comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.q. ⁊ q lex custodiebat ad fidem: itaq lex fint peclago¬
gus nĩr nos ai pueros ab illicitis conpͥmens.⁊ ad
teneantur corda. dum tenera. studiis eruditur infan¬
cia. ⁊ metu pene choercita: p̃paratur ad matora. ⁊ ħ ip̃m.
nomen peclagogi: sonat. cõpositum ab eo: quod pueroᷤ
atat .i. cductet. Lex gͦ ppło lascuuenti. ad instar pedago¬
gi apposta est: ut custodiret eos: ⁊ futẽ sidi p̃pararet.
ecce honor legis: qr custo diuit ut peclagogus. s ħ ñ est
magnum. qr pueroꝵ ẽ. ñ adultoꝵ pedagogus nr fuit

Expanded text:
Et quia lex custodiebat ad fidem. Itaque lex fuit pedagogus noster, nos quasi pueros ab illicitis comprimens, et teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita est ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet. Ecce honor legis, quia custodivit ut paedagogus: sed hoc non est magnum, quia puerorum est non adultorum. Paedagogus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: erat timor uniuscłi. ⁊ cognitõ p̃uaricatõnis. ⁊ quod
p̾uancatores ip̃ius legis mũnti sunt: ñ adꝑ-¬
niciem. s adutilitatem ualuit. eis: quicre¬
Aiderunt . cognitio .ii. maioris egͥcudinis:
⁊ desi derari medicum uehem̃tius fec. ⁊ diligiardñ-¬
tius. i Custodiebam᷑ dico: ut sic assueti ducẽm᷑ in eam

Expanded text:
io praevaricationis, et quod praevaricatores ipsius legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt. Cognitio enim majoris aegritudinis et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Custodiebamur, dico, ut sic assueti duceremur in eam
Abbreviated transcription (Latin):
saẽ ⁊ semmieiuis. habrahe .i. xͦ. nõ quod ad eun fieret
ꝓmissio. s ad eum ꝑtinebat. qr ꝑ eum ꝓmittebat᷑: danda
benelicto. Et quod semen illud xͦ sit: ñ alius. notat ex
ub̃ scͥptẽ genesis: que ẽ. insemine tuo bñdicentur om̃s
gentes. ñdic̃ scͥpta. inseminib qͣ in multis .i. sicut facẽt:
side multis uellet intelligi. s dic̃ insemine tuo. qiͣ inuno.
.i. sic̃ que de unouult intelligi. ⁊ illud unum ẽ xͦ. im̃ fub
mo: ꝙ. lex nonfac̃ uritum .i. salsum . ꝙ. taceret. si ꝑeam
daretur bñdicto. P̾missio .i. ilia non dix̃.ꝙ ꝑ legͤm eẽt
semen. ⁊ frustra ip̃m semen uenit. Nongͥ ꝑ eã bñdicto
ẽ. qr data ẽ pꝰ multum tempus: aꝑpmnissione facta habͣ¬
he. sigͦ de eaeẽt bñdicto. homines illius temꝑis .s. ha
habraham. qui multum añ legem fuit. quodqr dicẽ
nonposiunt. cogunt᷑ fatĩ: ñ leg̾ oꝑib iustificari homi¬
nem: s fide simuil ⁊ noscog̾ intelligere: om̃s antiquos qͥ

Expanded text:
risto. Non quod ad eum fieret promissio, sed ad eum pertinebat, quia per eum promittebatur 150 danda benedictio. Et quod semen illud Christus sit, non alius, notat ex verbis Scripturae Genesis, quae est: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Non dicit Scriptura, in seminibus, quasi in multis, id est sicut faceret, si de multis vellet intelligi: sed dicit in semine tuo, quasi in uno, id est sicut quae de uno vult intelligi, et illud umo quod lex non facit irritum, id est falsum; quod faceret, si per eam daretur benedictio. Promissio enim illa non dixit quod per legem esset  eam benedictio est, quia data est post multum tempus a promissione facta Abrahae. Si ergo de ea esset benedictio, homines illius temporis, scilAbraham, qui multum ante legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non legis operibus justificari hominem, sed fide, simul etiam nos cogi
Abbreviated transcription (Latin):
hominem .i. scd̃m humanam consuetudin̾e. inqͣꝙͣ uiꝰ
sepe ñsit fuumitas: tñ testam̃tum homunis .i. ab homine
factum suis hectib frmumi ẽ. qi nemo spernit. ut dicat.
noualere. ñ bñsactum ẽe. aut suꝑ ordinat ut aliter de
reb illis. dispon᷑ t. s ẽ mauctoritate om̃ium. max̾. c̃ sit
confirmatum: testib. ⁊ morte testatoris. siniliter tes¬
tam̃tum .i. ꝓmissionemd̾i. lex ñ fac̃ irritum. ꝙ subse¬
quenter dicit apłc ꝙ suolum subderet᷑. facił eẽt intel
ligentia. in aptõne similitudinis. s exeo aliqnͣtulũ
ouscurat᷑: qi añqͣm illud inferat: p̃mittit cui factum
⁊ qiͣ quis diceret. fuerunt ne añ legem alique ꝓmissio¬
nesfacte : responder. fuerunt utiq q habħe. quem ño
falleret cls: dicte sunt ꝓmissiones. ad̾o. pluraliter dic̃

Expanded text:
dum humanam consuetudinem in qua, quamvis saepe non sit firmitas, tamen testamentum hominis, id est ab homine factum, suis haeredibus firmum est, quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, similiter testamentum, id est promissionem Dei, lex non facit irritum, quod subsequenligentia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam illud inferat, promittit cui factum et quasi quis diceret: Fueruntne ante legem aliquae promissiones factae? Respondet: Fuerunt utique, quia Abrahae, quem non falleret Deus, dictae
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm. cum ad delendum eam misit filium suum. Od
eiꝰueram ẽe mortem. Preuidit .ii. moyses ħeticos nittͣs.
aieram dñi mortem negaturos.⁊ io: uolentes ab ħ ma¬
siñcansa tergiu̾samini oħetici. qiub displicet uitas mor
tisxͥ. Maletictus.i. om̃is. qͥ. pn. ĩ. lig. non ille aut ille. s
tuus autem p̃pdelicta nr̃a ĩncarne suscepta ex pena nr̃a.
sic ⁊ semꝑbndictus ẽ: insua iusticia. maledictꝰ autem in
homine mortem suscep̃: ex illo ⁊ ꝓillo.: ⁊̃ malecdictum
quadam talse carnis.⁊ nonueram mortem incruce sol

Expanded text:
ccatum et mortem nostram, cum ad delendum eam misit Filium suum. Quid t enim Moyses haereticos futuros, et veram Domini mortem negaturos. Et ideo volentes ab hoc maSine causa tergiversamini, o haeretici, quibus displicet veritas mortis Christi. Maledictus enim omnis qtuus autem propter delicta nostra, in carne suscepta ex poena nostra. Sic et semper benedictus est in sua justitia, maledictus autem in homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum quadam falsae carnis, et non veram mortem in cruce sol
Abbreviated transcription (Latin):
rer moy ses. dicere maledictum qd̾ paulus ñtimuit
dicere peccatum: Plane hoc ppħa ⁊ dicere debuit. ⁊
p̾clicare. necin hoc. ꝙ maledictꝰ appellatus ẽ qui pen¬
der uiligno contumelia incło putanda ẽ ex parte ap¬
pe mortaui: pependit inligno. Mortalitas autem. ex
maleddictone peccati pͥmi hominisẽ. Sigͦ diceret. mors
maledicta ẽ. nemo ex orresceret. Item. Si dicerer: pet̾m
malelictum ẽ. nemꝰ miraret᷑. Q uid autem pepencdit
mlitgno: ñ caro mortał: euius mortalitas ex pecc̃oue¬

Expanded text:
ret Moyses dicere maledictum, quod Paulus non timuit dicere peccatum? Plane hoc propheta dicere debuit et praedicare, nec in hoc quod maledictus appellatus est qui pendet in ligno, contumelia in Deo putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno. Mortalitas autem ex maledictione peccati primi hominis est. Si ergo diceret: Mors maledicta est, nemo exhorresceret. Item, si diceret: Peccatum maledictum est, nemo miraretur. Quid autem pependit in ligno nisi caro mortalis, cujus mortalitas ex peccato ve
Abbreviated transcription (Latin):
astructõne sua: qm̃ inposfiorib fac̾: manifestum ħ fac̃.
iqi quis quereret. quare mag̃ oportetsubdit. ne for
corpꝰ aggͣuat ip̃m animum. Natã uͦ humane mentis: ꝯͣ¬
lem xͥ assumpit. que nullo pecco potuit depͣuari. soł ma¬
ior ẽ as̃. propterquid gͦ: modico ꝯm̃ angłi: minoratus di¬

Expanded text:
astructione sua quam in praetoribus facit, manifestum hoc facit. Et quasi quis quaereret: Quare magis oportet? subdit: Ne forcorpus aggravat ipsum animum. Natura vero humanae mentis qualem Christus assumpsit, quae nullo peccato potuit depravari, solus major est Deus. Propter quid ergo modico quam angeli minoratus di
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣius eñi in ł inter sit inter angłos ⁊ homines: ꝑpin¬
quos t̾ueos nob̃ fec̃. qi nr̃e saluti stuctent. p̃pnos discur¬
runt. nob̾suo funguntur officio. ħ est opꝰ angłicum.
angelice sunctõnis offictum. ut om̾ia fiant ꝓsalute

Expanded text:
Quamvis enim multum intersit inter angelos et homines, propinQuamvis enim multum intersit inter angelos et homines, propinquos tamen eos nobis fecit, quia nostrae saluti student, propter nos discurrunt, nobis suo funguntur officio. Hoc est opus angelicum, angelicae functionis officium, ut omnia fiant pro salute
Abbreviated transcription (Latin):
tuautẽ: inilł. ꝑma .i. iustitia tua. ⁊ que ineis operaris:
eos. uelut. amie .i. iccd̃m corpus. quod mutab inmortalita¬
tabũ qͣuetinc gloriosiores erunt Luautẽ id̾ ip̃e es.
meis ꝑfilium tuum .i. innutabili sp̃e eris in eis. ꝑħ. qd̃
quemautẽ. itñi: de gła humanitatis ag̃. qiͣ. non solum
consessus offertur apatre: secde dico. quoadusq inimi¬
pelum tuoꝵ .i. plene tͥ fubiectos. ꝑ heram quod ait. sca¬
bellumꝑe. plenam sub iecłbnem significat. ułꝑpedeᷤᷤ
intelligͥ humanitasxͥ. que ẽ inferioe nata᷑ in illo. ⁊ ẽ¬
ipam reuereantur. ⁊ suꝑse sentiant: uł. sede quo adusq¬
iectos potentie diuinitatis. ꝑ perbes enim: stabilitas eter
na significat᷑. uqi uestigiis. positis: untute omĩpoten-¬
S actualiter: inminist̾ium. quocumq placet silio. tñ:
senꝑ assistunt ei. qui uͥq est missidico: pp̃ eos qui capiẽt
nossicut ad amicos: ministins angłos suos destinet ds̃.

Expanded text:
rmanebis, id est justitia tua, et quae in eis operaris pid est secundum corpus quod mutabis immortalitatabuntur, quae tunc gloriosiores erunt. Tu autem idem ipse es in eis per Filium tuum, id est immutabili specie eris in eis per hoc qquem autem, iterum de gloria humanitatis agit. Amconsessus offertur a Patre. Sede, dico, quoadusque inimipedum tuorum, id est plene tibi subjectos. Per hoc enim quod ait scabellum pedum plenam subjectionem significat. Vel per pedes intelligitur humanitas Christi quae inferior natura ipsam revereantur et super se sentiant. Vel, sede quoadusqina significatur, quae quasi vestigiis positis virtute omnipotentsi actualiter in ministerium quocunque placet Filio, tamen semper assistunt ei qui ubique est. Missi, dico, propter eos qui capient nos sicut ad amicos ministros angelos suos destinet Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio .i. ꝑ filium tuum. qui est pͥncipium de pͥncipio:
sccłmquod ip̃e ait in euangłio. Ego pͥncipium qͥ ⁊ loqͦr
uob̾. sundastit̾ram .i. stabilisti eccłam ppłoꝵ .s. inmores in

Expanded text:
principio, id est per Filium tuum qui est principium de principio, principio, id est per Filium tuum qui est principium de principio, secundum quod ipse ait in Evangelio: Ego principium qui et loquor vobis . Fundasti ter
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. ut sicut eternus eẽ ostndr᷑. qrẽ an om̃ia: sic ostũdatur:
⁊qr ꝑmanet id̾. pꝰ mutata: ⁊ omĩs. siue celi aerei:. siue terra:.
ueterascent ut uentimentum. i. sicut humanacorꝑa. lon¬
geuitate ueterascunt. corpꝰ enim humanum. qiͣ uesti¬
m̃tum anime ẽ. Uet̾ẽrascẽ autem dr᷑ illud: ꝙ moreuestiꝰ
paulatim consunitur. sic̃ humana. que tñ in melius
imitabr̃. sic celi meliorem formam recipient.: ⁊ muta
nem celi. uñioħ in apocalypsi. Uidi celum nouum.
⁊ terramnouam. Et̃ recte celos amuictui conꝑat. qi t̾rã
cugunt. Taimfacile enĩ mutat ds celos. sicut amictus
extñditur: ⁊ plicatur: ⁊ pꝰ nutatõnem. sic manebunt
celi. uñ subd̾. ⁊ mutabunt᷑.i. mutata. sic ꝑmanbunt.
Qu̾ia facta di. iam sub eternitate stabunt. nec ad cor¬
⁊ẽ sensus. Tu non mutaris. nec deficis quod ad filiũ
deficisse quad erat: uł nustice totumpͥ legi. ⁊ dirigũt᷑
ter filium.⁊ tu o dñe pater: a quo unctus est filius. in

Expanded text:
e omnia, sic ostendatur quia permanet idem post mutata. Et omnes, sive coeli aerii, sive terra, veterascent ut vestimentum, id est sicut humana corpora longaevitate veterascunt. Corpus enim humanum quasi vestimentum animae est. Veterascere autem dicitur illud quod more vestis paulatim consumitur, sicut caro humana quae tamen in melius immutabitur, sic coeli meliorem formam recipient. Et mutabnem coeli. Unde Joannes in Apocalypsi: Vidi novum coelum et novam terram . Et recte coelos amictui comparat, quia terram cingunt. Tam facile enim mutat Deus coelos, sicut amictus extenditur et plicatur; et post mutationem, sic manebunt coeli. Unde subdit: Et mutabuntur, id est mutata sic permanebunt, quia facta Dei jam sub aeternitate stabunt, nec ad cor peribunt. Et est sensus: Tu non mutaris nec deficis, quod ad Filium defecisse 235 quod erat. Vel mystice totum potest legi, et diriguntur ter, Filium, et tu, o Domine Pater, a quo unctus est Filius, in
Abbreviated transcription (Latin):
minis: que mente rotõnali u ntellectu ali creatãs ceteras
ancedit. ds soł ẽ maior. minor gͦ angłis aut. corporenͣ
mente. Quod autem uidet᷑ t. nicħ matͣum decło patre di¬
ci: siforma serui maior ẽ: q̃ maiores uicdñt᷑ angłi. non
recte cogitas. nec aitencdis: qriem locum habe at inreb
humana nata. que condita ẽ ad imaginem di. cintñ ĩ¬

Expanded text:
rationabili et intellectuali creaturas caeteras antecedit, Deus solus est major. Minor ergo angelis fuit corpore, non mente. Quod autem videtur tibi nihil magnum de Deo Patre dici, si forma servi majorem qua majores videntur angeli, non recte cogitas, nec attendis quem locum habeat in rebus humana natura quae condita est ad imaginem Dei, cui tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
maiores. ħio dic̃. uñsingłos doctores sibi defendant.
utiq ñr ẽ: s de illo scam̃acł̃i uoluntatem sentinsꝰ ⁊ cursuᷤ
eius mdsi uoluntate ponimus. Uita p̃sens nt̃a ẽ. li mo¬
deste tum gła cui agitur. Mors nr̃a est: si spe futuri
sentia enim nr̃a sunt. sisicutin᷑ eis adsustentatõẽ:
ĩnĩo offendamus. Eũtura ña sunt: uea c̃dñtes: ma¬
g̃ optamiis. Uł ita. sine mundus. u̾r ẽ ħ io cdic̃. q ÷̃¬

Expanded text:
ideo dicit ut non singulos doctores sibi defendant citaque noster est, si de illo secundum Dei voluntatem sentimus, et cursus ejus in Dei voluntate ponimus. Vita praesens nostra est, si modeste et cum gloria Dei agitur. Mors nostra est, si spe futuri sentia enim nostra sunt, si sic utimur eis ad sustentationem, ut non offendamus. Futura nostra sunt, si ea credentes, magis optamus. Vel ita: Sive mundus
Abbreviated transcription (Latin):
lemplium. de. ic̃ ħ̃pͥmist iõ ut conpũgat illot quitpiter
uientes: corpora sua uiolant. maxime ile: quiurore
se. idĩn contira naturam c̃dat posse. ut ita sit uere sapiens.
q stultus scło. prudens est d̃o: lnu̾to ap̃ se stultusest: qr
faẽ. quod mundus posse fierinegat. Et̃notasy aliqñ
niscͥpturis: sapĩa ponitur ꝓ asticia. abusione u̾bi. non
ꝓpͥetate: Ꝙ autem mundi sapĩa sit stulticia confirmat
auctoritate. Scͥptumẽ enim in iob. Conphendam .i.
falsos ostendanis apientes mundi: mastutia eoꝵ. faci¬
endoaliter. qm̃ ip̃i dñt. ⁊ itm̃ inpsõ scͥptumest. Dñs
nouit cogitatõnes sapientum mũdi. ł hominum. s.

Expanded text:
ius Hoc praemisit, ideo ut compungat illos qui turpiter viventes corpora sua violant, maxime illi qui uxorese, et Deum contra naturam credat posse. Ut ita sit vere sapiens, quia stultus saeculo prudens est Deo. Et merito apud se stultus est, quia facit quod mundus posse fieri negat. Et nota quod aliquando in Scripturis sapientia ponitur pro astutia, abusione verbi, non proprietate. Quod autem mundi sapientia fit stultitia confirmat auctoritate. Scriptum est enim in Job: Comprehendam, id est falsos ostendam sapientes mundi in astutia eorum, faciendo aliter quam ipsi dicunt. Et iterum, in Psalmo scriptum est: Dominus no
Abbreviated transcription (Latin):
homo. hactenus ent̃ degła pseudo. hincagit de iu ocon ⁊ eͣ mit᷑. s.¬
res sumus: nec nmi: nec miniis de nob̾ arbitremim. s
potius homo quilibi sc existimet nos. non ut do¬
qr d̾ecomins sentiebant s sic homo sentiat. ut is̃.
qui eumelegit ⁊ sic eͤstimet nos. ut dispensatores mi

Expanded text:
homo. Hactenus egit de gloria pseudo, hinc agit de suo contemptu. res sumus, nec nimis, nec minus de nobis arbitremini, sed potius, homo quilibet sic existimet nos, non ut do eo minus sentiebant, sed sic homo sentiat ut Deus, qui eum elegit, et sic existimet nos, ut dispensatores mi
Abbreviated transcription (Latin):
cubi simul ẽẽ nõ possi.nt. uerum illd̾ ẽ multo mira¬
bilius. ꝙ cum ds uͥq sit totus. ñ tñ in ont̾ib habitat.
Quis porro audeat opmari. nͥ inse  parabilitatem
tͥnitatis penitus ignoret. quod maliquo poit habitare
pater: aut filius: in quo non habitet sp̃c sc̃s ͤ Aut in

Expanded text:
cubi simul esse non possint. Verum illud est multo mirabilius, quod cum Deus ubique sit totus, non tamen in omnibus haQuis porro audeat opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater et Filius, in quo non habitet Spiritus sanctus, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utiq subiectum ẽ templum illi. cuius tͥemplum. Qͦ¬
modo gͦ rex nõest: cuuis templumẽ que menbͣ sũt re¬
gis: quomodo ⁊̃ nonconsidr patͥ: ⁊ filio qui repleuit fi
patre ꝓcedat: quomodo cum patre ñ sedet: Cum ip̃a
sessio non sit utiq cogitanda carna łr: : ⁊ cum ⁊̃ de m̃bͥs
gͦ p̃ui sc̃o subtrahitur auob̃ quis quisilleẽ consessus:
tanqm secłe cumpatre ⁊ filio sit indignꝰ: qui nos eadem
ds. ap̃te habitat. ap̃seẽ. Non gͦ : sic sunt scĩ domus
di: ut ip̃a subtracta: cadat ds. inmo: sichabitat cłs insc̾is:
ut a ip̃e discesserit. cadant. Prẽterea sciendum ꝙ ñdic¬

Expanded text:
et utique subjectum est templum illi cujus est templum. Quomodo ergo rex non est cujus templum est, quae membra sunt regis? Quomodo etiam non considet Patri et Filio qui replevit FilPatre procedat, quomodo cum Patre non sedet? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter, et cum etiam de membris ui sancto subtrahitur a nobis, quisquis ille est confessus, tanquam sedere cum Patre et Filio sit indignus, qui nos eadem Deus apud te, et apud se est. Non ergo sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Imo sic habitat Deus in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant. Praeterea sciendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ig. irue.i. mala doctͥna. inigne om̃ĩb apparebit. n̾c
fuisse doctorem. mala uͦ doctͥna: ignis esca est: sicunis
imientum fuit pͣ ue doctrine. sic̃ ignis ñ consumit au
nebit. ⁊erit ei m̃ces suta eterna: Sicuuus .o. arde . pa.¬
puiꝙ ardere dr: mala doctͥna ẽ. quẽ interibit. detitu
pati: ẽ: penas perpeti. Quis enim inpena positus. iac¬
turamnonsentit : Ip̾e autem saliuis erit. qr ñ int̾ib it sub̾a.
quaconstat .i. bona doctrma. inqua fundatus est. sic̃
doctrinamala ꝑibit: que actidñs ẽ. saluus erit dico.
ostend̾ saluiium illum futurum. s penas ignis passu¬
rum. ut ꝑ ignem purgatus: fiat saluus. ⁊ c̃ꝑtidime¬

Expanded text:
id est mala doctrina in igne omnibus apparebit, nunc bonum doctorem; mala vero doctrina ignis esca est. Si cujusinventum fuerit pravae doctrinae, sicut ignis non consumit aurnebit, et erit ei merces vita aeterna. Si cujus opus aquod ardere dicitur mala doctrina est, quae interibit: detrimentum pati, est poenam perpeti. Quis enim in poena positus jacturam non sentit? Ipse autem salvus erit, quia non interibit substantia qua constat, id est bona doctrina in qua fundatus est, sicut doctrina mala peribit, quae accidens est. Salvus erit, dico,ostendit salvum illum futurum, sed poenas ignis passurum, ut per ignem purgatus fiat salvus, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
tempnit: qui non sicũtitur adpenit̾ẽtiam. uͥd̾s int̾e¬
d̾. s ad impimitatem uertit. qu̾em ut sollicitum faciat

Expanded text:
temnit qui non sic utitur ad poenitentiam, ut Deus intendit, sed ad impunitatem vertit. Quem ut sollicitum faciat
Abbreviated transcription (Latin):
mana uatura unita est: patet: ex resurrectone mortuoꝵ
gere fec̃. ⁊ hunc ordinem uerboꝵ. ⁊̃ augustimis pouit. s
dic̾ altm ordineni certiorem. ⁊ meliorem nderi. Uł ita
pͥlegi ut p̾destinatus. sicut p̾scitus: accipiatur.⁊ refer¬
tur ħ. ad cognitõnem hominum. sic̃ ullud: ero illoꝵ¬
infestari. filius di aniuitute. rosurgendi s. cum resur-¬
g̾ amortuis. Omnium ambiguitas: ⁊ distidñtia. re-¬
surrectõne eiui caleata est ⁊ cãpssa. Naminmorte eus.

Expanded text:
mana natura unita est, patet ex resurrectione mortuorugere fecit. Et hunc ordinem verborum etiam Augustinus ponit, sed dicit alterum ordinem certiorem et meliorem videri. Vel ita potest legi, ut praedestinatus sicut praescitus accipiatur et referatur hoc, ad cognitionem hominum, sicut et illud: Ero illoifestari Filius Dei in virtute resurgendi, scilicet cum resurgit a mortuis. Omnis enim ambiguitas et diffidentia, resurrectione ejus calcata est et compressa. Nam in morte ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mus acturus ẽ. Dic̾emm: qr sibilicet ab lis sũp¬
tus acciꝑe. sic̃ alii apłi accipiebant asubditis suis.
S qͣm̃ sciebat psendo occasionem quer̾e accipiendi: noluit
iohannes ad herodem ait. Uonlicet tibi hr̃̾e urorem
frĩs tui. ꝙ si illud eẽt . ꝙ illi aiunt: debuit dicere: licet
tͥ s ño ex pedit. Et dñ ami liter milieri cananee ait.¬

Expanded text:
nius acturus est. Dicit enim quod sibi licet ab aliis sumptus accipere, sicut alii apostoli accipiebant a subditis suis. Sed quoniam sciebat pseudo occasionem quaerere accipiendi, noluit Joannes ad Herodem ait: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Quod si illud esset quod illi aiunt, debuit dicere, licet tibi, sed non expedit. Et Dominus similiter mulieri Chananaeae ait
Abbreviated transcription (Latin):
ne ob ħ impediantur ad salut̾e: uĩtanda funt. ea uͦ
non licere: ⁊ õ ñ expedire: que sic ip̃a iusticia uier̾at᷑.
ut facienda nõ sint: ⁊̃ si abeis laudñtur: quib in¬
noticiam fit̾int ꝑlata. Quod srita ẽ ĩo: ñnͥ illicita ꝓhi¬
bentur ad omino: ut eaque licita sunt ⁊ ñ expediu̾nt.
ñ legiꝰ unicło s libera dilectonis bñtieia.⁊ consilio
caritatis: caueantur. ħ sunt: que amplius e ragant᷑
saut̃o. quicurandus: ad stabulum samaritani illius
miratone ꝑductusẽ. Hec non p̃cipiuntur a dño. qmͣ¬
uis domino moneantur offerri. at tanto intelligã t᷑
ẽẽ gratiora: quantomagis. ostendutur indebita.
Illicita g̾ ꝓhibentur: licita uͦ: que ñ ex pediunt: lib̾e
redigar. ꝙ facereni: si cum offendicl̃o frĩs manduca¬
rem. ita enim amore esce frem̃ offenderẽ: Esca

Expanded text:
ne ob hoc inpediantur a salute, uitanda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sintnotitia fuerint prolata. Quod si ita est, ideo non nisi illicita prohibentur a Domino, ut ea quae licita sunt, et non expediunt, non legis vinculo, sed libera dilectionis beneficentia et consilio charitatis caveantur. Haec sunt quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. Haec non praecipiuntur a Domino, quamvis Domino moneantur offerri, ut tanto intelligantur esse graviora, quanto magis ostenduntur indebita. Illicita ergo prohibentur, licita vero quae non expediunt libere redigar; quod facerem, si cum offendiculo fratris manducarem: ita enim amore escae fratrem offenderem. Esca
Abbreviated transcription (Latin):
enim cotilianas rumas corporis. ed̃ndo. ⁊ bibendo. ꝑ
escamnota necessaria nat᷑e᷑: ⁊ uenter debetur escis. qr
aliter nõ potest sustentari. ⁊ ioꝰ. licet nr̃a repetere. B̾s
cum ꝓhis laborandum ẽ. qr destruentur. ⁊ iͣo. licet de

Expanded text:
enim quotidianas ruinas corporis edendo et bibendo. Per enim quotidianas ruinas corporis edendo et bibendo. Per escam, nota necessaria naturae; et venter debetur escis, quia aliter non potest sustentari; et ideo licet nostra repetere. Deus tum pro his laborandum, quia destruentur, et ideo licet de
Abbreviated transcription (Latin):
domis ⁊ ħ. facitis ft̾ib quos uruare deberetis: ħ facitis:
⁊ sic regnum ꝑditis. ⁊ pe̾us ẽ. qi scientes. Nam An
nescitis: qr iniqui quilibet: nõpossidebunt regnum
cii : gͦ. nec salutem. qr no est salus: p̃ter regnum. Noli
adulteri. neq molles .i. patici. neq mascłoꝵ concubi¬
tores. neq auari. in his omnib nota eos argui. neq
re sententie sequit᷑. innomine. qiͣ. abluti estis : h. in
sp̃u .s om̃iamͥ licent. ⁊c̃. Quia dixĩ potius ẽe ferendũ:
qmͣcausas maleagere: nequis putet. sua ullomodo re¬
licet repetert mͥ. s tñ nõ repetam. qr nõ onũa ex pectiũt
ad eairsum meum. s impediunt. Item. ꝑ aliam
tasunt. s tũ ego ñrepetam. qr cum sim lib̾: sub potes¬
tatem nullius redigͣr. hominis ł rei .i. nolo redigisub
potestatem uidicis. ł nolo ẽe fub domimo alicuns rer
ut causa eius: sc̃m offendam. tec eni res suꝑ nos domi¬
reperere.qr esca deberur uent̾ ꝓ quo c̾ata ẽ. Resicimiᷤ

Expanded text:
donis; et hoc facitis fratribus, quos juvare deberetis. Hoc facitis, et sic regnum perditis. Et pejus est quia scientes. Nam an nescitis quia iniqui quilibet non possidebunt regnum Dei? Ergo nec salutem, quia non est salus praeter regnum. Nolitadulteri, neque molles, id est pathici, neque masculorum concubitores, neque avari; in his omnibus nota eos argui; nequere sententiae. In nomine. Quasi dicat: Abluti estis, et hoc in . Omnia mihi licent, etc. Quia dixi id potius esse ferendum, quam causas male agere, ne quis putet sua ullo modo relicet repetere mihi, sed tamen non repetam, quia non omnia expediunt ad cursum meum, sed impediunt. Item per aliam ta sunt; sed tamen ego non repetam, quia cum sim liber, sub potestate nullius redigar hominis vel rei, id est nolo redigi sub potestate judicis, vel nolo esse sub dominio alicujus rei, ut causa ejus fratrem offendam. Tunc enim res super nos domi esca debetur ventri, pro quo creata est. Reficimus
Abbreviated transcription (Latin):
enim quos contemptibiles nomina uerat: sapientes
postea uocat. cum ait: sic n̾ẽ inter uos sapi: Sequit. Ia
modi habetis inter uos. inter quos ñ decet. Peccatumẽ
enim. litigare. cum par ẽẽ debeat. Ex ħ apparet: qr
petcatum est: iudicium hr cont᷑ auqueni. s ne excuse̾.¬
ꝙ iuste hagᷤ qr patis inuriam. qmͣ uidicii sententia
uis ate remoueri: occurrit.⁊ ait. Quare ñ mag̾ inui¬
riam .i. aꝑtam itolentiam. accipitis: Quare r̾magis
tuam tollere. ⁊ iudicio tecum contendere. dimitte
meccła talia uidicia fieͣri: inter fratres fratͥb uidicãtib
ex tra eccłiam uͦ ħ sieri terribiliter uetat Ut autem p̃¬
dicta uerba augustins quib ait: peccatum ẽ ui ddiciũ
hr̃ contra eratrem: sane intelligantur:. dicendumẽ h:
quid in huiustꝰ liceat ł conueniat ꝑ tectis. ⁊ quidno.
⁊ quid liceat infirmis. ł n̾d. ꝑ fectis gͥ licet: repetere sua¬
simpliciter. . s. sine causa. si ne li te. sine uidito. s ño

Expanded text:
enim quos contemptibiles nominaverat, sapientes postea vocat, cum ait, sic non est inter vos. VERS. 7-12.-- Jam dicia hujusmodi habetis inter vos, inter quos non decet. Peccatum enim est litigare 80 cum pax esse debeat. Ex hoc apparet, quia peccatum est judicium habere contra alique quia pateris injuriam quam judicii sententia vis a te removeri, occurrit et ait: Quare non magis injuriam, id est apertam violentiam, accipitis? Quare non magituam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero haec fieri terribiliter vetat. Ut autem praedicta verba Augustini, quibus ait, peccatum est judicium habere contra fratrem, sane intelligantur, dicendum est hic quid in hujusmodi liceat, vel conveniat perfectis et quid non; et quid liceat infirmis vel non. Perfectis igitur licet sua repetere simpliciter, scilicet sine causa, sine lite, sine judicio; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
escam ꝑtiuent. Erant enim inter eoꝰ quicibos discer¬
nebant. uidicantes alios mundos. alios inmundos.
alii: om̃ib cibis uescendum eẽ putabant. qiͣ.d. Non
solum ĩ iuditiis ⁊ in aliis p̃dictis offenditis: i ⁊̃ incibiᷤ.
om̃ia auidem mͥ licent .i. on̾ib cibis uesci liceri ũ

Expanded text:
escam pertinent. Erant enim inter eos qui cibos discernebant, judicantes alios mundos, alios immundos. Alii omnibus cibis vescendum esse putabant. Quasi dicat: Non solum in judiciis et in aliis praedictis offenditis, sed etiam in cibis. Omnia quidem mihi licent, id est omnibus cibis vesci licet, non
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe ẽ. ut hii quidonis sp̃ualib emicant: nequaqm ꝑri¬
moꝵ insirmantumi negotia funditus deserant.
s ẜ̾ auiis quib dignum ẽ. tractanda conmitant. łꝑse

Expanded text:
pere est ut hi qui donis spiritualibus emicant nequaquam proxipere est ut hi qui donis spiritualibus emicant nequaquam proximorum infirmantium negotia funditus deserant; sed haec aliis quibus dignum est tractanda committant vel per se
Abbreviated transcription (Latin):
ineccła contemp .i. aliquos sapientes. qui tũ sunt mino¬
rism̃iti. apłi enim. p̃dicando cͥcumeuntes talib nõ
uacabant. sapientes gͦ. qui in loc is consistebant: fideles
⁊ sci: ñ qui hac: atq hac. p̃p euangłim. discurrebant:
talium negotioꝵ ex aminatores ẽẽ uoluit: aq̃uib
testem inuoco qm̃ mallem ꝑ singłõs diis certis oris. ali¬
quid manib oꝑari i ceteras horas hr̃ liberas ad leg̃es:¬
⁊ orandum: ł ad agendum. aliquid de diumis litteris:
qmͣ tumultuosissunas ꝑplexitates cansarumm pati. de
mendo:p̃cidñdis: Dico: constituite contemptibiles. ħ
autem: ad reue̾n clam ur̾am dico. ñt iuidelicet hĩi
terrenas causas. examinent: qui ex tĩoꝵ rerum sa¬
pientiam ꝑceperunt. Quiautem sp̃ualib donis di¬
tati sunt. terrenis nõ debent negotiis implicari. ut
dum ũo coguntur. inferiora bona disponere: ualeat¬
bonis suꝑiorib deseruire. S tñ curandum magno¬

Expanded text:
iles, id est aliquos sapientes, qui tamen sunt minoris meriti. Apostoli enim praedicando circumeuntes talibus non vacabant. Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sancti, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse voluit. A quibustestem invoco, quoniam mallem per singulos dies certis horis aliquid manibus operari, et caeteras horas habere liberas ad legendum, orandum, vel ad agendum aliquid de divinis litteris, quam tumultuosissimas perplexitates causarum pati de nniendo praecidendis. Dico constituite contemptibiles. Hoc autem ad reverentiam vestram dico, ut videlicet ii terrenas causas examinent, qui exteriorum rerum sapientiam perceperunt. Qui autem spiritualibus donis ditati sunt, terrenis non debent negotiis implicari, ut dum non coguntur inferiora bona disponere, valeabonis superioribus deservire. Sed curandum magno
Abbreviated transcription (Latin):
silium. scdñ indulgr̃tam. scdm̃ p̃ ceptum. quoꝵ sin
gła suis loris Diligens lector distinguat ¶Hie dicendum
eb uiter: quid st coniugium  que sit efficiens causa con¬
meꝑsone. ad contrdhendum matͥmonium. ⁊ que sĩt¬
bonatoniugii qnib ex cusatur caruał coitus: Comuꝰ¬
maris ⁊ temine:. inter legrtimas personas. indiuidua¬
lem inte consuetudinem retrnens. hac autem descͥptõ¬
ne. matͥmoniun fidelium. aclegitimoꝵ tantum in¬
duditur:i e bona res. conuigium Est enim imum de
ẜ uneccła. Constat itaq rem bonam ẽẽ comugium. ꝙ.
quidam hereticinegant: miptias detestantis quas

Expanded text:
silium, secundum indulgentiam, secundum praeceptum, quorum ula suis locis diligens lector distinguat. Hic dicendum breviter quod sit conjugium, et quae sit efficiens causa conpersonae ad contrahendum matrimonium, et qusatur carnalis coitus. Conjumaris et feminae inter legitimas personas, individualem vitae consuetudinem retinens. Hac autem descriptione matrimonium fidelium ac legitimorum tantum includitur, et est bona res conjugium. Est enim unum de . Constat itaque rem bonam esse conjugium; quod quidam haeretici negant, nuptias detestantes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
qui sinit ineccła. qi. ħ ẽ quod uos tecistis. ũ coacti fr̃s.
recurrunt ad illos .i. ad mndeles. hredarguit. in eis apłe.
qr nõ ẽ inter uos quisqmͣ sic .i. ad eo sapiens: qui possit
udicare inter fr̃m ⁊ fr̃m suumait ita necesse sit. ut stul¬
tos statuzcis uidicesꝵi hii tñpotus statuendi sunt: qmͣ
ad infideles uidices eat᷑: sidesunt sapien tes: sicinqm

Expanded text:
Quasi dicat: Hoc est quod vos fecistis. Unde coacti fratres recurrunt ad illos, id est ad infideles, hoc redarguit in eis Apostolus, quia non est inter vos quisquam sic, id est adeo sapiens, qui possit judicare inter fratrem et fratrem suum, ut ita necesse sit ut stultos statuatis judices. Et hi tamen potius statuendi sunt, quam ad infideles judices catur, si desunt sapientes; sic, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
uo: talia ex igite: qualia uultis auob̾ exigi. ita faiunt ui¬
riuisti. Dõñ enimex fide uitientes. ⁊ ad huc ab illaciuitate
peregͥnantes. qui imꝑant: senui unt eis quil iudñtur
imparare. qi non cupiditate inꝑant dominantdi. s of¬
ficio consulendi. ⁊ bñficientia ꝓuidñdi. Orationi.q singil
neo: instate orat̃oni uigilantes in ea. qi. ⁊ nocte instate.
manentesł actoe gr̃aꝵ. de p̾teritis: mitate dico: orantes
simul ⁊ ꝓnob̾. ut ads̃ aperiat nob̾ hostium sermoniᷤ
.i. os meum faciat apertum. ꝙ. ad ħ datumest: ut mn ꝓ
deat u̾bum. Os autem antum est: qnͣ multa ⁊ magna
dic̃. ⁊ ad quid uelit sibi aꝑiri os: ostendit. subdñs. s. ad

Expanded text:
non impotentem, et ideo talia exigite qualia vultis a vobis exigi, ita faciunt viri justi. Boni enim ex fide viventes, etiam adhuc ab illa civitate peregrinantes, qui imperant, serviunt eis, quibus videntur imperare, quia non cupiditate imperant dominandi, sed officio consulendi, et beneficia providendi. Orationi. Quasi dicneo, instate orationi vigilantes in ea. Quasi dicat: Etiam nocte instate, manentes in actione gratiarum de praeteritis; instate, dico, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis, id est os meum faciat apertum quod ad hoc datum est ut inde prodeat verbum. Os autem apertum est, quoniam multa et magna dicit. Et ad quid velit sibi aperiri os, ostendit dicens: scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a: pdicanda. ño in lege ⁊ sit conditus: sale sapientie
ita. ut iciatis: quomͦꝰ oporteat uos respondere unicuiq.
qr aliter ydiote: aliter litrerato: ⁊ aliis ꝑsonis: aliter ⁊
aliter: respond̾ndum ẽ. Onu̾a autem: que cͥca me st:
.i. tͥbulationesque undiq sunt. ł que ñ ꝑtiigunt usq

Expanded text:
raedicanda, non in lege, et sit conditus sale sapientiae, ita, ut sciatis quomodo oporteat vos respondere unicuique, quia aliter idiotae, alitor litterato, et aliis personis aliter et aliter respondendum est. Omnia autem quae circa me sunt, id est tribulationes quae undique sunt, vel quae n
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ secreta ex pono: uinctus sum. dico: aperiat michi os
ad loquendum mysterium. ⁊ita loqñdum.: ut mani¬
festem aꝑte illud quod absconditum ẽ infidelib ita
constant᷑: ⁊ disc̾te. ut oportet me: qui apłs sum: loqui.
uos ⁊̃ ip̃i: insapientia ̃i qͣm habetis: ambulate.i ꝓ
ficite usꝙ ad eos illuminandos: qui sunt foris .i. extͣ
c̃alizentur. ne fiat eis occ̃o blasphemandi.⁊ neinci¬
tẽtur adꝑse qñdum: sapienter ambulate dico. ñ im¬
petuientes. s reimentes tempꝰ .i. aliquib modis p̃pa¬
rantes oportunitatem p̾dicandi eis. ⁊ habito teꝑe:¬

Expanded text:
 secreta expono, vinctus sum. Dico aperiat mihi os ad loquendum mysterium, et ita loquendum ut manifestem, aperte illud quod absconditum est infidelibus ita, constanter et discrete, ut oportet me, qui Apostolus sum, loqui. Vos etiam ipsi, in sapientia Dei, quam habetis, ambulate, id est proficite usque ad eos illuminandos, qui sunt foris, id est endalizentur, ne fiat eis occasio blasphemandi, et ne incitentur ad persequendum. Sapienter ambulate dico, non impedientes, sed redimentes tempus, id est aliquibus modis praeparantes opportunitatem praedicandi eis: et habito te
Abbreviated transcription (Latin):
mum nocet. simulatainnocentia. Non est innocen¬
tia. simulata equitas: non ẽ equitas. s dupplicatum
peccatum. in quo ẽ. tiniquitas: ⁊ simulato. oꝑami¬
ni dico: scientes :ꝙ. phac humiliatõne: recipietis ado.

Expanded text:
mum nocet; simulata innocentia, non est innocenmum nocet; simulata innocentia, non est innocentia; simulata aequitas non est aequitas: sed duplicatum peccatum, in quo est et iniquitas et simulatio. Operamini, dico, scientes quod pro hac humiliatione recipietis a Dom
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nolite ẽe amari .i. acerbi. ad illas. ꝑ ħ: rigorem do¬
minii emollit. ut potestate: quap̃ualet quis in domi¬
natu uxoris: non nimisseu̾e utatur: ⁊ uos filii: obe.
nõ pusillo animo ł pͣillanimes fiant s. ñ potentes di¬
utius pati. Modestos p̃cip̃ patres ẽe filiis. neco artati ab
ilł. deliqͣnt in illos. ⁊ cm offendant. Irã enum: inconsi¬
derata res ẽ. ita ut aliqñ: nec sibi parcat: qui irascitur
lib tm̃: s ĩ. carnalib qui sccłm carnem dominantur:
uos dico. ñ ad ocłm seruientes. qi hominib ñ lo. placen¬
tes .i. placẽ uolentes s seruite: in simplicitate cordis .i.
pura intentione. ut quales estis incorde: tales extͣsitis:
uos dico: timentes dm̃. quem non potestis fallere. ⁊ q¬
c̃q facitis. oꝑamini: nõ qiͣ timentes penam ex do:
Eãm eiim c̃s in nocentiam ꝓbat. q̃homo: non metu
pene sit innocens. s amore uisticie. nam quitimo¬
re non peccat: qͣmuis non noceat aliis: sibitñ pluri¬

Expanded text:
 nolite esse amari, id est acerbi, ad illas. Per hoc rigorem dominii emollit, ut potestate qua praevalet quis in dominatu uxoris, non nimis severe utatur. Et vos filii, obedinon pusillo animo vel pusillanimes fiant, scilicet non potentes diutius pati. Modestos praecipit patres filiis, ne coarctati ab illis delinquant in illos, et Deum offendant. Ira enim inconsiderata res est, ita ut aliquando nec sibi parcat qui irascitur. ominantur. Vos dico, non ad oculum servientes, quasi hominibus, non Deo placentes, id est placere nolentes; sed servite, in simplicitate cordis, id est pura intentione, ut quales estis in corde, tales extra sitis. Vos dico, timentes Deum, quem non potestis fallere. Et quodcunque facitis, operamini, non quasi timentes poenam ex Deo, Eam Deus innocentiam probat, qua homo non metu poenae fit innocens, sed amore justitiae: nam qui timore non peccat, quamvis non noceat aliis, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
niss̾ium .i. esto sollicitus cͥca mynist̾ium: quod accepiᷤ¬
ti indomino .i. inhis reb que sunt dñi. ut illud i.¬
pleas. ut sic̾ ꝑ mobedientiam istoꝵ cessautt. ita ꝓcor¬
rectone accingat᷑. Et nota quod p̾positum eoꝵ. ꝑ
eos i p̃os conmoner. ut qui regendam eccłam eoꝵ
dic̾: ut tales se p̾beant: pro quib non egre ferat se
pati iniurias. Uł lit similiter pauantur N̾ut ꝓ
eo orent Ueł ut necessaria ministrent. Q autem
sit salutatio: ostendit. dicens. Gratia domini
iħu: sit uobiscum. AoeN mii¬

Expanded text:
id est esto sollicitus circa ministerium, quod accepisti in Domino, id est in his rebus quae sunt Domini, ut illud impleas, ut sicut per inobedientiam istorum cessavit, ita per correctionem accingatur. Et nota quod praepositum eorum per eos ipsos commonet, ut qui regendam Ecclesiam eorum dicit ut tales se praebeant, pro quibus non aegre ferat se pati injurias, ut simpliciter patiantur, vel ut pro eo orent ut necessaria ministrent. Quae autem sit salutatio, ostendit addens: Gratia Domini Jesu sit vobiscum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
nificandi. h: manisestantdi. Ergo ip̃a scͥpta: quetunc fuĩt
ex actix oꝑi significantium: mĩc testis ẽ: rerum signi¬
sicatarum.⁊ que tunc obseruabatur: ad p̃nuntiatonem:
nẽ recitatur ad confirmatõnem. gͦ. non manducałe a¬
timum ꝑstatutos . uii. dies: tempore illo peccatum fuit.
tempore autem isto: non ẽ peccatumasic ⁊ decet̾is. Tune
errim fuerunt uta p̾cepta. nunc autem. testimonia ⁊ con¬
firmatõ u̾itatis Hec omĩ a fuerunt umbra. corpꝰ aut̾e:

Expanded text:
nificandi; hoc, manifestandi. Ergo ipsa Scriptura quae tunc fuit exactrix operum significantium, nunc testis est rerum significatarum: et quae tunc observabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. Ergo non manducare azymum per statutos VII dies, tempore illo peccatum fuit; tempore autem isto, non est peccatum; sic et de caeteris. Tunc enim fuerunt ista praecepta, nunc autem, testimonia et confirmatio veritatis. Haec omnia fuerunt umbra. Corpus autem, id
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ¶Mulieres. De morib huc usꝙy monuit
om̃s conmunit. nunc transit ad singularia pͥcep¬
ta. monens diu̾sos. sep̾atim ut inuicem sibi seriu¬
ant. non solum obediendo: ut mulieres uiris ⁊ fi¬
lii parentiby. ⁊ serui dñ̾is. s ⁊ consulendo. ut uiri mu¬
lierib. patres filiis. dñi serius. hẽc ẽ enim pax do¬
mestica. ⁊ cohabitantium: orcdinata. ad̾õ concordia.
icd ãrauisticia. ut .s. qui excellunt ro̾e: excellant do¬
minatõe: banc concordiam docet. dicens. mulieres

Expanded text:
m. » Mulieres. De moribus omnes monuit hucusque communiter, nunc transit ad singularia praecepta monens diversos separatim, ut invicem sibi serviant, non solum obediendo ut mulieres viris, et filii parentibus, et servi dominis, sed etiam consulendo ut viri mulieribus, patres filiis, Domini servis. Haec est pax domestica, et cohabitantium ordinata a Deo concordia, et clara justitia, ut scilicet qui excellunt ratione, excellant dominatione. Hanc concordiam docet dicens: Mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nemo uos seducat. uolens.i. amans. fiadere uob̾ea. que
ñ uidit .i. que non intellexit. s. legis cerimonias. quar᷑
ud. qm̃ sensualitas cap̃. Un erubescendum ẽẽt. nontum̃¬
scͥpturar᷑: capͤ. ccͣquod dñt. quilegem p̃dicant. ex quo ca¬
pue .i. decinis plenitudine accipiendo. totum corpꝰ .i. ec¬

Expanded text:
emo vos seducat volens, id est amans suadere vobis ea quae non vidit, id est quae non intellexit, scilicet legis caeremonias, quarum ud quod sensualitas capit. Unde erubescendum esset, non tumecontra quod dicunt qui legem praedicant. Ex quo, capite, id est de cujus plenitudine accipiendo, totum corpus, id e
Abbreviated transcription (Latin):
cati sut: a capite .xͦ. totoᷤ se tlantes mundo. ex plentes sen¬
sũ carnis. uñ: subd̃ ⁊ ẽ ad saturitatem carius. Sagina
enim tarnał sensus est. traditõ humana. que ħ dicit
sufficere.: quod caris tradit prucdñtia ¶gͥ ⁊c̃. qiͣ m᷑or
tui estis ab elementis: ⁊ qi ħ n̾o ualent. g̃ Si. iam. consur¬
rexistis .i. animo ⁊ corꝑe. resurrexistis animo: in
cellentie sue. neͣ huius mundi parte figamus ani¬
mum: quounin̾so: nos exuere debemus. iodic̾. q̾rite

Expanded text:
cati sunt a capite Christo, toto se dantes mundo, et explentes sensum carnis. Unde subdit: et est ad saturitatem carnis. Sagina enim carnalis sensus est, traditio humana, quae hoc dicit sufficere quod carnis tradit prudentia. CAPUT III. tui estis ab elementis, et quia haec non valent igitur si, jam consurrexistis, id est animo et corpore resurrexistis: animo, in cellentiae suae, ne in hujus mundi parte figamus animum, quo universo nos exuere debemus, ideo dicit, quaerite
Abbreviated transcription (Latin):
ds. hominib ab errore redeuntib sicut minuebatur:
deserentil. Qui enĩ ꝑ errorem deseruerant ch̃. mi¬
nuebant coplas diuitiartim euis. neganclo seẽe erus:
cum uͦ redeunt: inc̾ientũ factu̾̃t d̾o. qr ex ꝑditis acqͥ¬
tuntur Si gͦ. Uł autem. Hactemis: monint stanteᷤ.
ne seduce̾ntur ap̃sendo. minc agg̃ditur illos: qui
ali qua delege ieruabant. sub incͥpatõnis sorma:
s uos alii. qui legalia recepistis: dicite. quare legem ser¬
uͣtis: ⁊ hẽ quod ait. Si autem mortuiestis. ñ misera .ixͦ.
s felicimorte. ab elementis mundi .i. seꝑati alege: que ẽ
institut̃o pueoꝵ. qui mundana petunt: mortuidico. ꝑ
dicentes alii aliis: ista. ne tetigeritis. ⁊ c̃. Uł ita. Sigͦ. ele¬

Expanded text:
us, hominibus ab errore redeuntibus, sicut minuebatur deserentibus. Qui enim per errorem deseruerant Deum, minuebant copias divitiarum ejus negando se esse ejus. Cum vero redeunt, incrementum faciunt Deo, quia ex perditis acquiruntur. Si ergo, vel autem. Hactenus monuit stantes ne seducerentur a pseudo; nunc aggreditur illos qui aliqua de lege servabant, sub increpationis forma sed vos alii qui legalia recepistis, dicite, quare legem servatis? Et hoc est quod ait: Si ante mortui estis, non misera a Christo, sed felici morte ab elementis mundi, id est separati a lege, quae est institutio puerorum qui mundana petunt, mortui dico, per dicentes alii aliis, ista ne tetigeritis, etc. Vel ita, si ergo. Ele
Abbreviated transcription (Latin):
hii sunt sc̃i. ⁊ uocati dm̃. Et ad̾uerte. qr ⁊ hic significauit.
apłs benignitatem d̃i. potius qͣm mĩtum illoꝵ. nonem̃
aitdiligentib dm̃. s dilectis di. pͥor enmmi dilex̾nos: añ oĩa
nĩta. ut noseum dilecti dilrg̾emus. uñ ĩ ad didit: uoca¬
tis scĩsꝰ ut nemo sibit̾buar. quod uocatus ẽ. Noñ enm ita¬

Expanded text:
ustinus Et adverte quia etiam hic significavit Apostolus benignitatem Dei potius quam meritum illorum. Non enim ait diligentibus Deum, sed dilectis Dei. Prior enim dilexit nos ante omnia merita, ut nos eum dilecti diligeremus. Unde etiam addidit, vocatis sanctis, ut nemo sibi tribuat quod vocatus est. Am
Abbreviated transcription (Latin):
iex̃. ut ad scitatemuocarer: qu̾a sci eẽnt sc̾ificati ꝑ bap¬
tisnum. Restat autem ut apłs dicat salutem. ⁊ c̃pleat᷑
pus. isit uistus. qui pͥus fuerat imptus: ⁊ ĩo. ꝑcipiende
huius gr̾e: m̃ita nulla p̃cedunt. qi m̃tis impii: nongr̃a.
s pena debetur. nec ista eẽt gr̃a. si nondaret᷑ gͣtuita: s de¬
⁊ tñquillitas mentis. Sicut enim grã diẽ: qua donan¬
tur nobpeccata. ita par ẽ qua ex inimicis reconciliam᷑
ralem grãmdi ꝑtinere. ⁊ si ĩta distincta sine. ⁊ ut osten

Expanded text:
lexit, ut ad sanctitatem vocaret, qua sancti essent sanctificati per baptismum. Restat autem ut Apostolus dicat salutem et compleatur est fit iustus, qui prius fuerat impius. et ideo percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt. quia meritis impii non gratia sed poena debetur nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed deet tranquillitas mentis. Sicut enim gratia Dei est, qua donantur nobis peccata, ita pax est qua ex inimicis reconciliamurralem Dei gratiam pertinere, etsi ita distincta sint. Et, ut osten
Abbreviated transcription (Latin):
tem filii ostu̾cdũdam. uteus auctoritate ꝓpħe. qui de filio:
tad filuimait ita. ⁊ tu o dñe. fili dĩ: inꝑrincipio rerũ:
nitatem tuam: qua p̾cedis omia que fccisti. qͥ dixuti: ego
sum qui sum. ⁊ celisimulcum terra: sunt oꝑa manuuĩ
tuarumħ: ita dic̃ . qiͣ specialiter in eis oꝑatussit. Manꝰ
autem est: uͥtus uissionis .i. potentia uoluntatia ꝙͣ: ut
uissimi enim celi: qui ꝑdiluuium perierunt.: sicut pe¬
trus ait: igne ꝑibunt. exc̾uit enim aqͣ. ⁊ totam istam ca¬
pacitatem. iͥ aues nolitant: occupa uit. acsic unq celi

Expanded text:
etae, qui de Filio et et ad Filium ait ita: Et tu, o Domine, fili Dei, in principio rerum, id i aeternitatem tuam qua praecedis omnia quae fecisti, qui dixisti: Ego sum qui sum ; et: Coeli simul cum terra, sunt opera manuum tuarum. Hoc ita dicit, quasi specialiter in eis operatus sit. Manus autem est virtus jussionis, id est potentia voluntatis, qua ut  Novissimi enim coeli qui per diluvium perierunt, sicut Petrus ait, igne peribunt ; exercuit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant occupavit, ac sic utique coeli
Abbreviated transcription (Latin):
ungebantur alibi rẽges ⁊ sacerlotes: ni n illo regno in
erat. Ita homo erat: ut ds eẽt. ita d̃s erat: ut homo ẽe no
q̃s pater. ño uisibili: ⁊ corporali oleo: s spu sc̃o. quem scͥp¬
tura: nomine oles exultatõnis: tigurata: ut soler lo¬
cutoe. sigͥf. hacuncłone: filius. qui sic hamofactus est
ut manerer ds: plentis erat .i. sp̾u sc̃o. ut in euanguiole¬
gͥ. Iħs autem plenuis sp̃u sto: reners us aioradane: ioadd̾.¬

Expanded text:
ungebantur alibi reges et sacerdotes, nisi in illo regno erat. Ita homo erat ut Deus esset, ita Deus erat ut homo esse nonDeus Pater, non visibili et corporali oleo, sed Spiritu sancto, quem Scriptura nomine olei exsultationis figurata, ut solet, locutione significat. Hac unctione Filius qui sic homo factus est ut maneret Deus, plenus erat Spiritu sancto, ut in Evangelio legitur: Jesus autem plenus Spiritu sancto reversus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sensibiliter: ꝙ non de interiore inuisibili atq intelli¬
gibili aula sunimi imperatoris: aut uibeat᷑. aut ꝑmit¬
tatur. scdmineffabilem iusticiam: uł ita distingne. u
angłi dicant᷑. qñ leuia nuntiare mittunt᷑. qn̾ uero
iministros suos fac̾ flammam ignis clumad ęxcicͥum
uindicte mittit. ut in sod oma. ⁊ in aliis plurib locis.

Expanded text:
 sensibiliter, quod non de interiore inuisibili atque intelligibili aula summi imperatoris aut iubeatur, aut,permittatur, secundum ineffabilem iustitiam praemioruangeli dicantur quando levia nuntiare mittantur, quando vero et ministros suos, sicut flammam ignis, dum ad exercitium vindictae mittit, ut in Sodoma, et in aliis pluribus locis.
Abbreviated transcription (Latin):
numꝰducend̃ ꝑtid̾. Quid dic̾ ᷑ et ad orent eum. quipassꝰ
ẽ.⁊ mortuus. ñ .ii. de dõ uerbo ista dm̃ s de homine sus¬
cepto adorent inqmͣ: onis angłi dĩ scł̃m hui tatem: iu¬
bent᷑ angłi ad orare xꝑm. ex quo: eum tanto melior̾e
angłis demonstrat: qnͣto seruis dñm constat ee meliorẽ.

Expanded text:
m. Chrysost. Quid dicit? Et adorent eum. Qui passus est et mortuus. Non enim de Deo Verbo ista dicuntur, sed de homine suscepto. Adorent, inquam, omnes angeli Dei, secundum humanitatem jubentur angeli adorare Christum, ex quo eum tanto meliorem angelis demonstrat, quanto servis dominum constat esse meliorem: