comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit̃ sauciꝰ. cũ de uictoria suoꝵ cõꝑiss&.
scutũq exosculatꝰ eẽt. remota manu qͣ
uulnꝰ obcluserat. egressũ sangͥni ac
morti patefec̃ uit᷑itũ: Cuiꝰ mort̾ẽ sic the¬
banoꝵ ꝑditio subsecuta ẽ. ut ñ ꝑdidiᷤᷤ¬
se ducẽ. s: ipsi cũ eo tc̃ ꝑisse uident᷑:
Coi texiu indigestȩ hystoriȩ inextͥ¬
cabilẽ cladẽ. atq incertoᷤ belloꝵ or¬
bes huc atq illuc lĩphatico furore ge¬
stoꝵ. u̾bis e uestigio secutꝰ ĩplicu.
qm̃ tantũ ut uideo in ordinatiꝰ scrip¬
si. qͥntomag ordinẽ custochui Imꝓ¬
ba dñandi lacedemonioꝵ cupiditas.
cuiꝰmͣ odioꝵ motꝰ. qͣntas causã certami¬
nũ suscitarit. qͥs uł num̃o uł ordine
uł oratiõe disponat. cũ ipsi ñ plꝰ af-
flicti belliᷤᷤ. qͣm belloꝵ c̃fusione refe¬
rant᷑: Siqͥdẽ tͣcto ꝑ aliqͦt ȩtate̾ hoc
c̃tinuo bello. athenienses. lacedemo¬
nis. archade. boccii. thebani. p̾tremo

Expanded text:
auiter saucius cum de uictoria suorum conperisset auiter saucius cum de uictoria suorum conperisset scutumque exosculatus esset, remota manu, qua uulnus occluserat, egressum sanguinis ac mortis patefecit introitum: cuius mortem sic Thebanorum perditio subsecuta est, ut non perdidisse ducem sed ipsi cum eo tunc perisse uiderentur. Contexui indigestae histeriae inextricabilem cratem atque incertos bellorum orbes huc et illuc lymphatico furore gestorum uerbis e uestigio secutus inplicui, quoniam tanto, ut uideo, inordinatius scripsi, quanto magis ordinem custodiui. improba dominandi Lacedaemoniorum cupiditas cuiusmodi odiorum motus, quantas causas certaminum suscitarit, quis uel numero uel ordine uel ratione disponat? cum ipsi quoque non plus adflicti bellis quam bellorum confusione referantur: siquidem tracto per aliquot aetates hoc continuo bello Athenienses Lacedaemonii Arcades Boeotii Thebani, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
re certamini: Pauciᷤ deinde int̾ue¬
nientib induciaꝵ dieb. lacedemoniiᷤᷤ
ad alia bella conu̾sis. thebani cũ epa¬
minonda ducȩ. de inuadenda lace-¬
demona qͣsisecura ⁊ destituta cȩꝑe
fiduciã: ⁊ aciti.in tẽpesta nocte lace¬
demonã uenuĩt: S ñ ita incautã uł
indefensã sic̃ arbitrabant᷑ offendũt.
Armati enĩ senes cũ reliqͣ t᷑ba ĩbellis e¬
tatiꝰ. p̃cognito aduentu hostiũ. in ipsis
se portaꝵ angustiis obiecer̃. ⁊ adu̾sꝰ
homines ꝓruper̃. his itaq tantaor
belli molẽ sustinentib iuuentꝰ suꝑ¬
uenienᷤ c̃gredi adu̾sꝰ tbebanoᷤ aꝑto
certamine. incunctant̃ decreuit :
Cõmisso p̃lio. cũ lacedemonii uinceren¬
t᷑. repente epaminondã dux thebano¬
q incautius dimicas uulnerat᷑. Quare.
dũ hiᷤ ex dolore metꝰ. illiᷤᷤ ex gaudio
stupor nascit᷑. ueluti ex c̃sensu tacito
utrĩq discessũ ẽ: Epanunondaᷤᷤ aũt̃ gͣ¬

Expanded text:
re certamini. paucis deinde interuere certamini. paucis deinde interuenientibus indutiarum diebus, Lacedaemoniis ad alia bella conuersis, Thebani cum Epaminonda duce de inuadenda Lacedaemona quasi secura et destituta cepere fiduciam. taciti intempesta nocte Lacedaemonam ueniunt; sed non ita incautam uel indefensam, sicut rebantur, offendunt: armati enim senes cum reliqua turba inbellis aetatis, praecognito aduentu hostium, in ipsis se portarum angustiis obiecerunt et aduerhomines proruperunt. his itaque tantam belli molem sustinentibus iuuentus superueniens congredi aduersus Thebanos aperto certamine incunctanter decreuit. commisso proelio cum Lacedaemonii uincerentur, repente Epaminondas dux Thebanorum incautius dimicans uulneratur. quare dum his ex dolore metus, illis ex gaudio stupor nascitur, ueluti ex consensu tacito utrimque discessum est. Epaminondas autem gr
Abbreviated transcription (Latin):
gre¬
ciȩ ppłis ꝑ legatoᷤᷤ ut ab armiᷤ discȩde¬
rent ⁊ paci acqͥescerent ĩ ꝑauit: Non
qr misccłit̃ fessis consuleret. sed ne
se in ȩgẏpto bellis occupato. aliqͣ in
regnũ suũ tẽptaret᷑ irruptio. Cunc¬
tiꝰ gͥ greciᷤ optatissima qͥete resolutiᷤᷤ.
domesticoq ocio torpentib. lacedemo¬
nii inqͥeti magiᷤ quã strenus. ⁊ furo¬
re potiꝰ quã uirtute intolerabiles.
post bella deposita. tẽptant furta
belloꝵ. Nã speculati absentiã archa¬
dũ. castellũ eoꝵ repentina irruptiõe
ꝑfringt̃: Archades exciti iniuria. iu¬
neto s̃ thebanoꝵ auxilio. ad missa fur¬
to. bello repetunt: In eo p̃lio circãdamꝰ
dux lacedemonioꝵ uulneratꝰ. cũ etiã cȩ¬
di iã suõ uictoᷤ uidet. occi soꝵ corpora
ꝑ p̃conẽ ad sepulturã poposcit. Qđ si¬
gnũ uicłoriȩ tͣditȩ. int̾ grecoᷤᷤ haberi
solet: Thebani aut̃ hac c̾fessione con¬
tenti. dato parcendi signo. finẽ dede¬

Expanded text:
Graeciae populis per legatos, ut ab armis discederent et paci adquiescerent, imperauit: non quia misericorditer fessis consuleret, sed ne se in Aegypto bellis occupato aliqua in regnum suum temptaretur inruptio. Cunctis igitur Graecis optatissima quiete resolutis domesticoque otio torpentibus Lacedaemonii, inquieti magis quam strenui et furore potius quam uirtute intolerabiles, post bella deposita temptant furta bellorum. nam speculati absentiam Arcadum castellum eorum repentina inruptione perfringunt. Arcades uero exciti iniuria, iunoto sibi Thebanorum auxilio amissa furto bello repetunt. in eo proelio Archidamus dux Lacedaemoniorum uulneratus cum iam caedi suos ut uictos uideret, occisorum corpora per praeconem ad sepulturam poposcit: quod signum uictoriae traditae inter Graecos haberi solet. Thebani autem hac confessione contenti, dato parcendi signo, finem dede
Abbreviated transcription (Latin):
querela. ꝓpͥȩ uirtutis ambicio est. qm̃ oc¬
culte ad utoriũ dei fastidit. qͥ ꝑeculiarem
fortitudinẽ quęrit e ⁊ hic diabolus est.
exultabo. adhesit anima mea post te: me
suscepit dextera tua Unde ⁊ scriptũ est:

Expanded text:
querelia propriae uirtutis ambitio est, quoniam ocquerelia propriae uirtutis ambitio est, quoniam occulte adiutorium Dei fastidit, qui peculiarem fortitudinem quaerit. et hic diabolus est, exultabo, adhaesit anima mea post te; me suscepit dextera tua. unde et s
Abbreviated transcription (Latin):
morauero. id ẽ linguã. alas. pedes. nũ
ego officioꝵ. qualitates negaui. qͥ officia
ipsa confessus sum: Uidet᷑ certe hȩc eũ
cõmemorasse. quȩ nat᷑a eualent: Creata
C̃ enĩ hȩc m̃bra. huiꝰ modi nat᷑is⁊ lingua.
alȩ. pedes Non tale aliqͥd posuit. quale
de grã intelligi uolumꝰ. sine qua homo ñ
iustificat᷑: uͥ de ordinandis ñ de instituen¬
dis naturis agit᷑: hinc iã ego sollicitus
cepi legere ⁊. cȩtera. ⁊ me ñ falła cõꝑi
suspicatũ: Qͦ pͥuis quã ueniã. uidete qͥd
direrit: Cũ tractaret questionẽ de diffe¬
rentia peccateꝵ.⁊. obiceret sibi qͦd quȩ¬
dã sepe irruant. nec posse cuncta uitari:
negaut inqͥt debere argui. ne leui qͥdem
correptione. si uitari omĩno ñ possĩt: scrip¬
turas utiq ñ adu̾tens noui testam̃ti. uͥ dicdi
cimꝰ siẽ apłs ait: Nũqͥd dicit figm̃tũ ei qͥ se
fmx̃. qͥd me finxisti sie: Infirmitatis enim

Expanded text:
morauero, id est linguam alas pedes: num morauero, id est linguam alas pedes: num ego officiorum qualitates negaui, qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe, haec eum commemorasse, quae natura ualent: creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua alae pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur: ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ego sollicitus coepi legere cetera et me non falso conperi suspicatum. Quo priusquam ueniam, uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quaedam saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit debere argui ne leui quidem correptione, si uitari omnino non possunt, scripturas utique non aduertens Noui Testamenti, ubi didiapostolus ait numquid dicit figmentum ei qui se finxit, quid me finxisti sic? infirmitatis enittt
Abbreviated transcription (Latin):
obiectionẽ paulo ante ꝓposuerat. dicentis
qua iste multũ laborat possibilitatẽ negat.
iñ qͥa isto duisso qͥrẽ iã confitet᷑. agit. adhuc
adu̾sus eos qͥnegãt eẽ possibile hominẽ ẽẽ
sine peccato. qͥd ad nos: Contra qͦs uult a¬
gat. dũ tam̃ hoc confiteat᷑ qͦd impietate
sceleratissima negat: sine grã dei hominẽ
sie peccato eẽ si posse dicit gͦ Siue ꝑ
grãm. siue ꝑ adiutoriũ. siue ꝑ miscd̾iam.¬
to potest. confitet᷑: qͥsqͥs rẽ ipsã fatetur:
tateor dilectioni urȩ̃. cũ ista legerẽ leticia
repente ꝑfusus sũ: qͦd dei grãm ñ nega¬
ret. ꝑ quã sola homo iustificari potest:
hoc enĩ in disputationibꝰ taliũ. maxime
detestor. ⁊ horreo: S ꝑgens legens cȩtera.
pͥmo exdatis funilitudimbꝰ cepihabere
suspectũ: Ait enĩ: Nũ si dixero. homo dis¬
putare potest. auis uolare. lepꝰ currere.
⁊ ñ etiã ꝑ quȩ hȩc effici possint cõme¬

Expanded text:
obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: rgo illam pro qua iste multum laborat possibilitatem negat, men quia isto dimisso qui rem jam confitetur, agit adhuc adversus eos qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? Contra quos vult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. Dicit ergo: Sive per gratiam, sive per adjutorium, sive to potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest: hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero, \'homo disputare potest, auis uolare, lepus currere\', et non etiam per quae haec effici possunt comme
Abbreviated transcription (Latin):
lut respondebo subiungit: Ago humanita¬
ti tuȩ grãs. qͦd assertionẽ tuã meã quã du¬
dũ oppugnabas. ñ mͦ ñ oppugnare aut confi¬
teri solũ contentus ñ es: uerũ etiã ñ refugis
cõpbare: Nã dicere. potest qͥdem. s ꝑ illud
aut ꝑ illud. qͥd aliud ẽ. quã ñ solũ consentire
qͦd possit eẽ. uerũ etiã qͦmͦ uel qualit̾ possit.
ostendere : nullus magis alicuiꝰ rei possibili¬
tatẽ approbat. quã qͥ eiꝰ etiã qualitatẽ fatetur:
qͥa nec absq re eẽ qualitas potest His dictis.
iterũ sibi obicit: S tu inqͥes. hoc in loco dĩ
grãm quandoqͥdẽ eã ñ cõmemoras uideris
abnuere: Deinde respondet: Egone abnuo.
qͥ rẽ confitendo confitear necesse ẽ ꝑ qͦs effici
res potest. antu qͥ rẽ negando. ⁊. qͥcqͥd illud
ẽ ꝑ qͦd res efficit᷑ cul dubio negas: Obli¬
tus ẽ iã se illi respondere. qͥrẽ negat: Cuiꝰ

Expanded text:
lut respondendo subiungit: ago humanitalut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam, quam dudum obpugnabas, non modo non obpugnare aut confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere \'potest quidem, sed per illum aut per illud\' quid aliud est, quam non. solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obieit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, quando quidem eam non commemoras, uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest. an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ peccatoꝵ. qͥa pͥmꝰ peccator in omĩb fuit. cur
ñ potiꝰ abel quã xp̃s ponit᷑ caput omĩum usto¬
rũ qͥa pͥmꝰ in omĩb uistus fuit ÷ d de infante
ñ loquar: Iuuenis uel senex in ea regione de¬
funcłꝰ ẽ. uͥ ñ potuit xp̃i nom̃ audiri Potuit
fieri iustus ꝑ naturã ⁊ liberũ arbitriũ. an ñ
potuit: Si potiusse dicunt ecce qͦd ẽ erucẽ
xpĩ euacuare: sine illa quẽquã ꝑ nat᷑alem
legẽ ⁊ uoluntatis arbitriũ iustificari posse.
contendere: Dicamꝰ ⁊ hie Ergo xp̃s gratis
mortuus ost: Hoc enĩ om̃s possent. etiã si
mortuus ille ñ eẽt & si usti eẽnt. qͥa uellent
ẽẽnt: ñ qͥa s iusti ẽẽ ñ possent: Si aut̃ sine xͥ
grã iustificari omĩno ñ potuit. etiã istũ si au¬
det absoluat scd̾m uerba sua Qͥa si idcirco
talis fuit. qͦd aliud ẽẽ ñ potuit ⁊ culpa caret
S obicit sibi. quasi ad aliud dictũ: & ait:
Potest qͥdẽ eẽ. s ꝑ dei grãm inqͥes: Demde ue-¬

Expanded text:
 fuit: cur non potius Abel, quam Christus, ponitur caput hominum iustorum, quia primus in omnibus iustus fuit? sed de infante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uerba sua, quia, si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caret. Sed obicit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per Dei gratiam, inquies. deinde ue
Abbreviated transcription (Latin):
guȩ cȩtera sequerent᷑ : in bestiaꝵ. cõꝑati¬
one: Nc̃ uͦ seqͥt᷑ Inqͥetũ malũ plena uene¬
no mortifero: Utiq nocentiore. quã besti
aꝵ. atq serpentiũ: Nã illud carnẽ int̾ficit.
hoc animã: Os enĩ qͦd m̃tit᷑. occidit animã
Nongͦ quasi id ẽẽt faciliꝰ quã mansuefactio
bestiaꝵ. sc̃s iacobꝰ illã sententiã ꝓnuncia¬
uit. aut ea uoce uoluit ꝓnunciari. s po¬
tiꝰ ostendens quantũ sit in homine linguȩ
malũ. ut a nullo homine. domari possit:
cũ ab hominib doment᷑ .i. bestiȩ: Neq hoc
Non enĩ ait: Linguã nullus domare po
t᷑ lingua domante illo qͥ dixit ad discipu¬
los suos Nonenĩ uos estis qͥ loqͥminiS
sp̃s patris urĩ qͥ loqͥt᷑ in uobis Itaq p̃cep¬

Expanded text:
guae, caetera sequerentur in bestiarum comparatiguae, caetera sequerentur in bestiarum comparatione: nunc vero sequitur, Inquietum malum, plena veneno mortifero ; utique nocentiore, quam bestiarum est atque serpentum: nam illud carnem interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc Non enim ait, Linguam nullus domare pottur lingua, domante illo qui dixit ad suos, Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
peccati Iã illud qͦmͦ accipiendũ sit. omĩs
qͥnatus ẽ ex deo ñ peccat. ⁊ ñ potest pecca¬
re. qͥa sem̃ eiꝰ in ipso manet. cũ ipse apłs
dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos
seducimꝰ ⁊ ueritas in nobis ñ est: in libriᷤ
qͦs ad marcellinũ de hac re scripsi sic̃
potui explicare curaui: & millo qͦd dic
bet peccare. ñ imꝓbanda mͥ uidet᷑ huiu̾
assertio Qͥs enĩ insanꝰ dicat debere pec¬
cari. cũ ideo sit peccatũ. qͥa ñ debet fieri.
Sane qͦd apłs iacobus ait. linguã autẽ
nullus hominũ domare potest. ñ mͥ ui¬
det᷑ intelligendũ ut exponere uoluit: qua-
si ꝑ exꝓb̃ationẽ dictũ: Tanquã diceretur.
gͦ ne linguã nullus hominũ dogmare
potest: tanquã obiurgans ⁊. dicens Do¬
mare feras potestis. linguã ñ potestis: Qͣsi
faciliꝰ sit linguã domare quã feras Non-
puto qͦd iste sit sensus hoc loco Sienĩ id
sentiri uellet. de facilitate domandȩ lin¬

Expanded text:
illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostdixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est : in libris, quos ad Marcellinum de hac re scripsi, sicut potui explicare curaui. et illud quod dibet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri ? . Sane quod apostolus Iacobus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum, tanquam diceretur, Ergone linguam nullus hominum domare potest? tanquam objurgans et dicens, Domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare, quam feras. » Non puto quod iste sit sensus hoc loco. Si enim hoc sentiri vellet de facilitate domandae lin
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliud. gͣuissimũ eẽ atq extra ordinẽ du¬
cumꝰ: Hoc u̾sat multis modis ex sermone di¬
ufͣno. ne qͥs eũ aluid quã de ñ peccandi possi¬
bilitate quȩrere. existimet: Unde int̾ mul¬
ta qͥbꝰ igͣit. etiã hoc dieit: Idem iterũ repeto:
Ego dico eẽ hominẽ sine peccato Tu qͥd di¬
cis: Non posse eẽ hominẽ sine peccato: Neq
ego inqͥt dico hominẽ eẽ sine peccato. neq
tu dicis hominẽ eẽ sine peccato Pe posse ⁊¬
ñ posse. ñ deẽe ⁊. ñ eẽ. contendimꝰ deinde ñ¬
nulla eoꝵ quȩ adu̾sus eos de scͥpt᷑is ꝓferri
solent. ad istã questionẽ ñ ꝑtinere. in qua
querit᷑. possit ne an ñ possit homo eẽ sine
peccato. iã cõmemorat: Nã nullus inqͥt mun¬
dus ẽ a sorde. U ñ est homo qͥ ñ peccet. ⁊ ñ est

Expanded text:
ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem diad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis nonon posse, non de esse et non esse contendimus. Deinde nonnulla eorum quae adversus eos de Scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: Nam « nullus, » inquit, « mundus est a sorde » . Et, « Non est homo qui non peccet
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nã ꝑuenireͥ posse dicat᷑ ⁊ qͦd in libro isto
agit᷑. nolo dicere asciente. ne illũ lauda
dũ iudicẽ: s qͦd magis credo a nesciente.
magnis sane uiribꝰ: s eas sanas uolo. nõ
quales frenetici habere consuer̃ Nã pͥũ
distinguit. aliud eẽ. quȩrere anpossit
aliqͥd eẽ. qͦd ad solã possibilitatẽ ꝑtinet:¬
aliud utrũ sit hanc distinctionẽ. uerã eẽ
nemo ambigit: Consequens enĩ ẽ: ut qͦd est
ẽẽ potuerit: Non ẽ autẽ consequens. ut qͦd
eẽ potest: etiã sit: Qͥa enĩ dñs latarũ susci¬
tauit. sine dubio eẽ potuit: Qanͦ tudã
ñ suscitauit. numqͥd dicendũ ẽ ẽẽ ñ potuit:
Potuit gͦ. s noluit: Nãsi uoluisset. etiam
hoc eadẽ potestate fecisset: qͥa ⁊ . filius quos
uult iuiuificat: S hac distinctione uera
atq manifesta qͦ tendat ⁊. qͦd efficere conet᷑
De qua nͥ qͥd certũ constiterit. transgredi

Expanded text:
aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui dum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem aliud, utrumne sit. Hanc distinctionem veram esse nemo ambigit: consequens enim est ut quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere coneturde qua nisi quid certum constiterit, transgredi
Abbreviated transcription (Latin):
tissime. insaniat. ut ñ agat inesfabiles grãs
mͦ posset calpare iusticiã. unu̾sis om̃ĩno
cogim contra xpĩanã grãm disputare. u
ea dicere. qͥb̾ demonstrare conemͣ. uat᷑am
humanã neq in pariulis medico indigere.
qͥa sana ẽ: ⁊ inmaioribꝰ sibi ipsã ad iusticiã
siuelit posse sufficere & utiq ipsi uident᷑
hȩc dicere. s in sapientia u̾bie qua euacuattr
crux xp̃i: Non ẽ ista sapientia desursũ descen¬
dens: Nolo qͦd scht̃ dicere: ne amicis nr̃is quoꝵ
fortissima ⁊ accerrima ingenia ñ in ꝑuersum
sed in directũ currere uolumꝰ. facere ersti¬
mem᷑ iniuriã: Quanto gͥ delo accensũ est
libri huiꝰ quẽ misistis conditor aduersus
eos qͥ peccatis sius patrociniũ de natura
humanȩ infirmmitatis ꝑ qͥr̃: tanto ⁊. mul¬
to ardentiore delo nos oportet accendi.
ne euacua̾t᷑ crux xͥ Euacuat᷑ aut̃ si ali¬
qͦ mͦ p̃t̃ illiꝰ saeram̃toᷤ ad iusticiã utãq

Expanded text:
ntissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratiamodo posset culpare justitiam universos omnino cogimur contra christianam gratiam disputare, et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in parvulis medico indigere quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque
Abbreviated transcription (Latin):
Proinde ⁊ ipse cũ exsecrasset linguȩ ma
eriꝰ continuo monuit consũmatis his quȩ
hinc dicebat. qͦ adiutorio ista ñ fierẽt:
quȩ dix fieri ñ oportere: Qͥs sapiens in¬
qͥt ⁊. disciplinatꝰ int̾ uos᷑ Ostendit ex
bona conu̾satione oꝑationẽ suã. in man

Expanded text:
Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malhaec ita fieri: continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adjutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. Quis enim sapiens et disciplinatus inter vos? Ostendat ex bo
Abbreviated transcription (Latin):
ris in patientia dixerat: Propicius tͥ
esto dũe. ñ erit istud tͥ O miseria mi¬
seroꝵ: si petrus in aliqͦ xp̃m amando
peccauit. delicta qͥs intelligit: Clamat
ꝓpħa. ⁊ clamat in spũ scõ Clamat ille.
ꝓficiet inimicus in eo & qͥd elamat:
attende: Ab occultis meis munda me
dñe : Dauid ille electusᷤ scd̾m cor dnĩ.
ille quẽ ꝓmisit ds̃ facturũ om̃s uolun¬
tates suas ille quẽ unexit in regem.
stupens in eratione obreptione peccami¬
nũ clamat ad dñis u ut ab occultis
suis mundet᷑ implorat. ⁊. dicit᷑ ei a dnõ.
in alio loco: Non edificabis. domũ nomi¬
ni meo. eo qͦd sisuir bellatorꝰ ⁊ sangui¬
nẽ fuderis Quasi uͦ sordiũ ab olitione
eunctaꝵ. ita emundari neqͥuerit. ut
dignũ se digno operi p̃pararet: Dauid
usq ad mortẽ ñ emundat᷑. s p̃lato in
templi struetione sibi filio. se ipse con¬
dep̾nat. ⁊ goliath eũ armigero suo

Expanded text:
ris inpatientia dixerat: propitius tibi. ris inpatientia dixerat: propitius tibi. esto; Domine; non erit istud tibi. 0 miseriam miserorum! si Petrus in aliquo Christum amando peccauit, delicta quis intellegit? clamat propheta et clamat in Spiritu Sancto, clamat ille, proficiet inimicus in eo, et quid clamet adtende: ab occultis meis munda me, Domine. Dauid ille electus secundum cor, ille, quem promisit Deus facturum omnes uoluntates suas, ille, quem unxit in regem, stupens in obreptione peccaminum clamat ad Dominum et ut ab occultis suis mundetur implorat et dicitur ei a Domino in alio loco: non aedificabis domum nomini meo, eo quod sis uir bellator et sanguinem fuderis, quasi nero sordium abolitione cunctarum ita emundare eum nequiuerit, ut dignum digno operi praepararet. Dauid usque ad mortem non emundatur, sed praelato in templi struotione sibi filio se ipse condemnat; et Goliath cum armigero suo
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã. ut sit in eo qͦd credidit uidit ⁊
gauisus ẽ ꝑfectus ẽẽ ac sine macula cõmo¬
net᷑: multaꝵ gentiũ pat̃ constitutuᷤ infi¬
de. ⁊. fideliũ sinꝰ in reqͥeꝵ ut simꝰ om̃s qui
sꝑamꝰ in deo. cũ fideli abrahã Beati ĩma¬
culati inuia. scriptũ ẽ Pfidẽ eñ ãbula¬
mꝰ. ñ ꝑ speciẽ: At uͦ siuis de in maculato
qualẽ dauid orans quęrit audire. uanã
possibilitatis tuȩ depone fiduciã⁊ ⁊ ꝓstratꝰ
in p̃cib cũ ꝓpħa. oratione coniungere :
flens parit᷑ ac dicens: Delicta qͥs intelligit:
delicta quȩ ñdũ intelligo. quando uitabo:
Petrus diligit. xp̃m. nec uiquã a dilee¬
tione declinat: Testimonio dilectionis
dnĩ nc̃ petra fundam̃ti eccłȩ constituit᷑.
nc̃ sathanȩ uocabulo deprauat᷑ unũ
atq idem semꝑ oꝑanti. nc̃ dicit᷑. non
babens. ꝓ nimio amore: peccatũ Si qͥdẽ
annuncianti de passione sua dno. amo¬

Expanded text:
iustitiam; ut sit in eo quo credidit, uidit et iustitiam; ut sit in eo quo credidit, uidit et gauisus est — perfectus ac sine macula commonetur, multarum gentium pater constitutus in fide et fidelium sinus, in requie ut simus omnes, qui speramus in Deo cum fideli Abraham. beati inmaculati in uia, scriptum est; per fidem enim ambulamus non per speciem. at uero si uis de inmacalato qualem Dauid orans quaerit audire, uanam possibilitatis tuae depone fiduciam, et prostratus in precibus cum propheta oratione coniungere, flens pariter ac dicens: delicta quis intellegit?delicta, quae nondum intellego, quando uitabo? Petrus diligit Christum nec umquam a dilectione declinat, testimonio dilectionis Domini nunc petra fundamenti Ecclesiae constituitur, nunc satanae uocabulo deprauatur. unum atque idem semper operanti nunc dicitur non habens pro nimio amore peccatum. siquidem adnuntianti de passione sua Domino amo
Abbreviated transcription (Latin):
existimat stare. uideat ne cadat: Et
quasi forma hominũ. de se ipso ꝓnun¬
ciat dicens Castigo corpus meũ .⁊. in
seruitutẽ redigoꝰ ne forte cũ aliis
p̃dicauerim ipse reꝓbus efficiar: Ita si¬
ne cͥmine dici quẽquã ⁊. sine querela.
ñ est ꝑfectionis testimoniũ: s conu̾satio¬
nis exemplũ: De inmaculato autem
ubicũq seript᷑a ꝓnunciat. sic̃ daiuid
ait: Beati inmaculati inuia. qͥ ambulant.
in lege dnĩe sana doctrina traditũ reor
qͥa uere beati ẜ int qͥ sunt inmaculati
ininaꝰ hoc est ꝑfecta fide inueritate
gradientes. ñ declinantes heretica prauita
qͥsme macula atq lepra. nec conuolatũ
abhis quoꝵ sermo serpit ut cancer. ue¬
nerandȩ głam tͥnitatis audit. credit. in¬
telligit beatꝰ in fide inmaculatꝰq consistit:
Exqͦ etiã dicit᷑ abrahã Ambula corã me:
⁊ esto sine macula: Necessario enĩ abra-¬
hã qͥ credidit deo ⁊ reputatũ ẽ ei ad

Expanded text:
existimat stare, videat ne cadat . Et existimat stare, videat ne cadat . Et quasi forma hominum de se ipse pronuntiat dicens: Castigo corpus meum et in seruitutem redigo: ne forte, cum aliis praedicauerim, ipse reprobus efficiar. ita sine crimine dici quemquam et sine querella non est perfectionis testimonium sed conuersationis exemplum. De inmaculato autem ubicumque Scriptura pronuntiat; sicut Dauid ait beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege Domini, sana doctrina traditum reor, quia uere beati sint qui sunt inmaculati in uia, hoc est perfecta fide in ueritate gradientes, non declinantes haeretica prauitatqui sine macula atque lepra nec conuiolatus ab his, quorum sermo serpit ut cancer, uenerandae gloriam Trinitatis audit credit intellegit, beatus in fide inmaculatusque consistit. ex quo etiam dicitur ad Abraham: ambula coram me et esto sine macula. necessario enim Abraham — qui credidit Deo et reputatum est ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
omĩbꝰ u restitutis. in suꝑbiã elatꝰ in ni¬
diciũ incideret diabolis admonet᷑ ab
occultis suis. ut ⁊ si a foris de iusticia
laudaret᷑⁊ intꝰ tam̃ ei se sciret subdi
mones incorde. ⁊. me putat latere :
Ac cingere tanquã uir lũbos tuos. int̾¬
rogabo te: tu autẽ responde mͥ U̾bi
eras cũ fundarẽ terrã: Indica mͥ. si nosti¬
scientiã & post multa docendo correpti¬
onẽ uel corripiendo doctrinã. responden
iob dño dixit: Qͥd ego iuidicor cõmonitꝰ
⁊ increpatꝰ a dnõ. audiens talia. cum
nichil sim: Talis ⁊. Tacharias. hõ sine
querela. dignꝰ honore hominũ. dignuᷤ
testimonio script᷑aꝵ quẽ aliqua iã ut
arbitror ex hoc inflatio titillabat. mei¬
piebatq plus credere fame quã consci¬
entie⁊ ꝑ corripientẽ angłm nota infide¬
litatis arguit᷑. ⁊. tẽporario silentio easti¬
gat᷑: Unde ⁊. paulus dicit: Itaq qͥ se

Expanded text:
omnibus et restitutes in superbiam elatus in iuomnibus et restitutes in superbiam elatus in iudicium incideret diaboli, admonetur ab occultis suis, ut etsi a foris de iustitia laudaretur, intus tamen ei se sciret subditmones in corde, et me putat latere? accinge tamquam uir lumbos tuos. interrogabo, tu autem responde mihi. ubi eras, cum fundarem terrascientiam . Et post multam docendi correptionem, vel corripiendi doctrinam: respondens Job Domino dixit: Quid ergo judicor commonitus et increpatus a Domino, audiens talia cum nihil sim . Talis et Zacharias, homo sine querela, dignus honore hominum, dignus testimonio Scripturarum, quem aliqua jam, ut arbitror, ex hoc inflatio titillabat, incipiebatque plus credere famae quam conscientiae, per corripientem angelum nota infidelitatis arguitur, et temporario silentio castigatur. Unde et Paulus dicit: Itaque qui se
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in ioh̾em. nec eũ cũ ceteris. nec id
manducasse. qͦd cȩteros: ꝓbans scrip¬
turas scãs. occultata sepe scientia der
hominũ manifestare sententias Quã¬
obrẽ consequent̃ accipit᷑. quocienscũq
seript᷑a cõmemorat. ⁊ iustũ ⁊ sine quere¬
la. ꝓ captu tẽporis ⁊. scđm uidicia homi¬
nũ diciꝰ ñ scd̾m illud ultimũ iudiciũ dei
cui uniu̾soꝵ. conscientia subicit᷑: ⁊. lm¬
gua omniũ confitet᷑: Deniq liqͥdo in¬
tellige. qͥa iustificatio iob. passionũq eiꝰ
in carnẽ: ꝑmissio. ꝓuido consilio dei cõ¬
fusionẽ diaboli arrogantis oꝑata ẽ: ut
dũ homo de honore creatoris ipso dnõ
ꝓbante. laudat᷑. infidelitatis notã decli¬
nans: angłs puniret᷑: rursus aut̃. ne
famulo suo grauiorẽ plagã faceret
dũ sanaret. ⁊ ꝑ curã carnis animȩ
uulnꝰ ingͥe figeret: hoc ẽ ne beatꝰ iob
tanta tẽptatione suꝑata. duplicatis q

Expanded text:
Dominus in Joannem, nec cum caeteris, nec id Dominus in Joannem, nec cum caeteris, nec id manducasse, quod caeteros: probans se Scripturasque sanctas, occultata saepe scientia Dei, hominum manifestare sententias. Quamobrem obsequenter accipitur, quotiescumque Scriptura commemorat, et justum et sine querella, pro captu temporis et secundum iudicia hominum dici, non secundum illud ultimum indicium Dei, cui uniuersorum conscientia subicitur et lingua omnium confiteatur. Denique liquido intellege, quia instificatio Iob passionumque eius in carnem permissio prouido consilio Dei confusionem diaboli arrogantis operata est, ut, dum homo de honore creatris ipso Domino probante laudatur, infidelitatis notam declinans angelus puniretur. rursus autem ne famulo suo grauiorem plagam faceret, dum sanaret, et per curam carnis animae uulnus nfligeret, hoc est, ne beatus Iob tanta temptatione superata duplicatisque
Abbreviated transcription (Latin):
Unde u paulus confident̃ iubet di¬
cens Oportet enĩ ep̃m sine cͥmine
eẽ: & alibi generale dat testimontũ
corinithiis. atq asserit: Ita ut ñ indi¬
geatis ulla grã erspectantes reuelati
paulus qͦs testimonio suo usq infi¬
nẽ confirmat ẽẽ sine crumine. mox
eosdẽ in eadẽ epła corripit seribens
Iã qͥdẽ omino delictũ ẽ in uobis. qͦd
iudicia habeaͣtis int̃ uos fub uno ti¬
tulo hisdẽq ꝑsonis. ecce sine crum¬
ne. ecce delictũ Unde declarat. ñ
statĩ sine delicto asseri. quẽ udeaᷤᷤ
sine cͥmine nominari Dixit enĩ ⁊.
dns iħ̾c: uenit ioh̃es. ñ manducans
neq bibens & iterũ seriptum est
Esca aut̃ illius erat locusta. ⁊ mel
siluestre: Nũqͥd ex alterutro: aut ioħs
ñ manducasse. aut dñs fefellisse creden¬
dus ẽ: S e contͣrio. in utroq ueritaᷤᷤ
ẽ: qͥa ⁊ ioħ̾s in sustinentiã carnis. escȩ
aliqͥd sũpserit: ⁊ rursũ uere dixerit.

Expanded text:
unde et Paulus confidenter iubet diunde et Paulus confidenter iubet dioens oportet enim episcopum sine crimine esse;- et alibi generale dat testimonium Corinthiis atque adserit: ita ut non indigeatis in ulla gratia, expectantes reuelatioPaulus quos testimonio suo usque in finem confirmat esse sine crimine, mox eosdem in eadem epistula corripit scribens: iam quidem omnino delictum est in uobis, quod iudicia habeatis inter uos. sub uno titulo iisdemque personis ecce sine crimine, ecce delictum: unde declarat, non statim sine delicto adseri quem uideas sine crimine nominari. dixit enim et Dominus Iesus: uenit Iohannes non manducans neque bibens. et iterum scriptum est: esca illius erat locusta et mel siluestre. numquid ex alterutro aut Iohannes non manduoasse aut Dominus fefellisse credendus est ? sed e contrario in utroque ueritas est, quia et Iohannes in substantiam carnis escae aliquid sumpserit et rursum uere dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ ⁊. accessũ habemꝰ fidei in gracia
oꝵ dei Unde ⁊ petrus apłs admonet.
dicens Recipientes finẽ fidei ur̃ȩ.
tutoriũ dei. p̃sertĩ cũ ⁊ seductor insistat:
U insit infirmitas: Confusa euacuata¬
q calũpnia ẽ cȩci arguͤ ntis. qͥ ait:
forte tu dei adiutoriũ negas d qm̃
de iob fecimꝰ mentionẽ. A. suꝑiori testi¬
monio recensũ ẽ dnõ dicente. homo
sine crimine. uerax dei cultor abstinẽs
se ab omĩ malo. solet enĩ auobis sepissi¬
me dictitari. ad ꝓbandũ hominẽ sine
peccato posse ẽẽ qͥa fuerit: hoc ẽ
qͥa ⁊ iob testimonio dei homo sine
crimine ẽ dictus ⁊ uerax. ⁊. zacha¬
dixit dñs de iob. homo sine crimine:
Nũqͥd dix̃. sine peccato: Reccatũ enĩ
cogitatio concipit. crim̃ uͦ ñ nͥ actus
ostendit eẽ etiã sine querela. eorũ
cognationi iudicioq ascribit᷑: qͥbus
in ꝓmptu ẽ in facie qͥdem mansuetu¬
dinẽ aspicere. s cordis bella nescire :

Expanded text:
quem accessum habemus fidei in gratia unde et Petrus apostolus admonet dicens: reoipientes finem fidei uestraeiutorium, praesertim cum et seductor insistat et insit infirmitas. Confusa euacuataque oalumnia est caeci arguentis, qui ait: forte tu Dei adiutorium negas?\' sed, quoniam de Iob fecimus mentionem et superiori testimonio recensum est Domino dicente homo sine crimine, uerax Dei cultor, abstinens se ab omni malo — solet enim a nobis saepissime dictitari ad probandum hominem sine peccato posse esse, quia fuerit, hoc est, quia et Iob testimonio Dei homo sine crimine est dictus et uerax et Zachadixit Dominus de Iob homo sine crimine, numquid dixit sine peccato\'? peccatum enim cogitatio concipit, crimen uero non nisi actus ostendit. esse etiam sine querella eorum cognitioni iudicioque adscribitur, quibus in promptu est, in facie quidem mansuetudinem aspicere sed cordis bella nescire.
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ occurreret: Habes ut arbitror
etiã ingentib sufficientẽ cooꝑantis
grẽ ꝓbationẽ: accipe manifestã qͦq
significantiã. de illo p̃cipuo dono qͦd
eccłȩ id est corpori suo speculiare
largitur: Paulus apłs adcorinthios scͥ¬
bit: Grãs ago deo meo semꝑ ꝓuobis. in
grã dei quȩ data ẽ uobis in xp̃o ih̾i:¬

Expanded text:
semper occurreret. Habes, ut arbitror, semper occurreret. Habes, ut arbitror, etiam in gentibus sufficientem cooperantis gratiae probationem: accipe manifestam quoque significantiam de illo praecipuo dono, quod Ecclesiae et corpori suo peculiare largitur. Paulus apostolus ad Corinthios scribit: gratias ago Deo meo semper pro uobis in gratia Dei, quae data est uobis in
Abbreviated transcription (Latin):
Ille potestate nat᷑ȩ. ille labore neqͥtie:
Iste ut tẽꝑtet. ille ut ꝓbet: Iob contra¬
dicente adu̾sario. a creatore laudat᷑:
Uult dñs opꝰ indicare hominis. qͦd ipse
oꝑat᷑ in eo At uͦ de aditorio. etiã
diabolus confitet᷑: Dicit enĩ Nonne
tu cireũsepsisti. quȩ s̃ extra domũ ⁊ intͣ
domũ eiꝰ: Expetente ininico. famu¬
lũ suũ ds̃ spoliat ꝑ tẽptationẽ non
nudat: Aufert substantiã. ⁊. dat grãm
Ecce inqͥd omĩa quȩcũq habet do
in manũ tuã. s ipsũ noli tangere: Pa-
inducere S e contrario dispensatione
dei mouet᷑. grã ñ aufert᷑ Expetita
custos adhibet᷑: Dicit᷑ enĩ ad eum
Eece trado eũ tibi Tantũ animã ipsiꝰ
ad seducendã in corpore tantũtmodo
animã laborasse. ñ etiã ab ipso corpore
euellendã: si ñ sauciũ infirmũq ho¬
minẽ miserentis dei tutela muniret.
i. obuia cunctis insidiarũ eiꝰ conatibꝰ

Expanded text:
Ille potestate naturae, iste labore nequitiae. Ille potestate naturae, iste labore nequitiae. Iste ut tentet, ille ut probet. Job, contradicente adversario, a creatore laudatur. Vult Dominus opus judicare hominis, quod ipse operatur in eo: at vero de adjutorio etiam diabolus confitetur. Dicit enim: Nonne tu circumsepivisti quae sunt extra domum, et intra domum ejus ? Expetente inimico, famulum suum Deus spoliat per tentationem, non nudat: aufert substantiam et dat gratiam: Ecce, inquit, omnia quaecumque habet do in manu tua, sed ipsum noli tangere Ibid.inducere, sed e contrario dispensatione Dei movetur, gratia non aufertur: expetita custos adhibetur. Dicitur enim ad eum: Ecce trado et eum tibi, tantum animam ejus ad seducendam in corpore tantummodo animam laborare nisi etiam ab ipso corpore uellendam, si non saucium infirmumque hominem miserentis Dei tutela muniret et obuia cunctis insidiarum eius conatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dea. nulla ierłm: nulla ꝑ orbẽ eccła
erat: Adhuc unus̾sa gentilitas dĩ noti¬
ciã ñ habebat: ⁊ iã tam̃ diabolus cireũ¬
iens t̾rã. omĩa quȩ sub celo s̃ ꝑagrabat:
atq ad seducendũ ⁊ disꝑdendũ huma-¬
nũ genꝰ incessabili maliciȩ suȩ sollici¬
tudine ferebat᷑: Itaq cũ uideaᷤ hõib
ignaris. tantã diaboli in disꝑdendum
incubuisse neqͥciã. millã credis dei
in custodiendo grãm p̾fuisse. aut for¬
te frustra dictũ putas. dĩ est t̾ra &
plenitudo eiꝰ. orbis t̾rarũ. ⁊ uniu̾si qui
habitant in eo: At uͦ ut adẽẽ ad uito¬
riũ dei ⁊.ꝑ singula ⁊ ꝑsingulos mani¬
festuuiᷤᷤ ꝓbes. en ipse diaboluᷤ dũ testat᷑
de uniu̾sitate. de ino int̾rogat᷑ anĩad¬
u̾tisti inqͥt d̃s puerũ meũ iob. qͥa ñ ẽ qͥs
quã similis illi suꝑ terram: Nouit speci¬
atim unũ quẽq dñs. nouit ⁊ diabolus

Expanded text:
daea, nulla Hierusalem, nulla per Orbem Ecclesia daea, nulla Hierusalem, nulla per Orbem Ecclesia erat. adhuc uniuersa gentilitas Dei notitiam non habebat et iam tamen diabolus circumiens terram omnia quae sub caelo sunt peragrabat atque ad seducendum et disperdendum humanum genus incessabili malitiae suae sollicitudine ferebatur. itaque cum uideas hominibus ignaris tantam diaboli in disperdendum incubuisse nequitiam, nullamne credis Dei in custodiendo gratiam praefuisse? aut forte frustra dictum putas: Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et uniuersi qui habitant in eo. at uero, ut adesse adiutorium Dei et per singula et per singulos manifestius probes, en ipse diabolus dum testatur de uniuersitate, de uno interrogatur: animaduertisti, inquit Deus, in puerum meumlob, quia nquam similis illi super terram ? Novit speciatim unumquemque Dominus, novit et diabolus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet aliud ultra qͥd faciat. nͥ ut o¬
culos tendat ad cęlũꝰ oret. ñ terã cui
cõmisit. s dm̃ cui credidit⁊ ut laboreᷤ
eiꝰ uel matutino uel serotino hunbre
fecundet: Q ut spiritali testimonio etiã
ad cõmunes usus ꝑfruar. neq qͥ plantat
neq qͥrigat qͥcquã sunt: s qͥincrem̃tũ
dat ds Quantũ gͦ de dei adiutorio
gaudeã ꝑmetire. qͦd ministrari ꝑ singu¬
la etiã gentibꝰ ꝓbos uͭ manifestũ nobis sit
quẽ usq infinẽ cauere. ⁊. quẽ sine ces¬
satione inuocare debeamꝰ:. Diabolus
int̾rogat᷑ ad nõ. unde ades: At ille res-¬
pondit: Circitiens terrã ⁊ ꝑagrans quȩ
sub cȩlo s̃. adsũ: Rogo te. sollicitudo
ista diaboli. bonȩ uoluntatis anmale. est :
fateariꝰ necesse ẽ omĩno male hoc enĩ
⁊ sequens expostulatio eiꝰ ostendit: Infesta¬
tio ista diaboli. tẽpore iob facta ẽ: sci¬
licet tẽpore moysi Certe tẽ nulla ui¬

Expanded text:
non habet ultra quod faciat nisi ut onon habet ultra quod faciat nisi ut oculos tendat ad caelum, oret non terram cui commisit sed Deum cui credidit, ut labores eius uel matutino uel serotino imbre fecundet. et ut spiritali testimonio etiam ad communes usus perfruar, neque qui plantat neque qui rigat quicquam sunt sed qui incrementum dat Deus. quantum ergo de Dei adiutorio gaudeam, per id metire, quod ministrari per singula etiam gentibus probo: ut manifestum nobis esset, quem usque in finem cauere et quem sine cessatione inuocare debeamus. Diabolus interrogatur a Domino: unde ades? at ille respondit: circumiens terram et peragrans quae sub caelo sunt adsum. rogo te: sollicitudo ista diaboli bonae uoluntatis an malae est? fatearis necesse est: omnino malae. hoc enim et sequens expostulatio eius ostendit. manifestatio ista diaboli tempore Iob facta est, scilicet tempore Moysi. certe tunc nulla Iu
Abbreviated transcription (Latin):
re dicit enĩ script᷑a Qfacit solem
suũ oriri suꝑ bonos ⁊. malos At tu for¬
te respondes ordinẽ suũ bene cõposita
nat᷑a custodit ac ꝑ hoc ds̃ elem̃tariis
semel cursibꝰ constitutis facit inde: qͥuia
fecit: Qd gͦ de illa sentenciȩ parte quȩ
seͥt᷑ opmaris. dat pluuiã suꝑ iustos .⁊. in¬
tustos: Utiq qͥdat. cui uult dat. U
ubi uult dat: uel dispensando dispo¬
sitã constitucionẽ. uel effundendo ꝓͥpã
largitatẽ: Ac ne scd̃m amentiã ĩpietatiᷤᷤ
tuȩ etiã hoc euacuare mediteris. audi
ꝓpħam suꝑ hac ueritate testantem:
Qͥ aduocat aquas maris. U effundit
eas suꝑ faciẽ t̾re÷ dñs nom̃ est illi Qd
uͦ dicã de spe uera generis humani.
quia om̃is qͥarat. in spe arat: Sꝑare
autẽ ñ est possibilitatis ꝓpͥȩ largitatis
alienȩ: Cũ enĩ qͥ seminau̾it. iactãq
sem̃tẽ insim t̾rȩ cultor absconderit.

Expanded text:
re. dicit enim Scriptura: qui facit solem re. dicit enim Scriptura: qui facit solem suum oriri super bonos et malos. at tu forte respondes: ordinem suum conposita bene natura custodit ac per hoc Deus elementariis semel cursibus constitutis facit inde, quia fecit\'. quid ergo de illa sententiae parte, quae sequitur, opinaris? dat pluuiam super iustos et iniustos. utique qui dat, cum uult dat et ubi uult dat, uel dispensando dispositam constitutionem uel effundendo propriam largitatem. ac ne secundum amentiam impietatis tuae etiam hoc euacuare mediteris, audi prophetam super hac ueritate testantem: qui aduocat aquas maris et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen est illi. quid uero dicam. de spe uera generis humani, quia omnis qui arat, in spe arat. sperare autem non est possibilitatis propriae sed largitatis alienae. cum autem quis seminauerit iactamque sementem in sinu terrae cultor absconderit,
Abbreviated transcription (Latin):
iutorio dei. hominẽ posse ẽẽ sine pec
cato Nẽ aut̃ cũ ad iutoriũ eiꝰ adicio.
nichil difficile assero At tu fortassis.
dei adutoriũ negas: Cedo paulisꝑ calũp¬
niȩ tuȩ. ut dũ qͦd inte coniuncere uolo
inme uidear detegere. inueniam᷑ simulꝰ
⁊ ego inmei defensione purgatior. U
tu in tua confusione manifestatior: Mea
semꝑ eᷤ hȩc fidelis atq in dubitata sentẽ¬
tia. dm̃ aduitoriũ suũ ñ solũ incorpore
suo qͦd ẽ eccła. cui specialia ob credentiũ
fidẽ gr̃ẽ suȩ dona largit᷑. uerũ etiã uni¬
u̾sis in hoc mundo gentib ꝓpter longa
cũ diseipulo tuo celestio. eiu iã aput afri¬
canã synodũ occulta illa impieꝵ dog¬
matũ natura contusa ẽ: in solo nat᷑ali
bono u in libero arbitrio generaliter
uniu̾sis unã grãm contributã. s speci¬
atum cotidie. ꝑ tẽpora. ꝑ dies. ꝑ mom̃ta.
ꝑ athomos. ⁊ cunctis. ⁊. singulis ministra¬

Expanded text:
iutiutcato: nunc autem cum adjutorium adjicio, nihil difficile assero. An tu fortassis Dei adjutorium negas? » Concedo paulisper calumniae tuae, ut dum quod in te convincere volo, in me videar detegere, inveniamur simul, et ego in mei defensione purgatior, et tu in tua confusione manifestior. Mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adjutorium suum non solum in corpore suo, quod est Ecclesia, cui specialia ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, verum etiam universis in hoc mundo gentibus propter longancum discipulo tuo Coelestio, cui jam apud Africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum natura contusa est, in solo naturali bono, et in libero arbitrio generaliter universis unam gratiam contributam: sed speciatim cotidie per tempora, per dies, per momenta, per atomos et cunctis et singulis ministra
Abbreviated transcription (Latin):
absentes siue p̃sentes placere illi Om̃s
enĩ nos manifestari oportet ante tri-¬
poris: ꝓut gessit siue bonũ siue ma¬
lũ &: alibi Om̃s eñ stabimꝰ ante tribu¬
Unal
dei Paulus apłs dix̃ etiã se staturũ ante
tribimal dĩ .⁊. ꝓpͥa corporis ꝓ ut gessit
cũ cȩteris recepturũ. contra aut̃ pela¬
gnis confident᷑ audet dicere. ita con¬
sũmo uniu̾sam incarne ꝑfectionẽ: ut
de uidicis bonitate nil sꝑem Iusti in
illa die nidicii oꝑum suoꝵ. gr̃as audien¬
tes. adhuc tam̃ uelut ignorantes inter¬
rogabt᷑. dnẽ quando te uidimꝰ ⁊ hȩc
fecimꝰ tͥ. ⁊ hic nr̃ scientissimꝰ legis agnõ¬
cit. qͦ die. qua hora. qͦ mom̃to. ultimã se¬
dẽ ultra quã ñ sit alia plenissimȩ scĩta¬
tis intrabit: At forsitan reclamat. ⁊ lo¬
qͥt᷑ Recte mͥ hȩc am̃tiȩ ut ñ dicã suꝑbiȩ
ingererent᷑ opprobria: si dicerẽ sine ad¬

Expanded text:
absentes siue praesentes placere illi. omnes absentes siue praesentes placere illi. omnes enim nos manifestari oportet ante triporis prout gessit siue bonum siue malum; et alibi: omnes enim stabimus ante tribunal Dei. Paulus apostolus dixit etiam se staturum ante tribunal Dei et propria corporis prout gessit cum ceteris redditurum; contra autem Pelagius confidenter audet dicere: cita consummo uniuersam in carne perfectionem, ut de iudicis bonitate nihil sperem. iusti in illa die iudicis operum suorum glorias audientes, adhuc tamen uelut ignorantes, interrogabunt: Domine, quando te uidimus et haec fecimus tibi? et hic noster scientissimus legis agnoscit quo die, qua hora, quo momento ultimam sedem, ultra quam non sit alia plenissimae sanctitatis, intrabit! Aut forsitan reclamat et loquitur: Crecte mihi haec amentiae, ut non dicamsuperbiae, ingererentur obprobria, si dicerem sine ad
Abbreviated transcription (Latin):
tiã qͦd si hoc pie scẽq intelligit᷑. unus¬
quisq nr̃m assumat. cõparationẽ ut
magis semet ipsũ in melioris p̾latione.
condẽpnet. quã in minoris despectione
iustificet: Ita demũ inuicẽ menbra socia¬
bit: p̃cipue suma caritatis ueluti pelle
ossa circũdante neruisq iunctis. indigẽ¬
tiȩ sui conscuuᷤᷤ homo. hanc ipsã quam
habet grãm. donũ intelligat. eẽ. ñ debi¬
tũ: u magis ex eo unde accepit głetur
in dnõ. quã unde ñ acceꝑit irascatur
Nosem̃ cũ eẽmꝰ nat᷑alit̃ filii ire ꝓpter
delictũ nr̃m. facti sumꝰ filii miscd̾iȩ
ꝓpter clem̃tiã dnĩ: nichil digni nͥ dapna¬
tione: ñ ingeramꝰ dnõ de ñ accepto que¬
suo. ut in nomine. eiꝰ omẽ genu curuet᷑:
celestiũ terrestriũ. ⁊. infernoꝵ: Quẽ
in illa p̃ditũ potestate iudicẽ omĩs caro
uideat. ⁊. cui omĩs lingua fateatur:
Unde ⁊. apłs ait: Ideo contendimꝰ. siue

Expanded text:
tiam. quodsi hoc pie sancteque intellegitur, unustiam. quodsi hoc pie sancteque intellegitur, unusquisque nostrum adsumat conparationem, ut magis semet ipsum in melioris praelatione condemnet quam in minoris despectione iustificet. ita demum inuicem membra sociabit, praecipue si, una caritate ueluti pelle ossa circumdante neruisque iunctis indigentia, sui conscius homo hanc ipsam quam habet gratiam donum intellegat esse non debitum et magis ex eo unde accepit glorietur in Domino quam unde non acceperit irascatur. nos enim cum essemus naturaliter filii irae propter delictum nostrum, facti sumus filii misericordiae propter clementiam Domini, nihil digni nisi damnatione. non ingeramus Domino de non accepto quesuo, utinnomine eius quern genu curuetur caelestium et terrestrium et infernorum, quem in illa praedicta potestate iudicantem omnis caro uideat et cui omnis lingua fateatur. unde et apostolus ait: ideo contendimus siue