comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuntur. & ꝓrerum magnitudine pene incredi
mone hoc loquens. Ne putetis mea esse quȩ
spondeo. & quasi homini ñ credatis: dĩ sunt
ꝓmissa quȩ replico. Supra dixerat anus &e¬
senes in plateis esse sessuros. &e ꝓtemporis longitu¬
dine baculos manib retenturos. artandas plate¬
as hominum multitudine. pueros ac puellas qͣsi
& in statum felicitatis pristinȩ restituendam.
Hoc reliquiis popłi quȩ de captiuitate uenerant
uidebatur incredulum. cerneNtib urbẽ pe¬
nitus destitutam. muroꝵs runas. ambustos
parietes. manus babylonias ostentare. Iccirco
consociat. Si uobis qui estis reliquiȩ captiui po¬
płi. uel difficile uł impossibile uidet᷑. eẽ. quod
spondeo. ut in dieb illis quib edificanda est
ierłm tanta felicitas sit: nunqͥd in conspectu
dĩ aut difficile erit aut impossibile. qui hȩc
futura meo ore ꝓmittit. Quȩ enĩ apud homi¬
nes impossibilia. apud dm̃ possibilia sunt.

Expanded text:
et pro rerum magnitudine pene incredibet pro rerum magnitudine pene incredibmone hoc loquens: Ne putetis mea esse quae spondeo, et quasi homini non credatis: Dei sunt promissa quae replico. Supra dixerat, anus esenes in plateis esse sessuros, et pro temporis longitudine baculos manibus retenturos, arctandas plateas hominum multitudine, pueros ac puellas quasi salem, atque in statum felicitatis pristinae restituendam. Hoc reliquiis populi, quae de captivitate venerant, videbatur incredibile, cernentibus urbem penitus destitutam, murorum ruinas, combustos parietes, manus Babylonias ostentare; idcirco consociat: Si vobis qui estis reliquiae captivi populi, vel difficile vel impossibile videtur esse quod spondeo, ut in diebus illis quibus aedificanda est Jerusalem, tanta felicitas sit: numquid in conspectu Domini aut difficile erit, aut impossibile, qui haec futura meo ore promittit? Quae enim apud homines impossibilia sunt, apud Deum possibilia sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
puero aut̃ iuniori sensũ & intelligentiã.
Et rursum. Audite pueri disciplinã patris. &
attendite. ut cognoscatis intelligentiã. De his
pueris uirguncũlis ac puellis. & qu adragesimꝰ
quartus psalmꝰ. Ducentur inquitꝰ uirgines post
eam. luxta qđ scriptũ est. Exultauerunt &
lȩtatȩ sunt filiȩ uidȩ : in om̃ib iudiciis tiuis
dnẽ. Quȩ cum audierint abapło. gaudete
iterũ dico gaudete: mentis lȩticiam gestu cor.¬
poris indicabunt. & tripudiante saltatu
dicent cum dauid. Saltabo. & ludã in conspe¬
ctu dni. aec dicit dñs exercituũ. Si dif¬
ficile uidebitur in oculis reliquiarũ popłi
huius in dieb illis. nunqͥd in ocłis meis diffi¬
eile erit dicit dñs exercituũ: Lx .x. Hȩc dicit
dñs omp̃s. Si impossibile erit coram reliquiis
popłi huius in dieb illis. nunquid & eoram
me impossibile erit dicit dñs omp̃s: Persin¬
gula uerba atq sententias quib isrłi ꝓsꝑa ꝓmit.

Expanded text:
puero autem juniori sensum, et intelligentiam. puero autem juniori sensum, et intelligentiam. Et rursum: Audite, pueri, disciplinam patris, et attendite ut cognoscatis intelligentiam . De his pueris, virgunculis ac puellis, et quadragesimus quartus psalmus, Adducentur, inquit, regi virgines post eam. Juxta quod scriptum est: Exsultaverunt et laetatae sunt filiae Judae in omnibus judiciis tuis. Domine . Quae cum audierint ab Apostolo: Gaudete, iterum dico gaudete , mentis laetitiam gestu corporis indicabunt, et tripudiante saltatu, dicent cum David: Saltabo et ludam in conspectu Domini . Haec dicit Dominus exercituum: Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi hujus in diebus illis, numquid in oculis meis difficile erit? dicit Dominus exercituum? LXX: Haec dicit Dominus omnipotens: Si impossibile erit coram reliquiis populi hujus 841 in diebus illis: numquid et coram me impossibile erit? dicit Dominus omnipotens. Per singula verba atque sententias quibus Israeli prospera
Abbreviated transcription (Latin):
trario qui parcit baculo suo: odit filiũ suũ.
senes. sed & anus quoq sedebunt in plateis ierłm.
quas paulus apłico ore describens. honora in
habens testimoniũ. Si educauit liberos. si rece¬
pit hospitio. si sanctorũ pedes lauit. suntribu¬
lationib positis ministrauit. siomẽ opus bonũ
ꝓsecuta est. Istuis modi senes &e anus sedebunt
in plateis ierłm. & tenebunt baculos inmanib
suis. Et plateȩ cuutatis complebunt᷑ pueris
& puellis ludentib Isti sunt pueri & puellȩ
senes & iuuenes: quos psalmista adcanendum
dño cohortat᷑ dicens. Iuuenes & uirgines senes
cum iuniorib laudent nomen dñi. & iohanneᷤ
euangłista atq apłs. Scribo inquit uob̾ pue.¬
ri. qm̃ dimittunt᷑ uob̾ peccata. ꝓpt̾ nomen
saluatoris. Scribo uob̾ patres. quia cognouistiꝰ
eum qui a principio est. Ꝙ dehis salomon in
ꝓuerbus loquit᷑. Ut det innocentib uersutiã.

Expanded text:
trario: Qui parcit baculo suo, odit filium suum: trario: Qui parcit baculo suo, odit filium suum:  non solum senes, sed anus quoque sedebunt in plateis Jerusalem: quas Paulus apostolico ore describens: Honora, inhabens testimonium: si educavit liberos, si recepit hospitio, si sanctorum pedes lavit, si in tribulationibus positis ministravit, si omne opus bonum persecuta est . Istiusmodi senes et anus sedebunt in plateis Jerusalem, et tenebunt baculos in manibus suis, et plateae civitatis complebuntur pueris et puellis ludentibus. Isti sunt pueri et puellae, senes, et juvenes, quos Psalmista ad cantandum Domino cohortatur dicens: Juvenes et virgines, senes cum junioribus laudent nomen Domini . Et Joannes evangelista atque apostolus: Scribo, inquit, vobis, pueri, quoniam dimittuntur vobis peccata propter nomen Salvatoris: Scribo vobis, patres, quia cognovistis eum qui a principio est . Et de his Salomon in Proverbiis loquitur: Et det innocentibus versutiam:
Abbreviated transcription (Latin):
In his plateis dñm saluatorẽ sponsa ꝑqͥrens.
loquit᷑ in cantico canticorũ. Consurgã &e cir¬
cũibo ciuitatẽ in foro & inplateis eius. donec
inueniam eum quẽ dilexit anima mea.
Habitabunt gͥ uel sedebunt senes & anꝰ de qͥb
scriptum est: sicui tam̃ placet librũ reciꝑe.
Senectus honorabilis. non multi temporis nec
numero annors estimabilis. Cani aut̃ sunt
hominũ prudentia & senectꝰ. uita immacula-
tue tecum septuaginta senes. quos ipse nosti
qm̃ sunt senes. Quã obrem & ante abraham
nullus appellatꝰ est senex: de quo scriptum
legimꝰ. Deficiens abraham mortuus est. nu-¬
tritus in senectute bona. senex & plenꝰ dierũ.
multitudine uirgas & baculos in manib suis.
& dicent ad discipłos. Quid uultis. inuirga
ueniam aduos. an inspũ lenitatis & mansu¬
etudinis: Qui enĩ de labus sius ꝓfert sapi¬
entiam uirga ꝑcutit uirũ excordẽ. & econ¬

Expanded text:
In his plateis Dominum Salvatorem sponsa perquirens, In his plateis Dominum Salvatorem sponsa perquirens, loquitur in Cantico canticorum: Consurgam et circuibo civitatem in foro, et in plateis ejus, donec inveniam eum quem dilexit anima mea . Habitabunt igitur, vel sedebunt, senes et anus, de quibus scriptum est si cui tamen placet librum recipere: Senectus honorabilis, non multi temporis, nec numero annorum aestimabilis . Cani autem sunt hominum prudentia, et senectus vita immaculatatue tecum septuaginta senes, quos ipse nosti quoniam senes sunt ; quamobrem et ante Abraham nullus appellatus est senex, de quo scriptum legimus: Deficiens Abraham mortuus est: nutritus in senectute bona, senex et plenus dierummultitudine virgas et baculos in manibus suis, et dicent ad discipulos: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in spiritu lenitatis et mansuetudinis ? Qui enim de labiis suis profert sapientiam, virga percutit virum excordem. Et e con
Abbreviated transcription (Latin):
Imultitudine dierũ. & plateȩ ciuitatis reple¬
Ibunt᷑ pueris & puellis ludentib in plateis eiꝰ.
Tanta inquit erit reuerso me insyon & habi¬
tante inmedio ierłm rerũ omĩum ꝓsꝑitas.
& belloꝵ quies atq tranquillitas. ut nullo
hoste remanente usq ad ultimã ȩtatẽ. inutrõq
se xu senilis ȩtas ꝑueniat. & trementes artus
baculo regente. sustentent. plateȩ quoq ciui¬
tatis impleant᷑ pueris. puellisq ludentib.
Hoc aut̃ fieri solet. quando securitas &e ꝓfunda
pax urbium est. ut gaudiũ ciuitatũ lusib
rimus ad ȩccłam de qua dr̃. gloriosa dicta st̃
de te ciuitas dĩ. & fluminis impetꝰ lȩtificat
ciuitatẽ dĩ. scĩficauit tabernaculũ sũũ altis¬
simus. ds in medio eiꝰ ñ commouebit᷑: quis
poterit ambigere plateas ȩccłȩ. eẽ. uirtutes.
in quib sapientia agit fiducialit̃ & in muroꝵs
summitatib pͣdicat᷑: Unde & ad dm̃ psal-¬
mista clamat. Latũ mandatũ tuũ uehem̃t.

Expanded text:
multitudine dierum: et plateae civitatis replebuntur pueris et puellis, ludentibus in plateis ejus. Tanta, inquit, erit, reverso me in Sion, et habitante in medio Jerusalem, rerum omnium prosperitas, et bellorum quies atque tranquillitas, ut nullo hoste remanente, usque ad ultimam aetatem in utroque sexu senilis aetas perveniat, et trementes artus baculo regente sustentent. Plateae quoque civitatis impleantur pueris puellisque ludentibus. Hoc autem fieri solet, quando securitas et profunda pax urbium est, ut gaudium civitatum, lusiburimus ad Ecclesiam, de qua dicitur: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei : Et: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei: sanctificavit tabernaculum suum altissimus: Deus in medio ejus non commovebitur , quis poterit ambigere plateas Ecclesiae, esse virtutes, in quibus sapientia agit fiducialiter et in murorum summitatibus praedicatur? Unde et ad Dominum Psalmista conclamat: Latum mandatum tuum vehementer .
Abbreviated transcription (Latin):
Hec enĩ dicit dñs omp̃s. cui nichil impossibi¬
le est. qui potest quȩ ꝓmittit implere. Sic̃
ex cagitaui ut affligerẽ uos & captiuitati
traderẽ. quia me patres ur̃i ad iracundiã
ꝓuocauerunt. & ñ sũ misertus. qđ. laax
non me poenituit. qđ hebraice scribitur
olona a ma ⁊ hi. ñ sum aut̃ misertus ut uos
captiuitate corrigerẽ. & ꝑomĩa tormenta
&e flagella erudirẽ: sic nunc in pͣsenti tẽpo¬
re cogitaui. ut benefaciã ierłm &e domui iuda.
& notandũ. qđ quando irascit᷑. maledictio

Expanded text:
Haec enim dicit Dominus omnipotens, cui nihil impossibiHaec enim dicit Dominus omnipotens, cui nihil impossibile est, qui potest quae promittit, implere: sicut excogitavi ut affligerem vos, et captivitati traderem, quia me patres vestri ad iracundiam provocarunt, et non sum misertus: quod LXX non me poenituit, quod Hebraice scribitur ULO; NAAMATHI  , non sum autem misertus, ut vos captivitate corrigerem, et per omnia tormenta et flagella erudirem: sic nunc in praesenti tempore cogitavi, ut benefaciam Jerusalem et domui Juda. Et notandum quod quando irascitur, male
Abbreviated transcription (Latin):
I sum misertꝰ: sic conuersus cogitaui in dieb¬
Sistis. ut henefaciam ierłm & domui uida.
Nolite timere. Lxx. Et erit. Sicut eratis in
maledictionẽ int̾ gentes domus uida & domꝰ¬
Sisrł: sic saluabo uos & eritis in benedictionẽ.
Confidite & confortamini in cordib ur̃is: quia
Ihȩc dicit dñs omp̃s. Sicut cogitaui ut afflige¬
Irem uos in eo qͦd me adiracundiam ꝓuocas
pęnituit: sic paratus sũ & cogitaui in dieb
istis. ut benefaciam ierłm & domui iuda.
Confidite. Hȩc post edificationẽ templi futu¬
ra ꝓmittit. ut sicut erant incunctis gentib
in maledictionẽ & in sibilũ &e in exemplũ
domus uida & domꝰ isrł. Duȩ uidelicoe
&e decẽ trib sic cum saluatȩ fuerint & reuer¬
se inuideam. sint omĩum benedictio. Noli¬
te inquit tunere aduersarios rebellantes.
Confidite uera esse quȩ ꝑ me dñs pollicetur.
Confortent᷑ manus ur̃ȩ. implete oꝑa quȩ coe¬
pistis. Causa confortationis. dñi ꝓmissio est.

Expanded text:
 sum misertus: sic conversus cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Jerusalem et domui Juda: nolite timere. LXX: Et erit, sicut eratis in maledictione inter gentes, domus Juda et domus Israel: sic salvabo vos, et eritis in benedictione: confidite et confortamini in cordibus vestris, quia haec dicit Dominus omnipotens: Sicut cogitavi ut affligerem vos in eo quod me ad iracundiaoenituit: sic paratus sum et cogitavi in diebus istis, ut benefaciam Jerusalem et domui Juda: confidite. Haec post aedificationem templi futura promittit, ut sicut erant in cunctis gentibus in maledictionem et in sibilum, et in exemplum, domus Juda, et domus Israel duae videlicet, et decem tribus, sic cum salvatae fuerint, et reversae in Judaeam, sint omnium benedictio. Nolite, inquit, timere adversarios rebellantes: confidite vera esse quae per me Dominus pollicetur: 848 confortentur manus vestrae: implete opera quae coepistis. Causa confortationis, Domini promissio est:
Abbreviated transcription (Latin):
Soriens nom̃ eiꝰ: & subt̃ eum oriet᷑. & edificabit
Itemplum dnĩ & ipse accipiet uirtutẽ & sede¬
Ibit & imꝑabit suꝑ throno suo. & erit sacer¬
Idos a dextris eiꝰ & consiliũ pacis erit inter
duos. corona aut̃ expectantib & utilib eiꝰ &
qui cognouerunt eã. & in gram filii sophoniȩ.
ce in psalmũ indomo dñi. & quilonge sunt

Expanded text:
 subter eum orietur, et aedificabit domum Domini, et ipse accipiet virtutem, et sedebit, et imperabit super throno suo. Et erit sacerdos a dextris ejus, et consilium pacis erit inter duos: corona autem exspectantibus et utilibus ejus, et qui cognoverunt eam, et in gratiam filii Sophoniae, et in psalmum in
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ &e dicent. Uenite. ascendamus inmontem
dñi. &e addomum dĩ iacob. De hoc monte & de
hac ciuitate: & apłs paulus si tam̃ in suscipien¬
da epła grecoꝵ auctoritatẽ latina lingua ñ
respuit. sacrata oratione disputans ait. Accessi¬
stis ad syon montẽ & ciuitatẽ dĩ uiuentis ie¬
rłm cȩlestem. & multorũ angłoꝵ milia &

Expanded text:
ae, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini, et ad domum Dei Jacob . De hoc monte, et de hac civitate, et apostolus Paulus si tamen in suscipienda Epistola, Graecorum auctoritatem Latina lingua non respuit sacrata oratione disputans ait: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem, et multorum angelorum millia,
Abbreviated transcription (Latin):
uł anima uł corpus ñ habens habitatorẽ dm̃
nec inse sp̃m reuertentẽ. & t̾ra quondã deside¬
rabilis quȩ erat hospitium trinitatis. uersa est
indesertum. habitationẽq draconũ. Quȩ pla¬
na sunt uelocit̃ transeamꝰ. ut in obscuris spaci¬
um disserendi sit. Nonenĩ longos florentesq
tractatꝰ in quib plausibilis lũdit oratio. sed
cõmentarios scribimus. quorũ officiũ est prȩ.¬
terire manifesta. obscura disserere.
Ex factũ est uerbum dñi exercituũ dicens. Hec
dicit dñs exercituum. Telatus sũ syon zelo

Expanded text:
vel anima vel corpus, non habens habitatorem Dominum, vel anima vel corpus, non habens habitatorem Dominum, nec in se spiritum revertentem. Et terra quondam desiderabilis, quae erat hospitium Trinitatis, versa est in desertum, habitationemque draconum. Quae plana sunt, velociter transeamus, ut in obscuris spatium disserendi sit: non enim longos florentesque tractatus in quibus plausibilis ludit oratio, sed commentarios scribimus, quorum officium est, praeterire manifesta, obscura disserere. Et factum est verbum Domini exercituum, dicens: Haec dicit Dominus exercituum: Zelatus sum Sion
Abbreviated transcription (Latin):
dni uerba completa sunt par pari referentis.
ut sicut illi ambulauer̃ ad eũ ꝑuersi. &e ipse
aduersum eos ꝑuersus incederet. & non audi¬
ret uerba inclamantium. quia &e illi uerba
dnĩ surda aure contempserint. Quam obrẽ
&e disꝑsit eos ꝑomĩa regna quȩ nesciunt. assy.¬
riorũ & chaldeoꝵ. medorum atq ꝑsarum. &
gentium cȩterarũ. quȩ his imꝑiis subiacębant.
& in quarũ t̾ris disseminati sunt. Et omĩs iudea
deserta est eoqd nullũ habuerit habitatorem.
& ñ esset in ea transiens &e reuertens. & terrã
terunt in solitudinẽ. Possumꝰ hȩc & ad eos re-¬
ferre qui in ȩccła delinquentes ꝓiecti sunt¬
de terra confessionis. quia noluerunt audire dñm.
& uerterunt adeum scapulã recedentẽ: & aures
suas aggrauauer̃. & cor posuer̃ ad amantẽ. & fa¬
cta est suꝑ eos indignatio dnĩ. & disꝑsi sunt ꝑ
omĩa regna uitiorũ. & desolata est t̾ra corum

Expanded text:
Domini verba completa sunt, par pari referentis, Domini verba completa sunt, par pari referentis, ut sicut illi ambulaverunt ad eum perversi, et ipse adversum eos perversus incederet, et non audiret verba inclamantium, quia et illi verba Domini surda aure contempserint. Quamobrem et dispersit eos per omnia regna quae nesciunt, Assyriorum, et Chaldaeorum, Medorum, atque Persarum, et gentium caeterarum, quae his imperiis subjacebant, et in quarum terris disseminati sunt. Et omnis Judaea deserta est, eo quod nullum habuerit habitatorem, et non esset in ea transiens et revertens. Et terramterunt in solitudinem. Possumus haec et ad eos referre, qui in Ecclesia delinquentes, projecti suntde terra confessionis; quia noluerunt audire Dominum, et verterunt ad eum scapulam recedentem, et aures suas aggravaverunt, et cor posuerunt ut adamantem. Et facta est super eos indomnia regna vitiorum, et desolata est terra eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est cor popłi huius. & aurib suis grauit̃
audier̃t. & ocłos suos clauser̃ ne forte uide¬
rent ocłis suis & audirent aurib. &e corde
intelligerent & conuerterent᷑. & egosanarẽ
eos. Porro qđ dr̃ uxta hebraicũ. & cor suum
posuerunt adamantẽ. duriciam cordis osten-¬
dit. & cor lapideum qđ noluerit dĩ uerba sus¬
ciꝑe. Ad amas enim lapis fortissimꝰ qͥ hebraice
dicit᷑ samir. in tantũ durus est ut omĩa me-¬
talla confringat. & ipse confringat᷑ a nullo.
Unde a grecis indomabilis dr̃. Ab hoc ad aman-¬
te induratũ est cor pharaonis. ne dimittere
popłm dĩ. & quia habuer̃ immo posuer̃t
cor suũ adamantẽ ꝓpria uoluntate cordis
duriciam suscipientes ne audirent uerba
dnĩ quȩ misit in sp̃u suo idest in spu scõ per
qui mundas habuer̃ manꝰ. quos ante capti.¬
uitatẽ fuisse manifestum est: iccirco ad ma-¬
gna peccata magna facta est indignatio. &

Expanded text:
tum est cor populi hujus, et auribus suis graviter tum est cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt, et oculos suos clauserunt, ne forte viderent oculis suis, et audirent auribus, et corde intelligerent, et converterentur, et ego sanarem eos . Porro quod dicitur juxta Hebraicum: Et cor suum posuerunt adamantem , duritiam cordis ostendit, et cor lapideum, quod noluerint verba Dei suscipere. Adamas enim lapis fortissimus, qui Hebraice dicitur SAMIR  , intantum durus est, ut omnia metalla confringat, et ipse non confringatur ab ullo. Unde a Graecis indomabilis dicitur. Ab hoc adamante induratum est cor Pharaonis, ne dimitteret populum Dei . Et quia habuerunt, immo posuerunt cor suum adamantem, propria voluntate cordis duritiam suscipientes, ne audirent verba Domini, quae misit in spiritu suo, id est, in Spiritu sancto per qui mundas habuerunt manus, quos ante captivitatem fuisse manifestum est: idcirco ad magna peccata, magna facta est indignatio, et
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines uult intelligi. Qđ aut̃ ante de¬
heat finiri ira quã sol occumbere. & omĩum
mal oꝵs quȩ abaliis passi sumꝰ deleri memoria.
& inmultis locis legimꝰ. & maxime iniere¬
mia qui ex ꝑsona dĩ loquit᷑. Q maliciȩ ꝓxi¬¬
mi sui unusqͥsq incordib ur̃is ne memineritiꝰ.
Cum gͦ ista pͣciꝑem. illi attendere noluer̃t. &
uerterunt scapulam recedentẽ. siue dorsum
contemnens ex habitu corporis mea imꝑia
respuentes. Solem̃ enĩ quando rugata fronte
& nare contracta contemnimus admonen¬
tes dorsum uertere. iuxta illud qđ scriptũ
est. Uerterunt ad me dorsa: & non facies
suas. Et aures suas inquit aggrauauerunt
ne audirent. sicut aspidis surdȩ obturantis¬
tiũ. & uenefici incantantis sapient̃. Ingraua¬
uerunt enim aures suas ut ñ audirent. & cor
suũ posuer̃t. ut ñ adquiescerent legi dĩ.
Unde isaias ad eos cõminans loquit᷑. Incrassa¬

Expanded text:
omnes homines vult intelligi. Quod autem ante deomnes homines vult intelligi. Quod autem ante debeat ira finiri, quam sol occumbat, et omnium malorum quae ab aliis passi sumus, deleri memoria, et in multis locis legimus, et maxime in Jeremia, qui ex persona Dei loquitur: Et malitiae proximi sui unusquisque in cordibus vestris ne memineritis. Cum ego ista praeceperim, illi attendere noluerunt, et verterunt scapulam recedentem, sive dorsum contemnens, ex habitu corporis mea imperia respuentes. Solemus enim quando rugata fronte, et nare contracta contemnimus admonentes, dorsum vertere, juxta illud quod scriptum est: Verterunt ad me dorsa, et non facies suaturaverunt, sicut aspides surdae, et inditium, et venefici incantantis sapienter. Ingravaverunt enim aures suas 836 ut non audirent, et cor suum posuerunt, ut non acquiescerent legi Dei. Unde Isaias ad eos comminans loquitur: Incrassa
Abbreviated transcription (Latin):
Nec nouum putemꝰ dĩ. eẽ. p̃ceptũ. olim ꝑ moysen
ista mandauerat. Sic magnũ iudicabis ut
paruum: ꝑsonã ñ accipies. & pauꝑis ñ misere.¬
beris iniudicio. qm̃ iustum dĩ uidicium est
Miscđiam quoq & miserationis facite. unusqͥsq
cum fr̃e suo. Post iudicu ueritatẽ. sequatur
incunctos clementia & maxime infr̃s qͦs
uel eiusdẽ sanguinis. uł uniꝰ nobiscũ fidei. eẽ.
ꝑcipimus. Uiduã quoq & pupillũ. de quib
nob̾ pͣceptum est. Esto pupillis pat̃. & ꝓuiro
matri eoꝵs. ludicans pupillũ. & iustificans ui¬
duam. & aduenã & pauꝑem nolite calũniari.
quia alterũ ꝑegrinatio. alterũ egestas humi-¬
lem facit. Et malũ uir frĩ suo ñ cogitet iN
corde suo: siue a septuaginta dr̃. & maliciȩ
unusquisq fr̃is sui ne meminerit in corde suo.
uł eos qui domestici fidei sunt. iuxta parabolã
euangłii. quȩ ꝓ.ximum ñ consanguineũ sed

Expanded text:
Nec novum putemus Dei esse praeceptum, olim per Moysen Nec novum putemus Dei esse praeceptum, olim per Moysen ista mandaverat: Sic magnum judicabis ut parvum: personam non accipies, et pauperis non misereberis in judicio: quoniam Dei judicium est . Misericordiam quoque et miserationes faciet unusquisque cum fratre suo. Post judicii severitatem sequatur in cunctos clementia, et maxime in fratres, quos vel ejusdem sanguinis, vel unius nobiscum fidei esse perspicimus. Viduam quoque et pupillum, de quibus nobis praeceptum est: Esto pupillis pater, et pro viro matri eorum; judicans pupillum, et justificans viduam . Et advenam et pauperem nolite calumniari, quia alterum peregrinatio, alterum egestas humilem facit. Et malum vir fratri suo non cogitet in corde suo, sive ut a Septuaginta dicitur: Et malitiae unusquisque fratris sui non meminerit in cordibus suvel eos qui domestici fidei sunt, juxta parabolam Evangelii, quae proximum non consanguineum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in manib ꝓpħarũ prior̾. Q facta est ira
magna a dño omĩpotente: & erit sic̃ dixit.
& non audier̃ eum. Sic clamabunt. &e ñ exau.¬
diam eos dicit dñs omp̃s. Et eiciam eos inomᷤ
gentes quas ignorauert. & t̾ra desolata est
post eos. a ꝑ ambulante & reuertente. & po-¬
suerunt t̾ram electam in solitudinẽ. Hȩc ma¬¬
gis uolui. ista quȩ siui. quȩ ñ facientes captiuita¬
ti estis traditi & non desolationis ae mortis :¬
quinti mensis septimiq ieiuniũ. Istud udici¬¬
um uidicate : ne audiatis inpsalmis. Vsque¬
quo iudicatis iniquitatẽ & ꝑsonas peccators
sumitis: ludicate pupillo & uiduȩ. humilẽ
& pauꝑem iustificate. ne uobis quoq loquat᷑
isaias. Qui iustificant impiũ ꝑpt̃ munera. &
ex ꝑsona eorũ qui oppͥmunt᷑ dõ faciat inuidiã.
Contrame factũ est uidiciũ. & udex accipit.
ideo dissipata est lex. & non ꝑuenit usq ad fi.¬
nem iudicium. quia impius oppͥmit iustum.

Expanded text:
in manibus prophetarum priorum. Et facta est ira magna a Domino omnipotente, et erit sicut dixi, et non audierunt eum. Sic clamabunt, et non exaudiam eos, dicit Dominus omnipotens: et ejiciam eos in omnes gentes quas ignoraverunt: et terra desolata est post eos a perambulante et revertente, et posuerunt terram electam in solitudinem. Haec magis volui, ista quaesivi, quae non facientes, captivitati estis traditi; et non desolationis ac mortis quinti mensis septimique jejunium. Justum judicium judicate, ne audiatis in Psalmis: Usquequo judicatis iniquitatem, et personas peccatorum sumitis? Judicate pupillo et viduae: humilem et pauperem justificate , ne vobis quoque loquatur Isaias: Qui justiex persona eorum qui opprimuntur, Deo faciat invidiam: Contra me factum est judicium, et judex accipit: ideo dissipata est lex, et non pervenit usque ad finem judicium, quia impius opprimit justum .
Abbreviated transcription (Latin):
dieam amatorib suis. nequaquã ut sub mari.¬
to adulteram. sed ut scortum & uile mancipi¬
um & in lupanarib ꝓstitutum. tanto nunc am-¬
plius ad eam reuersus sũ quia egit poenitentiã
& edificauit templum meum in quo habitabo
in medio illiꝰ. & uocabit᷑ ciuitas ueritatis. quȩ
antea dicebatur urbs mendacu. De qua & iN
isaia scriptũ est. Ueritas dormiuit in ea. nunc¬
potentis mons scĩficatꝰ. in quo templũ instau-¬
ratum immolant᷑ uictimȩ. cermoniarum
ordo seruat᷑. Hȩc iuxta hystoriam. Cȩterum
nulsi dubium est syon &e ierłm speculam &
uisionem pacis posse accipi animas fidelium.
egerint poenitentiã. reuertet᷑ dñs ad syon.
& habitabit in medio ierłm quã unã atq

Expanded text:
di eam amatoribus suis, nequaquam ut sub maridi eam amatoribus suis, nequaquam ut sub marito adulteram, sed ut scortum et vile mancipium, et in lupanaribus prostitutam: tanto nunc amplius ad eam reversus sum; quia egit poenitentiam, et aedificavit templum meum in quo habitabo in medio illius. Et vocabitur civitas veritatis, quae antea dicebatur urbs mendacii, de qua et in Isaia scriptum est: Veritas dormivit Al. potentis, mons sanctificatus, in quo templo instaurato, immolantur victimae, caeremoniarum ordo servatur. Haec juxta historiam. Caeterum nulli dubium est, Sion et Jerusalem, speculam et visionem pacis, posse accipi animas fidelium, egerint poenitentiam, revertetur Dominus ad Sion, et habitabit in medio Jerusalem, quam una
Abbreviated transcription (Latin):
Qꝙ dñs ierłm idest isrłiticum popłm insolitu¬
dine instar uxoris acceꝑit. & iacentẽ in ido¬
latriȩ sanguine oꝑuerit pallio suo. & amore
coluerit maritali. in ezechiele plenius discimꝰ.
Quȩ postea similã come dens & mel &e oleũ.
& uestib ornata pulcherrimis. & habens ex
largitate uiri omĩa ornam̃ta gemmarũ. for¬
nicata est cũ assyriis atq chaldeis & audiut
a dño. Sicut despicit uxor uirum suũ. sic des.¬
perit me domꝰ isrł. Captiuitati aut̃ tradita
& illusa ab amatorib suis & pristino decom
nudata. post quã diuaricauit pedes suos
omĩ transeunti. & polluta est usq ad uerticẽ.
memor pristinȩ felicitatiᷤᷤ in geminat. Reuer.¬
tar adurum meum pͥorẽ: quia meliꝰ mͥ erat
tunc quã nunc. Quã ille suscipiens & rursũ
habens in conuigio. cui priꝰ dixerat ñ irascar
tibi. & zelus m̃s recessit a te: nunc loquitur
Telatus sũ syon telo magno: & indignatione
magna telatus sum eam. Quantum prius indi

Expanded text:
Jerusalem, id est, Israeliticum populum in solitudine instar uxoris acceperit, et jacentem in idololatriae sanguine, operuerit pallio suo, et amore coluerit maritali, in Ezechiele plenius discimus, quae postea similam comedens, et mel, et oleum, et vestibus ornata pulcherrimis, et habens ex largitate viri omnia ornamenta gemmarum, fornicata est cum Assyriis atque Chaldaeis, et audivit a Domino: Sicut despicit uxor virum suum, sic despexit me domus Israel . Captivitati autem tradita et illusa ab amatoribus suis, et pristino decore nudata, postquam divaricavit pedes suos omni transeunti, et polluta est usque ad verticem, memor pristinae felicitatis ingemit: Revertar ad virum meum priorem: quia melius mihi erat tunc quam nunc . Quam ille suscipiens et rursum habens in conjugio, cui prius dixerat: Non irascar tibi, et zelus meus 838 recessit a te , nunc loquitur: Zelatus sum Sion zelo magno, et indignatione magna zelatus sum eam. Quantum prius indig
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. Curat enĩ uulnera delinquentis abstinentia
& ieiunium : & curatos quosq scĩficat. Post ꝗ
int̾rogauerant psarũ duces peos qͦs miserant¬
expleta legatio: fit sermo dñĩ ad ꝓpħam. imꝑans
ut loquatur ad uulgum & ad sacerdotes. quid
legatis debeant respondere. Quando ieiunabatis
& plangebatis in quinto mense captiuitatis ierłm
&e in septimo mense quando godolias int̾fectus

Expanded text:
nem . Curat enim vulnera delinquentis, abstinentia nem . Curat enim vulnera delinquentis, abstinentia et jejunium, et curatos quosque sanctificat. Postquam interrogaverant Persarum duces per eos quos miserantexpleta legatio, fit sermo Domini ad prophetam, imperans ut loquatur ad vulgum et ad sacerdotes, quid legatis debeant respondere. Quando jejunabatis et plangebatis in quinto mense captivitatis Jerusalem, et in septimo mense, quando Godolias interfectus
Abbreviated transcription (Latin):
rogommelech & cȩtĩ qui cum eis erant quos
ꝑsas duces fuisse regis darii timentes dm̃ he¬
brei autumant. ut quia iam audierant. eẽ.¬
templũ constructũ. quęrerent a sacerdotib¬
domꝰ dĩ & ꝓpħis. utrum scđ̾m consuetudinẽ
pristinã flere deberent & ieuinare. an luctum
mutare lȩticia. & est sensus sciscitantium.
Quinto mense qui appellat᷑ apud romanos
iuluis. a nabuchodonosor subuersa est ierłm.
Quam obcausam ꝓpt̾ solitudinẽ templi hucusq
ieiunauimꝰ & planximꝰ. & merorẽ nr̃m fletu &
ieuiniis consolati sumꝰ. Nunc quia dr̃ templum
esse constructũ. & uidemꝰ nequaquã causã ꝑma.¬
nere tristiciȩ. respondere quȩsumꝰ utrũ hoc face¬
re debeamꝰ an merorẽ gaudio commutare.
& sumul considerandũ. qͦd fletus atq ieiunium
scĩficatio dr̃. Unde & iohel p̃ceptũ est sacerdo¬
tib. ut scĩficent ieiunium. & p̃dicent curatio¬

Expanded text:
Rogommelech et caeteri qui cum eis erant, quos Rogommelech et caeteri qui cum eis erant, quos Persas fuisse duces regis Darii timentes Deum, Hebraei autumant: ut quia jam audierant templum esse constructum, quaererent a sacerdotibet prophetis, utrum secundum consuetudinem pristinam flere et jejunare deberent, an luctum mutare laetitia. Et est sensus sciscitantium: Quinto mense qui appellatur apud Romanos Julius, a Nabuchodonosor subversa est Jerusalem, quam ob causam propter solitudinem templi huc usque jejunavimus et planximus, et moerorem nostrum fletu et jejuniis consolati sumus. Nunc quia dicitur, templum esse constructum, et videmus nequaquam causam permanere tristitiae, respondere quaesumus, utrum hoc facere debeamus, an moerorem gaudio commutare? Et simul considerandum quod fletus atque jejunium sanctificatio dicitur. Unde et in Joel praeceptum est sacerdotibus, ut sanctificent jejunium et praedicent curatio
Abbreviated transcription (Latin):
opulenta ipsa ce urbes illiꝰ ꝑ circũitũ eius.
&e ad austrum & incampestrib habitaret᷑:
Lxra. Et factum est in anno quarto sub dario
rege. factus est sermo dni ad ⁊achariam quar.¬
Ita die mensis noni. qui est chasleu. Et misit
I de bethel sarasar & arabesser rex & uiri eius.
ut dep̃caretur dũm dicens ad sacerdotes do¬
Imus dnĩ omĩpotentis. & ad ꝑpħas dicens. In.¬
Igressa est huc in mense quinto sanctificatio.
uuxta qđ fecerunt iam annis plurimis. Et
Ifactus est sermo dnĩ uirtutũ adme dicens.
Dic adomnem popłm t̾rȩ. & ad sacerdotes
dicens. Si ieiunatis & plangitis inquintis &
septimis. & ecce septuaginta anni. nunquid
Iieiuniũ ieiunastis mͥ: Q si comeditis aut
bibitis. nonne uos comeditis & uos bibitis:
campestria habitabant᷑. In quarto anno
darii regis. in mense nono qui appellat᷑ chas¬
leũ. in quarta mensis eiusdẽ die. miser̃ ad
domũ dĩ idest ad templum qͦd iam ab zorob¬
babel & abiesu fuerat instauratũ. sarasar &

Expanded text:
circuitu ejus, et ad austrum et in campestribus habitaretur? LXX: Et factum est in quarto anno sub Dario rege: factus est sermo Domini ad Zachariam, quarta die mensis noni qui est Casleu, et misit in Al. de Bethel Sarasar et Arabessser rex, et viri ejus ut deprecarentur Dominum, dicens ad Sacerdotes domus Domini omnipotentis, et ad prophetas, dicens: Ingressa est huc in mense quinto sanctificatio, juxta quod fecerunt jam annis pluribus: et factus est sermo Domini virtutum ad me, dicens: Dic ad omnem populum terrae, et ad sacerdotes, dicens: Si jejunatis, et plangitis in quintis et septimis, et ecce septuaginta anni, numquid jejunium jejunastis mihi? et si comeditis aut bibitis, nonne vos comeditis, et vos bibitis? ntana et campestria habitabantur? In quarto anno Darii regis, in mense nono, qui appellatur CASLEU,  , et in quarta mensis ejusdem die miserunt ad domum Dei, id est, ad templum quod jam a Zorobabel et a Jesu fuerat instauratum, Sarasar et
Abbreviated transcription (Latin):
adeum & dicat. Hȩc dicit dñs. Ecce uir oriens
nomen eiꝰ: & subt̃ eũ oriet᷑. & reliqua. Non iesũ
diuidimꝰ. nec duas ꝑsonas in unam possumꝰ
facere ꝑsonã. sed ipse qui iesus appellatur
eoqđ saluauerit mundum. & oriens dr̃ quia
indieb eius orta est iusticia. &e canit᷑ in psal¬
mo. ueritas de t̾ra orta est. & qđ de utero uir-¬
ginali in scłors consummatione generatus
dixerit. ego sum ueritas. & extrema hora ue-¬
nerit uixta ioħis epłam dicentis. filioli. nc̃
extrema hora est. in qua stantẽ & nichil agen¬¬
tem gentiũ popłm conduxit ex denario. &
misit aduineã. Alioquin si scdm diuersitatẽ
nominũ diuersus efficitur: alius erit pastor.
alius aries. alius agnus. alius ianua. alius
lapis offensionis &e petra scandali. Iste gͥ qͥ
nr̃is uirtutib coronatus õrietur & appella¬
bitur oriens. ad quem locutus est pat̾. Filiꝰ
m̃s es tu. ego hodie genui te. Et suꝑ eũ oriet᷑
multitudo credentiũ. & edificabit domũ dñi

Expanded text:
dicit Dominus: Ecce vir, Oriens nomen ejus: et subter eum orietur, et reliqua. Non Jesum dividimus, nec duas personas in unam 830 possumus facere personam; sed ipse qui Jesus appellatur, eo quod salvaverit mundum, et Oriens dicitur, quia in diebus ejus orta est justitia. Et canitur in Psalmo: Veritas de terra orta est , eo quod de utero virginali in saeculorum consummatione generatus dixerit: Ego sum veritas , et extrema hora venerit, juxta Joannis Epistolam dicentis : Filioli, nunc extrema hora est, in qua stantem, et nihil agentem gentium populum conduxit ex denario, et misit ad vineam . Alioquin si secundum diversitatem nominum diversus efficitur, alius erit pastor, alius aries, alius agnus, alius janua, alius lapis offensionis, et petra scandali. Iste igitur qui nostris virtutibus coronatus est, orietur et appellabitur Oriens. Ad quem locutus est Pater: Filius meus es tu: ego hodie genui te : Et subter eum orietur multitudo credentium, et aedificabit domum Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
post quã reuersi fuerint in ierłm accipiant
& confessione uerissima. ueniant. & ꝑsingu¬
los ꝓfectꝰ suos edificent domũ dñi. & tunc
uniuersi pari mente cognoscant. qđ dñs om̃ps
ꝓpħam miserit ad eos. Fient aut̃ omĩa quȩ
ꝓmissa sunt: si dñm audire uoluerint. & a¬
cta poenitentia. in bonis oꝑib manseriNt.
⁊ factum est in anno quarto daru regis:
factũ est uerbũ dñi ad zachariã in quarta
mensis noni. qui est chaslei. & miser̃ ad do¬
Imũ dñi sarasar & rogommelech &e uiri qui
Icum eo erant ad dep̃candam faciem dnĩ. ut
Idicerent sacerdotib domꝰ dñi exercituũ &¬
ꝓpħis loquentes. Nunquid flendũ mͥ est
I mense quinto. uel scĩficare me debeo. sic̃ feci
cituum ad me dicens. Loquere adomnẽ popłm
terrȩ & ad sacerdotes dic̃s. Cũ ieiunaretis &
ginta annos. nunqͥd ieuiniũ ieiunastis mͥ
Et cũ comeditis & cũ bibitis. nunqͥd ñ uobis co¬

Expanded text:
postquam reversi fuerint in Jerusalem, accipiant postquam reversi fuerint in Jerusalem, accipiant et confessione verissima, veniant, et per singulos profectus suos aedificent domum Domini, et tunc universi pari mente cognoscant, quod Dominus omnipotens prophetam miserit ad eos. Fient autem omnia quae promissa sunt, si Dominum audire voluerint, et acta poenitentia, in bonis operibus manserint. Et factum est in anfactum est verbum Domini ad Zachariam, in quarta mensis noni, qui est Casleu. Et miserunt ad domum Dei, Sarasar, et Rogommelech, et viri qui erant cum eo, ad deprecandam faciem Domini: Ut dicerent sacerdotibus domus Domini exercituuicentes: «Nunquid flendum mihi est in mense quinto vel sanctificare me debeo, sicut feci Domini ad me dicens: Loquere ad omnem populum terrae, et ad sacerdotes dicens: Cginta annos, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comeditis et bibitis, nunquid non vobis co
Abbreviated transcription (Latin):
& meuangło scriptum est. &erit sacerdos
a dextris eius. siue iuxta hebraicũ suꝑ thro¬
num suũ. quia ipse & rex & pontifex ẽst: &e
sedebit tam in regali quam insacerdotali throno.
& consilium pacificum erit int̾ utrunq. ut nec
regale fastigium sacerdotalẽ depͥmat digni¬
tatẽ. nec sacerdotii dignitas regale fastigiũ
sed in unius głam dñi iłu utrunq consen¬¬
tiat. Legi in cuiusdam libro hoc qđ dr̃. &
referri & filium. quia ñ suã sed patris uene¬
rit facere uoluntatẽ. & pat̾ infilio sit: &
filius in patre. Corona aut̃ idest insigne
uictoriȩ cũ xp̃c fuerit coronatꝰ. his quoq re¬
ꝓmittit᷑ qui expectant eum. & intelligunt
utilitatem quondam captiuitatis sue. & nouer̃
dĩ uniuersa mysteria. ut sint in gr̃am filu
sophoniȩ. hoc uisitationis dñ. & qui in haby¬
lone dicebant. suꝑ flumina babylonis illic
sedimꝰ & fleuimus dũ recordaremur syon in
salicib in medio eiꝰ suspendimꝰ organa Nrã.

Expanded text:
tum est: Et erit sacerdos a dextris ejus , sive juxta Hebraicum, super thronum suum; quia ipse et rex et Pontifex est: et sedebit tam in regali, quam in sacerdotali throno, et consilium pacificum erit inter utrumque, ut nec regale fastigium sacerdotalem deprimat dignitatem, nec sacerdotii dignitas regale fastigium, sed in unius gloria Domini Jesu utrumque consentiat. Legi in cujusdam libro hoc quod dicitreferri et ad Filium: quia non suam, sed Patris venerit facere voluntatem, et Pater in Filio sit, et Filius in Patre . Corona autem, id est, insigne victoriae, cum Christus fuerit coronatus, his quoque repromittitur, qui exspectant eum, et intelligunt utilitatem quondam captivitatis suae, et noverunt Dei universa mysteria, ut sint in gratiam filii Sophoniae, hoc est visitationis Domini. Et qui in Babylone dicebant : Super flumina Babylonis ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion: in salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
Itis quia diis exercituum misit me aduos.
Frit aut̃ hoc: si auditu audieritis uocẽ dñĩ
dĩ ur̃i. Lxa. Et factus est sermo dñi ad me
dicens. Accipe quȩ decaptiuitate sunt a prinei-¬
pib & abutilib eiꝰ & qui cognouerunt eam.
S&e ingredieris tii in die illa indomũ iosiȩ filu¬
Isophoniȩ qui uenit de babylone. & accipies
Iargentum & aurũ. &e facies coronas & pones¬

Expanded text:
me ad vos. Erit autem hoc, si auditu audieritis vocem Domini Dei vestri. LXX: Et factus est sermo Domini ad me dicens: Accipe quae de captivitate sunt a principibus, et ab utilibus ejus, et qui cognoverunt eam: et ingredieris tu in die illa in domum Josiae filii Sophoniae, qui venit de Babylone, et accipies argentum et aurum, et facies coronas,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs locutus est: & uocauit t̾rã abortu solis
usq ad occasum: de syon decor pulchritudinis eius.
Ueniet enim ex syon qui eripiat. & auertat iniqͥ.¬
tates ab iacob. quando aboriente & oceidente
incensum offertur nomini dnĩ in omi loco. &e
sacrificiũ mundũ nequaquã inuictimis uete¬
ris testamenti. sed insc̃itate euangłicȩ purita.¬
tis. De quo incenso & alibi legimꝰ. Dirigatur
oratio mea sicut incensum in conspectu tuo.
Et qđ sit hoc incensum. sequens sermo demonstrat.
Eleuatio manuum mearũ sacrificiũ uesꝑtinũ.
P ostquã enim de uirga iesse pullulauit qui do¬
minaretur gentib. & in ipso gentes sꝑarunt
&e de oriente & de occidente tam primus popłs
quam nouissimus in dñm crediderunt. &
factus est unus grex. tunc ad lȩticiam om̃s

Expanded text:
Dominus locutus est, et vocavit terram. Ab ortu solis Dominus locutus est, et vocavit terram. Ab ortu solis usque ad occasum, de Sion decor pulchritudinis ejus . Veniet enim ex Sion qui eripiat, et avertat iniquitates a Jacob quando ab Oriente, et Occidente incensum offertur nomini Domini in omni loco, et sacrificium mundum, nequaquam in victimis veteris Testamenti, sed in sanctitate evangelicae puritatis, de quo incenso et alibi legimus: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo . Et quod sit hoc incensum, sequens sermo demonstrat: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Postquam enim de virga Jesse pullulavit, qui dominaretur gentibus, et in ipso gentes sperarunt , et de Oriente, et de Occidente, tam primus populus quam novissimus in Dominum crediderunt, et factus est grex unus: tunc ad laetitiam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ inpopłm. & ego ero eis in dm̃ inueritate &
iusticia. Lxxx. similit̃. Hȩc iudeoꝵ alii di¬
cunt post zorobbabel & neemiam edificato
templo &e muris ciuitatis extructis. & statu
uidaico restituto a machabeis & diuersis
principib qui usq adherodẽ rexere udeã
esse completa. alii in consummatione
mundi subap̃o quem frustra prestolantur
explenda cominemorant. Nos autem & eo tẽ¬
pore idest post zorobbabel & neemiã dicimꝰ
ex parte completa. & quasi intypis & imaginib
prȩcessisse quando popłs reductus est de capti
quam inmendacio & iniquitate. sed inueritate
& iniusticia: & nunc plenissime sub dño salua
expleri maxime quia dr̃. Ecce ego saluabo po¬
płm meũ de t̾ra orientis & de t̾ra occidentis.
De quib dñs & in euangłio loquebatur. Multi
aboriente & occidentẽ uenient. & accubabunt
in regno cȩlorum cum abraham. isaac &e iacob
& multo ante psalmista ꝓmiserat dicens. Ds dõrs

Expanded text:
 in populum, et ego ero eis in Deum, in veritate et in justitia. LXX similiter. Haec Judaeorum alii dicunt, post Zorobabel et Nehemiam, aedificato templo, et muris civitatis exstructis, et statu Judaico restituto, a Machabaeis et diversis principibus, qui usque ad Herodem rexere Judaeam, esse completa. Alii in consummatione mundi sub Christo, quem frustra praestolantur, explenda commemorant. Nos autem et illo tempore, id est, post Zorobabel et Nehemiam, dicimus ex parte completa, et quasi in typis et imaginibus praecessisse, quando populus reductus est de captivquam in mendacio et iniquitate, sed in veritate et justitia. Et nunc plenissime sub Domino Salvssionem rebus expleri, maxime quia dicitur: Ecce ego salvabo populum meum de terra Orientis, et de terra Occidentis, de quibus et Dominus in Evangello loquebatur: Multi de Oriente et Occidente venient, et accubabunt in regno coelorum cum Abraham, Isaac, et Jacob . Et multo ante Psalmista promiserat, dicens: Deus deorum
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ flumine. sed galliarũ largissimis aquis
rigent᷑ arua sitientia. Et factum est
uerbũ dni ad me dic̃s. Sumẽ a transmigratio¬
Ine abholdai. & a tobia. & ab idaia. & uenies
tu in die illa. & intrabis indomum iosiȩ filii
sophoniȩ qui uener̃ de babylone: & sumes ar-

Expanded text:
piae flumine, sed Galliarum largissimis aquis piae flumine, sed Galliarum largissimis aquis rigentur arva sitientia. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Sume a transmigratione ab Holdai et a Tobia, et ab Idaja, et venies tu in die illa, et intrabis domum Josiae filii Sophoniae qui ven
Abbreviated transcription (Latin):
SOBSCURIS ad obscuriora
mur innubẽ & caliginẽ. Abyssꝰ
abyssum inuocat. in uoce catha¬
ractarũ dĩ Et girans giran-¬
do uadit sp̃s. & in circulos
suos reuertit᷑. Laberinthẽ¬
os patinur errores. & xp̃i ceca regimus filo
uestigia. Ad hanc difficultatẽ urget petasus
libri portitor. Dimidium facti qui cepit ht̃.
mus uiȩ eodẽ debemꝰ in reliquis labore suda-¬
re. ne ꝑdamus p̃terita. & imꝑfectũ opus au-¬
Dgeat lectoris desiderium: Itaq mĩ exuperi
papa uenerabilis. ad esto p᷑sens orationib qui
corpore absens es. & impetra a dnõ. ut auferat᷑
a facie mea uelamen Zachariȩ qđ ante oculos
dauid queam dicere. Dñs dabit uerbũ. euange¬
lizantib uirtute multa. Scdi libri explanati¬
onum in zachariam istud exordiũ est. Quem
tanta celeritate dictamus. ut pene non sit eme¬
ndandi spaciũ. dũ fr̃ sisinnius ęgyptũ ire fe¬
stinat. ut odorẽ bonȩ fragrantiȩ qui a te missꝰ
est fr̃ib illuc quoq ꝑferat. & nequaquã ethio¬

Expanded text:
obscuris ad obscuriora mur in nubem et caliginem . Abyssus abyssum invocat, in voce cataractarum Dei ; et gyrans gyrando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur : Labyrinthios patimur errores, et Christi caeca regimus filo vestigia. Ad hanc difficultatem urget petasatus libri portitor : Dimidium facti, qui coepit, hamus viae, eodem debemus in reliquis labore sudare, ne perdamus praeterita, et imperfectum opus augeat lectoris desiderium! Itaque, mi Exuperi Papa venerabilis, adesto praesens orationibus, qui corpore absens es, et impetra a Domino, ut auferatur a facie mea velamen Zachariae, quod ante oculos David queam dicere: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa . Secundi libri Explanationum in Zachariam istud exordium est, quem tanta celeritate dictamus, ut pene non sit emendandi spatium: dum frater Sisinnius Aegyptum ire festinat, ut odorem bonae fragrantiae, qui a te missus est fratribus, illuc quoque perferat; et nequaquam Aethio
Abbreviated transcription (Latin):
incapite iesu fili i iosedech sacerdotis magni
ce loqueris ad eum dicens. Hȩc dic̃ dñs ẽxerci¬
tuum dicens. Ecce uir oriens nomen eius. &
subter eum oriet᷑ &e edificabit templũ dño.
& ipse extruet templum dnĩ. & ipse portabit
głam. & sedebit & dominabit᷑ suꝑ solio suo
&e erit sacerdos suꝑ solio suo & consilium

Expanded text:
magni et loqueris ad eum dicens haec ait Dominus exercituum dicens ecce vir Oriens nomen eius et subter eum orietur et aedificabit templum Domino et ipse extruet templum Domino et ipse portabit gloriam et sedebit et dominabitur super solio suo et erit sacerdos super solio suo
Abbreviated transcription (Latin):
bella atq discordiȩ. & ubiq tribulatio &e sme
pace. xp̃i. quã ad patrem uadens apłis dere¬
liquit. impleatur in nob dñi sententia. Inimi¬
ei hominis. domestici eiꝰ. Omĩs enĩ fr̃ supplan¬
tatione supplantat. & om̃is amicus fraudu¬
lentus incedit. ueritatẽ nonloquitur. Didi
eit lingua eorum loqui mendaciũ. Qd si con-
statim audiemꝰ apłm ꝓclamantẽ. Unusqͥsq
accipiet ꝓpriã mercedẽ. iuxta opus suum.
unc aut̃ non iuta dies priores ego faciam
reliquiis popłi huius dicit dñs exercituum.
sed semen pacis erit. Uinea dabit fructũ suũ.
& t̾ra dabit germen suũ. & cęlidabunt rorẽ
suum. & possidere faciam reliquias popłi huiꝰ

Expanded text:
bella atque discordiae, et ubique tribulatio et sine pace Christi, quam ad Patrem vadens, apostolis dereliquit , impleturque in nobis Domini sententia: Inimici hominis, domestici ejus . Omnis enim frater supplantatione supplantat; et omnis amicus fraudulentcit lingua eorum loqui mendacium . Quod si costatim audiemus Apostolum proclamantem: Unusquisque accipiet propriam mercedem juxta opus suum . Nunc autem non juxta dies priores ego faciam reliquiis populi hujus, dicit Dominus exercituum; sed semen pacis erit. Vinea dabit fructum suum: et terra dabit germen suum: et coeli dabunt rorem suum: et possidere
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ꝓficientib & reuersis ad meliora ꝑsin-¬
gulas uirtutes nr̃as dñs coronatur. Immo
nobis ꝑuirtutes poenitentiȩ coronatis. sal¬
uator in singulis coronam accipit. uixta
illud qđ & paulus loquit᷑. Decȩtero reposita
est mͥ corona iusticiȩ: quam reddet michi

Expanded text:
nobis proficientibus et reversis ad meliora, per sinnobis proficientibus et reversis ad meliora, per singulas virtutes nostras Dominus coronatur: immo nobis virtute poenitentiae coronatis, salvator in singulis coronam accipit, juxta illud quod et Paulus loquitur: De caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mi