comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uero karolus princepsꝰ pippini regis pater
qui prinus inter om̃is francorum regee et principes
Rex ecclesiarum ab cis seperauit ac diuuisit prohoc Iolo
maxime est eternaliter perditus signis manifestat.¬
er̃s qui in monasterio sancti trudonis requiescit in
or̃one positus ad alterum seculum raptus est et inter
ectera que domino sibi ostendente conspexit uidit ilũ
in inferuo inferiore torqueri Cui inceroganti causam¬
ab angelo durtore responsumz est qr sanctorum iudica¬
tione qui futurum iudicium cum domto perficient
quorumq res abstulit ac diuisit ante illud iudic̃iũ
amia et corpore sempiternis penis̃ est deputatus
et recipit simul cum suis pc̃tĩs penas propter pc̃ta
om̃ium qui res suas et facultates in honore et amore
donn ad sanctorum locorum pro lumĩaribus diuimi
cultus et alimonis seruorum xp̃i ac pauperum pro
amriarum suarum redemptione tradiderũt Sui sctu ᷤᷤ
ad se reuersus̾ sanctum bomfacium et fulrardum ab¬

Expanded text:
s pater, qui primus inter omnes Francorum reges ac princeps, res ecclesiarum ab eis separavit atque divisit, pro hoc solo maxime est aeternaliter perditus. Nam sanctus Epus, qui in monasterio sancti Trudonis requiescit, in oratione positus ad alterum est saeculum raptus, et inter caetera quae, Domino sibi ostenin inferno inferiori torqueri. Cui interroganti ab angelo eius ductore responsum est, quia sanctorum iudicatione, qui in futuro iuditio cum Domino iudicabunt quorumque res abstulit et divisit, ante illud iuditium anima et corpore sempiternis poenis est deputatus et recipit simul cum suis peccatis poenas propter peccata omnium, qui res suas et facultates in honore et amore Domini ad sanctorum loca in luminaribus divini cultus et alimoniis servorum Christi ac pauperum pro animarum suarum redemptione tradiderant. Qui in se reversus, sanctum Bonefatium et Fulradum ab
Abbreviated transcription (Latin):
excercitum cumq saxones in eo loco qui teotinelli uo¬
catur ad pugnam se preparare comꝑiss ad cos quãta
potuit celeritate contendit Cõmissoq atroci prelio
tanta eos cede proftrauit ut de ĩnumerabili eorum mul¬
titudine ꝑpauci euaserũt¬

Expanded text:
exercitum. Cumque Saxones in eo loco qui Theotmelli vocatur, ad pugnam se praeparare comperisset, ad eos quanta potuit celeritate contendit; commissoque cum eis proelio, tanta eos caede prostravit, ut de innumerabili eorum multitudine perpauci evas
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝙ is re perpetrata ad danos suie normanos contu¬
lerat se ceterorum qui persuasione eus morem ge¬
rentes tantum facmꝰ ꝑegerũt usq ad quatuor.
milia quingenti traditi et super alaram fluuiũ
in loco qui ferdi uocatur iussu regis om̃s una die decolla
in hiberna concessit

Expanded text:
eo quod is re perpetrata ad Nordmannos se contueo quod is re perpetrata ad Nordmannos se contulerat, caeterorum, qui persuasioni eius morem gerentes tantum facinus peregerunt, usque ad quattuor milia quingenti traditi, et super Alaram fluvium, in loco qui Ferdi vocatur, iussu regis omnes una die decollatin hiberna concessit
Abbreviated transcription (Latin):
si eum in eodem prelio secum haberent. Ideo cum saxom
bus fine illo congredi decernũt sumptisq armis
non quasi ad hostem in acie stantem sed quasi ad
fugienciũ̃ terga insequenda spoliaq diripienda
prout quẽqz uelocitas, equi sui tulerat qua sarone
ꝑto castris in acie stabant uinis quisq cum sumia
Qui tamen euadere potuerũt non sua unde pro¬
fecti sunt sed in theoderiei castra que trans montẽ
erant fugiendo peruenerũt S maior francis ꝙͣ
et geilo comitum quatuor aliorumq clarorum atq
nõbiliũ usq ad uigniti inter fecti preter ceteros
qui hos sequti potius eum eis ꝑire ꝙͣ post eos uinere
maluerũt Cuius rei mĩcii cum rex accepisset in¬
chil sibi cunctandũ arbitratus collecto festinanter
saxonũ primoribus de auctoribus facte defectionis
inquisunt et cum om̃s uindolindũ huius sceleri
auetorem prscl̃arent eum tamen tradere nequirẽt

Expanded text:
si eum in eodem proelio secum haberent. Ideo sine illo si eum in eodem proelio secum haberent. Ideo sine illo cum Saxonibus congredi decernunt, sumptisque armis, non quasi ad hostem in acie stantem, sed quasi ad fugientium terga insequenda spoliaque diripienda, prout quemque velocitas equi sui tulerat, qua Saxones pro castris in acie stabant, unusquisque eorum summa Qui tamen evadere potuerunt, non in sua, unde profecti sunt, sed in Theoderici castra, quae trans montem erant, fugiendo pervenerunt. Sed maior Francis quam et Geilo, comitum quattuor, aliorumque clarorum atque nobilium usque ad viginti interfecti, praeter caeteros, qui hos sequuti, potius cum eis perire quam post eos vivere maluerunt. Cuius rei nuntium cum rex accepisset, nihil sibi cunctandum arbitratus, collecto festinanter se cunctis Saxonum primoribus, de auctoribus factae defectionis inquisivit. Et cum omnes Widokindum huius sceleris auctorem proclamarent, eum tamen tradere nequirent,
Abbreviated transcription (Latin):
quo ad sclauos ituri erant cum orientaliũ francorũ
copus ad locum in quo saxones audierant congrega¬
tos tre contenderũt his in ipsa saxonia obuiauit theo¬
derieus comes propinquus regis cum his copus
quas audita saxonũ defectione raptim in ribuaria
congregare potuerat, Is festmñatibus legatis confi¬
luim dedit ut primo eoploratores ubi sayones essent
et quid apud eos ageretur sub quãta fieri posset cele¬
ritate cognoscerent ut si loci qualitas pateretur in
cos insurgerent cuius consilio collaudato una cum
illo usq̃z admonten qui finital appellatur en cuius
septentrionali latere saxonũ castra erant posita per¬
uenerũt. in quo loco cum theodoricus castra posuisset
ipsi sicut cum eo conuenerant quo facilius montem eir¬
ciuxe possent transgressi ubi sarram in ipsa flumĩs
rippa castra posuerũt habitoq inter se colloquio ueriti
sunt ne ad nomen theoderici transiret fama uictorie

Expanded text:
quo ad Sclavos ituri erant, cum orientalium Francorum quo ad Sclavos ituri erant, cum orientalium Francorum copiis ad locum, in quo Saxones audierant congregatos, ire contendunt. Quibus in ipsa Saxonia obviavit Theodericus comes, propinquus regis, cum his copiis, quas audita Saxonum defectione raptim in Ribuaria congregare potuit. Is festinantibus legatis consilium dedit, ut primo per exploratores, ubi Saxones essent el quid aput eos ageretur, sub quanta fieri posset celeritate cognoscerent, tum, si loci qualitas pateretur, simul eos adorirentur. Cuius consilio conlaudato, una cum illo usque ad montem qui Suntal appellatur, in cuius septentrionali latere Saxonum castra erant posita, pervenerunt. In quo loco cum Theodericus castra posuisset, ipsi, sicut cum eo convenerat, quo facilius montem circumire possent, transgressi Wisuram, in ipsa fluminis ripa castra posuerunt. Habitoque inter se conloquio, veriti sunt ne ad nomen Theoderici victoriae fama transiret,
Abbreviated transcription (Latin):
morã aliꝙdiu traheret legatos sigifridi regis danorũ
et quos caganus et ingurrus principes hunorum uel¬
auaroritm ad se miserant et audunt et absoluit Cũq
conuetu completo transrenũ in galliam se recepisset
uersus saxonum anmos ad deftc̃tionẽ concitauit inter¬
ea regi mĩciatum est ꝙ sorabi selaui qui campos inter
albiam et salamz inceriacentes incolũt et fines thori¬
gorum ac saronũ qui eis erant cõt̾inim predandi c̃a
erat ingressi et direptiombus et incendus quedam
loca uastauerant. Qui statum accitis ad se tribu
ministris suis adulgiso camerario geilone conesta¬
bulo et uharodo counte palacu precepit ut sumptiᷤ
secum orientalibus francis atq saxombus cõcuma¬
ciũ sclauorum audaciam quanta possent celeritate
comprimerẽt Qui cum uissa facturi saxome fines
ingressi fuissent inuenerũt sayones consilio uindolrindi
ad bellum francis inferendum paratos Omissoq itine

Expanded text:
ra negotia etiam legatos Sigifridi, regis Danorum, et quos ad se Caganus et Iugurrus, principes Hunorum, velut pacis causa miserunt, et audivit et absolvit. Cumque, conventu completo, trans Rhenum in Galliam se recepisset, versus, vanis spebus Saxonum animos ad defectionem concitavit. Interea regi adlatum est, quod Sorabi Sclavi, qui campos inter Albim et Salam interiacentes incolunt, in fines Thuringorum ac Saxonum, qui eis erant contermini, praedandi causa fuissent ingressi, et direptionibus atque incendiis quaedam loca vastassent. Qui, statim accitis ad se tribus ministris suis, Adalgiso camerario et Geilone comite stabuli et Worado comite palatii, praecepit, ut sumptis secum orientalibus Francis atque Saxonibus, contumacium Sclavorum audatiam quanta potuissent celeritate conprimerent. Qui cum iussa facturi Saxoniae fines ingressi fuissent, compererunt Saxones ex consilio Widukindi ad bellum Francis inferendum esse praeparatos; omissoque itinere,
Abbreviated transcription (Latin):
regia prole quem chilpericus custodie mancipatum
suggerente fredegiunde custodibus legauit post modũ¬
pumendum. Ita efferbuerat chilpericus in malicia
ut non ei sufficeret generi eius immnens celestis un¬
dicta, insi ipse eaui augmentaret per sua facmora

Expanded text:
regia prole, quem Chilpericus custodiae mancipatum, suggerente Fredegunde, custodibus legavit puniendum. Ita efferbuerat Chilpericus in malitia ut non ei sufficeret generi ejus imminens coelestis vindicta, nisi eam augmentaret per sua facinora
Abbreviated transcription (Latin):
redditus in morbum grauẽ incidit. Cum uero ualli¬
da cruciaretur febre clamabat. Heu heu que tormenta
as heraclio illata pacior ip̃e me mĩc cruciat ip̃ius ig¬
oppressorum
grauissimis populum sibi sub iectum accerebat. qua
decausa multi depopulo natiuuĩ solumi relinquentes
maluerunt exmes nonas exquirere sedes. qm̃i fines¬
ri etiam orti progeme de terra proprio culta labo
referendarius exacconum prepositus duni cuncta ᷤᷤ
aquitame urbes que ad regiumi chilperici pertine

Expanded text:
edditus, in morbum incidit. Cum vero valida cruciaretur febre, clamabat: « Heu! heu! quae tormenta ab Heraclio illata patior! Ipse me nunc cruciat, ipsius igoppressorum. gravissimis populum sibi subjectum atterere coepit. Qua de causa multi e plebe, nativum relinquentes solum, maluerunt exsules novas quaerere sedes quam ri etiam orti progenie, e terra propria culta laborreferendarius, huic muneri praepositus, ut cunctas Aquitaniae urbes, quae ad regnum Chilperici respice
Abbreviated transcription (Latin):
nterea cum lotharius filiue imperatoris ut dictũ
est a patre missus xom̃a renisset benigiissine¬
ac gaudenter ab engenio papa exceptus est Cumqz
dehis que acciderant diligenter inquireret quare sclz¬
et qui superuuerent ludibrio reliquis haberentlir q̃re
etiam tante querele aduersus romanorum pontifices
iudices az sonarent repertum est quoruudam pon¬
tificum uel ignorancia uel desidia sed et iudicũ ceca
et in explebili cupiditate multorũ predia iniuste
furuit confiscata sdeo reddendo que tuiriste fuerant
sublata lotharius magnã populo romano creauit
lothario ꝙ iuxta antiqun morem ex latere impera¬
toris añmatim micterentur qui iudiciariam excertendo
potenciam iasticiam omri populo facerent equa lance¬

Expanded text:
nterea cum Lotharius, ut praedictum est, a patre missus Romam venisset, libentissime ab Eugenio papa susceptus est 824. Cumque de his quae acceet qui superviverent, ludibrio reliquis haberentur, quare etiam tante querele adversus Romanorum pontifices iudicesque sonarent, repertum est, quod quorundam pontificum vel ignorantia vel desidia, sed et iudicum ceca et inexplebili cupiditate multorum praedia iniuste fuerint confiscata. Ideoque reddendo, quę iniustę sublata erant, Hlotharius magnam populo Romano creavit uxta antiquum morem, ut ex latere imperatoris mitterentur, qui iudiciariam exercentes potestatem, iustitiam omni populo, tempore quo
Abbreviated transcription (Latin):
lateribus uite terminũ fortitus est impiger sane iuuemꝰ
et manu promptus sed consilio parum prouidus qui
in secumdis amorẽ posuerat uite fuit tamẽ materne pro
posse ultor innurie Porro franci iuteritu comꝑto non
ut nationes cetere subsidium quesierunt fuge s tra

Expanded text:
lateribus vitae terminum sortitus est. Impiger sane juvenis lateribus vitae terminum sortitus est. Impiger sane juvenis et manu promptus, sed consilio parum providus; qui in secundis amorem posuerat vitae. Fuit tamen maternae, pro posse, ultor injuriae. Porro Franci, regis interitu comperto, non, ut nationes caeterae, subsidium quaesierunt fugae, sed, ira
Abbreviated transcription (Latin):
excercitu partes burgunidie deuastaturꝰ
agreditur Cui occuerit frater regis sigisimĩdi
ac fraterne necis auidus uindex pugnã cum eo nõ
dubitauit conferre S burgundiones more solito
mis munitus et ip̃o presentis certanus prospero
successu aĩatus dum audacius quã debuit hostes
insequitur ꝑnicitate equi cui insederat ueteris agnẽ
imimicum sui mimum negligens autecessit Quẽ
Illi asuis desertum a se uero circũuentum conspicati
emims urgere ceperunt telis Sola et eñ species uiri
et nimis note acq alacris fortitudimis gloria per
turbabat hostem ne quis propius feriturus auderet
accedere Qui ubi hostibus circumdatum cimeis se¬
uidit nillumq ad esse suorum in uirtute sola reme¬
diun pouens salutis comiertit equũ seseq collegit
Estuare tñ magnã muis cepitinueius atq lucertus aq̃
iugenti a pectore cepit consilia obuiã ne eumdum an ho¬
primũ obuiã habuit equo deiecit Circũuetus aũt cõfossi

Expanded text:
exercitu, partes Burgundiae devastaturus aggreditur. Cui occurrit frater regis defuncti, ac, fraternae necis avidus vindex, pugnam cum eo non dubitavit conferre. Sed Burgundiones, more sibi smis munitus, et ipso praesentis certaminis prospero successu animatus, dum audacius quam debuit hostes insequitur, pernicitate equi cui insederat vectus, agmen inimicum, sui nimium negligens, antecessit. Quem illi a suis desertum, a se vero circumventum conspicati, telis eminus urgere coeperunt. Sola etenim species viri et nimis notae atque alacris fortitudinis gloria per turbabat hostem, ne quis propius feriturus auderet accedere. Qui, ubi hostilibus se circumdatum cuneis vidit, nullumque adesse suorum, in virtute sola remedium ponens salutis, convertit equum seseque collegitestuare tamen magnanimus coepit juvenis, atque, incertus animi, ingentia pectore versare consilia. Obviamne eundum, an hoprimum obviam habuit equo dejecit. Circumventus autem, confossis
Abbreviated transcription (Latin):
in comugium accepit filios uero eus theodo aldum gũ¬
charum et clodoaldum auia eorum clotildis regina mater¬
no suscepit nutriendos affectu Sic interfecto clodoniro¬
natorum clotildis primo cloclarius et childebertus Ite¬
rum cum excercitu burgumidiã pecierunt fugatoq
ctauit eo ꝙ filiam dicti regis burgiundie duxerat in

Expanded text:
 Clotarius accepit. Filios vero ejus, Theodoaldum, Guntarium atque Clodoaldum, avia eorum Clotildis materno suscepit nutriendos affectu. CAPUT V. De Justiniejus duo filii, id est Clotarius atque Childebertus, iterum cum exercitu Burgundiam petunt; fugatoquctavit, eo quod filia regis Sigismundi esset n
Abbreviated transcription (Latin):
tencio cui deberetur regni succẽssio utrum ex
uulgaris or to au auarorum semine procreato
lis usqz ad congressionem deducta huni uictoria¬
misit donec cum amneis deliberasset quid de ipsis
ageretux Quibus per domos baioarioꝵ hospita¬
tĩs rex habito cum samiliaribus tractatu ueritu
ne ad ultimũ quid nom molirentux euocatis baio¬
arus ipsis in mandatis dedit ut unusquisque he

Expanded text:
tentio, qui deberetur regni successio: utrum ex Bulgaris orto, an ex Avarorum semine procreato. Lis usque ad arma deducta, Hunnis victoriait, donec cum amicis deliberaret quid de eis ageret. Quibus per domos Bajoariorum hospitantibus, rex habito cum familiaribus tractatu veritus ne quid novi molirentur evocatis Bajoariis hoc dedit in mandatis: « Ut unusqui
Abbreviated transcription (Latin):
bant et quasque poterant predas excercebant comprelxeͣ¬
sos legali iissit subdere questioni hec eo agente natalis
dominiri festuntas rediit eandem ꝙ sollemitatem picca¬
nie cum debito et solito celebrauit honore

Expanded text:
bant et quasque poterant praedas exercebant, conprehenbant et quasque poterant praedas exercebant, conprehensos legali iussit subdere questioni. LXII. LXII.Hęc eo agente, natalis dominici festivitas rediit, eandemque sollempnitatem Pictauis cum debito et solito celebravit honore
Abbreviated transcription (Latin):
et prinata in eodem regno moderna quoque presencium
studia representant uolebat piissimus imperator pie
et rationabiliter educari puerum ne uicus prostitutus
nec sibi nec aliis preesse et prodesse postea posset cogitas
illud quod quid̃ cum filus in ceneriori etate ad huc posi¬
tis tradere regñu nolle se excusasse legitur Ego em̃ non
ꝙ inmidẽa ex me genitis honorifice eos haberi ueto sed
qr noui hec adolescentibus studia ferocie nitrimẽta sug¬
gerere imperator itaq uti condixerat tempore autũp̃¬
nali tabilonensem urbem pecut et tam eccłiastica ꝙ̃ ꝙ
publica suo more disposuit deinde ad regni aquitanici
or dinationẽ se se conuertit monit nãq ab eodem loco cũ
regina et filio karolo ualidaqz man ligerim ãne trã¬
sinisso aruernorum uxbem pecut ibi q fideles suos sibi
occurrẽtes benigne iuxta mor̃e solitum suscepit et ka¬
roso suo filio cũm solitis sacramentis cõmendari fecit

Expanded text:
et privata in eodem regno, moderna quoque praesentium et privata in eodem regno, moderna quoque praesentium studia repraesentant. Volebat piissimus imperator pie et rationabiliter educari puerum, ne vitiis prostitutus nec sibi nec aliis praeesse et prodesse postea posset, cogitans illud, quod quidam, cum filiis in teneriori etate adhuc positis tradere regnum nollet, taliter se excusasse legitur: „Ego enim non quod invideam ex me genitis honorifice eos haberi veto, sed quia novi hęc adolescentibus studia ferotię nutrimenta suggerereh. Itaque imperator, uti condixerat, tempore autumnali Cauillonensem urbem petiit et tam ecclesiastica quamque publica suo more disposuit, deinde ad regni Aquitanici ordinationem sese convertit. Movit namque ab eodem loco cum regina et filio Karolo et valida manu, et Ligeris amne transmisso, Aruernorum urbem petiit, ibique fideles suos sibi occurrentes benigne iuxta morem solitum suscepit et Karolo suo filio cum solitis sacramentis commendari fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
in longum differret hunc morbum serpentem sed matu¬
re mederetur per suum aduentum incõmodo tali antequã
tanta lues plurimos inficere posset imperator porro pre¬
fatum epm̃ in aquitamã cũ multis graciarum actionibꝰ
remisit et que iusa sunt suis fidelibus mandauit et ut
sibi autumpni tempore aliqui illorum in cabilono occux¬
rerent imperanit Ibi em generalem indixit conuentũ
nullus porro succenseat imperatori ꝙ crudelitate dictã¬
ce nepotem sũu regno priuare uoluerit cum ip̃e morem
gentis natiuũ nõuerit ut pote cõnuitius illis et qz leui¬
tati acqz alii studentes uicus granitati atq stabilitati
penitue̾ remĩciarint et ut talem pippmũ patrem eius.
facere possent pene om̃s qui ob cuistodelam illius missi erãt
sicut sibi olim apatre krarolo dati fuerant ab aquitanie
finbus eliminarũt post quorum abscessum quͣata et q̃lia
emerserunt malorum uiciorum qz monstra et publica

Expanded text:
in longum differret hunc morbum serpentem, sed matuin longum differret hunc morbum serpentem, sed mature mederetur per suum adventum incommodo tali, antequam tanta lues plurimos inficere posset. Imperator porro praefatum episcopum in Aquitaniam cum multis gratiarum actionibus remisit, et que visa sunt, suis fidelibus mandavit et, ut sibi autumni tempore aliqui illorum in Cauillono occurrerent, imperavit; ibi enim generalem indixit conventum. Nullus porro suscenseat imperatori, quod crudelitate dictante nepotem suum regno privare voluerit, cum ipse morem gentis nativum noverit, utpote connutritus illis, et quia levitati atque aliis studentes vitiis gravitati atque stabilitati penitus renuntiarint; et ut talem Pippinum patrem eius facere possent, pene omnes qui ob custodelam illius missi erant, sicut sibi olim a patre Karolo dati fuerant, ab Aquitanię finibus eliminarunt. Post quorum abscessum quanta et qualia emerserint malorum vitiorumque monstra et publica
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum certissimi uenerunt affixmantes qd
uerum erat alios aquitanorum suam expectare sentẽ¬
ciam qualiter res ordinaretur aquitanici regni alios
aut indigne ferre eo ꝙ audierint karolo idem apatre
traditum regnu nam imperatori de talibus sollicito
ebronins nobilis pictanensis epũs flateram aduemit
mĩcians tam se ꝙͣ ceteros primores euisdem regni
imperatoris expectare uolimitatem et imperantis ex¬
equi ussionem Erant em̃ in hac conspirantes uolũtate
maxiim quiq procerum quorum emimetes erant scz¬
ip̃e ebromus uenerabilis ep̃e regmardus comes gerar¬
dus itidem comes et gener quondam pippimi necnon
quentes uoluntatem et nillo poterant pacto sem̃gi. At
uero altrra pare populi quorum uel maxniius fuit
Emenus quidem assumentes filiũ quondam pippini regi
pippinũ nomĩt quaquauer sum ragabantur sicut moris
talibus est predatiom atqz tiramudi operam dantes pre¬
cabatur ergo prefatus antistes ebromus imperatorem ne

Expanded text:
ad eum certissimi venerunt, affirmantes – quod verum erat – alios Aquitanorum suam expectare sententiam, qualiter res ordinaretur Aquitanici regni, alios autem indigne ferre, eo quod audierint, Karolo idem a patre traditum regnum. Nam imperatori de talibus sollicito Ebroinus nobilissimus Pictauensis episcopus Flateram advenit, nuntians tam se quam ceteros primores eiusdem regni imperatoris expectare voluntatem et imperantis exequi iussionem. Erant enim in hac conspirantes voluntate maximi quique procerum; quorum eminentes erant ipse Ebroinus venerabilis episcopus, Reginardus comes, Gerardus itidem comes et gener quondam Pippini, necnon quentes voluntatem et nullo poterant pacto seiungi. At vero altera pars populi, quorum vel maximus fuit Emenus quidam, assumentes filium quondam Pippini regis, Pippinum itidem nomine, quaquaversum vagabantur, sicut moris talibus est, praedationi atque tyrannidi operam dantes. Precabatur ergo praefatus antistes Ebroinus imperatorem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tes mĩcios ad clotharium pacem et concordiam pecierũt
matris Illorum ab immenti perieulo simul et inter itu
fratres erepti ĩmane sacuiꝰ quod mente conceperant comp¬
lere permissi non sunt¬

Expanded text:
tes nuntios, pacem et concordiam petierunt; t suae, ab imminenti piaculo simul et interitu fratres erepti, immane facinus, quod mente conceperant, explere permissi non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
In dei pietate transsumdens Quod cum per minicios¬
bone inquit Ihũ qui discordes elementorum cursus fe¬
dere sancto consotas tu fratres malo discordie temerã¬
tes nra nature In uintate pacis redire concede Nec mi¬
chi obsit ꝙ tales gemu uel etiam educaui qui ĩgnorent
fratres et asfectus nesciant propinquorum Tu modo op̃s¬
pater qui nature et arbiter es honestum inter germanos
compone pactum tu per turbatores pacis potencie tue
clotarium peruenissent ut sequenti die eum interficerẽt
mane facto in loco quo erant congregati orta est magna
tempestas tentoria disrumpens cum mixtis fulgoribus
acq cuncta subuertit ruentibus ymbribus cum touite¬
ab ĩgne celesti cremarentur sed equi eorum ĩta disꝑsi

Expanded text:
in Dei pietate transfundens. Sed et ChrodicO bone, inquit, Jesu, qui discordes elementorum cursus foedere sancto consocias, tu fratres, malo discordiae temerantes jura naturae, in unitatem pacis redire concede. Nec mihi obsit quod tales genui vel etiam educavi qui ignorent fratres et affectus nesciant propinquorum. Pater, qui naturae auctor atque arbiter es, honestum inter germanos compone pactum; tu perturbatores pacis potentiae tuae Chlotarium, ut sequenti die eum interficerent, mane facto in loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tentoria disrumpens cum immixtis fulgoribus, atque cuncta subvertit, irruentibus imbribus cum tonitrab igne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi
Abbreviated transcription (Latin):
morbo consimipta est hio ergo dom̃u reuersis tar
molenses qui circa sanm fluuiũ habitant et foro¬
uiliensi bus pene contigui sunt baldrico sese dedide¬
rũt idem et pars̃ carantanorum que ad ludeniiti

Expanded text:
morbo consumpta est. Hii tres exercitus morbo consumpta est. Hii tres exercitus niolenses, qui circa Savum fluvium habitant et Foroiuliensibus pene contigui sunt, Baldrico se dediderunt; idem et pars Carantanorum, quae ad Liudewiti
Abbreviated transcription (Latin):
de ytalia per alpes noritas alter per carantanorum
proimicĩa tercius per baicarĩa et pannonĩa superiore
intrait et duo quidem idest dexter ac simster tardui
ingressi sunt eo ꝙ unus alpium transitu hostiũ mami
resistente prohibebatur, alter et longitudme itmeris.
et drano flumĩe quod traiciendum erat impediebatur
mediue aut qui per carentanos intrabat ꝙͣ ꝙͣ in tribus
locis ei resisteretur feliciore usus fortima ter hoste su¬
perato drano etiam transmisso celerius ad destinata
loca peruenit contra hec lindem̃tus nichil molitu
munitione tantum castelli quod in arduo monte con¬
struxerat se suosq contumut et nec belli nec pacis
pene regionem ferro rappimis et incendio deuastã¬
tes hanc ullo graui dampno accepto domn xeliex¬
si suut Ie tãmen qui per pannomia superiorem
Iter fecerat in transitu dram flumĩs ex locorum et
aquarum in salubritate soluti uentris̃ icõmodo
grauiter affectus est et pars eius non modica hoc

Expanded text:
de Italia per Alpes Noricas, alter per Carantanorum provinciam, tercius per Baioariam et Pannoniam superiorem intravit: et duo quidem, id est dexter ac sinister, tardius ingressi sunt, eo quod unus Alpium transitu, hostium manu resistente, prohibebatur, alter et longitudine itineris et Dravo flumine quod traiciendum erat inpediebatur; medius autem, qui per Carantanos intrabat, quamquam in tribus locis ei resisteretur, feliciore usus fortuna, ter hoste superato, Dravo etiam transmisso, celerius ad destinata loca pervenit. Contra haec Liudewitus nihil molitus, munitione tantum castelli quod in arduo monte construxerat, se suosque continuit, et nec belli nec pacis pene regionem ferro et igni devastantes, haud ullo gravi damno accepto, domum reversi sunt. Is tamen, qui per Pannoniam superiorem iter fecerat, in transitu Dravi fluminis ex locorum et aquarum insalubritate soluti ventris incommodo graviter adfectus est, et pars eius non modica hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dus haito rihuum edo erthangarius geroldus bero
hildigerus rotulfus hec omia filus eius ludonicus
qui ei diuina iussione successit inspecto eodem bre¬
iuario quã celerrime potuit post eius obitum suma
deuotione adimplere curauit

Expanded text:
dus, Hatto, Rihwinus, Edo, Ercangarius, Geroldus, Bero, dus, Hatto, Rihwinus, Edo, Ercangarius, Geroldus, Bero, Hildigernus, Hroccolfus». Haec omnia filius eius Hludowicus, qui ei divina iussione successit, inspecto eodem breviario, quam celerrime poterat post obitum eius summa devotione adimplere curavit
Abbreviated transcription (Latin):
intudinis et ponderis esse constat de quibus statuit
atqz decreuit ut una ex eis que forma quadrangla
descriptionem uebis constantmopolitane continet in¬
ter cetera donaria q̃ ad hoc deputata sunt romam
ad basilicam sancti petri apłi deferatur et altera q̃
forma rotunda romane urbis effigie figurata est ẽp̃o
rauẽnatis eccl̃ie conferatur Terciam que ceteris et ope¬
ris pulchritudine et ponderis grauitatem multũ
excellit que ex tribus orbibus connexa tocius mudi
descriptionem subtili ac numita figuratione com¬
plectitur et auream illã qͣ quarta esse dicta est inter
heredes suos atq in elemosmã dindende partis aug¬
uuoltfarius bernonius laidradus Iohannes teodufu
lesse herco uualigandus abbates fridugisus adalmmi¬
gris engilbertus hermino comites unalah megniheri
Odulfũs stephanns uurocus burgardus mẽgnihar¬

Expanded text:
nitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit nitudinis et ponderis esse constat. De quibus statuit atque decrevit ut una ex his, quae forma quadrangula descriptionem urbis Constantinopolitanae continet, inter cetera donaria quae ad hoc deputata sunt, Romam ad basilicam beati Petri apostoli deferatur, et altera, quae forma rotunda Romanae urbis effigie figurata est, episcopio Ravennatis ecclesiae conferatur. Tertiam, quae ceteris et operis pulchritudine et ponderis gravitate multum excellit, quae ex tribus orbibus conexa totius mundi descriptionem subtili ac minuta figuratione conplectitur, et auream illam, quae quarta esse dicta est, in tertiae illius et inter heredes suos atque in eleimosinam dividendae partis augWolfarius, Bernoinus, Laidradus, Iohannes, Theodulfus, Iesse, Heito, Waltgaudus. Abbates: Fridugisus, Adalungus, Engilbertus, Irmino. Comites: Walah, Meginherus, Otulfus, Stephanus, Unruocus, Burchardus, Meginhar
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑlectili ut sunt cortine stragula capecia siltra corza
saginata et quit quid in camera atq uestiario eius
eo die esset muẽtũ ut ex hoc maiores illius partie dim¬
sionẽs fierent et erogacio elemosine ad plures peru¬
nire posset Cappellam idest eccłiasticum msteriũ
tam id quod fecit ip̃e atq congregauit quͣa ꝙ ad
eum ex paterna hereditate peruenit ut integrum
esset absq ulla dinisione sanderetur ordinauit bi
qua aũt tunemrentur aut uasa aut libri aut alia
ornamenta que liguido constaret eidem cappelle ab
eo collata non fuisse hec qui habere uellet dato iuste
estimacionis precio emeret et haberet bnmliter et
de libris quorum magña in bibliotecha sua copĩa
congregauit statuit ut ab his qui eos habere uellẽt
usto precio fiussent redempti preciũa in paupere
errogatum inter ceteros thesauros atq peccunia
tres mensas argenteas et auream uña precipue mag¬

Expanded text:
supellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra, coria, supellectili, ut sunt cortinae, stragula, tapetia, filtra, coria, sagmata, et quicquid in camera atqueo die fuisset inventum, ut ex hoc maiores illius partis divisiones fierent et erogatio eleimosinae ad plures pervenire potuisset. Capellam, id est ecclesiasticum ministerium, tam id quod ipse fecit atque congregavit, quam quod ad eum ex paterna hereditate pervenit, ut integrum esset neque ulla divisione scinderetur ordinavit. Si qua autem invenirentur aut vasa aut libri aut alia ornamenta quae liquido constaret eidem capellae ab eo conlata non fuisse, haec qui habere vellet dato iustae aestimationis pretio emeret et haberet. Similiter et de libris, quorum magnam in bibliotheca sua copiam congregavit, statuit ut ab his qui eos habere vellent iusto pretio fuissent redempti, pretiumque in pauperibus erogatum. Inter ceteros thesauros atque pecuniam tres mensas argenteas et auream unam praecipuae mag
Abbreviated transcription (Latin):
sigillo reconditis hec tercia in usu cotidiano uersaret᷑
uelud res quã milla uoti obligacione adomino pos¬
sidentis alienatam esse contarẽt et hoc tamdiu quo ad¬
suum aut uolinitariam secularium rerum carencia
eadem pars̃ quatuor subdimisionibus secarentur et
una quid earum supradictis xx et une partibus ad¬
deretux Altra uero a filuis ac filiabus suis filus qz
filiabus filiorum suorum assumpta iusta et racio¬
nabiliẽ inter eos participacione diuideretur Tercia
uero consuetudo xp̃iano more in usum panperum
crogaretur. Quarta sumili modo nomĩe elemosine in
seruorum et ancillarum usihus palaci famulanciu
sustentacionem distributa ueniret Ad hanc terciam
totius sũme portionem que similiter et cetere ex auro et
argenco constat aduingi uoluit om̃ia ex ere et ferro alus¬
q metallis uasa atq utensilia cum arie̾ et uestibu
alioq aut prenosa aut utilia ad uarios usus factos

Expanded text:
sigillo reconditis, haec tertia in usu quotidiano servaretur, sigillo reconditis, haec tertia in usu quotidiano servaretur, velut res quam nulla voti obligatione a dominio possidentis alienatam esse constaret; et hoc tandiu quoadsuum aut voluntariam secularium rerum carentiam, eadem pars quatuor subdivisionibus secaretur; et una quidem earum supradictis viginti et unae partibus adderetur; altera vero a filiis ac filiabus suis, filiisque ac filiabus filiorum suorum, assumpta, justa et rationabili inter eos partitione divideretur; tertia vero consueto Christianis more in usum pauperum fuisset erogata; quarta simili modo nomine eleemosynae in servorum et ancillarum usibus palatii famulantium substentatione distributa veniret. Ad hanc tertiam totius summae portionem, quae similiter ut caeterae ex auro et argento constat, adjungi voluit omnia ex aere et ferro aliisque metallis vasa atque utensilia, cum armis et vestibus, alioque aut pretioso aut vili ad varios usus facto
Abbreviated transcription (Latin):
peruemret et archiepũs qui tunc illius eccłie rector
extrterit partem que ad suam eccliam data est susci¬
piens cum suis suffraganeis parciatur eo salz modo
ut pars tercia sua sit ecclesie due uero partes inter
suffraganeos dinidantur harum dinisionr̃ que ex
duabus primis partibus facte sunt iuxta metro¬
poleorum ciuitatum numerum .xx. et una esse nostũ¬
tur una queqz ab altera sequestrata se motum in suo
repositorio cum superscriptione ciuitatis ad quã per
ferenda est recondita lacet Lomña metropoleorũ
ad quas eadem elemosma suue largitio facienda est
hec sunt Roma rauennia mediolañ forum iulu gra¬
dus colonia magũciatus limanium que est salt ⁊¬
burg treueris senonis uesonciũ lugdinũ rothoma¬
gum remis arelas uienna dratansia ebredunum
burdegala turones bituriges unnus aũt partis quã
integram reseruari uoluit talis est racio ut illis
duabus in supradictis dinisiones distributis et sub

Expanded text:
perveniat, et archiepiscopus, qui tunc illius ecclesiae rector perveniat, et archiepiscopus, qui tunc illius ecclesiae rector extiterit, partem quae ad suam ecclesiam data est suscipiens cum suis suffraganeis partiatur, eo scilicet modo, ut pars tertia suae sit ecclesiae, duae vero partes inter suffraganeos dividantur. Harum divisionum, quae ex duabus primis partibus factae sunt et iuxta metropoleorum civitatum numerum XX et una esse noscuntur, unaquaeque ab altera sequestrata semotim in suo repositorio cum superscferenda est, recondita jacet. Nomina vero metropoleorum ad quas eadem eleemosyna sive largitio facienda est, haec sunt: Roma, Ravenna, Mediolanum, Forum Julii, Gradus, Colonia, Moguntiacus, Juvavum, quae et Saltzburgus, Treveris, Senonas, Vesontion, Lugdunum, Rotomagus, Remis, Arelas, Vienna, Tarantasia, Ebrodunum, Burdegala, Turones, Bituricas. Unius autem partis, quam integram reservari voluit, talis est ratio ut illis duabus in supradictas divisiones distributis, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
precipue precauere uoluit ut non solum elemosiãrũ
largicio que sollempinter apud xpͣianos de possessiombꝰ
eorum agitur prose quoq de sua peccunia ordine atq
ratione profiteretur Sed etiam ut heredes sui omni
ambiguitate remota quid ad se pertinere deberet liqui¬
do cognoscere et sine lite atqz contencione sua inter se
competenti participatione didere potuissent hac
perlectilem suam que in auro et argento gẽmie̾qz et
ornatu regio in Illa ut dictum est die in camera euᷤ
poterat inneniri primo quidem trina diuisione ꝑtitꝰ
est deide easdem partes subdimidendo de duabus ꝑtibu
xx et unã partem fecit torciam integram reseruauit
Et duarum quidem partiũ in xx et uña partem facta
dinsio tali ratione consistit ut qr in regno illuis me¬
tropolitane ciuitates xx es una esse noscinrtur una queq
Illarum partium ad unã quãq metropolim per ma¬
nus heredum et amicorum suorum elemosine nomĩe

Expanded text:
praecipue praecavere voluit, ut non solum eleimosinarum praecipue praecavere voluit, ut non solum eleimosinarum largitio, quae sollemniter apud Christianos de possessionibus eorum agitur, pro se quoque de sua pecunia ordine atque ratione perficeretur, sed etiam ut heredes sui omni ambiguitate remota, quid ad se pertinere deberet, liquido cognoscere et sine lite atque contentione sua inter se conpetenti partitione dividere potuissent. Hacatque suppellectilem suam, quae in auro et argento gemmisque et ornatu regio in illa, ut dictum est, die in camera eius poterat inveniri, primo quidem trina divisione partitus est. Deinde easdem partes subdividendo de duabus partibus XX et unam partem fecit, tertiam integram reservavit. Et duarum quidem partium in XX et unam partem facta divisio tali ratione consistit, ut, quia in regno illius metropolitanae civitates XX et una esse noscuntur, unaquaeque illarum partium ad unamquamque metropolim per manus heredum et amicorum suorum eleimosinae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
facere instituit quibue̾ filias et ex concubims̃ liberos
ex aliqua parte sibi heredes facexet que tamen tarde
nnchoata perfici non potuerũt ĩn toto diuisionẽ tam̃e
thesanrorum et peccimie ac uesciũ alieq superlectilis̾
coram amicis et m̃istris̾ suic̾ amus tribus anteꝙͣ de¬
cedexet fecit contestatus eos ut post obitum suum
a se facta distribucio per illorum suffragiũ rata
permaneret quoq ex hũs que dimserat fieri uellet
Bremario iomprehendit cuius ratio ac textus tali
est In nomñe dom̃i dei onnpotentis patris et filu
et sp̃s sancti descriptio atq dinisio que facta est a
gloriosissimo atq pussimo domino hrarolo imperatore
angusco anno ab icarnatione dom̃i nr̃i ihũ up̃i dece.
xĩ anno uero regni eiusꝰ francie xlimi et in ytalia
uxxmi imperũ aũt xii iudicione im quͣa pia et
prudenti consideracione facere decreuit et domino ã¬
niente perfecit de chesauris suis atq peccuna que
in illa die in camera eius inuenta est ĩn qua illud

Expanded text:
facere instituit, quibus filias et ex concubinis liberos ex aliqua parte sibi heredes faceret, sed tarde inchoata, perfici non poterant. Divisionem tamen thesaurorum et pecuniae ac vestium aliaeque suppellectilis coram amicis et ministris suis, annis tribus antequam decederet, fecit, contestatus eos, ut post obitum suum a se facta distributio per illorum suffragium rata permaneret; quidque ex his quae diviserat fieri vellet, breviario comprehendit, cuius ratio ac textus talis est: « IN NOMINE DOMINI DEI OMNIPOTENTIS PATRIS ET FILII ET SPIRITUS SANCTI. Descriptio atque divisio, quae facta est a gloriosissimo atque piissimo domno, Karolo imperatore augusto, anno ab incarnatione domini nostri IeXI°, anno vero regni eius in Francia XLoIIIo et in Italia XXX°VIo, imperii autem XIo, indictione IIII, quam pia et prudenti consideratione facere decrevit et Domino annuente perfecit de thesauris suis atque pecunia, quae in illa die in camera eius inventa est. In qua illud
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit quã pugnator ut scilicet uictoris post modun
presbiterum filium uero diaconem ordinari fecit quã¬
mũ uerticem in uiridi ligno decise cito sucrrescerent. utinã
et auctor huiꝰ facti tam uelociter pereat Quod uerbum
ubi mĩciatum est clodoneo statim eos gladio punuiri p̃cepit
regnum q eorum cum thesauris peruasit

Expanded text:
rat quam pugnator, ut scilicet postmodum victoris presbyterum, filium autem diaconum ordinari jummo vertice in viridi ligno decisae cito succrescent. Utinam et auctor hujus facti tam velociter pereat! » Quod verbum ubi nuntiatum est Clodoveo, statim eos gladio puniri praecepit, regnumque eorum cum thesauris pervasit
Abbreviated transcription (Latin):
mnitis cum redussent et fratrem ab imperatore misfũ
recepissent filu godefridi regiẽ et ex primoribus da¬
norum non panci qui iam dudum relicta patria apud
sucones exulabant comꝑatis undecumq coput bellũ
eis intulerunt et confluentibus ad se passim ex on da¬
regno non multo eoe labore pepulerũt

Expanded text:
mitis, cum revertissent, et fratrem ab imperatore missum mitis, cum revertissent, et fratrem ab imperatore missum recepissent, filii Godofridi regis et ex primoribus Danorum non pauci, qui iam dudum relicta patria apud Sueones exulabant, conparatis undecumque copiis, bellum eis intulerunt, et confluentibus ad se passim ex omni Daelio, etiam regno non multo eos labore pepulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Oc anno imperatoris iusfu consilia super statu
xemis tercium turonis quartum cabilonis quĩtum
ardato celebratum est et constitucionũ que in singuliˢ
facte sunt collacio coram imperatore habita Consti
luciones uero siquis nosse uoluerit in supradictis
quĩqz ciuitatibus innenire poterit quãquam in ar¬
chino palacu exemplaria illarum habeantur missi
sunt de hoc connentu quidem francorum et saxonum
primores trans albini fluuũ ad confima danorum¬
sine normanorum qui pacem cum eis scdm̃ peticionẽ
regum illorum facerent et fratrem corũ redderẽt
Qui cũ pari numero nam sexdecim erant deprimoribuᷤ
danorum in loco deputato cucurrissent iuxamentis utriu¬
qz factis pax confirmata et regum danorum frat̾ eis
redditus est hu tamen eo tempore domi non erant sed
adnescarfoldam cum excercitu profecti que regio ultiã
regni eorum inter septentrionem et occidentem sita
contra aquilone britanie sũmitatem respicit cuius
princepe̾ ac populus ei subici recusabant quibus ꝑdo¬

Expanded text:
ator per totas Galias consilio super statu emis, tercium Turonis, quartum Cabilonis et quintum Arelati congregatum est, et constitutionum, quae in singulis factae sunt, collatio coram imperatore in illo conventu habita; quas qui nosse voluerit, in supradictis quinque civitatibus invenire poterit, quamquam et in archivo palatii exemplaria illarum habeantur. Missi sunt de hoc conventu quidam Francorum et Saxonum primores trans Albim fluvium ad confinia Nordmannorum, qui pacem cum eis secundum petitionem regum illorum facerent, et fratrem eorum redderent. Quibus cum pari numero – nam XVI erant – de primatibus Danorum in loco deputato occurrissent, iuramentis utrimque factis pax confirmata et regum frater eis redditus est. Qui tamen eo tempore domi non erant, sed ad Westarfoldam cum exercitu profecti, quae regio ultiregni eorum inter septentrionem et occidentem sita, contra aquilonalem Brittaniae summitatem respicit, cuius principes ac populus eis subici recusabant. Quibus perdo
Abbreviated transcription (Latin):
gebat misso cñ pro quibusdam neccessarus patbe
consulendis gerrito capis prelato cum in palacio
moraretur prestolans prelatorum responsum mom¬
tus est tam a franciẽ qͣmq germanis ut ad patrem
rex ueniret eiq prope assisteret uideri sibi dicentes ꝙ
pater cum ĩam in seuilem uergeret etatem et acerhe
ferret natorum infortumatan deffectionem illius cita
hec pertenderet corpoream solutionem quod gerxicus
cum regi rex uero confiliarus retulisset quibusdam
et pene omribus̃ uisum est salubre suggestum ted rex
altiori consilio ne forte per hoc patrem suspectum
redderet agere distulit hec tamen diuinitas pro cmꝰ
trinore et amore facere noluit ut sibi moris est ama¬
tores̃ sui sublimius quam cogitari potest nobilitare
prudentius ordinauit pacẽm uero petentibus his
quos bello fatigare solitus erat rex articulo duorum
amnorum prestito libenter indulsit Romosissimũs ittiq¬

Expanded text:
gebat. Misso enim pro quibusdam necessariis patrem consulendis Gerrico capis praelato, cum in palatio moraretur prestolans perlatorum responsum, monitus est tam a Francis quamque Germanis, ut ad patrem rex veniret eique propter adsisteret; videri sibi dicentes, quod pater cum iam in senilem vergeret aetatem et acerbe ferret liberorum infortunatam defectionem, citam illius haec portenderent corpoream solutionem. Quod Gerricus cum regi, rex vero consiliariis retulisset, quibusdam vel pene omnibus visum est salubre suggestum. Sed rex altiori consilio, ne forte per hoc patrem suspectum redderet, agere distulit. Haec tamen divinitas, pro cuius timore et amore facere noluit – ut sibi moris est, amatores sui sublimius quam cogitari potest nobilitare – prudentius ordinavit. Pacem porro petentibus his, quos bello fatigare solitus erat, rex articulo duorum annorum praestituto libenter indulsit. Interea i
Abbreviated transcription (Latin):
tremo uite tempore ꝙ morbis et senectute premere lar
inter de toto regno suo francorum proceribũs omnum
sibi tomuis regni et imperialis̃ nõmĩs heredem instituit
Ipsum sane ad se uemientem clementer suscepit tota esta¬
te secum detimict dehis̃ quibus eum indigere putauit
instruxit qualiter uidelicet sibi umendimi regnandũ
regnum ordinandum et ordinatum tenendum foret
moninit et tandem imposito capiti eius̃ drademate mpe¬
ratorem et augustum appellari iusfit Susceptum est
aut hoc consilium ab onnbus qui aderant maximo cũ
fauore nam diuintus ei propter regni utilitatem bide¬
Rctur inspiratum auxitqs maiestatem eius hoc factum
et exteris natiombus magñmu incussit terrorem i

Expanded text:
re, cum iam et morbo et senectute premeretur, pniter de toto regno Francorum primoribus, sibi totiit. Quem venientem clementer suscepit, tota aestate secum tenuit, de his quibus eum indigere putavit instruxit: qualiter videlicet sibi vivendum, regnandum, regnum ordinandum, et ordinatum tenendum foret, monuit, et tandem imperiratorem et Augustum iussit appellari. Susceptum est hoc eius consilium ab omnibus qui aderant magno cum favore; nam divinitus ei propter regni utilitatem videbatur inspiratum; auxitque maiestatem eius hoc factum, et exteris nationibus non minimum terroris i
Abbreviated transcription (Latin):
moratus pippinũ filiũ suũ cum eodem excercitu in
terram ueueuentanbrum ire iussit monensqz de xa¬
uenna cum filio auconam usque peruenit quo Ibi
dimisso rom̃a profisciscitur cum pridie quani Illo
ueniret leo papa apud nom̃tum occurrisset et cum
magna ueneracione eum Ibidem recepisset post ceña
quã simul refecti suit Illo Ĩbi manente pontifer ad
Urbem precessit es in crastimi in gradibus bafilice
beati petri apłi cum epis et uniuerso clero consistẽs
aduementem equo qz descendentem deo laudes dicendo
et gracias agendo suscepit et cuuctis psallentibus
in eccłiam eiusdem beatissimi apłi deum glorificans̾
atq magnificans introduxit octauo halendas dẽcebꝵ

Expanded text:
moratus, Pippinum filium suum cum eodem exercitu in terram Beneventanorum ire iussit; movensque de Ravenna simul cum filio, Anconam usque pervenit; quo ibi dimisso, Romam proficiscitur. Cui cum pridie quam illo veniret, Leo papa apud Nomentum occurrisset, et cum magna eum veneratione ibidem suscepisset, post coenam, qua simul refecti sunt, illo ibi manente, pontifex ad urbem praecessit, et in crastinum in gradibus basilicae beati Petri apostoli cum episcopis et universo clero consistens, advenientem equoque descendentem Deo laudes dicendo et gratias agendo suscepit, et cunctis psallentibus in ecclesiam eiusdem beatissimi apostoli Deum glorificans atque magnificans introduxit. Facta sunt haec 8.
Abbreviated transcription (Latin):
onem̃ regni discordalunit. Erant isti filu sinibi regis
uultzorũ qui licet cum fratribus suis regn dinisiz
teneret tñ propterꝙ natu maior erat ad eum tocius
regni sũma. pertinebat. hic aũt cũ cõmisso. cum orĩe¬
talibus abroditis prelio utcisset populus uultzorum
filium eius nilegastum qr maior natu erat regem sibi
constituit S cum is secumdum ritum gentis cõmissũ
sibi regñu parum digne adm̃istraret illo ab iecto umori
uoliitatem et promorem in muioris fratris honõrẽ
bos tamen muneribus donatos et sacramento firmatos
ad ꝑropria remisit accusatus est in eodem placito
apud imperatorem cadragus abroditoꝵ princepe
ꝙ se erga partem francorum parum fideliter ageret
et ad imperatoris presenciam iam diu uenire di¬
ssimilasset ta propter ad eum legati dixepti sunt
cum quibus ille iterum quosdãm ex p̾moribus gẽ¬
tis sue ad imperatorem misit et per illorum uerba
promisit se ad proxiñi hyemis tempus ad illius

Expanded text:
 Liubi regis Wilzorum; qui licet cum fratribus suis regnum divisum teneret, tamen, propter quod maior natu erat, ad eum totius regni summa pertinebat. Qui cum commisso cum orientalibus Abodritis proelio interisset, populus Wilzorum filium eius Milegastum, quia maior natu erat, regem sibi constituit; sed cum is secundum ritum gentis commissum sibi regnum parum digne administraret, illo abiecto iuniori voluntatem proniorem in iunioris fratris honorem abos tamen muneribus donatos et sacramento firmatos in patriam remisit. Accusatus est in eodem placito apud imperatorem Ceadragus Abodritorum princeps, quod se erga partem Francorum parum fideliter ageret et ad imperatoris praesentiam iam diu venire dissimulasset. Propter quod ad eum legati directi sunt, cum quibus ille iterum quosdam ex primoribus gentis suae ad imperatorem misit; perque illorum verba promisit, se ad proximum hiemi