comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De aliqua istoꝵ heresi est iste. Nam ñ eũ puto. eẽ. manicheũ.
Sed cuiꝰ libet sit heretici erroris. uł ipse uł fabriciꝰ nescio
qͥs cuiꝰ se gloriat᷑. ẽẽ. discipłm: quantũ adhunc librũ
attinet quẽ misistis. satis ei puto. ẽe. responsũ ła quippe
furoris eiꝰ dececta sunt robora. exquib om̃s quas in eo uo¬
lumine scripsit blasphemiȩ pullular̃. impussimis in
dm̃ maledictis atq conuici is. uaria loquacitate fronden¬
tes Quarũ om̃s singillatim ramos ferire. nimis longũ
fuit. S ed radices ipsȩ fuerant amputandȩ. Si aut̃ recen¬
seatis quȩ contra faustũ manicheũ scripsimꝰ. & contra
ad imantũ qͥ manichei sectator cũ ille uiueret fuisse
iactat᷑ . multa reperietis quȩ aduersus istũ parit̃ ua¬
leant. & fortasse si illa legerent᷑ uł ñ om̃ino uł non
multũ necessariũ fuisset hȩc scribere. Sane post

Expanded text:
De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs euanglista. Nunc antixp̃i multi factisunt. Eos enĩdice¬
bat hereticos. qͥ tẽporib apłorũ. eẽ. iã coeꝑant. Hi aut̃
posteriores priorib succedentes. Quorũ in successione
quartꝰ extitit ba silides: Qui pͥmꝰ aꝑtiꝰ ausus est dicere. dm̃
quẽ gens uidea coluit ñ fuisse uerum dm̃. Post istos fuit
quidã etiã carpocrates. Qui negauit istũ uisibilẽ mundũ
a sũmodõ creatũ. sed aquib dã uirtutib deorũ. Negans
etiã legẽ quȩ ꝑmoisen data est. dm̃dedisse. Cerdon po¬
stea surrex̃. Qui pͥmꝰ inuenit᷑ dixisse duos deos. unũ bonũ
emer sisset. Quorũ in hoc furioso deliram̃to. error ẽ.
notior. Huiꝰ cerdonis. martion discipłs fuit. Apelles
quoq talia docuit. Fuer̃ etiã aquodã patricio non¬
nulli patriciani uł sunt. similit̃ aduer santes diuinis
ueterib libris. Hi om̃s aꝑtissime contra dm̃ sentiunt
legis & ꝓpħarũ. hoc est dm̃ uerũ aquo factꝰ ÷ mundus.

Expanded text:
dicebat haereticos, qui temporibus Apostolorum esse jam coeperant. Hi autem posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, sed a quibusdam virtutibus daemoniorum: negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum,rum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus.
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ: & hoc quidẽ testimoniũ etiã iste pofuit. ꝓhi¬
bens eũ adquẽ scribit aliis ꝓpħis credere de xp̃o. prȩt̃
illos qͦs ꝓpħas eiꝰ ad romanos dicit apłs. Quos credo ñ
arbitratur ꝓpħas fuisse uideorũ:. Sed ciuiꝰlibet eos fu¬
isse gentis opinet᷑: cur ibi ñ aduercit. qđ ante ꝓmise¬
rat ꝑ ꝓpħas suos Per quoslibet enĩ ꝓpħas suos si
ante ꝓmi sit euangłiũ de filio suo: quid est qͦd iste dicit.
tũ: Ꝙ tam̃ isti unde potuer̃. ẽẽ. ꝓpħȩ annunciantes xp̃m
ex semine dauid scđm carnẽ. nisi cuiꝰ gentis erat ipse dauid

Expanded text:
Et hoc quidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere de Christo, praeter illos quos Prophetas ejus ad Romanos dicit Apostolus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit stum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David,
Abbreviated transcription (Latin):
uidsitus coru songerrones dicunt᷑. qui aliena odse
congregant Ynde & apud romanos gerones butiiones
s dieti Guid sit cistella qͥd crepundia.Cistella dr̃ cap¬
slla  lautꝰ Cistellã m offers cũ crepundus id ÷cũ
mum qs ferat sic ire peccatũ & habere cassidis
nata aticinas hominũ m̃tes. Fabrȩ dicit ꝑ fectȩ
Auruncinare cradicare Aricinas. testeas. ł argilleas
Pecuatũ stultũ Quid sit aluncinare. Aluncinar a
dicunt᷑suasa sõmaria. tractũ ab alucitis qͦs cõnopos
sit culleũ. Culleũ dr̃ saccũ inqͦ rei inclusi in mare
malo sicut corneliꝰ tacitꝰ in libro faceciarũ aat
eisu itaꝙ morũ elogio infiliis derelicto Qd sit
ntboducet sores. sudũ ora luciser Quid sit lucetũ

Expanded text:
Quid sit congerra. Congerrones dicuntur qui aliena ad se congregant, unde et aput Romanos gerrones Brutiani sunt dicti. Quid sit cistella, quid sint crepundia. Cistellam dics ait: ‘Cistellam mihi effers cum crepundiis’, id est cum minem quis ferat sic ire pecuatum’ et ‘Auerruncassit deus tam aricinas hominum mentes’; fabre dicitur perfecte, auerruncare eradicare, aricinas testeas uel argilleas, pecuatum stultum. Quid sit alucinare. Alucinare dicitur uana somniari tractum ab alucitas quos nos conopes sit culleum. Culleum dicitur saccum, in quo rei conclusi in mare malo, sicut Cornelius Tacitus in libro facetiarum ait: ‘Cessit itaque morum elogio in filiis derelicto’. Quid sit subducit ignes sudus ora Lucifer’. Quid sit l
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ ds̃uent̃ est. nec ideo dĩ uent̾ est: ita si posset dicids̃
huiꝰ scłi diabolus. ñ ideo diabolusds̃ est. Quia nec demonia
sunt di i. quãuis diigentiũ sint demonia. Potest quippe
scłm in malo intelligi Unde dicit apłspetrus. Fripite uos
de prȩsenti scło maligno. Sed cũ alt̃ pateat intellectꝰ: quid
necesse est hic diabolũ putare significatũ. ac ñ potiꝰ dm̃ ue¬
rũ iustũ & bonũ qͥ excȩcauit mentes infideliũ scłihuiꝰ. ut ñ
hic distinguat᷑. in quib ds̃ scłi huiꝰ. acdeinde inferat᷑. exce¬
cauit mentes infideliũ : sed ita potius. in quib: ds̃ ac deuide
sub inferat᷑. scłi huiꝰ excȩcauit m̃tes infideliũ. hoc est. in¬
fideliũ scłi huiꝰ mentes excȩcauit: Sed istis ñ placet. ut¬

Expanded text:
us venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, hoc est infidelium s
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est. inuentũ est mͥ mandatũ qͦd erat in uita hoc ẽẽ. in
morte. Hoc est. occastone accepta peccatũ ꝑ mandatũ fefel¬
lit me. & ꝑ illud occidit. Hoc est. lex sub intrauit ut
abundaret delictũ. Hoc est. lex irã oꝑat᷑. Hoc est. uircꝰ
peccatilex. dhibitio enĩ peccati qͦd ÷ lex. auget ꝓfecto
desideriũ peccandi. Qđ ñ extinguit᷑ nisi contrario de¬
siderio recte faciendi. ubi fides ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Hoc
aut̃ ñ prestat lictera iubens. sed sp̃s iuuans. Non lex gͦ
sed grã. N uetꝰ testam̃tũ in seruitutẽ generans qđ est
agar. sed nouũ in quo sunt ñ ancillȩ filii sed liberȩ
Qua libertate xp̃c nos liberauit. Etam̃ lex scã est. & man¬

Expanded text:
rat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sa
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ. qͦd utiq credidisset si eã sanguinẽ ñ significationis
s ꝓpͥetatis causa. e̾ẽ. dixisset: ñ alioloco diceret. Om̃is qͥ
tetigerit mortuũ abomĩ anima hominis. & mortiuis
fuerit & ñ fuerit purificatꝰ: tab naculũ dñi polluit
Exteret᷑ anima illa ex isrł. qm̃ aqua asꝑsionis ñ ÷ cu cũ¬
asꝑsa suꝑ eũ immundus est. adhuc immundicia eꝰ in
ipso est. Adhucutiq dix̃ etiã post mortẽ qr ñ est purifi¬
catꝰ. Ubi p̃figuratũ lauacrũ regenerationis intelligit. qđ
nunc accipiunt qͥbaptitant᷑ in xp̃o: quisquis fidelit̃ audit
Si crederetis moisi: crederetis &mͥ. De me enĩ ille scripsit

Expanded text:
talem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, talem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi praefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc accipiunt qui baptizantur in Christo, quisquis audit fideliter, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim il
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis regnũ dĩ ñ possidebit. Quia ñ ibi erit cor¬
ruptio. quã nunc sic̃ foenũ natura carnis arescit.
Nenĩ alia sententia est. neq corruptio incorruptionẽ
possidebit. Sedhȩc repetitio. sententiȩ suꝑioris est ex¬
positio Ut qͦd ibi dictũ est caro & sanguis: hic intelli¬
gamꝰ corruptionẽ ñ substantiã carnis. Ꝙ qͦd ibi dic¬
tũ ÷ regnũ dĩ: hic intelligamꝰ incorruptionẽ. Atq
ita nichil aliud dictũ putemꝰ. caro & sanguis regnũ
dĩ ñ possidebit: quã si diceret᷑ Corruptio incorrup¬
ñ possidebit. Id÷ corruptio carnis & sanguinis. in illiꝰ regni
in corruptione ñ erit d pt̃ immutationẽ scilicet. de qͥmor
locutꝰ adiunx̾. Oportet cor ruptibile hoc induere incor¬
ruptionẽ. Ita corruptio quȩ carnis & sanguinis nomine
significata est. in regni illiꝰ incorruptione ñ erit. Quia
caro quȩ nẽ corruptibilis est. tunc mutata incorruptibi¬
lis erit. Moises aut̃ homo dĩ si animã credidisset mor¬

Expanded text:
sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus inco caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; quam si diceretur, corruptio incorrupn possidebit, id est corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptela non erit, propter immutationem scilicet incorrtet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mor
Abbreviated transcription (Latin):
dici uoluer̾ in die parũ uidentes. qͦs greci miriopes
sacerdotes dici breuiũ deoꝵ. Numa uͦ popilius & ipse de
pontiticalib scribens titulũ dici ait palliũ quo sacerdotes
caput tutabant cũ ad scrificiũ accessissent. Unde uirgilius
alligariadoriã ue sẽꝑ piscet᷑ & si sit tẽpestas maxima.
posita. Unde ae demostenes ꝓ philippo ait. Sed neqͥd te gre¬
cũ tͣbet᷑ exẽplũ. ego ꝓhoc tͥ latinũ ferã. Quid sit pumilio.¬
Elabrios dicunt. lenes & inberbes. Quid sint sutelȩ. Sute¬
lã dici uoluer̃ astuciã. quasi subtilia tela. Unde plautꝰ.
tire. Friguttire dr̃ subtilit᷑ ad garrire. Unde & plautꝰ.

Expanded text:
dici uoluerunt in die parum uidentes, quos Greci miopes dici uoluerunt in die parum uidentes, quos Greci miopes sacerdotes dici breuium deorum. Numa uero Pompilius et ipse de pontificalibus scribens tutulum dici ait pallium quo sacerdotes caput tutabant, cum sacrificium accessissent, sicut et Virgilius: alligari ad oriam, ut semper piscetur, etsi sit tempestas maxima’.posita; unde et Demostenes pro Philippo ait — sed ne quid te Grecum turbet exemplum, ego pro hoc tibi Latinum feram — ait eniuero lenem et inberbem. Quid sint sutelae. Sutelam dici uolunt astutiam, quasi subtilia tela; unde et Plauttire. Friguttire dicitur subtiliter adgarrire; unde et Plautus
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ neferendũ uocabant qͣsi sine renib. Et apud romanos
uaro scribit. cithiũ densatũ cencies & uicies pugnasse sin¬
gulari certamine cicatrices habere. econtͣ.lxu. pꝰtergũ nullas.¬
parerent oues sacrificari cũ duob agnis altrinsecꝰ
religatis qͣs oues ambignas uocari qͣsi utͣq parte agnos
Unde rutiliꝰ in astianactis tragedra ait. Melius suggranda.¬
riã miser quȩ sieris quã sepulchrũ. Quid sit silicerniꝰ.
Silicernios dici uoluer̾ senes iã in curuos. qͦsi iã sepulchroꝵ
sacrificare cũ xii filiis suis sacrificiũ p̃cedentib.
Unde cũ unꝰ mortuus fuisset ꝓpt̾ nutricis gr̃am
romulus in uicẽ se defuncti succeđe pollicet᷑. Vnde &
sacrificari. id: nunꝗ iugũ ferentes. Illa uidelicet causa
ñti subiecta. Quid sint semones. Semoles dici uoluei. deos
qͦs nec cȩlo dignos as scriberent ob meriti pauꝑtate. nce
metu balbutire dixer̃ antiqͥ. Quid sit luscitius luscitios

Expanded text:
quem neferendum uocabant, id est quasi sine renibus. Et aput Romanos Varro scribit Sitium Dentatum centies et uicies pugnasse singulari certamine, cicatrices habere econtra quaparerent oues sacrificare cum duobus agnis altrinsecus religatis; quas oues ambignas uocari quasi ex utraque parte agnos us Geminus in Astianactis tragoedia ait: ‘Melius suggrundarium miser quereris quam sepulchrum’. Quid sit silicernius. Silicernios dici uoluerunt senes iam incuruos quasi iam sepulchrorum sacrificare cum XII filiis suis sacrificium precedentibus; unde dum unus mortuus esset, propter nutricis gratiam Romulus invicem defuncti succedere pollicetur; unde et sacrificare, id est iugum numquam ferentes, illa uidelicet causa,  iugo prementi subiecta. Quid sint semones. Semones dici uoluerunt deos quos nec caelo dignos ascriberent ob meriti paupertatem, smetu balbutire dixerunt. Quid sit luscicius. Luscicios
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ ꝓpħarũ dm̃ Unde potiꝰ conuincit᷑. illud dĩ ẽe tẽplũ.
ubi hominẽ peccati. filiũ interitꝰ extollentẽ se suꝑom̃em
dm̃ ae qͦd colit᷑. apłs sessurũ esse prȩdix̃. Ds̾ enĩ uerus est.
incuiꝰ tẽplo falsus ille sessurus est. Adquẽ ꝑtinet etiã iste
qui subnomine xp̃i qđ est nom̃ dĩ hoc est xp̃ianũ se uide¬
ri uolens. suꝑ extollit᷑ contra xp̃m. seq ostendit antixp̃m

Expanded text:
gamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, gamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, ubi hominem pmne quod colitur, Apostolus sessurum esse dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste, qui sub nomine Christi, quod est nomen Dei, hoc est, christianum se videri volens, superextollitur contra Christum; seque osten
Abbreviated transcription (Latin):
uia dñs ait in euangłio de muliere quã sanã fecĩt. qͦd
eã sathan̾as alligauerat decẽ & octo annos Propt̃ quod
erat incurua. nec se erigere ꝑ oterat. Quasi sathanas cũ
habeat sẽꝑcupiditatẽ nocendi. nocere cuiquã possit nisi
abom̃ĩpotente acceꝑit potestatẽ. Nam quid aliud ñ solũ
inlibro iob quẽ ꝓfecto iste ñ accipit. sed etiã magis in
ipso euangłio declaratũ est. ubi sp̃s immundi nec in
porcos irent. nisi hoc illis benignꝰ ipse saluator pe¬
tentib quos certe in aby. ssũ posset relegare concederet.
rem necessariã docere nos uolens. ut scilicet nouerimꝰ¬
multo minus eos posse sua potestate nocere hominib.
qͥnec pecorib qualibuscunq potuerunt: H ancautꝰ
potestatẽ ds̃ bonꝰ occulta nob̾ iusticia dare potest iniuste
ñ pocest: Deinde qͦd de antixp̃i aduentu & elatione
impia dix̃ apłs. uult iste adhoc trahere. Eipsũ intelli¬

Expanded text:
quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fecit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimmulto minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
plitare contrariũ ⁊ & istũ botũ dicere xp̃m aitt̃ malũ. eo qͦd
iste inuirga daron aridũ: lignũ & nulla radice subnixũ
florẽ ferre fecit a&e fructũ. xp̃c aut̃ arborẽ maledicto are¬
fecte. quia nichil. in ea pomorũ quorũ nondũ erat tẽpus
hunc aut̃ legis & ꝓpħarũ dm̃: pocest uanꝰ dicere ipsum
xp̃m sibi. eẽ contrariũ. aut duos fuisse ñ unũ int̾ se scilicet
repugnantes: Aliũ qui dix̃ pacẽ do uob̾. & aliũ qui dixit.
Queni pacẽ mittere in t̾ra. sed gladiũ Maxime qr displicet
ei. res aliquas bonas malarũ nominib figuraRi.
uod uͦ aliũ dicit esse incestus & adulteriorũ conscium.
aliũ uͦ pudiq castitatis & scĩmoniȩ dnm: illũ diabo¬
est ds̃ in utroq testam̃to. iusti actꝰ & piarũ orationũ
pse est inutroq auctor religiosorũ sarrificiorum.
uETE sane. unde ꝓbare uoluerit humanorũ corpoꝵ
uicia ñ ad dm̃ auctorẽ. sed potius ad diabolũ ꝑtinere

Expanded text:
tare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil in ea pomorum, quorum nondum erat tempus, hunc autem Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fuisse, non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum conscium, alium vero pudicae castitatis et sanctimoniae dominum: illum diaboest Deus in utroque Testamento justi actus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corporum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere:
Abbreviated transcription (Latin):
Resenĩ turpis huic uidet᷑. etiã cũ ipsa sara concubitꝰ coniugalis
gentiũ. quãuis nariũ rugas & frontis obdiicat. & cris¬
pato uultu hanc parabolam exhorreat doccor pestilentiũ.
& multo ampliꝰ & asꝑnabilius. quando audit eundem
gentiũ doctorẽ. qͦd scriptũ est de masculo & femina.
er duo incarne una. addere ac dicere. Sacram̃tũ hoc
magnũ est. Ego aut̃ dico in xp̃o & in ȩccła Itane uͦ
ubi essent cognoscenda tantȩ rei sacram̃ta id ÷ sacra
signa. & in re pudenda atq in eisuerbis quib uere¬
cundia debet᷑. cognosci ñ debuisse nec dici homo iste
sciebat. & beatꝰ apłs nesciebat : fat plane iste retro
cũ suis similib sociis. qui dixerunt. Durus est hic sermo.
Quis eũ potest audire: Hos aut̃ audiamꝰ & intelligamꝰ
duo tes tam̃ta induob fili is abrahȩ. duabq mulierib¬
eiꝰ cõmixtione foetatis Sicut duos in carne una xp̃m

Expanded text:
Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalisRes enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalisGentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
nib alienũ. Si aut̃ uideis tanquã uideus factus erat.
aut eis qͥ sublege erant tanquã & esset & ipse suł lege: ut quid
nis grã ꝓposita est. qđ ȩquo animo ferre ñ possent qͥ głabant᷑
inlege: Qđsi ut infirmꝰ loquebat᷑ infirmis. & sic eos ut falla¬
cib placet fallendo lactabat: cur eos abumbris ueterib in
quib infirmi qͥescebant sic ꝓturbabat ut diceret. ecce ego
Si aut̃ in illa ꝑsona quinta ꝑfectis sapientiã loquebat᷑. quales solos
iste dignos pͥutat quos ñ fallat apłs: quare contrario uult. ẽẽ.
ipse ꝑfectꝰ ut blasphemet abrahã. quẽ sic ꝑfectis laudat apłs
maxime in illis duob fili is eiꝰ. uno de ancilla. alio de libera:
Si displicet illi cũ ismahele testam̃tũ uetꝰ : cũ isaac placeat
lentiȩ. & disputaturus de qualitate figurarũ. atq dicturus
ñ eũdebuisse figuras rerũ honestarũ de reb turpib ałcere :

Expanded text:
nibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, nibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid nis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat  cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere?
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. qͦd ex euangłicis litteris sonare uideat᷑. Omino non
inuenit. Ubicunq ille nominat᷑ in libris testam̃ti noui: cũ
honore debito nominat᷑. Ita ut uideis diceret ipse dñs
Si filii abrahȩ estis: facta abrahȩ facite Ae ꝑhoc. iste qui
blasphemat abraham. xp̃m ꝓfecto blasphemat. qͥ tale te¬
stimoniũ ꝑhibet abrahȩ Seddicat si potest. quã ꝑ sonã
illarũ quinq gerebat apłs. cũ sic p̃dicaret abrabam: i
enĩ eis q̃ sine lege fuerant. factꝰ erat quasi esset & ipse sine
lege: illi abrahã ñ nouerant. Ergo aliquẽ pͥncipẽ siue
romanorũ siue grecorũ. siue aliquẽ philosophorũ de¬
buit inuenire quẽ talib prȩdicaret. ut eis sic̃ huic placet
talẽ se quales ipsi erant fingendo congrueret. ñ abrahã
nescio quẽ alienigenã patrẽ gentis abrahȩ: longe abeoꝵ
morib longe abeoꝵ ritib. longe abeorũ cognatio¬

Expanded text:
Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognatio
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ. cauteriatã habentes conscientiã suã. ꝓhibentes
nubere. Nenĩ reꝑit᷑ abrahã. aliqͦ se contaminasse adulterio
Q m̃ ñ lubrico libidinis amauit ancillã sed abuxore accepit.
quando uxor eiꝰ fecit de iure suo qđ uoluit. uolens habere
filios de marito suo quãiuis ex utero alieno: Ubi nulla
omĩno lasciuiendi. sed sola cogitata ÷ causa generandi
Iste aut̃ abrahȩ etiã usq ad decrepitã seneccutẽ fornicationis
obicit crim̃. ꝓfecto qr & post mortẽ sarȩ alterã dux̃. Ubi &¬
sinullũ intelligeret᷑ rei abditȩ sacram̃tũ: ꝓpt̾ hoc solũ id
facere debuit abraam. ne putarent heretici aduersus
apłm quib etiã tertullianꝰ astipulator assistit. post uxoris
mortẽ crim̃. eẽ. ducere uxorẽ. Sed sicut sibi iste uidet᷑ in¬
uenire inapłicis litteris. quȩ dicat contra legẽ ꝑ moisen da¬
tã. uł contra testam̃tũ uetꝰ : inueniat tale aliquid adu̾sũ

Expanded text:
quorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes quorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adversus Apostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum
Abbreviated transcription (Latin):
ad euacuandã ꝓmissionẽ. Si enĩ ex lege hȩreditas.
iã ñ ex ꝓmissione. Abrahȩ aut̃. ꝑ reꝓmissionẽ dona¬
uit dĩ Quid gͦ lex: Transgressionis grã ꝓposita est.
donec ueniret sem̃ cui ꝓmissũ est. Nescio utrũ isti
qui legẽ ñ intelligentes criminantur. inueniant
aliqͥd ex euangłio uł exapłicis litteris. qͦd ita uideat᷑
eidẽ legi aduersũ. ẽẽ. atq contrariũ. quẽ a dmodũ hoc
uidet᷑ qđ ex ꝓmissionib quȩ abrahȩ factȩ sunt opponit
apłs Si gͦ legẽ oderunt: abraham diligant. Sed nec
nes factas nc̃ in om̃ib gentib uidemꝰ impleri: crim̃
fornicationis obiciunt. Iste quippe ꝓculdubio cui res¬
pondemꝰ. ex illis se. e̾e̾. manifestat. de quib prȩdictũ
.ẽ. apło dicente. Sp̃s aut̃ manifeste dicit. qr in nouissi¬
mis tẽporib recedent qͥdã a fide. attendentes spiritib
seductorib & doctrinis demoniorũ in y poerisi m̃dacilo¬

Expanded text:
Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham diligant. CAPUT IXnes factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendacilo
Abbreviated transcription (Latin):
qr filii estis eorũ qͥ ꝓpħas occidert̃. Filios utiq dix̃
imitatione sceleris. ñ ꝓpagine generis. Non enĩ qđ
ex illis scđm carnẽ nati erant. hoc eis. ẽẽ. poterat
crimini: sed qͦd eis se similes infideli crudelitate
monstrabant. Ideoq connectit ac dicit. Ꝙ uos im¬
plete m̃surã patrũ urorũ Serpentes. genimina
uiꝑarũ. qͦmͦ fugietis a iudicio gehennȩ: ldeo ecce

Expanded text:
quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehenn
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti manet. Quienĩ st̃ inuetere testam̃to: impediente
uelamine nec uetꝰ intelligunt nec nouũ. Qui aut̃ transeunt
ad xp̃m: remoto uelamine ꝑ nouũ intelligunt & uetus
& nouũ Ntinã & isti cȩci oppugnatores legis & ꝓpħaruo.
sic transeant ad xp̃m: ut ñ sint in eis inquib obuelatũ est
& ipsũ euangłiũ. In iis enĩ qͥ ꝑeunt. ẽ. obuelatũ ait apłs. in
huiꝰ uult intelligi malũ tanquã illi seruierit moises in uetere
testam̃to. quasi hoc apłsdixerit. Ubi si necesse esset intelligi
demonia. & utiq multo maxime princeps demoniorũ ẽẽt.¬

Expanded text:
stamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente stamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi daemonia, et utique multo maxim
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ostendens. occasione inqͥt accepta peccatũ ꝑ mandatũ
oꝑatũ est in me om̃em concupiscentiã Per qͦd mandatũ
nͥ qͦd ait. concupiscentiã nesciebã nͥ lex diceret. non
concupi sces: Nunquid malũ est ñ concupiscere: Immoma
ẽ cũ ꝑ illã oꝑat᷑ om̃em concupiscentiã. inflãmando ꝓ hibi¬
tione. Qđ ñ extinguit᷑ ꝑ iubentẽ litterã timore poenȩ¬
sed ꝑ uiuantẽ sp̃m dilectione iusticiȩ Ideo ait Peccatũ ut
appareat peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ est mortẽ Non ȩnĩ ait
ꝑmalũ. sed ꝑbonũ. Hic euigilent si possunt. qͥ legẽ dĩ aq
eiꝰ ministrũ moisen cȩco & furioso corde rep̃hendunt Ido
qͥppe ÷ ministratio mortis: qr peccatũ ꝑ bonũ oꝑatũ est mortẽ
deo est ministratio dãnationis: qr peccatũ ꝑbonũ oꝑatũ est
damnationẽ. Non aut̃ om̃s qͥ xp̃iani appellant᷑ ad xp̃m tran¬
seunt sed quib aufert᷑ uelam̃. qͦd in lectione ueteris te¬

Expanded text:
ione, inquit, accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxest, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitPeccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus aufertur velamen, quod in lectione Veteris Te
Abbreviated transcription (Latin):
homines siue ꝑ angłos scõs. etiã tẽporalib corporũ mor¬
tib quos uoluit utilit̾ aut multauit aut t̾ruit. Qui do¬
cuit. ad concupiscendũ ñ uidendũ. ẽẽ. mulierẽ: Ipse est
enĩ. qͥ & in lege dix̃ N concupisces. Nec sic̃ iste criminat᷑
indix̃ septenas singulis nuptias. sed ꝓpagandi causa
conubia casta ꝑmisit. Patresaut̃ filiarũ maritos non
solũ ipse ñfecit. uerũ etiã ne fieret sic̃ alia incesta ꝓhi¬
buit. Qui nos scđm interiorẽ renouationẽ. in sp̃u m̃tis
nec masculos nec feminas. ẽẽ. docuit. & sic̃ angłos in
ȩt̾nũ secũ futuros. eẽ. ꝓmisit. Ipse est enĩ & ꝓpħarũ ds.¬

Expanded text:
homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Pr
Abbreviated transcription (Latin):
CFfer inãsit̾nã cũ aq foras. Quid sit antistare.
Antistarẽ dicimꝰ p̃cellere Unde crispinꝰ incraclea.
Diuinis uirtutib alcides antistare. Quid sit istega.
Istega : nauis pisceniũ. łtabulatũ suꝑ qđ naut e
abulant. sic̃ natꝰ ait crisalo For ego inistega c̃sedi
flumine lẽbũ remigus subigit. Quidsint ram̃ta
Lam̃ a dici uoluer q si qđdam piecticiũ purgamtũ
pestis.
Quid sint diouolares. Dio uolares dicunt᷑ uilissimȩ meretri¬
diouolȩ: q̃ suã nũmi causa parui pendunt gram.
Quid sint ueruinȩ. Ueruina : iaculi genꝰ longũ qđ¬
as. dixerunt tristicias. Sic̃ ꝓꝑtius ait. Duudias m̃tis
c̃ficit om̃ĩs amor. Quid sit iusticiũ. Iusticiũ dr̃ luctꝰ

Expanded text:
ffer mnasiternam cum aqua foras’. Quid est antistare. Antistare dicimus praecellere; unde et Crispinus in Eraclea ait: ‘Diuinis uirtutibus antistans Alcides’. Quid sit istega. Stega est nauis proscenium uel tabulatum, super quod nautae ambulant, sicut Plautus ait in Crisalo: ‘Forte ego ut in stega consederam’. flumine lembum remigiis subigit’. Quid sint ramenta. Ramenta dici uoluerunt quasi quoddam proiecticium purgamentum; pestis’. Quid sint diouolares. Diobolares dicuntur uilissimae meretridiobolae, quae suam nummi causa parui pendunt gratiam’. Quid sit ueruina. Veruina est genus iaculi longum qas dixerunt tristitias, sicut Propertius ait: ‘Diuidias mentis conficit omnis amor’. Quid sit iustitium. Iustitium dicitur luctus
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ parant. Quid sit desiduo. Desiduo dr̃ diutnę
Quid sit flocci. Flocci dixer̃. qͣsi nichili Unde & plautꝰ.
aureo edilib opipare exepta. Quid sint tuceta
Tucetȩ dicunt᷑. iesce regiȩ. Sic̃ callimorpꝰ in episeis.
Ambrosio redolent tuceta fauore. Quid fercu¬
mꝰ pꝰꝗ ferculũ allatũ: Quid sit miropola. qͥd af
facunt: ut s̃ pigm̃tarii. Unde nȩuiꝰ Mliro¬
nistarẽ. Affat ĩ dr̃ ab undant᷑. Uenustare
n eplarare:. Quid sit celox. Celocẽ dicun̃
ge aꝰ nauiculȩ modicissimũ. Unde aplei. Qui

Expanded text:
tionem parant’. Quid sit desiduo. Desiduo dicitur diutQuid sit floccio. Flocci dixerunt quasi nihili, unde et Plautus ait: aureo ait: ‘Edulibus opipare excepta’. Quid sint tucceta. Tucceta dicuntur escae regiae, sicut Callimorfus in Piseis ait: ‘Ambrosio redolent tucceta fauore’. Quid m ferculum allatum est’. Quid sit miropola, quid siuendunt, ut sunt pigmentarii, unde et nustarem’; adfatim dicitur abundanter, uenustare uero exhilarare est. Quid sit celocem. Celocem dicunt genus nauicellae modicissimum, quod bamplum di
Abbreviated transcription (Latin):
qͣđ & loquimꝰ: ¶bi enĩ scriptũ est. credidi. ꝓpt̃ qđ & lo¬
cutꝰ sũ: Hͥtiq in psalmis. ad illa dĩ eloquia ꝑtinentib
quȩ credita st̃ uideis Fundẽ inqͥt sp̃m fidei habentes
Quid est eundẽ nͥquẽ habebant etiã illi ꝑ qͦs hȩc mini¬
strata sunt: Cur etiã in eadẽ epła de lege testimoniũ po¬
suit cũ p̃ misisset. ut urã abundantia fiat in ur̃am inopiã¬
ut fiat equalitas. sub iungens & dicens. sic̃ scriptũ est. qͥ
multũ ñ abundauit. & qͥ modicũ ñ defuit illi: Cur eisim¬
portat legis auctoritatẽ quã dic̃ fuisse ministrationẽ mor¬
tis. si eomͦ intellex̃ qͦmͦ ista pestis intelligit : Atq ut om̃i
auferant᷑ ambages. quonãmͦ & lex ministratio mortis rec¬
te dicta sit. & tam̃ scã & iusta & bona sit: illud recola mꝰ
qͦd inepła positũ est adromanos. Cũ enĩ dixisset. ita
sententia simillima est illi quã iste ñ intelligens posu¬
it: continuo ꝓspex̃ istos futuros uerbosos atq blas¬

Expanded text:
 loquimur ? Ubi enim scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur etiam in eadem Epistola de Lege testimonium posuit, cum praemisisset, Ut vestra abundantia sit ad illorum inopiat fiat aequalitas; subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita erae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blas
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dr̃ ꝓpt̃ quẽ fiunt omĩa. quȩcunq aliquo funt
ebant ñ intelligebant : hoc significabat uelam̃. qͦd eos
usq in finẽ ñ sinebat intendere. ld ÷ usq ad faciẽ moisi
quȩ significabat. xp̃m. Sedideo dictũ ÷ qͦd euacuat᷑ hȩc
gła: qr om̃s umbre significantes euacuant᷑. cũ resquȩ
significat᷑ aduenerit. Quẽ ad modũ enĩ scientia quȩ
nunc est euacuabit᷑ sic̃ idẽ dic̃ apłs. cũ uenerit illa
qͣm dicit faciẽ ad faciẽ: sic & ista quȩ inumbris tradi¬
ta erant uideis inueteri testam̃to. necesse fuit euacu¬
ari reuelatione testam̃ti noui Nec sane om̃s in illo
popło ñ intelligebant xp̃m. ꝑ illasumbras testam̃ti ue¬
teris figuratum: Neq enĩ hȩc ipse moises & cȩteri ꝓpħȩ
ñ intelligebant. qͥ eũ posteris prȩnunciabant. Nlã in
ipsa epła ad corinthios ubi hȩc dicunt᷑. quȩ iste ñ intelli¬

Expanded text:
quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt ebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant, qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
stratiomortis. ubi littera occidit malũ ꝓhibendo qͦd fit.
& bonũ imꝑando qͦd fit. ista uͦ dicta est ministratio sp̃s.
utiq uiuificantis ut a prȩuaricationis morte surgamꝰ. &
iusticiã ñ rei legamꝰ intabulis sed liberi in cordib &
in morib habeamꝰ. hoc est testam̃tũ nouũ distans a
uetere. qr ibi uetꝰ homo for midinis coartat᷑ angusti¬
is. hic nouus homo spaciat᷑ latitudine caricatis
Q đ aut̃ dictũ ÷ de ministro ueteris testam̃ti moise.
uultꝰ eiꝰ : signũ erat qr in lege. xp̃m intellecturi non
erant. Ꝙideo uelam̃ int̾ faciẽ moisi & ipsos positum
erat. ut ñ intenderent sic̃ scriptũ est filii isrł usq
infinẽ: Finis aut̃ legisquis est: Ad hoc ñ ego. sed
apłs ipse respondeat᷑. Finis enĩ legis inquit xp̃c. ad u¬
sticiã om̃i credenti: Euiis ꝑ ficiens. ñ int̾ficiens Finis

Expanded text:
stratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, stratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, t bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26. Quod autem dictum est de ministro Veteris Testamenti Moyse, ultus ejus, signum erat quia in Lege Christum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis
Abbreviated transcription (Latin):
eloquioꝵ blasphematores. malã fuisse legẽ quȩ data est
ꝑmoisen. qr dicta est ministratio mortis in litteris fi¬
Unde alibi dic lex irã oꝑat᷑. Ubi enĩ lex ñ est. nec prȩua¬
ricatio. Hincostendens unde dixerit. lex irã oꝑatur
Neq enĩ eiꝰ p̃uaricatio mala esset: nisi lex ipsabona
esset. Multũ est & nimis longũ cuncta colligere quȩ
in hanc sententiã beatꝰ dicit apłs. legẽ distinguens a
grã. eo qđ sub illa elidant᷑ elati. sub ista erigant᷑ elisi
Ꝙ qđ illa intantũ bona sit. ut bona uibeat. Hȩc in tantũ
ut bona conferat. Illa iusticiȩ facit auditorẽ. ista factorẽ.
Et ideo subilla peccator. insuꝑ etiã prȩuaricator amissa
excusatione ignorantiȩ conuictus iacet. Subista uͦ & par¬
cente & opitulante. nec qr mala est oꝑatꝰ extinguit᷑: & ut
bona oꝑet᷑ accendit᷑. Quid gͦ mirũ. si illa dictã est mini¬

Expanded text:
eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris fiUnde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est mini
Abbreviated transcription (Latin):
excellentẽ claritatẽ. nãsi id qͦd destruit᷑ in gła est.
multo magis illud qͦd manet ingła est: Hocꝰ mͦ iste
posuit uer̾ba apłica Hec a meliorẽ int̾pretatione plurimũ
distat. Quiagͦ dicta est ministratio mortis inlitteris formata
lapideis: hinc existimat qͦd morti ministrauerit moises.
id÷ mortis auctori. Maligno scilicet sp̃iu. quẽ mundi
hiuꝰ iste opinat᷑ auctorẽ. Ig̾norans ministrationẽ mortis
dictã legẽ. scđm illud qͦd alibidicit. littera occidit. sp̃s
aut uiuificat. Lex enĩ quãuis iusta & scã & bona prȩuari¬
catorib intulit mortẽ. quosdĩ grã ñ adiuiuit ad iusticiam
legis implendã. Oportebat eniꝰ. ut testam̃to uetere lex im¬
poneret᷑ suꝑbis & de suȩ uoluntatis uirtute fidentib. quȩ
ñ daret iusticiã sed iuberet. Ac sic morte p̾uaricationis im¬
pliciti ad grãm c̃fugerent ñ iubentẽ tantũmͦ sed uiuantẽ.
quȩ nouotestam̃to ÷ reuelata. Hinc putant isti diuinorũ

Expanded text:
d destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum
Abbreviated transcription (Latin):
resar rectione corporis quȩstionẽ Herũ & ista duob
modis soluit᷑. Aut enĩ carnis & sanguinis nomine cor¬
mptionẽ carnis& sanguinis nuncupauit. quȩ in resuis¬
rebiodi ñ earit: aut carnẽ & sanguinẽ homines. ad om̃s
ilecebras scłariũ uoluptatũ carm & sanguini deditos.
qͥregnũ dĩ ñ possidebunt: Totꝰ aut̃ iste locus apłici ser¬
monis ubi seriptũ est. caro & sanguis regnũ dĩñ possi¬
denit si consideret᷑ diligentiꝰ: magis ꝑsuadebit. core¬
ruptionẽ carnis sicut nunc est his̃ eũ uocabulis appel¬
lare uoluisse. atq ad exponendũ quid diceret adii¬
risse. Neq corruptio incorruptionẽ possidebit. Quia
cũ facta fuerit quȩ in resurrectione sꝑat᷑ illa mutatio:
ñ utiq remanebit ulla corruptio Quãuis gͦ & post
resur rectionẽ dñs dixerit discipłis suis. palpate &

Expanded text:
resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate, et