comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
datis. cum reliquis actorum⁊
colonorum. ea reliqua uidẽtur
legata. que deredoitu p̃dioꝵ
ĩeadem cã manͣẜũt. alioquĩ pe¬
cuniam acolonis exactam ⁊
ĩ kalendͤarium ĩ eadem regioe
u̾sam. reliquis nõ ꝯtineri.n
colonorum n actorum. facile
ꝯstabit. tam ⁊ si nominatĩ ac¬
tores adfiliam ꝑtine̾ uoluit.
Ex his u̾bis. lutio titio predia
mea illa cum p̃torio sic̃ ame
indiẽ mortis mee possessa sũt
do. instrum̃tum rusticu.⁊ oĩa
que ibi fuerũt. quo dñs fuiss
instrucͤtior. deberiꝯuenit. colo¬
norum reliqua nõ de̾bẽtur. ¶ P¬
ter filio tab̃nam purpuraria
cum ẜuis institorib ⁊ purpu
ꝯtimͣ placuit. ¶Utio serana p̃¬
dia sicuti ꝯꝑata sũt .do. lego.i
cumeẽnt gabimana quoq si¬
parata. nõ suffic̃ẽ solum argu¬
dum an littis ⁊ rationib. appł¬
latione seianorum. gabimana
norum acceptolatieẽnt. ¶Bat¬
neas legate tomus eẽ portioẽ
ꝯstat. Qd si eas publice p̃buit

Expanded text:
ctorum et colonorum ea reliqua uidentur legata, quae de reditu praediorum in eadem causa manserunt: alioquin pecuniam a colonis exactam et in kalendarium in eadem regione uersam reliquis non contineri neque colonorum neque actorum facile constabit, tametsi nominatim actores ad filiam pertinere uoluit. Ex his uerbis: 'Lucio Titio praedia mea illa cum praetorio, sicut a me in diem mortis meae possessa sunt, do' instrumentum rusticum et omnia, quae ibi fuerunt, quo dominus fuisset instructior, deberi conuenit: colonorum reliqua non debentur. Pater filio tabernam purpurariam cum seruis inst‹it›oribus et purpurcontineri placuit. 'Titio Seiana praedia, sicuti comparata sunt, do lego.' cum essent Gabiniana quoque siparata, non sufficere solum argudum, an litteris et rationibus appellatione Seianorum Gabiniana norum accepto lati essent. Balneas legatae domus esse portionem constabat: quod si eas publice praebuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰ. Si titius expͣte hr̃s roga¬
tus sit. meuio hr̃ditatem resti¬
tuere.⁊ rursus titio cõhr̃s eius
rogatus sit ꝑtem suam. aut ꝑ¬
tis ꝑtem restituẽ. an hãc quo
ꝑtem. quam a cohr̃de exfid̾io¬
misso relictiͦ recipit. tituis re¬
stituẽ meuo debeat. Diuus.
ant . ꝯ sultus rescripsit. nõ debe
restituere. quia hr̃ditatis appel¬
latione.neꝙ legata n fideicõ¬
missa ꝯtinẽtur.

Expanded text:
. Si Titius ex parte heres rogatus sit Maeuio hereditatem restituere et rursus Titio coheres eius rogatus sit partem suam aut partis partem restituere, an hanc quoque partem, quam a coherede ex fideicommisso recipit, Titius restituere Maeuio debeat, diuus Antoninus consultus rescribit non debere restituere, quia hereditatis appellatione neque legata neque fideicommissa continentur.
Abbreviated transcription (Latin):
apparet.⁊ sũme appellatio silit̃
accĩpid. ut in his argum̃tis
que similit̃ relata ẽent osten¬
ditur. Uoluntatẽ pret̾ea defũe¬
ti que maxime infidei ꝯmissis
ualet. ei siũe suffragari. neq
erum post eam p̃fationẽ ad.¬
iecturum testatorẽ fuisse res

Expanded text:
apparet et "summae" appellatio similiter apparet et "summae" appellatio similiter accipi deberet, ut in his argumentis quae relata essent ostenditur. voluntatem praeterea defuncti, quae maxime in fideicommissis valeret, ei sententiae suffragari: neque enim post eam praefationem adiecturum testatorem fuisse res
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. s quicõplures lib̾tos re¬
linquebat. trib exhis fundu
legau̾at.⁊ petierat ut curarẽt
ne d̾noĩe suõ exiret. Querebat᷑
extrib qui primus moriebat᷑.
utrum utriꝙ. ul alti exhis q
sibi in legrito ꝯĩcti ẽẽnt. reli¬
quẽ ꝑ tem suam debẽtan possit
ul alui collib̾to suo eam relinq̃¬
replacuit. ⁊ si uolũtatis q̃stio
eẽt. satis illum facturum ⁊ si
alũ reliquiss. Qḋ si nullidedis¬
set. occupantis. an oĩum colli¬
b̃torum. ⁊ nũ eorum tm̃ quib
parit legatum eẽt. petitio fid̾i¬
ꝯmissi eẽt. dubitabat᷑. ⁊ iuł. rec¬
tẽ om̃ib debere putauit.
Etian. Quisquis mͥ br̃s erit.
dãpnas esto dare. fideiq eiꝰ cõ¬
mitto uti det. quãtas sũmas
dictauero. dedero. aristo res qͦ
corpõrales ꝯtimͣ ait. Ut p̃dia.
mancipia. uestem. argentum.
qr ⁊ hoc u̾bum quantas.nonad
numeratã dum taxat pecumiã
referri. exdõtis p̃legatione ⁊
stipulationib ẽpte hr̃dĩtatis

Expanded text:
. Is, qui complures libertos relinquebat, tribus ex his fundum legauerat et petierat, ut curarent, ne de nomine suo exiret. quaerebatur, ex tribus qui primus moriebatur utrum utrique uel alteri ex his, qui sibi in legato coniuncti essent, relinquere partem suam deberet, an possit uel alii conliberto suo eam relinquere. placuit, etsi uoluntatis quaestio esset, satis illum facturum, etsi alii reliquisset. quod si nulli dedisset, occupantis an omnium conlibertorum et num eorum tantum, quibus pariter legatum esset, petitio fideicommissi esset, dubitabatur. et Iulianus recte omnibus debere putauit.. 'Quisquis mihi heres erit, damnas esto dare fideique eius committo, uti det, quantas summas dictauero dedero.' Aristo res quoque corporales contineri ait, ut praedia mancipia uestem argentum, quia et hoc uerbum 'quantas' non ad numeratam dumtaxat pecuniam referri ex dotis relegatione et stipulationibus emptae hereditati
Abbreviated transcription (Latin):
Rocuł. Sita legatum est. do¬
mũ q̃q mea ibi er̃t cũ m̃oriar.
nũmos addiẽ exactos adebito¬
rib ut alus noĩb collocarẽtur.
nõ puto legatos eẽ. Et labeoĩs
distuictionẽ ualde ꝓbo. qui scriꝑ¬
sit. nec ꝙ caũ ab ẽet. minus ẽe
legatum. nec qd̃ caũ ibi sit ma¬
gis eẽ legatum.

Expanded text:
rum. Si ita legatum est 'domum quaeque mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem ualde probo, qui scripsit nec quod casu abesset, minus esse legatum nec quod casu ibi sit, magis esse legatum.
Abbreviated transcription (Latin):
pomi ꝯͣ uoluntatẽ defũcti fac¬
tum quominus adhr̃cem ꝑ¬
tinerẽt. cm hoc anudum p̃cep¬
tum ẽ. ¶Seprome mulieri
mee reddi iubeo abhrdibus
meis .c. aureos quos mutuo
acceꝑam. Quesitum ẽ. si eam
pecunã in debitam sẽpronia
dam p̃dia legauit lib̃tis. adiec¬
tis his u̾bis. uti ame possessa
sunt.⁊ q̃cumꝙ ibi erũt cum
moriar. Quesitum ẽ. an man¬
cipia que mnhis p̃dus morata
ĩ diem mortis patris famit:
fuerũt. oꝑis rustici cĩ. uł alteriꝰ
offitu. cetereq res que ibi fue¬
runt. ad legatarios ꝑtineat.
R.ꝑtine᷑ ¶ Quesitum ẽ. an qd̾
hr̃des frĩb rogati ẽẽnt resti:¬
gio fabrorum. fundum cum si¬
luis que ei cedere solent. un op¬
timus maximusq ẽẽ legauit.
Quero. an ea qͦ que ĩ die mõ¬
que in cella defixa sũt. Itẽ gra

Expanded text:
ontra uoluntatem defuncti factum, quo minus ad heredem pertinere‹n›t, cum hoc nudum praeceptum est. 'Semproniae mulieri meae reddi iubeo ab heredibus meis centum aureos, quos mutuos acceperam.' quaesitum est, si hanc pecuniam ut debitam Sempronia dam praedia legauit libertis adiectis his uerbis: 'uti a me possessa sunt et quaecumque ibi erunt, cum moriar': quaesitum est, an mancipia, quae in his praediis morata in diem mortis patris familias fuerunt operis rustici causa uel alterius officii, ceteraeque res, quae ibi fuerunt, ad legatarrtinere. Quaesitum est, an, quod heredes fratribus rogati essent restigio fabrorum fundum cum siluis, quae ei cedere solent, uti optimus maximusque esset, legauit. quaero, an ea quoque, quae in diem morquae in cella defixa sunt, item gra
Abbreviated transcription (Latin):
Item q̃ fructuum uiͬce sũt. nõ
uenire placusse nec enim ꝗc¬
quam pponi. ex quo debis quo
restituendis restatricẽ ingasse
pbar põt. ¶Idẽtestator quili¬
u̾tis fidei ꝯnussu relinquebat.
substitutione int̾ eos fact̾a ex¬
p̾ssit. ut post mortẽ extremi.
adpost̾os eorum ꝑtinẽt. Que¬
rocum nemo alius sit. nisi lib̾¬
tus eius qui extremo mortuus
ẽ. anis adfidei ꝯmissũ admit¬

Expanded text:
item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potest. Idem. Testator, qui libertis fideicommissum relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad posteros eorum pertineret: quaero, cum nemo alius sit nisi libertus eius qui extremo mortuus est, an is ad fideicommissum admit
Abbreviated transcription (Latin):
tineat. Ancillis uo̾ legatis. ma¬
sculos nõ deberi nemo dubitat.
S pueris legatis. etiã puelle
debetur. Id nõ eq inꝑuellis.
pueros ꝯtineri. dicendum est.
Mulierib uo̾ legitis. etiami
uirgines debẽtur./ Sicuti uiris
legatis ⁊ pueros deb̾i Rendet᷑.
Pecũdib aũt legatis. ⁊ houes
⁊ cetͣa ium̃ta ꝯtinẽtur. Arm̃to
aũt legato. etiam boues ꝯtire
riꝯuenit. nõ etiam g̾ges omi¬
um.⁊ caprarum.Ouib legatis.
neq agños neq arietes ꝯti:¬
neri. quitam recte existimant.
diuum uõ grege legnto. ⁊ aĩe¬
tes ⁊ agnos debinemo dubi
U. Neruus qui infũdo ¶tat.¬
morari solitus erat. si fugeit.
licet post mortẽ testatoris ap¬
p̃bendatur. fundo legato ut
instructus ẽ. ⁊̃ ip̃e legatõ ce
d̾. Ouodhis u̾bis re dit.¬
lictum ẽ.quieꝗd exhr̃ditate
bonis ue meis ad te ꝑuenit.
cum morieris restituas. fruc

Expanded text:
legatis masculos non deberi nemo dubitat. sed pueris legatis etiam puellae debentur: id non aeque in puellis pueros contineri dicendum est. Mulieribus uero legatis etiam uirgines debentur, sicuti uiris legatis etiam pueros deberi respondetur. Pecudibus autem legatis et boues et cetera iumenta continentur. Armento autem legato etiam boues contineri conuenit, non etiam greges ouium et caprarum. Ouibus legatis neque agnos neque arietes contineri quidam recte existimant. Ouium uero grege legato et arietes et agnos deberi nemo dubi. Seruus, qui in fundo morari solitus erat, si fugerit, licet post mortem testatoris adprehendatur, fundo legato, ut instructus est, etiam ipse legato ce. Quod his uerbis relictum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fruc
Abbreviated transcription (Latin):
Nur. N tem legãto ꝯtinẽtul
mancipia. puta lectĩcarii. ꝗ
solam matrẽ f. portabãt. Itez
um̃ta uel lectica uł sella. uel
burdones. ¶Item mancipia
alia. p̃uelle fortassis que sibi
comatas mulieres exornãt.
¶S ⁊ si forte uirilia ei q̃daz to¬
nauit. quodam mõ eius causa
pata iudebũtur. Pinde. ⁊ si q̃¬
dam ꝓmiscui usus sit.solitus
tñ fuerit abea qiͣ mnusu mu¬
tuari. dicendum erit. ap̃ius cã¬
parata uideri. ¶Item int̃ est
ip̃ius eã patasit ei legata. an
ip̃ius cã empti.patis em oĩa
ꝯtiuẽtur que ip̃ius usib fue¬
rũt destinata.empta nõ ea soꝰ¬
la que ppeã empta fecit maritꝰ.
Unde nõ ꝯtinebũtur emptis
solis legatis. que alia rãtioe

Expanded text:
num. Item legato continentur mancipia, puta lecticarii, qui solam matrem familias portabant. item iumenta uel lectica uel sella uel burdones. item mancipia alia, puellae fortassis, quas sibi comatas mulieres exornant. Sed et si forte uirilia ei quaedam donauerit, quodammodo eius causa parata uidebuntur. Proinde et si quaedam promiscui usus sint, solitus tamen fuerit ab ea quasi usum mutuari, dicendum erit ipsius causa uideri parata. Item interest, ipsius causa parata sint ei legata an ipsius causa empta: paratis enim omnia continentur, quae ipsius usibus fuerunt destinata, empta uero ea sola, quae propter eam empta fecit maritus. unde non continebuntur emptis solis legatis, quae alia ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝯditione acciprẽdum puto S
⁊ stichum qui meus erit. puto
ꝓꝯditione accipiẽdum Nec
int̾ eẽ utrum ita. qui meus eĩt.
anita. si meus erit. utrobiꝙ ꝯ¬
ditionẽ eamẽẽ. labeo tñ scribit.
ĩ futurum tp̃e collitum hũe ẜ¬
monẽ qui meus erit. ꝓdemon

Expanded text:
dicione accipiendum puto: sed et 'Stichum qui meus erit' puto pro condicione accipiendum nec interesse, utrum ita 'qui meus erit' an ita 'si meus erit': utrubique condicionem eam esse. Labeo tamen scribit etiam in futurum tempus collatum hunc sermonem 'qui meu
Abbreviated transcription (Latin):
Rii. refert. Si cui ligna legata
ẽent que infũdo erant. arbões
quidem mat̾ie cã succisas non
debi neq adiecit. sinõ ꝯburen¬
di cã succisa sũt. ad eum ꝑtinẽ.
Ssic intelligi ꝯsequens esse.
¶Offilius quoq libro .u. iuris ꝓ
titi ita scripsit. cuiligna lega¬
ta sunt. adeum oĩa ligna ꝑti¬
nere. que alio nͤoĩe nõ appellã¬
tur. ueluti uirge. carbones. nu¬
clei oliuarum quib adnulla
aliam remnisi ⁊dꝯburendum
bores nõ dumꝯcisas. nisi que
minutatĩ ꝯcidũtur. uideri ei le¬
gatas cui ligna legata st̃. Ego
aũt arbitror hoc quoq ligni ap¬
pellatione ꝯtineri ꝙ nõdumi
minutatĩ fuit ꝯcisum. sia ad¬
xidendu fuit destinatum. ꝓ¬
inde si siluam huic re̾i habebat
destinatã. siluam quidẽ nõ cedet.
Dei ect᷑e aũt arbores. lignorum
appellatione ꝯtinebũtur. nisi a¬
luid testator sensit. ¶Lignis
tum ẽ. ꝯtinet᷑. siue ad balnei.
calefactionẽ siue dietꝰ᷑arum.y¬
pothaustarum.siue ad calce.

Expanded text:
efert, si cui ligna legata essent, quae in fundo erant, arbores quidem materiae causa succisas non deberi: nec adiecit, si non comburendi gratia succisae sunt, ad eum pertinere, sed sic intellegi consequens est. Ofilius quoque libro titi ita scripsit, cui ligna legata sunt, ad eum omnia ligna pertinere, quae alio nomine non appellantur, veluti virgae carbones nuclei olivarum, quibus ad nullam aliam rem nisi ad comburendum bores nondum concisas, nisi quae minutatim conciduntur, videri ei legatas, cui ligna legata sunt. ego autem arbitror hoc quoque ligni appellatione contineri, quod nondum minutatim fuit concisum, si iam concidendo fuit destinatum. proinde si silvam huic rei habebat destinatam, silva quidem non cedet, deiectae autem arbores lignorum appellatione continebuntur, nisi aliud testator sensit. Lignis ratum est continetur, sive ad balnei calefactionem sive diaetarum hypocaustarum sive ad calcem vel
Abbreviated transcription (Latin):
a ⁊ que ibi erũt. Quesitum est
denoĩb debitorum ⁊ nũmisea¬
dem epłan talẽ. emisit.argen¬
tumaũt om̃e ⁊ suppellectilem
quãcũq habeotibi dono⁊ ꝗe
quid in p̃dio sẽpromano habeo.
An suppellex que ĩ alus p̃dus
uł domib ẽẽt. admeuiũ p̃tine¬
rec. Et an ẜui quos exeo fundo
alus lẽgͣautr. Rnsumꝰ ẽ. noĩa
⁊ nũmos nõ utoeri deb̾i. nisi.
manifeste dehis queꝙ legani¬
dis. uoluntas defuncte appro¬
baretur. ESeruos exbisdem.
fũdis alus dãtos. diminiuisse

Expanded text:
a, et quae ibi erunt.' quaesitum est de nominibus debitorum et nummis. eadem epistulam talem emisit: 'argentum omne et supellectilem, quodcumque habeo, tibi dono et quidquid in praedio Semproniano habeo'. an supellex, quae in aliis praediis uel domibus esset, ad Maeuium pertineret? et an serui, quos ex eo fundo aliis legauit? responsum est nomina et nummos non uideri deberi, nisi manifeste de his quoque legandis uoluntas defunctae adprobaretur. seruos ex isdem fundis aliis datos deminuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cetã inquib libri ꝯdunt᷑. debeĩ
Ꝙ tñ cassius dembrams puris
scripͣsit uerimnẽ. namnec car¬
te pure debẽtur libris legatis.
nec cartis legatis. libri debebũt᷑.
nisi forte ⁊ hic nos urẜit uolũ¬
tas. ut puta siqu̾is fortecartas
sic reliquerit. cartis meis uniu̾¬
sas. qui nichil aliud quar libros
habebat. studiosus studioso..
Nemo enim dubitabit libros
d̾eb̾i. nam ⁊ ĩ usu.pliq libros cã¬
tas appellant. ¶Quidergo si
quis cartas legauit puras m̃¬
brane nõ ꝯtinebũtur. n cetẽ
adscribendum matie. s n cep¬
si libri legati sĩt. anꝯtineant᷑.
nõ dum ꝑscripti.⁊ nõ puto ꝯti¬
neri. nõ magis quam uestis.
appellatione. nõdum detexta
ꝯtinet᷑. S ꝑscripͣti libri nõ dũ
malleati uł orn̾ati ꝯtinebunt᷑.
Pinde ⁊ nõdum ꝯglutiriati ł

Expanded text:
quibus libri conduntur, deberi. Quod tamen Cassius de membranis puris scripsit, uerum est: nam nec chartae purae debentur libris legatis nec chartis legatis libri debebuntur, nisi forte et hic nos urserit uoluntas: ut puta si quis forte chartas sic reliquerit 'chartas meas uniuersas', qui nihil aliud quam libros habebat, studiosus studioso: nemo enim dubitabit libros deberi: nam et in usu plerique libros chartas appellant. quid ergo, si quis chartas legauerit puras? membranae non continebuntur neque ceterae ad scribendum materiae, sed nec coepsi libri legati sint, an contineantur nondum perscripti. et non puto contineri, non magis quam uestis appellatione nondum detexta continetur. sed perscripti libri nondum malleati uel ornati continebuntur: proinde et nondum conglutinati uel
Abbreviated transcription (Latin):
legauĩt. cum ad pub̾tatem pue¬
se que earet ĩ integrum restitr
ri deuoluntatẽ p̃ot. Nõ minus
quam si ita ascripẜit. cum is¬
te etatis sit factus.uscum ma¬
ture etatis sit. ułcu adoleu̾it.¬
Aul S̾ i filie f. ita legatu sit
cum intutelã suam ꝑuenerit.
tunc debebitur. cum uiri pꝰotẽs
tur oĩa uolumina. siue ĩ carta
aut intilia. ut nõ nulli ꝯfitiũt.
aut ĩ quo alio corio erit idem
dicendum. Qd̾ si incodicibus
sĩt m̃braneis. uł cartaceis aił
etiam eboreisaił alt̾ius mat̾ie.
uł inceratis codicillis andebe¬
ant̾. uideamus. gaius cassius
scribit. debi ⁊ mbranas. libris
legatis. ꝯsequent̃ igit᷑ ceteã
quoq debebunt᷑. si nõ adu̾set᷑

Expanded text:
legauerit 'cum ad pubertatem perue, quae caret in integrum restitutri de uoluntate potest, non minus quam si ita adscripserit 'cum iustae aetatis sit factus' uel 'cum maturae aetatis' uel 'cum adoleueritliae familias ita legatum sit 'cum in tutelam suam peruenerit', tunc debebitur, cum uiripotens fatur omnia uolumina, siue in charta aut in tilia ut nonnulli conficiunt aut in quo alio corio, idem erit dicendum. quod si in codicibus sint membraneis uel chartaceis uel etiam eboreis uel alterius materiae uel in ceratis codicillis, an debeantur, uideamus. et Gaius Cassius scribit deberi et membranas libris legatis: consequenter igitur cetera quo
Abbreviated transcription (Latin):
ei dabimus. nõ .c. que quis ĩge¬
mo suo metitus ẽ. que adlibri
scripturam sufficẽnt. ut puta
putamus. s hoc unu homeri
uolum̃. plibro accipiendum ẽ
Si homeri corpus sit̾ legatu.
⁊ nõ sit plenum. quãtẽcumq
ꝑtes hodĩe inueniant᷑ debent᷑.
¶Libris aut legatis biblioͤthecaᷤᷤ
nõ ꝯtineri sabimus scribit. Idẽ
⁊ cassius. ait enum m̃branas ꝯ¬

Expanded text:
ei dabimus, non centum, quae quis ingenio suo metitus est, qui ad libri scripturam sufficerent: ut puta omputamus, sed unum Homeri uolumen pro libro accipiendum est. Si Homeri corpus sit legatum et non sit plenum, quantaecumquae rha‹p›sodiae inueniantur, debentur. Libris autem legatis bibliothecas non contineri Sabinus scribit: idem et Cassius: ait enim membranas
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ caũ quo cure ⁊ tu᷑tele libe¬
tur. ¶Exhis ⁊ huiꝰ. apparet uo.¬
luntatis qõnem sabinumint̃¬
p̃tatum ⁊ utiq nõ dubitari si
pubi ⁊ multomagis maiori i
aũt hec scriptura uaria ẽ ⁊ uolũ¬
tatis ht̃ q̃onen. ut ⁊ illa quoq
siquis ita scripẜit. tum suiuiris
fui̾t factus. nam al: alit̾ accipi¬
tur ⁊ plerumꝙ̃ potãtis libatio¬
nem ꝯtinet. plerumq pubtatẽ.¬

Expanded text:
sensum casu, quo curae et tutelae liberetur. Ex his et huiusmodi apparet uoluntatis quaestionem Sabinum interpretatum: et utique non dubitaret, si puberi et multo magis maiori uiautem haec scriptura uaria est et uoluntatis habet quaestionem, ut illa quoque, si quis ita scripserit 'cum sui iuris fuerit factus' nam aliter alias accipiatur: et plerumque potestatis liberationem continet, plerumque pubertate
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯplurium mãcipioru ẽptioes.
instrum̃ta. Pret̾ea ⁊ noĩa debi:¬
bitorum. que ĩ fundo p̃legator
remanẜũt. nõ uideri leg̾ato ꝯti¬
neri. ¶His u̾bis domib lega¬
tis ficei hrdum meorũ ꝯmitto.
uti sinant eum domus meas.¬
hr̃e. ĩ quib hĩto. nullo om̃o ex¬
cepͥto. cum omĩ instrum̃to ⁊ repo¬
sitis omĩb. nõ uderi testatorẽ¬

Expanded text:
complurium mancipiorum emptiones, complurium mancipiorum emptiones, instrumenta, praeterea et nomin‹a› debibitorum, quae in fundo praelegato remanserunt, non uideri legato contineri. His uerbis domibus legatis: 'fidei heredum meorum committo, uti sinant eum habere domus meas, in quibus habito, nullo omnino excepto cum omni instrumento et repositis omnibus' non uideri testatore
Abbreviated transcription (Latin):
dib ꝯparauit. ac postei domu
legauit. Si ortumdomius eã cõ¬
parauit. ut ameniorẽ domũ ac
salubriorẽ possidẽt. aditumq
ineũ ꝑdomũ habuit.⁊ edium
ortus additam̃tum fuit. domꝰ
legato ꝯtĩnebit᷑. ¶Appellatioe
domus. insulã quoq inuĩctam
tio cum domo fuiss ꝯꝑata. ⁊ u¬
triusq pensiones similit accep¬
a filie mee br̃des erũt.tẽ meiua
emedio sũmito p̃cipito. sibiq
babeto fundos meos. illum ⁊ il¬
lum cum cãsulis ⁊ custodiboĩ¬
um horum fũdorum ⁊ cum his
omĩb agris qui ad ꝯũictionẽ
cuiꝰq eorum fũdorum. emptioẽ
uł quolib alio caũ ꝯtingerint.
item cum oĩb mancipus ⁊ peco¬
rib. ium̃tis cet̾is ꝙ unuiersis
spẽb. que in hisdẽ fũdis. quo¬
ue corum cum moriar erũt. uti
optimi maximiq sũt. utiq eos
indiẽ mortis mee possedi.⁊ ut
plenius dicamata uti claudũt᷑.
Infundo aũt uno exhis qui p̃le¬
gatisũt. tabil̃ arium ẽ. ĩ quo st̃

Expanded text:
comparauit ac postea domum legauit. si hortum domus causa comparauit, ut amoeniorem domum ac salubriorem possideret, aditumque in eum per domum habuit et aedium hort‹u›s additamentum fuit, domus legato continebitur. Appellatione domus insulam quoque iniunctam etio cum domu fuisset comparata et utriusque pensiones similiter accepa filiae meae heredes erunt, tunc Maevia e medio sumito praecipito sibique habeto fundos meos illum et illum cum casulis et custodibus omnium horum fundorum et cum his omnibus agris, qui ad coniunctionem cuiusque eorum fundorum emptione vel quolibet alio casu optigerint, item cum omnibus mancipiis pecoribus iumentis ceterisque uniuersis speciebus, quae in isdem fundis quoue eorum cum moriar erunt, uti optimi maximique sunt utique eos in diem mortis meae possedi et, ut plenius dicam, ita uti cluduntur.' in fundo autem uno ex his, qui praelegati sunt, tabularium est, in quo sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
. Cum filio fa. ita legatur
cumis intutelã suam ꝑueneĩt.
pub̾tatis tp̃e significat᷑. Et sa¬
ne sumpubi filio fa. legatum
suspectam habu̾it Mariti aqͦ
diu̾terat uitam. filio suo quani¬
ius impubi leget. nõ uidet᷑ sen¬
gis dicemus depatre fa. eam
sensisse. ac dixiss in suã tutela
⁊ ĩ suam potestatẽ.Qd̾ siquis.
patͥ fa. impub̾i leget cum sue:
tutele sit. depub̾tate sensit. Int̾
tuti.Item si fimosouł prodigo.
uł ei cui p̾torex ca curatorẽ deo¬
it. ita legatum sit. puto ⁊ deeo
concubine.

Expanded text:
. Cum filio familias ita legatur: 'cum is in tutelam suam peruenerit', pubertatis tempus significatur. et sane si impuberi filio familias legatum suspectam habuit mariti a quo diuorterat uitam, filio suo quamuis impuberi leget, non uidetur sengis dicemus de patre familias eam sensisse, ac si dixisset 'in suam tutelam et in suam potestatem'. Quod si quis patri familias impuberi leget, cum suae tutelae sit, de pubertate sensit, intertuti. Item si furioso uel prodigo uel ei, cui praetor ex causa curatorem dedit, ita sit legatum, puto et de eo c
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Offidius quidam. ĩstitu¬
ta filia ualeriana br̃de. actori.
suo antiocho data lib̾tate. p̃dia
certa ⁊ peculium.⁊ reliqua lega¬
uerat. tam sua quã colonorum.
legataͣrius ꝓferebãt. manͣu pa¬
tris familias reliquatum ⁊ tã
suo quã colonorum noĩe. Ite
ĩ eadem scriptͥura adiectum in
hũc modum. Itẽ eorum quoꝵ¬
rationẽ reddere debeat. scilicet
que ĩ ꝯdito habuerat pat̾ fam̃.
frum̃̃ti uini. ⁊ cet̾arum reruꝰm.
que ab ip̃a lib̾tus petebat.⁊ ex
reliquis eẽ dicebat.⁊ apud p̾si¬
dem optinu̾erat. Ex oͣuiso ꝯtͣ
dicebatur. reliqua colonorum
ab eõ nõ pet̾i. nec ꝓpria. Duisar
aut ẽẽ causam eorum que ĩ ꝯ¬
⁊ dito eẽnt Imp̃r. int̾rogauit ꝑ¬
tem legatarui.querendi causa.
Pone ĩ quit. an ꝯdito cent̾ies
aureorum ẽẽ. que ĩusum suui
sumi solent. dice̾s totum qd̾
eẽt relictum ĩ archam. de beri
placuit recte appͥellasse. Apte
legatarii suggestumẽ. qdam a
colonis post mortẽ patris fa.

Expanded text:
um. Hosidius quidam instituta filia Ualeriana herede actori suo Antiocho data libertate praedia certa et peculium et reliqua relegaulegatarius proferebat manu patris familiae reliquatum et tam suo quam colonorum nomine: item in eadem scriptura adiectum in hunc modum: "item quorum rationem reddere debeat", scilicet quae in condito habuerat pater familias frumenti vini et ceterarum rerum: quae et ipsa libertus petebat et ex reliquis esse dicebat: et apud praesidem optinuerat. ex diverso cum diceretur reliqua colonorum ab eo non peti nec propria, diversam autem causam esse eorum, quae in conditio essent, imperator interrogauit partem legatarii: 'quaerendi causa pone', inquit, 'in condito centiens aureorum esse, quae in usum sumi solerent: diceres totum, quod esset relictum in arca, deberi?' et pla cuit recte appellasse. a parte legatarii suggestum est quaedam a colonis post mortem patris fami
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ S iquiꝰd earum rerumañ
ꝯpauit quam uxorẽ duxit. si
doei ut utẽtur tradidit. pĩde ẽ.
qiͣ postea ꝯpausset./ Exeo aũt
legato ea ꝑtiiẽt aduxorem q̃

Expanded text:
 Si quid earum rerum ante comparauit quam uxorem duxit, si id ei ut uteretur tradidit, perinde est, quasi postea parauisset. ex eo autem legato ea pertinent ad uxorem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
intellium ita scripsit. ꝙ ĩ uͤsu
frequẽtissime u̾satur: ut inle¬
gatis uxoris aditiat. que eius
causa ꝑata sint. hãc intpretati¬
onẽ obtinuit ꝙ magis uxoris
id pãt fa. parauiss. an postea.
an ⁊ exhis reb quib ip̃e uti.
soleret. uxori aliquid assignas¬
set. dum io mulieris usib ꝑ
al.exiguum .al. plenius effic̃.
augẽtur. cum sic scriptum est.
q̃ꝙ eius cã pata sũt. id enim
signifieat ⁊ siquid pret̾ea que
dicta sũt eius cã patum ẽ. miͣ¬

Expanded text:
Uitellium ita scripsit: quod in usu frequentissime uersatur, ut in legatis uxoris adiciatur 'quod eius causa parata sint', hanc interpretationem optinuit, quod magis uxoris id pater familias parauisset an postea an etiam ex his rebus quibus ipse uti soleret uxori aliquid adsignauisset, dum id mulieris usibus palias exiguius, alias plenius efficit. augetur, cum sic scriptum est: 'quaeque eius causa parata sunt': id enim significat et si quid praeter ea quae dicta sunt eius causa paratum est: min
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier res exstimatas in dotẽ
dederat. ac dem̃ maritus eiꝰ ei¬
legauerat. his u̾bis que eius ca
ꝯpata emptaq eẽnt. dixit. ẽp̃¬
torum patorum q appellatioẽ.
nõ ꝯtineri ea que in dotẽ data
ẽẽnt. isi maritus easres. pe̾a.¬
quam ip̃ius facte eẽrit. ĩ uxoĩs
legetur punde ẽ. qĩ singlĩ hoĩes
legati sint. ¶his u̾bis. q̃ ibi
mobilia mea erũt. do lego. nũ¬
mos ibi reposites ut mutui da¬
rẽtur. nõ eẽ legatos. ꝓculus ait.
At eos quos p̃sidu cã repositos

Expanded text:
mulier res aestimatas in dotem mulier res aestimatas in dotem dederat ac deinde maritus ei legauerat his uerbis: 'quae eius causa comparata emptaque essent'. dixit emptorum paratorumque appellatione non contineri ea, quae in dotem data essent, nisi si maritus eas res, posteaquam ipsius factae essent, in uxoris legetur, perinde est quasi singuli homines legati sint. His uerbis: 'quae ibi mobilia mea erunt, do lego' nummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos
Abbreviated transcription (Latin):
tera uõ uideri illis u̾bis. ita uti
gẽ. data. ¶Illud fortasse q̃siturus
sit aliquis. cur argenti appella¬
tione.⁊̃ factum argẽtum ꝯp̃bẽ
detur. cum si marmor legatum.
eẽt nichil pret̾ rudem mit̾iam
demõstratum uideri poss. cuĩ h
ratio traditur. quippe eã que tal
nature sĩt. ut sepius ĩ sua redi¬
gi possint initia. ea matĩe potẽ   ꝑ¬
tia iucta. nũquam uires eiꝰ effu¬
giant. ¶ Coccum ꝙ ꝓprio noĩe
appellatur. quir u̾ sicolorib cede¬
ret.nemo dubitauit. Qũ minꝰ
por̾ro coracinũ. aucisginũ. aut
melinũ. suo noĩe. quam coctu
purpumue designat᷑. ¶Cum
uir ita legasset. que uxoris cã pa¬
rata sũt. ei dolego. egͥo apud p̃¬
torem fidei ꝯmissariũ petebam
etiam res estimatas. quaru p̃¬
tium in dote erat. nec optin᷑uit.
qĩ testator nõ sensiss debis rẽ¬
b. alioqn si ĩ usum eiꝰ date sint.
nichil int̃ est. abip̃a an abalio
ꝯpate sint postea apud buriuũ
ualentẽ inueni ita relatum..

Expanded text:
tera uero uideri illis uerbis 'ita uti est' data. Illud fortasse quaesiturus sit aliquis, cur argenti appellatione detur, cum, si marmor legatum esset, nihil praeter rudem materiam demonstratum videri posset. cuius haec ratio traditur, quippe ea, quae talis naturae sint, ut saepius in sua redigi possint initia, ea materiae potentia victa numquam vires eius effugiant. Coccum quod proprio nomine appellatur quin versicoloribus cederet, nemo dubitavit. quin minus porro coracinum aut hysginum aut melinum suo nomine quam coccum purpuraue designatur? Cum uir ita legasset: 'quae uxoris causa parata sunt, ei do lego', ego apud praetorem fideicommissarium petebam etiam res aestimatas, quarum pretium in dotem er‹a›t, nec optinui, quasi testator non sensisset de his rebus. atquin si in usum eius datae sint, nihil interest, ab ipsa an ab alio comparatae sunt. postea apud Aburnium Ualentem inueni ita relatum:
Abbreviated transcription (Latin):
sinauis exasia uemĩt hr̃s m̃s:
ei fũdum datouerius ẽ. coubo¬
ioc amplius. suꝑiora rẽp̾eti. Si¬
cuti dĩns. lutius titius plebi
qua dedit. hoc ampiuis seus.
seiun dedisse intelligĩmus. ⁊
sititius accepit qũiq seius h¬

Expanded text:
si nauis ex Asia uenerit, heres meus si nauis ex Asia uenerit, heres meus ei fundum dato', uerius est eo uerbo 'amplius' superiora repeti, sicuti dicimus 'Lucius Titius plebi quina milia dedit, hoc amplius Seius Seium dedisse intellegimus et 'Titius accepit qui
Abbreviated transcription (Latin):
nebunt᷑.an uõ libri quoq ꝯti¬
neant᷑. Querit᷑. ⁊ elegant̃ ner¬
ua ait. int̃ ẽẽ. id ꝙ testator seni¬
ẜit. nam ⁊ locum significari. bi
sab libros bibliothecam nõ se¬
qͣuinõ poĩa uerũm᷑ ẽ. namint̃¬
dum armaria quoꝙ debentur.
que plĩq brbliothecas appellãt.
¶Plaue si michi ꝓponas adherẽ¬
tia eẽ m̃branaru armaria uel¬
ei affixa. sine dubio nõ dẽbebũ¬
tur. cum edifitu portio sit̃ ¶ Qõ
inbibliothecama tractaumus.
Idem. põp. libro .ui. ad sabinu
indactiliotheca legata tractat.
⁊ art. anulos quoꝙ ꝯtineri non
solum thecã que anulorum cã
ꝙ ita ꝓponit quis legasse. dacti¬
uothecim meã ⁊ si quos p̃terea
anulos habeo. ⁊ italabeonem:
quoq existimasse ai̾t. Sũt tñ
qͥdam que omĩmõ legatum se¬
quũtur. ut lec̃tum legatum ꝯ¬
c̃uus claustra.⁊ claues cẽdunt
culas adlegatarium nõ ꝑtinere.
Item anulis legatis dactilio.¬
thece nõ cedunt.
postea scripẜo.ita. hoc amplius

Expanded text:
nebuntur an uero libri quoque contineantur, quaeritur. et eleganter Nerua ait interesse id, quod testator senserit: nam et locum significari bibllibros bibliothecam non sequi, non per omnia uerum est: nam interdum armaria quoque debentur, quae plerique bibliothecas appellant. plane si mihi proponas adhaerentia esse membro armaria uel adfixa, sine dubio non de- bebuntur, cum aedificii portio sint. Quod in bibliotheca tractauimus, idem Pomponius libro sexto ex Sabino in da‹c›tyliotheca legata tractat: et ait anulos quoque contineri, non solum thecam, quae anulorum causa d ita proponitur quis legasse: 'dactyliothecam ‹m›eam et si quos praeterea anulos habeo' et ita Labeonem quoque existimasse ait. Sunt tamen quaedam, quae omnimodo legatum sequuntur: ut lectum legatum co›culis claustra et claues cedunt. culas ad legatarium non pertinere. Item anulis legatis dactyliothecae non cedunt.postea scripsero ita: 'hoc amplius
Abbreviated transcription (Latin):
substituat᷑. quo eiũ inu̾ttũq
euẽtum substitutus uidebit᷑.
ne siuulgari tm̃modo ĩ pubi
quoq substituat᷑. uolũtatis
qõnem reliquat. utrum deuha
uulgari tm̃ mõ sb̃stitutioneĩ
utriusq ꝑ soã sẽsisse ĩtelligat᷑.
Ita enim inalt̾o utraꝙ substi¬
tutio intelligit᷑. si uoluntas
parentis nõ refraget᷑. Ułcerte.

Expanded text:
substituatur: quo casu in utrumque euentum substitutus uidebitur, ne, si uulgari modo impuberi quoque substituat, uoluntatis quaestionem relinquat, utrum de una uulgari tantummodo subsitutione in utriusque persona sensisse intellegatur: ita enim in altero utraque substitutio intellegitur, si uoluntas parentis non refragetur. uel certe
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s nõ extitĩt. siue extit̾it ⁊ im¬
pubes decesẜit. Qd̃ ius adter¬
tium quoq genus substitutõ¬
nns tractum ẽẽ uidet᷑. nam si.
pat duos filios impubes hr̃¬
des instituat eosq ĩ uicẽ sub¬
stituat. ĩ utrũmq eaũm rẽcip¬
cam substitutionẽ fcãm uidei̾:
duuiis pus ꝯstituit. S si alt̃
pubes. alt̾ impubes hoc comy¬
nui u̾bo eos ꝙ ĩ uicem sub¬
stituo sibi substituti fui̾nt.ĩ
uilgarem tm̃ modo casum.
frictam uideri substitutionẽ.

Expanded text:
heres non exstiterit siue exstiterit et impubes decesserit. Quod ius ad tertium quoque genus substitutionis tractum esse uidetur: nam si pater duos filios impuberes heredes instituat eosque inuicem substituat, in utrumque casum reciprocam substitutionem factam uideri diuus Pius constituit. Sed si alter pubes, alter impubes hoc communi uerbo 'eosque inuicem substituo' sibi fuerint substituti, in uulgarem tantummodo casum factam uideri substitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
Errent̾ Si is qui exbomis te¬
statoris.solidum caꝑe nõ pos¬
sit. substitutus sit. abe̾o im¬
pubi filio eius solidum exea
cã capiet. qĩ apupillo capiat.
pediri eum caꝑe. qi apupillo

Expanded text:
 Si is, qui ex bonis testatoris solidum capere non possit, substitutus sit ab eo impuberi filio eius, solidum ex ea causa capiet, quasi a pupillo capiat. non imped‹i›ri eum capere, quasi a pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
nichil int̃ sit. utrum ira scriba¬
tur. quas pecumas cuiq lega¬
ui eas hr̃s meus. si mat̾ mea
moͬrit᷑ dato. aniti nisi mater
mea morit᷑ ne dato. Utrobiq
enim subꝯditione datum uel
adẽptum eẽ legatum. labeoĩs
sticho ẜuomeo quẽ testõ lib̾m
eẽ uĩssi. ⁊ aureos .u. quos inta¬
bulis debeo dato. nichil ẜuo le¬
gatum eẽ. Namusa ẜuiu Ren¬
disse scribit. qr dñs ẜuo nehil
deb̾e potiuss. Ego puto ẜm mẽ
tẽ testatoris natu᷑rale mãg̾ ꝙͣ
qiuile debitũ spectãdu ẽẽ. es
iure utimur. ¶Qui dotalem
fũdu nullũ ht̃ ita legauerat.
fũdu cornelianũ quẽ it mͥ
doti dedit. ei hr̃s dato. labeo.
offilĩ. trebati. Rnderũt. fim¬
dum nichominus legatũ eẽ.
Qna cũ sũous corneliañ ĩrer rã
sit. demonstratio fła legatum
nõ ꝑimit. ¶Terminus minor
quorum arbitratu monum̃tũ
fieri uellet sibi testõ scripẜat.
deindeita legriu̾at.iutiis pub¬
lus cornelus admonum̃tu

Expanded text:
nihil intersit, utrum ita scribatur: "quas pecunias cuique legavi, eas heres meus, si mater mea moritur, dato" an ita: "nisi mater mea moritur, ne dato": utrubique enim sub condicione vel datum vel ademptum esse legatum. Labeonis Sticho servo meo, quem testamento liberum esse iussi, aureos quinque, quos in tabulis debeo, dato". nihil servo legatum esse Namusa Servium respondisse scribit, quia dominus servo nihil debere potuisset: ego putotem testatoris naturale magis quam ciuile debitum spectandum esse, et eo iure utimur.Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legauerat: 'fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato'.Labeo Ofilius Trebatius responderunt fundum nihilo minus legatum esse, quia, cum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non peremit.Thermus minor quorum arbitratu monumentum sibi fieri uellet testamento scribserat, deinde ita legauerat: 'Luciis Publiis Corneliis ad monumentum
Abbreviated transcription (Latin):
quos ĩ eum postea quã emptus
ẽẽt fecit. Idem iuł. scribit. adiec¬
to eo ꝙ nõ deductis fructib ĩ¬
pensarimiratio hrĩ debeat.⁊ h̾
magis ũm pũto. ¶ Quidam
titius uix̃at ⁊ iiua matre fa.
decesfat. mortua matre hr̃dib
uendi dies a dĩecta. uideamus
ĩquid labeo ne id falsum sit. qr¬

Expanded text:
quos in eum posteaquam emptus quos in eum posteaquam emptus esset fecit. idem Cinna scribit adiecto eo, quod non deductis fructibus impensarum ratio haberi debeat: et hoc magis uerum puto.Quidam Titius uixerat et uiua matre familias decesserat. mortua matre heredibuuendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis ꝑtinet. eam existimam
totius ẽẽ testam̃ti. ⁊ adomẽs
hr̃des instituͣtos ꝑtinere atꝙ̃
sioditio adcertas ꝑsonas accõ¬
modata fu̾it. eam referre debe¬
mus adeum dumtaxat gr̃adũ
quo hee ꝑsone. institute fuerũt.¬
¶Cumita in testõ scrĩptum erat.
ut aliquid in foro fiat n scrip¬
tum erat ĩ quo foro.labeo ait.
sinõ appareat quid mortuus
senẜit. ĩ eius municipii foro fa¬
Nciendum ĩ quo bic qui testamẽ¬
tum fecĩt domiciliũ bñit. Quã
S̾. Quib dieb uicinus tuus
te ĩuia publiea cumadparen¬
dum ꝯditioni ire uelles irepro¬
hibu̾it nec ꝑ te staret quo mi¬
nus agendo obẽalũpniam eu
sũmoneas. hudies ꝯdit̾iom ñ
imputabũt. ¶ Quidã italega¬
uerat. si publius cornelius im¬
pensã quam infũduz seianuz
feci. hrdi meo ded̾it. hr̃s meus¬
publio cornelio fũdum seianũ
dato. Cassellius aiebat etia fũ¬
pense u̾bo negat p̃tium signi¬
ficari. s eos dum taxat sũptꝰ

Expanded text:
sonas pertineat, eam existimamus totius esse testamenti et ad omnes heredes institutos pertinere: at quae condicio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt.Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habuerit: quam s Quibus diebus vicinus tuus te via publica, cum ad parendum condicioni ire velles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoveas, hi dies condicioni non imputabuntur. Quidam ita legaverat: "si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, Publio Cornelio fundum Seianum dato'.Cascellius aiebat etiam prepensae uerbo negat pretium significari, sed eos dumtaxat sumptus,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ iuuditium sicht̃ locum.
si diuortu ꝯsilio res amote fu¬
erint ⁊ secutum diuortium
fuĩt. S si ĩ matrimonio uxo
marito res subtrax̾it. licet ce̾s¬
set rerum amotarum actio.
tñ ip̃a res maritus ꝯdiee põt.
nam iure gẽtium ꝯdici puto
res posse abhis qui nõ ex ius¬
ta cã possidẽt.

Expanded text:
 iudicium sic habet locum, si divortii consilio res amotae fuerint et secutum divortium fuerit. Sed si in matrimonio uxor marito res subtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, qui non ex iusa possident.
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Siuxor rem uiriei cui
eam uir ꝯmodauit. subripu¬
eritasꝙ ꝯuẽtus sit. habebit
furti actionẽ. quamius uiri
hre non possit
Riphꝰ. Nerum amotarũ esti¬
matio. adtͣpe quo amote sũt
referri debet. nam inueritate
unt. S sipluris facte nonre¬
stituunt᷑ que amote sũt. cre¬
scit estimatio ut ĩ ꝯdictõne
furtiue rei.

Expanded text:
um. Si uxor rem uiri ei, cui eam uir commodauerit, subripuerit isque conuentus sit, habebit furti actionem, quamuis uir habere non possitionum Rerum amotarum aestmatio ad tempus quo amotae sunt referri debet: nam veritate untur: sed si pluris factae non restituuntur quae amotae sunt, crescit aestimatio, ut in condictione furtivae rei.
Abbreviated transcription (Latin):
denegat᷑. qui rei capitalis dãpna¬
ti sũt. n ĩ integrum restituti st̃.
Reiaũt capitalis dãpnatus mꝰ¬
telligitur is cui pena mors ẽ aut̃
ignis ⁊ aque int̾clictĩo sit. Cum
aut ĩ relegatiõe quis erit᷑. adbo.¬

Expanded text:
ui rei capitalis damnati sunt neque in integrum restituti sunt. rei autem capitalis damnatus intellegitur is, cui poena mors aut aquae et ignis interdictio sit. cum autem in relegationem quis erit, ad bo
Abbreviated transcription (Latin):
Aur. In bõrum po̾nib iuris i¬
gnorantia nõ ꝓdẽ quominus
dies cedat. Et ideohr̃di institu¬
to. ⁊ ante aptas tabulas diesce¬
dit. Satis ẽ enm scire mortuu
ẽẽ. seq ꝓximũ cognatum fuisse.
copiamq eorum quos ꝯsuleret.
huisse. scientiã tam̃ nõ hãc acci¬
pi q̃uiris pridentib sit. s eimᷤ
quã quis aut ꝑsenat. aut ꝯsulẽ¬

Expanded text:
um. In bonorum possessionibus iuris ignorantia non prodest, quo minus dies cedat, et ideo heredi instituto et ante apertas tabulas dies cedit. satis est enim scire mortuum esse seque proximum cognatum fuisse copiamque eorum quos consuleret habuisse: scientiam enim non hanc accipi, quae iuris prudentibus sit, sed eam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
b distrahendis actione nõ
solum hu tenẽtur tutores q
legittimi fuerũt. S om̃s q
iuire tutores sũt ⁊ gerunt tu¬
telam. ¶Considerandum ẽ
in hac actione utrum p̃tium
pilli ꝙ int̾ sit.⁊ magis eẽ aR.¬
bitror in hac actione qd int̾¬
est non ꝯuenire. s rei tantũ.
exstimationẽ. ¶Intutela ex
una obligatione duas actio
fuit actum. derationib distra¬
hendis agi non põt. siue ꝯt̃tͣi.
tutele actio. qd̃ adspẽm ista
pempta ẽ Ihunc tam̃tutorẽ
quiint̃ cepit pecunam pup¬
illarem. ⁊ furti teneri pap̃.ait.
Qui etiam si furti teneat. Hic
actione ꝯuentus. furti actioẽ
non lib̾at᷑. Nec eĩ eadẽ ẽ obligõ¬
ẽ furti ac tutele. ut qs dicat
pͥlures ẽẽ actiones ensdem
fac̾ti. S plures obligatões.
nam. ⁊ tutele ⁊ furti obligat᷑
Hanc aetionẽ sciendum est.
ppetuam eẽ ⁊ hr̃dib similib¬

Expanded text:
bus distrahendis actione non solum hi tenentur tutores, qui legitimi fuerunt, sed omnes, qui iure tutores sunt et gerunt tutelam. Considerandum est in hac actione, utrum pretium pilli intersit. et magis esse arbitror in hac actione quod interest non uenire, sed rei tantum aestimationem. In tutela ex una obligatione duas esse afuerit actum, de rationibus distrahendis agi non potest, siue contra, tutelae actio quod ad speciem istam perempta est. Hunc tamen tutorem, qui intercepit pecuniam pupillarem, et furti teneri Papinianus ait: qui etsi furti teneatur, hac actione conuentus furti actione non liberatur: nec enim eadem est obligatio furti ac tutelae, ut quis dicat plures esse actiones eiusdem facti, sed plures obligationes: nam et tutelae et furti obligatur. Hanc actionem sciendum est perpetuam esse
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. s cui lege bonis int̃ die¬
tum ẽ. testam̃tum fac̾e nõ põt.
⁊ si fecerit. ip̃o uire nõ ualt. Qd̾
tñ anteint̾dictionẽ uetustus
habu̾it testam̃tum. hoc ualeb¬
it. Merito ergonec ꝗdtestam̃

Expanded text:
. Is cui lege bonis interdictum est testamentum facere non potest et, si fecerit, ipso iure non ualet: quod tamen interdictione uetustius habuerit testamentum, hoc ualebit. merito ergo nec testis
Abbreviated transcription (Latin):
tiua ꝯpetit. ꝑ quam siꝯ secutus
fuit pupillus qd̾ fuerat abla¬
tum. tollitur hoc iuditium qa
nichil absit pupillo. ¶ Hec
actio licet induplum sit. in
simplorei ꝑsecutionẽ ꝯtinet.¬
⁊ non pota dripli pena ẽ.¬
Aul. Si tu fele aut negotio¬
rum gestorum agatur. ancto
hoc quãtum abadũsarus de¬
betur tutori ꝓcuratori uearbi¬
tratu iudicis cauendum est
qd̃ eo nomine eis absit.
tele igi non põt. Finitur autẽ
nõ solum pub̾tate. s etiam
morte tutoris uel pupilli. ¶ Fi¬
num famił. emãcipatum situ¬
telam administret. etiam direc¬
totenĩ iuł. putat. ¶ Siad huc
impubes tutele agͥit. nehil.
ꝯsumetur. ¶ Cum furosi cuaͣ¬
tore non tutele s neg̾orum.
gestorum actio est. que cõpe¬
tit etiam dum negotia gessit.
quia nõ idem in hac actione.
qd̾ in tutele actione dum im¬
pubes ẽ is cuĩ tutela gerit᷑ cõ¬
stitutum est.
lp̃. Situtor rẽ sibi deposita
a patre pupilli. ułꝯmodata
non reddat. non tm̃ ꝯmodati

Expanded text:
tit, per quam si consecutus fuerit pupillus quod fuerit ablatum, tollitur hoc iudicium, quia nihil absit pupillo. Haec actio licet in duplum sit, in simplo rei persecutionem continet, non tota dupli poena eum. Si tutelae aut negotiorum gestorum agatur incerto hoc, quantum ab aduersariis debetur tutori procuratoriue, arbitratu iudicis cauendum est, quod eo nomine eis absit.telae agi non potest: finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli. Filium familias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat. Si adhuc impubes tutelae agat, nihil consumitur. Cum furiosi curatore non tutelae, sed negotiorum gestorum actio est: quae competit etiam dum negotia gerit, quia non idem in hac actione, quod in tutelae actione, dum impubes est is cuius tutela geritur, constitutum est.. Si tutor rem sibi depositam a patre pupilli uel commodatam non reddat, non tantum commodati
Abbreviated transcription (Latin):
Aui. Qui urgnĩ testamento
manumissus ẽ.si ignorat i¬
dñ decessisse. aditaq eius hr̃
ditatem ẽẽ. testam̃tum facere
non põt. licet iam pat̃ famit:
⁊ suiuris ẽ. nam qui incertuᷤ
destãtu suo ẽ. certam legem
non possunt. ut diuus pius
rescriꝑsit.
uemis ⁊ postumus ⁊ surdus.
testam̃ti factionẽ br̃e dicũt᷑.
licet enim testam̃tum faeẽ
non possunt. at tñ ex testõ
uel sibi ułalus acquire̾ p̃osst̃.
Marcelł. nõtat. Furiosus qͦ
testam̃ti factionem ht̃. licꝰ
testam̃tum facere non põt.⁊¬

Expanded text:
um. Qui in testamento domini manumissus est, si ignorat dominum decessisse aditamque eius esse hereditatem, testamentum facere non potest, licet iam pater familias et sui iuris est: nam qui incertus de statu suo est, certam legem non possunt, ut diuus Pius rescripsit.lienus et postumus et surdus testamenti factionem habere dicuntur: licet enim testamentum facere non possunt, attamen ex testamento uel sibi uel aliis adquirere possunt. Marcellus notat: furiosus quoque testamenti factionem habet, licet testamentum facere non pot
Abbreviated transcription (Latin):
octauo scripsit. qd̃ꝙ sepissi¬
me rescriptum ẽ. quam diu.¬
duo uel unus excõtut᷑orib
ydoneus ẽ. nõ posse admagi¬
stratus qui dederunt ueniri.
sic erit accipͦiẽdum. si non cõ¬
tutor obhoc ꝯueniat᷑ qd̃ sus¬
pectum facẽ uel satis exigere¬
nolu̾it. ¶ Hanc acti̾onẽ. etiã¬

Expanded text:
um scripsit quodque saepissime rescriptum est, quamdiu uel unus ex tutoribus idoneus est, non posse ad magistratus qui dederunt ueniri, sic erit accipiendum, si non contutor ob hoc conueniatur, quod suspectum facere uel satis exigerenoluit. Hanc actionem etia
Abbreviated transcription (Latin):
tele ten̾ebitur. ¶Deẜu̾is qͦq
in t̾rogationes. s ⁊ questioes
hñdas. ⁊ hoc offitio uidicis ꝯ¬
uenire placuit. Nam diuus
seuerus decreuit. cum neq ĩ¬
uentaria neq rõnalia ꝓferẽt᷑.
remediouti eo deb̾ent ratiões
aẜus qui rem gessant ꝓferã¬
tur. ¶Has rõnes sieẽ mala fi¬
de ꝯscriptas aẜius dñt tutões.
aluit pupillitutor. p̃utat la¬
beo imputare enm posse. S ẽ
uerius ñ insi ꝑ q̃uam egenti
dedit. imputare eum oportẽ.
delargis facultãtib pupilli.
utrumq igitur ꝯcurrẽ oꝑtet.
ut ⁊ mat̾ egena sit ⁊ filius in
facultatib positus. S si mu¬
nus nuptiale matri pupilli
miẜit. nõ eum pupillo impu¬
taturum labeo scripsit. Nec ꝑ¬
qͣm necc̃ia est ista muneratio.
Si pupillis tutores pat̾ dedĩt.
int̾ quos ⁊ lib̾tum suum. ꝑq
eum uol̾t tutelam admini¬
strari ⁊ tutores c̾tam ei suma

Expanded text:
e tenebitur. de seruis quoque interrogationes, sed et quaestiones habendas et hoc officio iudicis conuenire placuit. nam diuus Seuerus decreuit, cum neque inuentaria neque auctionalia proferentur, remedio eo uti debere, ut rationes a seruis qui rem gesserant proferantur: has rationes si esse mala fide conscriptas a seruis dicunt tutores, aluit pupilli tutor, putat Labeo imputare eum posse: sed est uerius non nisi perquam egenti dedit, imputare eum oportere de largis factultatibus pupilli: utrumque igitur concurrere oportet, ut et mater egena sit et filius in facultatibus positus. Sed si munus nuptiale matri pupilli miserit, non eum pupillo imputaturum Labeo scripsit: nec perquam necessaria est ista muneratio. Si pupillis tutores pater dedit, inter quos et libertum suum, perque eum uoluerit tutelam administrari, et tutores certam summam
Abbreviated transcription (Latin):
bere non potãt: hñdam eius
rõnem ꝙ ei statutũm ẽ. mela
existimat. ergo ⁊ si exinquist¬
tione ꝓpt̾ rei noticiam fui̾t da¬
tus tutor. eiq alim̃ta statue¬
runt cõtutores. debebit eorũ
ratio hr̃i. quia usta cã est pre¬
standaS ⁊ siẜuiis cibaria p̃¬
stit̾it. uel lib̃tis. scil reipupil¬
li necessariis. dicendum ẽ re¬
putaturum. Id̾q ẽ etiam si
lib̾is omãb. sitam̃ ratio pre¬
standi iusta int̾cedat. Item
sũptus litis tutor reputabit.
⁊ iuatiea si ex offitio nect̃e ha¬
buit aliquo excurrere uł ꝓfi¬

Expanded text:
ndam eius rationem quod statutum est Mela existimat. Ergo et si ex inquisitione propter rei notitiam fuerit datus tutor eique alimenta statuerint contutores, debebit eorum ratio haberi, quia iusta causa est praestandi. Sed et si seruis cibaria praestiterit uel libertis, scilicet rei pupilli necessariis, dicendum est reputaturum: idemque et si liberis hominibus, si tamen ratio praestandi iusta intercedat. Item sumptus litis tutor reputabit et uiatica, si ex officio necesse habuit aliquo excurrere u