comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nico bello cõfecto: multis de causis Caesar statuit sibi Rhenũ trans eundũ
quaꝵ illa fuit iustissima. qͦd cum uideret germanos tam facile impelli ut ĩ
galliam uenirẽt. suis quoq rebus eos timere uoluit: cũ intelligerẽt et
posse et audere populi. R. exercitum Rhenũ transire. Accessit etiã q
la pars Usipethum et Tenchateroꝵ quã supra cõmemoraui pr aedandi frumẽ¬
tandiq causa Mosam transife. neq praelio interfuisse. Post fugam suoꝵ se
trans Rhenum in fines si cambroꝵ receꝑat: seq cũ his cõiuñxerat. Ad
cum caesar nuncios misisset qui postularẽt eos qui sibi galli &eq bellum
intulissẽt sibi dederẽt. responderũt populi . ro. imꝑiũ Rhenũ finire si se
in uito germanos in galliam transire nõ aequũ existimaret: cur sui qͥcꝗͣ
ẽẽ imꝑu aut potestatis trans Rhenũ postularet: Ubii autẽ qui uni ex

Expanded text:
nico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; nico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam qatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex
Abbreviated transcription (Latin):
lieꝵq ñam cum omnibꝰ suis domo excesserant rhenũq transierant passĩ
fugere caepit. Ad quos consectandos caesar equitatum misit. Germani
st tergum clamore audito cũ suos interfici uiderẽt armis abiectis signi¬
q militaribus relictis se ex castris eiecerunt. et cũ ad confluentẽ Mosse
heniq ꝑuenissent reliqua fuga desperata: magno nuͬo interfecto: reli
se in flumen praecipitauerunt: atq ibi timore lassitudine et ui fluminis
oppressi ꝑierũt. Hostri omnes ad unum in columes ꝑpaucis uulneratis ex
tanti belli timore cum hostium nuͣs capitum .cccc xxx. miliũ fuisset se
castra receperunt. Caesar his quos in castris retinuerat: discedendi potesta¬
m fecit. Illi supplicia cruciatusq galloꝵ ueriti qͦꝵ agros uexauerãt re¬
manere se apud eum uelle dixerunt. his Caesar libertatem cõcessit. E erma-¬

Expanded text:
mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germa
Abbreviated transcription (Latin):
quos sibi Caesar oblatos grauius illos retineri iussit. Ipse omnes copias e¬
castris eduxit: equitatumq recenti praelio ꝑterritum eẽ existimabat. ag¬
nen subsequi iussit acie triplici instructa: et celeriter octo miliũ itine
confecto pͥus ad hostium castra ꝑuenit ꝗͣ quid ageretur germani sentire
possent. Qui omnibus rebꝰ subito ꝑterriti et celeritate aduentus nr̃i et di¬
scessu suoꝵ. neq consilii habendi neq arma capiendi spatio dato ꝑturba¬
bantur: copias ne aduersum hostem ducere an castra defendere an fuga
alutẽ petere praestaret. Qͦꝵ timor cum fremitu et concursu significa reti
milites nr̃i pristini diei ꝑfidia incitati in castra irruperũt. quo loco ꝗ cele¬
riter arma capere potuerunt. paulisper nr̃is restiterunt. atq inter car¬
ros impedimentaq praelium cõmiserunt. At reliqua multitudo pueroꝵ

Expanded text:
Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias Quos sibi Caesar oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum
Abbreviated transcription (Latin):
gatos audiendos: neq condiciones accipiendas arbitrabatur abhis ꝗ
ꝑ dolum atq insidias petita pace ultro bellum intulissẽt. Expectare uͬo
dum hostium copie ungerentur: eꝗtatusq reuerteretur sũmae de¬
ientiae ẽẽ iudicabat: et cognita galloꝵ infirmitate: ꝗͣtum iam apuo
eos hostes uno praelio autoritatis ẽent cõsecuti sentiebat. quibꝰ ad cõsi¬
lia capienda nihil spatii dandum existimabat. His cõstitutis rebus
et cõsilio cum legatis et quaestore cõmunicato: ne quã diem pugnae
intermiterẽt opportunissime res accidit. qͦd postridie eus diei mane
eadẽ et ꝑfidia et simulatione usi germani frequẽtes omnibꝰ pͥncipibus¬
naioribusq natu adhibitis ad eum in castra uenerunt. simul ut dicebatu
sui purgandi causa quod cõtra atq eẽt dictum et ip̃i petiissent praeliũ pri-¬
die cõmisissent. simul ut siquid possent de induciis fallendo impetrarent.

Expanded text:
gatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui gatos audiendos neque condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibusmaioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent.
Abbreviated transcription (Latin):
t ab his petitus. impetu facto celeriter nr̃os ꝑturbauerũt. Rursus re
sistentibꝰ nostris consuetudine sua ad pedes desilierunt. suffossisꝰ equis cõ¬
luribꝰq nr̃is deiectis reliquos in fugam cõiecerunt atq ita ꝑterritos
runt. ut non prius fuga desisterent᷑ ꝗͣ in cõspectum agminis hr̃i uenissent.
n eo praelio ex equitibus nr̃is interficiuntur quatuor et septuaginta. in
his uir fortissimus Piso Aquitanus amplissimo genere natus cuius auus
in ciuita te sua regnum optinuerat amicus a senatu nr̃o appellatꝰ. hic¬
um fratri intercduso ab hostibꝰ auxilium ferret: illũ exꝑiculo eripu
Ipse equo uulnerato deiectus quoadpotuit fortissime restitit. cũ cir¬
cũuentus multis uulneribꝰ acceptis cecidisset. atq id frater ꝗ iam
excesserat praelio: procul animaduertisset: incitato equo se hostib
optulit atq interfectus est. Hoc facto praelio caesar neq iam sibi le¬

Expanded text:
t ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his t ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque ita perterritos egerunt ut non prius fuga desisterent quam in conspectum agminis nostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris interficiuntur IIII et LXX, in his vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi le
Abbreviated transcription (Latin):
conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia caesar eodem il
tinere arbitrabat᷑. ut tri dui mora interposita equites eoꝵ ꝗ abẽẽnt reuer¬
terentur. tamen sese non longius milibꝰ passuũ quatuor aquationis cau
ꝓcessuꝵ eo die dixit. huc postero die ꝗͣ frequentissimi cõuenirẽt ut d
eoꝵ postulatis agnosceret. Interim ad praefectos ꝗ cum omni eꝗtatu ante¬
cesserant mittit. qui nunciarent ne hostes praelio lacesserent. et si ipsi la¬
cesserentur sustinerent quoad ipse cum excercitu ꝓpius accessisset. At ub¬
hostes pͥmum nr̃os equites conspexerunt: qͦꝵ erat ꝗnq miliũ numerus:
cum ipsi non amplius octingentos eꝗtes haberẽt: qđ hi ꝗ frumentai
causa ierant trans Mosam nondum redierãt: nihił timentibꝰ nr̃is: qđ le¬
gati eoꝵ pauloante & Caesare discesserant: atq is dies induciis dictus e¬

Expanded text:
conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quorum erat V milium numerus, cum ipsi non amplius DCCC equites haberent, quod ii qui frumentandi causa ierant trans Mosam profecti nondum redierant, nihil timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis era
Abbreviated transcription (Latin):
incolunt: et longo spatio ꝑfines uãtuantium heluecioꝵ Sequanoꝵ Medio¬
atricum Tributoꝵ Treuiroꝵ citatus fertur. et ubi occeano appropĩqua
in plures defluit ꝑtes multis ingentibꝰꝙ in sulis effectis. qͦꝵ pars magna a
feris barbarisq nationibꝰ incolitur. ex quibꝰ sunt ꝗ piscibꝰ atq ouis auiũ ui-¬
uere existimantur: multisq capitibus in occeanum influit. Caesar cũ
hostibus nõ amplius passuum. xii. milibꝰ abeẽt ut erat cõstitutũ ad eũ lega¬
ti reuertuntur: ꝗ in itinere cõgressi magnoꝑe ne longius ꝓgrederet᷑ orab
Cum id non impetrassent petebant᷑ ut ad eos eꝗtes qui agmen antecessissẽt prae¬
mitteret: eosq pugna prohiberet sibiq ut potestatem faceret in ubios le¬
gatos mittendi. quoꝵ si pͥncipes ac senatus sibi iureiurando fidem fecisset
ea condicione quae a caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res

Expanded text:
incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Medioincolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequanorum, Mediomatricorum, Tribocorum, Treverorum citatus fertur et, ubi Oceano adpropinquavit, in plures diffluit partes multis ingentibus insulis effectis, quarum pars magna a feris barbaris nationibus incolitur, ex quibus sunt qui piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multis capitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res
Abbreviated transcription (Latin):
qui dari praesertim tantae multitudini sine iniuria possint. Sed licere
uelint in ubioꝵ finibus considere qͦꝵ sunt legati apud se: et de Sueuoꝵ
iniuriis q̃rantur: et auxcilium a se petãt. hoc Sueuis imꝑaturũ. Legati hec
d suos relaturos dixerũt: et re deliberata post diem tertiũ ad Caesaten
reuersuros. interea ne ꝓpius se castra moueret petierunt.He id quidem
aesar abse impetrari posse dixit.cognouerat enĩ magnã ꝑtem eꝗtatu.
abhis aliquot diebus ante praedandi frumentandiq causa ad Ambimara¬
tos trans Mosam missam. hos expectari eꝗtes atq eius rei causa morã in¬
terponi arbitrabatur. Mopsa profluit ex monte vesego qui ẽ in finibꝰ li¬
num et parte quadam ec rheno recepta quae appellatur. yualis insulãq ulgo¬
efficit batanoꝵ uulgo dicitur batua. neq longius ab occeano milibꝰ passuũ
xxoc. in rhenum influit.Rhenus autem oritur ex leopontiis ꝗ alpes

Expanded text:
qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Ambivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes
Abbreviated transcription (Latin):
paucoꝵ dieꝵ iter abesset legati ad eus uenerũt: qͦꝵ haec fuit or̃o. germa¬
s neq priores populo. R. bellum inferre: neq tamen recusare si lacessa¬
tur ꝗn armis contendant: qđ germanoꝵ consuetudo haec sit a maioribꝰ tra¬
dita quis eis bellum inferant resistere: neq deprecari. hoc tñ dicere uenis¬
se inuitos eiectos domo si suam gratiam Romani uelint posse his utile
amicos: uel sibi agros attribuant: uel patiantur eos tenere quos armis pos¬
sederint: sese unis Sueuis concedere: quibꝰ ne dii ꝗdem immortales e¬
pares possint.Reliquum ꝗdem ẽẽ in terris neminem quẽ non suꝑare pos-¬
sint. Ad haec quae uisum ẽ Caesar respondit. sed exitus fuit or̃onis sibi
nullam cum his amiciciam ẽẽ: si in gallia remanerẽt. neq equ ẽẽ qui suos
fines tueri non potuerint alienos occupare. neq ullos in gallia uacare agros

Expanded text:
paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germapaucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ seruiant: et pleriq ad uoluntatem eoꝵ ficta respondeãt. Qua cõsuetu¬
dine Caesar cognita ne grauiori bello occurreret maturiꝰ ꝗͣ consueuerat
ad exercitum ꝓficiscitur. Eo cum uenisset ea quae fore suspicatus erat fa¬
cta cognouit: missas legationes ab nõnullis ciuitatibꝰ ad germanos:ĩuita¬
tosq eos: uti ab Rheno discederent: omniaq quae postulassent abse
parata. qua spe adducti germani latius uagabantur: et in fines eburo¬
num et condrusonum ꝗ sunt Treueroꝵ clientes ꝑuenerũt. Principibꝰ gal¬
liae conuocatis Caesar ea quae cognouerat dissimulanda sibi existim¬
uit: hoꝵ q animis ꝑmulsis et confirmatis: equitatuq imꝑato bellũ cũ ger¬
manis gerere cõstituit. Re frumentaria comparata eꝗtibꝰq delectis iter
in ea loca facere cepit: quibꝰ in locis eẽ germanos audiebat. A quibꝰ cum

Expanded text:
moribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetumoribus serviant et pleri ad voluntatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum
Abbreviated transcription (Latin):
mnapios oppresserunt. qui de germanoꝵ discessu ꝑ exploratores certio¬
res facti sine metu trans Rhenum in suos uicos migrauerũt. his interfe¬
ctis nauibusq eoꝵ occupatis pͥusꝗͣ ea pars Menapioꝵ quae citra Rhenum
erat certior fieret flumen transierũt. atq omnibꝰ eoꝵ aedificiis occupatis
reliquã partẽ hyemis se eoꝵ copiis aluerũt. His de rebꝰ caesar certior fa-¬
is et infirmitatẽ galloꝵ ueritus: qđ sunt in cõsiliis capiendis mobiles et
nouis plerunq rebus studẽt: nihil his cõmittendũ existimauit. Est enĩ hoc
gallice cõsuetudinis ut et uiatores etiam in uitos cõsistere cogãt. et qđ ꝗs
dis uulgus circunsistit: quibꝰq ex regionibꝰ ueniant: quasq res ibi agnoue¬
rit pronunciare cogant. his rebus atq auditionibꝰ moti de summis sape rebꝰ
consilia ineunt. quoꝵ eos euestigio penitere necesse ẽ. cum incertis ru¬

Expanded text:
Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certioMenapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid qudis vulgus circumsistat quibus ex regionibus veniant quas ibi res cognoverint pronuntiare cogat. His rebus atque auditionibus permoti de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos in vestigio paenitere necesse est, cum incertis ru
Abbreviated transcription (Latin):
tamen uectigales sibĩ fecerunt. ac multo humiliores infirmioresq redege¬
runt. in eadem causa fuerunt Usipethes: et Tenchateri qͦs supra diximꝰ: qui
complures annos sueuoꝵ uim sustinuerũt. ad extremum tñ agris repulsi et
ltis locis germani&e triẽnium uagati ad Rhenũ ꝑuenerũt. quas regiones
Menapii incolebant. et ad utranq ripam fluminis agros aedificia uicosq ba¬
bebant. Sed tantae multitu dinis aduentu ꝑterriti ex his aedificiis quae
trans flumen habebant demigrauerũt: et cis Rhenũ dispositis praesidi-¬
is germanos transire ꝓhibebant. Illi omnia experti: cum neq ui contendere:
ꝑꝑ inopiam nauium. neq clam transire ꝑꝑ custodias Menapioꝵ possent. reuẽ¬
ti se in suas sedes regionesq simulauerunt: et tridu uiam ꝓgressi rursus
reuerterunt. atq hoc itinere una nocte eꝗtatu cõfecto inscios inopinatosq

Expanded text:
tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegetamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes
Abbreviated transcription (Latin):
turpius quicꝗͣ aut inertius habetur ꝗͣ ephipiis uti. Itaq ad quẽ uis nu¬
merum ephipiatoꝵ equitum: ꝗͣuis pauei adire audent. Uinum ad se im¬
portari omnino non sinunt. qđ ea re ad laborem ferendum remollescere:
homines atq effeminari arbitrantur. Publice maxcimã putant eẽ laudẽ
ꝗͣ latissime a finibꝰ suis uacare agros. hac re significari magnũ numerũ
ciuitatum suam uim sustinere nõ posse. Itaq una ex parte a sueuis circiter
milia passuum sexcenta agri uacare dicunt᷑. ad alteram ꝑtem succedũt
Ubii. quoꝵ fuit ciuitas ampla atq florens. Utq ẽ caput germanoꝵ. et¬
gunt multumq ad eos mercatores uectitant: et ip̃i ꝑꝑ propinquitatẽ qđ
Sallicis sunt moribus assuefacti. hos cum sueui multis saepe bellis exper¬
ti pꝑ amplitudinem grauitatemq ciuitatis finibꝰ expellere non potuissẽt.

Expanded text:
turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis nuturpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanogunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
exercitatione et libertate uitae: qͦd a pueris nullo officio aut disciplina
suefacti. nihil omnino cõtra uoluntatem faciant. et uires et immani corpo alit¬
ꝵ magnitudine homines efficit: atq in eam se consuetudinẽ adduxerunt
ut locis frigidissimis neq uestitus praeter pelles quicꝗͣ haberẽt. quaꝵ pꝑ exi
t̾oribus est ad eos aditus magis eo ut quae bello caeperĩt quibꝰ uendãt hẽant
ꝗͣ quo ullam rem ad se importari desiderent. ꝗn etiam iumentis quibꝰ maxcĩe
galli delectantur. quaeq impenso parant precio germani his importatis non
u̾tuntur. sed quae sunt apud eos nata praua atq deformia. haec qͦtidiana
cercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus praeliis saepe e
equis desiliunt ac praeliantur pedibus. eqͦsq eodem remanere uestigio
assue faciunt ad quos se celeriter cum usus est recipiũt. Neq eoꝵ moribꝰ

Expanded text:
exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum proptoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus
Abbreviated transcription (Latin):
A. OUAE SECUTA EST. HIEME.QUI. EUIT. AN¬
nus .cN. pompeio.M. crasso consulibꝰ. Usipethes germani
et item tenchrateri magna cum multitudine hoĩum flumen
Rhenum transierũt: non longe a mari quo Rhenus influit. cã
transeundi fuit ꝙ a sueuis complures annos exagitati bel-¬
lo premebantur: et ab agricultura prohibebantur. Sueuoꝵ¬
ẽ gens longe maxima et bellicosa germanoꝵ omniũ. hi cen¬
tum pagos habere dicuntur ex quibꝰ quot annis singula
milia armatoꝵ bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui qui domi manserũt
e atq illos alunt. hi rursus inuicem anno post in armis sunt. illi domi reman
sic neq agricultura: neq ratio atq usus belli intermittituR. Sed priuati ac se¬
parati agri apud eos nihil est. neq longius anno remanere in loco uno incolẽdi
causa licet. neq multum frumento: sed maximã partem lacte ac pecore ui¬
uunt. multumq sunt in uenationibꝰ: quae res et cibi genere: et quotidiana

Expanded text:
a quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana
Abbreviated transcription (Latin):
nactus equites circiter trigĩta qͦs comerius Atrebas: de qͦ antedictum ẽ: secũ
transportauerat: legiones in acie pro castris cõstituit. Cõmisso praelio diutiꝰ
nr̃oꝵ militum impetum hostes ferte nõ potuerũt ac terga uerterunt: qͦs t
spatio secuti ꝗͣtum cursu et uiribꝰ efficere potuerũt complures ex his occide¬
int. Deinde omnibꝰ longe lateq aedificiis incensis se in castra receperũ
Fodem die legati abhostibus missi ad caesarẽ de pace uenerunt. His caesar
numeꝵ obsidum quẽ ante imꝑauerat duplicauit eosq in cõtinentem adduci

Expanded text:
tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci
Abbreviated transcription (Latin):
recipere consueuerint. Quibꝰ rebus ꝑturbatis nr̃is nouitate pugnae tempore
pportunissimo Caesar auxilium tulit. Nanq euis aduentu hostes cõstite
nostri se ex timore receperunt: quo facto et ad lacessendũ et ad cõmittendũ
elium alienum ẽẽ tempꝰ arbitratus suo se loco cõtinuit: et breui tp̃e intem¬
so in castra legiones reduxit. Dum haec gerunt᷑ nr̃is omnibus occupatis ꝗ erãt
in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt cõtinuo complures dies tempesta¬
tes quae et nr̃os in castris cõtinerẽt: et hostem a pugna ꝓhiberẽt. Interim ba
nũcios in omnes ꝑtes dimiserũt. paucitatẽq nr̃oꝵ militum sius pradicaue¬
pulissent demonstrauerunt. celeriter his rebus magna multitu dine peditatꝰ
equitatusq coacta ad castra uenerũt. Caesar et si idem qͦd suꝑioribus diebꝰ ac¬
ciderat fore uidebat: etsi ẽẽnt hostes pulsi celeritate ꝑiculum effugerẽt

Expanded text:
recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicavepulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent,
Abbreviated transcription (Latin):
metendo occupatos subito adorti: paucis interfectis reliqͦs incertis ordinibus
ꝑturbauerãt. simul equitatu atq essedis circũ dederant. Genus hoc ẽ ex esse¬
dis pugnae. pͥmo ꝑ omnes ꝑtes ꝑequitant et tela cõiieiunt: atq ip̃o terrore eqͦ¬
ꝵ et strepitu rotaꝵ ordines plerunq ꝑ turbãt. et cum se inter eꝗtũ turmas insi¬
nuauerit essedis desiliunt et pedibꝰ praeliant᷑. Aurige interim paulatim ex
uo excedunt. atq ita currus collocãt: ut si illi a multitu dine hostiũ pre¬
mantur expeditũ ad suos receptũ habeat. Ita mobilitatẽ eꝗtum stabilitatẽ
peditum in praelus prcestãt. ac tantũ usu quotidiano et exercitatione efficuĩt
iti in deliui ac praecipiti loco incitatos equos sustinere: et breui moderari
flectere et ꝑ temonẽ ꝑcurrere: et in iugo insistere et se inde in currus citissiẽ

Expanded text:
metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime
Abbreviated transcription (Latin):
spicione in terposita cum pars hominum in agris remaneret pars etiã in castra
uentitaret. hi qui pro portis castroꝵ in statione erãt Caesari nunciauerũt pul¬
uerem maiorem ꝗͣ consuetudo ferret in ea ꝑte uideri quam in ꝑtẽ legio iter
fecisset. Caesar id quod erat suspicatus aliquid noui abarbaris initiũ cõsi¬
i cohortes quae in stationibꝰ erant: secum in eam ꝑtem ꝓficisci: ex reliqu
duas in stationẽ cohortes succedere: reliquas armari et confestim subseꝗ sese
iussit. Cum paulolongius a castris processisset᷑ suos abhostibꝰ premi atq aegre su¬
ire. et conferta legione ex omnibꝰ partibꝰ tela coniici aĩaduertit. Nam qđ om
ex reliꝗs partibus demesso frumento: pars una erat reliqua: suspicati hostes huc no¬
stros eẽ uenturõs noctu in syluis delituerant. Tunc disꝑsos dispositis armis in

Expanded text:
spicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra spicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ postea belli inferendi causa in britaniam transiturũ confideban
taq rursus cõuiratione facta paulatim ex castris discedere aut suos clam
ex agris deducere caeperunt. At Gaesar etsi nõdum eoꝵ cõsilia agnoue¬
t tamen et ex euentu nauium suaꝵ et ex eo qͦd obsides dare interm¬
serãt fore id quod accidit suspicabatur. ltaq ad omnes casus subsidia cõ¬
parabat. Nam et frumentum quotidie ex agris in castra cõferebat: et quae gra¬
uissim & afflictae erant naues eaꝵ materia atq aere ad reliquas reficiendas
utebatur. et quae ad eas res erant usui ex cõtinenti comportari iubebat. Ita
m summo studio id a militibꝰ administraret᷑ .Xii. nauibus amissis reliꝗs ut
nauigari cõmode posset effecit. Dum ea geruntur legione ex cõsuetudine una
nentatum missa quae appellabatur septima: neq ulla ad id tempꝰ belli su¬

Expanded text:
neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli su
Abbreviated transcription (Latin):
confractis reliquae cum eẽnt finibus ancoris reliquisq armamentis amissis
auigandum inutiles magna id quod necesse erat accidere totiꝰ exer¬
citus ꝑturbatio facta est. neq enim naues erãt aliae quibꝰ reportari possent
et omnia deerant: quae ad reficiendas naues erant usui et quod omnibꝰ
stabat hiemare in gallia oportere: frumentum in his locis in hiemẽ ꝓuisũ nõ
erat. Quibus rebus cognitis pͥncipes britãniȩ qui post praeliũ ad caesarem con-¬
rãt. interse collocuti: cum equites et naues et frumentum Romanis de¬
esse intelligerẽt. et paucitatem militum ex castroꝵ exiguita te cognoscerẽt.
quae hec etiam erant angustiora qͦd sine impedimentis caesar legiones trans¬
portauerat. optimum factu ẽẽ dixerunt rebellione facta frumẽto cõmeatuq:
nr̃os ꝓhibere: et rem in hiemem ꝓducere. qđ his suꝑatis: aut reditu interclu

Expanded text:
fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis
Abbreviated transcription (Latin):
sustulerãt: ex suꝑiore leni uento soluerũt: quae cum appropĩquarẽt britaniȩ
et ex castris uideretur: tanta tempestas subito orta est. ut nulla eaꝵ cursum
enere posset. sed aliae eodem unde erant ꝓfectae referrentur. aliae ad inferi
ꝑtem in sulae quae est prope solis occasum magno sui cum ꝑiculo deiicerentur
quae tamen ancoris iactis cum fluctibꝰ complerentur necessaio aduersa nocte
n altum prouecte continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut eẽt lu
plena qui dies maritimos aestus maxcios in occeano efficere cõsueuit: nr̃isq id
rat incognitum. Ita uno tempore et longas naues quibꝰ Caesar exercitũ t¬
portandum curauerat: quasq in aridum subduxerat. aestus compleuerat. et
onerarias quae ad ancoras erãt deligatae tempestas afflictabat: neq ulla
nr̃is facultas aut admini strandi aut auxiliandi dabatur: compluribꝰ nauibꝰ¬

Expanded text:
sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navib
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quem supra demonstrauimꝰ a Caesare in britaniam praemissum. hũc illi
e naui egressum cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret cõpre¬
henderant atq in uincula cõiecerant. tum praelio facto remiserunt. In peten¬
la pace eius rei culpam in multitudinẽ coniecerũt. et ꝑꝑ imprudentiã u
ignosceretur petierunt. Caesar quaestus. ꝗͦd cum ultro incontinẽti legatis
nissis pacem ab se petiissent: bellum sine causa in tulissẽt. ignoscere impru¬
ti&e dixit: obsidesq imꝑauit. qͦꝵ illi ꝑtem statim dederunt. ꝑtem ex longĩ¬
qͥoribꝰ Locis accersitam paucis diebꝰ sese daturos dixerũt. Interea suos remigra
e in agros uisserunt: pͥncipesq undiq cõuenire: et se ciuitatesq suas Caes
cõmendare cȩperunt. His rebꝰ pace confirmata post diem quartũ quã est in
britanniã uentum naues.xuiii. de quibus supra demonstratũ est: quãs eꝗtes

Expanded text:
venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites
Abbreviated transcription (Latin):
q ordines seruare: neq firmiter insistere: neq signa subseꝗ poterant: atq aliꝰ
alia ex naui quibuscunq signis occurrerẽt se aggregabant magnoꝑe ꝑturba¬
bantur. Hostes uoͣ notis omnibꝰ uadis ubi aliqͦs ex littore singulares ex naui
gredientes cõspexerant incitatis eꝗs impeditos adoriebantur: plures pa¬
cos circũsistebant. alii a latere aperto in uniuersos tela cõiiciebant. Quod cũ
animaduertisset Caesar scaphas longaꝵ nauium. item speculatoria nauigia
ulitibꝰ compleri iussit. et quos laborantes conspexerat his subsidia sũn¬
tebat. Nostri simul in arido cõstiterunt suis omnibꝰ subsecutis in hostes impe¬
um fecerunt atq eos in fugam dederunt. Neq longius prosequi potue
ꝙ eꝗtes cursum tenere: atq insulam capere nõ potuerunt. hoc unum ad pri¬
stinam fortunã Caesari defuit. hostes praelio superati simul atq se ex fuga re¬
eperunt statim ad caesarem legatos de pace miserunt obsides daturosc

Expanded text:
 ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese dat
Abbreviated transcription (Latin):
q reficiendas curarẽt: eaꝵ modum formãq demonstrat
ad celeritatem onerandi: subductior esq paulo facit humi¬
liores ꝗͣ quibus in nr̃o mari uti cõsueuimus: atq ideo ma-¬
gis qđ ꝑꝑ craebras cõmutationes aestuum minus magnos
sꝗͣ quibus in reliꝗs utimur maribꝰ. has omnes actuarias imꝑat fieri: quan
ad rem multum humilitas adiuuat. Ea quae sunt usui ad armandas naues ex
hispania apportari iubet. ipse cõuentibus citerioris galliae ꝑactis in illyricum
ficiscitur: qđ a pyrustiis finitimã partem ꝓiuĩciae incursionibꝰ uastari aud¬
ebat. Eo cum uenisset ciuitatibꝰ milites imꝑat: certũq in locũ conuenire

Expanded text:
que reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. que reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos  paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar uero postero die. T. Labienum legatum cum iis legionibꝰ quas exx bri¬
tania reduxerat in Morinos ꝗ rebellionẽ fecerãt misit. ꝗ cum pꝑ siccitate
omnes fere in potestatem labieni ꝑuenerunt. At.ꝯ. Tituriꝰ etL coita lega¬
ti ꝗ in Menapioꝵ fines legiones duxerãt: omnibꝰ eoꝵ agris uastatis fruꝰ¬
mentis succisis aedificiis incensis: qđ Menapii omnes se in densissimas syl¬
ias abdiderant se ad Caesarẽ receperũt. Caesar in belgis omniũ legioni
hẏberna constituit. Eo duae omnino oĩm ciuitates obsides ex britania
miserunt. reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris dieꝵ uiginti¬
UCIO. DOMICIO.APPIO. CLAUDIO. CONSUNBꝰ
discedens abhybernis Caesar in italiam: ut quotãnis
facere cõsueuerat legatis imꝑat: qͦs legionibꝰ praefecerat.
uti ꝗͣ plurimas possent hyeme naues aedificandas ueteres¬

Expanded text:
Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex BriCaesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris diL. Domitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteres
Abbreviated transcription (Latin):
mediam noctem naues soluit: quae omnes incolumes ad continentẽ
nerunt. Sed ex his onerariae duae eosdem quos reliquae portus capere nõ
potuerũt: et paulo infra delatae sunt: quibꝰ ex nauibus cũ essent expositi mi¬
lites circiter trecenti: atq in castra contenderẽt. Morini quos caesat in brita¬
niam proficiscẽs pacatos reliquerat. spe praedae adducti pͥmo nõ ita magno
ioꝵ numero circunsteterũt. ac si sese interfici nollent arma ponere u¬
rũt. Cum illi orbe facto sese defenderẽt celeriter ad clamorẽ hominũ cir¬
citer milia sex cõuenerunt. Qua re nunciata Caesar omnẽ ex castus eꝗta¬
im sus auxilio misit. Interim nõstri milites impetum hostũ sustinueri¬
atq horis amplius quatuor fortissime pugnaueruĩt. ac paucis uulneribꝰ ac¬
ceptis complures ex his occiderũt. Postea uero ꝗͣ equitatus nr̃ in conspectũ
t. hostes abiectis armis terga uerterũt: magnusq eoꝵ numerus ẽ occisꝰ

Expanded text:
mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus.