comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ual eẽ se putat. siguiate dicta eẽ arbitretur que infrio¬
rib gradib p̃cipiuntur. t uerbigã. si glibem apleais
ẽ uitam & se castrauit ꝓpt̃ itgnum çelo. quicquid de
urore diligenda & regenda scĩ libri p̃cipiuut. ñ ꝓprie sed
trausiate accipi oportere contendat. Et quisquis statu¬
locutionem conetur intp̃tari quia dictum ẽ. T rade filiã.
& grande opus ꝑfereris. Erit gͥ etiam hoc in obseruatio¬
uib intelligendarum scripturarum. ut sciamus alia om̃ib
cominunit᷑ p̃cipi. alia siugulis quibq generib ꝑsonarũ.
ut ñ solum ad uniuersũ statum ualitudinis sed etiam
ad suam cuiusq m̃bii ꝓpriam infirmitatem medicina
ꝑueniat. In suo quippe genere curandum ẽ. qđ ad me¬
lius genus ñ potest erigi. Igitur & qui matrimonio uin
git uirginem suam. bene facit. Et qui ñ iungit. meliꝰ
In hiis duab causis una
de nubendo uel ñ nubendo. altera de infideli coniuge
dimittendo uel ñ dimittendo. aliquid simile ẽ in uer¬

Expanded text:
dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed transcutionem, sententiam conetur interpretari qua dictum est: Trade filiam, et grande opus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad melius genus git virginem suam bene facit, et qui non jungit melius facit. In his duabus causis una de nubendo vel dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uer
Abbreviated transcription (Latin):
Si se ñ continet nubat Hac
itaq conditione ũ continerẽ ꝑmittitur: ut cam̃ mibat.
Si gͦ degerit nubere. cogi ñ porest continere. Sic gͦ istain¬
continens compellitur nubere ut possit qđ ñ continet ñ ẽẽ¬
Suptiarum gͥ bonum semꝑ ẽ quidem bonũ. sed in po¬
pulo dei fuit aliquando legis obsequium. nunc ẽ infirin¬
tatis remedium. in quibdam uͦ humanitatis solatiũ. ł ilioꝵ
uero ꝓcreationis oꝑam dare ñ eanino more ꝑ usuin ꝓ¬
miscuum feminarum. sed honesto oridine comugali ñ ẽ
in homine imꝓbandus affectus. etiam ipsum tam̃ lauda¬
bilius transcendit & uincit celestia cogitans animꝰ xꝑiars.¬
potest caꝑe capiat. Que se ñ continet: nubat. Que ñ
cepit. deliberet. Que aggressa ẽ. ꝑseueret. Nulla adii¬
sario detur occasio. milla rꝑo subtiahatur oblatio. Nã¬

Expanded text:
Si se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non euptiarum igitur bonum semper est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare non canino more per usum miscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animuspotest capere capiat, quae se non continet nubat, quae non coepit deliberet, quae aggressa est perseveret; nulla adversario detur occasio, nulla Christo subtrahatur oblatio.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ibi peccatũ. Sed qͥd ait: Non gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore. Qd ÷ ñ regnet: lpse exposuit. Ad obediendũ inqͥt desi¬
deriis ei. Sunt desideria. existunt desideria. Nlon tu obȩdis desi-¬
deruscius. ñ sequeris ipsa desideria. ñ illis consentis. E st tͥ pecca¬
tũ s amisit regnũ: qͥndo ñ iã in te regnat peecatũ Quia est
mortali corpore. Qͥd ÷ ñ regnet: Ad obȩdiendũ desideriis ei. Non
dix̃. noli habere de sideria mala. Qͦmͦ enĩ in hac carne mortali
desideria mala: Illud gͦ fac. Non regnet peccatũ in ur̃o mortali
corpore. ad obȩdiendũ desiderus eĩ. Et si sc̃ desideria. ñ eis obȩdi¬
at̃ ne iniqͥtas dñet᷑. Nec exhibeatis m̃bra ur̃a arma iniqͥtatis pec¬
cato. Non fiant m̃bratua arma iniqͥtatis. & ñ dñabit᷑ t÷ͥ om̃is iniqͥtã.
S etiã hoc ut ñ fiant m̃bra tua arma iniqͥtatis nunqͥd tu tͥ p̃stas

Expanded text:
 ibi peccatum: sed quid ait? Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, non regnet? Ipse exposuit: Ad obediendum, inquit, desideriis ejus . Sunt desideria, existunt; desideria non tu obaudis desideriis tuis, non sequeris ipsa desideria, non illis consentis: est tibi peccatum, sed amisit regnum, quando jam in te non regnat peccatum; postmortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, non habeo desideria mala? Illud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus. Etsi sunt desideria, non eis obediatur, ne iniquitas dominetur. Nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non fiant membra tua arma iniquitatis, et non dominetur tibi omnis iniquitas. Sed etiam hoc, ut non fiant membra tua ar
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Parũ est illi. Humanũ ẽ hoc ꝓpt̃ infirmitatẽ carnis ur̃ȩ.
Parũ ẽ ut contẽpnas qͥcqͥd te delectabat. Contẽpne qͥcqͥd
te terrebat. Contẽne carceres contẽpne uincula. contẽpne
eculeũ. contẽpne torm̃ta. contẽpne mortẽ. Hȩc uicisti. me
nimus forsitan aliqͦs qͥ p̃ponant iusticiȩ delectationẽ uolup¬
tatib a delectationi corporis sui. Q aut̃ ꝓ illa penas. dolores. mor¬

Expanded text:
sti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. sti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me nimus forsitan aliquos qui praeponant justitiae delectationem voluptatibus et delectationi corporis sui: qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ꝓ iusticia tolera dolorẽ. In iniusticia inꝙ̃. secutꝰ es delectatio¬
nẽ. ꝓ iusticia tolera dolorẽ. Hoc est plus. Ecce nescio qͥs etatis lu¬
bricȩ. impudicus adolescens. suauitate illiciente iniecit oculos
in coniugẽ alienã. Amauit. cupit ꝑuenire. quęrit tñ latere Sic
enĩ amat uoluptatẽ. ut plus timeat dolorẽ. Quare querit late¬
re. Timet app̃hendi. ligari. adduci. includi. ꝓduci. torquerr oc.¬
cidi. Hec om̃a timendo in illa appeticione suauitatis suȩ latebraᷤ
quęrit. Aucupat᷑ absentiã mariti. Ipsũ adiutort̃ flagitu sui
timet inuenire. Ea conscio se formidat implicare. s uidemꝰ
pulchritudinẽ. Procedat in mediũ. ostendat se oculis cordis.
inspiret feruorẽ amatorib suis. lã tibi dr̃. Frui me uis: con¬
tẽpne qͥcqͥd te aliua delectat. contẽpne ꝓ me. Eece contẽpsi¬

Expanded text:
tatem, pro justitia tolera dolorem. In injustitia, inquam, secutus es delectatiotatem, pro justitia tolera dolorem. In injustitia, inquam, secutus es delectationem, pro justitia tolera dolorem: hoc est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicare. Et videmupulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsi
Abbreviated transcription (Latin):
or est iusticia. lucidior ẽ iusticia. Non det aurũ qͥ ꝓmitait. P repo¬
nenda ẽ auro iusticia. Delectando p̃ponenda ẽ: Fulgentior ẽ: luci¬
dior ẽ. suauior ẽ. dulcior ẽ. lã gͦ si qͥs se ꝓbat. & in hoc certamine
suꝑauit audiuit apłm dicentẽ. Humanũ dico ꝓpt̃ infirmitatem
carnis ur̃ȩ Sine dubio pepcit infirmitati. & nescio qͥd gratius minꝰ
Exhibiustis m̃bra ur̃a delicus illicitis peccatoꝵ. Suauitate ducti
estis. ut illa faceretis. Ducat uos ad recta facta suauitas & dulcedo
nũ dieo: hoc ẽ qđ infirmitas urã tolerare adhuc potest. Quid ergo
suspendit apłs. qͥd distulit dicere: Qd distulit: Dicã si potero. Ap¬
pende iusticiã & iniqͥtatẽ. lantũ ne digna ẽ iusticia qͣntũ cdigna
fuit iniqͥtas: Sic amanda ẽ ista. qͦm amata ẽ illa: Absit ut sic. Et
utinã uel sic. Ergo plus: Plus om̃ino. In iniqͥtate secutꝰ es uolup.¬

Expanded text:
ior est justitia, lucidior est justitia. Non det aurum qui promittit: praepoior est justitia, lucidior est justitia. Non det aurum qui promittit: praeponenda est auro justitia, delectando praeponenda est; fulgentior est, lucidior est, suavior est, dulcior est. Jam ergo si quis se probat, et in hoc certamine superavit, audivit Apostolum dicentem, Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sine dubio pepercit infirmitati: et nescio quid gratius minus exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo num dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc potest. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omnino. In iniquitate secutus est volup
Abbreviated transcription (Latin):
Preponite delectationi carnis delectationẽ m̃tis. Carnẽ quippe
urãm delectant illicitȩ uoluptates. Mentẽ urãm delectet inuisi¬
bilis. pulchra. casta scã canora. dulcis iusticia. ut ñ ad eã timore co¬
gamini. Si enĩ ad eã timore cogimini. ñdũ delectat. Peccare ñ
debes. ñ timore penȩ: s amore iusticiȩ. Hinc apłs diẽ. Humanum
dico ꝓpt̃ infirmitatẽ carnis ur̃ȩ. Sic̃ enĩ exhibuistis m̃bra ur̃a ser
uire iniusticiȩ & iniqͥtati. sic nc̃ exhibete m̃bra urã seruire iusti¬
ciȩ in scĩficationẽ. Qͥd dixit: Humnanũ dico. Qa potestis portare
dico. Quando exhibuistis m̃bra ur̃a iniqͥtati ad flagitia ꝑpetͣn¬
da. timore adducti estis. an delectatione inuitati Timor uos ad-
duicebat ad peccandũ. an suauitas peccati: Respondebitis. sua-
uitas. A d peccatũ suauitas adducit : &e ad iustieiã timor im¬
pigit: Probate uos. inspicite uos. Tollat aurũ qͥ minat᷑. Suam¬

Expanded text:
praeponite delectationi carnis, delectationem mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitae voluptates: mentem vestram delectet invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justitiae. Hinc Apostolus dicit: Humanum dico propter infirmitatem cac exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatione invitati? Quid divitas. Ad peccatum suavitas adducit, et ad justitiam timor impingit? Probate vos, inspicite vos. Tollat aurum qui minatur: suav
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. Lex gͦ ista factoꝵ ipsa ẽ q̃ dic̃. ñ concupisces. qͥa ꝑ illã cog¬
nitio peccati ẽ. Uolo gͥ seire si qͥ mͥ dicere audent. utrũ lex fidei
ñ dicat. ñ concupisces. Si enĩ ñ dic̃. qͥd causȩ ẽ cur ñ in ea positi
securi atq impune peccem: Hoc enĩ & illi putauer̃ apłm dice¬
rũ sacram̃toꝵ circũcisionis udelicet atq cetermꝵ. ideo ñ st̃ oꝑa
q̃ habet in sacram̃tis suis huic tẽpori congruis. Aut uͦ de oꝑib
sacram̃toꝵ q̃stio fuit. qͣndo mentio legis obhoc fiebat qͥa ꝑipsã
cognitio peccati ẽ. & ideo ex ea nemo iustificat᷑. Unde ñ ꝑ illã ex¬
clusa ẽ głatio. s ꝑ legẽ fidei ex qͣ iustus uiuit. S nunqͥd & ꝑ istã
doimpetrat. Illa dic̃. ñ concupisces: ista dic̃. cũ scirẽ qͥa nemo pot̃
ẽẽ continens nͥ ds̃ det: & hoc ipsũ erat sapientiȩ scire cuiꝰ eẽt¬

Expanded text:
illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae est, cur non in ea positi securi atque inpune peccemus? hoc enim et illi putauerunt apostolum dicerum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam do impetrat. illa dicit: non concupisces, ista dicit: cum scirem quia nemo esse potest continens, ni si deus det, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius e
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtati ad iniqͥtatẽ. ita nc̃ exhibete m̃bra ur̃a seruire iusticiȩ in
scĩficationẽ. Quid ÷ enĩ sic̃ illud ita & hoc: nͥ quẽadmodũ ad pec¬
candũ nullus uos cogebat timor. s ipsiꝰ libido uoluptasq pec¬
cati. sic ad iuste uiuendũ ñ uossupplicu metus urgeat: s ducat
delectatio caritasq iusticiȩ. E hȩc qͥdẽ qͣntũ mͥ uidet᷑ ñddũ ẽ ꝑfec¬
ta sed qͦdãm adulta iusticia. Neq enĩ frustra p̃mitteret. humanũ
dico ꝓpt̃ infirmitatẽ carnis ur̃ȩ. nͥ qͥa plus aliqͥd dicendũ fuit. si iã
illi ferre potuissent. P lus qͥppe seruitutis debet᷑ iusticiȩ. ꝙ̃ pecea¬
to solent homines exhibere. Nã pęna corporis & si ñ a uoluntate.
secuturos. lusticia uͦ sic amanda ẽ: ut ab eiꝰ oꝑib etiã penȩ corporis
nos cohibere ñ debeant. atq int̃ manꝰ etiã crudeliũ inunicorũ
luceant oꝑa nr̃a corã hominib. ut qͥb placere possunt: głificeñ

Expanded text:
seruire iustitiae in sanctificationem. quid est enim \'sicut illud ita et hoc\' nisi quem ad modum ad peccandum nullus uos cogebat timor sed ipsius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum est perfecta sed quodam modo adulta iustitia. neque enim frustra praemitteret: Humanum dico propter infimitatem carnis uestrae, nisi quia plus aliquid dicendum fuit, si iam illi ferre potuissent. plus quippe seruitutis debetur iustitiae, quam peccato solent homines exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate secuturos. iustitia uero sic amanda est, ut ab eius operibus etiam poenae corporis nos cohibere non debeant atque inter manus etiam crudelium inimicorum luceant opera nostra coram hominibus, ut, quibus placere possunt, g
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥssimꝰ quẽ nec penȩ corporales deterrent ab immundis opi-¬
bus sordidȩ uoluptatis. ita ille iustissimꝰ qͥ nec pęnarũ corporali¬
um t̾rore reuocat᷑ a scĩs oꝑib luminosissimȩ caritatis. Quȩ eari¬
tas dĩ qđ ꝑpetua cogitatione tenendũ ẽ diffundit᷑ in cordib̾ nr̃i¬
caritatis qua lex uerissime implet̃. pauꝑes egentesq sentimꝰ ñ de
inopia nr̃a diuitias eiꝰ exigere. s orando petere. querere. pulsa¬
re debemꝰ. ut ille apud quẽ est fons uitȩ det nob̃ inebriari ab
ubertate dom̃ suȩ & uoluptatis suȩ potare torrentẽ . qͦ mundati
atq uegetati. ñ solũ tristicia ñ absorbeam̃. uerũ etiã głem̃ in tri¬
bulationib scientes qͥa tribulatio patientiã oꝑat᷑. patientia ꝓba¬
tionẽ. ꝓbatio spẽ. spes uͦ ñ confundit. Non qͥa ꝑ nos ipsos hoc possumꝰ.

Expanded text:
iniquissimus, quem nec poenae corporales deterrent ab inmundis operibus sordidae uoluptatis, ita ille iustissimus, qui, nec poenarum corporalium terrore reuocatur a sanctis operibus luminosissimae caritatis. Quae caritas dei, quod perpetua cogitatione tenendum est, diffunditur in cordibus ncaritatis, qua lex ! uerissime impletur, pauperes egentesque sentimus, non de ! inopia nostra diuitias eius exigere sed orando petere, quaerere, pulsare debemus, ut ille, apud quem est fons uitae, det nobis inebriari ab ubertate domus suae et uoluptatis suae potare torrentem, quo inundati atque uegetati non solum tristitia non\', absorbeamur, uerum etiam gloriemur in tribulationibus\', scientes, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probati
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͥtatis. ẽ qͥdẽ iniqͥtas in m̃bris cuis. in desideris illicitis s ñ reg¬
nat. Qmͦ regnat q̃ arma ñ habet: Pars tua. caro tua. Concupiscen¬
tia carnis tuȩ languore rebellat aduersus te. Languor iste. tiran¬
nus ẽ. Si uis te tiranni eẽ uictorẽ. xp̃m inuoca imꝑatorẽ. Noli tibi
hoc arrogare. ne ꝑdas qđ accepistiã incipias frustra rogare. Non
times. ds̃ suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat grãm. Ergo tu tͥ p̃stas.¬

Expanded text:
tatis, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca imperatorem. hoc arrogare, ne perdas quod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam Ja
Abbreviated transcription (Latin):
iustus uuat. iusteq uiuat. in qͣntũ ñ cedit malȩ concupiscentiȩ
pia ꝑseuerantia qͥsq ꝓficiat. postrema pax restat: q̃ post hanc uitã
in reqͥe sp̃s deinde in resurrectione etiã carnis implebit. Harũ qͣtu¬
or differentiarũ pͥma ẽ ante legẽ. sccła sub lege. tercia sub grã. qͣr¬
ta in pace plena atq ꝑfecta. Sic est & dĩ ppłs ꝑ int̾ualla tẽpoꝵ sic̃¬

Expanded text:
justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus per temporum i
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ꝑquẽ diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is iubere lex poterit. ñ iuua¬
re & puaricatore insuꝑ facere: q̃ de ignorantia se excusare ñpossit.
Regnat enĩ carnalis cupiditas. ũ ñ ẽ caritas S cũ in altisimis ig
norantiȩ tenebris nulla resistente ratione scdđm carnẽ uiuitur.
hec st pͥmna hominis. Deinde cũ ꝑ legẽ cognitio fuerit facta pecca
sciens peceat: peccatoq subditꝰ seruit A qͦ enĩ qͥs deuictus ẽ: huie
& seruus acdictis ẽ. la agente scientia mandati. ut peccatũ oꝑet᷑ in
homine omnẽ concupiscentiã cumulo p̃uaricationis adiecto atꝙ
ita qđł scriptũ ẽ impleat᷑: Lex subintrauit. ut abundaret delictõ.
hec st̃ seda hominis. Si aut̃ respexerit as̃ ut adimplenda q̃ man¬
dat ipse aduiuare credat᷑ & agi homo cepit cĩ sp̃u: concupiscit᷑ ad¬
uersũ carnẽ fortiore robore caritatis. ut quãuis adhuc sit qd̃ homi.¬
ni repugnet ex homine ñ dũ tota infirmitate sanata ex fide tũ

Expanded text:
per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charinorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccatsciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ iuste deinceps oꝑari: Quãuis nichil antea uste oꝑatus ad ficli
in illo ñ potest: cũ iã ꝑ dilectionẽ bene oꝑat᷑. Qa si cũ crediderit N De¬
mox de hac uita discesserit. iustificatio fidei manet cũ illo
nec p̃cedentib honis oꝑib. qͥa ñ merito ad illã. s gr̃a ꝑuenit.
etiã si male uyxerit. Ideo exẽplo abrahȩ & apłs paulus utit᷑. qͥa sine
oꝑib legis ꝙͣ ñ acceꝑat per fidẽ iustificatꝰ ẽ. & iacobus qͥa fidẽ ipsius

Expanded text:
 juste deinceps operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei in illo non potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit,mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine bus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
sententiȩ pauli & iacobi. cũ dicit uñ iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine
oꝑibꝰ. & alius dic̃ inanẽ eẽ fidẽ sine oꝑibꝰ. Qa ille dic̃ de oꝑib q̃ fidẽ p̃¬
cedunt. iste aut̃ de his q̃ fidẽ sequunt᷑: sic̃ etiã ipse paulus multis lo¬
cis ostendit. Cũ gͦ dicit apłs arbitrari se iustificari hominẽ ꝑfidẽ
sine oꝑib legis. ñ hoc agit ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide oꝑa iusticiȩ con¬
tẽpnant᷑: s ut seiat se qsq ꝑ fidẽ posse iustisicari:. etia si legis opañ¬
Ex quadã parte heres dõ. ex quadã parte delectaris scło. lilud
ñ se dimittat. Magnũ adiutoriũ habet. Uincet qđ in illa sibi re¬
bellat. Perseueret in pugnando. Est peccatũ in corpore tuo. s ñ
ctet ad malũ. ñ obtẽꝑando facis ut ñ regnet qđ est. W ita fiet p̾ea.
ut ñ sit qđ erat. Quando: Cũ absorbebit̃ mois in uictoriã. cum

Expanded text:
er fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locelerauerunt. cum ergo dicit apostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opEx quadam parte cohaeres Deo; ex quadam parte delectaris saeculo: illud  cohaereat, non deficiat, non se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, sed non rctet ad malum; non obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoriam, c
Abbreviated transcription (Latin):
cepit fidei saeram̃ta. & mortuus ẽ. Defuit illi oꝑandi tẽpus. Ea dici¬
mus qͥa ñ ẽ iustificat᷑: P lane dicim̃ iustificatũ. credentẽ in eũ qui
iustificat impiũ. Ergo iste uistificatꝰ ẽ & oꝑatꝰ ñ ẽ. Implet̾ senten¬

Expanded text:
percepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicipercepit fidei sacramenta, et mortuus est, defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? Quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium. Ergo iste justificatus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ nos mecipsos implere ñ possumꝰ. ne ignorantes dĩ iusticiã
& nr̃am uolentes constituere iusticiȩ dĩ ñ simꝰ subiec̃ti. In lege
itaq factoꝵ ẽ dĩ iubentis iusticia. in lege aut̃ fidei subuenien¬
tis miscdła. Arbitram̃ enĩ iustificari hominẽ ꝑfidẽ sine oꝑibꝰ leg̃.¬
redidit abrahã dõ. & reputatũ ẽ illi adiusticiã & amieus dei
appellat᷑ ẽ. Eͦd eredidit dõ. intus in corde in sola fide ẽ. Qa autẽ
immolandũ duxit filiũ. qł intrepidus dexterã armauit. qđ iam
feriret nͥ uoce teneret᷑. magna fides ẽ utiq s & magnũ opus. S ip¬
sum opus laudauit ds cũ diceret. qm̃ exaudisti uocẽ meã. Quare
gͦ apłs paulus ait arbitram̃ iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑibꝰ leg̃:
Et alio loco dic̃. Et fides q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Quom̃ fides ꝑ dilectionẽ¬
oꝑat᷑. & qͦm iustificat᷑ homo ꝑfidẽ sine opib legis: Credidit aliqͥs ꝑ

Expanded text:
lere non possumus, ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non sumus subjecti. In lege itaque factorum est Dei jubentis justitia, in lege autem fidei subvenientis misericordia. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legredidit Abraham Deo et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est. Quod autem immolandum filium duxit, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret nisi voce teneretur, magna fides est utique, sed et magnum opus. Et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait: Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis? Et alio loco dicit. Est fides quae per dilectionem oodo justificatur homo per fidem sine operibus legis? Credidit aliquis,
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑. qua colit᷑ pat̃ luminũ . a qͦ ẽ om̃e datũ optimũ & om̃e donũ
ꝑfectũ. Colit᷑ aut̃ sacrificio laudis. actionibꝰq gr̃ãrũ. ut cultor eiꝰ
ñ in seipso. s in illo głet᷑. Ae ꝑ hoc lege oꝑũ dic̃ ds̃. fac qđ iubeo.
faciat fudes. id ÷ ut cui iubet᷑ si ñdũ potest sciat qͥd petat. Si aut̃
continuo pot̃. & obȩdient̃ facit. debet etiã scire qͦ donante possit.
Non enĩ spm̃ huiꝰ mundi accepimꝰ ait idẽ constantissimꝰ gr̃ȩ p̃dica¬

Expanded text:
catur, qua colitur pater luminum, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum. colitur autem sacrificio laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\'faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi accepimus, ait idem ipse constantissimus gratiae praedica
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝑfidẽ sine oꝑib ut si qͥs crediderit ñ ad eũ ꝑtineat bene oꝑa¬
ri. s ad hoc potuis ut nemo arbitret᷑ meritis prioꝵ bonoꝵ oꝑũ
se ꝑuenisse ad donũ iustificationis q̃ ẽ in fide. In hoc enĩ segen¬
tib in xp̃m credentib udei p̃ferre cupiebant. qđ dicebant se
meritis bonoꝵ oꝑũ que ꝑ legẽ st̃ ꝑuenisse ad eugłicã grãm. ldoq
scandalirabant᷑ multi qͥ ex eis crediderant. qđ incircũcisis gen

Expanded text:
per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operaper fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari, sed ad hoc potius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis credide
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib legis głabant᷑. q̃ fortasse ñ dilectione s timore faciebant.
& uolebant se iustos uideri: & p̃ponigentib q̃ opus legis ñ fe.¬
cerant. Apłs aut̃ p̃dicans fidẽ gentib cũ eos qͥ accedebant ad
dñm uideret iustificatos ex fide. ut iã qͥ crediderant bene oꝑa¬
rent᷑. ñ qͥa bene oꝑati st credere mererent᷑. exclamauit securꝰ
& ait qdͥa potest iustisicari homo ex fide sine oꝑib legis: ut illi
magis ñ fuerint iusti qͥcqͥd faciebant timore faciebant. eũ fi¬
des ꝑ dilectionẽ opet̾ in corde. etiã si foris non exit in opere.
lectus ẽ ab eis qͥ sic dictũ acceꝑunt: ut putarent cũ semel in xp̃m
credidissent. etiã si male oꝑarent᷑ & facinorose flagitioseq uiue¬
paulus apłs usus ẽ: ut ꝓbaret iustificari hominẽ ꝑ fidẽ sine oꝑibꝰ
legis. Cũ enĩ bona oꝑa cõmemorat abrahe q̃ eiꝰ fidei comitata st̃:
satis ostendit apłm paulũ ñ ita ꝑ abrabã docere iustificari honui

Expanded text:
ibus legis gloriabantur, quae fortasse non dilectione, sed timore faciebant: et volebant se justos videri, et praeponi gentibus, quae opus legis non fecerant. Apostolus autem praedicans fidem gentibus, cum eos qui accedebant ad Dominum, videret justificatos ex fide, ut jam qui crediderant bene operarentur, non quia bene operati sunt credere mererentur, exclamavit securus et ait, quia potest justificari homo ex fide sine operibus legis, ut illi magis non fuerint justi, qui quod faciebant timore faciebant cum fides per dilectionem operetur in corde, etiam si foris non exit in opere. lectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque vivePaulus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus posse. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem
Abbreviated transcription (Latin):
bi apłi sententiã contͣriã eẽ illi pauli apłi sententiȩ. possunt arbi¬
trari. etiã ipsũ sibi eẽ contrariũ: qͥa dic̃ alio loco. Non enĩ audito¬
res legis iusti st̃ apud dm̃. s factores legis iustificabunt᷑. ꝙ alio loco.
S fides quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Et iterũ. Si enĩ scđm carnẽ uixeritis.
moriemni. Si aut̃ spũ facta carnis mortificaueritis. uiuetis. Quȩ
monstrat dicens. Manifesta aut̃ st̃ oꝑa carnis. quȩ st̃ fornicationes.

Expanded text:
bi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae monstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
aut m̃broꝵ forma aut eloq̃ntia. ceterisq siue externis siue cor¬
poris siue animi bonis q̃ habere etiã scelerati solent s tanꝗͣ de
his quȩ ꝓprie st̃ bona bonoꝵ qͣsi sapient̃ inflat᷑. Quo uicio repulsi
a diuinȩ stabilitate substantiȩ etiã magni qͥdã uiri. ad idolatriȩ

Expanded text:
aut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue coraut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue corporis siue animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de his quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. quo uitio repulsi a diuinae stabilitate substantiae etiam magni quidam uiri ad idololatriae
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ exclusã id ÷ eiectã & abiectã. Qa ꝑ legẽ fidei qͥsq cognoseit
si qͥd bene uiuit dĩ gr̃a se habere. et ut ꝑficiat᷑ in dilectione t̃ti¬
ciȩ ñ se aliunde consecuturũ. Que cogitatio piũ facit. qͥa pietas
ẽ sapientia. Pietatẽ dico. ꝙ̃ greci e cocESIA uocant. lpsa qͥ ppe
cõm̃data ẽ cũ dictũ ẽ homini qđ in libro iob legit᷑. ecce pietas ẽ
sapientia. Iheosebia porro si ad uerbi originẽ latine exp̃ssã int̃¬
p̃taret᷑. dĩ cultus dici poterat. Qͥ in hoc maxime constitutꝰ ẽ: ut
anima ei ñ sit ingrata. Unde s in ipso uerissimo & singłari sacri¬
ficio dño dõ nr̃o agere grãs admonem̃. Erit aut̃ ingrata. si qđ il¬
li ex dõ ẽ sibi tribuerit. P recipueq iusticiã. Cuiꝰ oꝑib uelut ꝓpris̃
& uelut a semet ipsa sibimet partis ñ uulgarit̃ canꝙͣ. ex diuitus

Expanded text:
dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graeci θεοσέβειαν uocant -; ipsa quippe commendata est, cum dictum est homini, quod in libro Iob logitur: ecce pietas est sapientia. θεοσέβεια porro, si ad uerbi originem latine expressam interpretaretur, dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde et in ipso uerissimo et singulari sacridomino deo nostro, agere gratias admonemur. erit autem ingrata, si quod illi ex deo est, sibi tribuerit praecipueque iustitiam, cuius operibus uelut propriis et uelut a semet ipsa sibimet partis non uulgariter tamquam ex diuitiis
Abbreviated transcription (Latin):
penas debet. & si om̃ib debitũ dãnationis suppliciũ reilderet᷑. ñ
iniuste ꝓcul dubio redderet᷑. Qui gͦ inde ꝑ grãm liberant̃. ñ uasa
sciuit. & p̃destinauit. & uocauit. & iustificauit & głificauit᷑: Qi gͥ
usq adeo dem̃tissime insaniat. ut ñ agat inesfabiles gr̃ãs miscd̾ȩ
qͦs uoluit liberantis. qͥ rec̃te nullomͦ posset culpare iusticiã uni¬
factoꝵ: Non. s ꝑ legẽ fidei. Siue głationẽ dixerit laudabilt̃ q̃ in
dño ẽ eãq exclusã id ÷ ñ ut abscederet pulsã. s ut emineret ex.¬
pressã. unde & exclusores dicunt᷑ qͥdã artifices argentarii. hinc
ant qͥ ꝓbati st̃ eloqͥo dñi. nã & alibi dr̃. eloqͥa dm̃ eloqͥa casta. ar¬
gentũ igne examinatũ. siue głationẽ uiciosã de suꝑbia uenien¬
tẽ cõmemorare uoluerit eoꝵ scilicet qͥ cũ sibi iuste uident᷑ ui¬
uere. ita głant᷑ q̃si ñ acceꝑint. eãꝙ ñ ꝑ legẽ factoꝵ s ꝑ legẽ fidei

Expanded text:
damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa sciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam unifactorum? non, sed per legem fidei. siue gloriationem dixerit laudabilem, quae in domino est, eamque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est ant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
o homo si accepturus es uitã et̃nã. iusticiȩ qͥdẽ stipendiũ ẽ: s tͥ grã
est. cuigrã ẽ e ipsa iusticia. Tibi enĩ tanq̃. debita redderet᷑. si ex te
t eẽt iusticia cui debet᷑. Nunc uͦ de plenitudine eiꝰ accepimꝰ ñ sobũ
grãm qua nunc uste in laborib usq in finẽ uiuimꝰ. sedetiã grãm
ꝓ hac grã. ut in reqͥe postea sine fine uiuamꝰ.¬

Expanded text:
o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia o homo, si accepturus es uitam aeternam, iustitiae quidem stipendium est, sed tibi gratia est. cui gratia est et ipsa iustitia. tibi enim tamquam debita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste in laboribus usque in finem uiuimus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuamu
Abbreviated transcription (Latin):
colafiraret᷑: ne uerticẽ p̃sũptionis erigeret: aduersus hanc gͦ elati
Deinde ne iusticia de humano se extolleret bono merito. Sieut hu¬
manũ meritũ malũ ñ dubitat᷑ ẽẽ peccatũ. ñ a contrario retulit
dicens stipendiũ iusticiȩ uita ȩt̃na. s grã inqͥt dĩ uita ȩt̃na. Et hec
ne p̃ter mediatorẽ aliqͥ alia uia q̃reret᷑: adiecit. in xp̃oihũ dño nr̃o.
Audito qd stipendiũ peccati sit mors: q̃d te disponis extollere o
humana ñ iusticia sed nomine iusticiȩ plane suꝑbia: Qͥ a te dispo¬
nis extollere. & contrariã morti uitã ȩt̃nã tanqͣ. debitũ stipendiũ
flagitare: Cui debet᷑ uita ȩt̃na. uera iusticia ẽ. Si aut̃ uera iusticia ẽ.
ex te ñ ẽ. De sursũ ẽ. descendens a pr̃e luminũ. ut haberes eã si tñ
habes eã : ꝓfecto accepisti. Qͥd enĩ boni habes. qđ ñ accepisti: Qua ꝓpt̃

Expanded text:
ccDeinde, ne justitia de humano se extolleret bono merito, sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario retulit, dicens, Stipendium justitiae vita aeterna; sed, gratia, inquit, Dei vita aeterna. Et haec ne praeter Mediatorem aliqua alia viAudito, quod stipendium peccati sit mors. quid te disponis extollere, o humana non iustitia sed nomine iustitiae plane superbia? quid te disponis extollere et contrariam morti uitam aeternam tamquam debitum uera iustitia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter,
Abbreviated transcription (Latin):
uita ȩt̃na. in xp̃o ihũ dño nro. Uide obsecro te in qͦͣnta breuitate
quã ugilant̃ uerba posuerit. Qͥbus diligent̃ consideratis q̃sti¬
onis huiꝰ aliqͥntũ dilucescat obscuritas. Cũ enĩ dixisset sti¬
pendiũ peccati mors: qͥs ñ eũ congruentissime & consequen¬
ter addere iudicaret. si diceret. stipendiũ aut̃ iusticiȩ uita
ȩt̃na: & uerũ ẽ qͥa sic̃ merito peccati tanꝙ̃ stipendiũ reddit᷑
mors: ita merito iusticiȩ tanꝗͣ stipendiũ uita ȩt̾na. Aut si
nollet dicere iusticiȩ. diceret fidei: qm̃ iustus ex fide uiuit.
Vnde etiã & merces appellat᷑. plurimis scãrũ scripturarũ
locis. Nunquã porro dicta merces iusticia uł fides qͥa iusticiȩ
uel fidei reddit merces. Qͥa est aut̃ merces oꝑanti. hoc militan¬
ti stipendiũ. S beatꝰ apłs aduersus elationẽ quȩ usq adeo maguis
tẽptat irrepere. ut & sibi ꝓpt̃ ipsã dicat datũ angłm satanȩ a quo

Expanded text:
isto Iesu domino nostro. Vide, obsecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret \'fidei\', quoniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
cia dĩ manifestata ẽ: testificata ꝑ legẽ & ꝓpħas. P roinde etiã iste
subiunx̃. Proptẽa inqͥt dilexi testimonia tua. Tanꝗͣ. diceret.
Qm̃ lex siue in paradiso data. siue naturalit insita. siue in lit¬
teris ꝓmulgata p̃uaricatores fecit om̃s peccatores trȩ ꝓpt̃ea dilexi
testimonia tua. q̃ st̃ in lege tua de grãtua. ut ñ sit in me iusti¬
cia mea. s tua. Lex enĩ ad hoc ꝓdest. ut mittat ad grãm. Non
solũ enĩ qđ attestat᷑ manifestandȩ iusticiȩ dĩ q̃ sine lege ẽ. uerũ
etiã hoc ipso qđ p̃uaricantes fecit. ita ut etiã littera occidat:
ad uiuificantẽ sp̃m confugere timore cõpellit. ꝑ quẽ pecca-¬
toꝵ deleat᷑ uniuersitas. & recte factoꝵ caritas inspiret᷑. Onĩs¬

Expanded text:
ia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prophetas» . Proinde etiam iste ia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prophetas» . Proinde etiam iste subjunxit: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiret
Abbreviated transcription (Latin):
& uide qͥd sequat᷑. lustificati gratis ꝑ grãm ip̃sius. Non itaq ĩti¬
ficati ꝑ legẽ. ñ iustificati ꝑ ꝓpriã uoluntatẽ. s iustificati gratisꝑ
grãm ipsiꝰ: ñ qd sine uoluntate nr̃a fiat. S uoluntas nr̃a ostendit᷑¬
infirma ꝑ legẽ. ut sanet grã uoluntatẽ: & sana uoluntas impleat
legẽ. ñ constituta sub lege. nec indigens lege. Nc̃ aut̃ sine lege iꝰti
testimoniũ habet a lege & ꝓpħis. Unde etiã in monte int̃ utrãq
ꝑsonã medius saluator effulsit. Om̃s enĩ peccauer̃. & egent głã¬
dĩ. Om̃s gͥ p̃uaricantes grã saluatoris inuenit. Alios maius alioᷤ
minus. Qnto enĩ legis maior in qͦcunq cognitio. tanto mi¬
nor peccati excusatio. Qͣnto minor peccati excusatio: tanto
manifestior p̃uaricatio. Restabat gͦ ut om̃ib ñ sua s dĩ id ÷
a dõ donata iusticia subueniret. Unde ait apł̃s. Per legẽ cog¬
nitio peccati. Non gͦ ablatio. s cognitio. Nc̃ aut̃ sine lege iusti

Expanded text:
et vide quid sequatur: Justificati gratis per gratiam ipsius . Non itaque justificati per legem, non justificati per propriam voluntatem: sed justificati gratis per gratiam ipsius; ninfirma per legem, ut sanet gratia voluntatem, et sana voluntas impleat legem, non constituta sub lege, ntestimonium habet a lege et prophetis. Unde etiam in monte inter utramque personam medius salvator effulsit. Omnes enim peccaverunt, etitur praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc autem sine lege,» i
Abbreviated transcription (Latin):
riatio & lex fidei ꝑ quã excludit᷑ qͦ int̃ se differant oꝑe p̃ciũ est
considerare. si tñ ualemꝰ aduertere atq discernere. Recte enĩ¬
mo. Propt̾ea qͥa circũcisio ceteraq oꝑa talia legis st̃: q̃ xp̃iana sã
disciplina ñ seruat. S qͣntũ fallat ista discretio iã diu qͥde est
ut molimur ostendere. Ueruntam̃ qm̃ res magna ẽ: ñ incon¬
gruent̃ in ea manifestanda plurib etiã testimoniis iminoram̃.
lpsã enĩ dic̃ legẽ ex q̃ nemo iustificat᷑. ꝙͣ dic̃ subintrasse ut a¬
bundaret delictũ. Quã tñ ne qͥsquã ob hoc imꝑitꝰ argueret
& sacrilegus accusaret. defendit dicens. Qͥa gͦ dicem᷑: Lex pecca¬

Expanded text:
riatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differant operae pretium est considerare, si tamen ualemus aduertere atque discernere. cito enimo, propterea quia circumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista discretio, iam diu quidem est ut molimur ostendere et gruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis immoramur. Ipsam enim dicit legem ex qua nemo justificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum , quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, defendit eam, dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatũ uob̾ ñ dñabit᷑. Non enĩ estis sublege sea sub gr̃a. Non qͥa
lex mala ẽ. s qͥa sub illa st̃ qͦs reos facit iubendo. ñ adiuuando.
Grã qͥppe adiuuat. ut legis qͥsq sit factor. Sine qua gr̃a sub lege
positꝰ tantũ mͦ erit legis auditor. Talib itaꝙ dicit & in lege iusti¬
ficamini a grã excidistis. Humanũ dico ꝓpt̃ infirmitatẽ carnis¬

Expanded text:
 non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gra
Abbreviated transcription (Latin):
in miscdia ꝓpt̾ multã dilectionẽ q̃ dilex̃ nos & cũ eẽmꝰ mortui
delictis coniuuificauit nos xp̃o. cuiꝰ grã sum̃ salui facti. Hȩcgͥ
inqͥt gratis ꝑ sanguinẽ ipsiꝰ. Unde hi qͥ ñ ꝑ illã liberant̃ siue qͥa
audire ñdũ potuer. siue qͥa obȩdire noluer̃. siue etiã cũ ꝑetatẽ
audire ñ possent. lauacrũ regenerationis qđ acciꝑe possent ꝑ qđ
salui fierent ñ acceꝑunt. iuste utiq dãnant᷑ qͥa sine peccato ñst̃
uł qđ originalit̃ traxert̃. uł qđ malis morib addider̃. Om̃s enĩpec

Expanded text:
ltam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. Haec igam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. S ideo dĩ & xp̃i dr̃. qđ eiꝰ nob largitate donat᷑. lusticia gͦ sine
lege. ñ sine lege manifestata. Emͦ enĩ ꝑ legẽ testificata. si sine
credenti confert sine adiutorio legis. hoc ẽ ñ aditꝰ lege&ndo
& miscdam in lingua portet. Legẽ scilicet q̃ reos faciat suꝑbos.
miscd̾am uͦ qua iustificet humiliatos. lusticia g̃ dĩ ꝑ fidẽ ihu¬

Expanded text:
et Christi dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si sine credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a leget misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustitia ergo dei per fidem I
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃na. maluit dicere. Grã aut̃ dĩ uita ȩt̃na. ut hinc incelligeremꝰ
ñ ꝓ meritis nr̃is dm̃ nos ad ȩt̃nã uitã sed ꝓsua miseratione ꝑ¬
ducere. De qͦ in psalmo dicit homo eiꝰ animȩ suȩ. Qͥ coronat te
in museratione & miscłia. Nunqͥd ñ corona bonis oꝑib red-¬
dit᷑: Sed qͥa ipsa bona oꝑa ille in nob̾ oꝑat᷑ de qͦ dictũ ẽ. ds̃ est
enĩ qͥ oꝑat᷑ in uobis & uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate. icdeo dix̃¬

Expanded text:
aeterna, maluit dicere, « gratia autem Dei, vita aeterna, » ut hinc intelligeremus aeterna, maluit dicere, « gratia autem Dei, vita aeterna, » ut hinc intelligeremus non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona vol
Abbreviated transcription (Latin):
ti liberi fuistis iusticiȩ. Qualis queso potest serui addictili
bertas. nͥ qͣndo eũ peccare delectat: Liberalit̃ enĩ seruit. qͥ sui
dñi uoluntatẽ libent̃ facit. Ae ꝑ hoc ad peccandũ liber est: q̃
peccati seruus ẽ. Unde ad iuste faciendũ liber ñ erit. nͥ a pecca¬
to liberatꝰ. eẽ iusticiȩ ceperit seruus. Ipsa ẽ uera libertas ꝓpter¬
uendito. nͥ redimat ciuꝰ illa uox est: si uos filius liberauerit. tc̃
uere liberi eritis: Est quedã confusio tẽporalis. utilis ꝑtur¬
batio animi respicientis peccata sua. respectione horrentis. hor¬
rore erubescentis. erubescendo corrigentis. Unde dicit apostoł.
Quã enĩ głam habuistis in his: in qͥb nunc erubescitis : Ergo
erubescere illos dicit tñ fideles. ñ de p̃sentib donis. s de p̃teri¬
tis peccatis. Hanc confusionẽ ñ formidet xp̃iañ. lmmo si hanc ñ
habuerit. ȩt̾nã habebit. Stipendiũ enĩ peccati mors. Merito

Expanded text:
 vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatvendito, nisi redimat eum, cujus illa vox est: « Si vos Filius liberaverit, tunc eternum. Nam est quaedam confusio temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua, respectione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia corrigentis; unde dicit et Apostolus: Quam enim gloriam habuistis tunc in his, in quibus nunc erubescitis ? Ergo erubescere illos dicit jam fideles, non de praesentibus donis, sed de praeteritis peccatis. Hanc confusionem non formidet christianus: imo si hanc non habuerit, aeternam