comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ut sanetur filius m̃s. Et ussit eos in conspectu beati
apłi exhiberi. At ille imposuit eis manus: & ꝑ triduum
abluens uulnera eoꝵ. sanitati restituit. libertatiq do¬
nauit. Postera uͦ die. ait ad puerũ. Surge in nomine dñi
ihu xp̃i. qui me misit ut medear infirmitati tuae. Et ap¬
p̃hensa manu eius. leuauit eũ. Qui statim surrexit: &
ambulabat magnificans dñm: Uocabatur autẽ puer
filonedis : qui uiginti duobꝰ annis fuerat debilis. Claman¬
tibus autẽ populis & dicentibus. & nr̃is medere infirmis
morũ. inuocatoq xp̃i nominȩ restituebat eos sanitati.
rediditq omĩs popłs: & offerens ei munera. rogabant ut
nichil de muneribus accipiebat

Expanded text:
tum ut sanetur filius meus'. Et iussit eos in conspectu beati tum ut sanetur filius meus'. Et iussit eos in conspectu beati apostoli exhiberi. At illi, inpositis eis manus, et per triduum abluens vulnera eorum, sanitati restituit libertatique donavit. Postera vero die ait ad puerum: 'Surge in nomine domini Iesu Christi, qui me misit, ut medear infirmitati tuae'. Et adpraehensa manu eius, levavit eum; qui statim surrexit et ambulabat, magnificans Deum. Vocabatur enim puer Philionedis, qui viginti duobus annis fuerat debilis. Clamantibus autem populis et dicentibus: 'Et nostris medere infirmis,morum, invocatoque Christi nomine, restituebat eos sanitati. Credidit autem omnis populus, offerensque ei munera, rogabant, uteum verum, nihil de muneribus accipiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ait ad apłm. Dep̃cor te ohomo dĩ. ut restituas mͥ filiũ
meũ: quia debilitatus ẽ. corpore. Et hȩc dicens: flebat
ualde. Beatus uͣ apłs abstergens genas eius. & caput ma¬
nu demultens. dicebat. Confortare fili: tantũ crede. &
implentur uoluntates tuae. Tunc app̃hendens manum
eius: ibat in philippis. Cumq ingrederetur portã ciui¬
tatis: occurrit eis senex rogans ꝓfiliis. quos ꝓ culpa in effa¬
bili medias carcerali supplicio detruserat: & erant ulce¬
ribus putre facti. Conuersus autẽ sc̃s apłs ad mediã dixit
Audi homo. Tu dep̃caris ut sanetur filius tuus. cũ apud te
uincti retineant᷑. quorũ iam sunt carnes ex ese. & ideo si
p̃ces tuas uis ad dm̃ proficisci. absolue prius miserorum
catenã: ut & filius tuus ad ebilitate laxetur. Nam uideo
impedimentũ ferre p̃cibus meis. malitiã quã exerces
Iunc medias procidit ad pedes eius: & deosculans ait. Absol¬
uantur hi duo & alii septẽ de quibus nichil audisti. tan¬

Expanded text:
t ad apostolum: 'Depraecor, o homo Dei, ut restituas mihi filium meum, quia debilitatus est corpore'. Et haec dicens, flebat valde. Beatus vero apostolus abstergens genas eius et caput manu dimulcens, dicebat: 'Confortare, fili; tantum crede, et inplentur voluntates tuae'. Tunc adpraehendens manum eius, ibat in Philippis. Cumque ingrederetur portam civitatis, occurrit ei senex, rogans pro filiis, quos pro culpa ineffabili Medias carcerali supplicio detruserat, et erant ulceribus putrefacti. Conversus autem sanctus apostolus ad Median, dixit: 'Audi, homo; tu deprecaris, ut sanetur filius tuus, cum apud te vincti retineantur, quorum iam sunt carnes exaese. Et ideo, ei praeces tuas ad Deum vis proficisci, absolve prius miserorum catenam, ut et filius tuus a debilitate laxetur; nam video inpedimentum ferre precibus meis malitiam quam exerces'. Tunc Medias procidit ad pedes eius, et deosculans, ait: 'Absolvantur hii dno et alii septem, de quibus nihil audisti, tan
Abbreviated transcription (Latin):
in cotidianis manuũ laboribus uixit. Dehinc turbatã
incursione gentiliũ ꝓuintiã uidens. & monasteriis quoq
periculũ imminereꝰ p̃uidens. dimissis ordinate omnibꝰ.
truxit in loco latiniaco nominato: ac non multo post
infirmitate correptus. diem clausit ultimũ: Cuius
corpus idem erchenaldus patricius accipiens. seruauit
in porticu quodam ȩcclesiȩ. quam in uilla sua cui nomen
est parona faciebat. donec ipsa ȩccła dedicaretur. Iuod
ẽ ita illesum. acsi eadem hora de hac luce fuisset egressus
Sed post annos quatuor. constructa domuncula culciore
receptu corporis eiusdẽ ad orientẽ altaris. ad huc sine
macula corruptionis inuentũ. ibidem digno eũ honore
translatũ est. Ubi merita illius. multis sepe constat dõ
ne breuit̾ attigimꝰ. ut quanta eẽt huiꝰ scĩ sublimitas legen

Expanded text:
in quotidianis manuum vixit laboribus. Dein turbatam in quotidianis manuum vixit laboribus. Dein turbatam incursione gentilium provinciam videns, et monasteriis quoque periculum imminere praevidens, dimissis ordinate omnibus,truxit in loco Latiniaco nominato, ac non multo post infirmitate correptus, diem clausit ultimum . Cujus corpus idem Ercunualdus  Al., Erchenaldus patricius accipiens, servavit in porticu quadam ecclesiae, quam in villa sua, cui nomen est  Al., erat Perrona, faciebat, donec ipsa ecclesia dedicaretur. Quodest ita inlesum ac si eadem hora de hac luce fuisset egressus. Sed et post annos quatuor, constructa domuncula cultiore receptui corporis ejusdem, ad Orientem altaris adhuc sine macula corruptionis inventum, ibidem digno cum honore translatum est; ubi merita illius multis saepe constat, Deo ne breviter attigimus, ut quanta esset viri sublimitas legen
Abbreviated transcription (Latin):
in prountia orientaliũ angloꝵ: illasq uisiones ex ipsius
ore audierit. Adiciens etiam quia tempus hyemis fuerit
acerrimũ & glacie constrictũ: cũ sedens in tenui ueste
uir: ita int̾ dicendũ ꝓpt̾ magnitudinẽ memorati timoris
uel suauitatis. quasi in medię estatis caumate sud auerit
Cum gͦ ut ad suꝑiora redeamus. multis annis inscotia uer¬
bũ diꝰ om̃ibus annuntians. tumultũ irruentiũ turbarũ
non facile ferret: relictis om̃ibus quȩ habere uidedatur.
ab ipsã quoq patria insula discessit: & paucis cũ fribus
ꝑ britones in prouintiã anglorũ deuenit : ibiq p̾dicans
uerbum ut diximus. monasteriũ construxit. Quibus rite
gestũ. cupiens se ab omĩbus scłi huuis & ipsius quoq mo¬
nasterii negotiis alienare: reliquit monasterii & anima¬
rum curam fratri suo foillano. & p̾̃sbiteris Goabbano &
choretam conuersus. uitã finire disposuit. Habuit

Expanded text:
in provincia Orientalium Anglorum, illasque visiones ex ipsius in provincia Orientalium Anglorum, illasque visiones ex ipsius ore audierit: adjiciens quia tempus hiemis fuerit acerrimum, et glacie constrictum, cum sedens in tenui vester multitudinem  Al., magnitudinem memorati timoris vel suavitatis, quasi in media aestatis caumate sudaverit Cum ergo, ut ad superiora redeamus, multis annis in Scotia verbum Dei omnibus adnuncians, tumultus inruentium turbarum non facile ferret, relictis omnibus quae habere videbatur, ab ipsa quoque insula patria discessit: et paucis cum fratribus per Brittones in provinciam Anglorum devenit, ibique praedicans verbum, ut diximus, monasterium nobile construxit. Quibus rite gestis, cupiens se ab omnibus saeculi hujus, et ipsius quoque monasterii negotiis alienare, reliquit monasterii  Al., monasterium, et animarum curam fratri suo Fullano, et presbyteris Gobbano  Achoretam conversus vitam finire disposuit. Habuit
Abbreviated transcription (Latin):
angłs ad uirũ scm dixit. Quod incendisti hoc arsit in te
Si enĩ huius uiri in peccatis suis mortui pecuniã ñ accepis¬
ses: nec pena eiꝰ inte arder&. Et plura locutus: quiderga
sermone docuit: Iui post modũ in corpore resticutus. om̃s
uite suȩ tempore signũ incendii qͦd in anima ꝑtulit. uisi¬
bile cunctis in humero maxillaq portauit. Mirũq in
modũ. quod anima in occulto passa sit: caro palã p̃monstra¬
bat. Curabat autẽ semꝑ sicut & antea facere consueue¬
rat. om̃ibus opus uirtutũ & exemplis ostendere. & p̾dica¬
re sermonibus. Ordinem autẽ uisionũ suarũ. illis solũ mͦ
qui propt̃ desideriũ compunctionis int̾rogabant. exporiere
uolebat. Suꝑ est adhuc quidã frat̾ senior monasterii nr̃i.
qui narrare solet dixisse sibi quendam multũ ueracẽ. ac
religiosũ hominẽ. quod ipsũ uirũ scm̃ fUR SeuM uiderit

Expanded text:
eum angelus: « Quod incendisti, inquit, hoc arsit in te. eum angelus: « Quod incendisti, inquit, hoc arsit in te. Si enim hujus viri in peccatis suis mortui pecuniam non accepisses, nec poena ejus in te arderet. » Et plura locutus, quid ergasermone docuit. Qui postmodum in corpore restitutus, omni vitae suae tempore signum incendii quod in anima pertulit, visibile cunctis in humero maxillaque portavit: mirumque in modum quod anima in occulto passa sit, caro palam  Al. add. omnibus praemonstrabat. Curabat autem semper, sicut et antea facere consuerat, omnibus opus virtutum et exemplis ostendere et praedicare sermonibus. Ordinem autem visionum suarum, illis solummodo qui propter desiderium compunctionis interrogabant, exponere volebat. Superest adhuc frater quidam senior monasterii nostri qui narrare solet, dixisse sibi quemdam multum veracem ac religiosum hominem, quod ipsum Furseum viderit
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus ipsũ accusatores malignoꝵ. defensiones spirituũ
bonorũ: copiosior cȩlestiũ agminũ uisio. sed & uirorũ
de sua natione scõrũ: quos olim sacerdotii gradu ñ igno¬
bilit̃ potitos. fama iam uulgante comperarat. A quibꝰ
non pauca quȩ uel ipsi uel omĩbus qui audire uellent.
multũ salubria eẽnt audiuit. Qui cũ uerba finissent.
& iũ angelicis spiritibus ipsi quoq ad cȩlos redirent. re¬
manserunt cũ beato furseo tres igłi de quibis diximus.
qui eum ad corpus referremumq p̾fato igni iuaxi¬
int̃ flam mas unuã ꝑuenit: arripientes immundi sp̃s
uuũ de eis quos in ignibus torrebant. iactauer̃ in eũ.
& contiugentes humerũ in axillamq eius incenderunt
hendens: in ignẽ reiecit. Dicebatq hostis malignus Nolite
repellere: quẽ ante suscepistisslam sicut bona ẽi peccatoris
suscepists: ita & de eius penis participes eẽ debetis. Contra¬

Expanded text:
adversus ipsum accusationes malignorum, defensiones spirituum adversus ipsum accusationes malignorum, defensiones spirituum bonorum, copiosior caelestium agminum visio; sed et virorum de sua natione sanctorum  Al., Scottorum, quos olim sacerdotii gradu non ignobiliter potitos, fama jam vulgante, compererat; a quibus non pauca, quae vel ipsi, vel omnibus qui audire vellent, multum salubria essent, audivit. Qui cum verba finissent, et cum angelicis spiritibus ipsi quoque ad coelos redirent, remanserunt cum beato Furseo tres angeli, de quibus diximus, qui eum ad corpus referrent. Cumque praefato igni maxiinter flammas januam pervenit, arripientes inmundi spiritus unum de eis, quos in ignibus torrebant, jactaverunt in eum, et contingentes humerum maxi lamque ejus incenderunt:us statim adprehendens, in ignem rejecit. Dicebatque hostis malignus: « Nolite repellere quem ante suscepistis: nam sicut bona ejus peccatoris suscepistis, ita et de poenis ejus participes esse debetis. » Contra
Abbreviated transcription (Latin):
tertiũ dissensionis. cũ animos proximorũ etiã in su¬
per uacuis rebus offendere non formidamꝰ: quartum
impretatis. cũ infirmiores spoliare. & eis fraudem facere
ꝓnichilo ducimus. Crescentes uͦ paulatim ignes. usq ad
inuicem sese extenderunt: atq in immensam ad unati sunt
flãmam. Cumq appropinquassent : ꝑtimescens ille. dixit
angelo. Dñe. ecce mͥ ignis appropinquat. At ille. Iuod ñ
iste aut grandis eẽ rogus uideatur: tamen iuxta merita
operũ singulos examinat: quia uniuscuiusq cupiditas
in hoc igne ardebit. Sicut enĩ quis ardet in corpore ꝑ illi¬
citam uoluntatẽ: ita solutus corpore. ardebit ꝑ debitam
pęnam. Tunc uidit unũ de tribus angelis qui sibi tota
utraq uisione ductores fuerunt p̃cedentem. ignis flãmã
se periculo defendere. Uidit autẽ & demones ꝑ ignẽ uo¬
lantes: incendia bellorũ contra iustos struere. Sequunt᷑

Expanded text:
tertium dissensionis, cum animos proximorum, etiam in sutertium dissensionis, cum animos proximorum, etiam in supervacuis rebus offendere non formidamus: quartum impietatis, cum infirmiores spoliare, et eis fraudem facere pro nihilo ducimus. Crescentes vero paulatim ignes usque ad invicem sese extenderunt, atque in inmensam adunati sunt flammam. Cumque adpropinquassent, pertimescens ille dicit angelo: « Domine, ecce ignis mihi adpropinquat. At ille: Quod non iste ac grandis esse rogus videtur, tamen juxta merita operum singulos examinat; quia uniuscujusque cupiditas in hoc igne ardebit. Sicut enim quis ardet in corpore per inlicitam voluptatem, ita solutus corpore ardebit per debitam poenam. » Tunc vidit unum de tribus angelis, qui sibi in tota utraque visione ductores adfuerunt, praecedentem ignes flammae se periculo defendere. Vidit autem et daemones per ignem volantes, incendia bellorum contra justos struere. Sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
iter illi cęleste intercludere contendebant. De quibus
lertia dȩmones & actus eiꝰ & uerba suꝑflua. & ipsas
etiã cogitationes quasi in libro de scriptas replicauerunt.
apparentibus lȩta uel tristia cognorerit. legat ipsũ
de quo dixi libellũ uitȩ ciꝰ: & multũ ex illo ut reor pro¬
fectus spiritualis accipiet. In quibus tam̃ unrĩ est: quod
& nos in hac historia ponere multis cõmodũ duximus
ducebant. respicere in mundũ. At ille oculos in inferiora
deflectens: uidit quasi uallem tenebrosã subse in imo
positam. Uidit & quatuor ignes in aere: non multo
ab inuicẽ spatio distantes. Et in terrogans angelos qui
essent hi ignes: audiuit hos eẽ ignes qui mundũ succen¬
dentes essent consũpturi. Unum mendacii: cũ hoc qͦd
in baptismo abrenuntiare nos satanȩ & om̃ibus op eribꝰ
eius ꝓmisimus minime implemus: alterũ cupidita¬
tis. cũ mundi diuitias amori cȩlestiũ p̃ponimus.

Expanded text:
iter illi caeleste intercludere contendebant; nec tamen,iter illi caeleste intercludere contendebant; nec tamen,lertia daemones et actus ejus et verba superflua, et ipsas etiam cogitationes, quasi in libro descriptas, replicaverint;apparentibus laeta vel tristia cognoverit, legat ipsum, de quo dixi, libellum Vitae ejus, et multum ex illo, ut reor, profectus spiritalis accipiet. In quibus tamen unum est, quod et nos in hac historia ponere multis commodum duximus.ducebant, respicere in mundum. At ille oculos in inferiora deflectens, vidit quasi vallem tenebrosam subtus se in imo positam. Vidit et quatuor ignes in aere, non multo ab invicem spatio distantes. Et interrogans angelos, qui essent hi ignes, audivit hos esse ignes qui mundum succendentes essent consumpturi. Unum mendacii, cum hoc quod in baptismo abrenunciare nos Satanae et omnibus operibus ejus promisimus, minime implemus: alterum cupiditatis, cum mundi divitias amori caelestium praeponimus:
Abbreviated transcription (Latin):
scoltorũ: sed longe animo quã carne nobilior Abipso
tempore pueritiȩ suę.curã non modicã lectionibꝰ sacris
simul & monasticis exhibebat disciplinis: & quod ma¬
xime scõꝵ decet. cuncta quȩ agenda didicerat. solli¬
citus agere curabat. Quid multa: Procedente tempore
& ipse sibi monasteriũ in quo liberuis cęlestibus studus
uacaret construxit: ubi correptus infirmitate. sicut
libellus de uita eius conscriptus sufficient̾ edocet. raptꝰ
ẽ ecorpore: & auespera usq ad gallicantũ corpore exu¬
tus. angelicoꝵ agminũ & aspectus intueri. & laudes bea¬
tas meruit audire. Referre autẽ solitus erat. quod aꝑte
eos inter alia resonare audiret. ibunt scĩ de uirtute in
uirtutẽ: & iterũ. uidebit᷑ ds̃ deorũ insyon Qui redue¬
tus incorpore. & die tertia rursũ eductus. uidit non
solũ maiora beatoꝵ gaudia. sed & maxima malignorum
spa ituũ certamina: Qui crebris accusationibus imꝓbi.

Expanded text:
Scottorum, sed longe animo quam carne nobilior. Ab ipso Scottorum, sed longe animo quam carne nobilior. Ab ipso tempore pueritiae suae curam non modicam lectionibus sacris simul et monasticis exhibebat disciplinis, et, quod maxime sanctos decet, cuncta quae agenda didicerat, sollicitus agere curabat. Quid multa? Procedente tempore et ipse sibi monasterium in quo liberius caelestibus studiis vacaret, construxit: ubi correptus infirmitate, sicut libellus de Vita ejus conscriptus sufficienter edocet, raptus est e corpore: et a vespera usque ad galli cantum corpore exutus, angelicorum agminum et aspectus intueri, et laudes beatas meruit audire. Referre autem erat solitus, quod aperte eos inter alia resonare audiret: Ibunt sancti de virtute in virtutem. Et iterum: Videbitur Deus deorum in Sion. Qui reductus in corpore, et die tertia rursum eductus vidit non solum majora beatorum gaudia, sed et maxima malignorum spirituum certamina, qui crebris accusationibus improbi,
Abbreviated transcription (Latin):
insignis uirtutibus. cupiens ꝓ dño ubicunq sibi oportunũ
inueniret. peregrinã ducere uitam. Qui cũ ad prouintiã
orient̾aliũ ꝑuenisset anglorũ. susceptus ẽ honorifice
a rege p̃fato: & solitum sibi opus euangelizandi exequen
multos & exemplo uirtutis & in citamento sermonis uel
infide atq amore xp̃i confirmauit. Ubi quadã infirmi¬
tate corporis arreptus: angelica meruit uisione ꝑfrui
In qua admonitus ẽ cepto uerbi ministerio sedulus insistere.
uigiliisq consuetis. & orationibrs indefessus in combere:
hora futura. dicente dño. Uigilate itaq: quia nescitis
dieni neq horam. Qua uisione confirmatus. curauit lo¬
cũ monasterii. quẽ a p̾fato rege sigberto acceperat. ue¬
quodam quod lingua anglorũ cenobheresburg. id est urhs
cenobheri uocatur : quod deinde rex ꝓuintiȩ illius anna
ac nobiles quiq augustioribus ȩdificiis acdonarus ad or¬
narunt. Erat autẽ uir iste de nobilissimo genere

Expanded text:
insignis virtutibus, cupiens pro Domino, ubicumque sibi opportunum inveniret, peregrinam ducere vitam. Qui cum ad provinciam Orientalium pervenisset Anglorum, susceptus est honorifice a rege praefato: et solitum sibi opus evangelizandi exsequens, multos et exemplo virtutis et incitamento sermonis, vel in fide atque amore Christi confirmavit. Ubi quadam infirmitate corporis arreptus, angelica meruit visione perfrui, in qua admonitus est coepto verbi ministerio sedulus insistere, vigiliisque consuetis et orationibus indefessus incumbere; hora futura, dicente Domino: Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Qua visione confirmatus, curavit locum monasterii, quem a praefato rege Sigbercto acceperat, vequodam, quod lingua Anglorum Cnobheresburg, id est, urbs Cnobheri vocatur; quod deinde rex provinciae illius Anna, ac nobiles quique augustioribus aedificiis ac donariis adornarunt. Erat autem vir iste de nobilissimo genere
Abbreviated transcription (Latin):
nari peccatum: atq sub tua gr̃a uiuere cupientibus.
nichil sibi defensor maloꝵ. & inimicis bonorũ de his
uasis iam tuo nomini consecratis p̾ualeat uindicare.
O mnẽ etiã ingenuinũ calorem ymber gr̃e cȩlestis extin¬
guat. lumen uͦ ꝑpetuȩ castitatis accendat. Facies scan¬
dalis pudica ñ pateat. nec in cautis occasionẽ tribuat
negligentia delinquendi : sitq in eis cauta uirginitas
& ornata pariter & armata in fide integra. spe certa.¬
caritate sincera: ut p̃paratis animis ad continentiam.
uirtus tanta p̃stetur quȩ superet diaboli uniuersa
fignenta: atq contempnentes p̃sentia. futura sectent᷑:
leiunia epulis carnalibus p̃ferant: & lectiones sacras

Expanded text:
nari peccatum, atque sub tua gratia vivere cupienti nihil sibi defensor malorum et inimicus bonorum, de hoc vase jam nomini tuo sacrato praevaleat vendicare. Omnem etiam genuinum calorem imber gratiae tuae coelestis extinguat; lumen vero perpetuae castitatis accendat: facies scandalis pudica non pateat, nec incaute occasionem tribuat neglegentia delinquendi. Sitque in ea casta virginitas, et ornata paritercaritate sincera, ut praeparato animo, ad continentiam virtus tanta praestetur, quae superet diaboli universa figmenta, atque contemnendo praesentia futura sectetur. Jejunia epulis carnalibus praeferat, et lectiones sacras
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i dñi mei Uos autẽ orate uigiter. & state fortes
in fide : ut euulsa dñs om̃i zizania scandali. tanquam
triticũ mundũ in horreo uos cȩlesti congregare dignet᷑
Et sic ꝑ dies quinq docebat eos: & confirmabat in p̃ceptis
dĩ Post hȩc autẽ ex pansis manibus orauit ad dnm̃ dicens
Custodi queso dñe gregẽ hunc. qui iã tuã cognouit salu¬
tem: ut non p̃ualeat illi malignus sp̃s: sed quod te
uibente. me dispensante suscepit. inuiolatũ custo dire
responder̃ amen. Et accipiens panẽ: grãs agens fregit.
cõmendans dño: in thessalonicã ꝓfectus est: ibiq biduo
docens discessit ab eis:¬

Expanded text:
Iesu Christi domini mei. Vos autem orate iugiter et state fortes Iesu Christi domini mei. Vos autem orate iugiter et state fortes in fide, ut, evulsam Dominus omnem zizaniam scandali, tamquam triticum mundum in horreo vos caelesti congregare dignetur'. Et sic per dies quinque docebat eos et confirmabat in praeceptis Dei. Post haec autem expansis manibus oravit ad Dominum, dicens: 'Custodi, quaeso, Domine, gregem hunc, qui iam tuam cognovit salutem, ut non praevaleat illi malignus, sed quae, te iubente, me dispensante, soscepit, inviolatum custodire mresponderunt: 'Amen'. Et accipiens panem, gratias agens fregit commendans Domino, in Thesalonica profectus est, ibique biduo docens, discessit ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
in proximo. propt̾ nomen eius quẽ p̃dicas. Et multa alio
mͥ dixit : quȩ nc̃ silere oportet. Prodentur tam̃ tunc: cũ
ad hanc ĩmolationẽ accessero. Nunc autẽ conueniant
om̃s qui susceper̃ uerbũ dñi. ut cõmendem illos dño iħri
xp̃o : ut eos in doctrina sua ĩmaculatos custodire dig¬
netur. Ego uͦ iam resoluor a corpore: & uado ad promis¬
sionẽ illã quã mͥ polliceri dignatus est regnator cȩlorũ
& terrȩ : qui est filius omĩpotentis dĩ cũ sp̃u scõ uerus
ds̃ ꝑmanens in scła sempit̾na. Hȩc audientes fr̃s flebant
ualde : & cedebant palmis facies suas cũ gemitu magno.
Deniq conuenientibus cunctis. ait iterũ. Scitote dilectis¬
simi me discessurũ auobis : sed credo in iħm cuiꝰ uerbũ
p̾dico. quia custodiet uos amalo. ut ñ diuellat᷑ ab inimi¬
co hȩc messis quã in uobis seui. id est cognitio & doctrina

Expanded text:
in proximo propter nomen eius quem praedicas". Et multa alia in proximo propter nomen eius quem praedicas". Et multa alia mihi dixit, quae nunc silere oportet; prodebuntur tamen tunc cum ad hanc immolationem accessero. Nunc autem conveniant omnes qui susceperunt verbum Dei, et commendem illos domino Iesu Christo, ut eos in doctrina sua inmaculatos custodire dignetur. Ego vero iam resolvor a corpore et vado ad promissionem illam quam mihi pollicere dignatus est Regnator caelorum et terrae, qui est filius omnipotentis Dei, cum Spiritu sancto verus Deus, permanens in saecula sempiterna'. Haec andientes fratres, flebant valde et cedebant palmis facies suas cum gemitu magno. Denique convenientibus cunctis, ait iterum: 'Scitote, dilectissimi, me discessurum a vobis, sed credo in Iesum, cuius verbum praedico, quia custodiet vos a malo, ut non divellatur ab inimico haec messis, quam in vobis serui, id est cognitio et doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
grãs agebant:
equenti uͦ noc te uisum uidit beatus apłs: quem
etiã fratribꝰ enarrauit dicens. Audite dilectissimi som¬
niũ meũ. Uidebã & ecce mons magnus erat in sublimi
elatus : qui nichil suꝑse deterrenis rebris habebat. nisi
tantũ luce resplendens. ita ut mundũ putaretur illu¬
minare. Et ecce astiter̃ michi dilectissi. fr̃s petrus &
iohannes apłi. Et iohannes quidem extensa manu
petro apło: leuabat eũ in uertice montis. Et conuersus
ad me : rogabat ascendere post petrũ dicens. Andrea:
poculũ petri bibiturus es. Et extensis manibrs. ait. Ap¬
propinqua mͥ. & extende manus tuas ut conungantur
manibus meis: & caput tuũ capiti meo societur. Quod
cũ fecissem: inuentus sũ breuior ẽẽ iohanne Et post hec
ait mͥ. Uis cognoscere imaginẽ huius rei quã cernis:
uel quis sit qui tͥ loquitur. Et ego aio. Desidero ista cog¬
noscere. Et ait mͥ. Ego sũ uerbũ crucis. in qua pendebis

Expanded text:
as agebant. 20. Sequenti vero nocte visum vidit beatus apostolus, quem etiam fratribus enarravit, dicens: 'Audite, dilectissimi, somnium meum. Videbam, et ecce mons magnus erat in sublimi elevatus, qui nihil super se de terrenis rebus habebat, nisi tantum luce resplendens, ita ut mundum putaretur inluminare. Et ecce adstiterunt mihi dilectissimi fratres Petrus et Iohannes apostoli; et Iohannes quidem, extensa manu Petro apostolo, levabat eum in vertice montis, et conversus ad me, rogabat ascendere post Petrum, dicens: „Andreas, poculum Petri bibiturus es". Et extensis manibus, ait: „ Adpropinqua mihi et extende manus tuas, ut coniungantur manibus meis, et caput tuum capite meo societur". Quod cum fecissem, inventus sum brevior esse Iohanni; et post haec ait mihi: „Vis cognoscere imaginem huius rei quam cernis, vel quis sit qui tibi loquitur?" Et ego aio: „Desidero ista cognoscere". Et ait mihi: „Ego sum Verbum crucis, in qua pendebis
Abbreviated transcription (Latin):
bat eum dicens. Nonne uerũ dixi. istũ delira uerba
ꝓferre: Sed p̃sbiterii honore p̃ditus: sepius beatum
martinũ conuiciis lacessiuit. Adepto gͦ consentientibꝰ
ciuibris. pontificatus officio. orationi uacabat: quia
quanquã esset superbus & uanus. castus tam̃ habebatur
cubicularii eius uestim̃ta defei ebant ad abluendũ. quȩ
sub specie religionis erat ueste mutata: concepit & peꝑit̾.
Qua de re surrexit omnis popłs turonorũ in ira: & totuim
crimen suꝑ ep̃m referunt: uolentes eũ unanimit̾ lapr¬
dare. Aiebant enĩ. Diu pietas sc̃i. tuam celauit luxuriã
nec nos ds̃ diutius sinet manus tuas indignas osculando
pollui Illo quoq Pecontrario uirilit̾ haec negante.
a ferte inquit infantem ad me. Cumq oblatus fiusset
infans triginta dies ab ortu habens: ait ad eũ brictius
te generaui. corã cunctis edicas. Et ille infans dixit scõ briẽ¬

Expanded text:
bat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba bat, dicens: 'Nonne verum dixi, istum delera verba proferre?' Sed et praesbiterii honore praeditus, saepius beatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabat. Quia quamquam esset superbus et vanus, castus tamen habebaturcubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumque oblatus fuisset infans, triginta dies ab ortu habens, ait ad eum episcopuste generavi, coram cunctis edicas'. Et ille: 'Non es', inq
Abbreviated transcription (Latin):
GIIUR post excessum beati martini ep̃i summi & in
uolumina retinentur: sc̃s BRICT IUS ad episcopatũ succedit
At uero brictius cũ esset primeuę ȩtatis iuiuenis.
scõ martino adhuc uiuente in corpore. multas ferebat
sequeretur. Quadam tamen die dũ quidam infirmus
medicinã expeterȩt: brictus adhuc diaconus in pla¬
tea conuenit. Cui simplicit̾ ait. Eece ego p̃stolor be¬
atum uirũ. & nescio ubi sit. uel quid operis agat. Cui
brictius. Si inquit delirũ illũ quęris. proipice eminus.
ecce cȩlum solito quasi amens respicit. Cumq paup
ille occursu reddito quod petierat impetrasset: brictiũ
diaconũ uir beatus martinus alloquitur. En ego bricti
delirus tibi uideor: Cumq ille confusus hȩc audiens.
dixisse se denegaret : ait sc̃s martinus. Nonne aures meȩ
ad os tuũ erant : cum hȩc eminus loquebaris: Amen
catus honorem accederes : sed noueris te in episcopatu
multa aduersa passurũ. Brictius hec audiens: irride¬

Expanded text:
gitur post excessum beati Martini Turonicae civitavolumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis iuvenis, sancto adhuc viventi in corpore multas tendebat s res sequeretur, arguebatur. Quadam tamen die dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expeteret, Brictium adhuc diaconum in platea convenit; cui simpliciter ait: 'Ecce! ego praestolor beatum virum et nescio, ubi sit vel quid operis agat'. Cui Brictius: 'Si', inquid, 'delerum illum quaeris, prospice eminus; ecce! caelum solite ille a sancto Martino quod petierat imdiaconem vir beatus adloquitur: 'En ego, Brictdelirus tibi videor? Cumque ille confusus haec audiens, dixisse se denegaret, ait vir sanctus: Nonne aures meae ad os tuum erant, cum haec eminus loquebaris? Amen m ad pontificatus 42 honorem accedas: sed noveris te in episcopatu multa adversa passurum. Briccius haec audiens irride
Abbreviated transcription (Latin):
beati andreȩ apłi p̾sumpsi in dignus ore. sermone rusticus.
paruus scientia ꝓpalare: dep̃cans eius miscđiam. ut sicut
in illius natale ꝓcessi ex matris utero. ita optentu ipsius
eruar ab inferno. Et sic̃ in die passionis eiꝰ sũpsi uitȩ huiꝰ
exordiũ: ita me sibi propriũ ascire dignetur alumnũ
Et quia de maioribus meritis reuocat nos pars magna
facinoris : hoc tantũ temerarius p̾sumo petere. ut cum
ille post uidiciũ dñico corpori confortatus refulget in
gła. saltẽ optineat pro immensis criminibus mͥ uel ueni¬
am non negandam:¬

Expanded text:
beati Andreae apostoli praesumpsi, indignus ore, sermone rusticus, pravos conscientia, propalare, depraecans eius misericordiam, ut, sicut in illius natale processi ex matris utero, ita ipsius obtentu eruar ab inferno, et, sicut in die passionis eius sumpsi vitae huius exordium, ita me sibi proprium adscire dignetur alumnum. Et quia de maioribus meritis revocat nos pars magna facinoris, hoc tantum temerarius praesumo petere, ut, cum ille post iudicium dominico corpori conformatus refulget in gloria, saltem obtineat pro inmensis criminibus mihi vel veniam non negandam
Abbreviated transcription (Latin):
fere uno miliario distabat a flumine uinzenna uidebatur
uis monachis ẽẽ difficile ad hauriendam aquam ire cotidie
Currit quippe uinzenna in decliua conualle: oratorium uero po-¬
situm est in monticuli uertice. Quo errca implorauer̃t sc̃m leo
nardum: ut ꝓpe eccłiam conlargiretur eis presidium limpha
um. Tunc ille non longe ab eadem balilica precepit siccam¬

Expanded text:
fere uno miliario distabat a flumine Vingenna, videbatur suis monachis esse difficile ad hauriendam aquam ire cottidie. Currit quippe Vingenna in decliva convalle; oratorium vero positum est in monticuli vertice. Confestim puteus fere uno miliario distabat a flumine Vingenna, videbatur suis monachis esse difficile ad hauriendam aquam ire cottidie. Currit quippe Vingenna in decliva convalle; oratorium vero po
Abbreviated transcription (Latin):
eatus igitur leonardus temporib
anastasii imperatoris: in prouincia galliarum cla¬
ris parentib extitit natus. Conlaterales uero clodo¬
uei regis francie parentes eius erant: et inter satel¬
lites palaci primatum milicie post regem habebe.
Ip̃e autem rex clodoueus inprimordio sue etatis: icdm morem gẽc. lrũ¬
silua salua satis erat habrindans plena ferarum ꝓpterea rege
gallie atꝙ duces aquitanie consueuerant in eniri uenatum.
imp̃fata uero silua regalis habebatur sala: carisa uenationis
antiquitiis p̃parata. Non longe distabat a cuuitate lemouica:
s fere decem inter erant miliaria. ueniebat igitur rex singłis
annis cum siuis uiuenib et sicut fertur sepius commitabat᷑

Expanded text:
eatus igitur Leonardus temporibus Anastasii imperatoris in provincia Galliarum claris parentibus extitit natus. Conlaterales vero Clodovei regis Franciae parentes eius erant et inter satellites palatii primatum militiae post regem habebant. Ipse autem rex Clodoveus in primordio suae aetatis secundum morem gentiliuique silva satis erat habundans et plena ferarum, proptereaque reges Galliae atque etiam duces Aquitaniae consueverant in ea ire venatum. In praefata vero silva regalis habebatur sala, causa venationis antiquitus praeparata; non longe quidem distabat a civitate Lemovica, sed fere decem intererant miliaria. Veniebat igitur rex singulis annis cum suis iuvenibus et, sicut fertur, saepius comitabatur
Abbreviated transcription (Latin):
de longinquis regionib ex ergastulis aut ex iunculis liberati ꝑ
ip̃m requarebant. in quo loco beatus leonirdus haberet ospitiũ.
plures uero ibi remanebant: et in morem famulorum seru̾i¬
tutis obsequia ꝓmittebant. S uir dei magis stũdebat illis ser¬
uire distribuens eis partem ex paciosa latitudine silue. Quate¬
nus consuescerent unuiere exagri gul cultura. quam secularib
rapinis iniantes in retiarentut iterum reclusione obscura. Quod¬

Expanded text:
de longinquis regionibus, ex ergastulis aut ex vinculis liberati per ipsum, requirebant, in quo loco beatus Leonardus haberet hospitium. remanebant et in morem famulorum servitutis obsequia promittebant. Sed vir Dei magis studebat illis servire, distribuens eis partem ex spatiosa latitudine silvae, quatinus consuescerent vivere potius ex agricultura, quam saecularibus rapinis inhiantes, inreciarentur iterum reclusione obscura.
Abbreviated transcription (Latin):
reipondi ses iratnline uoluntati tue homo dei et amie religionis
habumdanter satis facere possum: quia sub cartulari preptoit m ei miit
tab isteo nerisus totum. Qui beatus leonatbus. &onto unt pooit
senenili msuntatem. Et adieit. Qnan tumcumꝙ igitauit ex hac¬
ulua cum iȩo anello ꝑagrare potero tantum ⁊ ñ amplius
uilua cum meo alello ꝑagrare potero
tantum ⁊ ñ amplius
ã tua celitudine michi concedi exopto. Quod rex sub regali de¬
creto adimpleuit: et quiequid ip̃e eircuitione sui aselli comp̃¬
hendisset sicut idem uir sc̃s expecierat: lapideis terminis cõ-¬
cludi precepit. Non expedit igitur luteris conscribete: quantũ
telluris ip̃e una nocte equitando ualuit concludere. Satis qͥ¬
pe habetur adhuc in recordatione. cum compiehensum sit ex
beati uiri circuitione. Postquam autem hec omnia gesta st̃:
remansit sc̃s leonardus in eodem loco quem ei rex p̃buerat
uidelicet in ip̃a nemoris solitudine. ubi etiam construxit

Expanded text:
respondit: ' Sacratissimae voluntati tuae, homo Dei et amice religionis, habundanter satisfacere possum, quia sub cartulari praecepto tradam tibi istud nemus totum'. Cui beatus Leonardus: 'Non totum', inqiendi voluntatem'; et adiecit: 'Quantumcumque igitur ex hacum meo asello peragrare potero, tantuilva cum meo asello peragrare potero, tantum et non amplius a tua celsitudine mihi concedi exopto'. Quod rex sub regali decreto adimplevit, et quicquid ipse circuitione sui aselli comprehendisset, sicut idem vir sanctus expetierat, lapideis terminis concludi praecepit. Non expedit igitur litteris conscribere, quantum telluris ipse una nocte equitando valuit concludere; satis quippe habetur adhuc in recordatione, quidquid comprehensum sit ex beati viri circuitione. 6. Postquam autem haec omnia gesta sunt, remansit sanctus Leonardus in eodem loco, quem ei rex praebuerat, videlicet in ipsa nemoris solitudine. Ubi etiam construxit
Abbreviated transcription (Latin):
tur. solebat flere peccatis. Qui remotũ & quietum
uenenatis linguis & uipereo ore carpebant: & uere
non nullos expertisumus inuidos uirtutibus uitȩq
eius. qui in illo oderant quod inse non uidebant. &
quod imitari non ualebant : atq ut nefas colendum
& ingemiscendũ. non alii fore insectatores eius. licet
pauci admodũ. non alii tamen quã ep̃i ferebantur¬
Nec uero dici. nec uero quemquã nominare necesse est
Licet nosinetipsos pleriq circũ latrent: sufficit ut si
quis ex his hȩc legerit & agnouerit. erubescat. Nam
si iriscitur. de se fãtebitur: cum fortasse nos de aliis
senserimus. Non refugimus autem. ut si qui eiusmo¬
di sunt: nos quoq cũ tali uiro oderint illud sacile
confido om̃ibus scĩs oprisculũ istud gratissimũ fore
De cętero si quis hȩc infidelit̾ legerit: ipse peccauit
Ego michi conscius sum: me rerũ fide & amore xp̃i
impulsũ ut scriberem. manifes exposuisse. uera

Expanded text:
tur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum tur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera
Abbreviated transcription (Latin):
Quãquã etiã intelligendũ. aut si aliud forte agebat.
nunquã animũ ab oratione laxabat: Nimirũ ut fa¬
bris ferrariis mos est qui int̾ operandũ pro quodã labo-¬
ris leuamine incudem suã feriunt: ita martinus
etiã dũ aliud agere uideretur: semꝑ orabat. Ouere uir
beatus in quo dolus non fuit: neminẽ iudicans. neminẽ
damnans: nulli malũ pro malo reddens. Tantũ quippe
aduersus om̃s iniurias patientiȩ assũpserat: ut cĩ esset
sũmus sacerdos. impune etiam ab insimis clericis lederet᷑
N ec propt̾ id eos aut loco umquã amouerit. aut asua
quantũ in ipso fuit caritate repulerit. Nemo unquã
illũ uidit iratũ. nemo cõmotũ: nemo merentem.
pauci ridentem. Unus idemq semꝑ: qui cȩlestem quo¬
dam modo lȩtitiam p̾ferens. extra naturã hominis
uidebatur. Numquã in illuis ore nisi xp̃c: nunquam
in illius corde nisi pietas. nisi pax. nisi miscdia in erat

Expanded text:
quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerentem, nemo ridentem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem grãm defuisse : Secl iam liber finẽ postulagi. sermo
elaudendus ẽ: non quod omĩa quȩ de martino fuerant
dicenda deficerent: sed quia nos ut mertes poete extre.¬
mo in opere negligentes. uicti materie mole succuibimꝰ
Nam & si facta illius explicare uerbis ut cunq potuerut̃.
nulla explicat oratio: illã scilicet ꝑscuerantia. & tempe¬
ramentũ in abstinentia. & ieiuniis. potentiã in uigiliis
R orationibus. noctesq ab eo ꝑinde ac dies actas. nullũꝙ
uacuũ ab opere dĩ tempris. quo uel otio indulserit ant̃
negotio: sed nec cibo aut somno quidem. nisi in quantũ
nature necessitas cogebat. uere fatebor: non si ipse ut
aiunt ab inferis omerus emergeret. posset edicere: ad ec
omia maiora in martino sunt. quã ut uerbis concipi
queant:. Numquã ulla hora momentũꝙ p̃terut. quo
non aut orationi incumberet. aut insisteret lectioni

Expanded text:
quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni,
Abbreviated transcription (Latin):
nos fuit. quã mundi huius illecebras. & seculi onera
relinquenda. ut dñm iħm liberi. expeditiq sequerem᷑:
prestantissimũq nobis p̃sentiũ tempoꝵ illustris uiri
paulini. cuius supra mentionẽ fecimus exemplũ ingerebat.
qui sũmis opibus abiectis. xp̃m secutus. solus pene his tem¬
poribus euangelica p̃cepta complesset. Illũ nobis sequen¬
dii: illũ clamabat imitandũ. Beatũq p̾sens eẽ sȩculũ
ta rȩ sidei. uirtutisq documento: cũ scd̃m sententiam
dñi diues & possidens multa. uendendo omĩa & donand
pauꝑihus. quod erat facto impossibrle. possibile fecisset
dis scripturarũ questionibus promptus & facilis: Et
quia multos adhanc partem incredulos scio. quippe
quos uiderim meipso etiã referente ñ credere: iħn
tesor spemq cõmunẽ me ex nullius uniquã or
nis audisse. Quãquã in martini uirtutibus quianta ẽ
ista laridatio: nisi mirũ ẽ homini illĩterato ne hanc

Expanded text:
nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset dis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore ri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ni ero uenisse non credam. Ad hanc ille uocem. statim
it sumus euanuit: & cellulam tanto fętore repleuit.
ut indubia indicia relit queret diabolũ se fuisse Hocita
gestumc̃e ut supra retulimus exipsuis mactor. ore¬
Sognoui: ne quis forte existimẽt fabulosum. Nũ basi
Aud crio gius estuaremus: giatam nobis dend
animus uitã illius scribere. partim eũ in quantũ ille
interrogari potuit sciscitati sumus: partim ab his qui int̾¬
fuerant uel sciebant cognoiumꝰ. Quo quidem tempore
credi non potest. qua me humilitate. qua benignitate
susceperit: congratulatus plurimũ & gauisus in dño.
quod tanti ẽet habitus anobis. quẽ peregrinatione sus¬
cepta experissemus. Miserũ me pęne non audeo confi¬
nobis ipse abluit: nec reniti aut contraire constantia
fuit. ita auctoritate illius oppͣssus sũ: ut nefas putarẽ.
si non ad quieuissem. Sermo autẽ illius. non alius apud

Expanded text:
, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim , venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini orecognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV. Nam desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad euanimus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut confuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ quidã ep̃s rufis nomine. ut dm̃ adoraret. propt̾
quod cũ postea de episcopata deiectũ uidimus. Pleriqi
dauerit. Nuodam enĩ die p̃missa p̃se & cireũ iectus
ple luce pur purea quo facilius claritati issũptu
sulgoris ilłu uret. ueste etiã regia indiutus. diudemate
ex geninus ouroq redimitus. caligis auro illitis. sereno
ispes du cius funset hebetatus: diu multũ qrsilentium
tenuerinit T unc prior diabolus Agnosce inquit
martiue quẽ cernis. Xp̃e ego sũ. descensurus ad ter¬
ns̃ prims tibi manifestare me uolui Aahȩc eũ mar¬
tinus taceret. nec quicquã responsi referret: iterare
ausui ẽ diabolus ꝓfessionis audaciã. Martine quid
dubitas credere. cũ uideas: Xp̃c ego sũ Tum ille reue¬
lante sibi sp̃u sc̃o ut intelligeret diabolũ eẽ nondm̃.
tentẽ uenturũ eẽ p̃dixit. Ego xp̃m nisi in eo habitu
formaq qua passus ẽ. niũ erucis stignata p̃ferentem¬

Expanded text:
ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. pleriquetauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, tentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem
Abbreviated transcription (Latin):
iudebatu Interea clarus. fr̾s admonet orquani in¬
stare: ut maiufestius eis dñs quid nam id ẽẽt ostenderĩ
taq reliquũ noctis ymnis psalmisq consumuitur.¬
At ubi illuxit dies. apprehensa dextera.trahere ed¬
martinũ uolebat: bene conscius eũ illudi diaboli arte
non posse Tunc uͦ reniti ac reclamare miser cxpit int̾¬
dictumq sibi eẽ dicebat. ne se martino ostenderet
umq in uitũ illũ ire compellerent: inter trahentiũ
manus. uestis euanuit. Unde nequis dubit& hancetia
martini fuisse uirtutẽ: ut fantasiam suam diabolus
cũ erat martini oculis ingerenda. dissimulre diatu
arit tegere non possit animaduersũ est. Lamen degc̃
fere tempore fuisse in hispaniis uiuenẽ: qr a cũ auilt
sibi signis auctoritate parusset. eo usq elatus ẽ. ut ie
heliam profiteretur. Quod cũ pleriq temeretedidisser
addidit ut se xp̃m iactaret: in quo etiã ad eo liasit.

Expanded text:
uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi inuidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit,