comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex lectione enangelica
fratres kñti: quia facta sunt encema
in iherusolimis. Encenia antem uo.¬
cabantur sollempnia dedicationis
templi: quȩ popls̃ dei ex antiqui
patrum traditione ꝑ annos singl̃e
celebrare constieuerat. Quorumus¬
tiga nos hodie iuxta morem xp̃ran
oebis sequentes: anuuam dedicatio¬
nis ȩcclẽ nr̃ȩ diem diuinis landib
& iugiliis. studiumus agere sollem.¬
nem. Et hanc nos festiuitatem eo
maiore deuotione celebrare opoetet
quo eam redemptori nr̃o gratifs¬
mam esse cognouimus: a deo ut
in illa templum ipse ingredi &
sermonem facere ad popłm acca¬
uinitatis suȩ sacramenta pandere
dignatus sit. facta sunt inquit en
cenia in iherusolimis: & hyemps
erat. Et ambulabat in tempłm
in porticu salomonis. Si ergo at¬
caro &s sanguis brutoꝵ amuilã
offerebatur: multomagis nr̃aus
tionis domtim ubi carius ipsa
sanguinis sacramenta celebrat
isitare gaudebit. Si peranbi¬
re non despexit porticum inqu
rex quondam mortalis ac teru

Expanded text:
ex lectione evangelica, fratres charissimi, quia facta sunt encaenia in Hierosolymis. Encaenia autem vocabantur solemnia dedicationis templi, quae populus Dei ex antiqua Patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. Quorum vestigia nos hodie juxta morem Christiani orbis sequentes, annuam dedicationis ecclesiae nostrae diem divinis laudibus et vigiliis studuimus agere solemnem. Et hanc nos festivitatem eo majore devotione celebrare oportet, quo eam Redemptori nostro gratissimam esse cognovimus, adeo ut in illa ipse templum ingredi, et sermonem facere ad populum, ac divinitatis suae sacramenta pandere dicaenia in Hierosolymis, et hiems erat, et ambulabat Jesus in templo in porticu Salomonis. Si ergo vocaro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. Si perambulare non despexit porticum, in qurex quondam mortalis ac terrenus,
Abbreviated transcription (Latin):
& piȩ uiuendo deuitat. Non ob¬
cecatur fumo ꝓpriȩ cupiditatis:
quia feruet interius solo ardore
dominicȩ caritatis. Huic autem
homini idest redemptori nr̃o.
qui eccłãm sibi unuier salem in¬
uicibili mentis fortitudine copu¬
lauit. pro modo suo quiq simi¬
lantur electi: quando quod ip¬
se in tota ȩccłã generaliter facit.
hoc illi in sus singuli cordibus
agere spetialiter curant. Nam
quasi in altum fodiendo suam
iugilanter conscientiam discti¬
tiunt: nequid in ea sordidum
lateat sollerter inquirunt. Cunc¬
tas a fundo cordis suꝑuacuorum
cogitatuum latebras manu sedu¬
le discretionis exhauriunt: quati¬
ntis firmam in se quietamq sedẽ
petrȩ illi fortissimȩ hoc est xp̃o
pͣparareut. fitq ut ꝑ eius presen¬
tiam insuꝑabiles inter sołi ter¬
rentis aduersa. simul & prosꝑa¬

Expanded text:
et pie vivendo devitat; non obet pie vivendo devitat; non obcaecatur fumo propriae cupiditatis, quia fervet interius solo ardore Dominicae charitatis. Huic autem homini, id est, Redemptori nostro, qui Ecclesiam sibi universalem invincibili mentis fortitudine copulavit, pro modulo suo quique similantur electi, quando quod ipse in tota Ecclesia generaliter facit, hoc illi in suis singuli cordibus agere specialiter curant. Nam quasi in altum fodiendo, suam vigilanter conscientiam discutiunt, ne quid in ea sordidum lateat, solerter inquirunt, cunctas a fundo cordis supervacuorum cogitatuum latebras manu sedulae discretionis exhauriunt, quatenus firmam quietamque fidem petrae illi fortissimae, hoc est, Christo praeparent; fitque ut per ejus praesentiam insuperabiles inter saeculi torrentis ad
Abbreviated transcription (Latin):
dum autem quod hȩc inundatio tẽp¬
tationum tribus modis ecclãm im-¬
pugnat. Nam uel a sua concupis¬
centia temptatur quisq abstr actꝰ
co illectus: uel falsorum fratrum
improbitate fatigatur. uel aꝑtiori¬
bus externorum appetitur insidiis.
Quȩ tudelicet temptamenta dñs
ilibup̃ortas inferi mincuipat. Et
merito: q̃uia nimirum si uicerit:
incternum trahunt. interitum.
Et suꝑ hanc petram inquit edifica
baacłãm meam: & porte inferi ñ
slccalebrint adnerstis eam. Et si
ipulsant: non tamen deiciunt
d mundatio ꝑfidiȩ : non subru
domum fidei. Quȩ enim aditi¬
tori fuo neraciter dicere potest. dũ
gtaretur cor metim in petra exal¬
tasti me: non debellatur ab extra-¬
neis. qui rabiem ꝑsequentium in-¬
fidelium cum corona martyrii
paciendo suꝑat. Non corrumpi-¬
tur a falsis fratrib: quia et here-¬
ticorum doginata recte creden-¬
do refiitat. & uitiosa quorundam
catholicoꝵ exempla sobriȩ & iuste

Expanded text:
dum autem quod haec inundatio tendum autem quod haec inundatio tentationum tribus modis Ecclesiam impugnat. Nam vel a sua concupiscentia tentatur quisque abstractus et illectus, vel falsorum fratrum improbitate fatigatur, vel aptioribus externorum appetitur insidiis. Quae videlicet tentamenta Dominus alibi portas inferi nuncupat, et merito, quia nimirum si vicerint, in aeternum trahunt interitum. Et super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Etsi ergo pulsant, non tamen dejiciuntuit inundatio perfidiae, non subruit domum fidei. Quae enim adjutori suo veraciter dicere potest: Dum anxiaretur cor meum, in petra exaltasti me, non debellatur ab extraneis, quia rabiem persequentium infidelium cum corona martyrii patiendo superat; non corrumpitur a falsis fratribus, quia et haereticorum dogmata recte credendo refutat, et vitiosa quorumdam catholicorum exempla sobrie et juste,
Abbreviated transcription (Latin):
nomen dĩni: sinuocat preceptis dñ
ꝑuersȩ tuuendo repuignat. profacto
patet quia de bono cordis thesa
prolatum non fuit bonum quod lu¬
gta sonuit: nec talis fructum con¬
fessionis fici radix. sed spinȩ hoc est
horrida uitĩs. et non multit adin
dominicȩ dulcedinis onusta conscri¬
tia procreauit. Qnȩ autem sit uaz
fructium bonorum malorumq ai¬
cretio: dñs sub alia figura subdo¬
do designat. Onits qt ucnt
me. &o audit sermones ieos af
eos: ostendam uobis cui simil
Similis ẽ homini edificanti
ipse est mediator dei & homial
ꝑpetuo maneret edificare & consecrare
dignatus est. Qui fodit in altum.
& postuit fundamenta supra petrã.
quia in corda suorum fidelium qtuc-¬
quid terrenȩ intentionis inuenit
funditus extirpare studuit: quati-¬
nus eiectis prisce consuetudinis ru¬
derib & cogitationibus suꝑlluis. sta-¬
bilem in eis ipse o conctissam manfio
nem possit habere. Ipse est enim pe¬
tra: supra quam huuscemodi do-¬
mus fundamenta locauit. Notan¬

Expanded text:
nomen Domini, praeceptis Domini perverse vivendo repugnat, profecto patet quia de bono cordis thesauro prolatum non fuit bonum quod lingua sonuit, nec talem fructum confessionis fici radix, sed spinae, hoc est, horrida vitiis, et non multitudine dominicae dilectionis, onusta conscientia procreavit. Quae autem sit vera fructuum bonorum malorumque discretio, Dominus sub alia figura subdendo designat: Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti ipse est mediator Dei et hominuperpetuo maneret, aedificare et consecrare dignatus est. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta supra petram. Quia in corde suorum fidelium quidquid terrenae intentionis invenit, funditus exstirpare studuit, quatenus ejectis priscae consuetudinis ruderibus, ac cogitationibus superfluis, stabilem in eis ipse et inconcussam possit habere mansionem. Ipse est enim petra, supra quam hujusmodi domus fundamenta collocavit. Na
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpettiam: uocem xp̃i necesse est ñ
olum audiendo & credendo. sed &
beneuiuendo sequatur. Quod aut̃
ũoues suas cognoscere dicit: eligere
itiq & ad regnum celeste predesti-¬
nare significat. Unde & salomon
ait. Nras enim quȩ a dextris sunt:
nouit dñs. Et econtrario de repro¬
bis apls. Qui autem ignorat inqͥt:
gnorabitur. Pulchre aritem dehis
qu audirent uocem suam & seque¬
itutur: ait. Et ego uitam eternã

Expanded text:
rpetuam, vocem Christi necesse est non solum audiendo et credendo, sed et bene vivendo sequatur. Quod autem se oves suas cognoscere dicit, eligere utique, ad regnum coeleste praedestinare significat. Unde Salomon ait: Vias enim quae a dextris sunt novit Dominus ; econtrario de reprobis Apostolus: Qui autem ignorat, inquit, ignorabitur . Pulchre autem de his qui audirent vocem suam et sequerentur, ait: Et ego vitam aete
Abbreviated transcription (Latin):
biesceret aut contereretur in pul¬
ueremi. aut confunderetur in massã.
beam uellet artifex rursus ex illius
nteriȩ quantitate reꝑare. nichil in-¬
teresset ad eits integritatem. quȩ
pracula materiȩ cui menbro statue
rdderetur. dum tamen totum ex
gro cnstituta fuerat refumeret:
ia deus mirabiliter atq ineffabilit̾
atiex.de toto quod caro nr̃a consti¬
terai. eam muirabili et ineffabili cele¬
ntate restituet. nec aliquid attinebie
ad enis redintegritatem. utrum ca¬
pilli ad capillos redeant. & ungues
adungues. an quicquid eorum perie¬
rat mutetur in carnem. & in partes
ans corporis reuocetur. ctrante reus¬
nequud indecens fiat. Nolite ergo
timnere: multis passeribus pluris estis.
Im plures estis legendum. quod ad
cmparationem ntimeri ꝑtinet: sed
luris estis. hoc est maioris apud dm̃
terti dignitatis et estimationi. quã
mntimera passerum uel corpora tił
genera compuitamini. Dico autem
uobis: omnis quicumq confessus

Expanded text:
liquesceret, aut contereretur in pulliquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerit resumeret: ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet, nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur, curante ne quid indecens fiat. Nolite ergo timere, multis passeribus pluris estis. Non plures estis, legendum, quod ad comparationem numeri pertinet, sed pluris estis, hoc est majoris apud Deum meriti, dignitatis, et aestimationis, quam innumera passerum, vel corpora, vel genera computamini. Dico autem vobis, omnis quicunque confessus
Abbreviated transcription (Latin):
sed in facultate cognitionis acipiti.
Non enim sollicitam detis curare
numerantis intendit excubiam: sel
cui cognita sunt omnia. quasi mat¬
rata sunt omnia. Bene tamen nite¬
rata dicuntur: quia quȩ uolumisei¬
uare numeramus. Ubi mimeba
ineffabilem signat affectum: qum
cam in hoc loco qui carnis resartar¬
tionem negant. quasi nos ipsamtt¬
renam materiani quȩ discedent
anima fit cadauer. ita rescrritr¬
ne reparandam dicamus. ut eaq
dilabuntur in alias atq alias ab
rerum speties formasq uertunti.
quamuis ad corpus redeant und
dilapsa sunt. ad easdem quoq adl¬
poris partes ubi fuerut redire neces¬
se sit. Alioquin si capilas capitis re-¬
ait. quod tam crebra tonsura detrar̃.
siungitibus quod totiens dempsit ex¬
sestio: numoderata & indecens cogi-¬
tantibus. & ideo resurrectionem car-¬
nis non credentibus occurrit infor-¬
intas. S quemadmodum si statua
cntustibet soltibilis metalli aut igne

Expanded text:
sed in facultate cognitionis accipitur. sed in facultate cognitionis accipitur. Non enim sollicitam Deus curae numerantis intendit excubiam, sed cui cognita sunt omnia, quasi numerata sunt omnia. Bene autem numerata dicuntur, quia quae volumus servare, numeramus. Ubi immensam identiam, et ineffabilem signat affectum, quodcam in hoc loco, qui carnis resurrectionem negant, quasi nos ipsam terrenam materiam, quae discedente anima fit cadaver, ita resurrectione reparandam dicamus, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillis capitis redit, quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informositas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli, aut igne
Abbreviated transcription (Latin):
lenterq blandientium. contra utrũ¬
q nos munire atq instruere uo-¬
lens saluator. o supra ab hypochri¬
si phariseoꝵ attendere. & hic a car
q potus semꝑ uideat placandũ.
dñm qui semꝑ pitnre uel libera¬
re queat. esse timendum. Honne
quinq passeres ueneunt dipon-¬
dio: et unts ex illis non est i obli¬
tuone coram deo ͤ Si mintitissima
per aera feruntur uolatilia deus
obliuisci non potest: uos qui ad ima¬
ginem facti estis creatoris non debe¬
tis terreri ab his qui occidunt coepꝰ.¬
sinit. Diponditis quo quinq passeres
ueneunt id est uenduntur: genus el
ponderis lenissini. ex duobus assibus
compositi. Querit fortasse aliquis qu¬
modo dicat apłs: numquud de bobist
cura est deo: cum ttiq bos passere pa¬
tiosior existat: S aliud cura: aliu
uero scientia est. Deniq numerus cis¬
pillorum de quo consequenter ait.
sed et capilli capitis ur̃i omnes mari¬
rati sunt. non in actu computatior

Expanded text:
lenterque blandientium, contra utrumlenterque blandientium, contra utrumque nos munire atque instituere volens Salvator, et supra ab hypocrisi Pharisaeorum attendere, et hic a carnno potius qui semper videat placendum, Dominum qui semper punire vel liberare queat esse timendum. Nonne quinque passeres veneunt dipondio? Et unus ex illis non erit in oblivione coram Deo. Si minutissima, per aera feruntur volatilia, Deus oblivisci non potest, vos qui ad imaginem facti estis Creatoris, non debetis terreri ab iis qui occidunt corpsinit. Dipondius quo quinque passeres veneunt, id est, venduntur, genus est ponderis levissimi ex duobus assibus compositi. Quaerit fortasse aliquis quomodo dicat Apostolus: Nunquid de bobus cura est Deo ? cum utique bos passere pretiosior existat. Sed aliud cura, aliud vero est scientia. Denique numerus capillorum, de quo consequenter ait: Sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt, non in actu computationis,
Abbreviated transcription (Latin):
ti poneret in gyro: ne funderet᷑
ibi sanguis inuoxius labente ali¬
quo. & in precepsruente. Et
in templi constructione legimꝰ.
Texit quoq domum laquearib
cedrinis: & edificaute tabulatũ
suꝑ ominem domum quinq cu¬
bitis altitudinis. Ergo predica¬
bitur in tectis: cunctis audienti¬
bus palam dicetur. Dico autem
uobis amicis meis ne. terreamini
ab his qui occidunt corpus: &
post hȩc non habent amplius
quid faciant. Si persecutores scõꝵ
occisis corporibus non habent ampliꝰ
quid contra illos agat. ergo suꝑua¬
cua furiunt. insanra. qui mortua
martyrum menbra feris auibusq
discerpenda proiciunt. uel in auras
extenuari. uel in undas solui. uel ꝑ
flaminas in cinerem faciunt redigi:
cum ne quaꝗͣ omnipotentiȩ dei qͥn
ea resuscitando uiuificet obsistere
possint. Timete eum: qui postquã
occiderit. habet potestatem mitte¬
re in gehennam. Qtua duo stint¬
seuientium. alterum ficte fraudi¬

Expanded text:
ti poneret in gyro, ne funderetur ti poneret in gyro, ne funderetur ibi sanguis innoxius, labente aliquo et in praeceps ruente. Et in templi constructione legimus: Texit quoque domum laquearibus cedrinis, et aedificavit tabulatum super omnem domum quinque cubitis altitudinis. Ergo praedicabitur in tectis, cunctis audientibus palam dicetur. Dico autem vobis amicis meis, ne terreamini ab his qui occidunt corpus, et post haec non habent amplius quid facient. Si persecutores sanctorum occisis corporibus, non habent amplius quid contra illos agant, ergo supervacua furiunt insania, qui mortua martyrum membra feris avibusque discerpenda projiciunt, vel in auras extenuari, vel in undas solvi, vel per flammas in cinerem faciunt redigi, cum nequaquam omnipotentiae Dei quin ea resuscitando vivificet obsistere possint. Timete eum qui postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam. Quia duo sunsaevientium, alterum ficte fraudu
Abbreviated transcription (Latin):
ne inquit perdetur: qui ir princi¬
pio foxere uidebatur. Est ergo sen¬
lis. Attendite ne enulemini fi¬
nulatoses: quia ueniet ꝓfecto tem¬
pus in quo et ur̃a uirtꝰtis omnib.
ec eoeum reueletur hẏpochrisis.
lerum quod sequitt᷑ qm̃ quȩ in
tenebris dixistis in lumiine dicent᷑.
& quod in aure locuti estis in cui¬
biculis predicabitur in tectis. non
solum in futuro quando cuncta
cordium abscondita proferuntur
ad lumen. sed in presenti tempore
potest congruenter accipi: qm̃ quȩ
inter tenebras quondam pressura¬
rum. carcerumq umbras. uel locti-¬
ti uel passi funt aplĩ. nunc clarifi¬
cata ꝑ orbem ecclã. letis eorum ac¬
tibus publicȩ predicantu Sane
quod ait predicabitur in tectis:
iuxta morem prouintiȩ palestinȩ
loquitur. ubi solent in dectis re¬
sidẽre. Non enim tecta nr̃o mo¬
re culminbus sublimata: sed
plano sceinate fiunt equalia. Un¬
de lex precipit ut qut notiam
domum edificaret. murum tec¬

Expanded text:
ne, inquit, perdetur, qui in princine, inquit, perdetur, qui in principio florere videbatur. Est ergo sensus: Attendite ne aemulemini simulatores, quia veniet profecto tempus in quo et vestra virtus omnibus et eorum reveletur hypocrisis. Verum quod sequitur: Quoniam quae in tenebris dixistis, in lumine dicentur, et quod in aure locuti estis in cubiculis, praedicabitur in tectis, non solum in futuro, quando cuncta cordium abscondita proferentur ad lucem, sed et in praesenti tempore potest congruenter accipi. Quoniam quae inter tenebras quondam pressurarum carcerumque umbras vel locuti vel passi sunt apostoli, nunc clarificata per orbem Ecclesia, lectis eorum actibus publice praedicantur. Sane quod ait, Praedicabitur in tectis, juxta morem provinciae Palestinae loquitur, ubi solent in tectis residere. Non enim tecta nostro more culminibus sublimata, sed plano schemate faciunt aequalia. Unde lex praecepit ut qui novam domum aedificaret, murum tec
Abbreviated transcription (Latin):
ttendite a ferm̃to
ipocrisis. Ad hoc fermentum ꝑti¬
nent omnia quȩ retumbens apud pba¬
rscum suꝑius disputauerat: de quo
& apls precepit. itaq epulemur non
infermento ueteri. neq in fermento
nlitiȩ & nequitiȩ. sed in atinus sin-¬
certatis & ueritatis. Nam ficut
modicum fermenti totam farinȩ cui
mieitur massam corerumpit. uniuer¬
sinq mox consparfionem suo sapore
ominaculat: sic nimirum fimulatio
uus semel animum imbuerit. tota
intutum sinceritate & ueritate frau¬
dabit. Nichil auteni oꝑtum est quod.
nin retieletur: neq absconditum quod
non sciatur. Et quomͦ in presenti se.¬
cubmultorum du latet hẏ pocrisis:
Eo de futuro tempore intelligen¬
dum est.quando iudicabit deus oc-¬
culta homutum. Nam sicut unus
amcorum beati iob uerissime dixit:
laus impiorum breuis est. & gaudiũ
hypocritȩ adinstar puncti. Si ascen¬
derit usq ad celum suꝑbia eius. et
caput eius nubes tetigerit: quasi
fterquilimum in fine ꝑdetur. In fi

Expanded text:
ttendite a fermento hypocrisis. Ad hoc fermentum pertinent omnia quae recumbens apud Pharisaeum superius disputaverat. De quo et Apostolus praecipit: Itaque epulemur, non in fermento veteri, neque imalitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis . Nam sicut modicum fermenti totam farinae cui injicitur massam corrumpit, universamque mox conspersionem suo sapore commaculat, sic nimirum simulatio, cujus semel animum imbuerit, tota virtutum sinceritate et veritate fraudabit. Nihil autem opertum est quod non reveletur, neque absconditum quod non sciatur. Et quomodo in praesenti saeculo multorum diu latet hypocrisis? Ergo de futuro tempore intelligendum, quando judicabit Deus occulta hominum. Nam sicut unus amicorum beati Job verissime dixit: Lauhypocritae ad instar puncti si ascenderit usque ad caelum superbia eius et caput eius nubes tetigerit quasi sterquilinium in fine perdetu
Abbreviated transcription (Latin):
Hos ergo aduutores ur̃e orationis qut¬
rite. hos protectores ur̃i reatus mue¬
nite. quia ne ptinire peccatores de¬
beat. rogari uult & ipse qui iudicas
UInde & tam longo tempore comrti¬
natur iram: & tamen miscditer expeo¬
tat. Sic autem nos & miscdia euis
refoueat: ut nullomͦ negligentes ro¬
dat. Sic peccata nr̃a perturbent
ut mens indesꝑationem non pap¬
at. Quia & si prestimentes te¬
regnum citius ad epttiri sumiss it
eum qui uitit & regnat deus cump¬
tre in unitate sp̃c sancti. per omu

Expanded text:
Hos ergo adjutores vestrae orationis quaeHos ergo adjutores vestrae orationis quaerite, hos protectores vestri reatus invenite, quia ne punire peccatores debeat, rogari vult et ipse qui judicat. Unde et tam longo tempore comminatur iram, et tamen misericorditer exspectat. Sic autem nos et misericordia ejus refoveat, ut nullo modo negligentes reddat. Sic peccata nostra perturbent, ut mens in desperationem non prorant, quia etsi praesumentes meregnum citius adepturi sumus, per eum qui vivit et regnat cum Patre in unitate Spiritus sancti Deu
Abbreviated transcription (Latin):
sentantur. Quod enim uideri po¬
test: melius dicitur sciri quam
credi. Uenturam ergo uitam nos
dominus magis uoluit scire quam
credere: qui eos quos intusibiliter
recipit. apud se uiuere nobis etiam
uisibiliter ostendit. Hos ergo fratres
cum districto iudice habetis patro-¬
nos facite: hos in die tanti terroris
illius defensores adhibete. Certe
si apud quendam magnum iudicẽ
causa quelibet ur̃a esset die crasti-¬
no uentilanda. totus hodiernus
dies in cogitatione dtceretur: pa-¬
tronum ur̃a fraternitas quereret.
magnisq precibus ageret. ut apud
tantum iudicem sibi defensor ue¬
niret. Ecce districtus iudex ih̃c̃
uenturus est. tantus illitis angelorum
archangeloꝵ q conciliĩ terror adhibe.¬
tur. in illo conuenti causa nr̃a discu¬
titur: & tamen nos patronos mͦ non
querimus. quos tunc defensores ha
beamus. Assunt defensores nr̃i sanch
martyres: rogari uoltint. atq ut ita
dixerim querunt ut querantir.

Expanded text:
sentantur. Quod enim videri posentantur. Quod enim videri potest, melius dicitur sciri, quam credi. Venturam ergo vitam nos Dominus 1592 magis voluit scire, quam credere, qui eos quos invisibiliter recipit, apud se vivere nobis etiam visibiliter ostendit. 8. Hos ergo, fratrescum districto judice habetis, patronos facite, hos in die tanti terroris illius defensores adhibete. Certe si apud quemdam magnum judicem causa quaelibet vestra esset die crastino ventilanda, totus hodiernus dies in cogitatione duceretur, patronum vestra fraternitas quaereret, magnis precibus ageret ut apud tantum judicem sibi defensor veniret. Ecce districtus judex Jesus venturus est, tanti illius angelorum archangelorumque concilii terror adhibetur. In illo conventu causa nostra discutitur, et tamen nos patronos modo non quaerimus, quos tunc defensores 1593 habeamus. Adsunt defensores nostri sancti martyres, rogari volunt, atque, ut ita dixerim, quaerunt, ut quaerantur.
Abbreviated transcription (Latin):
bo. sed non paruam merito:
quam religiosis quibusclam semori¬
btis enarrantibus agnoui. Gõthorũ
tempore matrona quedam fuit
ualde religiosa: quȩ ad horum mar-¬
tyrum eccłãm crebro ueniebat.
Quadam die dum ex more adoran¬
dum uenisset: egrediens duos stan¬
tes sub peregrino habitu monachos
inuenit. Peregrinos credidit: dari
eis aliquid elemosinȩ precepit. S
prtusquam eius erogator eis ad lar-¬
gienclam elemosinam ꝓpinquasset:
astiterunt illi uicinius & dixert̃.
Tn nos modo tusitas. nos tẽ in die
indicii requiremus: & quicquid pos¬
sumus prestabimus tibi. Quo dicto
ab oculis erus ablati sunt. Territa
illa adorandum rediit: seseq in
lacrimis prolixius effudit. Et fac¬
ta est post hoc. tanto instantior in
prece: quanto certior de promissio¬
ne. Si autem uxta pauli uocem.
fides est speraudarum substantia
rerum. argumentum non apparen¬
tum. nequaquam iam dicimus
ut uenturam uitam credatis:
quia ecce ipsi qui in illa uiuunt.
humanis obtutibuis uisibiliter pre¬

Expanded text:
bo, sed non parvam merito, quam religiosis quibusdam senioribus narrantibus agnovi. Gothorum tempore matrona quaedam fuit valde religiosa, quae ad horum martyrum ecclesiam crebro veniebat. Quadam die dum ex more ad orandum venisset, egrediens, duos stantes sub peregrino habitu monachos invenit, peregrinos credidit, dari eis aliquid eleemosynae praecepit. Sed priusquam ejus erogator eis ad largiendam eleemosynam propinquasset, astiterunt illi vicinius, et dixerunt: Tu nos modo visitas, nos te in die judicii requiremus, et quidquid possumus, praestabimus tibi. Quo dicto, ab oculis ejus ablati sunt. Territa illa ad orandum rediit, seseque in lacrymis prolixius effudit. Et facta est post hoc tanto instantior in prece, quanto certior de promissione. Si autem, juxta Pauli vocem, Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium , nequaquam jam dicimus ut venturam vitam credatis, quia ecce ipsi qui in illa vivunt, humanis obtutibus visibiliter prae
Abbreviated transcription (Latin):
se edoctam demõ¬
struit cũ beatam mariã
matrem dñi sui uocans:
qi redẽptorem hũani ge¬
neris ĩ utero gestaret in¬
dicauit. Unde etiam fruc¬
tum uentris eius singiãa¬
riter bñdictum esse ꝓfessa
est. Preferyoꝵ se noticiaz
accepisse signauit. que et
uerba axgeli ad maria.
et coriensum maxie: tre¬
geołis sibi innotiq lle prs¬
didit. S ⁊ futurax scien¬
unuitiam sibi nõ negatam ĩ¬
nlica timauit. cum perficienda
igrira dũo que ei dicta essent¬
matiLis aũt fratres
nisdestimare suffiait qũã
lum gẽa spũs dei genitricẽ
repleuit cũ tãta in matre
p̃cursoris iux dñi celestis
emicuit. Bcrum audiam:
uerba que dixit si forte ex
dignoscere quid intus ha¬
bucrit Audita ergo respõ¬
siõc eliza beth. que cã btãm.
inter inulicres p̃dicauit:
matrem dm̃i sui cognomi¬

Expanded text:
edoctam monstravit, cum beatam Mariam matrem Domini sui vocans, quia Redemptorem humani generis in utero gestaret, indicavit. Unde etiam fructum ventris ejus singulariter benedictum esse professa est. Praeteritorum se notitiam accepisse signavit, quae et verba angeli ad Mariam, et consensum Mariae credentis sibi innotuisse prodidit. Sed et futurorum scientiam sibi non negatam intimavit, cum perficienda a Domino, quae ei dicta essentis autem, fratresquis aestimare sufficiat, quae tunc gratia spiritus Dei genitricem repleverit, cum tanta in matre praecursoris lux doni coelestis emicuit? Verum audiamus verba quae dixit, si forte ex dignoscere quid intus habuerit. Audita ergo responsione Elizabeth, qua eam beatam inter mulieres praedicavit, matrem Domini sui cognomi
Abbreviated transcription (Latin):
aleftioneni nemo habet: quam ut¬
diuiam suam ponat quis pro amicis
sus Fumq sic imitenur pia obedi¬
ata t ei nos comparare nalla pre¬
mendafset caritatem quam exhi-¬
btut nobis moriendo pro nobis. atq
dixisset maiorem hac dilectionem
nemo habet ut animam stiam po-¬
nat quis pro amicis sins: uos inquit
amici mei estis. si feceritis que ego
precipio tiobis. Magna dignatio. Cũ
seruus bonus esse non posfit. ifi
precepta dm̃ sui fecerit: hinc ami¬
cos suos uoluit intelligi. unde bom
serui posfunt proburi. Sed ut dixi
ut sciatis ad serui offitium ꝑtine¬
re precepta sui dñi facere: alio loco
sertios utiq obiurgat dicens. Quid
inquit dñe uissa faciendo: quid di¬
catis ostendite. Nonne seruo obedi-¬
enti ipse dicturus est: enge sertie bo¬
ne qm̃ in paucis fuisti tidelis. supra
multa tẽ constituam. intra in gau-¬
dium dñi tui: Potest igitur esse¬
& seruus & amicus: qui seritus ẽ
bonꝰ. S quod sequitur attendamꝰ.

Expanded text:
dilectionem nemo habet, ut adilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praemendasset charitatem quam exhibuit nobis moriendo pro nobis, atque dixisset, Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis: Vos, inquit, amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio! cum servus bonus esse non possit, nisi praecepta domini sui fecerit; hinc amicos suos voluit intelligi, unde servi boni possunt probari. Sed, ut dixi, ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta domini sui facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid inquit, Domine; jussa faciendo, quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est, Euge, serve bone, quia in paucis fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse servus et amicus, qui servus est bonus. 2. Sed quod sequitur attendamus.
Abbreviated transcription (Latin):
si non maiter memorias celebrans
atq in continuo quo & ipsi satel
sunt ad mensam dm̃ accedimil ap¬
sam non sic eos commemor amus. quem¬
admodum alios qui in pace requies¬
cunt ut etiam pro eis oremus. sed ma-¬
gis ipsi pro nobis ut eortim uestigiis
hereanus: quia impleuerunt ipsi cari¬
tatem. qua dñs dixit esse non posse
maurem. Calia enim fius fratribus exhi¬
buerunt: qualia de dm̃i mensa parit̾
smus: si pro illo usq ad sanguinem
urtyrium daxerimus. Ille potesta-¬
tem habitit ponendi animam suam.
biterum sumendi eam: nos autem
nte quantum uolumus uiuimus. et
meti etiam si noltuntis. Ille mori¬
mis max in se occidit & mortem: nos
ens morte liberamur a moete. Illius
caro non uidit corruptionem: nr̃a pꝰ
caruptionem in fine sclĩ per illum
mduetur in corruptionem. Ile nob̃
im indiguit ut nos saluos faceret:
tossme illo nichil possiimus facere.
nos babere preter illum non possumꝰ
oapo dilexit nos: & tradidit semetip.¬
lau pro nobis. Muorem quippe hac

Expanded text:
si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, opormensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa paritersimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: nos habere praeter illum non possumus  dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. xp̃c. Hon uos me elegistis qͥ
sed ego elegi nos. Hec est illa mefalis
gratia. Quid enim eramus quandi.
nisi miqui & ꝑditiͤ Neq etm am
credideramtis in eum: ut eligent t
Nam si iam credentes elegit elechst:¬
git. Car ergo diceret non uosie de¬
ꝯrstis: nisi quia misccdi̾a enis pttaca¬
nose Hic certe uacat uana eorm as¬
tiocinatio ꝗtii presentiam deideta¬
dunt contra gratiam der & id̾cous
dicunt electos ante mundi conlite¬
nem. quia prescirit nos detis fitira
bonos. non seipsum nos facttir amd
nos. Non hoc dicit: qui dicit nius
set. quia bonos futuros esse ptici
issemus prius electuri. Quid ergo¬
dept in non bonise Non enuin electi st̃
qua bomi fuerunt: qui boni non essẽt.
nsi electi essent. Alioquin gratia iam
non est gratia: si precessisse contendi-¬
nuis merita. Audi ingrate. Nonuos
it dias. Ideo electus sum: quia iam
catbam. Si enim credebas in eum:
indegeras eum. S audi. Non uos

Expanded text:
dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit, dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non vos me elegistis, nisi quia misericordia ejus pranos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Noset, quia bonos futuros esse praescfuissemus prius electuri. Non eelegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus meritut dicas, ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: « Non vos
Abbreviated transcription (Latin):
inquit non uidentes creditis: quẽ
cum uideritis. exultabitis gaudio
inenarrabili et honorato. ꝑcipien¬
tes mercedem fidei. salutem aniia¬
rum ur̃arum. Si ergo ninc tempꝰ
est fidei. salus autem animarum
merces est fidei: quis dubitet infi¬
de quȩ per dilectionem oꝑatur
ꝑagendum diem. atq inf̾me fidĩ
recipiendam esse mercedem. non so¬
lum redemptionem corporis nr̃i de
qua dicit apls paulus. uerum etiã
salutem animarum nr̃arum. de
qua dicit apłs petrus. Utriusq
enim rei felicitas: isto tempore atq
in ista mortalitate in spe potuis habet.
quam re tenetur. Uerum hoc inter¬
est quod exterior homo nr̃. id est car¬
pus adhuc corrumpitur: interior atẽ
id est animmatiam renouatur de die
in diem. Itaq sicut immortalitata¬
cariis. & salutem aniniarum futicã
expectamus. quamtus iam pignort .¬
cepto salui facti esse dicamur: ita omi¬
nium notitiam quecumq unigentis
audiuit a patre futuram sperare dt¬
benius. quamiuis iam se hoc fecise.

Expanded text:
inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaqcarnis, et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur, ita omnium notitiam quaecunque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis jam se hoc fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
sorum secum leontim estirientuul
uxt innocius : Quis preter tres
uiros. ananiam atariam. misahelem.
inflaniiis ardentibus & non urenti¬
bus. deambulauit illesus: Pretereo
cetera. qm̃ hec satis esse arbitror qͥb
demonstretur & alios sanctos quedã
oꝑa miranda fecisse quȩ nemo alius
fecit: sed qui tam multa uitia & ma-¬
lis ualitudines uexationesq morta-¬
hum. tanta potestate sanaret. nul-¬
ius omnino legitur antiquorum. Ut
enim taceantur quios iubendo ficutte
occurrebant saluos singulos fecit:
marcus euanglista quodamdoco ait.
Nespere autem facto cum occidisset
obafferebant ad tum omnes male
hudentes & demonia habentes: et
erat omiis cuutas congregata ad¬
untiam & curauit multos. qui uexa-¬
lantur uariis languoribus. & demo¬
nu multa eiciebat. Id autem cũ
comemorasset matheus. etiam testi¬
monitm ꝓpheticum addidit dicens.
Ho ad impleretur quod dictum
est ꝑ ysaram ꝓpħam dicentem. Ip-¬
e infirmitates nr̃as accepit: &

Expanded text:
sorum secum leonum esurientium sorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas januam; et curavit multos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras accepi
Abbreviated transcription (Latin):
surrȩxit. fecit tamen aliqua rp̃c quȩ
nemo alius fecit. quod quinq mibia
homintim de quinq & quatuor mibi
de septem panibus patiit: qtod
suꝑ aquas ambulauit. & petro ut
hoc faceret prestitit. quod aquam mu¬
tauit in uinum. quod aꝑuit ocalos
cecinati. & alia multa quȩ comineno.¬
rare longum est. S respondetur n.¬
bis & alios fecisse quȩ ipse non fecit:
& quȩ nemo altuffecit. Quis enim
moyses egyptios plagis tot tantisq
percussit : Ditus o mari poptilim
duxit. & manna de celo esurientib
impetranit: aquam de petra sicita.¬
tibus fudit. Quis nisi iesimane po¬
pulo transituro iordanis fltienta
diuisit: ocurrentem solem emisai
ad deum oratione frenauit: Quis
xilla mortui asin exundante satu¬
tus est : Quis preter helyam cur¬
ru igneo in alta subuectus est: Qnis
preter helyseum quem paulo ant
cominemoraui: sepulto suo cadat
re. alterius reddidit uitȩ ͦ Qms
preter damhelem inter ora incdli¬

Expanded text:
resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclu
Abbreviated transcription (Latin):
Nesciunt autem illam esse uerita¬
tem: quȩ tales qualesipsi sunt damp¬
nat. Oderunt ergo quam nesciunt.
Et cum illam ocdertint: profecto &
etm de quo nata est nisi odisse ñ
possunt. Ac ꝑ hoc quia ueritatem
qua iudicante dampnantur de pa-¬
tre deo natam nesciunt: utiq etiã
ipsum & nescitint & odertint. Si¬
alius fecit: peccatum non haberent.
Peccatum illtd scilicet magnum:
de quo oo suꝑitis ait. Si non uenis¬
sem &c locutus eis fuissem: peccatũ
non haberent. Hoc est peccatum:
quo ineum loquentem & oꝑantẽ
non crediderunt. S quid est qd̃¬
eis: mox addit. quȩ nemo alius
fecit: Nulla quippe in oꝑibus
xp̃i tudentur esse maiora quam
suscitatio mortuorum: quod scimꝰ
etiam antiquos fecisse ꝓpb̃as. te-¬
cit enim helyas. fecit hely seus:
&cum in hac carne uineret. et
cum in suo monumento sepultas iat¬
ret. Nam quidam portantes moetati
cum irruentibus hostibus eo refugis.¬
sent. eumq ibi posuissent: contiuo

Expanded text:
Nesciunt autem illam esse veritaNesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nuleis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
potest: qui uidere faciem fuam non
potest. Sed utiq tanto certius quã
notus est aliĩs ipse sẽ nouit: quanto
certius interiore conspectu potest
de sicut fieri potest. ut homo bonꝰ
hominem bonum oderit nesciens.
uel potius diligat nesciens. ipfum
enim diligit cum bonum diligit.
quia id quod est ille hoc iste dili¬
git. oderit autem nesciens non ip¬
sum sed quod putat esse ipsum:
ita fieri potest. ut etiam homo in¬
et tamen dum eum credit iniuis¬
tum. diligat non ipsum. sed quod
putat esse ipsum. Quemadmodũ
autem bomnem: sic & deum. De-¬
niq si interrogarentur iudei utrũ
diligerent deum: quid se altud quã
diligere responderent: Nec ex
animo mentientes: sed potius er-¬
rando opinantes. Quomodo enim
diligerent patrem ueritatis: qui ha¬
berent octio ueritatem: Nolunt
enim stia facta dampnari: & hoc
habet ueritas ut talia facta damp¬
nentur. Tantum igitur oderunt
ueritatem: quantum oderunt suas
penas quas talibus irrogat ueritas.

Expanded text:
potest, qui videre faciem suam non potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest de sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo inet tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
tio: quom possint odisse quem nesci-¬
unt. Si enum deum non quod est ipse.
udnescio quid aliud eum suspicant᷑
aut credunt & hoc oderunt. utiq ñ
ipsum oderunt. sed quod sta menda-¬
ci suspitione. uel uana credulitate
concipiunt. Si antem quod est. hoc
de illo sentitint: quomͦ eum nescire
dicaintur: Et de hominibtis quidem
fieri potest. ut eos sepe quos nunqtiã
undimus diligamus: ac per hoc nec
illud s contrario impossibile est. ut
tos quos nunquam uidimus oderimꝰ.
lama quippe de aliquo sermocinante
setibene seu male: fit non imerito.
aut amemus uel oderimus ignotum.
S si fama sit uerax: quomͦ est de qtio
uera didicinus dicendus ignotus : An
quia eitis faciem non uidimus: quã
cum & ipse non uideat. nulli tam̃
potest notior esse quam sibis Non
igitur in enis facie corporali nob̃
intunat ur cuiusq notitia: sed
tunc nobis ad cognitionem patet.
quando eius mores & uita non latẽt.
Alioquin nec seipsum nosse quisꝗͣ

Expanded text:
tio, quomodo possint odisse quem nescitio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
atq ait. nunc autem excusatiorn
non habent de peccato suo: potest t¬
uere querentes. utrum. hi ad quos
non uenit. xp̃c. nec locutus est eis
habeant excusationem de peccato fu.
Sienim non habent: cur hic dictam
est: ꝓpterea istos non habere. quia ue¬
nit & locutus est eise Si autem ha¬
bent: utrum ad hoc habeant ut pe¬
nis alienentur an ut mitius pitn¬
tur. Ad hec inquisita. pro meica¬
tu domino donante respondes ki¬
bere illos excusationem non de ouil
peccato suo: sed hoc peccato qua il
tp̃m non crecliderunt ad quos noli
uenit. & quibuis non est locutus. Sed
non in eo sunt numero. ad qtios indis¬
ciptilis uenit. & quibuis ꝑ disciplõs ẽ
locutus: quod et nunc facit. Nam per
ecclãm stiam uenit ad gentes: & per
ecclãm suam loquitur gentibus. Ad
hoc enim ꝑtinet quod ait: qui nosre¬
odit. & patrem meum odit: qui su-¬
perius dixerat. hȩc facient nobis qi
nesciunt eum qtii misit me. Non
utiq dissimtilanda nascitur ques-¬

Expanded text:
atque ait: Nunc autem excusationem atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos reodit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaes
Abbreviated transcription (Latin):
enim uerbis &o ista subiungit: si
non uenissem &s locutus eis fus¬
sem. peccatum non haberent. Iu¬
dei ergo ꝑsecuti funt. xp̃m: quod
euidentissime indicat euangeliũ.
Iudeis locutus est xp̃c. non aliis
gentibus. In eis ergo uoluit intel¬
ligi mundum: qui odit. xp̃m &c
discipulos enis. Immo uero non
in eis solis: sed hos quoq ad eun¬
dem mundum ꝑtinere monstra¬
uit. Quid est ergo: si non uenissem.
peccatum non haberent: Nungiid
ad eos in carne uenisset: Quis hoc
uel stultissimus dixerits Sed magnũ
quoddam peccatium̃ quasi sub genera¬
li nomine uult intelligi. Hoc est ennu
peccatum quo tenentur cuncta pecta¬
ta: quod unus quisq si non habeat
dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc
est autem quod non crediderunt in
xp̃m: qui ꝓpterea uenit ut credat᷑
in eum. Hoc peccatum si non ueuis:¬
set: non utiq haberent. Aduentis
quippe eius quantum credentibus
salutaris: tantum non crecdentibis
exitiabilis factus est. S quod acdip̃

Expanded text:
enim verbis et ista subjungit, Si enim verbis et ista subjungit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Judaei ergo persecuti sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium; Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quipeccatum non haberent? Nunquid ristus ad eos in carne venvel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit, ut credatur in eum: hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus, quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Sed adjunxit