comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex. quinq libris moysi explicatur.
U nde & quinq illis porticib languidi ꝓ¬
debantur. ñ sanabant᷑. Ille aut̃ ibi cura¬
uit languidũ: qui & hic turbas de qͥnq
panib pauit. Nã & suꝑfenũ dicũbebant.
Carnaliter ergo sapiebant: & in carnalib
quiescebant. Om̃is enĩ carofenũ. Quȩ st̃
aut̃ illa fragnenta: nisi quȩ populus non
potuit manducare: Intelligunt᷑ ergo
quȩdã secretiora intelligentiş: quȩ multi¬
tudo non potest capert. Quid ergo restat.
nisi ut secretiora intelligentiȩ quȩ multitu
sunt & alios docert. sicut erant apłi: unde
duodecim cõphini impleti st̃. factũ ÷ hoc
& mirabilit̾: quia magnũ faccũ. t̃. & utilit̃:
quia spiritale factũ. t̃. Qui tunc uidert̃
ad mirati sunt: nos enĩ non miramur
cũ audimꝰ. Faccũ ẽ. eñ ut illi uiderent:
scriptũ. ẽ. aut̃ ut nos audiremꝰ. Quod
in illis oculi ualuerunt: hoc in nobis
fides. Cernimus quippe animo. qͦd oculis

Expanded text:
lex quinque libris Moysi explicatur? lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potsunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis
Abbreviated transcription (Latin):
& regis. Sacerdotis. ꝑ uictunã quã scipsũ
obculit pronobis dã: regis. quia regimur
ab eo & aꝑuntur quȩ clausa portabant᷑.
Gras ili: impleuit ꝑse. qͦd ꝑ uetus destam̃tũ
ꝓmittebatur. Et frangi iussit panes: fran¬
gendo multiplicati sunt: nichil uerius.
Qunq enĩ illi libri moysi. qua multos li¬
bros cũ exponuntur. tanqua frangendo
idest dissereado fecerunt: sed quia i illo
hordeo ignorantia primi populi tegebat᷑:
de quo primo populo diccũ. t̃. Quandiu
legitur moysts: uelamen supra corda eoꝵ
quia non dũ uenerat ap̃c: non dũ ulum
templi fuerat. illo in cruce pendente con¬
scissum. Quia trgo ignorantia populi
erat in lege: ꝓpterea tẽpcatio illa. dñi.
ignorantiã discipuli demonstrabat. Ni¬
teslectorm requirunt. Nã & ipst numerus
pasti populi: populũ significabat sub
lege constitutũ. Cur enim qͥnq milia
erant: nisi quia sub lege erant: Quȩ

Expanded text:
et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum eid est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nitellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ita creatũ. ut ad medullã cius uix ꝑueniat᷑.¬
U estitur enĩ cadem medulla tegmine pales:
& ipsa palea tenax & inherens. ut cũ labort
exuatur. Talis t̃. littera ueteris testamenti :
uestita tegminib carnaliũ sacramentorũ.
Sedsi ad eius medullã ꝑueniatur: pascit
&i satiat. ferebat ergo quidam puer. qͥnꝙ
panes & duos pisces. Si queramus qͥ fuerit
puer iste. forte popłs ifrł erat: sensu puerili
portabat.: nec manducabat. Illa enĩ quȩ
portabat. clausa onerabant. aꝑta pascebant.¬
Duo aut̃ pists. uidentur nob̃ significare
duas illas in ueteri testamento sublimes
ꝑsonas. quȩ unguebantur ad populum sc̃i¬
ficandũ & regendũ sacerdotis et regis.
Et ipse in misterio uenit aliquando: qui ꝑ
illas significabatur. Uenit aliquando qui
ꝑ medullã hordei ostendebatur puer: palea
uero hordei occultabat᷑. Uenit ipse unus.
utramq ꝑsonã in st portans. sacer dotis

Expanded text:
ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniaturita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis
Abbreviated transcription (Latin):
monstrabat: Et hoc quare fecit. ut dixi
post intelligemus. Andreas ait. Est hic
puer quidam. qui habet quinq panes. &
duos pisces. Sed hȩc quid sunt ad tancos:
Cũ dixiss& philippus interrogatus ducentoꝵ
denariorũ panes non sufficere. quib tanta
illa turba reficeretur: erat ibi quidam
puer portans quinq panes ordeaceos. et
duos pisces. Etait iħc. facite homines
discumbere. Erat aut̃ ibi multum fȩnum.
Et discubuerunt fere quinq milia hominũ.
non iã quinq panes. sed quod adiecerat qͥ
creauerat qͦd auctũ erat. Et de piscibus.
quantũ sufficiebat. Parũ ẽ. turbã illã fuis.¬
se satiatã. etiã fragmenta resederunt : &
ipsa colligi iussa sunt ne perirent. Et i¬
pleuerunt duodetim cophinos fragmen¬
torũ. Dreuit̃ ut curramus. quinq panes.
intelliguntur quinq libri moysi: merito
non triticei sed ordeacei: quia ad uetus
testamentũ ꝑtinent. Nostis autem ordeum

Expanded text:
monstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, monstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominumnon jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum
Abbreviated transcription (Latin):
inanes. sed unde pascerent non habebant.
Int̾rogauit dñs unde emerentur panes
ad turbas pascendas: & ait scriptura. hoc
aut̃ dicebat tẽptans eũ discipulũ scilicet
philippũ: quẽ int̾rogauerat: ipse enumn
sciebat. quid ẽẽt. facturus. Cui ergo bono
tẽptabat. nisi quia ignorantiã discipuli de¬
monstrabat. & forte in demonstratione
ignorantiȩ discipuli. aliquid significauit.
Apparebit ergo ipsũ sacramentũ cum de
significet indicare. Ibi enĩ uidere. licet
quart dñs in hoc facto ignoraintiã dispłi.
uoluit interrogando qͦd sciebat ostendere.
Nã int̾rogamus aliquando qͦd nescimus: audi¬
re uolentes ut discamus. Aliquando inter¬
roganus qͦd scimꝰ: scire uolentes utrum &
ille sciat quẽ int̾rogamꝰ. Utrũq hoc noue¬
rat dñs: & qͦd int̾rogabat sciebat. Quid enĩ¬
ẽa. faccurus ipse nouerat: & hoc nescire
philippũ sciebat similit̃. Quare itaꝙ int̾¬
rogabat: nisi quia illius ignorantiam de¬

Expanded text:
inanes, sed unde pascerent non habebant. inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura: Hoc autem dicebat tentans eum, discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonsignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. Utrumque hoc noverat Dominus: et quod interrogabat sciebat, et quid esset facturus ipse noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam de
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoneris &e lgͥeit. Eteñ dicis cũ uetris
litteras si forte non eas nosti legere:
quid putamus. ẽe. quod hic scriptũ. ẽ.
Interrogas qͥd sit: cũ iã uideas aliquid.
Aliud tibi demonstratus est: a quo quęris
agnoscere quod uidisti. Alios ille ocalos
habet: alios & tu. Nonne similit̃ apices
uidetis: sed non similit̾ signa cognoscitis.
Tu ergo uides & laudas: ille uidet laudat.¬
& legit & intelligit. Quia ergo uidimus.
quia lauda uimus: legamus & intelliga¬
mus. Dñs in monte: multomagis intelli¬
gamus. quia dr̃is in monte. uerbũ. ẽ. in alto.
Proinde ñ quasi humilit̾ iacet qͦd in monte
factũ. ẽ: nec transeunt̃ pretereundũ. ẽ.¬
sed suscipiendum. Turbas uidit. esurientes
agnouit: misericordit᷑ pauit: non solum
pro bonitate: uerũ etiã pro potestate.
Quid enĩ sola prodess& bonitas. ubi ñ erat
panis. unde turba esuriens pasceretur:
Nisi bonitati adess& potestas: ieiuna illa
turbas uolbant pascere : ut ñ remanerent

Expanded text:
commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turbas volebant pascere, ut non remanerent
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipse dñs de se ait. Non.ẽ. propħa sine
honort. nisi in patria sua. Propħa dñs.
& uerbũ dĩ dñs: & nullus ꝓpħa sine uerbo
uerbũ di. Meruerunt priora tempora
ꝓpħas afflatos & impletos uerbo d̾i: ine¬
ruimus nos ꝓpħam ipsum uerbum dĩ.
xp̃c dñs angłorũ. Nam & ipse dictus. ẽ.
magni consilu angłs. Ueruntam̃ alibi
quid dicit ꝓpħa: Quia ñ legatꝰ neq an¬
gelus. sta ipst ueniens saluos faciet eos:
idest ad saluos faciendos tos non mittet
legatũ. ñ mittet angłm. sed ueniet ipse.
Quis ueniet: ipse angłs. Ceret ñ ꝑ angłm.
nisi quia iste sic angłs: ut etiã dñs angłoꝵ.
Et enĩ angłi. latine nuntu st̃. Si xp̃c ni
chil annuntiaree: angłs ñ dicertur.

Expanded text:
Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta Dominus, et Verbum Dei Dominus, et nullus propheta sine VerboVerbum Dei. Meruerunt priora tempora Prophetas afflatos, et impletos Verbo Dei: meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. nus Angelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii Angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos : id est, ad salvos eos faciendos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelus, ut etiam Dominus Angelorum. Etenim Angeli latine nuntii sunt. Si Christus nihil annuntiaret, angelus non d
Abbreviated transcription (Latin):
uacebat insterquilnua. &i posita inglestis¬
ti regis ornar̃ato: Iom int̃ suꝑnos ciuies cmi¬
si potestis falsas diuitias ur̃as ueris diuitius
romulȩ Uos inhuiꝰ mundiuia om̃ia amis¬
sum possidecis illa nihil quesiut uutancie.¬

Expanded text:
jacebat in sterquilinio, et posita in coelestisjacebat in sterquilinio, et posita in coelestis Regis ornamento, jam inter supernos cives emisi potestis, falsas divitias vestras veris divitiis Romulae. Vos in hujus mundi via omnia amissuri possidetis; illa nihil qu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ poeut. & accepit: Necclũ uͦ eadẽ redẽpta
uł alia eꝰ discipula alettulo iacentis abs¬
cesserant: & ecce subito inplatea anł eidẽ
cellulac ostiũ. duochori psallentiũ confaiter̃:
Et sicutisȩ dicebant. sexus ex uocib
discreuisse : p̃salmodiȩ cantꝰ dicebant uiri. &ftiune
res pondebant: Cũq ante fores cellulȩ exxibe¬
rent celestes ob seqͥe. Sc̃ulla anima acarue
solutaest: Qua ad cȩlũ. qͣnto choripsallen¬
tiũ altuꝰ ascendebant: tarto cȩpit psalmodia
lennꝰ audiri. qͦusq & eiꝰdẽ psalmodiş sonitꝰ.
&odoris suauitas elongata fimiret᷑: Hate.
git᷑ quãdiu uix̃ incorpore. qͥsillã. habci&e.
inhonore. Indigna cunctis. om̃ib des¬
pecta uidebat᷑. Quis ad illã accedere. qͥs
adillã uernre dignatet᷑. Sedlatebat inster¬
quibno mirgarita dĩ: Ster quiliu fr̃s.
hanc ipsã corruptililratẽ corporis ap¬
pello Sterqͥlĩu abiectionẽ paupertetis.
nomino: Assũptaẽ. gͦ margarttã. quae

Expanded text:
cum petiit, et accepit. Necdum vero eadem Redempta et alia ejus discipula a lectulo jacentis abscesserant, et ecce subito in platea ante ejusdem cellulae ostium duo chori psallentium constiterunt, et sicut ipsae se dicebant sexus ex vocibus discrevisse, psalmodiae cantus dicebant viri, et feminae respondebant. Cumque ante fores cellulae exhiberentur coelestes exsequiae, sancta illa anima carne soluta est. Qua ad coelum ducta, quanto chori psallentium altius ascendebant, tanto coepit psalmodia lenius audiri, quousque et ejusdem psalmodiae sonitus, et odoris suavitas elongata finiretur. 12. Haec ergo quandiu vixit in corpore, quis illam haberet in honore? Indigna cunctis, despecta omnibus videbatur. Quis ad illam accedere, quis illam videre dignaretur? Sed latebat in sterquilinio margarita Dei. Sterquilinium, fratres, hanc ipsam corruptibilitatem corporis appello, sterquilinium abjectionem paupertatis nomino. Assumpta est ergo margarita quae
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc miraculũ sicut audiuimꝰ quã magnũ
at: queramus etiam qua ꝓfundũ sit.
N on tantũ eius suꝑficit ddectemur: sed
etiam altitudinem ꝑscrutem̃. Habet
enĩ aliquid intus. hoc qͦd mirem̃ foris.
Uidimus. expectauimus magnũ quiddã.
prȩclarũ quiddã. & omnino diuinũ.
at facto factorem. Sed qũẽ admodum
si litteras pulchras alicubi inspiceremus.
non nob sufficera laudare scriptoris
indicauerit: ita factũ hoc. qui tantum
inspicit delectatur puldritudine facti.
ut ammiretur artificam. Qui ait̃ m̃cel.¬
ligit. quasi legit. Alttr enim udccur
pictimi: alit̃ indeaturꝰ luta. licdurã
cũ uidtrie hoc t̃. totũ uidist landasse.

Expanded text:
iraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse
Abbreviated transcription (Latin):
decubans: paenȩ om̃i tacebat membrorũ
officio destituta: Nectam̃ hȩc eadẽ cꝰmentẽ.
admpatientiã flagella ꝑduxerant: Nam
ipsa cidetrimenta membroꝵ facta faerant
incrementa unrtutũ: Qui tanto sollicitius
adusũ orationis succreuerat. qͣnto & aliud
qđlib& agere requaꝗ ualebat: Nocte igit᷑
discipulas filiarũ loco mitriebat: uocaut dic̃s:¬

Expanded text:
decubans, pene omni jacebat membrorum decubans, pene omni jacebat membrorum officio destituta, nec tamen haec eadem ejus mentem ad impatientiam flagella perduxerant. Nam ipsa ei detrimenta membrorum facta fuerant incrementa virtutum, quia tanto sollicitius ad usum orationis excreverat, quanto et aliud quodlibet agere nequaquam valebat. Nocte igitur discipulas suas filiarum loco nutriebat, voca
Abbreviated transcription (Latin):
cplan delieq. el ecceimultos cerninꝰ:¬
& qͥs cuꝰsit meriti necimꝰ: Om̃s gͦ uenerandĩ:
Tantoq necesse ÷. ut mom̃ib te humiliare
speciosus nouit: Codẽ tẽpore qͦmonasteriũ
petił: anus quȩdã redẽpta nomine insq̃
moniali habitu constituta. murbe hac.
iuxta beate aianis sẽꝑ uirginis ȩcclesiã
manebat: Haec illus erundinis discipula
fuerat: quȩmagnis uirtutib pollens. super
praenestinos montes utã heremicã dipxs¬
& alt̾era quȩñc adhic suꝑ est: Qũã quidẽ
faciescio: Sed nomine nescio: Tresitaque
haec muno habitaculo commanentes. inaꝵ
cebant: Haec aut̃ qua p̃fatussũ romula
aliã qũa p̃dixi condiscipulã suã. magnis
ue meritis antt ibat: Erat quippe narȩ
pacientiȩ: sũmae oboedientiȩ Custos
onssur adnleatiũ. stuchosi ualde ad con
habent: Sicut sepe inperiti homines uex¬
dũ ꝑfecte sculp̃as sigilla conspicimus.
uocabulo medici parab sinuocant. molestia
corporaliꝑcussaẽ: Multisqi annis in lectulo

Expanded text:
cessor debet. Sed ecce multos cernimus, quis cujus sit meriti nescimus. Omnes ergo venerandi sunt, tantoque necesse est ut omnibus te humiliare sbyter meus Speciosus novit. Eodem tempore quo monasterium petii, anus quaedam, Redempta nomine, in moniali habitu constituta in urbe hac juxta beatae Mariae semper virginis ecclesiam manebat. Haec illius Herundinis discipula fuerat, quae magnis virtutibus pollens, super Praenestinos montes vitam eremiticam duxiset altera, quae nunc adhuc superest, quam quidem facie scio, sed nomine nescio. Tres itaque hae in uno habitaculo commanentes, morumem vitam ducebant. Haec autem quam praefatus sum Romula aliam quam praedixi condiscipulam suam magnis vitae meritis anteibat. Erat quippe mirae patientiae, summae obedientiae, custos oris sui ad silentium, studiosa valde ad conthabent, sicut saepe imperiti homines necdum perfecte sculpta sigilla conspicimus, vocabulo medici paralysin vocant molestia corporali percussa est, multisque annis in lectulo
Abbreviated transcription (Latin):
angeloꝵ: Discite gst̃ ft̃s dẽpotalia cuncta
despicare: disate honorẽ transcunẽ atĩ.¬
tẽprere. etnã głam amare: Honorate.
qͦs pauꝑes cernitis. Et quos foris conspi¬
citis despectossecłi: intus arbitranun
amicosdi: Cũbis partiũpattani quos
habctis: ut hoo quandoq dignentiu.
uob̾cũ participan qd̃ habent Pensate¬

Expanded text:
 Discite ergo, fratres, temporalia cuncta despicere, discite honorem transeuntem contemnere, aeternam gloriam amare. Honorate quos pauperes videtis, et quos foris conspicitis despectos saeculi intus arbitramini amicos Dei. Cum his participamini quod habetis, ut hoc quandoque dignentur vobiscum participari q
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ claruit. & ego quoq meodẽ tẽpore agnoui.:
Cũqi noctis melnã lectulo ncentis ad fisterent.
subito cȩlit᷑ luxemissa. om̃e illuꝰ cellulȩ spacrũ
impleũ: &plendor tante clartaris enutuit: ut
corda asistentis mestimabili pemore ꝑstrigerent᷑:
Atq ut pͦꝰpse referelide. om̃e meis corpꝰ obrigescertae:¬
& insubito stupore remanerent: Cȩpt nĩq qͣsi
cuiꝰ dãmagtȩ multitudinis ingrechentis sonitꝰ
sentiebant. sednimiecate timoris alumiris uidere
nl poterant: qͥaillarũ oculos & pauor deprssetat :¬
&ipsa tanti luminis claritate st̃ reũbeniti: quã¬

Expanded text:
ego quoque eodem tempore agnovi. Cumque noctis medio lectulo jacentis assisterent, subito coelitus lux emissa omne illius cellulae spatium implevit, et splendor tantae claritatis emicuit, ut corda assistentium inaestimabili pavore perstringeret, atque, ut post ipsae referebant, omne in eis corpus obrigesceret, et in subito stupore remanerent. Coepit namque quasi cujusdam magnae multitudinis ingredientis sonitus nem sentiebant, sed nimietate timoris et luminis 397 videre non poterant, quia earum oculos et pavor depresserat, et ipsa tanti luminis claritas reverberabat. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
inopiȩ sit suppler̃tũ: Fbnsate qd ixiã
peritucritas dicit: Qũa dii ficistis uni
delus fintrib meis minimise tũbi fe¬
cistis: ad tribueadũ ergo pieri tur
estis. quando hoc quodiacenti interra.
porrigitis: Sedenti ineelo detis. Sal

Expanded text:
tum . Pensate quod ipsa per se Veritas dicit: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis . Ad tribuendum pigri cur estis, quando hoc quod jacenti in terra porrigitis sedenti in coelo datis? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis in suȩ nature bonitate miscłiam
habeant: iamtẽ duccorissu iusticie con¬
tuncȩ tanta reccitudine constringunt᷑.
ut nulla adreprobos conpassione moueant᷑.
Ipsi qͥppe udici concordant: cui inherent.
Ꝙes quos criꝑe nom posst̃. Nec exmiscia
condescendunt: Quia tantũ illos tc̃ a se
uidebt̃ extianeos: qͥntũ & abeo quẽ diligt̃
ductore suo. cupiunt eẽ. repulsas: Mec n
uisti gͦ adbeatoꝵ sortẽ transeunt: qͥ adĩꝵ¬
nitione ꝑpetra constringuit᷑. Nec uisti
transire adreprobos posst̃: quia crecti iã
ꝑustitiam uidicui. eis mullo modo ex aliqͣ
compassione miserentur : Sed postquam
atdenti duniti dese spes tollitur: eiꝰ anm̾ꝰ
ad propinqͦs quos reliquerat recurrit:
Qui reproborũ ment̾̃e poenatua qͥndoq
mutilit᷑ crudit ad caritatẽ: utiam tc̃ &ĩã.
suosspiritalit̃ diligant. qͥhic dũpeccata

Expanded text:
quamvis in suae naturae bonitate misericordiam habeant, iam auctoris sui iustitiae coniuncti, tanta rectitudine constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione moveantur. Ipsi quippe iudici concordant, cui inherent, et eis quos eripere non possunt nec ex misericordia condescendunt, quia tanto illos a se vident extraneos, quanto et ab eo quem diligunt auctore suo conspiciunt repuljusti ergo ad beatorum sortem transeunt, quia damnatione perpetua constringuntur; nec justi transire ad reprobos possunt, quia, erecti jam per justitiam judicii, eis nullo modo ex aliqua compassione miserentur. 8. Sed postquam ardenti diviti de se spes tollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spirita
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscentes sollerter agite. culparũ ur̃arũ
intercessores quȩxtae: atq aduocatos uobis
indie uidicu pauperes procuntte: Multos
&em̃ ñclararos habetis. ante ianuas ur̃as
iaccite: atqibis indigent quȩuobis ũsaciats

Expanded text:
cognoscentes, solerter agite, culparum vestrarum intercessores quaerite atque advocatos vobis in die judicii pauperes procurate. Multos etenim nunc Lazaros habetis; ante januas vestras jacent, atque his indigent, quae vobis jam satia
Abbreviated transcription (Latin):
Maligni quippe sp̃s undiq anmam an¬
gustant: quando ei non solũ operis. uerũ
gciam. locutionis. atq insuꝑ cogitationis
iniquitates replicant: Uitquȩ prius se ꝑmulta
dilatauit inscelere: ad extremũ de om̃ib
angustetur inroeributione: Seq̃r: Etad
consternitur: cũ caro cui uitã suã credidit
redire ad puluerem urguetur: Tc̃ in morte
filiu illius cadt̃: cũ cogitationes illicite quȩ
modo exilla prodeunt. inextrema uitȩ
ultione dissipantur: Sicut scriptũ est:
In illa die: peribt̃ om̃s cogitationes eoti:
Quȩ scilio& dirȩ cogitationes: intelligi

Expanded text:
Maligni quippe spiritus undique animam anMaligni quippe spiritus undique animam angustant, quando ei non solum operis, verum etiam locutionis atque insuper cogitationis iniquitates replicant, ut quae prius se per multa dilatavit in scelere, ad extremum de omnibus angustetur in retributione. Sequitur: Etconsternitur, cum caro quam vitam suam credidit redire ad pulverem urgetur. Tunc in mortem filii illius cadunt, cum cogitationes illicitae quae modo ex illa prodeunt, in extrema vitae ultione dissipantur, sicut scriptum est: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum . Quae scilicet durae cogitationes int
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ post ira subsequens tepperetur :
Iinc namq scriptũ est: Beat̾ homo. qui
seꝑ est paindus: Qui uero m̃tis est durȩ:¬
corru& imalũ: Sequentis eñ ira uidicu
tanto tunc districtior portabit᷑: qͦnto
nunc &int̃ culpas nimme timetur:
Seqr̃: Quiauenient dies inte: Et cir¬
cũdabt̃te mimici tiu uallo Qquiũ quã
st̃ humane animȩ maiores inimici quã
maligni sp̃s. quihanc a corpore excun¬
tẽ obsident. qua in carnis amore posi¬
tã deceptoriis delectationib fouent
quã uallo cutũdant: quia antem̃tis
eiꝰ oculos reductis iniquitatib qͥs ꝑpe¬
tiuit. hanc ad societatẽ suȩ dãnatio¬
nis trabentes colartant: Ut inipsa iam
hostib circũ clausasit uideant. & tam̃ euadendi
aditũ inuenire non possit. quia operari rã
bona non licor: quȩ cũlicuit agere contẽpsit:
Deqͥb adhuc apte qđ seq̃r: intelligi ual&:
Circũ dabt̃te : & coangustabt̃ te undique :

Expanded text:
tantum post ira subsequens temperetur. tantum post ira subsequens temperetur. Hinc namque scriptum est: Beatus homo qui semper est pavidus; qui vero mentis est durcorruet in malum . » Sequentis enim ira judicii tanto tunc districtior portabitur, quanto nunc et inter culpas minime timetur. Sequitur: « Quia venient dies in te et circumdabunt te inimici tui vallo. Qui unquam sunt humanae animae majores inimici, quam maligni spiritus, qui hanc a corpore exeuntem obsident, quam in carnis amore positam deceptoriis delectationibus fovent? Quam vallo circumdant, quia ante mentis ejus oculos reductis iniquitatibus quas perpetravit, hanc ad societatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam hostibus circumclusa sit videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit, quia operari jam bona non licet quae, cum licuit agere, contempsit. De quibus adhuc apte quod sequitur intelligi valet: Circumdabunt te, et coangustabunt te undique.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suȩ scandalũ indie habebit aliena:
Ibi enũ affligenda est. ubi iusti lacta¬
buntur: &cunctaque modo ei adpacẽ
sunt: tunc in amaritudinẽ rixȩ uertent᷑.
Qua rixari secũ incipit cũdãnationẽ
quipatitur non expauit: cũ aprospici¬
endis malis sequentib oculos mentis.
clausit: Unde ci dicitur: Nuno aũt.
abscondita funt abocculis tius: Ptruersa
quippe apma reb pineittih leatta¬
int̾renis uoluptatib resoluta : abscondit
sibi mala sequentia quȩ p̃uidere futura
refugit. quȩ praesentẽ lȩcitiã ꝑturbent:
Dũq inprȩscutis uite oblectationc se de¬
serit. quid aliud quã clausis oculis adig¬
ñe uadit.inde bene scriptũẽ: In
tãꝗ ñ gaudentes sint: Quia &siqua est¬
prȩsentis tẽporis. itaest agenda leitia:
ut nũqua a maritudo sequentis iudicu
recedat amemoria: Quatinꝰ dũmens
pauida. extremae ultionis tunore
trans figitur: qͣntũ nc̃ prȩsens l&itra

Expanded text:
tionis suae scandalum in die habebit aliena. tionis suae scandalum in die habebit aliena. Ibi enim affligenda est, ubi justi laetabuntur; et cuncta quae modo ei ad pacem sunt, tunc in amaritudinem rixae vertentur, 1647 quia rixari secum incipiet cur damnationem quam patitur non expavit, cur a prospiciendis malis sequentibus oculos mentis clausit. Unde ei dicitur: Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Perversa quippe anima rebus praesentibus deditaterrenis voluptatibus resoluta, abscondit sibi mala sequentia, quia praevidere futura refugit, quae praesentem laetitiam perturbant; dumque in praesentis vitae oblectationibus se deserit, quid aliud quam clausis oculis ad ignem vadit? Unde bene scriptum est: Itanquam non gaudentes sint , quia et si qua espraesentis temporis, ita est agenda laetitia, ut nunquam amaritudo sequentis judicii recedat a memoria, quatenus dum mens pavida extremae ultionis timore transfigitur, quantum nunc praesens laetitia,
Abbreviated transcription (Latin):
panetũ. morũ rumã timere: Uidens
cñcuntatẽ. fleuit suꝑ illã: dicens:
Quia sicognouisses &tu: Hoc scmel egit.
cũperituram cuuitatem. cẽ. nuntiauit:
Hoc cotidie redẽptor nr ꝑelectos suos agere
nullatenꝰ cessat. cũ quosdam exbona uita
admores reprobos ꝑutnire considerat:
flangit eñ eos. quinesciunt curplangant᷑
Quiuixta salo monis uerba l&rantur cũ
male fecerint. Et exultant in reb pes¬
simis: Quisidam nationẽ suã quaeeis im¬
min& agnorssent: Sem& ipsos cũ lacri¬
mis electorũ plangerent: Bene ait̃ peri¬
ture animȩ sententia quȩ subditur conuent.
& quidem in hacdic tua. quȩ ad pacemtibi:
hic diem hab& anma ꝑuersa: quȩ tran¬
sitorio gaud& intẽpore: Cui eaquae
adsunt ad pacẽ st̃: quia dũ exreb tẽpo¬
ralib lactatur. dũ honorib extollitur.
dũ carnis uoluptate resoluit᷑. dũ nulla
uenturȩ paene formidine terrecur.
pace hab& indie sua. quȩgraue dãna¬

Expanded text:
parietum morum ruinam timere., Videns parietum morum ruinam timere., Videns enim civitatem, flevit super illam, dicens: Quia si cognovisses, et tu. Hoc semel egit, cum perituram civitatem esse nuntiavit. Hoc quotidie Redemptor noster per electos suos agere nullatenus cessat, cum quosdam ex bona vita ad mores reprobos pervenisse considerat. Plangit enim eos qui nesciunt cur plangantur, quia, juxta Salomonis verba: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Qui si damnationem suam quae eis imminet agnovissent, semetipsos cum lacrymis electorum plangerent. Bene autem periturae animae sententia quae subditur convenit: Et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, hic diem habet anima perversa, quae transitorio gaudet in tempore, cui ea quae adsunt ad pacem sunt, quia dum rebus temporalibus laetatur, dum honoribus extollitur, dum in carnis voluptate resolventurae poenae formidine terretur, pacem habet in die sua, quae grave damna
Abbreviated transcription (Latin):
accipit᷑ Seduendentes & ementes etẽplo eli¬
minat: qͥa uelcos qͥ promunere impositio¬
ñẽ manuũ tribuunt uł eos quidonũ sp̃ĩ
emetentunt᷑ dãnat: Dequo tẽplo mox
fubditur: Dom̾mea. domus ortionis est
Uosaũt. fecistis illa spelunca lationum:
Quieñ ad accipienda munera intẽplo
residebant. profecto qͥa qͥbdam ñ dantib
lesiones exqͥrerent dubiũ ñ erat: Domꝰ ergo
onationis spelunca latronũ fata fuerit.
qua adhoc intẽplo assistere nouerant:
ut aut nondantes munera studerent corpo¬
taliter ꝑsequi: aui dantes spiritalit᷑ necar:
Quia uͦ redẽptor nr̃ p̃dicationis uerba
nec indignis & ingratis subtrahtt: pꝰqũa
discipline iugorẽ ciciendo ꝑuersos tenuit.
donũ mox gratiȩ osteadit: Nãsub ditur:
Qera docens: cotidie intẽplo: Hlaec uix¬
ta histeriam breuit cractando transcur
sũ umtẽplũ erutũ scim̃. debemꝰ exreb
execrioribus introrsus aliquã similitu¬
idinẽ trehere. atq exeuersis aedificus

Expanded text:
accipitur? Sed vendentes et ementes e templo eliminat, quia vel eos qui pro munere impositionem manuum tribuunt, vel eos qui donum Spiritus emere nituntur damnat. De quo templo mox subditur: Domus mea, domus orationis est, vos autem fecistis illam speluncam latronum. Qui enim ad accipienda munera in templo residebant, profecto quia quibusdam non dantibus laesionem exquirerent dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere noverant, ut aut non donantes munera studerent corporaliter persequi, aut dantes spiritaliter necare. Quia vero Redemptor noster praedicationis verba nec indignis et ingratis subtrahit, postquam disciplinae vigorem ejiciendo perversos tenuit, donum mox gratiae ostendit. Nam subditur: Et erat docens quotidie in templo. Haec juxta historiam breviter tractando transcurrsum jam templum dirutum scimus, debemus ex rebus exterioribus introrsus aliquam similitudinem trahere, atque ex eversis aedificiis
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenus torpeat. Atqũe festinabat. Sci¬
endũ quoq est quod ipsa dilectio proximi.
in duobus pracceptis sub diuditur: cũ quuidã
sapiens der: Onnc quod tibi ochisfieri ude
neipsẽ altari facias: & ꝑsem& ipsam uertas
praedicat dicens: Quȩ uultis ut uobis farant
homines: Eruos eadem facite illis Siem̃
& quod impendi nobis recte uolumꝰ. alis
in ꝑtimur. & quod nobis fieri nolumꝰ hoc
aliis faccre ipsi deuitamus: caritatis iura
inlesa seruamus: Sednemocũ qu epiã dilgt
hibere se protimis cartat̃ put&: Pasiprus
ipsamium suȩ dilactionis examin&: Nam
siquis quẽ lib& amat. sedpropt̃ dm̃ ñ amat.
caritatẽ non hab&. sedhabere seputat: Cartas
aũt uenest. cũ & indõ diligitus Amicus.
& propt̃ dm̃ dilgitur inmicus: Ille earpi
aquib nondilgitur seit: Probanem̃ aftas

Expanded text:
nullatenus torpeat ad quem festinabat. 11. Sciendum quoque est quod ipsa dilectio proximi in duobus praeceptis subdividitur, cum qui dam sapiens dicat: Omne quod tibi odis fieri, vide ne ipse alteri facias . Et per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Quae vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis . Si enim et quod impendi nobis recte volumus, hoc aliis impartimur, et quod nobis fieri nolumus, hoc aliis facere ipsi devitamus, charitatis jura illaesa servamus. Sed nemo, cum quempiam diligit, habere se protinus charitatem putet, nisi prius ipsam vim suae dilectionis examinet. Nam si quis quemlibet amat, sed propter Deum non amat, charitatem non habet, sed habere se putat. Charitas autem vera est cum et in Deo diligitur amicus, et propter Deum diligitur inimicus. Ille enim pa quibus non diligitur scit. Probari enim
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib cũ curtũ fulciri. Et se in infirmita¬
te & mopia. nullo uisitari: Nã quia nemo
ei adinsitandũ aderat: testantus canes quib
cent̃ cuis uulncra lingebant: Exuna erģo
re. om̃ps dĩ duo udicia exhibuit: dũ la¬
Farũ pauperẽ. ante ianuã diutis iacere ꝑ¬
mist Vt diues impius dãpationes ñbi au¬
ger& ultioñe : &t̾eptat᷑ pauꝑ crescer& adre¬
munerationẽ: Conspiciebat ille cotidie cui
ñmiscretur: indebat iste dequo ꝓbaretur:¬
I Duo instrius corda: sedunꝰ desuꝑ inspetor:
Qui&e hunc tẽptando exercebat adgłam.
&illũ tolerando expectabat ad poenam:
Nasequit᷑: Factũ ẽ dũt ut moreret᷑ m̃dicꝰ:¬
s & portaretur abangedis insinũ abrahȩ:

Expanded text:
sequentibus cuneis circumfulciri, et se in infirmitasequentibus cuneis circumfulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non miseretur, videbat iste de quo probaretur. Duo inferius corda, sed unus desuper inspector qui et hunc tentando exercebat ad gloriam, et illum tolerando exspectabat ad poenam. Nam sequitur: 5. Factum est autem ut moreretur mendicus, et porta
Abbreviated transcription (Latin):
Rlabuiss& enĩ fortasse aliqũa excusationẽ diues.
importuna: Rursũ silonge ess& diues ab oculs
ulcerosi pauꝑis: minorẽ tolerass& manimo
tẽptationẽ pauꝑ Seddũ eggenũ &ulceratũ
ante ranuã diuitis & delitus affluentis posuit :
diuiti. cumulũ dãnatiorais intulit & rursũ
exiusione diuitis. tẽptatũ cotidie pauperem
obesũ teptationes creditis insua cogitatione
tolerasse. ciũpse egeret pane. & non haber&e etiã
salutẽ: atq ante se diuitẽ cerner& salut̃ẽ &
delitus habere cũuoluntate: sedolore & fri¬
gore affici illũ gaudere conspicer& &bysso
& purpura uestiri: se deprim uulneribus.
illũ deflucre accep̾is reb segȩere. illũ nolle
ad poeña sufficere pauꝑtas. &ũ si sanꝰ fuiss&:
& tursũ suffeciss& aegritudo: & iã sisubsi¬
diũ adess&: Sedut probareair ampliũ pauꝑ
simil hunc & pauꝑtas & egritudo tabe fec̃:
Atq in suꝑ uidebat procedentẽ diuutẽ & ob¬

Expanded text:
Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, importuna; rursus si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis minorem tolerasset tentationem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, idiviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit. Atque insuper videbat procedentem divitem ob
Abbreviated transcription (Latin):
Qũa tulpã: possumꝰ melius ociã exdiuerso
assigete: Quia si abiectio uilis indumcuti
uint᷑ ñ ẽõe: euang elista iugilant derohanne
nondicet&. erar inditꝰ pilis cameloꝵ Secdno¬
tandũ nob̾ magnopere ÷: inore ueritaitis.
narrationis: Ecce em̃ dicitur: homo quidã¬
erat diues: &protinꝰ subinfeit᷑: Et erat qͥdã
m̃dicꝰ nomine lazarus: Certe inpopulo. magis
nom̃ pauperis dicit: &namen diutis ñ dica
pesi qđ dñs humiles nout atq approbat. &
suꝑbos ignorat : Unde & quib dam denum¬
culoꝵ iurtute suꝑbuentibus. infine dicturꝰ ÷:
Nesciouos unde sitas. discadite ame om̃s operaru
imnquitatis: Nigontra. ioysi dr̃: Nornte: ex¬
nomine: Ait g ͦ. auudite: homo qͥdã: At depauꝑe
genꝰ nomine la Parꝰ: Acsi aꝑte dicat saupertn
humilem scio. Suꝑbũ duutẽ nescio: Illũ cognitã
ꝑ approbationẽ habeo: hunc ꝑiudiciũ xepro¬
plenꝰ ulaerib m̃dicꝰ latarus: ante uamiũ diitis
uc&e: Quadere una. dñs duo udicia expłeait.

Expanded text:
iam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis est magnopere, in ore Veritatis narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidaerat dives; et protinus subinfertur; Et erat quidam mendicus nomine Lazarus. Certe in populo plus nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis: discedite a me omnes operarii iniquitatis . At contra Moysi diciturnomine . Ait ergo de divite: Homo quidam; de paupere: Egenus nomine Lazarus; ac si aperte dicat, pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reproplenus ulceribus mendicus Lazarus ante januam divitis jacet. Qua de re una Dominus duo judicia explevit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui terrã fecit multiplicata. Hoc ergo
aminotum x̃. sensib quo erigeretͥ mens:
& exhibitũ oculis ubi exerceret̾ intellectꝰ:
ut iuisibilem dm̃ ꝑ uisbilia oꝑa mira.¬
remur: & erecti ad fidem. & purgati ꝑ
fidem. etiam ipsũ inuisibilit̾ uidere cu¬
pegemus. quem derebus uisibilib inui¬
seqem nosceremus. Nec tam̃ sufficit
mus ipsa miracala quid nob loquantur
de axp̃o. Habent enĩ si intelligant᷑ luni¬
guam suã. Nam quod ipse aep̃c uerbum

Expanded text:
qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibiliter nosceremus. Nec tamen sufficit mus ipsa miracula quid nobis loquantur de Christo. Habent enim, si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christu
Abbreviated transcription (Latin):
lis possit. & miracula cius quib totũ
mundũ regit. uniuersam ꝙ treaturã
administrat assiduitate uiluerunt.:
ita ut pene ncmo dignetur attendere
optra dĩ mira & stuptada in quolibet
scminis grano: scđłti ipsã suã miscdłiam
siruauit sibi quȩdã quȩ faceree opor¬
tuno tempore. preter usitatũ cursũ
etilinemn q naturȩ: ut non maiora
std insolita uudendo. stuperent quib
coticiana mlutrant. Maius enuim mi¬
racubũ. t̃. gubtenatio totius mundi:
qũa saturatio quinq miliũ hominũ
dt quinq panibus. Et tam̃ hex. nemo
miratur. Illud mirantur homines:
non quia maius x̃. std quia rarum est.
Quis cm̃ & nunc pascit uniuer sũ mun¬
dum: mis ilt qui de pancis granis se¬
geus crtat : Fecit gͦ: quomͦ d̃s. Unae
cuĩ multiplicat de pancis granis sogetes:
inat in manib ssuis mubaplicauit qumaꝙ
pancs. P ocestas ei erat in manib xp̃i.
Panes enim illi quinq quasl scmina erant:
non quidem terrȩ mandata. sed ab co

Expanded text:
is possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet seminis grano; secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi, quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus: et tamen haec nemo miratur: illud mirantur homines non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiinde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta ueteris testamenti: districtiora esbi
quã nom Seolu mimrt̃ inprouda conside¬
ratione flluntur: Inillo em̃ nontenacias.¬
raptra multatar i beres inuiste subla
restuitone quadrupli pumitur: Hic ii¬
aue duies istenon abstidisse aliena: rep̃¬
henditur sdopropria nond edisse Ncc
sedquia macceptis reb scextulit: Hincgͦ.¬
hnc sũmoꝑe colligendũe: quapena mul¬
tandus ÷ qͥalicna diripit. Si iferui dãna¬
tione ꝑcutitur qͥ propria non largit: Nemo
itaq securũ se aeftum&. diccus: Ecce aliena
ñ rapio.: Sed concesis licite reb fruor: qͥa
diues iste nouid curto punitꝰ est qũi aliena
abstulit. sed quia acceptis reb sem& ipsũ
male dereliquit: Hoc qͦq fuit qđ hunc in¬
ferno tradidit.: qͥa in sua felicttate timidis
ñfut. qͥ ꝑcaepta donaadusũ arrogantiae
inflex. qͥ auiscera pietatis ignorauit. quia
peccata sua redimere &iã cũ sibi abundaro&

Expanded text:
praecepta Veteris Testamenti districtiora esse praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi; sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illpro indagandis allegoriae mysteriis sucrapina multatur, ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur. Hic autem dives iste, non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec acceptis rebus se extulit. Hinc ergo summopere colligendum est qua poena multandus sit qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur qui propria non largitur. Nemo ergo securum se aestimet, dicens: Ecce aliena non rapio, sed concessis licite rebus fruor, quia dives iste non idcirco punitus est quoniam aliena abstulit, sed quia acceptis rebus semetipsum male dereliquit. Hoc quoque fuit quod hunc inferno tradidit, quia in sua felicitate timidus non fuit, quia accepta dona ad usum arrogantiae inflexit, quia viscera pietatis ignoravit, quia peccata sua redimere etiam cum sibi abundaret
Abbreviated transcription (Latin):
ñ assurgere. innferro positꝰ genit : Pate
ut adeos latarꝰ mittat᷑. cui quia mor sen &
ꝓpłias habeant dicitur: Sedai. qͥ añ credt̃.
nisi quis exmortius resur rexcrte : Cui
protinꝰ respondetur: Simoysen & propħias
ñ audiunt: noq siqͥs exmortuis resurrexerit
credent ci Carte demoyse. ucritas dicit:
Sicrederitis moysi: crederecis utiq & mihi:
Deme eñ: ille scripsit: Impleturꝰ ergo.: quod
credere noluit. ci &eiam qͥresurrex̃ exmottius
credere contẽpsit: Cũq moysi uerba spiri¬
talit̃ intlligere contẽpsit: ad eũ deqͦ moyses
locutꝰ fuerat ñꝑuenit: Hacc nos fr̃s kñi.¬
proindagandis allegoriȩ misteras. Suc¬
cinctȩ transcurrisse sufficiat: Nc̃ ad intu¬
endam latuuꝰ rei gestȩ moralitatẽ.: amiꝰ
recurrat: Homo quidã erat diues qunu¬
duebat᷑ purpura & bysso. Erepula bał
cotidie splendide: Ꝙ erat quidã m̃dicas
nomine latarꝰ: quuacebat ante tanã:
diuitis ulcerib plenꝰ: Nomulli putent:

Expanded text:
n assurgere in inferno positus gemit. Petit ut ad eos Lazarus mittatur, cui quod Moysen et prophetas habeant dicitur. Sed ut quod non credunt nisi quis ex mortuis resurrexerit. Cui protinus respondetur: Si Moysen et prophetas non audiunt nec si quis ex mortuis resurrexerit credent ei. Certe de Moyse Veritas dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, de me enim ille scripsit. Impletur ergo quod credere noluit, ei etiam qui resurrexit ex mortuis credere contempsit. Cumque Moysi verba spiritaliter intelligere contempsit, ad eum de quo Moyses locutus fuerat non pervenit. 3. Haec nos, frpro indagandis allegoriae mysteriis succincte transcurrisse sufficiat; nunc ad intuendam latius rei gestae moralitatem animus recurrat: Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Et erat quidam mendicus, nomine Lazarus, qui jacebat ante januam divitis, ulceribus plenus. Nonnulli putant
Abbreviated transcription (Latin):
noluit: Qura propt̃. benc aedocas & negbi¬
geatib ꝑsalomonẽ cdicitur: Om̃is labor ho¬
ꝗ inĩ debeat: ab ipsa refatione suȩscentie
mente uaci riunat: Abextremo digto se
tangi desderat. quia eernis supplicus datus.
optat oꝑatione iustoꝵ uł ultima participari:
Cuirespondet᷑ qđ ihac uita bona receperit.
qͥ om̃t suũ gaudiũ febcitatẽ transitoriem
putaut: Rlabere hc & eñ possunt & iusti
bona: pactam̃ haec inreconpensatione reci¬
pere: Quia dũmdiora id÷ atterna appe¬
tunt: coꝵiudicio quę lib& bona affucrint.
cũ sc̃ĩs desiderus estuant. bona minime
indent᷑: Unde dd propħa. qͥ regmi diuitus
multisq obsequuis fulciebat᷑: qũauis ethiȩc
ad ne cessitatẽ bona esse conspicer&. unitam̃
singularit̃ bono niliant̃ aestuabat dicens:
abrahã filiũ uocat: quem tam̃ acorm̃to
ñ liberat: Qm̃ huiꝰ infidelis popłi prece¬
dentis patres fideles. quia multos asua fide
demisse considerant: eos nulli cõpassione

Expanded text:
noluit. Quapropter bene de doctis et negligentibus per Salomonem dicitur: Omnis labor ho sciat quid loqui debeat, ab ipsa refectione suae scientiae mente vacua jejunat. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur quod in hac vita bona receperit, quia omne suum gaudium felicitatem transitoriam putavit. Habere hic etenim possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora, id est aeterna, appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Unde David propheta, qui regni divitiis multisque obsequiis fulciebatur, quamvis et haec ad necessitatem bona esse conspiceret, uni tamen singulariter bono inhianter aestuabat, dicens:Abraham filium vocat, quem tamen a tormento non liberat, quoniam hujus infidelis populi praecedentes patres fideles, quia multos a sua fide deviasse considerant, eos nulla compassione