comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negabant: putantes morte deti¬
neri. qui solus inter mortuos
liber est. Ideo illum maledicit qͥ
non confitetur totum hominẽ
denuo assumptum resurrexis¬
se. id est xp̃m animam denuo
corpori conuinsisse. & in illis
duob denuo coniunctis in re¬
surrectione uere scđm hominẽ
uxisse. sicut ante mortẽ. Nam
in morte separata est anima a
carne. unde uere dicitur xp̃c
mortuus est: sed neutrum sepa¬
ratum est a uerbo dei. Auctori¬
tatib astruit carnem a uerbo¬

Expanded text:
negabant, putantes morte detinegabant, putantes morte detineri eum qui solus inter mortuos liber est. Ideo illum maledicit, qui non confitetur totum hominem denuo assumptum resurrexisse, id est, Christum animam denuo corpori conjunxisse; et illis duobus denuo conjunctis in resurrectione, vere secundum hominem vixisse sicut ante mortem. Nam in morte separata est anima a carne: unde vero dicitur Christus mortuus, sed neutrum separatum est a Verbo Dei. 3. Auctoritatibus astruit
Abbreviated transcription (Latin):
ritati innituntur qui as¬
serunt diuinitatem in mortẽ
recessisse ab homine scđm car¬
nem. ait enim athanasius. Ma¬
ledictiis qui totum hominem
quem assumpsit dei filius de¬
nuo assumptum uelliberatũ¬
est homo in resurrectione.
quem assumpserat in incar¬
natione. Deposuit gͦ eum in
morte. Separata gͣ fuit diui¬
nitas in morte ab humanita¬
te. Quib respondemus. quod
si his uerbis talis assumptio
intalligatur que sit scdm uni¬
onem: non carnem tantum s
totum hominem idest animã
et carnem denuo sibi uniuit
in resurrectione. quia non sim¬
pliciter hominem. sed totum
hominem assumptum dicit.
Totum gͥ hominem in morte
deposuit. idest animain & car¬
nem. Sed quis nisi hostis ueri¬
tatis dicat animam a uerbo de¬
positam: Et tamen uisi hoc fa¬
teantur quod totus homo sit
assumptus. non ꝓ eis facit illa
auctoritas que totum dicit as¬
sumptum. Sciendum est igit᷑
athanasium id dixisse contͣ illoꝵ
ꝑfidiam qui resurrectionẽ xp̃i

Expanded text:
ritati innituntur, qui asserunt divinitatem in morte recessisse ab homine secundum carnem. Ait enim Athanasius: Maledictus qui totum hominem quem assumpsit Dei Filius, denuo assumptumest homo in resurrectione, quem assumpserat in incarnatione; deposuit ergo eum in morte; separata ergo fuit divinitas in morte ab humanitate. Quibus respondemus quod si in his verbis assumptio talis intelligatur quae fit secundum unionem, non carnem tantum, sed totum hominem, id est, animam et carnem denuo sibi univit in resurrectione; quia non simpliciter hominem, sed totum hominem assumptum dicit. Totum ergo hominem in morte deposuit, id est, animam et carnem. Sed quis, nisi hostis veritatis, dicat animam a Verbo depositam? Et tamen nisi hoc fateantur, quod totus homo sit assumptus, non pro eis facit illa auctoritas, quae totum dicit assumptum. Sciendum est ergo Athanasium id dixisse contra illorum perfidiam, qui resurrectionem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ruisset. Sensit gͥ mortem parti¬
cipatione humani affectus quẽ
sponte susceꝑat. non nature sue
ꝑdidit potentiam ꝑ quam cunc¬
ta inuificat. sicut in sepulchro car¬
uem suam commoriendo ñ dese¬
ruit. sicut in utero uirginis con
nascendo formauit. Mortuus ẽ
gͦ non discedente uita. sicut pas¬
sus est non ꝑcunte potentia. Ne¬
ino tollit auimam eius ab eo: qi
potestatem habet ponendi et
sumendi. Ecce & hic habes xp̃m
non deseruisse carnem in mor.¬
te. & uitam non discessisse a mor¬
tuo: et quod sponte tradidit
sp̃m. non alius extorsit. Unde

Expanded text:
ruisset. Sensit ergo mortem partiruisset. Sensit ergo mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero virginis cum nascendo formavit. Mortuus est ergo non discedente vita, sicut passus est non pereunte potentia. Nemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponendi, etsumendi. Ecce et hic habes, Christum non deseruisse carnem in morte, et vitam non discessisse a mortuo; et quod sponte tradidit spiritum, non alius extorsit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
docet. tractans illud dñi
uerbum. Ego pono anintã meã
ut iterum sumam eam. nemo
tollit eam a me. sed ego pono eq̃.
a me ipso potestatem habeo po¬
nendi eam & iterum sum̃di eam.
Hic anuam dicit emissam. A q̃
emissa est: Ascipsa non ẽ emissa.
quia seipsam non posuit: nec
uerbum animam posuit uł car¬
nem. Caro gͦ animam posuit.
sed potestate in se manentis di¬
uinitatis. Potentia gͦ deitatisaĩa
diuisa est a carne: sed neutrum
bum ex quo suscepit hominẽ. id÷
carnem et animam. nunquam
deposuit animam ut eẽt anima
animam quando expirauit. qua
redeunte surrexit. Mors gͦ ad tẽpꝰ
carnem et animam se parauit: s
neutrum a uerbo dei. Caro igit᷑
ponit & suit animam. ñ potes¬
tate carnis. sod potestate inhabi¬
tantis carnem deitatis. Hic cuidẽ¬
ter traditur nec animam nec
fuerit unio. Unde augustinus
contra felicianum. Absit ut xp̃c
sic senserit mortem: ut quantũ
in se est uita uitam ꝑdiderit:
Si enim hoc ita eẽt: uita foris a¬

Expanded text:
docet, tractans illud Domini verbum: Ego pono animam meam, ut iterum sumam eam; nemo tollit eam a me, sed ego pono eam; a meipso potestatem habeo ponendi eam, et iterum sumendi eam; hic animam dicit emissam. A quo emissa est? A seipsa non est emissa, quia seipsam non posuit; nec Verbum animam posuit, nec carnem. Caro ergo animam posuit, sed potestate in se manentis deitatis. Potentia ergo deitatis anima divisa est a carne, sed neutrum bum ex quo suscepit hominem, id est carnem et animam, nunquam deposuianimam quando expiravit, qua redeunte resurrexit. Mors ergo ad tempus carnem et animam separavit, sed neutrum a Verbo Dei. Caro ergo ponit et sumit animam, non potestate sua, sed potestate inhabitantis carnem deitatis. Hic evidenter traditur nec animam nec fuerit unio. Unde Aug. contra Felicianum: Absit ut Christus sic senserit mortem, ut quantum in se est, vita vitam perdiderit! si enim hoc ita esset, vitae fons a
Abbreviated transcription (Latin):
& dr̃ neophitꝰ nuꝑ ad fidẽ ꝯuersus.
uł in disciplinã religiose ꝯu̾sati¬
onis rudis. H gͥ p̃cedunt baptismũ.
ñ qd̾ sine istis non possit ẽẽ uerus
baptismꝰ. s ut baptizandꝰ de fide
instruat᷑. & sciat cui debitor fiat
deinceps. ⁊ ut diaboli potestas in
eo minuat᷑. Uñ rabanꝰ. Ante baptis¬
mũ catheritandi debet in hoĩem
p̃uenirt officiũ. ut fidei cathecu.
ne baptismũ ꝯseqͣnt᷑. Non gͦ i
infantib creat᷑a dĩ exufflat᷑ uel

Expanded text:
r neophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptismus verus, sed ut baptizandus de fide instituatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumene Baptismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel
Abbreviated transcription (Latin):
instructio. Cathecizare ẽ instruere:
ut de simbolo ac rudim̃tis fidei.
Exorcizare ẽ adiurare: ut exi ab eo
ab infidelib discernunt᷑. sollatio:
quia ibi totiꝰ fidei sufficientia & in¬
tegritas collata c̃. Cathecismꝰ ⁊ exor¬
cismꝰ neophitoꝵ sunt: magisꝙ sa¬
cram̃talia ꝗ̃ sacram̃ta dici debeñ.

Expanded text:
instructio: catechizare est instruere, instructio: catechizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eoab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sac
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃to fidei. an de fide m̃tis ibi
dei affectu. quomodo uerũ ẽ cũ
turus paruulꝰ spondet᷑ cũ creue¬
rit: Sicut & oĩb põpis diaboli
respondet᷑ abrentntiare. Qd̃ si ñ
seruauerit: factus adultus tene.¬
bitur ipse uł sponsor. Sane dici
pot̃ ibi respondi ꝓ paruulo: qd̾
ad maiorẽ etatẽ si uenerit. & pom¬
pis diaboli renuntiabit. & sanam
fidẽ tenebit. cuiꝰ tẽ sacram̃tũ reci¬
pit. Hacaũ sponsione paruulus
ꝓ q̾ fit tenebit᷑ ñ sponsor. si tñ ut
cautio ĩpleat᷑. quantũ inse ẽ. et¬
diligens circa eũ ꝓ quo respondit
sollicitudo. De hoc augꝰ. Certissi¬
mam timisistis cautionẽ. q̃ renũ¬
tiare põpis diaboli spopondatis.
in cathecumino: cuiꝙ addit᷑
exorcismꝰ. Ante baptismũ enĩ
fit cathetismꝰ & exorcismꝰ: post
cathecisinũ seqͥt᷑ a cxorcismꝰ. ut ab
eo qͥ iam fide instructus ẽ adu̾saria
uirtꝰ pellat᷑. Exorcismꝰ de greco in la¬
tinum dr̃ aduratio. cathecisimis

Expanded text:
sacramento fidei, an de fide mentis ibi dei affectu, quomodo verum est, cum turus parvulus spondetur cum creverit, sicut et omnibus pompis diaboli spondetur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adultus, tenebitur ipse, vel sponsor? Sane etiam dici potest ibi sponderi pro parvulo, qui ad majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, opdiligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua renuntiare pompis diaboli spopondistis.in catechismo, cui additur exorcismus. Ante Baptismum enim fit catechismus et exorcismus, post catechisinstructus est, adversaria virtus pellatur. Exorcismus de Graeco dicitur in Latinum adjuratio; catechismus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui iocans sicut mimꝰ com¬
memoratione tñ tͥnitatis ĩmer¬
gitur: utr̃ baptizatus sit. Hoc
Si totũ ludicre ⁊ minuce ⁊ iocri¬
larit̃ ageretur. utr̃ apꝓbanduᷤ
eẽt baptismꝰ qui sic daret᷑: diui
tisma: ut cũ aliqͥ in balncũ uł in
tizandi illud geritur. Nam ĩ hoc
et in aliis sacram̃tis siẽ forma ẽ
seruanda: ita & intentio illud
celebrandi ẽ habenda. Iulud etiã
non te moueat. qd̃ qͥdã ñ ea fide
par uulos ad baptismũ ferunt.
ut ꝑ sp̃m ad uitã regenerentur
et̃nam. s eos putant hoc remedi¬
tatem. Non enĩ ꝓpt̃ea illi ñ regene¬
rant᷑. qr nec ab tił hac intentione
da .i. pascha & pentecosten: ut in
sabbato pasche uł pentecostes bap¬
tismi sacram̃tũ celebret᷑. Qui uͦ ne¬
cessitate mortis uł ꝑicłi urgentur:
oĩ tẽꝑe debent baptizari. De respon¬
suam ꝓsiteri debent. & expone̾ qͥd
petere uenerint ad eccłiam. una a
baptizando querit᷑. Ꝙd uenisti ad
eccłiam petere: Qui si adultus est:

Expanded text:
qui jocans, sicut mimus, commemoratione tamen Trinitatis immergitur, utrum baptizatus sit. Hoc Si totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur, divitisma, ut cum aliqui in balneum vel in tizandi illud geritur. Nam in hoc et in aliis sacramentis sicut forma est servanda, ita et intentio illud celebrandi est habenda. Illud etiam non te moveat, quod quidam non ea fide parvulos ad Baptismum ferunt, ut per Spiritum ad vitam regenerentur aeternam; sed eos putant hoc remeditatem; non enim propterea illi non regenerantur, quia nec ab illis hac intentione id est, Pascha et Pentecosten, ut in sabbato Paschae vel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni tempore debent baptizari. 7. De respsuam profiteri debent et exponere ad quod petendum venerint ad ecclesiam. Unde etiam a baptizando quaeritur: Quid venisti ad ecclesiam petere? Qui, si adultus est,
Abbreviated transcription (Latin):
one sacerdotii: cũ enĩ recipit or¬
dinẽ sacerdotuĩ. simul ⁊ hac cla¬
ues recipit. S ñ uidet᷑ qd̾ om̃s
uł soli sacendotes has claues ha¬
beant: qr pleriq añ sacrã orci¬
nationẽ sc̃iam discernendi hñt.
non oñis hñt sacerdotes: unde
dolendum ẽ atq lugendũ. Mul¬
ti enim licet indiscreti. atq seĩe
qua eminere debet sacerdos exor¬
tes. sacerdotii gradũ recipe pre¬
sumunt uita ⁊ scĩa indigni: qͥ
nec ante sacerdotiũ nec post sci¬
entiam hñt discernendiqui li¬
gandi sint uł soluendi. Ideoq
illã clauẽ in consecratione non
recipiunt: qr semꝑ seĩa carent.
Qui uͦ añ sacerdotiũ scĩa discer¬
nendi p̃diti funt. licet habeant
discretionẽ. non tñ in eis clauis
ẽ. qr ñ ualent ea claudẽ uł aꝑire.
Iddeo q cũ ꝓmouet᷑ in sacerdotẽ
clauẽ discretionis recte dr̃ acci
getur. ⁊ fit in eo clauis. ut ea iam
ualeat uti ad claudendũ ułaꝑi¬
endũ. Si alterã clauẽ habeant os

Expanded text:
enim recipit ordinem sacerdotalem, simul et has claves recipit. Sed non videtur quod omnes vel soli sacerdotes has claves habeant, quia plerique ante sacram ordinationem scientiam discernendi habentnon habent omnes sacerdotes, unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, licet indiscreti, atque scientiae qua eminere debent, exortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni; qui nec ante sacerdotium, nec post, scientiam habent discernendi qui ligandi sint vel solvendi. Ideoque illam clavem in consecratione non recipiunt, quia semper scientia carent. Qui vero ante sacerdotium scientia discernendi praediti sunt, licet habeant discretionem, non tamen in eis clavis est, quia non valent ea claudere vel aperire. Ideoque cum promovetur in sacerdotem, clavem discretionis recte dicitur agetur, et fit in eo clavis, ut ea jam valeat uti ad claudendum vel aperiendum. 2. Si alteram clavem omnes s
Abbreviated transcription (Latin):
suo ẽ indicio relinquendus.
qr ꝓhib̃i a nob̃ non debet acci¬
pere. qui in igne positꝰ nescit
ardere. Cum uͦ si amor ꝓcre¬
ande soboł s uoluptas dñat᷑
inoꝑe cõmixtionis: habeant
coniuges &̃ de cõmixtione sua
quod defleant. Tunc aũ uir qui
post admixtionẽ comugis lotus
aqua fuerit. ẽ sacrã cõmmuni¬
onem ualet acciꝑe: cũ ei scđm
p̃finitam sententiã eccłiam licu¬
erit intrare. De solutione carnał

Expanded text:
suo est judicio relinquendus, quia prohiberi a nobis non debet accipere, qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluptas dominatur in opere commixtionis, habeant conjuges etiam de commixtione sua quod defleant. Tunc autem vir qui post admixtionem conjugis lotus aqua fuerit, etiam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam licuerit intrare. DISTINC
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptas non ẽ sine pecc̃o : et
uix aliqͥ reꝑiri possunt adhuc
amplexus carnales exꝑientes.
qui non int̾dũ conueniant p̃t̃
intentionem ꝓcreande ꝓlis.
Hoc aũ qͦtiens fit: ab ingressu
cccłie abstinendũ ẽ. Et qͦd ita¬

Expanded text:
voluptas non est sine peccato, et vix aliqui reperiri possint adhuc amplexus carnales excipientes, qui non interdum conveniant praeter intentionem procreandae prolis; hoc quotiescunque fit, ab ingressu Ecclesiae abstinendum est. » Quod et
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓficere. scilicet malum declina¬
re et bonum facere. Om̃s igit᷑
defectus nr̃os suscepit xp̃c pret̃
peccatum. quos ei conueniebat
suscipere. nobis expediebat. Sũt
enim plura egritudinũ geria
et corporis uicia. a quib omni¬
no inmunis extitit. Quos enĩ
defectus habuit uel tid ostensi¬
onem uere humanitatis ut ti¬
morem et tristiciam. uel ad ĩple¬
tionem oꝑis ad quod uenerat.
ut passibilitatem et mortalitatẽ.
uel ab immortalitatis desꝑatione
spem nr̃am erigendam ut mortẽ
suscepit. Hos autem defectus nõ
conditionis sue necessitate. s mi¬
serationis uoluntate suscepit. ue¬
rosquidem habuit defectus sicut
et nos. sed non eadem causa. Nos
enim ex peccato originali hos de¬
fectus trahimus. sicut apłs insi¬
nuat dicens. Corpus quidem ꝓp¬
ter peccatum mortuum est. id:
se: xp̃c autem non ex peccato
sine peccato est conceptus & natꝰ
ꝙ in terris conuersatus. sed ex so¬
la miserationis uoluntate de

Expanded text:
se proficere, scilicet malum declinase proficere, scilicet malum declinare et bonum facere. Omnes ergo defectus nostros suscepit Christus praeter peccatum, quos ei conveniebat suscipere, et nobis expediebat. Sunt enim plura aegritudinum genera et corporis vitia, a quibus omnino immunis extitit. Quos enim defectus habuit, vel ad ostensionem verae humanitatis, ut timorem et tristitiam; vel ad impletionem operis ad quod venerat, ut passibilitatem et mortalitatem; vel ab immortalitatis desperatione spem nostram erigendam, ut mortem, suscepit. Hos autem defectus non conditionis suae necessitate, sed miserationis voluntate suscepit. Veros quidem habuit defectus sicut et nos, sed non eadem ex causa. Nos enim ex peccato originali hos defectus contrahimus, sicut Apostolus insinuat dicens, Rom. 8: Corpus quidem propter peccatum mortuum est, id se. Christus autem non ex peccato sine peccato est conceptus et natus, et in terris conversatus. Sed ex sola miserationis voluntate de
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis dicet illam ẽẽ pec¬
catum. Cui obuiat quod au¬
gustinus tradere indetur. hec
scilicet. dm̃ inculpabiliter ante
peccatum in exordio conditio¬
nis homini potuisse uidere ut
eẽnt ei naturalia: ita in libro
retractationum inquiens. Ig̾no¬
rantia et difficultas etiamsi es¬
sent hominis primordia natu¬
ralia. nec sic culpandus deus sed
laudandus cẽt. Sed si hec homo
in primordio naturaliter ha¬
buisset. nunquid eẽnt in eo de¬
fectus et penc: Si defectus uel pe¬
na ei indita fuisset ante pecca¬
tum. iniuste cum eo agi uide¬
retur: siante culpam sentiret
penam. Ob hoc sane dicimus
illa non fuisse defectus uel pe¬
nas si naturaliter homini in¬
fuissent: sicut non fuit homu
ante peccatum nondum gr̃am
adepto defectus siue pena non
posse ꝓficere. Sed postquã gr̃am
recepit ꝑ quam proficere potutꝑ.
et ad tempus etiam profecit. eñ¬
ꝙ iculpa sua amisit post. simul
ꝙ ꝓficiendi facultatem ꝑdidit:
defectus fuit ei et pena non pos¬

Expanded text:
dicet illa esse peccatum. Cui obviat illud quod August. tradere videtur: hoc scilicet, Deum inculpabiliter ante peccatum in exordio conditionis homini potuisse indere, ut essent ei naturalia; ita in lib. Retract. inquiens: Ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic esset culpandus Deus, sed laudandus. Sed si haec homo in primordio naturaliter habuisset, numquid essent in eo defectus et poenae? Si defectus, vel poena ei indita fuisset ante peccatum, injuste cum eo agi videretur, si ante culpam sentiret poenam. Ob hoc sane dicimus illa non fuisse defectus vel poenas, si naturaliter homini infuissent; sicut non fuit homini ante peccatum nondum gratiam adepto defectus sive poena, non posse proficere. Sed postquam gratiam recepit, per quam proficere potuit et ad tempus profecit, eamque culpa sua post amisit, simulque proficiendi facultatem perdidit, defectus fuit ei et poena non pos
Abbreviated transcription (Latin):
surgere: ad quam miseriam ꝑti¬
net ignorantia ⁊ difficuiltas quã
patitur omnis homo ab exordio
natiuitatis sue: nec ab isto malo
quisquam nͥ gr̃a dei liberatur.
Eoce cuidenter dicit hic augusti¬
nus ignorantiam qua quisq
inuitus falsa ꝓ ueris approbat.
et difficultatem qua non pot̃
se temꝑare a malo ad miseriam
nram ꝑtinere. et penam ẽẽ ho¬
miuis. Hec autem xp̃c non ha¬
buit. Non gͥ accepit om̃s defectꝰ

Expanded text:
surgere; ad quam miseriam pertisurgere; ad quam miseriam pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae, nec ab isto malo quisquam, nisi gratia Dei, liberatur. Ecce evidenter dicit hic August. ignorantiam qua quis invitus falsa pro veris approbat, et difficultatem qua non potest se temperare a malo, ad miseriam nostram pertinere, et poenam esse hominis. Haec autem Christus non habuit. Non ergo accepit omnes defectus
Abbreviated transcription (Latin):
gendum sit illud qd̃ ait leo papa.
firmitatis nr̃e preter peccatũ:
quod nisi accipiatur de illis
tantum que eum sumere ꝓ no¬
bis oportuit nec dedecuit. falsũ
cẽ ꝓbatur. Non enim assump¬
sit ignorantiam aliquam. cũ
sit ignorantia quedam que de¬
fectus est nec peccatum est. scilicet
ignorantia inuincibilis. Nam
iuncibilis peccatum est: si tam̃
de his est que expedit nobis scire.
Sunt enim quedam quorum
scientia uon affert. uel ignoran¬
tia non expedit salutem: et forte
talium rerum ignorantia defec¬
tus non est. Constat autem in uo¬
bis c̃ẽ ignorantiam atq difficul¬
tatem uolendi uel faciendi bo¬
num. que ad miseriam nr̃am
Approbare inquit falsa ꝓ ueris
ut erret inuitus. et resistente at¬
q torquente dolore carnalis
uinculi non posse a libidinosis
operibus temperare: non ẽ nat᷑a
instituti hominis sed pena clam¬
nati. Ex qua miseria peccantibus
iustissime inflicta liberat deigr̃a.
quia sponte homo libero arbi¬
trio cadere potuit. non etiam re¬

Expanded text:
endum sit illud quod ait Leo papa. firmitatis nostrae praeter peccatum, quod nisi accipiatur de illis tantum quae eum sumere pro nobis oportuit, nec dedecuit, falsum esse probatur. Non enim assumpsit ignorantiam aliquam, cum sit ignorantia quaedam quae defectus est, nec peccatum est, scilicet ignorantia invincibilis; nam vincibilis peccatum est, si tamen de his est quae nobis expedit scire. Sunt enim quaedam quorum scientia non affert, vel ignorantia non impedit salutem; et forte talium rerum ignorantia defectus non est. Constat autem in nobis esse ignorantiam atque difficultatem volendi vel faciendi bonum, quae ad miseriam nostram adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena nati. Ex qua miseria, peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia, quia sponte homo libero arbitrio cadere potuit, non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmã. Et si petrꝰ post lapsũ resti¬
tutus fuerit. ⁊ si scpe lapsis sac̾¬
dotib reddita fit dignitatis
potestas: non tñ ẽ nedẽe ut oĩb
concedatur quasi ex auetorita
ture ñ repugnant s concordani.
Cum enĩ tot sunt qui labunt᷑.
ut pͥstinã dignitatẽ ex auctori¬
tate defendant.⁊ qͣsi usũ peccan¬
di sͥ faciant: recidenda ẽ spes
ista. Si uͦ locus ẽ uͥ ista ñ re¬
currant: restitui po ssunt

Expanded text:
mam. Etsi Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est necesse ut omnibus concedatur quasi ex auctoritatturae non repugnant, sed concordant. Cum enim tot sunt qui labuntur, ut pristinam dignitatem ex auctoritate defendant, et quasi usum peccandi sibi faciant, recidenda est spes ista. Si vero locus est ubi ista non concurrant, restitui possunt
Abbreviated transcription (Latin):
benedic̾e p̃sumunt dictũ acci¬
piat᷑ sic intelligipotest. Male
in eis benedictionib possidetis.
qr faciã ea uob̃ cedł in maledic¬
tionẽ non in benedictionẽ: qr
esi bñdicunt scĩs non hoc faci¬
unt ex uero corde. ⁊ iõ eox bene¬
dictio eis u̾tit᷑ in maledictionẽ.
Uł maledicã bñdictionib ur̃is:¬

Expanded text:
benedicere praesumunt, dictum accipiatur, sic intelligi potest: Maled his quae in eis benedictionibus possidetis, quia faciam ea cedere vobis in maledictionem, non benedictionem. Quia etsi benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex vero corde; et ideo eorum benedictio eis vertitur in maledictionem. Vel maledicam benedictionibus
Abbreviated transcription (Latin):
carne. Nam quantum ad natu¬
ram diuinitatis: non est ipse p̃¬
destinatus. Hongͦ in quantũ
in ea uel ea subsistit predestinatꝰ
est: sed in quantum subsistit in
aliis duab substantiis. idest in
tum est homo. Qualiter expo.¬
nunt auctoritates prime: que

Expanded text:
carne. Nam quantum ad natucarne. Nam quantum ad naturam divinitatis, non est ipse praedestinatus. Non ergo in quantum in ea vel ea subsistit, praedestinatus est; sed in quantum subsistit in aliis duabus substantiis, id est, in tum est homo. 4. Qualiter exponuntur auctoritates primae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sccłam sententiam. et earundeni
decur ratio: ut cum dicitur ds̃
factus est hõ. intelligatur cepisse
ẽẽ subsistens ex duabus naturis
uel trib substantiis. et econuerso
homo factus ds̃. quia subsistens
in duab naturis cepit ẽẽ ds̃. uel
potus homo factus ds̃ & e con¬
uerso dicitur. quia ds̃ assumpsit
hominem. et homo assũptus est
adeo. Unde augustinus dicit ĩ
libro de trinitate. Talis fuit illa
susceptio: que hominem faceret
dm̃. et dm̃ hominem. uariatur
autem intelligentia: cum dicit᷑.
ds̃ est homo. ⁊ homo est as̃. Dicit᷑
enim ds̃ eẽ ꝑsona subsistens in
duab et ex duab uaturis: & ꝑso¬
na subsistens ex duab naturis
dicitur ẽẽ ds̃. idest uerbum uel
natura diuina. Potest enim pre¬
dicari ꝑsona simplex uel natura
de ꝑsona composita. Non est autt̃
ut att iolis damascemis idem di
inquantum est homo. idest iN
quantu est subsistens ex dua¬
bus substantuis. scilicet amina &

Expanded text:
secundam sententiam, et earumdem lsecundam sententiam, et earumdem lis videtur ratio, ut cum dicitur Deus factus est homo, intelligatur coepisse esse subsistens ex duabus naturis, vel tribus substantiis; et e converso, Homo factus est Deus, quia subsistens in duabus, naturis coepit esse Deus, vel potius homo factus est Deus, et e converso dicitur, quia Deus assumpsit hominem, et homo assumptus est a Deo. Unde Augustinus dicit in libro de Trinitate: Talis fuit illa susceptio, quae hominem faceret Deum, et Deum hominem. Variatur autem intelligentia cum dicitur: Deus est homo, et homo est Deus. Dicitur enim Deus esse persona subsistens in duabus et ex duabun duabus et ex duabus naturis dicitur esse Deus, id est, Verbum vel natura divina. Potest enim praedicari persona simplex vel natura de persona composita. Non est autem, ut ait Joan. Damasc., idem dicin quantum est homo, id est, in quantum est subsistens ex duabus substantiis, scilicet anima et
Abbreviated transcription (Latin):
tres sedm diuersos positas sentẽ¬
tias: & ꝓ singulis inducta testi
testimomis. intelligentias ꝓpo¬
sitarum locutionum exequitiir
sed i sinigulas sententias. et priꝰ
stantia cepit ẽẽ ds̃. ⁊ hoc gr̃a. nõ
natura uel meritis habuit: un¬
de recte dicitur ds̃ xp̃c in q̃ntũ
homo p̃destinatus ẽẽ filius dei. Hu¬
ic autem sententie opponitur. Si
illa substantia cepit cẽ ds̃: & ds̃
illa quedam gͥ substantia ẽ ds̃
que non semꝑ fuit ds̃: et quedã
substantia est ds̃ que non est
diuina substantia. et ds̃ aliqͥd
quod non semꝑ fuit. Quod et illi
concedunt: origenis testimonio
inuitentes qui ait. facti is est sine
dubio id quod prius non erat.
Sed addidit scdin carnem. Sedm
dm̃ uͦ erat prius. et non erat qͣn¬
do non erat. Aliis quoq plurib
modis illi sententie potest opponi:
quib suꝑsedemus exercitationis
studium lectori relinquentes. et ad
aliam ꝓperantes. Hic explanat

Expanded text:
tres secundum diversos positas sententres secundum diversos positas sententias, et pro singulis inducta testimTESTIMONIIS, INTELLIGENTIAS PROPOSITARUM LOCUTIONUM EXEQUITUR SECUNDUM SINGULAS SENTENTIAS, ET PRIUSstantia coepit esse Deus, et hoc gratia, non natura vel meritis habuit. Unde recte dicitur Christus, in quantum homo, praedestinatus esse Filius Dei. Huic autem sententiae opponitur: Si illa substantia coepit esse Deus, et Deus illa, quaedam ergo substantia est Deus, quae non semper fuit Deus; et quaedam substantia est Deus, quae non est divina substantia; et Deus est aliquid, quod non semper fuit. Quod et illi concedunt, Origenis testimonio innitentes, qui ait: Factus est sine dubio id quod prius non erat: sed addidit, secundum carnem. Secundum Deum vero erat prius, et non erat quando non erat. Aliis quoque pluribus modis illi sententiae potest opponi: quibus supersedemus, exercitationis studium lectori relinquentes, et ad alia properantes. 2. Hic explanat
Abbreviated transcription (Latin):
est in xp̃o forma: quia utraq ue¬
ra et plena est in xp̃o substantia.
diuina scilicet & humana. Idem¬
in libro contra maximinum. sũ
eẽt ꝑ seipsum inuisibilis. uitibił
in liomine apparuit. quem de feni¬
na susciꝑe dignatus ẽ. Item in eo
so iusibiliter inuisibilem homini¬
bus apparuisse: in ipso inter homi¬
nes conuersatum fuisse. in ipso
ab hominib humana ꝑtulisse.
in ipso homines docuisse. Hylanꝰ
te ait. Quomͦ dei filus natus ex ma¬
ria est. nisi quod uerbum caro fa¬
ctum est. seilicet quod filius dei
cum in forma dei eẽt formã serui
accepit: Unum tamen eundẽꝙ
non dei defectione s hominis as¬
sumptione ꝓfitemur. et in forma
dei ꝑ naturam diuinam. et in for¬
ma serui ex conceptione sp̃s sc̃i se¬
cundum hominis habitum reꝑ¬
tum fuisse. Non fuit habitus ille
tamen hominis. s ut hominis: ne¬
q caro illa caro peccati. s in simi
litudine carnis peteati. Audistis

Expanded text:
est in Christo forma, quia utraque veest in Christo forma, quia utraque vera et plena est in Christo substantia, divina scilicet et humana in libro contra Maximinum: « Cum esset per se ipsum invisibilis visibilis in homine apparuit, quem de femina suscipere dignatus est. » Item in eodso visibiliter invisibilem hominibus apparuisse, et in ipso inter homines conversatum fuisse; in ipso ab hominibus humana pertulisse, in ipso homines docuisse. » VIII. te: Quomodo Dei Filius natus ex Maria est, nisi quia Verbum caro factum est? scilicet quod Filcum in forma Dei esset, formam servi accepit? Unum tamen eumdemque non Dei defectione, sed hominis assumptione profitemur; et in forma Dei propter naturam divinam, et in forma servi ex conceptione Spiritus sancti secundum hominis habitum repertum fuisse. Non fuit habitus ille tantum hominis, sed ut hominis; neque caro illa caro peccati, sed in similitudine carnis peccati, ad Rom. 8. Audistis
Abbreviated transcription (Latin):
dici factum hominem scdm habi¬
tum. qui etiam ipsuis incarnati¬
onis modum uolens exprimere
natio quomodo facta sit: ĩpsum
uerbum dei dico carnem factũ
idest hominem factum. non ta¬
men in hoc quod factum ẽ con¬
uersum atq mutatum. s in car¬
ne ut carnalib congruent᷑ appa¬
reret indutum. Ita sane factum.
ut ibi sit non tantum uerbum
dei et hominiscaro. sed etiam rati¬
onalis hominis amina: atq: lioc
totum et ds̃ dicatur propter dm̃.
et homo propt̾ hominem. Quod
si difficile intelligitur. mens fide
prugetur. a peccatis abstinendo.
et bona oꝑando. Difficilia enĩ sun
hec. Ideni in libro de fide ad petr̃.¬
Deus filus cum sit ds̃ eternus et
uerus: ꝓ nobis factus est homo ue¬
rus et plenus. In eo uerus: quia
ueram habet ds̃ ille humanam
naturam. In eo uere plenis: qͥ a
et carnem humanam susceꝑit.¬
& animam rationalem. Itẽ. Non
nitio: nisi forme serulis idest na¬
ture humane susccptio. Utraq gͥ

Expanded text:
dici factum hominem secundum habidici factum hominem secundum habitum. Qui etiam ipsius Incarnationis modum volens exprimere,natio quomodo facta sit, ipsum Verbum Dei dico carnem factum, id est, hominem factum; non tamen in hoc quod factum est, conversum atque mutatum; sed carne, ut carnalibus congruenter appareret, indutum. Ita sane factum, ut ibi sit non tantum Verbum Dei et hominis caro, sed etiam rationalis hominis anima. Atque hoc totum et Deus dicatur propter Deum, et homo propter hominem. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur a peccatis abstinendo, et bona operando; difficilia enim sunt haec. Idem in lib. de Fide ad PetrDei Filius cum sit Deus aeternus et verus, pro nobis factus est homo verus et plenus. In eo verus, quia veram habet Deus ille humanam naturam: in eo vere plenus, quia et carnem humanam suscepit et animam rationalem. Item ibid. infra: Non nitio, nisi formae servilis, id est, naturae humanae susceptio: utraque ergo
Abbreviated transcription (Latin):
filius semetipsum exiuaniuit.
non formam suam mutans.
sed formamserui accipiens. neq
conuersus aut transmutatus
in hominem. amissa incõmu¬
tabili stabilitate.s in similitu¬
dine hominum factus est ipse
susceptor uerum hominẽ susci
piendo. et habitu inuentus est
ut homo. id est habendo homi¬
nem inuentus est ut homo: ñ
sibi sed eis quib in homine ap¬
paruit. Quod autem dicit ut
homo: ueritatem exprunit. No¬
mine gͦ habitus satis significa¬
uit apłs qualit̃ dixerit in si¬
militudine hominum factus:
quia non transfiguratione in
hominem sed habitu factus est
cum indutus est hominẽ. quẽ
sibi uniens quodammodo atq
conformans. immortalitati eter¬
nitati q sociaret. N on gͦ oportet
intelligi mutatum eẽ uerbum
susceptione hominis. sicut nec
menibra ueste induta mutan¬
tur. quamuis illa susceptio in¬
effabiliter susceptum suscipien¬
ti copularet. His uerbis aꝑte in¬
nuere uidetur augustinus dm̃

Expanded text:
Filius semetipsum exinanivit, Filius semetipsum exinanivit, Philipp. 2, non formam suam mutans, sed formam servi accipiens; neque conversus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed in similitudinem hominum factus est ipse susceptor, verum hominem suscpiendo, et habitu inventus est ut homo, hoc est habendo hominem inventus sibi, sed eis quibus in homine apparuit. Quod autem dicit ut homo, veritatem exprimit. Nomine ergo habitus satis significavit Apostolus qualiter dixerit in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominem, quem sibi uniens quodammodo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret. Non ergo oportet intelligi mutatum esse Verbum susceptione hominis, sicut nec membra veste induta mutantur: quamvis illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copularet. His verbis aperte innuere videtur August. Deum
Abbreviated transcription (Latin):
que nob̾ ut habeatur uel accidit
uel accedit. Ueruntamen hoc
interest. quia quedam eorum
que accedunt uel accidunt ut
habitum faciant non inutant᷑.
sed ipsa mutant in se integra et
inconcussa manentia. sicut sapi¬
entia accedens homini non ipsa
mutatur sed hominem mutat.
id est de stulto sapientem facit.
Quedam uͦ sic accedunt uel acci.¬
dunt ut mutent & mutenturꝵ.
ut cibus qui amittens speciem
suam in corpus uertitur. & nos
cibo refecti ab exilitate atq lan¬
gore in robur atq ualentiam
mutamur. Tercium genus est.
cum ea que accidunt uel acce¬
dunt nec mutant ea quibus
accidunt. nec ab eis ipsa mutan¬
tur: sicut anulus incligito po
sime. Quartum genus est. cũ
a sua natura. sed aliam speciem
et formam accipiunt: ut ẽ ues¬
tis. que deiecta atq deposita ñ
habet eam formam quam sumit
induta. Induta enim mẽbris:
accipit formam quam non ha¬
bebat exuta. Quod genus congru¬
it hiuie comparatiom. Os̃ enim

Expanded text:
quae nobis ut habeatur vel accidit quae nobis ut habeatur vel accidit vel accedit. Verumtamen hoc interest, quia quaedam eorum quae accidunt vel accedunt, ut habitum faciant non mutantur, sed ipsa mutant in se integra et inconcussa manentia; sicut sapientia accedens homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accedunt vel accidunt, ut mutent et mutentur, ut cibus qui amittens speciem suam in corpus vertitur, et nos cibo refecti, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam mutamur. Tertium genus est, cum ea quae accidunt vel accedunt, nec mutant ea quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur, sicut annulus positus in eritur. Quartum genus est cum ea sua natura, sed aliam speciem et formam accipiunt; ut et vestis, quae dejecta atque deposita non habet eam formam quam sumit induta. Induta enim membris accipit formam quam non habebat exuta; quod genus congruit huic comparationi. Deus enim
Abbreviated transcription (Latin):
timoniis in medium ꝓ ductis
quod dicunt confirmant. dit
enim augustinus in libro degr̃a
noui testamenti. Sicut ñ auge¬
tur numerus ꝑsonarũ cum ca¬
ro accedit anime ut sit unus
homo: sic non augeret᷑ uumerꝰ
ꝑsonarum cum homo accedit uer¬
ꝑsone singularitatem. non ut
suspicemur in carnem mutatã
diuinitatem. Idem quoq trac
tans illud uerbum apłi. habitu
te ostendit dm̃ dici factum esse
hominem. uel eẽ bominem sedmn
questionum ita inquiens. Muiltis
modis habitum dicuinus. uł habi¬
tum annni sicut discipline ꝑcep¬
tionem usu firmatam. uł habitũ
corporis. sicut dicimus alium alio
ualidiorem. uel habitum eorum
que membris accomodantur ex¬
trinsecus. ut cum dicimus aliqͦ
uestitum. calciatum. et huuismo¬
di: in quib omnib generibus
manifestum est in ca re dici ha¬
bitum que accedit uel accidit
alicui. ita ut eam possit etiam
non habere. Hoc autem nomen
alctum est ab illo uerbo quod
est habere. Habitus gͥ in ea redr̃

Expanded text:
timoniis in medium productis quod dicunt confirmant. Ait enim August., in lib. de Gratia novi Testamenti: Sicut non augetur numerus personarum, cum caro accedit animae ut sit unus homo, sic non augetur numerus personarum, cum homo accedit Verpersonae singularitatem, non ut suspicemur in carnem mutatam divinitatem. Idem quoque tractans illud verbum Apostoli, Phite ostendit Deum dici factum esse hominem, vel esse hominem secundum Quaestionum, ita inquiens, q. 73: Multis modis habitum dicimus: vel habitum animi, sicut disciplinae perceptionem usu firmatam; vel habitum corporis, sicut dicimus alium alio validiorem; vel habitum eorum quae membris accommodantur extrinsecus, ut cum dicimus aliquem vestitum vel calceatum, et hujusmodi. In quibus omnibus generibus manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit vel accedit alicui, ita ut eam possit etiam non habere. Hoc autem nomen ductum est ab illo verbum quod est habere. Habitus ergo in ea re dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ic de illo adult̾io agit᷑. qͦd
cum cognato uiri uł cum
cognata uxoris commitcit᷑. Iud̾¬
ctiã sciendũ ẽ. qd̃ ꝓ aliqͣ informi¬
tate uł macła corꝑali ñ licet uiro
uxorẽ dimittere et e conu̾so: sed
debet alt̃ alt̾i subsidia ꝓuidere.
Uñ augꝰ. Si uxorem quis habe¬
at sterilem. seu deformẽ corpore.
siue debilem membris. uił cecã
uł claudã uł surdã. uł si quid
aliud siue morb̾ uł laborib do

Expanded text:
ic de illo adulterio agitur, quod cum cognato viri, vel cognata uxoris committituetiam sciendum est, quod pro aliqua infirmitate vel macula corporali, non licet viro uxorem dimittere, et e converso; sed debet alter alteri subsidia providere. Unde Aug.: Si uxorem quis habeat sterilem, sive deformem corpore, vel debilem membris, vel caecam, vel claudam, vel surdam, vel si quid aliud, sive
Abbreviated transcription (Latin):
rem duntiti causa formcationis
iuiro: eadẽlicentia non tollit᷑ femi
Non enĩ adult̾a uxor dimitten¬
da ẽ. ⁊ uir mechꝰ tenendus. Item.
apud nos qd̃ non licet feminis
eque ñ licet uiris: & ead seruitꝰ
pari conditione censetur. Exhis
ostenditur qd̾ mulier pot̃ suꝑ
fornicatione uirũ conuentre:
papa. Xp̃iana religio adult̾rũ
in utroq sexu pari ratione con¬
demnat: s uiros suos mulieres
teras apud sacerdotes deferre coz¬
suenerunt: & iõ mulierib ꝓ

Expanded text:
rem dimitti causa fornicationis viro, eadem licentia non tollitur femiNon enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. Item: Apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris; et eadem servitus pari conditione censetur. Ex his ostenditur, quod mulier potest super fornicatione virum convenire, stiana religio adulterium in utroque sexu pari ratione condemnat. Sed viros suos mulieres teras apud sacerdotes deferre consueverunt: et ideo mulierib
Abbreviated transcription (Latin):
qr usq infinẽ scłi corpora scõꝵ
in sepulchis erunt. Et sieut par¬
tes ille misticã tenent significa¬
tionem: ita &̃ ꝙ fractio passionis
xͥ & mortis ẽ rep̃sentatio. Uñ ipse a¬
qr in morte xͥlib̾ati sumꝰ᷑ huiꝰ in
edendo. & bibendo carnẽ & sangͥ¬
nem memores ẽẽ debemꝰ. S caueat
qͥsꝙ ne indigne ꝑcipiat: qr iudi¬
cit. Sic gͥ uiuer ut cotidie mere¬
aris acciꝑt. Ne accedas indignus.
tale pecc̃m accedit. Ergo & si sint

Expanded text:
 usque in finem seculi corpora sanctorum in sepulcris erunt. Et sicut partes illae mysticam tenent significationem, ita etiam et fractio, passionis Christi et mortis est repraesentatio, unde ipse a in morte Cristi liberati sumus, huius in edendo et bibendo carnem et saguinem memores esse debemus. Sed caveat quisque, ne indigne percipiat, quia iudicit. Sic igitur vive et cottidie merearis accipere, ne accedas indignus. tale peccatum accedit. Hec Magist
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ: & sic securus accede. Panis enim
salutaris ẽ: & ñ uenenũ. Si ita ac¬
cedis: sp̃ualit̃ manducas. Sp̃ua¬
lit̃ cnĩ manctucat: qui innocen¬
tiam ad altare portat. Si sepi im

Expanded text:
i; et sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. Si i
Abbreviated transcription (Latin):
tur: uita manducat᷑. S qͥs aude¬
at manducare dñm suũ: & tñ
inuitans nos ad manducandũ:
ait. Qͥ manducat me: uiuit ꝓpt
me. Nec occidit᷑ xp̃c ut mandu¬
cetur: s mortuos uiuificat. Qñ
manducat᷑: reficit. si deficit. Ui
uit manducatꝰ : qr surrex̃ occisꝰ.
Necqñ manducamꝰ partes de illo

Expanded text:
tur, vita manducatur. Sed quis audeat manducare Dominum suum? Et tamen invitans nos ad manducandum ait: Qui manducat me, vivit propter me . Nec occiditur Christus, ut manducetur; sed mortuos vivificat, quando manducatur; reficit, non deficit. Et vivit manducatus, quia surrexit occisus. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
fractio & partes que ibi uident᷑
fieri. in sacram̃to fiunt .i. in spe¬
cie uisibili. Ideo q illa berenga¬
rii uerba ita distinguenda funt.
ut sensualtẽ non mͥ sacramento.
s in ueritate dicat᷑ corpꝰ łͥ t̃ctari¬
manib sacerdotũ: frangi uͦ ꝙ at

Expanded text:
fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii verba ita distinguenda sunt, ut sensualiter non modo in sacramento, sed in veritate dicatur corpus Chrimanibus sacerdotum; fra
Abbreviated transcription (Latin):
leẽ: sane dici potest fractio illa
& partitio non in sub̾a corꝑis.
s in ipsa forma panis sacͣmͣtali
fieri. ut u̾a fractio & particio fit
.i. in specie. Ne aũ intreris &̃ in¬
sultes si accidentia uideantur
frangi. cũ ibi sint sine subiecto:
licet quidã asserant ea funda¬
ri in aere. ẽ ibi uera fractio ⁊ par¬
titio que fit in pane .i. in forma
gitur. ⁊ in partes diuidit᷑: xp̃s¬

Expanded text:
: Sane dici potest fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in ipsa forma panis sacramentalis fieri, ut vera fractio et partitio sit id est, specie. Ne autem mireris vel insultes si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma gitur, et in partes dividit
Abbreviated transcription (Latin):
potentia fieri dicunt: ut ibi
xͥ eẽntialit̾ frangi ⁊ diui¬
di. ẽt tñ integrũ & incorrupti¬
bile existere: qd se colligere asse¬
runt ex ꝯfessione berengarii.
qui confessus ẽ corã nicholao

Expanded text:
potentia fieri dicunt, ut ibi ti essentialiter frangi et dividi, et tamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝑ caritatem impletur quod
in lege p̾cipiebatur. Ueritas: quia
ꝑ xp̃i aduentum exhibetur atq
ꝑficitur humane redemptionis
sponsio facta ab antiquo. Filii gͦ
missio: est ipsa incarnatio. Eo enim

Expanded text:
quia per charitatem impletur quod in lege praecipiebatur. Veritas, quia per Christi adventum exhibetur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim
Abbreviated transcription (Latin):
de muliere.
factum sub
lege: ut eos qui sub lege erant re¬
dimeret. ut ad optionem filiorũ
reciꝑent. Tempus autem plenitu¬
dinis dr̃ tempus grẽ: quod ab
aduentu saluatoris exordiũ sũp¬
sit. Hoc est tempus miserendi et
annus benignitatis: ri quo gr̃a

Expanded text:
muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut in adoptionem filiorum Dei reciperemur. Tempus autem plenitudinis dicitur tempus gratiae, quod ab adventu Salvatoris exordium sumpsit. Hoc est tempus miserendi, et annus benignitatis; in quo gra
Abbreviated transcription (Latin):
ficia est corum qui non solum ꝑsonam ex na¬
turis compositam negant. sed et am aliquem
homĩnem uel aliquam substantian ibi ex
anima et carne compositam diffitentur. et
uelut indumento ds̃ uestiritur ut mortali¬

Expanded text:
ionem Verbi non solum personam ex naturis compositam negant, verum etiam hominem aliquem sive aliquam substantiam ibi ex anima et carne compositam et factam diffitentur. Sed velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ficia est eorum qui non silum ꝑsonam ex na¬
turis compositam negant. sed etiam aliquera
homlnem uel aliquam substantiam ibi ex
anima et carne compositam diffitentur. et
uelut indumento ds̃ uestiritut ut mortali¬

Expanded text:
incarnationem Verbi non solum personam ex naturis compositam negant, verum etiam hominem aliquem sive aliquam substantiam ibi ex anima et carne compositam et factam diffitentur. Sed velut indumento Verbum Dei vestiretur, ut mortali
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta sunt: ꝓpͥe sacram̃ta
non dicerent᷑. Sacramentum enĩ
ꝓpͥe dicitur. quod ita signum est
gre dei. et inuisibilis gr̃e forma.
ut ipsius imaginem gerat. ⁊ cau¬
sa existat. Non gͥ significandi tm̃
gĩa sacramenta instituta sunt: s
& sc̃ificandi. Que enim significan¬
di gr̃a t̾m instituta sunt. solũ sig¬
na sunt et non sacramenta: sicut
fuerunt sacrificia carnalia ⁊ ob¬
seruantie cerimoniales ueteris
legis. que nunquam poterant stoᷤˢ
facere offerentes: quia ut ait apłs
sanguis hyreoꝵ & tauroꝵ & cinis
uitule asꝑsus inquinatos scĩfica¬
bat ad emundationẽ carnis noi
anime. Nam inquinatio illa:¬

Expanded text:
sacramenta sunt, proprie sacramenta sacramenta sunt, proprie sacramenta non dicerentur. Sacramentum enim proprie dicitur quod ita signum est gratiae Dei, et invisibilis gratiae forma, ut ipsius imaginem gerat et causa existat. Non ergo significandi tantum gratia sacramenta instituta sunt, sed etiam sanctificandi. Quae enim significandi gratia tantum instituta sunt, solum signa sunt, et non sacramenta; sicut fuerunt sacrificia carnalia, et observantiae caeremoniales veteris legis, quae nunquam poterant justos facere offerentes, quia, ut ait AposSanguis hircorum et taurorum et cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ alligam̃¬
ta adhibuit:
quia contra
nera. sacramentoꝵ remedia ds̃
instituit. De quib. quatuor pri¬
mo considanda occurriuit: qͥd
sit sacramentum. quare insti¬
tutum. in quib consistat & con¬
ficiatur. et que sit distantia int̾
sacramenta ueteris & noue legis.
est sacre rei signum. Dicit᷑
tamen sacramentum etiam sacrũ
secretum. sicut dr̃ sacram̃tum de-¬
itatis: ut sacramentum sit sacrũ
signans. et sacrum signatum. S
nunc agitur de sacramento: scdm
quod est signum. Item. Sacram̃¬
tum est inuisibilis gr̃e irisibilis
forma. Signum uͦ est res pret̃ spe-¬
ciem quam ingerit sensib: aliud
aliquid ex se faciens in cogitatio¬
nem uenire. Signoꝵ uͦ alia sunt
naturalia. ut fumus significans
ignem. alia data: ⁊ eoꝵ que data
sunt quedam sunt sacramenta.
quecdam non. Omne enun sacra¬
mentum ẽ signum: s non e con¬
uerso. Sacramentum eiꝰ rei simi¬
litudinem gerit: cuius signũ ẽ.
Si enim sacramenta non hab̾ent
similitudinem rerum quarum

Expanded text:
igamenta adhibuit, quia contra nera, sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et conficiatur, et quae sit distantia inter sacramenta veteris et novae legis. est sacrae rei signum. Dicitur tamen sacramentum etiam sacrum secretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc agitur de sacramento secundum quod est signum. Item sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Signum vero est res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cogitationem venire. Signorum vero alia sunt naturalia, ut fumus significans ignem, alia data. Et eorum quae data sunt quaedam sunt sacramenta, quaedam non. Omne enim sacramentum est signum, sed non e converso. Sacramentum ejus rei similitudinem gerit, cujus signum est. Si enim sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum
Abbreviated transcription (Latin):
uror tua. nͥ de latrocuuo. mͥ diuicias cõ¬
geras. uł nisi solita lenocuua et̃ceas. aũ
siquid aliud. faciuorosum. uł flagitium¬
osum auiro suo expecit. Tunc ille siue¬
raciter penitens ÷. ht̃ q fidem ꝑdiloctio¬
nem oꝑantem m̃brum ꝗ eũ scandali ac
ampucabit. Exbis apparet. qᵈ¬

Expanded text:
uxor tua, nisi mihi de latrocinio divitias covel nisi solita lenocinia exerceas, aut si quid aliud facinorosum vel flagitiosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilectionem operantem, membrum quod eum scandalizat amputabit. Ex