comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Non potest ciuitas abscondi super
montẽ posita. Ac ne hoc putemꝰ dici de
monte syon iuixta errorẽ hebreorũ: seq̃n¬
ti uersiculo euangłicȩ p̃dicationis sacra¬
m̃ta monstrantur. Quia repletat terra
scientia dñi. hoc ÷ illud qͦd supra dicebat᷑
obscurius. habitabit lupus cũ agno. &
pardus cũ hedo accubabit. Qiuxta consu¬
etudinẽ suã : ꝓpħalia infine uerba pandũ¬
tur. Sicut aquȩ inquit maris operientes.
Quomͦ aquȩ maris operiunt ꝓfunda maris.
hoc est terrã quȩ oꝑta ÷ fluctib: sic scientia
dñi om̃is terra complebitur: quã diuersoꝵ
prius morũ coniunctionẽ. etiã beatꝰ apłs
petrus in uase linteo. qͦđ de cęlo demissũ ÷
se uidisse testatur: habentẽ quatuor pͥn¬
cipia. quas quatuor mundi plagas intelli¬
gimus: ut repletam terrã dĩ scientia cogno¬
scamus. In quo uase erant quadrupedia. &
serpentes. & bestiȩ. & uolatilia cęli: ut qͦd

Expanded text:
dicitur: Non potest civitas abscondi super dicitur: Non potest civitas abscondi super montem posita . At ne hoc putemus dici de monte Sion juxta Hebraeorum errorem, sequenti versiculo Evangelicae praedicationis sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra complebitur. Quam diversorum prius morum conjunctionem etiam beatus Apostolus Petrus in vase linteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam terram Dei scientia cognoscamus: in quo vase erant quadrupedia, et serpentes, et bestiae, et volatilia coeli, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
ci. &hic obseruandũ qͦd nonbos car¬
nes. sedleo paleas cõmedat. Paleas puto
inscripturis sc̃is. uerba simplicia in tel¬
ligi. Triticũ autẽ ⁊ interiorẽ medul¬
lam sensũ qui inuenit᷑ in littera. Et
frequent̃ euenit. ut homines scłi misti¬
ca nescientes. simplici scripturarũ lec¬
tione pascantur. Infans quoq qͥ ma¬
litia paruulus ÷ mittet manũ in fora¬
mine aspidis: & de obsessis hominũ
corporib fugabit dȩmones. Qui aut̃
ablactatus ÷ & nequaquã lacte nutr̃i¬
tur infantiȩ. sed iam sõlido uescitur
cibo: iste in reguli cauernã mittet
manũ. hoc ÷ in ipsũ sathanȩ habita¬
culũ. & inde eũ extrahet. Unde &¬
Apłis potestas data ÷. ut calcarent suꝑ ser¬
pentes & scorpiones: & suꝑ om̃em forti¬
tudinẽ in imici. Noce̾re autẽ & occiđe
nequaquã põterunt uenenata priꝰ ani¬
malia eos qui habitauerint in monte sc̃o
dĩ: qͥ interp̃tat᷑ eccła. de quo in eu̾głio

Expanded text:
ci. Et hic observandum, quod non bos carci. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inde eum extrahit. Unde etolis potestas data est, ut calcarent super serpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam de qͦ dictum ÷ beniamin lupꝰ
rapax habitabit cũ agno. uel a nania
a quo baptizatus .ẽ. uł petro apło cui
dictum ÷ pasce agnos meos. Et pardus
qui prius mutabat uarietates suas. lotꝰ
in fonte xp̃i accubabit cũ hedo. ñ qui
asinistris. ẽ sed qui immolant᷑ in pascha
dñi. Et hoc notandũ qđ non agnus &e
hedus habitent cũ lupo & pardo. sed¬
lupus & pardus agni & hedi imitentur
innocentiã. Leo quoq prius ferocissimꝰ.
&oius & uitulus parit̃ morabunt᷑. Qđ̃
cotidie cernimꝰ in eccła. diuites ⁊ pau¬
peres. potentes: ihumiles: reges atque
priuatos parit̃ cõmorar. & apueris
paruulis quos apłos intelligimꝰ. & a pos¬
tolicos uiros imperitos sermone: sed
ñscientia regi in eccła. Qui cũ int̃ se
disciplina dñi fuerint federati. itaut
eorũ quoq familiȩ coniungant᷑: cunc
complebit᷑. simul requiescent catuli eo¬
rum. Leo quoq ñ carnes comedet sed
paleas. qͥuo scilicet uescatur cibo simpli¬

Expanded text:
Ecclesiam, de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha Domini. Et hoc notandum, quod non agnus et haedus habitent, et lupus et pardus agni et haedi imitentur innocentiam. Leo quoque prius ferocissimum, et ovis, et vitulus pariter morabuntur. Quod quotidie cernimus in Ecclesia, divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simpli
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Qui prius in solitudine dixe¬
ratis. quando ascendistis de terra ȩgip¬
ti. & mare siccatũ est rubrũ. cantẽmꝰ
dño gloriosȩ enĩ magnificatus. ẽ. & relqͦ
nunc ꝑcussa lingua maris ȩgypti. &
flumine illiꝰ arefacto atq conciso. hu¬
miliato. glorificate dñm ⁊ dicite. Con
furorẽ tuũ : miscđiam consecutus sũ.
Tues enĩ saluator m̃s id ÷ iħc. ⁊ nequaꝗ¬
fidutiã habebo in idolis. nec timebo
quȩ ñ sunt timenda: sed tues fortitu¬
domea & laus mea. qui mͥ factus es in
salutẽ. Audiat sceleratissima heresis.
factũ dñm his qui saluant᷑ & quorũ prius
dñs non erat. ut creationẽ inscripturis
atq facturã. non semꝑ conditionẽ eorũ
quȩ ñ erant: sed interdũ grãm in eos qͥ
meruerint. sibi dm̃ fieri intelligamus.
Haurietis aquas in gaudio de fontibus
saluatoris. Quẽ suproc emmanuel & spo¬
lia detrahe. festina p̃dari. & reliquis ap¬

Expanded text:
s: Qui prius in solitudine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rubrum: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: et nunc percussa lingua maris Aegypti, et flumine illimiliato, glorificate Dominum, et dicite: Conffurorem tuum, misericordiam consecutus sum; tu es enim Salvator meus, id est, Jesufiduciam habeo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda; sed tu es fortitudo mea, et laus mea, qui factus es mihi in salutem. Audiat sceleratissima haeresis, factum Dominum his qui salvantur, et quorum prius Dominus non erat, ut creationem in Scripturis sanctis atque facturam, non semper conditionem eorum quae non erant, sed interdum gratiam in eos qui meruerint sibi Deum fieri, intelligamus. Haurietis aquas in gaudio, de fontibus Salvatoris. Quem supra Emmanuel, deinde, spolia detrahe, festina praedari,
Abbreviated transcription (Latin):
tes eam: sed capientes & suo calcantes
pede. Prudens & xp̃ianus lector. hanc
habeat repmissio nũ ꝓpħalium regulã.
tes: carnalit̃ futura contendunt. nos
sp̃ualit̃ iam transacta doceamus: ne ꝑ
occasionẽ istius modi fabularum. & in¬
extricabiliũ iuxta apłm quęstionum.

Expanded text:
tes eam, sed capientes et suo calcantes tes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, tes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum multarũ qui prius uno fluebat al¬
ueo. & intransibilis erat: in septem ualles
humillimas & riuos diuisus. ẽ. atq conci¬
sus: ut calciatis pedib transiretur. Hoc
autẽ tropologice significat. quod gentẽ
egiptiorũ in tantũ id olatriȩ & uanissimȩ
suꝑsticioni deditam. ut accipitres. noctũ¬
as. canes. & hyrcos. & asinos. diuino nomi¬
ne consecrarent: de infinita regni poten¬
tia ꝑsingulos romani imperii iudices
distribuerit: ut aliũ iudicẽ habeat the¬
bais. aliũ lybia. aliũ pentapolis. aliũ
egyptus. aliũ alexandria. & diuerse re¬
giones. quos No aioic egiptii uocant. Pro
currere: & ad popłos egipti ultimos ꝑue¬
nire. & quo modo temporib morsi ru¬
brũ siccatũ est inare. ut popłs de egipto
fugeret: sic econtrario ȩgipti flumina
siccabunt᷑. ut reliquiȩ popłi dĩ quȩ ab
assyrus ⁊ diuersis gentib saluabuntur
transeant in egiptũ: nequaquã fugien¬

Expanded text:
rum multarum, qui prius uno fluebat alrum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propcurrere, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugien
Abbreviated transcription (Latin):
euangelicȩ p̃dicationi: sic ipse dñs quia
in apłissius illa ꝑfecit. desolabit. ñ mare
maris egipti. quȩ prius contra dñm blas¬
phemabat. & suꝑstitione̾ egyptiȩ preerat.
unde & in psalmis legimus. Hoc mare mag¬
nũ & spaciosũ: ibi reptilia quorũ non est
numerus. Iuib infertur: dracco iste quẽ
plasmasti ut illuderet ei. Desolabit igit᷑
siue intficiet. hoc est anaematice ut the¬
odotio. aquila ⁊ simmachus transtulert̃
linguã maris egipti. &leuabit manũ suã¬
suꝑ flumina egypti infortitudine sp̃u sui
uel sp̃u uiolentissimo: qđ regnũ intelligimꝰ
romanoꝵ. Regrante enĩ cȩsare augusto.
quando flos de radice conscendit. ⁊ in orbe
romano prima facta. ẽ descriptio: poten¬
tissimũ prius regnũ egiptiorũ. qͦd multis
durauit ȩtatib eleõpatre morte destructũ
est: & ꝑcussus. ẽ. amnis egyptius in septem
riuis siue inseptem uallib Nilus enĩ a qua¬

Expanded text:
Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et superstitioni Aegyptiae praeerat. Unde et in Psalmis legimus: Hoc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolabit igitur, sive interficiet, hoc est ἀναθεματίσει, ut Theodotio, Aquila et Symmachus transtulerunt, linguam maris fortitudine spiritus sui, vel spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de radice Jesse conscendit, et in orbe Romano prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, 165 et percussus est amnis Aegyptius in septem rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aqua
Abbreviated transcription (Latin):
& moab extendent manus suas. iuxta
illud qͦd sub ꝑsona dauid. xp̃s mistice
loquit᷑. In idumeã extendã calciam̃ tum
meũ .mͥ. alienigene seruient. Hȩ enun
gentes eo temꝑe quo isaias propħabat.
aduersariȩ erant popło iudȩoꝵ : &e id¬
circo nunc dicit. quod postqnã surrexit
radix iesse ut regnet ingentib & uexil¬
lum crucis obsalutẽ totius orbis fuerit
eleuatũ: tunc etiã idumea. ⁊ moab &
filii ammon. om̃is scilicet arabiȩ latitu¬
do dent apłis manus: & in locis idola¬
triae xp̃i ȩcclesiae suscitentur.
Et desolabit dñs linguã maris egypti. & le¬
uabit manũ suã suꝑ flumen infortitudine
sp̃s sui: & ꝑcutiet eũ inriuis septẽ. ita ut
transeant ꝑ eũ calciati: &iua erit residuo
popło meo qͥ derelinquet᷑ ab assyruis. sicut
fuit israeli in die qua ascendit de terra ȩ¬
gipti. Q uomͦ idumea ⁊ moab ⁊ filii ammon
tradent manus suas apłis. ut oboediant

Expanded text:
t Moab extendent manus suas, juxta t Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice loquitur: In Idumaeam extendam calceamentum meum: mihi alienigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idololatriae Christi Ecclesiae suscitentur. Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti, et levabit manum super flumen in fortitudine spiritus sui, et percutiet eum in rivis septem: ita ut transeant per eum calciati. Et erit via residuo populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. sed qm̃ repellitis illud & indignos
uos iudicatis ȩterna uita: ecce conuer¬
timur ad gentes. sicut p̃cepit nob̾ dñs.
Quatuor autẽ plagas. orientẽ. & occi¬
dentẽ. meridiem. & septentrionẽ. signifi¬
cat. ut ꝑ hȩc mundi uocatio demonstret᷑.
Eo temꝑe inquit isaias. nequaquã ephra¬
im & uidas. qui nunc me ꝓphetante int̾
se hostili odio dissidunt inimici eoꝵ. sed
uixta et echielis ꝓphetiã. duȩ uirgę in
unã uirgã copulabunt᷑: &e iungent᷑ in xp̃i
eccła. qui prius fuerant separãti: ita ut in
gentib comiuni labore desudent. & uo¬
ꝑ mare uolueri cursu ꝑgant ad cȩteras
nationes. siue uixta .lxx. interp̃tes. uola¬
bunt in nauib alienigenarũ: &e mare si¬
mul p̃dabuntur. quod de unius pauli
italiam quoq ut ipse scribit. & ad hispa¬
nias alienigenarũ portaret nauib Igit᷑
ephraim oe̾ udas. idest qui de duodecĩ
tribub in xp̃m crediderint ex iudȩis.
simul p̃dabuntur orientẽ. & in idumẽã.¬

Expanded text:
os vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes, sicut praecepit nobis Dominus . Quatuor autem plagas, orientem, et occidentem, meridiem et septentrionem significat, ut per haec mundi vocatio demonstretur. Eo tempore, inquit Isaias, nequaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophetante, inter se hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophetiam, duae virgae in unam virgam copulabuntur, et jungeEcclesia qui prius fuerant separati, ita ut in gentibus communi desudent labore et vo mare volucri cursu pergant ad caeteras nationes. Sive juxta LXX Interpretes: volabunt in navibus alienigenarum, mare simul praedabuntur: quod de unius Pauli Italiam quoque , et ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum portatus est navibus . Igitur Ephraim et Judas, id est, qui de duodecim tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea e
Abbreviated transcription (Latin):
esse contendunt. Post uocation em gͥ
gentiũ. quȩ quondã in caudã repu¬
tate sunt : isrł in caudam reputabi¬
tur. ut apponat dñs scđo manum
suã. & possid eat residuũ popłi sui de
quo & supra legimꝰ. non omnẽ isrł
sed reliquias. eẽ. saluandas: quȩ reli¬
ctȩ fuerint ab assyriis &e ab egipto.

Expanded text:
esse contendunt. Post vocationem igitur esse contendunt. Post vocationem igitur gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fue
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Qleuabit signũ innationes. & congre¬
gabit ꝓfugos usrł: & disꝑsos uidã collig&
aquatuor plagis terrȩ. & auferetur re¬
lus ephraim: & hostes iuda peribunt.
Ephraim ñ emulabitur iudã & iudas ñ¬
pugnabit contra ephraim: ⁊ uęlabunt.
in humero philistum ꝑ mare. simul
p̃dabuntur filios orientis: & idumea..¬
& moab p̃ceptũ manus eorũ: & filu
ammon oboedientes erunt. In die il
la hoc ÷ in illo temꝑe de quo & supra
dictum ÷ :cũ surrexerit radix iesse in
signũ popłoꝵ: siue ut dominet᷑ gen¬
tium: apponet dñs scdo manũ suã.
ut nequaquã iuxta nr̃os uidaitantes
infine mundi.cũ intrauerit plenitu¬
do gentiũ. tunc om̃is isrł saluus fiat:
sed hȩc om̃ia in primo intelligamus
aduentu. Neq pͥossumꝰ cũ una dies
dicat᷑. & nunc & supra: illã referre ad
primũ aduentũ. & istam ad scđm.
ne ꝑ hȩc quȩ secunt᷑ & illa quȩ p̃ces¬
serunt. ad eum referenda sint xp̃m:
quẽ udȩi necdũ uenisse sed uenturũ

Expanded text:
nationes et congregabit profugos Israhel et dispersos Iuda colliget a quattuor plagis terrae et auferetur zelus Ephraim et hostes Iuda peribunt Ephraim non aemulabitur Iudam et Iudas npugnabit contra Ephraim et volabunt in umeros Philisthim per mare simul praedabuntur filios orientis Idumea et Moab praeceptum manus eorum et filii Ammon oboedientla, hoc est, in illo tempore, de qua et supra dictum est, cum surrexerit radix Jesse in signum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequaquam juxta nostros Judaizantes in fine mundi, cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat ; sed haec omnia in primo intelligamus adventu. Neque enim possumus, cum una dies dicatur et nunc et supra, illam referre ad primum adventum, et istam ad secundum: ne per haec quae sequuntur, et illa quae praecesserunt ad eum referenda sint Christum, quem Judaei necdum venisse, sed venturum
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃temur eccłiam: de qua & quinqͣ¬
gesimus psalmus canit. Benigne fac in
bona uoluntate sion. ⁊ edificent᷑ mu¬
ri ierłm: ut acceptabile fiat in ea dño
sacrificium iustitiȩ. oblationes & holocau¬
sta. & uitulus quẽ poenitenti pat̾ clemen¬
tissimus im molauit.

Expanded text:
interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquainterpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: « Benigne fac in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. » Ut acceptabile fiat in ea Domino sacrificium justitiae, oblationes et holocausta, et vitulus, quem filio poenitenti pater clementissimus immolavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cantate dño qm̃ magnifice fecit. annunti¬
ate hoc in uniuersa terra. Hȩc p̃cipiunt᷑
ab apłis. & reliquis isrł. his qui de gentib
crediderunt: ut soli confiteantur dño.
& idolis derelictis inuocent nom̃ eius: &
est qđ magnifice fecerit. & in om̃i orbe
habitatiosion: quia magnus in medio tui
sc̃s isrł. Primũ dicendũ uxta litteram.
Ohabitatiosion exulta ⁊ lauda dm̃ tuũ.
quod qui tułs ante uidebatur deus. &
modicis iudeȩ terrȩ claudebat᷑ angustiis:
nunc repleuerit om̃em terrã scientia
sua. & de morte consurgens regnet iN
gentib & ipsũ nationẽs dep̃cent᷑ atque
adorent. lta dum taxat ut adiciat se¬
cundo manũ suã ad possidendũ quod
reliquũ est popłi sui. & congregandos
profugos isrł. & disꝑsos uida colligendos
aquatuor plagis terrȩ: q̃uia seminarum
euangelui ꝑ apsos qui exudeis erant. ꝓ¬
cessit de fontib isrł. Melius autẽ ÷ ut
sion idest speculã insublimib collogatã.

Expanded text:
m magnifice fecit: annuntiate hoc in universa terra. Haec praecipiuntur ab Apostolis et reliquiis Israel his qui de gentibus crediderunt: ut soli confiteantur Domino, et idolis derelictis, invocent nomen ejus: et sit quod magnifice fecerit, et in omni orbe habitatio Sion, quia magnus est in medio tui sanctus Israel. » Primum dicendum juxta litteram: O habitatio Sion, exsulta et lauda Deum tuum, quod qui tuus ante videbatur Deus et modicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur atque adorent, ita duntaxat, ut adjiciat secundo manum tuam ad possidendum, quod reliquum est populi sui, et congregantes profugos Israel et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae, quia seminarium Evangelii per apostolos, qui ex Judaeis erant, processit a fontibus Israel, melius autem est, ut Sion, id est speculam in sublimibus collocatam
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit dicens: liocabis nom̃ eius iħc. ipse
enĩ saluũ faciet popłm suũ: nunc uocat
saluatorẽ. & de eius fontib aquas p̃di¬
cat hauriendas. nequaquã de aquis
fluminis egipti quȩ ꝑcussȩ sunt. neq
de aquis fluminis rasin. sed de fontib
iħu: hoc enĩ hebreorũ lingua saluator
exprimit᷑. Unde & ipse clamabat in eũ¬
gelio. Qui sitit ueniat ad me & bibat.
qui credit in me sicut dixit scriptura.
flumina de uentre eius fluent aquȩ
uiuȩ. Hoc autẽ inquit euangelista di¬
cebat de sp̃u scõ. quẽ credentes in eum
accepturi erant. Et in alio ipse loquit᷑
euangłio. Qui biberit de aqua quam
ego dedero ei. non sitiet in ȩternũ: sed
aquȩ salientis in uitã eternã. fontẽ salua

Expanded text:
nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum : nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasin, sed de fontibus Jesu, hoc enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui crediderit in me, sicut dicit Scriptura: Flumina de vivae. Hoc autem, » inquit Evangelista, « dicebat de Spiritu sancto, quem credentes in eum accepturi erant . » Et in alio ipse loquitur Evangelio: « Qui biberit de aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum, sed alientis in vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
apłi in toto orbe disꝑsi euangłm p̃dica¬
rent. ita ut quidã ꝑsas indosq penitra¬
rint. & ethẏopia daret manus suas dõ.
& transflumina ethiopiȩ in dexp̃o
munera deferrentur. Ac ne solũ orien¬
tales popłos significare uideatur. un¬
git &ereliqua: & ab insulis maris Pnsulaᷤᷤ
autẽ maris occid entalẽ plagam signi¬
ficat. quȩ occeani ambitu clauditur.
Leuabit gͥ signũ crucis in uniuersas
nationes. ⁊ de synagogis iudȩorũ pri¬
mũ isrł popłos congregabit: ut apłi p̃¬
ceptũ saluatoris implerent qͥ dixerat.
lte ad oues ꝑditas domus isył. Deniq
& paulus ad incredulos loquit᷑ ex iude

Expanded text:
i in toto orbe dispersi Evangelium praedicarint: ita ut quidam Persas Indosque penetrarent, et Aethiopia daret manus suas Deo, et trans flumina Aethiopiae inde Christo munera deferrentur. Ac ne solum orientales populos significare videatur, jungit et reliqua: Et ab insulis maris. Insulas autem maris occidentalem plagam significat, quae Oceani ambitu clauditur. Levabit igitur signum Crucis in universas nationes, et de synagogis Judaeorum primum Israel populum congregabit, ut Apostoli praeceptum Salvatoris implerent, qui dixerat: Ite ad oves perditas domus Israel . Denique et Paulus ad i
Abbreviated transcription (Latin):
tate renes dñi circun dentur. Sed &
hoc interrogemꝰ eos quid dignũ sit dñi
maiestate. ut lupus & agnus pascantur
simul. & pardus cũ hedo accubet. & leo
paleas comedat. & puer paruulus mit¬
tat manũ in foramine aspidũ: nisi for¬
te uxta fabulas poetarũ. aureũ no¬
bis saturni sȩculũ restituent: in quo
lupi & agni pascentur simul. & mul¬
so uno plena current flumina. ⁊ de
foliis arborũ distillabunt mella dul¬
cissima. lacteisq fontib om̃ia cõple¬
buntur. Quodsi responderint ꝑbeati¬
tudine tempoꝵ hȩc futura. ut absq
cuiusquã noxa homines bonis omnib
ꝑfruantur: audiant a nobis nichil. ẽẽ.
bonum nisi uirtutẽ. & nichil malũ ni¬
si uitiũ. Dicente psalmista. Quis ÷ ho¬
mo qͥ uult uitã. & diligit dies uidere

Expanded text:
tate, renes Domini circumdentur? Sed et tate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer parvulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ occident in uniuerso monte sc̃o meo.
quia repleta ÷ terra scientia dñi. sic̃ aquȩ
maris operientes. Hȩc quoq uidȩi ⁊ nr̃i
iudaitantes uxta litterã. futura conten¬
dunt: ut inclaritate. xp̃r quẽ putant in
fine mundi. ẽẽ. uenturũ. om̃s hestiȩ re¬
digantur in mansuetudinẽ. & pristina fe¬
ritate deposita. Lupus ⁊agnus pascant᷑
simul: &cȩtera cũ cȩceris quȩ nunc uidẽ¬
mus sib esse contraria. Quos in terrogare
debemus. si om̃ia p̃sentis locis sic accipi¬
untur ut scripta sunt. ⁊ nichil referatur
ad intelligentiã sp̃ualem. iuxta illud
apłi qui ait: benedictus ÷ ds̃ ⁊ pat̾ dñi nr̃i
itłu xp̃i. qui benedixit nos in om̃i benedi¬
ctione sp̃uali in cęlestib in xp̃o: ergo ce
radix & uirga & flos. ñ referantur ad
sensũ. terraq ꝑcussa uerbo dĩ & interfec¬
tus impius sp̃u labiorũ eius. sic intelligan¬
tur ut scripta sunt: ⁊docere cogantur:
quomꝰ rebus incorporeis iustitia & ueri¬

Expanded text:
n occident in universo monte sancto meo, quia repleta est terra scientia Domini: sicut aquae maris operientes. Haec quoque Judaei et nostri judaizantes juxta litteram futura contendunt, ut in claritate Christi, quem putant in fine mundi esse venturum, omnes bestiae 159 redigantur in mansuetudinem, et pristina feritate deposita, lupus et agnus pascantur simul, et caetera cum caeteris, quae nunc videmus sibi esse contraria. Quos interrogare debemus, si omnia praesentis loci sic accipiuntur, ut scripta sunt, et nihil refertur ad intelligentiam spiritalem, juxta illud Apostoli, qui ait: Benedictus Dui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo , ergo et radix, et virga, et flos non referantur ad sensum: terraque percussa verbo Dei, et interfectus impius spiritu labiorum ejus, sic intelligantur, ut scripta sunt: et docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veri
Abbreviated transcription (Latin):
tia & his contraria. pauꝑtas. infir¬
mitas. in opia etiã apud philosophos
scłi: nec int̾ bona reputant᷑. nec int̾
mala: sed appellantur in differentia.
Unde & stoici qui nr̃o dogmati in ple¬
risq concordant: nichil appellant bo¬
nũ. nisi solam honestatẽ atq uircutẽ.
nichil malũ. nisi turpitudinẽ. Haec
breuit̃ diximus: ut iudaitantes nr̃os
grauissimo somno stertere conuinca¬
mus. Cȩterũ uixta uiuificantẽ sp̃m

Expanded text:
raria, paupertas, infirmitas, et inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs scribit: quẽ dñs iħc interficiet sp̃i
oris sui. ꝑcusso autẽ impio: accinetus :
dñs iustitia & ueritate & fide. Ipse enĩ
factus. ẽ. nobis adõ sapientia. ⁊ iustia.
& sc̃ĩficatio. & redemptio: qui in euangłio
loquebatur. Ego sum lux. ⁊ uia. ⁊ ueritaᷤ.¬
de quo in psalmis dicit᷑. Ueritas de t̾ra
orta ÷: &e iustitia de cȩlo prospex̃. Unde
&e a płs hortat᷑ epbesios. State gͦ accinti
lumbos ur̃os inueritate. ⁊ induti loricam
iustitiȩ. Quod si ꝓueritate fides legit᷑. illud
dicendũ qͦd cingulũ dñi. quo cinctus . ẽ. &¬
ieremias: fides credentiũ sit. Habitabit
lupus cũ agno: & pardus cũ hedo accuba¬

Expanded text:
Apostolus scribit: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui . Percusso autem impio, accinctus est Dominus justitia et veritate et fide. Ipse enim factus est nobis a Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio et redemptio , qui et in Evangelio loqude Psalmis dicitur: Veritas de terra orta est: et justitia de coelo prospexit . Unde et Apostolus hortatur Ephesios: State ergo succincti lumbos vestros in veritate, et induti lorica justitiae . Quod si pro veritate, fides legitur, illud dicendum, quod cingulum Domini, quo cinctus est Jeremias , fides credentium sit. . Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accuba
Abbreviated transcription (Latin):
cendentẽ & manentẽ in eo. ipse. ẽ. qui
baptizat in sp̃uscõ. Porro in euangłio
cuiꝰ supra fecimꝰ m̃tionẽ. hȩc scripta
reperimꝰ. Factum ÷ autẽ cũ ascendis¬
set dñs de aqua: descendit fons om̃is
sp̃s scĩ &e requieuit suꝑ eũ. & dix̃ illi.
fili mi in om̃ib propħis expectabam
te ut uenires: & requiescerẽ in te. Tu
es enĩ requies mea. tues filius mns̃ pri¬
mogenitus. qͥ regnas insempit̃nũ. Qui
sp̃s dñi appellatur & sp̃s sapientiae.
Om̃ia enĩꝑ ipsũ facta sunt: & sine
ipso factum: nichil. Quod factũ ẽ

Expanded text:
manentem in eo, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto . Porro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus de aqua, descendit fons omnis Spiritus sancti, et requievit super eum, et dixit illi: Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te, ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in sempiternum. Qui Spiritus Domini appellatur et Spiritus sapientiae; omnia enim per ipsum facta sunt; et sine ipso factum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ bis in hoc loco ponit᷑ & in hebraĩco
non habetur. Ad sonitum fugae eius¬
contremisc& rama ciuitas saul: qͦd per¬
spicue falsum ÷. Ciuitas enĩ saul appel¬
latur gabee.ut in hebraico continet᷑:
deinde ueniet in gallim. audiet laisa.
audiet anathot. contremiscet mede¬
mena. habitatores autẽ gebin & col¬
les qͥsunt in ierłm idest excelsi quiq
uiri. ꝓuocantur ad consolandã ieru¬
salẽ. non longo post temꝑe sed imp̃¬
sentiarũ: & eadẽ die dum inuia est
assyrius. ut maneant in locis suis. &
ꝑturbati timore nequaquã fugiant.
Hoc iuxta litterã: cęterũ quidam in
isto loco cũ falsoꝵ nominũ iuxta .lxx.
echimologias inuenire ñ possit. nec se
inlibro hebraicorũ repperire potus¬
se testet᷑: mittit nos ad incertũ ut di¬
cat in extremo mundi temꝑe & in con¬
sũmatione huiꝰ scłi. imminentib pę¬
nis sensũ magnũ principẽ assirioꝵ

Expanded text:
quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejuscontremiscet Rama, civitas Saul: quod perspicue falsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: audiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebim et colles, quae sunt in Jerusalem, id est, excelsi quique viri, provocantur ad consolandam Jerusalem: non longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fugiant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nominum juxta LXX ἐτυμολογίας invenire non possit, nec se in libro Hebraicorum Nominum reperire potuisse testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
suã. atq concu̾teret suꝑ montẽ sioruł
despiciens eã atq cõntinens. uł salu̾tais
& cõminans. & ad mirans qđ toto sibi ori¬
ente subiecto. tam parua ciuitas poten¬
tiȩ suȩ ualeat repugnare. Hȩc iuxta
hebrȩos ut nobis abeis traditũ est. breui
sermone ꝑstrinximꝰ. Nunc qͥd iuxta. lxx
editionẽ ecelesiastici uir de hoc loco
sentiant subiciamꝰ. Cum uigũ assyriisiue
ut quidã male arbitrant᷑ babylonii ab¬
latum fuerit de humeris tuis atq cor¬
ruptũ. fugiens assirius sennacherib cũ
paucis reliquis ueniet inaggai: quae in
hebraico ñ habetur. & tanta erit fugien¬
tis trepidatio. ut ibi manere non audeat
sed transibit in mageddo: quã ⁊ ipsa scri¬
ptura ñ continet. Et quia sarcinis ppe¬
ditus uelocius fugere ñ poterit: depo¬
net uasa sua in machinis. & gradu con¬
cito transibit uallẽ: quã & ip̃sã hebreus
sermo ñ resonat. &rursũ ueni& inaggai.

Expanded text:
suam, atque concuteret super montem Sion, vel suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc locsentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam et ipsa Scriptura non continet. Et quia sarcinis suis praepeditus velocius fugere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai,
Abbreviated transcription (Latin):
magron. tantamq capiendȩ urbis
habebit fidutiã. ut apud machinas
comm̃det sarcinas suas quasi cito sub¬
uersa urbe reditũrus. quib depositis
transibit eã cursim & in gabee habe¬
bit diuersoriũ. quo paululũ ibidem
subsistente ut lassum refoueat exerci¬
tũ. rama urbs uicina terrebit᷑. gabee
saulis quondã ciuitas fugiet: tunc
& filia gallim quȩ hebraice dicit᷑ bech
gallim. ita heiulabit ut equoꝵ arbitre¬
ris hinnitũ. Unde olaisa. ⁊ pauꝑcula
uł obȩdiens siue humilis anathot: trib
enĩ modis interp̃tari potest. diligenter
attendite. & declinate currentes impe¬
tũ si potestis. Migrabit enĩ iã de sedib
suis urbs medemena. Uos aut̃ qui habi¬
tatis in collib qđ interp̃tat᷑ gebim. cuti
locorũ altitudine confortamini: id est
arma corripite: adhuc tantũ suꝑerat
diei ut stans in oppidulo nob & procul
urbẽ conspiciens ierłm agitaret manũ

Expanded text:
Magron, tantamque capiendae urbis Magron, tantamque capiendae urbis habebit fiduciam, ut apud Machmas commendet sarcinas suas, quasi cito subversa urbe rediturus: quibus depositis, transibit eam cursim, et in Gabee habebit diversorium: quo paululum ibidem subsistente, ut lassum refoveat exercitum, Rama urbs vicina terrebitur: Gaba Saulis quondam civitas fugiet. Tunc et filia Gallim, quae Hebraice dicitur BETH GALLIM  , ita ejulabit, ut equorum arbitreris hinnitum. Unde, o Laisa, et paupercula, vel obediens, sive humilis Anathoth tribus enim modis interpretari potest, diligenter attendite, et declimate currentis impetum, si potestis: migravit enim jam de sedibus suis urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum
Abbreviated transcription (Latin):
dicit in cantico canticorũ. Ego flos cam¬
pi & lilium conuallũi. Pro radice quã
soli . lxx. transtuler̃ in hebraico scriptũ
habet Geza. qđ aquila sr̃mmachus &
theodotio cormon int̾̃pretati sunt
idest truncum. & ꝓflore qui hebraice
dicit᷑ nezer. germen transtulerunt ut
ostenderent qͦd multo post temꝑe ba¬
byloniȩ captiuitatis. nullo de stirpe da¬
uid antiqui regni głam possidente: qͣsi
de trunco maria. & de maria xp̃s exor¬
tus sit. Illud quod in euangłio mathei
om̃s querunt ecclesiasti ͤ & ñ inueniunt
ubi scriptũ sit qm̃ natareus uocabitur:
eruditi hebreorũ de hoc loco assump¬
tum putant. Sed sciendũ quod hic ne¬
ter. ꝑ sade litterã scribatur. Cuius pro¬
prietatẽ & sonum int̃ ⁊ eta &e ls̃ latinꝰ
sermo ñ exprimit. Est enĩ stridulus &
strictis dentib uix linguȩ impressio¬
ne ꝓfertur: ex qua etiam sion urbs
seribitur. Porro natarei quos lacx. scĩ¬
hunc gͥ florem qui de trunco & de ra¬

Expanded text:
 Ego flos campi et lilium convallium . Pro radice, quam soli LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum habet   GEZA, quod Aquila et Symmachus et Theodotio κορμὸν interpretati sunt, id est, truncum. Et pro flore qui Hebraice dicitur   NESER, germen transtulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctihunc igitur florem, qui de trunco et de ra
Abbreviated transcription (Latin):
tra & ex rege qui in ea occisus ẽ. locus
petrȩ horeb nom̃ acciꝑet. Leuabit
ergo uirgam suã suꝑ mare rubrum
ꝑgens aduersum ethiopes: & leuabit
reuertens ad te ꝑuiam egipti. Sed
statim ut de egipto uenerit. auferet᷑
onus de humeris tuis & uigũ imꝑii
eius: ac seruire desistes. Quod iugũ
idest potentia assyrii: afacie olei id÷¬

Expanded text:
tra et ex rege, qui in ea occisus est, locus tra et ex rege, qui in ea occisus est, locus petrae Oreb nomen 151 acceperit. Levabit ergo virgam suam super mare Rubrum pergens adversus Aethiopes, et levabit revertens ad te per viam Aegypti: sed statim ut de Aegypto venerit, auferetur onus de humeris tuis et jugum imperii ejus, ac servire desistes. Quod jugum, id est, potentia Assyrii, a facie olei, id
Abbreviated transcription (Latin):
libereris. Ausculta quȩ dico: noli tune¬
re popłs m̃s qđ assur uincente capiariᷤᷤ.
Licet enĩ anno quarto decimo regis ete¬
chiȩ ascensurus sit sennacherib rex as¬
syrius. suꝑ om̃s ciuitates uida muni¬
tas & capiat eas. & misurus rapsacen
qui obsessum in ierłm popłm t̾reat:
tam̃ hoc scire debes. quod ñ te gladio
sed uirga ꝑcussurus sit. & ꝑgens contͣ
taracam regem echiopiȩ. & egyptios
ac mare rubrũ. ꝑuiam egipti: bacu¬
lum tantũ suũ eleuet contra te. & fe¬
rire non poterit. Adhuc enĩ paulu¬
lũ & reuersus de egipto cũ infinita ex¬
ercitus multitudine. atq obsidere te
cupiens. statim mea indignatione fe¬
rietur. & flagello illo quod quondã
aduersũ madianitas sub gedeone qͥ
altero nomine uocabatur hiero baal
suscitaui. quando oreb & rebee pͥnci¬
pes madianitarũ occisi sunt. suꝑ pe¬
tram durissimã id est silicẽ quȩ he¬
braice appellatur sur. ita ut expe¬

Expanded text:
libereris. Ausculta quae dico: noli timelibereris. Ausculta quae dico: noli timere, populus meus, quod Assur vincente capiaris. Licet enim anno quarto decimo regis Ezechiae ascensurus sit Sennacherib rex Assyrius super omnes civitates Judae munitas, ut capiat eas, et missurus Rabsacen, qui obsessum in Jerusalem populum terreat; tamen hoc scire debes, quod non te gladio, sed virga percussurus sit, et pergens contra Taracham regem Aethiopiae, et Aegyptios ac mare Rubrum per viam Aegypti, baculum tantum suum elevet contra te, et ferire non possit. Adhuc enim paululum, et reversus de Aegypto cum infinita exercitus multitudine, atque obsidere te cupiens, statim mea indignatione ferietur, et flagellum illud, quod quondam adversum Madianitas sub Gedeone , qui altero nomine vocabatur Jerobaal, suscitavi: quando Oreb et Zebee principes Madianitarum occisi sunt super petram durissimam, id est, silicem, quae Hebraice appellatur SUR  , ita ut ex pe
Abbreviated transcription (Latin):
sum babylonios quoꝵ rex nabuchodo¬
nosor fuit. sed aduersum sennacherib
regem dicant᷑ assyrioꝵ. Propt̃ hoc hȩc
dicit dñs exercituũ. Noli timere popłs
m̃s habitator sion ab assur. in uirga ꝑ¬
cutiet te. & baculũ suũ leuabit suꝑ te
in uia egipti. Adhuc enĩ paululũ mo¬
dicũq & consũmabitur indignatio. &
furor m̃s suꝑ scelus eorũ. & suscitabit
suꝑ eũ dñs exercituũ flagellũ. iuxta
plagam madian in petra horeb: & uir¬
gam suã suꝑ mare: & leuabit eã in uiã
egipti. Qerit in die illa. auferet᷑ onus
eius de humero tuo: ⁊ iugũ eius de col¬
lo tuo: & computresc& iugũ a facie olei.
est aquila. simmachus & theodotio ip¬
sum uerbũ posuere hebraicũ sur. ho¬
reb. ꝓ quo lxx interp̃tati sunt locũ tri¬
bulationis. De quo in suo dicemꝰ loco.
Difficile inquit tibi uidet᷑ oh abitator
sion. ut cunctis in circuitu assirio genti¬
bus subuigatis: tu solus de manib eius

Expanded text:
sum Babylonios, quorum rex Nabuchodosum Babylonios, quorum rex Nabuchodonosor fuit, sed adversum Sennacherib regem dicantur Assyriorum. Propter hoc haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habitator Sion ab Assur, in virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti. Adhuc enim paululum modicumqfuror meus super scelus eorum. Et suscitabit super eum Dominus exercituum flagellum, juxta plagam Madian in petra Horeb, et virgam suam super mare, et levabit eam in via Aegypti. Et erit in die illa: Auferetur onus ejus de humero tuo, et jugum ejus de collo tuo, et computrescet jugum a facie olei.est Aquila, Symmachus et Theodotio ipsum verbum posuerunt Hebraicum SUR OREB  . Pro quo LXX interpretati sunt, locum tribulationis: de quo in suo dicemus loco. Difficile, inquit, tibi videtur, o habitator Sion, ut cunctis in circuitu ab Assyrio gentibus subjugatis, tu solus de ejus manibus
Abbreviated transcription (Latin):
ris reliquiȩ saluȩ fient. Uerbũ enĩ con¬
sũmans & ad breuians in ȩquitate: q̃uia
uerbũ breuiatũ faciet dñs suꝑ terram.
Et sicut dixit isaias: Nisi dñs sabaoth re¬
liquiss& nobissemen sicut sodoma facti
essemꝰ & gomorrȩ similes fuissemus. Ubi
ergo tanti uiri p̃cẽdit auctoritas. cessoe
alia om̃is interp̃tatio. Et reuera silega¬
& in uidȩa fuerit multitudo. quando pas¬
sus. ẽ. dñs. intelligimꝰ uix paucos in apłis
breuiatus atq saluatus sermo euangeli¬
cus. ẽ. qui ꝓ cunctis laciniosȩ legis ceri¬
moniis dedit p̃ceptũ breuissiũ dilec¬
tionis & fidei. & quod nobis fieri nolue¬
rimus: ne fecerimus alteri. Unde & dñs in
euangłio. In his inquit duob mandatis.
pend&e om̃is lex & ꝓphȩ. Nonnulli hoc
capitulũ ad illa temꝑa referunt: qͣndo
sub ⁊orobabel filio salathiel & iħu filio
popłi reuersa ÷ in iuidȩam. Quib respon¬
debimus ñ eos seruare ordinẽ bistoriȩ.
maximȩ cũ ea quȩ secunt᷑ non aduer¬

Expanded text:
 consumens et brevians in aequitate, quia verbum breviatum faciet Dominus super terram . Et sicut dixit Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. Et relem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus, intelligimus vix paucos in apostolis utem atque perfectus sermo Evangelicus est, qui pro cunctis laciniosae Legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae . Nonnulli hoc capitulum ad illa tempora referunt, quando sub Zorobabel filio Salatiel, et Jesu filio Quibus respondebimus, 150 non eos servare ordinem historiae, maxime cum ea quae sequuntur, non adver
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ & timoris dñi. id est septenariꝰ
numerus qui septem oculi in uno la¬
pide dicunt᷑ in zacharia: requiescat
suꝑ uirgam & florem. qͥ de iesse ac ꝑ
hoc dauid stirpe surrexit. Specialit̃
autẽ sp̃s timoris dñi impleuit eum:
ꝓpt̃ eos qui tunore dñi indigent: qͥa
paruuli st̃ quẽ foras mittit ꝑfecta
dilectio. Qui enĩ timet pęnam hab&e
&e non÷ ꝑfectus. Unde & apłs loquitur
ad credentes. Non enĩ accepistis sp̃m
seruitutis iterũ in timore : sed accepis¬
tis sp̃m adoptionis. in qͦ clamamus
abba pater. Et in malachia legius.
Si pater ego sum. ubi est gła mea. Ec
si dñs ego sum. ubi est timor m̃s: De
quo timore canitur in psalmo. Uenite
filii audite me: timorẽ dñi docebo
uos. Non scđm uisionẽ oculorũ iudi¬

Expanded text:
s, et timoris Domini, id est, septenarius numerus, qui septem oculi in uno lapide dicuntur in Zacharia , requiescat super virgam et florem, qui de Jesse, ac per hoc David stirpe surrexit. Specialiter autem spiritus timoris Domini impleverit eum propter eos qui timore Domini indigent: quia parvuli sunt, quem foras mittit perfecta dilectio. Qui enim timet, poenam habet, et non est perfectus . Unde et Apostolus loquitur ad credentes: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore: sed accepistis Spiritum adoptionis, in quo clamamus Abba Pater . Et in Malachia legimus: Si pater ego sum, ubi est gloria mea? et si Dominus ego sum. ubi est timor meus ? de quo timore cantatur in Psalmo; Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos . Non secundum visionem oculorum
Abbreviated transcription (Latin):
in temꝑe. & excelsi statura succident᷑:
& sublimes humiliabunt᷑. & subuerten¬
tur condensa saltus ferro. & libanus
cũ excelsis cadet. Putant quidã hunc
locum adhuc dici de assirio. qđ illo
contrito om̃s in circuitu nationes q̃
ditioni illiꝰ subiacebant. succidant᷑
& humilientur: & saltus densissimꝰ sub
quoq cũ excelsis suis cadere: ut nichil
om̃ino assyriȩ resideat potestatis. Alii
uero adhoc loco uolunt principium
esse de xp̃o: maxime cũ & ea quȩ secũ¬
tur. & nos de illo. & circũcisio scripta
fateatur. Dixerat supra nom̃ pueri
de uirgine nascituri qͦd appellaretur
emmanuel: & postea ꝓphetissȩ concep¬
tus utero uocaret᷑ accelera spolia detrã¬
here festina p̃dari & ipse. eẽt. lapis of¬

Expanded text:
atura succidentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Putant quidam hunc locum adhuc dici de Assyrio, quod illo contrito, omnes in circuitu nationes, quae ditioni illius subjacebant, succidantur et humilientur, et saltus densissimus subquoque cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assyriae resideat potestatis. Alii vero ab hoc loco volunt principium esse de Christo: maxime cum et ea quae sequuntur, et nos de illo, et Circumcisio scripta fateatur. Dixerat supra nomen de Virgine pueri nascituri, quod appellaretur Emmanuel; et postea Prophetissae conceptus utero vocaretur, accelera, spolia detrahe, festina praedari
Abbreviated transcription (Latin):
& intellectus. sp̃s consilii & fortitudinis.
sp̃s scientiȩ & pietatis. & replebit eũ sp̃s
timoris dnũi. Usq ad principiũ uisionis
uł ponderis babylonis qđ uidit isaias
filius amos: om̃is hȩc ꝓphecia de . xp̃o
est. quã ꝑ partes uolumꝰ explanare. ne
simul ꝓposita atq diserta. lectoris con¬
fundat memoriã. Uirgam &e florẽ de
radice iesse ipsũ dñm iudȩi interp̃tan¬
tur: qͦ scilicet in uirga regnantis poten¬
tia. in flore pulchritudo monstretur.

Expanded text:
dinis: spiritus scientiae et pietatis: et replebit eum spiritus timoris Domini. Usque ad principium Visionis, vel ponderis Babylonis, quod vidit Isaias filius Amos, omnis haec prophetia de Christo est, quam per partes volumus explanare, ne simul proposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore pulchritudo monstretur.
Abbreviated transcription (Latin):
& aliud testimoniũ. qm̃ quẽ tu ꝑcussisti
ipsi persecuti st̃. Uerbũ hebraicũ. fura.¬
theodotio symmachusq uerterunt
AIINION id est torcular. qđ & ipsũ iuxta
inscriptionẽ trium psalmoꝵ dñicam
significat passionẽ. ipso dicente in isaia.
Torcular calcaui solus. & de gentib uir
non erat mecũ. Lxx. autẽ ꝓ torculari
nouũ sensũ inferentes. gloriosũ inter¬

Expanded text:
sti, ipsi persecuti sunt . Verbum Hebraicum   PTheodotio Symmachusque verterunt ληνὸν, id est, torcular, quod 155 et ipsum juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat mecum . LXX autem pro torculari, novum sensum inferentes, gloriosos inter