comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidete unde dicat. unde omĩa ista p̾locu¬
tur hec. Et exaltent eum in eccłia pleb̃: et inta-¬
thedia seniorum laudent eum
Et exaltent eũ. hẽ. laudent eum. Et laudent
eum: hoc ẽ exaltent eum. Exaltent. lau¬
dent p̾płi et seniores: negociatores et gub¬
natores. Quid enim fecit in hac ȩccłia: Qd
constituit: Unde illa m̾uit: Quideip̃sti¬
tit: Quem ad modum suꝑbis restitit. hu¬
milib grãm dedit: Suꝑbis scilicet. pͥmo
popło iudeorum arroganti et extollenti.
tem: s ad exaltationẽ cordis. ad tumorẽ
potiꝰqm ad magnitudinẽ. Quid gͦ fecit
d̾s. suꝑbis resistens. humilib dansgr̃a.
ramos naturales ꝓpt̾ suꝑbiã amputans.
oleastrum ꝓpt̾ humilitatẽ inserens. qͥd
fec̃ ds̃ : Audite hȩc duo: Ds̃ pͥmo quẽ¬
ad modum suꝑbis resistat. deinde quẽ¬
ad modũ humilib det grãm: posuit
flumina in desertũ. Currebant ibi aqͣ
au rebant prophetiȩ Quere modo apd̾iudeos
prophetam: NoN muenis. an iaeona¬

Expanded text:
idete unde dicat, unde omnia ista praelocutur haec. «Et exaltent eum in Ecclesia populi, et in cathedra seniorum laudent eum. Et exaltent eum,» hoc est, «laudent eum:» et laudent eum,» hoc est, «exaltent eum.» Exaltent, laudent populi et seniores, negotiatores et gubernatores. Quid enim fecit in hac Ecclesia? quid constituit? unde illam eruit? quid ei praestitit? Quemadmodum superbis restitit, humilibus gratiam dedit : superbis, scilicet primo populo Judaeorum, arroganti et extollenti stem, sed ad exaltationem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudinem. Quid ergo fecit Deus, superbis resistens, humilibus dans gratiam; ramos naturales propter superbiam amputans, oleastrum propter humilitatem inserens ? quid fecit Deus? Audite haec duo: Deus primo quemadmodum superbis resistat, deinde quemadmodum humilibus det gratiam. «Posuit flumina in desertum.» Currebant ibi aquae, currebant prophetiae: quaere modo apud Judaeos prophetam, non invenis. «
Abbreviated transcription (Latin):
solitudine et insiccitate. Uiam ciuita¬
tis habitationis ninuen̾unt. Errorẽ
miserabilẽ audiuimꝰ : qͥd de in opia:
Esurientes et sicientes erant: anima
eoꝵ inipsis defecit. S qͣre de fẽc̃: Cui
bono: Nonenim crudelis ẽ ds: s se
comm̃dat qͦd expedit nob̃. ut nob de¬
fitientib rogetur. et ut subueniens
amet᷑. Et ideo pꝰ hunc errorẽ et fam̃
et sitim: ex clammauer̃ addnm̃ cũ
tribularentur. et de necessitatib eorum
eripuit eos. Et quid illisp̾stitit. qr erra¬
bant: Et deduxit eos inuiã rectã: uiã
cuutatis habitationis ñ inuenunt. Fa¬
me et siti estuabant et defitiebant: &
deduxit eosinuiam rectã. ut irent inci¬
uitatẽ habitationis. Quomͦ subuen̾it

Expanded text:
olitudine, in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eripuit eos.» Et quid illis praestitit, quia errabant? «Et deduxit eos in viam rectam.» Viam civitatis habitationis non inveniebant, fame et siti aestuabant, et deficiebant, «Et deduscit eos in viam rectam, ut irent in civitatem habitationis.» Qu
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. Oportet et tauros seducentes eẽ:
ut qͥ probatisunt argento manifesti fi
ant. id÷ excludantur Quid ẽ argento
in hoc argentũ. id ÷ ineloqͥo dñi: ñ pos¬
sunt plene exercere hoc argentũ. nisi
questionib inquietati hereticorũ. Et
hic attendite quia ñp̾ter missũ ẽ: ecce
effususẽ contemptus suꝑ pͥncipes. suꝑ
illos tauros. Quare contẽpti sunt:
Aliud annunciantes. Quid sunt contẽpti:
Anethemati. Quisquis enim uob̃ euuã¬
gelizat̾it p̾t̾ qͣm qͦd accepistis: anathe¬
ma sit. Quid tam contẽptum qͣm salin¬
fatuatum. qͦd foras ꝓiectum conculeat᷑:
Et uidete siñ pͥncipes tͤ. Ipsũ paulũ au¬
dite. Licet si nos aut angłs de cęlo euã¬
gelirau̾it uob̾. p̾t̾ qͣm qͦd accepistis: ana¬
thema sit. Principes sunt. docti sunt.
magni sunt: lapides p̾ciosi sunt. Quid
adhuc dicturꝰ ẽ: Nunqͥd angłi sunt:

Expanded text:
vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento in hoc argento, id est in eloquio Domini, non possunt plene exserere hoc argentum, nisi quaestionibus inquietati haereticorum. Et hic attendite quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super illos tauros. Quare contempti sunt? Aliud annuntiantes. Quid sunt contempti? Anathematizati. «Quisquis» enim «vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Quid tam contemptum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt, docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numquid angeli sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
Potuit illos pati intus semꝑ: s: nos de illiᷤ
ñ ꝓfic̾emus. Cum autẽ separatis et per
questiones malignas inquietant nos:
ꝓpositum ẽ nob̃. ex illis. et inquisitioi
studium. et timoris exemplum. U̾nus¬
quisq tremit cum alt̾m uidet exisse:
tanqͣm exillius exitu dicat᷑ illi. Quise
mali ee̾nt: nichil de illisꝓ deẽt. Q d
de illis dictum ẽ inquodã psalmo:
Congregatio taurorũ: id ÷ ceruica¬
torum et suꝑboꝵ. Congregatio tau¬
rorum int̾ uaccas popłoꝵ. Uaccas dicit
seductibiles animas: quȩ facile consen¬
tiunt seductorib tauris. S quare hoc:
Ut excludant᷑ hi qui ꝓbati sunt argen¬
to. Quid ẽ excludantur: Ut appareant.
ut emineant. illi qui sunt ꝓbati ineloqͥo¬
.le rdei. Cumenim respondeat᷑ hereticis¬
tanqͣm ex necessitate: edificant᷑ catho¬
lici exutilitate. Hanc plane sententiã
paulus exp̾ssit. O portet enim inquit
hereses ẽẽ: ut ꝓbati manifesti fiant in

Expanded text:
Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus: cum autem separati sunt, et per quaestiones malignas inquietant nos, propositum est nobis ex illis et inquisitionis studium, et timoris exemplum. Unusquisque tremit, cum alterum videt exisse, tanquam ex illius exitu dicatur illi: «Quapmali essent, nihil de illis prodesset. Quid de illis dictum est in quodam psalmo? «Congregatio taurorum,» id est cervicatorum et superborum; «congregatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludantur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressit: «Oportet enim,» inquit, «haereses esse, ut probati manifesti fiant in
Abbreviated transcription (Latin):
quit misereat᷑ nr̃i: &e benedicat nos: il¬
luminet uultũ suum suꝑnos. Ut cogno¬
scamꝰ int̾rauiã tuã. Inquaterra: In oĩbꝰ
gentib salutare tuũ. Utiq tales ut mi¬
nuant᷑. ut pauci fiant: hinͨ exeunt.¬
iII. Amultitudine unitatis om̃s exierunt.
sicut paulo ante commemoraui dict̃
de illis: ex nob̃exier᷑. s ñ fuer̃ ex nob̃.
Si enĩ ex nob̃ fuissent: ꝑmansissent
utiq nob̾cum. S si forte nr̃i sunt in
occulta p̾scientia dei: necẽẽ ẽ ut rede¬
ant. Qͣmmulti ñ nr̃i adhuc quasi int᷑:
Et qͣm multi nr̃i adhuc qͣsi foris:
Nouit dñs qui s̃ eiꝰ. Et illi ñ nr̃i qͥ intꝰ
sunt: q̃noccassiones inuenint exeunt.
Et illi nr̃i qui foris s: qñ occasiones in¬
uen̾int redeunt: Idergo accipite
qͦd nouit ds scdđm hoc: sedux̃ eos in
inuio ⁊ ñ in uia. Et quid de illis fec̃
qͦd dicere ceꝑam: Quod attente audiatiꝰ.

Expanded text:
quit, «misereatur nostri, et benedicat nos; ilquit, «misereatur nostri, et benedicat nos; illuminet vultum suum super nos, ut agnoscamus in terra viam tuam.» In qua terra? «In omnibus gentibus salutare tuum» . Utique tales ut minuantur, ut pauci fiant, hinc exeunta multitudine unitatis omnes exierunt, sicut paulo ante commemoravi dictum de illis: «Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum» . Sed si forte nostri sunt in occulta praescientia Dei, necesse est ut redeant. Quam multi non nostri adhuc quasi intus, et quam multi nostri adhuc quasi foris? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et illi non nostri qui intus sunt, quando occasiones invenerint, exeunt; et illi nostri qui foris sunt, quando occasiones invenerint, redeunt. Illud ergo accipite quod novit Deus, secundum hoc «seduxit eos in invio, et non in via.» Et quid de illis fecit? Quod dicere coeperam, quod attente audiatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin̾e̾ multitudo unitatis: in heresi et
inscismate pauci sunt. Et pauci facti .ii.¬
sunt: et uexati sunt a t̾bulatione ma¬
loꝵ ce dolore. Esfusaẽ. contentio suꝑ
pͥncipes. Reꝓbati enim sunt ab eccłia dei ⁊
magis quia pͥncipes ẽẽ uoluerunt: ideo con¬
tempti sunt et facti sunt sicut salinfatua¬
tum ꝓiectum foras: ideo conculcat᷑ abho¬
minib Esfususẽ contẽptꝰ suꝑ pͥncipes: ce
seduxit eos ininuio et ñ inuia. Illi suꝑiꝰ in
uia:. illi adciuitatẽ directi. deniq illi de¬
ducti nͨ seducti: isti autẽ ininuio seducti.
Quid ÷ sedux̃ eos: Tradidit illos ds in cõ¬
cupiscentias cordis ipsoꝵ. Hoc ẽ enim se¬
duxit: donauit illos sibi. Nam si ꝓpͥe
quȩras: ipsi se seducunt. Qui enimpu¬
tat se eẽ aliquid cum nichil sit: se ip̃m
seducit. Quidẽ gͦ seduxit eos: Dimi
quunt: Quomͦ inuia: Quȩ eꝰ enim
uia: Aut ubi agnoscitur uia᷑ Ds̃ in¬

Expanded text:
pertinere multitudo unitatis, in haeresi et pertinere multitudo unitatis, in haeresi et in schismate pauci sunt. «Et pauci facti sunt, et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Effusus est contemptus super principes.» Reprobati enim sunt ab Ecclesia Dei: et magis, quia principes esse voluerunt, ideo contempti sunt, et facti sunt sal infatuatum projectum foras; ideo conculcatur ab hominibus . «Effusus est contemptus super principes. Et seduxit eos in invio, et non in via.» Illi superius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid est, «seduxit eos? Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum» . Hoc est enim, «seduxit,» donavit illos sibi. Nam si proprie quaeras, ipsi se seducunt. «Qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit» . Quid est ergo, «seduxit eos?» Dimiquunt? quomodo in via? Quae est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» in
Abbreviated transcription (Latin):
Lum̃ta et peccora dic̃t᷑ inȩcłia. simplicit̾
ambulantia: s: utilia. ñ multũ docta.
s: fide plena. Ergo et spũales et carnaleᷤ
benedixit eos et multiplicati s̃ nimis: et
ctis̃: et uexatis̃. Unde hoc: De tͣnsũso:
immo de int̾no. Ut enim pauci fierent
ex nob exier̃: s ñ erant ex nob̃. Ideo aũ
tanꝗͣ de his dic̃ de quib antea loquebat᷑
ut cũ intellectu discernant᷑: ꝙ tanqͣm
dehisdẽ loquit᷑ ꝓpt̾ cominunia sacͣmta.
uimꝰ apłm: innouissimis temporib insta-¬
bunt. temꝑa seua: er̃ enĩ homines seip̃oᷤᷤ
amantes. Primũ malũ se ip̃os amantes:
utiq splacentes. Dtinã sibi displic̾e̾nt
et deo placent: utinã indifficultatib
exclamarent. et anecessitatib lib̾arent᷑
S multũ de se p̾sum̃tes: pauci facti st̃
Manifestũ ẽ frẽs: om̃s qͥ se diuidunt
abunitate. pauci fiunt. Multi enims̃
S inunitate dum ñ sunt: separantur
abunitate. Cum enim cȩꝑit adeos nõ

Expanded text:
Jumenta et pecora dicuntur in Ecclesia simpliciter ambulantia, seu vitilia, non multum docta, sed fide plena. Ergo et spiritales et carnales benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et cti sunt, et vexati sunt.» Unde hoc, de transverso? Imo de interno. Ut enim pauci fierent, «ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis.» Ideo autem tanquam de his dicit, de quibus antea loquebantur, ut cum intellectu discernantur; quia tanquam de hisdem loquitur, propter communia Sacramenta. vimus Apostolum: «In novissimis temporibus instabunt tempora saeva; erunt enim homines seipsos amantes» . Primum malum, «seipsos amantes;» utique sibi placentes. Utinam sibi displicerent, et Deo placerent; utinam in difficultatibus exclamarent, et a necessitatibus liberarentur. Sed multum de se praesumentes, «pauci facti sunt.» Manifestum est, fratres; omnes qui se dividunt ab unitate, pauci fiunt. Multi enim sunt, sed in unitate, dum non separantur ab unitate: cum enim coeperit ad eos non
Abbreviated transcription (Latin):
iudebunt recti et iocundabunt᷑: et om̃iᷤᷤ
iniquitasoppilabit ossuũ. Iniquitas illa
garriens contͣ unitatẽ. et cogens mani¬
festari u̾itatẽ: uicta oppilabit os suũ.
Quis sapiens et custodiet hȩc: ce intelli¬
get miserationes dñi: Uidete qͦ fine
clausit. qͥs sapiens et custodiet hȩc. &
quid custodit᷑us : sapiens: Id ÷ si pauꝑ
suꝑb sñ sit inflatꝰ: custodit hec. Qua¬
pugnantem adu̾sus difficultatẽ pecc̃õꝵ.
et colligatũ uinculis consuetudinis solũ
et lib̾auit: qui fastidientẽ u̾bum dei. ce
tedio quodam pene morientẽ. missa me-¬
dicina u̾bi sui recreauit: qui ꝑiclitantem
int̾ naufragia et ꝓcellosa maris huiꝰ dis¬
crimina. mari placato ad portu ꝑdux̾.
qui eum deniq constituit in eo pꝰpło uͥ
sistit: et fecit eum suum ut intus ma-¬
nens multiplicaretur. ñ ut foras exiens
minueretur:. hoc uident recti: & iocun¬
.łc.ĩ. dantur. Omnisgͦ iniquitas oppilauit

Expanded text:
«Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis «Videbunt recti, et jucundabuntur; et omnis iniquitas oppilabit os suum.» Iniquitas illa garriens contra unitatem, et cogens manifestari veritatem, convicta «oppitabit os suum.Quis sapiens? et custodiet haec, et intelliget miserationes Domini.» Videte quo fine clausit: «Quis sapiens? et custodiet haec.» Et quid custoditurus est sapiens? Id est, si pauper n sit superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quapugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem inter naufraga et procellosa discrimina, mari placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, usistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundantur. «Omnis» ergo «iniquitas oppilabit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi: et instrueti sunt hiimiles. Hoc
fecit: et hoc faciendo adiuuit pauꝑẽ
am̃dicitate. Mendicus ille ẽ nichil si¬
bi tͥbuens: totũ de mĩa dei expectans.
ante ianuã dñicã cotidie clamat pul¬
sans ut aꝑiatur ei:. nudus et tremens
ut uestiat᷑. oculos int̾ram deiciens:
et pectus tundens. Istum mẽdicũ. hc̃
pauꝑem. hunc humilẽ. adiuuit d̃s.
Plurimum etiam de ipsa seꝑatione
hereticoꝵ quia pauci facti sunt et ue¬
xatisunt: &e seducti s̃ ininiuo et nõ in
uia. Deniq quid pꝰea exipsis: Dimi-¬
nuti sunt seducti. pauci facti sunt:
uexati sunt. Inadutorio pauꝑi quid
fit: Et posuit sic̃ oues familias. Qͣsi
unum pauꝑem. et unum m̃dicũ in¬
telligebas: deqͦdix̃. & adiuuit pau
sunt. eccłiȩ. Una eccłia. una plebs. una fa¬
rͣ. milia: una ouisẽ. Et posuit sicut oues
familias. Magna mystĩa ista: magna
sacram̃ta. qͣm ꝓfunda. plena myst̾iorũ:
qͣm dulcit̾ inuenta: qͣm diu latentia. G

Expanded text:
bi, et instructus est humilis. Hoc fecit, et hoc faciendo «adjuvit pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelligebas, de quo dixit, «Et adjuvit pauEcclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
gub̃natoris: ꝑiclitati. humiliati. lib̾ati.
Nolo inquit uos ignorare frẽs. dep̾ssura
ciꝰ absorptã: ita ut tedet nos inqͥt etiam
uiu̾e. Et quid illȩ: Ita deficientes de¬
sereret: Aut ñ ꝓpt̾ea illi defec̾unt. ut il¬
le aput eosgloriam reꝑiret: Deniq quid
sequit᷑: S ipsi in nobmet ipsis responsum
mortis habuimꝰ: ut ñ fidentes in nob̾ simꝰ.
s indeo qui suscitat mortuos. Et imꝑaũ
ꝓcellȩ : et stetit in aurã. Lamilli de se apd̾
se responsum mortis habuer̃: quorũ omnis
sapientia absorptaerant. Et siluer̃ fluctꝰ
eiꝰ. Et iocundati sunt qm̃ siluer̃: et dedux
eos importum uoluntatis eoꝵ. Confiteant᷑
dño miserationes eiꝰ. uͥq omnino: uͥq con

Expanded text:
gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: «Nolo», inquit, «vos ignorare, fratres, de pressura ejus absorptam «ita ut taederet nos,» inquit, «etiam vivere.» Et quid? ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de se apud se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino miserationes ejus.» Ubique omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
intꝰ timores. Anima eorum in malis tabes-¬
cebat: turbati sunt et moti sunt sic̃ ȩbrius
Qui sedent adgub̃nacula. et qui fidelit̾
nauem amant: sentiunt qͦd dico. Turba¬
tis et moti sunt sicut ebͥuis. Certe qͣndo
locunt᷑. q̃nlegunt. q̃n tͣctant: sapientes
apparent. heuꝓdolor ea tempestate: et
omĩs inqͥt sapientia eorum absorta ẽ. Ali¬
qͣndo defitiunt omnia humana c̃silia: qͣ¬
cunq se quisq conũt̾it. Fluctus fremunt:
tempestas seuit: brachia defitiunt: quo
prora impingat᷑. cui fluctui latꝰ midet᷑.
qͦ nauis impulsa dimittat᷑ : a quib saxis
neꝑeat refrenetur: omnino arectorib
ñuidetur. Et quid restat nͥ qͦd sequitur:
Et exclammauer̃ ad dnm cum t̾bularẽ¬
tur: &e de necessitatib eoꝵ edux̃ eos. Et
imꝑauit ꝓcellȩ: et stetit in aurã. Non
stetit intempestate: s. in aurã. Et siluerꝰ
fluctus eiꝰ. Audite dehac re uocẽ ciꝰdã

Expanded text:
intus timores. «Anima eorum in malis tabesintus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
mare innauib facientẽs oꝑationẽ ĩ aqͥs młtis. hẽ.
in pͦpliᷤ ml̃ti. Aqͣs enim sepe ꝓpopłisponi : te-¬
stis ẽ. apocalypsis iohannis. Ubi interro¬
gat ioħs quid illȩ aquȩ ẽẽnt: responsum
ẽ ei. Popłi sunt. Qui gͦ faciunt oꝑationẽ E.
inaquis multis: ipsi uidunt oꝑa dñi. et
mirabilia eiꝰ imꝓsundo. Quid enim ꝓ¬
fundiꝰ cordib humanis: Inde plerũq
sionum: nauẽ ꝑturbant. Et quid agit᷑ in his:
Tolens ds ut adeũ clamniarent: & hi qͥ gub̃-¬
nant. etbi quiportant᷑: dix̃ ce stetit sp̃e ꝓcel¬
lȩ. Quid ÷ stetit: ꝑmansit. ꝑdurauit. Ad¬
huc turbat. diu iactat: seuit et ñtͣnsit. Dix̃
enim: et stetit spẽ ꝓcellȩ. Et quidegit istȩ
sp̃c ꝓcelle: Et exaltati s̃ fluctus eiꝰ. Ascendt᷑
usq ad cȩlos. Audiendo gͦ descendunt usq
ad abyssos: tim̃do ascendunt usq incȩlos.
Descendunt usq ad abyssos: forispigne.

Expanded text:
mare in navibus, facientes operationem in aquis multis:» id est, mare in navibus, facientes operationem in aquis multis:» id est, in populis multis. Aquas enim saepe pro populis poni, testis est Apocalypsis Joannis, ubi interrogans Joannes quid illae aquae essent, responsum est ei, «Populi sunt» . Qui ergo faciunt operationem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque sionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui portantur, «Dixit, et stetit spiritus procellae.» Quid est, «stetit?» Permansit, perduravit: adhuc turbat, diu jactat, saevit, et non transit. «Dixit» enim, «et stetit spiritus procellae.» Et quid egit iste spiritus procellae? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abyssos,» timendo. «Ascendunt usque in coelos, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae,
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Et exclamauerunt addnm con
tͥbularent᷑: et de necessitatib eorum libe¬
.Nrauit eos. Et quia languor erat ñ delec¬
tari: misit u̾bum suum et sanauit eos.
Uide quid mali habeat fastidiũ: uide
unde lib̾at illȩ adquẽ clamant fastidiẽ¬
tes. Misit u̾bum suum et sanauit eos:
ce eripuit eos. Unde : ñ de ertore. ñ de
fame. nͨ de difficultate uincendi peccã:
s de corruptila eorũ. Quedam corrupte¬
la mentis est: fastidire quoddulce ẽ. G
et de hoc beneficio sicut decet̾is suꝑiori¬
b: confiteant᷑ dno miserationes eiꝰ et
mirabilia eiꝰ filiis hominũ: et sacͥficent
sacͥficium laudis. Iamenim ut laudetur
suauis ẽ. dñs. Et annuncient oꝑa eiꝰ inexul¬
tatione. Non cum tedio. ñcum more. ñ c̃
Om̃s enim innaui sumꝰ. Alii oꝑant᷑. alii
portantur: simul tam̃omĩs et intempes¬
tate ꝑiclitantur. et importu saluantur.
Pꝰ hȩc enim omĩa: sequit᷑. Qui descendt̃

Expanded text:
quitur: «Et exclamaverunt ad Dominum, cum quitur: «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis.» Jam enim ut laudetur, suavis est Dominus. «Et enuntient opera ejus in exsultatione:» non cum taedio, non cum moerore, non cum Omnes enim in navi sumus: alii operantur, alii portantur; simul tamen omnes et in tempestate periclitantur, et in portu salvantur. Post haec enim omnia sequitur, «Qui descendunt
Abbreviated transcription (Latin):
ter iniusticias enim suas humiliati funt.
qr s̃ tͣbuebant ñ deo: quia suam iusticiã
constituebant. ignorantes dei iusticiã hu¬
miliatis: inuen̾unt se ñposse sine eiꝰ ad
minata ẽ. anima eoꝵ. I.am fastidiũ pa-¬
tiunt᷑: fastidio languent. fastidio ꝑicli¬
tantur: nͥ forte putas occidi eos fame
potuisse. & ñ potuisse fastidio: uide qͥd
sequatur. Cum dixisset omnẽ escam
abhominata ẽ anima eoꝵ. neqͣsi eos pu-¬
tares de sacietate securos. ñ magis uide-¬
res de fastidio morituros: & appinqͣue¬
runt inquit usq adportas mortis. Qa
gͦ restat: ut ce qͦd te delectet Uerbũ
dei ñ tͥ tͥbuas. neq hinc aliqͣ infleris ar¬
rogantia: et auiduscibi. in eosqui fastidioꝑi¬
clitantur suꝑbe insilias. Intellige etiam pre¬
stitum tͥ ẽẽ hoc: ñ ate tͥ eẽ. Quidenĩ babeᷤᷤ
qͦd ñ accepisti: Hocgͦ intelligens et hoc
uitio atq languore ꝑiclitans: fac quod se-¬

Expanded text:
ter injustitias enim suas humiliati sunt.» ter injustitias enim suas humiliati sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adminata est anima eorum.» Jam fastidium patiuntur, fastidio languent, fastidio periclitantur: nisi forte putas occidi eos fame potuisse, et non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, «Omnem escam abominata est anima eorum;» ne quasi eos putares de satietate securos, non magis videres de fastidio morituros: «Et appropinquaverunt,» inquit, «usque ad portas mortis.» Quid ergo restat? Ut quod te delectat verbum Dei, non tibi tribuas, neque hinc aliqua infleris arrogantia, et avidus cibi, in eos qui fastidio periclitantur superbe insilias. Intellige etiam tibi praestitum esse hoc, non a te tibi esse. Quid enim habes quod non accepisti ? Hoc ergo intelligens, et hoc vitio atque languore periclitans, fac quod se
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege ẽe̾t iusticia. S conelusit scͥptura oĩa
sub pecc̃o: ut ꝓmissio exfide iħu xp̃i daretur
credentibus. Lex autem sub intrauit: ut a¬
bundaret delictum. Accepisti uerbum. ac¬
cepisti p̾ceptum: nec desinis facẽ qͦd male fa¬
ciebas. Et acepto p̾cepto: auges peccã ꝑ pre¬
uaricationem suꝑbie. Site ignorabas. uel
disce te: humiliatus clamabis. et a necessita¬
tib lib̾abis: lib̾atus miserationes dñi confi¬
teb̾is. Et exclammnauer̃ ad dñm cũtͥbu¬
larentur: et de necessitatib eorũ saluos fe¬
cit eos. Lib̾atis de sccła temptatione: re¬
stat tedi atq fastidii. S pͥmo quidistis
p̾stitit lib̾atis: uidete. Et eduxit eos de
tenebris et umbra mortis: et uincula
eorum disrupit. Confiteant᷑ dño misera. Ec .ĩ.¬
tiones eiꝰ: et mirabilia eiꝰ filiis hominũ. Qͣre:
Quas difficultates uicit: Quia contͥuit
portas ereas: et uectes ferreos confregit.
Suscepit eos de uia iniquitatis eorum: ꝓp¬

Expanded text:
Lege esset justitia: sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Quare? quas difficultates vicit? «Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum: prop
Abbreviated transcription (Latin):
aaron: ꝙ posuit flumina in desertum.
Queris scdmordinẽ melchisedech ap̃ illos
ñinuenis: s ꝑtotũ orbem celebrat᷑ in ec-¬
dia. Asolis ortu usq adoccasũ: laudatur
sum sacͥfitiũ mundũ offertur nomini
meo. Ubi erant omĩa inmunda sacͥfitia
qñ desertum erant. qñ sqͣlebant. qͣndo
salinȩ erant om̃s gs: ibi nc̃ fontes. ibi nc̃
flumina. ibi nc stagna ⁊ exitꝰ aqͣr. Ergo¬
suꝑbis restitit. humilib autẽ grã dedit:
et habitare fecit illic esurientes. quia
edent pauꝑes et saturabunt᷑. Et con¬
stituer̃ ciuitatẽ habitationis. Interim
habitationis inspe: qm̃ qui me audit inqͥt
habitabit inspe. Et constituer̃ ciuitatẽ
habitationis: et seminauer̃ agͦs ce planta¬
uer̃ uineas. et fec̾unt fructũ frum̃ti: ad¬

Expanded text:
Aaron, quia posuit flumina in desertum: quaeris secundum ordinem Melchisedec; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia. «A solis ortu usque ad occasum laudatur sum, sacrificium mundum offertur nomini meo» . Ubi erant omnia immunda sacrificia, quando desertum erant, quando squalebant, quando salinae erant omnes gentes; ibi nunc fontes, ibi nunc flumina, ibi nunc stagna aquarsuperbis restitit, humilibus autem dedit gratiam. «Et habitare fecit illic esurientes:» quia, «Edent pauperes, et saturabuntur» . «Et constituerunt civitatem habitationis:» interim habitationis in spe; quoniam, «Qui me audit,» inquit, «habitabit in spe» . «Et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum frum
Abbreviated transcription (Latin):
naufragetis. minꝰ solliciti sitis. & ꝓ no¬
b̾minꝰ oretis. Quid enim frẽs: Quia ad
eadem gub̃nacula ñ sedetis. ñ in eadem
naue nauigatis: Post has . iiͦiͬ.
temptationes. qͣtuor exclamationes .iiiͬi.
lib̾ationes. qͣtuor miserationum dñicar̃
confessiones: gn̾alit̾ in hoc psalmo con¬
sequent̾ ip̃a comm̃dat᷑ eccłia. ut euidẽ¬
tissime nou̾itis de qͣ psalmꝰ ab exordio¬

Expanded text:
naufragatis, minus solliciti sitis, et pro nonaufragatis, minus solliciti sitis, et pro nobis minus oretis. Quid enim, fratres, quia ad eadem gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio
Abbreviated transcription (Latin):
confiteantur illi miserationes eiꝰ. Taibe¬
ratus autem aberrore. lib̃atus a diffi¬
cultate bene oꝑandi. lib̾atus atedio
fastidioq u̾bidi: fortassis dignus eris
ciu popls committatur: & constituaris
ingubernauilis nauis. recturus eccłiam. Ibi
quarta temptatio tempestatis marisqua-¬
tientis ȩccłiam: turbantis gub̾natorẽ. De¬
pius fidelis in popło di: quarta ista nr̃aẽ.
Qnͣto enĩplus honoram᷑: tanto płꝰꝑicli¬
.iͭii. tam᷑. Metuendum ẽ. ne au̾tat aliquem
urͣm au̾itate: ꝑiculum erroris. Metuen¬
dum ẽ ne uincat unumquẽq cupiditas
sua. et eligat eam seqͥ: qͣm ex eiꝰ difficul¬
tatib exclamare addñm. Metuendũ :¬
dei. & fastidio moriat᷑. Temptatio ue¬
ro gubnandi. temptatio ꝑiculoꝵ in re-¬
genda eccł̃ia: nos potissimũ tangit.
S qͦmͦ et uos alieni eritis. si nauis tota¬
ꝑiclitabit᷑: Qd ideo dixi. ne in hac qͣr¬
laborationib ñ desistatis: ñuos pͥmo

Expanded text:
confiteantur illi miserationes ejus. 7. Libeconfiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant gubernatorem. Depius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarb orationibus non desistatis, nam vos primo
Abbreviated transcription (Latin):
ut quẽ admodum noluit ẽẽ adult̾ sic ñ sit.
quomꝰ noluit eẽ.fur. sic ñ sit. et cet̾a illa oĩa
que uolunt homines uincere: et sepe in¬
flexi suꝑantur. ut exclament ad dnm.
&e de necessitatib eorum eruat eos: et li¬
berati confiteantur dño miserationes eiꝰ.
Quisqͥs gͦ talis ẽ. & iuncit illas difficul¬
tates. & ꝓbabilit̾ iam conu̾sat᷑ int̾ homineᷤᷤ
sine ulla querela malorũ morũ: excipit
temptationẽ. Ii.ercia tedii cuidã
inmoram huius uitȩ: itaut aliquando
eum neclegere. nec orare delectet. Tercia
temptatio pͥori contraria. Prius enimꝑi-¬
ditabat᷑ fame: pꝰea fastidio. Unde & hoc
nͥ dequodam languore anue: Iam ñ
te illicit adult̾ium: nec tam̃ delectat d̾i
picentiȩ. de quibus duob te euasisse lȩ¬
taris: uide ne tedium fastidiumq te nec¬
cet. Nonẽ &e istaleuis temptatio. Agnos¬
ce te inilla. et exclama addm̃ ut de ne¬
cessitatib tuis etiam hic lib̾et te: et de
hac temptatione lib̃atus cum fueris.

Expanded text:
 sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, et saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla querela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei piscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris,
Abbreviated transcription (Latin):
nullus qui te p̾mebat remanet inimnicꝰ.
incongregatione omniũ gentiũ redẽp-
ta ꝑ xp̃m. Non qͣsi simul contingant
hȩc quȩ cantant᷑ in om̃ib gentib: sed
insingulis quibꝰq credentib. Inppłoaũ
illo alit̾. Totus enim popłs tota gensil
illa: ex semine abrahe scdm carnẽ. To uͣxͣ¬
ta multitudo domꝰ isrł semel educta ÷
exegypto: semel ꝑmare rubrũ ducta.
semel ad t̾ram ꝓmissionis ꝑduc̾ta. Si¬
mul enim om̃serant: in quib hȩc cõ-¬
tingebant. Hȩc autẽ infigura contin-¬
gebant millis. Scͥpta sunt autẽ ad cor-¬
reptionẽ nr̃am: in quos finis scłorũ obue-

Expanded text:
nullus qui te premebat, remanet inimicus. nullus qui te premebat, remanet inimicus. in congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis
Abbreviated transcription (Latin):
I. Dicant qͥ redemptisunt ad nõ. Redẽp¬
tus quidẽ uidetur & popłs isrł de t̾ra
egypti. demanu seruitutis: exlaborib
fructuosis. exoꝑib luteis. Uideamꝰ tñ
utrum ipsi sint qui hȩc dicunt: qui
ab egypto lib̾ati sunt a dño. Nonita ẽ.
s qui sunt istrꝰ Quosredemit de ma¬
nu inimicorum. Adhuc pot̾ quisq & il¬
los acciꝑe redemptos de manu inimicoꝵ¬
ꝓpͥe expͥmantur: qui sint ꝓpt̾ qͦs hec uu¬
lt psalmꝰ iste cantari. De regionib con¬
gregauit eos. Possunt ẽẽ adhuc regio¬
nes egypti. Multe enim etiã unius ꝓ¬
uinciȩ regiones sunt. Aꝑte dicat. Abo¬
tiente et occasu: ab aquilone et mari.
Istos gͦ iam redemptos: intelligimꝰ in toto orbe t̾iarũ
Populus hic dei de magna et lata egy p¬
tolib̾atus. tanqͣm ꝑmare rubrũ ducit᷑:
ut inbaptismũ finat inimicos. Sacram̃¬
to enim tanqͣm rubrimaris. baptismo
scilicet xͥ sanguine consecrato insequen¬
tes egyptii id ÷ peccã delent᷑: te euadente

Expanded text:
 Dicant qui redempti sunt a Domino.» Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu inimicoProprie exprimantur qui sint propter quos haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente,
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ut illiꝰ gr̃a glorificetur: uniciuq
hominũ qͦd dicturꝰ sum si fieri pot̾ con¬
ꝓpt̾ hocminꝰ intelligunt: inueniant
u̾sint. et ꝓficiendo ad intellectũ festi¬
nent. Non autẽ arbitror deserturũ
dm̃ conatum nr̃m. ut adom̃s ꝑueni-¬
at qͦd loqͥm᷑ siue exptos. siue in exptoꝰ.
ut exꝑti approbent. in exꝑti desident.
e omnib suauis sit disputatio mea: quȩ
pͥmum dño suauis erat si ueridica erit.
Ueridica autem erit: si non michi ame
s ab illo erit. Sic cepit psalmꝰ Confite¬
etꝰ. Hoc confitemini: qm̃ suauisẽ. Si gꝰ¬
tastis: confitemini. Non pot̾ aut̾ con¬
fit̾i: qͥ gustare noluit. Unde enim dic¬
turꝰ es suaue ẽẽ qͦd nescitur: Tos autẽ
sigustastis quã suauis ẽ dñs: confitemi¬
tate: confessionẽ eructatẽ. In scłm mi-

Expanded text:
ratur, ut illius gratia glorificetur. Unicuique ratur, ut illius gratia glorificetur. Unicuique hominum quod dicturus sum, si fieri potest, ocpropter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti approbent, inexperti desiderent, et omnibus suavis sit disputatio mea: quae primum Domino suavis erit, si veridica erit; veridica autem erit, si non mihi a me, sed ab illo erit. Sic coepit Psalmejus.» Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem confiteri qui gustare noluit: unde enim dicturus est suave esse quod nescit? Vos autem si gustastis quam suavis est Dominus , «Confitemitate, confessione eructate. «In saeculum»
Abbreviated transcription (Latin):
SAł ocꝰ iste miseratio¬
nes dĩ comm̃dat nob. ꝓ
tisẽ dulcior. Et mir̃
si pot̾it suauis ẽẽ cuili¬
bet: nͥ illi qͥ qͦd inisto psalmo audit in
se dicit. Nontñ uni alicui uel duob
sppło dĩ conscriptus ẽ. & ad se agnos¬
cendum tanqͣm in speculo ꝓposit᷑: cuius
titul ñ nc̃ tractandus ẽ. Est enim alła.¬
Et bis alła: qͦd nob cantare certo temꝑe
dieb cantamꝰ alła. Certisquidẽ dieb
cantamꝰ: s omĩ die cogitamus. Sienĩ h
u̾bo significatur laus dei. et si ñ in ore
carnis. certe inore cordis: semꝑ laus eiꝰ
S et alius suꝑior sic ht̃: et qͣntum appa¬
ret exeiꝰ textu cantatꝰ ẽ. ille de ppło isrł.
Cantat᷑ autẽ iste de uniu̾sa eccłia dei:
niens adlapidẽ angularẽ clamat abba:
alius exalio latere clamat pat̾. In illo
itaq lapide angulari. qui est pax nr̃a:¬
.łeoĩ. qui fecit utͣq unum. Uideamꝰ gͦ hic qͥd
admoneat᷑. et unde gͣtulem᷑. et unde
gemamꝰ. et uñ auxiliũ pꝰtulemꝰ: unde

Expanded text:
salmus iste miserationes Dei commendat nobis, tis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. Cujus titulus non nunc tractandus est: est enim, «Aet bis «Alleluia.» Quod nobis cantare certo tempordiebus cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore carnis, certe in ore cordis, «Semper laus ejus sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex ejus textu, cantatus est ille de populo Israel; cantatur autem iste de universa Ecclesia Dei niens ad lapidem angularem, clamat, «Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, et unde auxilium postulemus; unde
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. Tiue gͦ bene. iam muia posit᷑ es:
iã audistiquid ag̾e debeas. qͥd sꝑare : qͥd
alud excipit. qm̃ conaris et suꝑ aris:
.iii. Sedentes intenebris et umbra mortis:
compeditos in mdicitate et ferro. Unde
hoc nͥ quia tͥ tͥbuebas. quia grãm dei ñ
agnoscebas. quia consilium dñi circate
reꝓbabas: Namuide quid adiungat.
biam iusticiam dñi nescientes. et suã
uolentes constituere: & consiliũ altissimi
exac̾bauer᷑. ⁊ humiliatumẽ in laborib
coreorum. Et nunc pugna contͣ concu¬
piscentiam: dõ desistente ab ad iutorio.
laborare potes: iunce nͨ potes. Et cum
fu̾is p̾ssus consuetudine tua pͣua humi¬
liabit᷑ cortuum in laborib: ut iã corde
humiliato discas clamare infelix ego ho¬
mo: quisme lib̾abit de corꝑe mortis hꝰ:

Expanded text:
ive ergo bene; jam in via positus es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam conaris et superaris? «Sedentes in tenebris et in umbra mortis, compeditos in mendicitate et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat: biam, justitiam Domini nescientes, et suam volentes constituere . «Et consilium Altissimi exacerbaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum.» Et nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?
Abbreviated transcription (Latin):
strum̃ta uel uasa. qͥd aluid ꝗͣ oꝑa manuũ
eis supplicamꝰ. quia ꝑ ea supplicamꝰ dõ: Illa
plus ualet in affectib miserorum uiuentiᷤ
similis forma. qͣsibi efficit supplicari : qͣm
qͦd eam manifestum ẽ. ñ eẽ uiuentẽ. ut de¬
beat a uiuente contẽpni. Plus enim ualet
simulacra ad curuandam infelicẽ animã.
hñt: mauꝰ hñt. pedes hñt: qͣm ad corrigẽ¬
dam. qͦd ñ loquent᷑. ñ uidebunt. ñ audiẽt.
mo sequit᷑ : ut scilicet similes illis fiant
qui faciunt ea. ⁊ om̃s qͥ confidunt in eis.
Uideant gͦ isti aꝑtis et sentientib oculis:
et adorent clausis ⁊ mortuis m̾tib. necui¬
dentia nec uiuentia simulacra. Domu̾¬

Expanded text:
a manuum eis supplicamus, quia, per ea supplicamus Deo? Illa plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma, quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam, habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, mo sequitur; ut scilicet, «Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo isti apertis et sentientibus oculis, et adorent clausis et mortuis mentibus, nec videntia, nec viventia simulacra.
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑: ñ ẽ spes. Quod enim uidet. quis.
quid sꝑat: Si autẽ qͦd ñ uidemꝰ sꝑamꝰ:
ꝑpatientiam expectamꝰ. S ut ꝑduret
usq infinem ipsa pacientia: ad utor &e ꝓ
carnales instruunt᷑ in sp̃u mansuetudiniᷤᷤ
quia ipsitanqͣ suꝑiores ꝓinferiorib suppli¬
cant. iamuident: ⁊ illis iamresẽ. q̃ adhuc
inferiorib spesẽ: Nonẽ ita. Namet domꝰ
sunt. et cognoscant sicut et cognitis: adiu

Expanded text:
enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed ut perduret usque in finem ipsa patientia, «Adjutor eorucarnales instruuntur in spiritu mansuetudinis, quia ipsi tanquam superiores pro inferioribus supplicant jam vident, et illis jam res est quae adhuc inferioribus spes est? Non est ita: nam et «domus sunt , et cognoscant sicut et cogniti sunt ,
Abbreviated transcription (Latin):
ni debent᷑ nͥ mala ꝓmalis: retͥbuit autẽ
ds ꝑindebitam grãm bona ꝓmalis: hanc
retͥbutionem rogat qui dicit. Retribue
seruo tuo. Uiuam: ⁊ custodiam uerba tua.
Quatuor enim retͥbutiones sunt. Aut ma
laꝓmalis retͥbuuntur. sicut d̾s ignem
ȩternum retributurꝰ ÷ impiis. aut bona
ꝓbonis. sicut regnum ȩt̾num retͥbutus
diam iustificat impium: aut mala ꝓbo

Expanded text:
ni debentur nisi mala pro malis, retribuit autem ni debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus atiam justificat impium; aut mala pro
Abbreviated transcription (Latin):
Ihuius psalmi suꝑiora uii¬
meministis km̃i: adiuuare
nos debent ad intelligenda se¬
quentia. Et enim que tanqͣ
ex unius hominis ꝑsona loquunt᷑. m̃bra
sunt xp̃i: et adunum caput tanꝗͣ unum
ꝑtinent corpus. Nempe suꝑius dix̾at. In quo¬
corrigit iunior uiam suã: Incustodiendou̾¬
batua. Ecce nunc aꝑtius ut id faciat poscit
auxilium. Netͥbue inquit seruo tuo.
Uiuam: et custodiãu̾batua. Sibonaꝓbo
ꝓbono obedientiȩ flagitaret: sed dixit. retri¬
bue seruo tuo: uiuam & custodiã uerbatua.
Quodqͥd: aliud. qͣm dice̾ mortuos ea custo¬
dire ñ posse: infideles uidelicet de quib dr.
sine mortuos sepelire mortuos suos: Qua¬
ꝓpt̾ simortuos intelligimꝰ infideles. uiuos
autẽ fideles qm iustus ex fide uiuit: nec
possunt custo diri u̾ba di nͥ ꝑfidem que ꝑ
dilectionẽ oꝑatur: hanc sibi poscit qui
dicit. Retͥbue seruo tuo. Uiiam: et custo¬
diam u̾ba tua. Et qmante fidem ñ homi¬

Expanded text:
hujus psalmi superiomeministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quocorrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona pro pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quapropter si mortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homi
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiam: ut retͥbuant᷑ mala ꝓmali ᷤᷤ.
bonaꝓbonis. Tercia ꝑtinet admiscđiã:
ut retribuant᷑ bona ꝓmalis. Quartã
ds nescit. Nulli enimmalũ ꝓ bono recͥ¬
buit. Hȩc autẽ qͣm tercio loco posui: pri

Expanded text:
iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam ut retribuantur bona pro malis; quartam Deus nescit nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem, quam tertio loco posui, pri
Abbreviated transcription (Latin):
micos ur̃os. hoc ẽ retribute bona ꝓmalis.
s de isto inquilinatu uel incolatu: ñ ẽ ser¬
mo coartandꝰ. Et ideo ñ istȩ de hacre: s aliꝰ
expectandꝰ. ⁊ dño adiuuante reddendus ẽ¬

Expanded text:
micos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. micos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante reddendus e