipso, et sedere fecit in coelestibus in Christo. Vides quousque pervenitur a puteo. Vides quibus mansionibus, imo quibus profectibus iter animae paratur ad coelum. Quae si diligenter inspicias, ipse apud temetipsum quotidianos profectus tuos discutiens, quibus in locis et quam proximus a regno coelorum habeatis, advertes, ut ille, de quo dixit Dominus, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
tibi aquȩ foras extra tuum fontẽ.
Quãuis maliis exemplarib legeri¬
mus: & effundant᷑ tibi aquȩ extra
tuum fontẽ. Aquȩ tue sint tibi soli:
& nemo alienus participetur ex eis.
Habet ergo ut inhis designatur unꝰ¬
quisq nr̃m insemetipso puteum. im¬
mo & amplius aliquid dicimus unꝰ¬
teos multos: & non unum uasaquȩ.¬
s uasa multa. N on enim dixit bibe
aquas de tuo uase. ẜ de tuis uasis:
& non dixit & deputer tui fonte. sed
deputeorum tuorum fonte. Legimus
habuisse & patriarchas puteos. habuit
abraham. habuit & ysaac: puto aut̃
habuisse & lacob. Ee abistis puteis
sumpto initio. ꝑcurre omnẽ scripturã
puteos requirens. & ꝑuenis usq ad
euangelia. & inuenies puteum supͣ
quem saluator nrͣ sedebat. requiescens
pꝰ iteneris laborem: tunc cum uenien¬
te muliere samaritana. & uolente hau¬
rire aquam deputeo: quȩ eẽt in scͥpturis
putei uel puteorum uirtus exponitur.
& comparatio fit aquarum. ubi & di¬
uni misterii panduntur arcbana.

Expanded text:
m fontem , quamvis in aliis exemplaribus legerimus, et effundantur tibi aquae extra tuum fontem. Aquae tuae sint tibi soli, et nemo alienus participet ex eis. Habet ergo, ut his signatur, unusquisque nostrum in semetipso puteum; imo et aliquid amplius dicimus: unteos multos, et non unum vas, sed vasa multa. Non enim dixit: Bibe aquas de tuo vase, sed de tuis vasis; et non dixit, de putei tui fonte, sed de puteorum tuorum fonte. Legimus habuisse et patriarchas puteos. Habuit Abraham, habuit Isaac puteos, habuit autem et Jacob. Et ab istis puteis sumpto initio, percurre omnem Scripturam puteos requirens, et perveni usque ad Evangelium, et invenies ibi puteum supra quem Salvator sedebat requiescens post itineris laborem; tunc cum veniente muliere Samaritana, et volente haurire aquam de puteo, quae esset in Scripturis putei vel puteorum virtus exponitur, et comparatio fit aquarum, ubi et divina mysterii panduntur arcana .
Abbreviated transcription (Latin):
Amathanaim aut̃ uenimus innahali¬
el. quod int̾pretat᷑ exdeo Qͥd ẽ ex ddo. Pea
ut conseqͣm ea q̃ exdõ st̃. Cũ enĩ fidẽ nr̃am
& affectũ obtulerimꝰ ei. tc̃ & ipse largit᷑ nob̃
diu̾sa dona sp̃c sc̃i deqͥb dic̃ apłs. Dĩã exdõ st̃

Expanded text:
A Mathana autem venimus in Nahaliel, quod interpretatur ex Deo. Quid est ex Deo? Postea ut consequamur ea quae ex Deo sunt. Cum enim fidem nostram et affectum obtulerimus ei, tunc et ipse largitur nobis diversa
Abbreviated transcription (Latin):
Nocauit inquit pꝰ se abieter: qui utiq
nusquã erat. Interpretat᷑ aut̃ abierer
patris mei auxiliũ. Non ergo homi¬
nẽ aliquem. s patris sumini gedeon
inuocasse uidetur auxilium. Mittit in¬
ter ea auxilia comuocare. Conueniunt
ppłi .& om̃is adgedeon exercitus congregat᷑.¬
uum facis inmanu mea isrł quẽ ad modum
locutus es. ecce ego sum & ponam uellus

Expanded text:
Vocavit, inquit, post se Abiezer, qui utique nusquam erat. Interpretatur autem Abiezer patris mei auxilium; non ergo hominem aliquem, sed patris summi Gedeon invocasse videtur auxilium. Mittit interea et auxilia convocari, conveniunt populi, et omnis ad Gedeon exercitus congregaturvum facies per manum meam Israel, sicut locutus es
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ: & ideo possunt illud demones
raꝑe de corde eoꝵ. Qui aut̃ abhumilita¬
te licterȩ ad sp̃c excelsa conscendit. &
incelligentiã refugiens carnalem secta¬
tur in altiorib quȩ sunt sp̃c dĩ. de isto
nichil possunt raꝑe madianitȩ neq ama¬
lechitȩ: s ne ipsi quidem orientis filii
dep̾dari eum poterunt in excelso intelli¬
gentiȩ spũalis uertice constitutũ. Iui ergo

Expanded text:
verbum Dei, et ideo possunt illud daemones verbum Dei, et ideo possunt illud daemones rapere de corde eorum. Qui autem ab humilitate litterae ad Spiritus excelsa conscendit, et intelligentiam refugiens carnalem, sectatur in altioribus quae sunt Spiritus Dei; de isto nihil possunt rapere Madianitae, neque Amelecitae. Sed ne ipsi quidem Orientis filii depraedari eum poterunt in excelso intelligentiae spiritalis vertice constitutum. Illi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cant in deiectis & humilib locis. Inual¬
lib inquit iet rahel. Inuenimus autẽ
int̾pretari ietrahel. semendĩ. Uides ubi
collocant castra aduersarii. Non sunt
ausi ire illuc ubi uident᷑ iam nati ẽẽ
fructus sp̃e: s ubi adhuc semen di iacet.
ubi nondum fructus ascendit. Qui
enĩ exiit seminare uerbũ di: seminat
suꝑ omnẽ locum. S audi ipsũ dñm
dicentẽ qͥd pati soleat semendi. Aliud
inquit cecidit secus uiam: & uenientis
aues cęli. diripiunt illud. Quod ipse
inposteriorib int̾pretans dixit. Qui aut̃
secus uiam seminati sunt: hii sunt qui
audiunt uerbũ dĩ & cũ leticia accipiunt¬
illud. Uenit aut̃ cabulus. & tollit decorde
eoꝵ quod seminatũ ẽ. Sic ergo & isti nc̃
ueniunt ad semen dĩ & uolunt illud tol¬
lere de corde eoꝵ quib seminatum ẽ uer¬
bum dĩ: quia inueniunt eos inuallib
positos & inia queq sectantes. De illis
sunt enĩ qui humilit̾ & indigne. & ut
ita dicam iadaico intellectu suscipiunt

Expanded text:
tis et humilibus locis? In valle, inquit, Jezrael. Invenimus autem interpretari Jezrael semen Dei. Vides ubi collocant castra adversarii? Non sunt ausi ire illuc ubi videntur jam nati esse fructus spiritus, sed ubi adhuc semen Dei jacet, ubi nondum fructus ascendit. Qui enim exiit seminare verbum, seminat super omnem locum. Sed audi ipsum Dominum dicentem, quid pati soleat semen Dei: Aliud, inquit, cecidit secus viam, et venientes aves coeli diripiunt illud; quod ipse in posterioribus interpretans dixit: Qui autem secus viam seminati sunt, hi sunt qui audiunt verbum Dei, et cum laetitia accipiunt. Venit autem diabolus, et tollit de corde eorum, quod seminatum est . Sic ergo et isti nunc veniunt ad semen Dei, et volunt illud tollere de corde eorum in quibus seminatum est, quia inveniunt eos in vallibus positos, et ima quaque sectantes. De illis sunt enim, qui humiliter et indigne et, ut ita dicam, Judaico intellectu suscipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
glm uidit: s uir eruditus. & habens
iam ih̃it precessoris exemplũ. cautius
agit. Sciebat enĩ possibile ẽẽ etiam an¬
głos tenebrarũ transigurare sein angłos
lucis: & ideo examinatione cautissi ma
precessor suus fecerat iħc naue. Cumpͥn

Expanded text:
gnum. Vir eruditus, et habens Jesu praedecessoris exemplum, cautius agit. Sciebat enim posse angelos tenebrarum transfigurare se in angelos lucis: ideo examinat spiritum, si a edecess
Abbreviated transcription (Latin):
ergo si possumus intam difficilibus locis
scripture dignum aliquem inhis sensum
diuinis paginis inuenire. Om̃is qui suꝑ
efficitur orientis. Sicut scriptũ ẽ enim
de xp̃o: Ecce uir oriens nom̃ ẽ illi. Quis¬
quis ergo xp̃i nom suscipit. filius esse
dicit᷑ orientis. S nonsemꝑ qui xp̃i nom̃
accipiunt. eciam inȩccłia ꝑmanent xp̃i.

Expanded text:
ergo si possimus in tam difficilibus locis ergo si possimus in tam difficilibus locis Scripturae dignum aliquem in his sensum divinis paginis invenire. Omnis qui super efficitur Orientis; sic enim scriptum est de Christo: Ecce vir Oriens nomen est illi . Quisquis ergo Christi suscipit nomen, filius esse dicitur Orientis. Sed non semper qui Christi nomen accipiunt, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sto cum uenerint aduersum
isrł madianitȩ qui int̾pretan¬
tur extra iuditiũ. esto. isti cũ¬
uenerint aduersũ isrł qui extra iudiciũ
dĩ sunt. & qui extra legem peccauert᷑.¬
& extra legẽ ꝑibunt: esto cum uenerit
& amalech qui & ipse int̾̃pretatur ppłs
ablingens. esto. & hec natio terrena & uen¬
tri acgule dedita. cum impugnare
uenerit isrł carnalis spũalem isrłem
qͥd ẽ hoc quod etiam filii orientis his
ad miscent᷑. & cũ ipsis adinpugnandũ
isrł uenire dicuntur. Dicit enim mͥ
auditor. Si scriptum ẽet quia filii oc¬
cidentis conuenerunt eũ ipsis nichil
quererem. diceres enĩ michi allegoricis
legib quia filii occidentis sunt filii te¬
nebrarum. & ipsi uingunt᷑ illis gentib
uel que extra iudiciũ di sunt. uel quȩ
uentri deditȩ impugnant eos qui men¬
te dm̃i uidere contendunt. N une aut̃
cum dicatur quia filii orientis uene¬
runt cum madian & amalech quo modo
hȩc possunt competent̾ exponi: Uideamꝰ

Expanded text:
sto, convenerint adversum Israel Madianitae, qui interpretantur extra judicium. Esto, isti convenerint adversum Israel, qui extra judicium Dei sunt, et qui extra legem peccaverunt, et extra legem peribunt . Esto, convenerit et Amalec, qui et ipse interpretatur populus ablingens. Esto, et haec natio terrena et ventri ac gulae dedita impugnare venerit Israel, carnalis spiritualem Israelem. Quid est hoc, quod etiam filii Orientis his admiscentur, et cum ipsis ad impugnandum Israel venire dicuntur? Diceres enim mihi, auditor, si scriptum esset quia filii Occidentis convenerunt cum ipsis, nihil quaererem; diceres enim mihi allegoricis legibus, quia filii Occidentis sunt filii tenebrarum, et ipsi junguntur illis gentibus, et quae extra judicium Dei sunt, et quae ventri deditae, impugnant eos qui mente Dominum videre contendunt. Nunc autem cum dicatur quia filii Orientis venrunt cum Madian et Amalec, quomodo haec possunt competenter exponi? Videamus
Abbreviated transcription (Latin):
& arma conferre aduersum xp̃i fidem.
uersũ catholicam fidem: nolo dubites¬
de his dicere. quod isti sunt quidem filii
orientis. s cum madianitis & cũ amalech
expugnare ueniunt ppłm dĩ: quia cũ
paganis. & cũ iudeis ecclłiam di etiam
heretici ꝑsequuntur. & ip̃sos ẽẽ opinor
qui designantur infiliis orientis. Om̃is
ergo inquit madian & amalech. & filii
orientis conuenerunt simul & ascendert̃
& fuꝑ uenerunt eis: & castra posuerunt
inualle ierrabel. Isti qui inpugnare¬

Expanded text:
 arma conferre adversum fidem Christversus catholicam fidem: nolo dubites dicere, quod isti sunt quidem filii Orientis, sed cum Madianitis et cum Amalech expugnare veniunt populum Dei, quia cum paganis et cum Judaeis Ecclesiam Dei etiam haeretici persequuntur, et ipsos esse opinor qui designantur in filiis Orientis. Omnis ergo, inquit, Madian et Amalech et filii Orientis convenerunt simul et ascenderunt, et supervenerunt eis, et castra posuerunt in valle Jezrael. Isti qui i
Abbreviated transcription (Latin):
alia multa inseripturis si quis ailigentiꝰ¬
ex sequatur sub hoc numero consecrata
reꝑiret. Propt̾ hoc ergõ &. leuite. id est.
qui deseruiunt deo. & pͥmogeniti filioꝵ
isrł admirabili hoc & sacrato numero
titulantur. Quod aut̃ infiliis isrł ad¬
duntur ducenti septuaginta tres. neq
ociosum michi uidetur. neq absoludionis
iuam facilem cerno. nisi si dñs uelam̃
illud impositum amoyse his litteris
ad aꝑire nobis dignetur & auferre. Igit᷑
humani generis incarne generatio sicut
asserunt qui intalib ꝑta sunt. nouẽ
qudem mensib continetur inuilua:
s non prius moueri fertur ad partum. ꝙͣ.
etiam mensis decimi triduum transeat:
& ita inuenit᷑ quod numerus iste. idest
ducenti septuaginta tres dies illos indi¬
cet. qui ex nouem mensib & triduo men¬
sis decimi colliguntur. & fiunt simul
ducenti septuaginta tres dies isti quibꝰ
humano generi inhunc mundũ prebet᷑
numeris omniũ simul citaturarum
rationib misticis sũma colligituranbis

Expanded text:
alia multa in Scripturis si quis diligentiexsequatur, sub hoc numero consecrata reperiet. Propter hoc ergo et Levitae, id est, qui deserviunt Deo, et primogeniti filiorum Israel admirabili hoc sacratoque numero attitulantur. Qui autem in filiis Israel adduntur, ducenti septuaginta tres neque otiosum mihi videtur, neque absolutionis viam facilem cerno, nisi Dominus velamen illud impositum in Moyse his litteris adaperire nobis dignetur et auferre. Igitur humani generis in carne generatio, sicut asserunt qui in talibus periti sunt, novem quidem mensibus continetur in vulva; sed non prius moveri fertur ad partum, quam etiam decimi mensis triduum transeat; et ita invenitur, quod numerus iste, id est, ducenti septuaginta tres dies illos indicent, qui ex novem mensibus et triduo mensis decimi colliguntur, et fiunt simul ducenti septuaginta tres dies isti quibus humano generi in hunc mundum praebetur obus numeris, omnium simul creaturarum rationibus mysticis summa colligitur. In his
Abbreviated transcription (Latin):
portanda ab animalib mutis. s rationa¬
biles debent eẽ homines. & in humeris
suis portare uasa quib ministratur
in seã scõrum. Ea uero quȩ grauiora st̃¬
&. duriora. non tam rationabilib quam
mutis portanda animalib imponunt᷑.
S & inipsis est aliquanta differentia. Nã
illi qui duriora & grauiora obseruant:¬
in ministeria plura habent animalia.
Quatuor enĩ plaustra dant᷑ filiis merari.
filiis aut̃ gerson. quia ꝓpe erant filios
cahat: duo tantũ plaustra sufficiunt. Ex
quib ostendit᷑ quod oꝑib quidẽ duriorib
& ut ita dicam crassiorib plures sunt:
qui uelut ammalia inseruiunt: ad ea
uero quȩ rationabilib ꝓcurant᷑. pauci ex¬
his qui minus instrueti & eruditi udent᷑
accedunt. Nam adilla quȩ mistica sunt
& insecretis recondita. & solis sacerdotib
patent: non solũ nullus animalis homo
accedit: s: ne ipsi quidẽ qui habere ali¬
quid exercitii & eruditionis udentur.
nundũ tam̃ meritis & uita ad sacerdota¬

Expanded text:
t non imponuntur portanda ab animalibus mutis, sed rationabiles esse debent homines, et in humeris suis portare vasa, quibus ministratur intra Sancta sanctorum. Ea vero quae graviora sunt et duriora, non tam rationabilibus quam mutis portanda animalibus imponuntur. Sed et in ipsis est aliqua differentia. Nam illi qui duriora et graviora observant ministeria, plura habent animalia. Quatuor enim plaustra dantur filiis Merari; filiis autem Gerson qui erant prope filios Caath, duo tantum plaustra sufficiunt. Ex quibus ostenditur, quod operibus quidem durioribus, et ut ita dicam crassioribus, plures sunt qui velut animales inserviunt: ad ea vero quae rationabilibus procurantur, pauci qui minus instructi aut eruditi videntur, accedunt. Nam illa quae mystica sunt et in secretis recondita, et solis sacerdotibus patent, non solum nullus animalis homo accedit, sed ne ipsi quidem qui habere aliquid exercitii et eruditionis videntur, nondum tamen mente et vita ad sacerdota
Abbreviated transcription (Latin):
iste p̃cipuus numerus & electus.: Addit᷑
enĩ his. Om̃is inquit qui ꝓcedit admi¬
nistrandũ ad oꝑa tab̾nacłi testimonii. Isti
sunt qui numerant᷑ meliore quodam
& pͣcipuo numero. sicut enĩ infiliis isrł
dicebat᷑ oĩs qͥ ꝓcedit ad pͣliũ infiliis irł. ita &
hic dicit᷑. om̃is qui ꝓcedit administran¬
dũ ut faciat oꝑa intab̃naculo testimonii.
Post hȩc dicit᷑ que sint oꝑa filioꝵ cahat.
inmedio filiorum leui scd̃m plebes suas
intab̾naculo testimonii. Introibit ingͥt
aaron & filii eius cum eleuata fuerint
castra. & deponent uelũ quo teguntur

Expanded text:
ue numerus et electus. Dicitur enim his: Omnis enim, inquit, qui procedit ad ministrandum ad opera tabernaculi testimonii. Isti sunt qui numerantur meliore quodam et praecipuo numero. Sicut enim in filiis Israel dicebatur: Omnis qui procedit ad praelium in filiis Israel; ita et hic dicitur: Omnis qui procedit ad ministerium, ut faciat opera in tabernaculo testimonii. Post haec dicitur quae sint opera filiorum Caath, in medio filiorum Levi secundum plebes suas in tabernaculo testimonii. Introibit, inquit, Aaron et filii ejus cum elevata fuerint castra, et deponent velum quo teguntur