comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alus cõstitutiomb scriptis ceo̾
quidem pre memorie nõ defu̾ti̾
aliquid plenesacuut s deiam p̃¬
titis. quam scribi iõ solum mõ
pmisim ait eõs quib illa forte cõ¬
stitutio pdẽ co qd d tscendar eor̃
exin plesnso hacutilitate prinare¬
m sic̾etiam añastasu piememo¬
ne q̃ natales adoptare cõtribii¬
t nõ eemportunam decetõ nt̃is
subiectis ꝑmittim. isi ad hocpo¬
sitam solum mõ siminus ũsiq̃
utilitas aliquib ĩn reposita ẽbãs
nenouideamur ꝑnras amputa¬
releges. Oport enim aliquidi
semꝑinchoare bomim no eaq̃r
aquibdam p̃existant destrue nii
enimpatris ad ꝓ ham̃ constituti¬
cẽm tempate quidem introduc¬
tamzornate positamq̃ a doptio¬
nes nat᷑alium ꝓhibiit. młtamo
ab surditatem bntes⁊ indiscre¬
teuclut aduenas quosdã legitti
rat primitrs nat̾ales cirea quo¬
nm succĩonem nõ laboraum̃
scmel enimeos efficiẽtes legiti¬
mos dam̃habe etiam succ̃iones

Expanded text:
aliis constitutionibus scriptis Zeno quidem piae memoriae non de futuris aliquid paene sancivit, sed de iam praeteritis: quam scribi ideo solummodo permisimus, ut eos quibus illa forte constitutio prodest, quod descendat eorum exinde proles, non hac utilitate privaremus. Sicut etiam Anastasii piae memoriae, quae naturales adoptare contribuit, non esse inportunam de cetero nostris subiectis permittimus, nisi ad hoc positam solummodo sinimus, ut si qua utilitas aliquibus inde reposita est, hanc non videamur per nostras amputare leges: oportet enim semper aliquod incohare bonum, non ea quae a quibusdam praeexistant destruere. Nostri enim patris approbamus constitutionem temperate quidem introductam et ornate positam. quae adoptiones naturalium prohibuit multam absurditatem habentes et indiscrete velut advenas quosdam legitimorant primitus naturales. Circa quorum successionem non laborabimus: semel enim eos efficientes legitimos damus habere etiam successiones
Abbreviated transcription (Latin):
b̾in reliquis autemth untus q̃
exlege uocant̃ ominb mois uei̾¬
ant. Ausitestatus fu̾it. adscriptoᷤ
descendet brdes. semel aũt factuz
cunalem lex suscipiẽs. ⁊ inscribẽs
cune⁊ successiões.⁊ aliamomẽm
ordinatam dedit inte succĩonẽ
⁊q̃stum. Siquis aũt ulexgenere
ulextranens scriptus forsam. auꝰ
nõ scriptus uoluit adire impĩ
e semetipm offerre cune.licẽtiam
bãt hoc agendi ⁊ clistributã cimie
ptemaccipiẽs fĩcunriał⁊ tam fortu¬
ne qm functionum successorsibz
nõ natales antem eisolum mõ
fit. licent eicurie honore scribe eõ
brdes ⁊scriptap omnioblatiõe cõ¬
sistat. ⁊ nõ egeat b̾ antiq̃rum legi

Expanded text:
est, in reliquis autem tribus unciis qui ex lege vocantur omnibus modis venient, aut si testatus fuerit ad scriptos descendent heredes. Semel autem factum curialem lex suscipiens et inscribens curiae et successiones et aliam omnem ordinatam dedit vitae successionem et quaestum. Si quis autem vel ex genere vel extraneus, scriptus forsan aut etiam non scriptus, voluerit adire imperium et semet ipsum offerre curiae, licentiam habeat hoc agendi, et distributam curiae partem accipiens fieri curialis et tam fortunae quam functionum successor, si at, naturales autem ei solummodo sint, liceat ei cum curiae onere scribere eos heredes; et scriptura pro omni oblatione consistat et non egeat hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
quibdam cõstitustioni b dictu
Coportere in quib patres donãt fi¬
lus aũ relinquut⁊ in biismodi
agẽ filiorum omina agetiquec̃q
inlegittimis definita sũt filus.
Llltima siquidem nos pars legis
crpectat.ũ⁊ ipã conpetẽtem susci¬
piat orclinema emimẽmus qui
neqr ipõ nat̾alium nõe dignisũt.
primum quidemomiis qui excõ¬
plexib nõ eñim hocuecaminnu

Expanded text:
quibusdam constitutionibus dictum est oportere in quibus patres donant filiis aut relinquant, in his etiam agere filiorum, omnia agenti quaecumque in legitimis definita sunt filiis. Caput XV Vltima siquidem nos pars legis expectat, ut ipsa competentem suscipiat ordinem et enumeremus, qui neque ipso naturalium nomine digni sunt. Primum quidem omnis qui ex complexibus non enim vocabimu
Abbreviated transcription (Latin):
aucurialem pueiant. Siuo etiua
exancilla cinati sint. si eos manu¬
coobtulir cosetiam sic suscipia¬
nt᷑ ⁊ fuit cirales si cutestator no¬
lit. int sit corum desidiun fec̃.
Offentes enimeo semetipos cu

Expanded text:
aut curialem perveniant. Si vero etiam ex ancilla ei nati sunt, si eos manuet obtulerit eos, etiam sic suscipiantur et sint curiales, sicut testator voluit aut sicut eorum desiderium fecit: offerentes enim semet ipsos cu
Abbreviated transcription (Latin):
tnsire. Si quis igit᷑ hñs filios leg¬
ittimos relinqͣt mat̾ales ab intes¬
tato quidem nncħ eis existẽ omni¬
no uolunꝰ ⁊ pasciũo nat̾ales a legit¬
tinis sanctim ut decet eos sccłmis
qd̾ iudelic apd̃maĩs leges uiri bõi
arbittu dr hoc ip̃o custodiendo. nł
si coniugẽ quidem hãt filios autẽ

Expanded text:
nsire. Si quis igitur habens filios legitimos relinquat et naturales, ab intestato quidem nihil eis existere omnino volumus, pasci vero naturales a legitimis sancimus, ut decet eos secundumquod videlicet apud nostras leges viri boni arbitratu dicitur. Hoc ipso custodiendo, vel si coniug
Abbreviated transcription (Latin):
ad succionem eius introduci su rõ¬
tũ fuĩt abintestatus Nam sihec ỹ
sanciimus. indiscreta quidemez
q̃muliensm sũt. quam potiꝰ aut q̃
miñ amauint. in discreta quidem
q̃ filiorumanos no damus luxuriã¬
tib s pudicis legem ¶No aut dif¬
mascuł aliam infeminis seđmnh
porim legem ¶Oportz enim pomẽ
ui am subtilitate simulcrpietatez¬

Expanded text:
ad successionem eius introduci, si morad successionem eius introduci, si mortuus fuerit intestatus. Nam si non hoc sanciverimus, indiscreta quidem erunt quae mulierum sunt, quam potius aut quam minus amaverit, indiscreta quidem quae filiorum: et nos non damus luxuriantibus, sed pudicis legem. Non autem difmasculis et aliam in feminis secundum hoc ponimus legem. Oportet enim per omnem viam subtilitatem simulque pietate
Abbreviated transcription (Latin):
solummo hoc sanctim ubi onno
indubitatus ẽ⁊ cocubine in domo
affect᷑ꝰ. filiorum ibidem ꝓ les rali¬
m̃tum damus. eis Ñtestatis parẽ¬
tib defuc̃tis duas pathe subeun
filii portioem amat accipiat. Et ħ
dicimꝰ siuni cõcubine sotiet᷑ aut fi¬
tes cõcubina morte forsam ause¬
panone filnei domi sĩt. teemn da¬
m̃eis abintestato ad duanimur¬
cõcupiscentia ei fiñt. ⁊ alias supa¬
lias introclireit prioricõcubinas¬
ꝯmltis multitudine habĩt mi¬
lierum fornicãtium. sic enm dicẽ
melius ẽ. ⁊excis filios hñs mona¬
t̃multas simul desens cõcribinas
odibił quidem ẽ. istetalis peulau̾t
hac lege mõis omnib cum talib
filus ⁊ cocubims excludat. Si c̃ eĩ
siquis legittime copulat urori ali¬
as sup inducẽ nõ potĩt.mmio cõ¬
sistete ⁊ exb̃i legitimos ꝓcare. ita
n p̃t agnitam quo diximꝰ mo cõci.¬
binam ecxilla filios dabim sietiã a¬
liqd opus libidinis aliu fec̃e hoc¬

Expanded text:
solummodo haec sancimus, ubi omnino indubitatus est et concubinae in domo affectus et filiorum ibidem proles et alimentum: damus eis et intestatis parentibus defunctis duas paternae subsfilii portionem et mater accipiat. Et haec dicimus, si uni concubinae societur et fite concubina, morte forsan aut separatione, filii ei domi sint. Tunc enim damus eis ab intestato ad duarum unconcupiscentia ei fuerit et alias super alias introduxerit priori concubinas, et multitudinem habuerit mulierum fornicantium sic enim dicere melius est, et ex eis filios habens moriatur multas simul deserens concubinas, odibilis quidem est iste talis, procul autem hac lege modis omnibus cum talibus filiis et concube copulatur uxori, alias superinducere non poterit matrimonio consistente et ex his legitimos procreare, ita neque post agnitam quo diximus modo concubinam et ex illa filios dabimus, si etiam aliquod opus libidinis aliud fece
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exquib illenatꝰ ẽꝯ qui exutroq st̃
ꝯqui exeo ꝓcessut. facimꝰeum ue¬
lur exq̃dam machinaticẽ cognati
Sactimus enimoblatumcune
nat᷑alem filium solum mõ patrile¬
gitimumfi successorem.nllum
trĩbabe participium adascẽdente
añ desçendentes añ exlate agnato
ułcognatos patrisaũillos aliqd̾
babe panicipumma dillorum suc¬
cefficem. equum etiam eidãtes p̾¬
uileginm. ũ sicurnec ilł fit iste su

Expanded text:
est et qui ex utroque sunt et qui ex eo processerunt facimus eum velut ex quadam machinatione cognatum. Sancimus enim oblatum curiae naturalem filium solummodo patri legitimum fieri successorem, nullum tamen habere participium ad ascendentes aut descendentes aut ex latere agnatos vel cognatos patris, aut illos aliquid habere participium ad illorum successionem, aequum etiam ei dantes privilegium, ut sicut nec illis fit iste su
Abbreviated transcription (Latin):
ẽaadhuc amplius decã sancim ũ
itł si non pat offerat lib autem sem¬
el filius  fiat. possit⁊semctip̃m offẽ¬
recune etiaml legitima nõ existy¬
moĩ psoam succĩone sancitum
ẽ. nonuidẽt ab surdum nob̾ ꝯ desu¬
gessiõe sicut p̾clixunus c̃minare.
Siquis igit nat᷑alis seđinhec sce¬
maidest oblatiõis fiat curiałent¬

Expanded text:
Et adhuc amplius de causa sancimus, ut vel si non pater offerat, liber autem semel filius fiat, possit et semet ipsum offerre curiae, etiam hic legitima non existusmodi personarum successione sancitum est, non videtur absurdum nobis et de successione, sicut praediximus, terminare. Si quis igitur naturalis secundum hoc schema id est oblationis fiat curia
Abbreviated transcription (Latin):
ũ non amplius hãtamo borum q
abinitio legittinn sũt mnt omne
minus hntẽ. Cam semelautem
illi suscepint oblaticẽm.⁊ ppea ad ĩ
legittimorum ascendint nõ sinꝰ
cos abstinẽ sepattum brditate. au

Expanded text:
ut non amplius habeat uno horum qui ab initio legitimi sunt et inter omnes minus habente. Cum semel autem illi susceperint oblationem et propterea ad ius legitimorum ascenderint, non sinimus eos abstinere se patrum hereditate aut
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis ꝓcedẽs legutums aũt
ctiaminẜuiture natum silbẽ¬
tatem quidemmennt. masit
autemnat᷑aleb modis uans
mant̾es sic etiam reliq̃ sc̃mus.

Expanded text:
nuptiis procedens legitimis, aut etiam in servitute natum, si libertatem quidem meruerit, manserit autem naturale, hoc modi varii umerantes sic etiam reliqua sancimus.
Abbreviated transcription (Latin):
te scribentium.aũ qd omnum
leuissimum putat peierãta tãcemꝰ
eaque tͣclita sunt exmemoria no¬
b̾inꝑsonis glosis taba delinquẽ¬
tib priscis ip̃ib. Neigit semp
talefidelictum sinam̃ine qd̾ agẽ
licet mext̃neis ⁊ignotis. b̃ inppͥri¬
is nat᷑alib filus homines agẽ ꝓ¬

Expanded text:
tem scribentium, aut quod omnium levissimum putant peierant: et tacemus ea quae tradita sunt ex memoria nobis in personis gloriosis talia delinquentibus priscis temporibus. Ne igitur semper tale fieri delictum sinamus, nec quod agere licet in extraneis et ignotis hoc in propriis naturalibus filiis homines age
Abbreviated transcription (Latin):
fi̾curialem. dem̃ ille amplectat᷑ sc̃¬
ptam. legittm moxfi.nat̾alum
iure omnno libatus: sictimiia
mortuo parre semeripͥm filiaũ fili¬
i offerãt. nõ existente quidem legit¬
tuna sobole. etiam sicenit legittizi
⁊cimꝰales. Dm̃ pat̾ quidem etiam
existetib legattimis offertame. põ
legittimos filios. Quiuo semet ꝑ¬

Expanded text:
atur scripturam, legitimus mox fiet naturalium iure omnino liberatus. Sive etiam a mortuo patre semet ipsum filius aut filii offerant, non existent, quidem legitima sobole, etiam sic erunt legitimi et curiales. Proinde pater quidem etiam existentibus legitimis offeret curiae non legitimos filios; qui vero
Abbreviated transcription (Latin):
quetheodosi piemone introdux̃
memorie. Sanctitum ẽnamqa
beo ũ possit natales filios. aũ om̃
aũ aliquos offerte cumis. añ filias.
cuialib eopulare ¶ Et qm mod̾
iste nõ simplicẽ habut legis la¬
toẽm s uarie ⁊ deoblatioĩb dictĩ
orum hrdes existãt⁊ qui nrsꝰ ad
ĩeorumbrditatum accedãt. iust̾i
c̃dimus hoc primi legis latiõi
dispoentes capitulumita ad relio¬
uos modos qui ad legittimorumĩ
ferunt accedenit que emmin sũt
facileomnino ẽ dicẽ.¶ Siquis ig
fui̾t nat᷑alium filiorum pat̾. sue
curiał existens sen lib̾ acuria licẽti ã
babebbos añ quosda exhis siũ legi¬
ttimonim sit filiorum pat̾ sũetiã
no s solum ino nat̾alium. offẽre
cunelic forte illustris dignitatiss¬
tit. dͦmĩes licer cuĩale sit ab hec ẜ¬
tortuna libos fac¶Oblatiois ant
mod̾ siue fiat apatre ad huc supsti¬
tecum quispiam in communefi¬
lium offeret. h̾ namq gestum ẽ in
filio calo nat̾ali filio cunali apatre

Expanded text:
Theodosius piae et novae introduxit memoriae. Sancitum namque est ab eo, ut possit naturales filios aut omnes aut aliquos offerre curiis aut filias curialibus copulare. Et quoniam modus iste non simplicem habuit legislationem, sed varie et de oblationibus dictum quorum heredes existant et qui rursus ad eorum hereditatem accedant, iustum credidimus hoc primum legislationis disponentes capitulum ita ad reliquos modos qui ad legitimorum ius ferunt accedere; quae enim inde sunt facile omnino est dicere. Si quis igitur fuerit naturalium filiorum pater, sive curialis existens seu liber a curia, licentiam habebit hos aut quosdam ex eis, sive legitimorum sit filiorum pater sive etiam non sed solummodo naturalium, offerre curiae, licet forte illustris dignitatis squae homines, licet curiales sint, ab hac fortuna liberos facit. Oblationis autem modus, sive fiat a patre adhuc superstite, cum quispiam in commune filium offert hoc namque gestum est in Philocalo naturali filio curiali a patre
Abbreviated transcription (Latin):
sũt sicuti dixim̾ appellaticẽm.
¶Nata si quãdem abitio dudur
filiorum pc̃ationesactira scriptĩ
nõ clumpositis leg̃ib om̃o simi¬
lit̃ quidem libos similit autem ꝑ¬
clicit ingennos. primis namqͥr
alioscema. ẜintutemnamq inue¬
ñ bellumnat̃ales. autem castitatis
cas. lexantemnirs burusmõi de¬
lictacurãs. lib̾tatem suis molitaẽ
⁊młtum debis tẽtauit modõs int̾¬
duces denamilia impatorieuõs¬

Expanded text:
sicuti diximus, appellatione. Natura siquidem ab initio, dum de filiorum procreatione sanciret scriptis nondum positis legibus, omnes similiter quidem liberos similiter autem produxit ingenuos. Primis namque aliud schema. Servitutem namque iuvenit bellum, naturales autem castitatis casus; lex autem rursus huiusmodi delicta curans libertatem servis molita est et multum de his tractavit modos introducens dena milia; imperatori
Abbreviated transcription (Latin):
cet. s etiam hec mostrant ꝯicdig
¶Oport igir nos itafaeẽ cõstituti¬
õem.ut nullus ignoꝵ q̃ possũt
innatalibuale ¶Dicimꝰ autem
inchoãtes legem quiconstunt
nat᷑ales. quib q mõis pcecit̾
ad legiitimos qu̾orum pluris
tustas usa ẽbis amare. quo mo
Is humane. nec ilbõ quoq re

Expanded text:
cet, sed etiam hoc monstrantur indigni. Oportet igitur nos ita facere constitutionem, ut nullus ignoret quae possunt in naturalibus valere. Dicimus autem incohantes legem, qui consistunt naturales, quibusque modis procedunt ad legitimos quorum plurimotustas usa est his amare, quomodo vero nos humane. Nec illud quoque re
Abbreviated transcription (Latin):
moriecprib cõstitutionum sc̾p¬
tum ẽlibris. dem̃ paulatim medi¬
alii quidem⁊ dan⁊ relinquialiqd
eis apatrib cõcedetes aliquiañt
nat̾ali iure priorilibatilegitum

Expanded text:
oribus in constitutionum scriptum est libris, deinde paulatim in medialii quidem et dari et relinqui aliquid eis a patribus concedentes, aliqui autem naturali iure priori liberati legitim
Abbreviated transcription (Latin):
si testet᷑ ul sinofacta uolũtarede¬
cessit eos qui ad curiã uenumt yo¬
mifint quidem solummõ. nõ tñ
obtulit at illietiam sicuolut au̾
quidam ereis cunam respicẽ etiã
tẽnonemuntiecuriam agetiaũ
agẽtib scdmquatitatem dentir
Siuõ nullus nat̾alium aũ uelit
aũ auferat̃ tc̃ nouem untias ciĩ
aꝑcipiat palam quippe ẽ quia si¬
mul sequit ubiq fiscu ẜ cõstitu

Expanded text:
l si non facta voluntate decesserit, eos qui ad curiam veniunt nomiserit quidem solummodo non tamen obtulerit, at illi etiam sic volunt aut quidam ex eis ad curiam respicere, etiam tunc novem unciae curiam agenti aut agentibus secundum quantitatem dentur. Si vero nullus naturalium aut velit aut offeratur, tunc novem uncias curia percipiat: palam quippe est, quia simul sequitur ubique fiscus secu
Abbreviated transcription (Latin):
ccessores. nec illi ad eiꝰ nocent sucq̃¬
oẽm nsiforte scripẜint aũipe illo
aũ ab illis serbatur. soliem patri
gittimis efficiant. successoreasiꝗ
dem habiu̾t filios quit᷑alis ẽ aut
nepotos delegittimis sibipcatos
uxorib ⁊ mito ctiam curiales cõ¬
stitutos mõis omnib eis succe¬
dant. quienm leg̾ali ẽ pprio fili¬
ghabe aut pat̾nam successione

Expanded text:
ccessor, nec illi ad eius vocentur successionem, nisi forte scripserit aut ipse illos aut ab illis scribatur. Soli enim patgitimis efficiantur successores. Si quidem habuerit filios qui talis est aut nepotes de legitimis sibi procreatos uxoribus, et merito etiam curiales constitutos, modis omnibus ei succedant: quid enim legalius est proprio filio ad paternam successionem?
Abbreviated transcription (Latin):
talib instrum̃tis. añ etiam absor
bis adferninas mascut cõueniẽ¬
tib ũ ab intio bant ad eas nipti¬
arum legittimarum affectum
⁊ benim incalumpnia postum
nos respiciẽtes lege dec̾umius d
in hisquidem qui fortime cligrui¬
tate ꝓuecti sũt qd̾ autem inme¬
dicc̾ri bominum statu agẽduo
sit. ad demosttionem lecattuna¬
nim nuptiari. quid uõdeĩce¬
p ꝑmissum ẽ plebi Q uapp n¬
nptus peedẽtib. exhoc ip̃o simt

Expanded text:
talibus instrumentis aut etiam absque his, sic ad feminas masculis convenientibus, ut ab initio habeant ad eas nuptiarum legitimarum affectum. Et hoc enim in calumnia positum nos respicientes lege discrevimus, quid in his quidem qui fortunae dignitate provecti sunt, quid autem in mediocri hoc hominum statu agendum sit ad demonstrationem legitimarum nuptiarum, quid vero deinceps permissum est plebi. Quapropt
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pc̃apͥitis dimiputionem pent.
tur. Attam̃ capitis dimimitõe
minimam eos tollintã prohibu¬
it constirutio nunc autemnos i¬
eamdem adquisitionem que par
rogationem siebat coartauimus
adsimilitudinem nafalium pa¬
rentum. nichil enim aliud nisi
tm̃mo ususfructus.tam natũral¬
ib patrib quam adoptĩs psilios¬
familias adquntur. Inbis rebo q̃
extusecus filus o buenunt domi¬
nio cis in tegro suato. Mortuoãt
filio arrogato madoptiua familia
etiam domnium enus ad arrogat¬
orem transit nisi suꝑ sint auc po¬

Expanded text:
er capitis deminutionem pereunt, tur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim aliud nisi tantummodo usus fructus tam naturalibus patribus quam adoptivis per filiosfamilias adquiritur in his rebus quae extrinsecus filiis obveniunt, dominio eis integro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae perso
Abbreviated transcription (Latin):
lege.xii. tabularum neq
ptoris edicto. s courre qd̾ consen¬
sureceptum ẽ introductae ¶E ce¬
eenim cum pat tamilias seseina¬
rogationemdatomnes pos corpo¬
rales ⁊ incorpales quer ei debite
sunt anogatorian quidem pleno
uire ad qurebantin exceptis his

Expanded text:
lege duodecim tabularum neque praetoris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his
Abbreviated transcription (Latin):
stipulationẽ ualere Damsihiᷤ
qui pupilli tutela aministrare e¬
ceperat. cessit amuunstrationẽ ⁊¬
tutorisus stipulatus ẽ tempup¬
illi saluam. fore quoniam ite
stipulatoris fien qd stipulatos ẽ¬
re cum o bligatus futus eẽt pup¬
illosimale res gesẜit tenet ob¬
ligatio ¶Sigo squis ꝓcuratõi
suo danscipuiatus sirst pulatio

Expanded text:
stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salvam fore, quoniam interest stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergo et si quis procuratori suo dari stipulatus sit, stipulatio
Abbreviated transcription (Latin):
ualet. ¶Cum quis subaliqy¬
a cẽclitione fuĩt scipulatus licet
an cẽcutionem decesẜit. pea exist¬
te eõditione bẽs eius ager̾t po̾t.
idem⁊ ẽ exꝓmissioris parte. O
hoc amio ant hoc mse dan stipu¬
latus sit nisi omnib partibus
pretitis aninul mensis ñ recte.
penr. ¶ Si sunciumdari scipu¬
lens. ul hominem ñpotens con¬

Expanded text:
uis sub aliqua condicione fuerit stipulatus, licet ante condicionem decesserit, postea existente condicione heres eius agere potest. idem est et a promissoris parte. Qui hoc anno aut hoc mense dari stipulatus sit, nisi omnibus partibus praeteritis anni vel mensis non recte petet. Si fundum dari stipuleris vel hominem, non
Abbreviated transcription (Latin):
causa ẽe ut nõ teneatur insipẽm
ip̃e ꝓseꝓmiñt. ¶ Itemnemore
suam futuram incum casimĩ qͦ
suasit ntilit᷑ sciptilatłr.¶E
dealia rescipulator senfit dealia
re ꝑmissor: pĩn nulla ec̃tabitur
obͥligatio acsi adintregatum
resposum non eẽt. uchiti si hoci¬
nem stichuma testipulatus qs
fueritatudepampbilo sensens
quem stichum uccm c̃rideris.
tisiquis homecidium uł sacrile

Expanded text:
causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, de alia promissor, perinde nulla contrahitur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus quis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. t
Abbreviated transcription (Latin):
s pacet no plusquam partem d¬
mudiamacquin ei  Eiũo qui
tuo mñisubiect ẽ. si stipulatus s¬
is. ribi acquirs. quia uoxtua ta¬
quam filii sit.sicutia filii nox tã¬
quam tua intelligitur. inþis re¬
bus quetibi acq̃sim ponur.
Preterea mutilis ẽ scipulatio si
quis adea que int̾rogatus erit y
iespodeat ueluti si decem aureos a
te dan sibi scipulctur tu quinque
ꝓmictas uel contra.ant si ille pi
stipuletur. tu sub eohitione ꝓm¬
ittas¶conrtasi modo scilici
id expimas. idem ẽ ut is cuisu¬
b cõditiqne uł indiem stipula¬
t tu respodeas presentidie sp̃odo
Nam sihoc solum respõdeas pro

Expanded text:
sed placet, non plus quam partem dsed placet, non plus quam partem dimidiam ei adquiri. ei, qui tuo iuri subiectus est, si stipulatus sis, tibi adquiris, quia vox tua tamquam filii sit, sicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis ad ea quae interrogatus erit non responderit, veluti si decem aureos a te dari stipuletur, tu quinque promittas, vel contra: aut si ille pure stipuletur, tu sub condicione promittas, vel contra, si modo scilicet id exprimas, id est si cui sub condicione vel in diem stipulanti tu respondeas: ‘ praesenti die spondeo ’. nam si hoc solum respondeas: ‘ pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmissoris deuemͣt oxtingu̾itun
stipulatio. ¶c nec statim abi
intio talis stipulatio ualcb̾ luti¬
um titran cum suus ent dare s¬
podes ⁊ siłia que natura suidoo
nuonro exempta sunt ioblig¬
xfidncm deducimullo mõ post
Siquis alium daturum factu¬
rumue quid spõdit non obli¬
gatur ueluti sispõeeat. titium qͥ¬
n̾que aureos daturum qd̃ si effe¬
cturum se ut ritius daret spopo¬
dent. ouligatur ¶Siquis ali¬
iquam eienius ĩuri subiectus
sit stipuletur. nchilagit. ¶ꝑ¬
lane solutio etiam inextrancip¬
sõam confem põtucluti siquis
ita ĩstipulctur michi. aut scio
dare spodesutobligario quide
stipularori acquiritur solui tñ¬
antumi seio etiam inuito eõ re¬
cte possit lt libatio ip̃o iure cont
nigats ille. idusus scium bab
mandati actioem¶Quod ñqs
sibie aliicinus nĩi subiectus y¬
ẽ dan deçem aureos stipulatus
ẽ. ualcbit quidem scipulatios
s utum ¶totum debetur qõn
stipulatione deductum e ¶Mr
par  dmmudiam  dubitandumẽ

Expanded text:
missoris devenerit, extinguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit dare spondes? ’ et similia: quia natura sui dominio nostro exempta in obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius daret spoponderit, obligatur. Si quis alii, quam cuius iuri subiectus sit, stipuletur, nihil agit. plane solutio etiam in extranei personam conferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio i ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus non sit, decem dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est:
Abbreviated transcription (Latin):
Idem postinortem alt̾ius recte sti¬
pulamur ¶Discaptum fr¬
exit in instrõ pronus le aliq̃m.
dente responsunt. ¶Quoties
plures res subuna scipulatioe co¬
pbenduntur. si quidem ꝓmissor
bis ul q̃stam daturumse spopoy¬
dit obligatio inhis ꝑ quibo spo¬
podit contrabitur ¶Expłibus
enimstipulationiho unaulque¬
dam uidentur eẽ pfecte singulas
scipulat oris ꝓlane siquisue¬
lit boc facere renam stipulan cõ¬

Expanded text:
ecte stipulamur. Si scriptum fuerit in instrumento promisisse aliquem, dente responsum sit. Quotiens plures res una stipulatione comprehenduntur, si quidem promissor his vel quasdam daturum se spoponderit, obligatio in his pro quibus spoponderit contrahitur. ex pluribus enim stipulationibus una vel quaedam videntur esse perfectae: singulas stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari con
Abbreviated transcription (Latin):
magis quam post eĩ mortema
quostipulabatur. ¶At nec is
celcqui indetuis⁊ siquis itascip¬
uletur pdiequam moriar ułpri¬
die quammorielis dari inutilis
ulationes ualent placinit nobis
etiam inhunc nus articim necta¬
riaru ducẽ em̾dationemat si¬
ue postinortem. sue pͥche quam
morietur stipulatorsiue ꝓmissõ
stipulatio cocepta ẽ uaseat stipr¬
latio ¶Item siquis itastipnlat
e dare spõdes. iutilis erat stipula¬
cum leo indite recordationłons
indotib eamdem stipulatione
que prepost̾amimcpatur noeẽ
rei ciendam exstimauit nobis p¬
lacuit᷑ ⁊ binc ꝑfectum coburacȩ¬
a aurem cõcepta stipulatio. uelu¬
tisititius dicat cimmmoriar dae¬

Expanded text:
magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is ce loqui videtur. sed et si quis ita stipuletur, ‘ pridie quam moriar ’ vel ‘ pridie quam morieris dari? ’ inutilulationes valent, placuit nobis etiam in hunc iuris articulum necessariam inducere emendationem, ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulator sive promissor, stipulatio concepta est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus e dare spondes? ’ inutilis erat stipulacum Leo inclytae recordationis in dotibus eandem stipulationem, quae praepostera nuncupatur non esse reiciendam existimavit, nobis placuit et huic perfectum robur accoa autem concepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, da
Abbreviated transcription (Latin):
posse palamie. qud ⁊ ĩ sindo receptõ
ittentis. ⁊ his qua ꝓmittit uba stip¬
ulantis. audire debet ¶nde aꝑ¬
paret ñ deco sũdo no loq qui tardꝰ
ex audit.ẜ de co qui omnino noz
cxaudit. ¶fuosus mullumye¬
gotium gererepor quia niteil¬
igitur quodagit. ¶Pupillus
on̾me negotiin recte gent. uti
tantam sic ubitutoris anctoritaᷤᷤ
necessana sit adibeatur tutor. luti
supẽ obligetin namalium sibic
obligare etia insine tutoris auet¬
oritate põt¶ S qued diximius ḋ
pupulis utiq debis uerim ẽ. ꝗ iã
aliquem intellectum babent naz
inifans ⁊ quinfanti ꝓxrmus ẽ
ñ multum afurioso distat quia
pubes nec auctoritate q̃ pat᷑ ob¬
lignur¶ Suimpossibis ceditio o¬
bligationib addiciatur nichil
uaset stipulatio. Impossibił au̾t
cõchuio haberur cui natitra mipe¬
cduito ẽ quomims existat uel¬
utisiquis ita dixerunt si digito¬
celum ñ antigero daic spõdes pu¬
re facta obligatio ĩtelligituriõq
statun pet̾e porest. ¶Iteruboꝵ

Expanded text:
e palam est. quod et in surdo receptum mittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium gerere potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur tutor, veluti si ipse obligetur: nam alium sibi obligare etiam sine tutoris auctoritate potest. Sed quod diximus de pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quipubes nec auctore quidem patre obligatur. Si impossibilis condicio obligationibus adiciatur, nihil valet stipulatio. impossibilis autem condicio habetur, cui natura impedimento est quo minus existat, veluti si quis ita dixerit caelum non attigero, dare spondes? ’ pure facta obligatio intellegitur ideoque statim petere potest. Item verborum
Abbreviated transcription (Latin):
mittobrciter indens ĩ eãdem diẽ
aut cecuitionem spopõdisse nec cu
necce c̃ inrespodendo cadem omia
repeti. que cestipulator crpiessit.
Item inutilis ẽ stipulatio. si abeo sti¬
pulis quium trio subiectus ẽ. uel
si is ate stipuletur.¶ et ẜuus quid̾
ñsolum suo domino obligariro¬

Expanded text:
breviter videris in eandem diem aut condicionem spopondisse: nec enim necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari
Abbreviated transcription (Latin):
que comino niȯ subi¬
citur. instipulationem
deduci pot sic illa mo¬
hum quimor tuus sit quem uuẽ
ẽdebat int ippocentamum qui ee
ñ ꝑossit inritilis ent stipnlatio.
Idem iuxis ẽsurem sacram. autr¬
eligiosam. quambuman uus ẽt
c̃debat ulpublicam que usibus e¬
pp. perperuo exposita situt forum.
comeitium ñ babrit. uł rem sũa¬

Expanded text:
quae dominio nostro subicitur, in stipulationem deduci potest, sive illa mohum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non possit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam humani iuris esse credebat, vel publicam, quae usibus populi perpetuo exposita sit, ut forum commercium non habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ideo mraconstitutio. ꝑꝑ. cele¬
nitatem diudinmndarum litium
intteluctaẽ quam ad cesanc̾ses.
aduocatosscripsimus ꝑquamd¬
isposuimus tales scrpturas qre
presto ẽẽ paites indicant omrui¬
mo ee credendasnisi ip̃quitali¬
bus utitur imphis allegationbꝰ

Expanded text:
tibus: ideo nostra constitutio propter celeritatem dirimendarum litium introducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui talibus utitur improbis allegationibus
Abbreviated transcription (Latin):
e exhostibus capimus iit gẽ¬
dem qur liber homines inser¬
uitutem nram deduemtr.
qui t̾n sienarint nr̃am pot̾ate̾
gad suos reu̾si fuerint pristir̃
statum reciprut¬

Expanded text:
e ex hostibus capimus iure genuidem, ut et liberi homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ sibr̃des eis extit̾int ⁊ anpu
b̾tatem mortui fu̾int sit eis hs
isquem iꝑ̃i uolur̃at s etiam ex¬
brtãtis Itaq eo easu siquid
pupillo exbrditib legatis ue
aut deationib ꝓpinquorimm a¬
tqi amcorum ad quisitum
fu̾it id omne ad subititutumꝑ
tineat¶Que cumqdiximus
desubstitutiõe inpuberum libo¬
rirmuł herechomnstitutorum
uł exb̾datorum eatemetiam te
postunas intelligimus.

Expanded text:
ut et si heredes eis extiterint et ante ut et si heredes eis extiterint et ante pubertatem mortui fuerint, sit eis heres is quem ipsi voluerint, sed etiam exheredatis. itaque eo casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisve aut donationibus propinquorum atque amicorum adquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. quaecumque diximus de substitutione impuberum liberorum vel heredum institutorum vel exheredatorum, eadem etiam de postumis intellegimu
Abbreviated transcription (Latin):
modum orclinata dũo quodam¬
nio sunt test̾a alterumpatris al¬
terum filutam quam supe filii
sibibrdem institiuis. aut corte
uniun c̃test. imentum duarum
carumidẽm duarii beditatu.
Si autem quis ita form dolos
sit ut timerer ne silius eipupil¬
lus adhucexeo qdͥ palam subti¬
tutum accepĩt. post obitum eiͦ
piculouisidiarum subicictur
uulgarem quidem substiniti¬
onem palam facere ⁊ iprimis
extitent pupillus ⁊ uitra pub¬
tatem decesẜit substitutus uoc¬
atũr. sepepium ĩ ĩferiorib pãti¬
bi scribere eamq partem ꝓpͥo
lindꝰ ppriaq cera consignare
⁊ in priore parte testĩ caue. ne in¬
fenores tabuleuiuo filio adbi¬
cinpubere aperiantur. ¶Iut
palamẽ nonideo minus uale
rubstitutionem in ꝓubis fili q̾
uabisdem tabulis scripta sir q¬
b sibi quisq brdem institũ¬
s. quamui ĩ hoc pupillopicul¬
osum. sit¶Rõ solum autem ue¬
dib institutis impubib libĩs
ita substitue parentes possunr

Expanded text:
modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum duarum causarum, id est duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis titerit pupillus et intra pubertatem decesserit, substitutus vocatur, separatim in inferioribus partibus scribere eamque partem proprio lino propriaque cera consignare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substituere parentes possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in suam tutelam uem̃t idem ã
tequam pubes factus sit t̾escuiᷤ
his estoquo casu siquidem non
eestitir heres filius t̾e substitut
pat̾ sit hr suero eestitir beres fil¬
ius Ian pubt atem decessit ip̃i
filĩosit  substitutus. ¶Fa m
aiorib institutum ẽ ut cumei
ctatis sint in qua ip̃isibi pestam¬
tumfacere ñpossunt parentes.
eis fatiant. qͣratione excitati
q̃ constitutionem innro po s uri¬
mus codice quaꝓspectumẽ ur
siquimte captos habeant filios
ul nepotes. ułpneptes cuiusi¬
cumq sexus uł gradus liceat ciꝰ
ꝗsipuberes sint ad exemplum
pupillans substitutioms c̾tas
psoñas substituere ¶Giantem
resipũnt camdem su bstituti¬
onem infirmanadhoc exẽp¬
lum pupillans substitutiois
que postquampupillus adolc

Expanded text:
in suam tutelam venerit id est pubes factus sit, tunc Seius heres esto.’ quo casu si quidem non extiterit heres filius, tunc substitutus patri fit heres: si vero extiterit heres filius et ante pubertatem decesubstitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, parentes eis faciant. Qua ratione excitati, etiam constitutionem in nostro posuimus codice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes cuiuscumque sexus vel gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sibee teps exccisit substintio era¬
nemo po̾t ut siheres exstiit enit᷑
aliquod tempus decen it aluꝰ
ei sit heres ẜ bec solum permissu
ẽut eum ꝑfidei comiissibm test¬
ator obliget alii brdita te m eius
ultotam ul ꝓparte restitue qued
iis quale sit suoloco trademus

Expanded text:
si hoc tempus excesserit, substitutio evanemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc solum permissum est, ut eum per fideicommissum testator obliget, alii hereditatem eius vel totam vel pro parte restituere: quod ius quale sit, suo loco trademus
Abbreviated transcription (Latin):
pecumie nõ muriãte replita¬
tioes subtas maniquib casi¬
b no examinatas nr̃e relique¬
Nũt leges plixitatem eanm ⁊es
gotus fruant homines ⁊ eãs pre¬
beat aluis. nõ emm eq̃litate sub¬
sempꝓbatiões erunt eas exibe ro¬
bene ꝓpfaciẽtes adbrem aniqui¬
busdam mcasib pecimeno ni¬
quoq maiorfacta ẽ etiampost ⁊¬
mortem uirorumũ⁊ post repu¬
diumint annum datet᷑ quere¬

Expanded text:
pecuniae non numeratae replicationes subiectas in aliquibus casibus non inexaminatas nostrae reliquerunt leges, sed prolixitatem earum et gotiose fruantur homines et causas praebeant aliis. Non enim sub aequalitate semper probationes erunt eas exhibere vobene facientes adbreviavimas in quibusdam casibus pecuniae non nuquoque maior facta est, ut etiam post mortem virorum, ut et post repudium, intra annum daretur quere
Abbreviated transcription (Latin):
enim ñ intelligitur pprie excẽẽti
obligatus ẽẽ. u̾ si c̾tioren. Ioe̾m
scquam magis ur supra dixitri
exdistractu. quam excontctupos¬
sit diciobligatus eẽ. Nam quiso¬
luẽdi animo pecuniã dat in hoc
dare uidetur ir distrahat potius
negotium quam contbat. s tͥñ
pinde his qui accipit obligetim
ac simutuum illidarcturndeo¬

Expanded text:
n intellegitur proprie ex contractu obligatus ut, si certiorem rationem sequamur, magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, e
Abbreviated transcription (Latin):
tñ causis repeti non põt quedp
errorcm indebitum solutum sit
namq diffinicrunt netes exqui¬
bus cais in ficiãdo lis crescite
Item exlegato qd ueteres quide
ibis legatis locumbre uolucit̾
que c̾ta constituta plampnatio¬
nem cuicum᷑q fuant legata.
Pra autem constitutio cũ inia
nat̾am omnib legatis ⁊ fideicõ¬
missis indulsit bunismodi ay¬
gumitum in omnib legatis et
fidei cominissis ext̾eliuoluit. s
ñ omnib legatanis ħ p̃buir. s

Expanded text:
tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere voluerunt quae certa constituta per damnationem cuicumque fuerant legata: nostra autem constitutio cum unam naturam omnibus legatis et fideicommissis indulsit, huiusmodi augmentum in omnibus legatis et fideicommissis extendi voluit: sed non omnibus legatariis
Abbreviated transcription (Latin):
hec autem casu. mutue sunt acti¬
ones ñ tantum enim pupillus
rł mpendent aliquid inrem pu¬
pilliuelpeo fũt obligatus aut
rem suamgeditorienis o bligay¬
it. ¶tem sunt aliquo cominu¬
is st res sine sotietate ueluti ꝗd̾
paruit eis legata doatane eeralt
exeare pcepent. ant qd̃ socius eiꝰ¬
solus ineam rem neccĩas aripez¬

Expanded text:
hoc autem casu mutuae sunt actiones: non tantum enim pupillus impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset,ex ea re perceperit, aut quod socius eius in eam rem necessari
Abbreviated transcription (Latin):
utilit gessit negotia halbet oblig¬
arum domimm negonorum.
ita ⁊ coͬntra. iste quoq tenetur ut
ad ministrat̃onis ratoem recłiat.
quo casu ad exacussimam quisq̾
diligẽtiam ꝯpellit̾ reddere itẽm.
nec sufficit talez diligentiam
adhibere qͣlẽ suisreb adhibẽ so¬
lsi mõ alĩ diligẽtior ꝯmodius
nẽt᷑ñ pͥe ex ꝯtͣctu obligati ĩtelligui¬
tur. Dullum enm negotiumi¬
t̾tutorem ⁊ pupillum contrahi¬
uin. Si quia sane no ex malefitiote

Expanded text:
utiliter gesserit negotia, habet obligutiliter gesserit negotia, habet obligatum dominum negotiorum, ita et contra iste quoque tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec sufficit talem diligentiam adhibere, qualem suis rebus adhibere soleret, si modo alius diligentior commodius non proprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non ex maleficio
Abbreviated transcription (Latin):
Os A genera cont¬
ractuum crucrata. di¬
spiciamus. etiam debis
obligatiõib que ñ ꝓprie
quidem excontracu nascrintell¬
iguntur. s tñ quia ñ cemalesic¬
iõ substantiam capiunt q̃ĩ exc̃o
quis absentis negotia gesfit ul¬
tro citroq int̾ cos nascuntur acti¬
ces: que appellatur negotiorum
gestoruun & domino quidem re¬
igeste adu̾sus eum qui gessit di¬
iceta conpetir actio. negotiorum
autem gestori contrasiaquas e
enullo contractupp̾e nasci mãi¬
festum ẽ quippeita nascuntur.
iste actio̾es si sinc mand̾to quiꝰ¬
q alienis negotis gerendis seo¬
btulit¶ Exqua cabii quorum ix¬
gotia gesta fum̃nt etiam ingnora¬
tes. obligantur ¶Id q utilita¬
tis c̃a receptum c̃. ne ab sentium
qui subita festrnatione eoacti.n¬
ulli domandata negõruri suor
administratioe pegre ꝓfeciti sũt
deẜerentur negotia.que sanc re¬
mo curatums eẽt.si de eo ꝙ quriᷤ
inpendiss npllam babiturus eẽt
actoem. ¶Sicur autem bisqui

Expanded text:
ost genera contractuum enumerata dispiciamus etiam de his obligationibus, quae non proprie quidem ex contractu nasci intelleguntur, sed tamen, quia non ex maleficio substantiam capiunt, quasi ex cquis absentis negotia gesserit, ultro citroque inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit: ex qua causa ii quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dictͥum ẽ pena reo inponitur.
Smantem eumi n aliter offom
dicis extraordinana pena reo mro¬
garm ocindelicet obsuandoqd
cenonia constitutio introdixit.y
hmn ullustres quinq sup̃ eoꝵ sũt.
⁊ pprocuratores possint actionem
ꝯstitudẽ manifestis appuretino
solumautemis munianimten¬
etur qui fecit iniunam. ẽ boc qri
peussit uenimille quoq contire¬
bitur qui dolo fecit.ł. quicurauiz
cuiusmasa pugno penteretuͫm.
lec actio dissimulatione obolc¬
tur.⁊deo siquis miuinam deliq̃¬

Expanded text:
d dictum est, poena imponitur. sin autem criminaliter, officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet observando, quod Zenoniana constitutio introduxit, ut viri illustres quique supra eos sunt et per procuratores possint actionem ex ipsa manifestius apparet. Non solum autem is iniuriarum tenetur qui fecit iniuriam, hoc est qui percussit: verum ille quoque continebitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno percuteretur. Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliq
Abbreviated transcription (Latin):
tinunia. ¶Od sinsus fructꝰ
agis meĩno ininam fierint¬
elligit. ¶S silibero quitibibo
fidsuit iniunia facta sit. nullatͥ
actio dabitur s suo nomine i
&pernpotit nsi in contum̃eli¬
amtuampulsatussit. Timei
enim conperet tibimuinamm
actiordem. idem ergõ ẽ unsuo a¬
lieno bõafide tibismente nt tor¬
iens admittatur inumnamm.¬
xii. actio quoties intuam contr¬
meliam in iunaci facta sit. ¶Pde¬
ctum. nirmarie pene erant com¬
titute qi inmag̃na ueterum⁊
panptate ¶ Sr postea pretor

Expanded text:
iuria. Quodsi usus fructus magis Maevio iniuria fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. Poectum nummariae poenae erant constitutae quasi in magna veterum paupertate. sed postea praet
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciis frequentatur¶Sa
sccłm g̃dumdignitats uiteq
miritur estuatio inune. qui
aliud insuo actore aliud uime¬
diiactus homĩne aliud inuilis¬
imio uł conpedito constituat᷑.¬

Expanded text:
frequentatur. nam secundum gradum dignitatis vitaeque inuitur aestimatio iniuriae: qui aliud in servo actore, aliud in medii actus homine, aliud in vilissimo vel compedito constituat
Abbreviated transcription (Latin):
fustib cesus uł etiam uerberatꝰ
fiñt sie eius bonaqĩ debitoris¬
beo qui intelligebat nich eum
sibi debere uł siquis ad infannã
alicuius libellum aur cariscͥp¬
ẜit conposuir edident do loue
Malo fecĩt quo quid eorumfi¬
eret siue quis matrem fam̃ilaᷤ
titur autem quis iniuriant rõ
ꝑsuos quos impotate babet:
Itemꝑuxorẽm suam id enun
nagis ꝑͥualuir. ¶taz sifilie a¬
licuius q̃ titio muripta ẽ iniu¬
riamfecens ñsolum filie noĩe
iniunarum tecum agi põt set
etiam patris ⁊ mariti nomire.
cẽ autem siuiro in nina factasi¬
t. uxor murriar agẽ non põt. de¬
fendiemm urores auiris nõ
uiros ab uxoribr equĩ ẽ. Set a¬
ꝯ scc̾ nuius nomine cuis urir
inpotestate ẽ in iunanim agẽ
põt. siis autem ip̃is quidemi

Expanded text:
ratus fuerit, sive cuius bona, quasi debitorisb eo qui intellegebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret; sive quis matremfamilias titur autem quis iniuriam non suos, quos in potestate habet: item per uxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si filiae alicuius, quae Titio nupta est, iniuriam feceris, non solum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etiam patris quoque et mariti nomine. contra autem, si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus aequum est. sed et socer nurus nomine, cuius vir in potestate est, iniuriarum agere potest. Servis autem i
Abbreviated transcription (Latin):
hune ea sumactio ꝓponiturat
siquis suoconuirium fecerit.
ułpugno cum ꝓcussent. nuilla
petit. ¶ Sicomiminisuo ni¬
inia fca sit. equum sit ẽ nonpea

Expanded text:
hunc casum actio proponitur. at si quis servo convicium fecerit vel pugno eum percusserit, nulla petit. Si communi servo iniuria facta sit, aequum est, non pro ea
Abbreviated transcription (Latin):
inriadromne qd nonir¬
re fit spera literalias con¬
lant alias culpa qd̃ greciãd clic
unt. sicut in lege a quiliadamp¬
num minnia acçipituralas mi¬
quitas ⁊ miũstia. quam gci ura

Expanded text:
icitur omne quod non iure fit specialiter alias conlant; alias culpa, quam Graeci ἀδἰχημα dicunt, sicut in lege Aquilia damnum iniuria accipitur; alias iniquitas et iniustitia, quam Gra
Abbreviated transcription (Latin):
onminiq̃uam ⁊ locus uulmis
atiocem ẽe inunami facit. ueluti
si ĩcculo quis ꝑcrsus sit. ¶Panu
autem refcit iitium patri familiaᷤ
anfilio familias. talis iniuna fcã
sitnam qbec attox estimabatim.
Imnummasciendum ẽ de omin
nuria eum quipasus ẽ ꝓosse uel cͥ¬

Expanded text:
 locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit. parvi autem refert, utrum patrifamilias an filiofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur. In summa sciendum est de omni inuria eum qui passus est posse vel cr
Abbreviated transcription (Latin):
qd sepuisatimi quis ũ bertum¬
tum ẽe clicat dõiium antem as¬
cipinus nine inꝓpria domo qui
habiter sine inc̃oducta gratis. sñ¬
do bospitio receptus sit. ¶Atrox
iniuna estimatur. uł cefacro. ulu
tisiquis abaliquo uulnãtus fum.
expsona ueluri simagistratus
inunam passus fuit. ułsisenat¬
oris ab bum̾ili in iuna fcasit. ay¬

Expanded text:
atum quis verberatumtum esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis habitat sive in conducta vel gratis sive hospitio receptus sit. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo uulneratus aut ex persona, ueluti si magistratus iniuriam passus fuerit, uel senatoribus ab humili persona facta