comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑat: ñ uituꝑat. Stella abstella differt in gła. ñ dissidet in su¬
ꝑbia. Idõ fecit ds̃ om̃ia: & ecce bona ualde. Non tantũ bona. sed
etiã ualde: non obaliud nisi quia om̃ia. Nã & ꝑ singula oꝑa di¬
cebat᷑. Uidit ds̃ quia bonũ .ẽ. Ubi aũt om̃ia nominata st̃ additũ . ẽ.
ualde: & dictũ . ẽ. Uidit ds̃ om̃ia quȩ fecit: & ecce bona ualde.
Meliora eñi quȩdã singula qũa alia singula : sed meliora simul
om̃ia quã quȩ lib& singula. Xp̃i itaq te doctrina sana in eiuis
corpore sanã faciat ꝑ euis grãm. ut id qđ alus melius habes in
corpore & sp̃u idẽ ipse sp̃stuus qͥ corpori dñat̾ nec excollat in¬
solent. nec discernat inscient̃. Nec quia dixi ruth beata annã beatiorẽ
cũ illa bis nupserit. hȩc uno uiro cito uiduata diu uixerit: continuo
etiã temeliorẽ putaͦs. eẽ. quã ruch. Alia qͥppe ꝓpheticis tẽporib sc̃ã¬

Expanded text:
superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in susuperat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et ecce bona ualde: non tantum bona, sed etiam ualde, non ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut id. quod aliis melius habes in corpore et spiritu, idem ipse spiritus, qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec discernat inscienter. Nec quia dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sancta
Abbreviated transcription (Latin):
habetis adõ: & ñ estis ur̃i. Empti estis p̃cio magno. corpus fideliũ &
m̃bra xp̃i. eẽ. dix: & tẽplũ sp̃s scĩ. Ubi ꝓfecto utrusq sexus fideles
in telligunt᷑ Ibi gͦ sunt nuptȩ ibi & innuptȩ. sed distinctȩ merits.
& tanꝗ m̃bris menbra p̃lata. Quoꝵ tam̃ neutra suit a corpore se¬
parata. Qđ igit᷑ de innupta loquens ait. ut sit scã & corpore
&e sp̃ũ. ampliorẽ uinuptarũ & in corpore & inspũ sc̃ĩficationem
intelligi uoluit : non corpus nuptarũ om̃i scĩficatione priuauit
Disce itaq bonũ tuũ. ummo mem̃to qđ didicisti. bonũ tuũ ampliꝰ
laudari . quia .ẽ. aliud bonũ qͦ sit hoc melius: qũa si alit̃ hoc bonũ
.ẽẽ. ñ posset iusi illud malũ. eẽt. aut om̃ino ñ. eẽt. Habent oculi
in corpore magnũ honorẽ: sed minorẽ haberent si soli. eent. &
alia minoris honoris menbra ñ. eẽnt. Incȩlo ipsa sua luce sol luna

Expanded text:
habetis a Deo: et non estis vestri; empti enim estis pretio magno . Corpus fidelium et habetis a Deo: et non estis vestri; empti enim estis pretio magno . Corpus fidelium et membra Christi esse dixit, et templum Spiritus sancti, ubi profecto utriusque sexus fideles intelliguntur. Ibi ergo sunt nuptae, ibi et innuptae; sed distinctae meritis, et tanquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. Quod igitur deet spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit appellare. Ab sit enĩ ut turpe sit : unde loquens apłs petr
ait. Uiri uxorib ur̃is tanꝗ uasi in firmiori & subiecto tribuite
honorẽ : quasi coheredib gr̃ȩ. Ꝙ illas alloquens: subditãs. eẽ.
diebat abrahȩ : dnm̃ eũ uocans. Cuiꝰ factȩ estis filiȩ: benefa¬
cientes & ñ tim̃tes ullã ꝑ turbationẽ. Unde & illud qđ de innupta
paulus apłs dix̃ ut sit sc̃a & corpore & spũ ñ sic accipiendũ .ẽ.
qͣsi nupta fidelis &e casta &. scđm scripturas subdita uiro. ñ sit scã
scm̃ etiã corpus qͦ sc̃ificatꝰ utit᷑ sp̃s. Sed necuiꝗ nos potius¬
eiꝰdẽ pauli considemꝰ ubi ꝓ hibens fornicationes ait. Nescitis quia
corpora ur̃a meubra sc̃ xp̃i: Tollens gͦ menbra xp̃i faciã m̃bra
meretricis: Absit. Audeat gͦ aliqͥs dicere m̃bra xp̃i scã .ñ. ẽẽ: aut
uͦ audeat am̃bris xp̃i fideliũ conuigatarũ corpora separare.

Expanded text:
voluit appellare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus voluit appellare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus ait: Viri, uxoribus vestris tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esse diebat Abrahae, dominum illum vocans, cujus factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationem. Vnde et illud, quod de innupta Paulus apostolus dixit: ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, quasi nupta fidelis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potiueiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? absit. audeat ergo aliquis dicere membra Christi sancta non esse; aut uero audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corp
Abbreviated transcription (Latin):
dissertissimꝰ eoꝵ astipulator t̃cullianꝰ turpes ausus . ẽ. dicere
Sedd quẽ ad modũ cũ ait. dico aũt̃ innuptis & uidius bonũ. eẽ
illis sisic ꝑ manserint. utiq bonũ posuit ꝓmeliore. qm̃ om̃e qđ bono
cõparatũ meliꝰ dicit̾ etiã hoc ꝓculdubio bonũ. ẽ: nã qͥd .ẽ. aliud
illis si sic ꝑ manserint: ita etiã cũ ait. sed ad id qđ honestũ. ẽ. non
matrimoniũ turpe. eẽ. monstrauit: s qđ honestũ erat honestius
generalis honesti nomine cõmendauit. Quia honestius qͥd .ẽ. nisi
qđ magis honestũ . ẽ : Magis aũt honestũ: utiq honestũ .ẽ. Aꝑte
qͥppe de clarauit. hoc. eẽ. bono illo meliꝰ: ubi ait. Quidat nuptũ
bene facit. & qͥ non dat nuptũ meliꝰ facit. & hoc illo beato
beatius: ubi ait. Beatior aut erit: sisic ꝑ manserit. sic̃ & ego. Bono
melius : & beatobeatius. Sic honesto honestius. ẽ: qđ honestũ

Expanded text:
disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. Sed quemadmodum cum ait, Dico autem innuptis et viduis, bonum esse illis si sic permanserint; utique bonum posuit pro meliore, quoniam omne quod bono comparatum melius dicitur, etiam hoc procul dubio bonum est: nonum esse illis si sic permanserint: ita etiam cum ait, sed ad id quod honestum est; non matrimonium turpe esse monstravit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendavit. Quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? Magis autem honestum utique honestum est. Aperte quippe declaravit hoc esse bono illo melius, ubi ait, Qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit: et hoc illo beato beatius, ubi ait, Beatior autem erit, si sic permanserit . Sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum
Abbreviated transcription (Latin):
tione mouearis. Nec ita ex collas bonũ tuũ. ut qđ malũ ñ .ẽ. tanꝗ
malũ crimineris alienũ : sed tanto magis gaude tuo bono qͣntomagis
uides ñ tantũ illo deuitari mala: s quȩdã etiã bona suꝑari. mala
st̃ eñi ad ulteriũ uł fornicatio. Abhis aut̃ illicitis ualde longe .ẽ. quȩ
uoti lib̾tate se obstringit: & sibi ea licita ne licerent non imꝑio legis
s consilio caritatis efficit. & bonũ ẽ. conuigalis pudicitia : sed
meliꝰ bonũ .ẽ. continentia uidualis hoc gͦ meliꝰ illiꝰ boni sũmissione
quomodo placeant dõ. sub iecit & ait: Hoc aut̃ ad utilitatẽ urãm
dico ñ ut laqueũ uob initiã id .ẽ. ñ ut uos cogã. sed ad id qđ¬
honestũ.ẽ: ñ quia innuptarã bonũ honestũ dixit. ⁊dõ putas
deberemꝰ turpe. eẽ. uinculũ conuigale. Alioquin etiã pͥmas
nuptias condẽnabimꝰ: quas nec cata friges. nec nouatiani. nec¬

Expanded text:
tione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam tione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione quomodo placeant deo, subiecit et ait: hoc autem ad utilitatem uestram dico, non ut laqueum uobis iniciam. id est non ut uos cogam, sed ad id quhonestum est. non quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse uinculum coniugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabim
Abbreviated transcription (Latin):
diu ureiꝰ uiuit: qđ si mortuus fuerit ur eiꝰ libata .ẽ. cui uult nuba
tantũ i dño beatior aũt erit si sic ꝑmanserit scđ̾m meũ consilium
satis ostendit beatã. eẽ. in dño etiã post mortẽ uiri iterũ nubentem fi¬
delẽ s in eo dẽ dño uiduã beatiorẽ : hoc ẽ. ut scripturarũ ñ tantũ uer¬
bis uerũ etiã exeplis loqͣr. beata. eẽ ruth. sed annã beatiorẽ. Qua ꝓpt̃
hoc pͥmũ oportet ut noueris bono qđ elegisti ñ dãnari nuptias scđas
s inferiꝰ honorari. Nã sic̃ bonũ scȩ̃ iurginitatis qđ elegit filia tua
ñ dãnat unas nuptias tuas sic nec uiduitas tua cuiꝰꝗ sedas. hinc enĩ
maxime cata frigarũ & nouatianoꝵ hereses tumuer̃ qͣs buccis sonan¬
tib ñ sapientib etiã t̃tullianꝰ in flauit: dũ scđas nuptias tanꝗ illi¬
citas maledico dente concidit. qͣs om̃ino licitas apłs sobria m̃te con¬
cedit. Abhac sanitate doctrinȩ: nulliꝰ indocti nulliꝰ docti disputa¬

Expanded text:
erit vir ejus, liberata est: cui vult nubat, tantum in Domino: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium; satis ostendit beatam esse in Domino etiam post mortem viri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputa
Abbreviated transcription (Latin):
ultra plurib nupti is: solent homines mouere questionẽ. Unde ut
breuit̃ respondeã nec ullas nuptias audeo dãnare: nec eis uerecundiã
numerositatis duferre. Sed ne ciuꝗ breuitas huiꝰ responsionis meȩ
forte displiceat: uberiꝰ disputantẽ rep̃hensorẽ meũ audire paratus
sũ. Portassis eñi affert aliqũã rationẽ: quare seđȩ nuptiȩ ñ dam¬
nent᷑. t̃ciȩ dãnentur. Nã ego sic̃ in exordio sermonis huiꝰ ad monui.
ñ audeo plus saꝑe qua oportet saꝑe. Quis eñĩ sũ qͥ putẽ definiendũ
qđ nec apłm uideo definisse : Ait eñi. Mulier alligata .ẽ. quã diu
tantũ in dño. Beatior aũt erit: si sic ꝑ manserit. Quid huc sententiȩ
quantũ ad hanc rẽ attinet addi uł de trahi possit ignoro. Deinde

Expanded text:
ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic permanserit . Quid huic sententiae, quantum ad hanc rem attinet, addi vel detrahi possit, ignoro. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uouet᷑ dõ ad ulteriis. eẽ peiores. Si eñi qđ nullo modo dubitandũ
.ẽ. ad offensionẽ xp̃i ꝑtinet cũ menbrũ eiꝰ fidẽ ñ seruat marito qͣ nto
grauiꝰ offendit̃ cũ illi ipsi non seruat᷑ fides in eo qđ exigit oblatũ . qͥ non
exegerat offerendũ. Cũ eñi qͥsq: ñ reddit qđ non imperio cõpulsus sed
consilio cõmonitꝰ uouit tanto magis fraudati uoti auget iniqͥtatẽ. qͥnto
nunꝰ habuit uouendi necessitatẽ. hȩc idõ disputo ne arbitreris u sedias
nuptias erim̃: eẽ uł quascunq nuptias cũ sint nuptiȩ malũ. &̃. Honitaa
illas abste dãnatas uelis. ẽt. sed spretas. Sonũ gͦ continentiȩ uidualis
luculentius decet: cũ ꝓ illo uouendo & ꝓfitendo possunt contẽnere
feminȩ qđ & lib& & lic&. Sed post uoti ꝓfessionẽ ꝑ seuerant̃ frenan¬
dũ & uucendũ ẽ qđ lib& : quia iã ñ licet Det̾cus & de quartis & de

Expanded text:
quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum est, ad offensionem Christi pertinet, cum membrum eius fidem non seruat marito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec ideo disputo, ne arbitreris uel secundas nuptias crimen esse uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, malum esse. non itaque illas abs te damnatas uelis esse, sed spretas. bonum ergo continentiae uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere feminae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia iam non licet. De tertiis et de quartis et de
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ : cui ecdia ipsa cuiꝰ menbra st̃ conuix . ẽ. quȩ fidĩ spei. caritatis
uitegritate ñ in solis iurginib sc̃is sed etiã in uidius & coniugatis fide¬
lib tota uirgo .ẽ. Uniuerse qͥppe ȩccłiȩ cuiꝰ ille mẽbra sunt apłs dicit
Aptaui uos uni uiro uirginẽ castã exbib̾e xp̃o. Nouit aut̃ ille con¬
iugẽ uirginẽ sine corruptione foctare: quẽ in ipsa etiã carne
potuit mat̃ sine corruptione ꝓcreare. lit aut̃ ꝑ hanc minꝰ consi¬
deratã opinionẽ qua putant lapsarũ a scõ ꝓposito feminarũ
si nupserint ñ .eẽ. coniugia ñ paruũ malũ : ut amaritas
separent᷑ uxores qͥsi adultere sint ñ uxores. & cũ uolunt eas separatas
redde continentiȩ: factunt maritos earũ ad ulteros ueros cũ sius
uxorib uiuis alteras duxerint. Qua ꝓpt̃ non possũ qͥdẽ dicere aꝓpo¬
sito meliore lapsas sinupserint feminas aD ulteria. eẽ ñ coniugia:
sed płane ñ dubitauerĩ dicere lapsus ee runas a castitate sanctiore

Expanded text:
est, quae fidei, spei et caritatis integritate non in solis virginibus sacris, sed etiam viduis et conjugatis fidelibus tota virgo est. Universae quippe ecclesiae, cujus illae membra sunt, Apostolus dicit: Aptavit vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Novit autem ille virginem conjugem sine corruptione foetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. § 4. Fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse conjugia, non parvum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas, si nupserint, feminas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore,
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ posuerimꝰ: ꝓfecto econtrario fornicationẽ posituri sumus
arborẽ malã. Qũa obrẽ si homo ita dicit᷑ fructus nuptiarũ tan
bonꝰ ex arbore bona ꝓculdubio nasci homo de fornicatione non
debuit. Mala qͥppe arbor : bonos fructus non facit. Porro si dixerte
non illic arboris loco ponendũ . ee. ad ulteriũ. sed naturã potius
humanã de qua nascit᷑ homo: ita etiã hic non erit arbor conu¬
biũ. sed natura humana de qua nascit᷑ homo. Nil ꝓ inde ualet
ad istã questionẽ similitudo illa euangłica: quia non sunt nuptie
causa peccati qđ trahit᷑ anascente expiat᷑ in renascente. sed uolun¬
tariũ peccatũ hominis pͥmi originalis. ẽ. causa peccati. Dicis iterũ
in qͥt. Nã sic̃ peccatũ suie hinc siue inde a paruulis trahat᷑. opus ÷
liaboli : sic homo sue huic siue inde nascit᷑. opus ẽ. dĩ Et dixi hoc

Expanded text:
tudinem posuerimus, profecto e contrario fornicationem posituri sumus tudinem posuerimus, profecto e contrario fornicationem posituri sumus arborem malam. quamobrem si homo ita dicitur fructus nuptiarum tamquam bonus ex arbore bona, procul dubio nasci homo de fornicatione non debuit; mala quippe arbor bonos frnon illic arboris loco ponendum esse adulterium, sed naturam potius humanam, de qua nascitur homo: ita etiam hic non erit arbor connubium, sed natura humana, de qua nascitur homo. Nihil proinde valet ad istam quaestionem similitudo illa evangelica: quia non sunt nuptiae causa peccati, quod trahitur a nascente, et expiatur in renascente; sed voluntarium peccatum hominis primi, originalis est causa peccati. « Dicis iterum, » inquit, « Nam sicut peccatum, sive hinc, sive inde a parvulis trahatur, opus est diaboli: sic homo, sive h
Abbreviated transcription (Latin):
mouet & mouet. & plerũq in sõnis ad ipsus oꝑis similitudinẽ. &¬
suȩ motionis ꝑuenit finẽ. Hoc gͦ malũ nec in ipsis nuptiis .ẽ. nup¬
tiarũ sed habent illud in corpore mortis huiꝰ paratũ etiã si no¬
lunt sine quo non possunt implere qđ uolunt : Non gͥ ab earum
institutione quȩ benedicta ẽ. ad eas uenit: sed abeo qđ ex uno
homine peccatũ in trauit inmundũ & ꝑpeccatũ mors. & ita in
om̃s homines ꝑ transiit. in quo om̃s peccauerunt. Quid .ẽ. ergo
qđ ait ex fructib: eiꝰ arbor cognoscit᷑. quia hoc in euangłio dñm
dixisse legimꝰ. Nunqͥd inde dñs loquebat᷑ & non potius de duab
uoluntatib: hominũ bona scilicet & mala. istã bonã illã malam
arborẽ dicens quia de bona uoluntate oꝑa bona nascunt᷑ & mala
de mala nec possunt bona demala & mala debona: Qđ sinuptias
tanꝗ arborẽ bonã scđm istã quã cõmemorauit euangłicã simili¬

Expanded text:
movetur et movet, et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem movetur et movet, et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem suae motionis peruenit finem. hoc ergo malum nec in ipsis nuptiis malum est nuptiarum, sed habent illud in corpore mortis huius paratum, etiamsi nolunt, sine quo non possunt inplere quod uolunt. non igitur ab earum institutione, quae benedicta est, ad eas uenit, sed ab eo quod ex uno homine peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. Quid est ergo quod ait: \'ex fructibus suis arbor agno- 25 scitur\', quia hoc in euangelio dixisse dominum legimus? numquid inde dominus loquebatur et non potius de duabus uoluntatibus hominum, bona scilicet et mala, istam bonam, illam malam arborem dicens, quia de bona uoluntate opera bona nascuntur et mala de mala nec possunt bona de mala et mala de bona? quodsi nuptias tamquam arborem bonam secundum istam quam commemorauit euangelicam simili
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑. ñ nascat᷑ sine peccato. Nuptiȩ institutȩ sunt causa¬
generandi: non peccandi. Propt̃ qđ : illa ẽ. adño benedictio
nuptiarũ. Crescite & multiplicamini & replete t̾rã. Peccatũ aũt
qđ inde anascenteb trahit᷑ non ad nuptias ꝑtinet: sed ad malũ
quod accidit hqminib quoꝵ conunctione sunt nuptiȩ. Nam
malũ pudende libidinis. & potest sine nuptiis. & potuer̃. eẽ nup¬
tiȩ sine illo Ad conditionẽ aũt ꝑtinet corporis non uitȩ illius
sed mortis huiꝰ ut nunc non possint. eẽ nuptiȩ sine illo. quã ius ipsu
possit. eẽ sine illis. Nã utiq sine nuptiis ẽ. pudenda carnis con¬
cupiscentia: quando ad ulteria & quȩq stupͣ atq in munda cõ¬
mittit longe contraria pudicitiȩ nuptiarũ. Aut qͥndo nulla ista
cõmittit quia homo nulla consensione ꝑmittit. & tam̃ surgit . &

Expanded text:
nascitur, non nascatur sine peccato. Nuptiae institutae sunt causanascitur, non nascatur sine peccato. Nuptiae institutae sunt causagenerandi, non peccandi: propter quod illa est a Domino benedictio nuptiarum, Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Peccatum autem quod inde a nascentibus trahitur, non ad nuptias pertinet, sed ad malum quod accidit hominibus, quorum conjunctione sunt nuptiae. Nam malum pudendae libidinis et potest esse sine nuptiis, et potuerunt esse nuptiae sine illo: ad conditionem autem pertinet corporis, non vitae illius, sed mortis hujus, ut nunc non possint esse nuptiae sine illo, quamvis ipsum possit esse sine illis. Nam utique sine nuptiis est pudenda carnis concupiscentia, quando adulteria et quaeque stupra atque immunda committit, longe contraria pudicitiae nuptiarum; aut quando nulla ista committit, quia homo nulla consensione permittit, et tamen surgit et
Abbreviated transcription (Latin):
excusare. uerũ eẽ. concedit: & hoc unde nulla int̾ nos questio. ẽ. etiã
similitudine furis furtiuu triticũ seminantis de quo bona utiq
messis nascit᷑ astruit & confirmat ut potest. Illud aũt alterum
qđ diximꝰ nuptiarũ bonũ malo originali qđ inde trahit᷑ non
potest accusari. non uule consentire qđ uerũ sit: quia siũsenserit.
non pelagianus hereticus. sed xp̃ianus catholicꝰ erit. Prorsus
inqͥt si malũ denuptiis trahit᷑. accusari possunt. excusari non
possunt. & in diaboli uire opus earũ fructũq constitius: quia
om̃is causa mali expers boni. ẽ. Et ad hoc cȩtera attexit: ut
ꝓbet causa mali bonã. eẽ. non posse. & ido nuptias quia bonũ
sunt. causa mali . eẽ . non posse. acꝑ hoc de illis peccatorẽ qui¬
habeat necessariũ saluatorẽ nasci om̃ino non posse: quasi nos
nuptias causã dicamꝰ eẽ. peccati. quã uis homo qui ex illis

Expanded text:
excusare\', uerum esse concedit et hoc, unde nulla inter nos quaestio est, etiam excusare\', uerum esse concedit et hoc, unde nulla inter nos quaestio est, etiam similitudine furis furtiuum triticum seminantis, de quo bona utique messis nascitur, adstruit et confirmat, ut potest. illud autem alterum quod diximus: \'nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari\', non uult consentire quod uerum sit, quia si consenserit, non Pelagianus haereticus, sed catholicus catholicus erit. prorsus'>, inquit, \'si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari nonin diaboli jure opus earum fructumque constituis: quia omnis causa mali, expers boni est. » Et ad hoc caetera attexit, ut probet causam mali bonum esse non posse; et ideo nuptias, quia bonum sunt, causam mali non esse; ac per hoc de illis peccatorem, qui necessarium habeat salvatorem, nasci omnino non posse: quasi nos nuptias causam dicamus esse peccati; quamvis homo qui ex illis
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hȩcgores ponsurus. priꝰ uolo intentũ. ẽẽ. lectore nichil agere
istũ nisiut saluator non sit paruulis necessarus: quos peccata
ꝓrsus aquib saluent᷑ negat habere. Hȩc tanta ꝑuersitas & tante
& saluare qđ perierat in sinuare se nitit᷑ cordib parũ intelli¬
gentiũ. laude oꝑm diuinoꝵ : hoc ẽ. laude naturȩ humanȩ.
laude seminis. laude nuptiarũ. laude utriusq sexus cõmixtio¬
nis. laude fecunditatis quȩ om̃ia bona sunt. Nolo eñi dicere
laude libidinis. Qua & ipse nominare confundit᷑. ut aliud aliqͥd
non ipsã laudare uideatur. Ac ꝑ hoc mala quȩ accider̃ naturȩ
non discernendo ab ipsius bonitate naturȩ. non eã quia falsũ. ẽ.
ostendit sanã. sed sanare ꝑmittit egrotã. & idõ illud qđ diximꝰ
qđ ad ulterioꝵ culpã bonũ qđ inde nascit᷑. id .ẽ. homo ñ potest

Expanded text:
Ad haec responsurus prius uolo intentum esse-lectorem nihil agere Ad haec responsurus prius uolo intentum esse-lectorem nihil agere istos, nisi ut saluator non sit paruulis necessarius, quos peccata prorsus a quibus saluentur negant habere. haec tanta peruersitas et tantae et saluare quod perierat, insinuare se nititur cordibus parum intellegentium laude operum diuinorum, hoc est laude naturae humanae, laude seminis, laude nuptiarum, laude utriusque sexus commixtionis, laude fecunditatis, quae omnia bona sunt. nolo enim dicere: laude libidinis, quia eam et ipse nominare confunditur, ut aliud aliquid, non ipsam laudare uideatur. ac per hoc mala, qnon discernendo ab ipsius bonitate naturae, non eam quia falsum est ostendit sanam, sed sanari non permittit aegrotam. Et ideo illud quod diximus, \'quod adulteriorum culpam bonum quod inde nascitur, id est homo non potest
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: quia & indiaboli uire opus earũ fructũq constitius . qͥ
om̃is causa mali expers. ẽ. honi. Homo aũt inqͥt qui de nuptus
nascit᷑: non cruninib sed seminib imputat᷑. Seminũ uͦ causa:
in conditione corpoꝵ est. Quib corporib qͥ male utit᷑. boni me¬
mali. Si gͦ inqͥt trahit᷑ & de nuptus originale peccatũ: causa
mali. ẽ conuentio nuptiarũ. Ꝙ necesse. ẽ. malũ. eẽ. ꝑ qđ & ex qͦ
malus fructus apparuit: dicente dño in euangłio. Ex fructib
sius arbor cognoscit᷑. Quomodo inqͥt tu audiendus putaris
qͥ dicis bonũ eẽ. coniugĩ. de qͦ nichil aliud quã malũ ꝓdire
definis: constat igit᷑ rea ẽẽ. conuigia si peccatũ inde originale
declucit᷑: nec posse defendi. nisi fructus eoꝵ in nocens apꝓbetur
Defendunt᷑ aũt : & bona ꝓnuntiant᷑ Pructus gͥ apꝓbat᷑ uin ocuus

Expanded text:
possunt, et in diaboli iure opupossunt, et in diaboli iure opuomnis causa mali, expers boni est. Homo autem, » inquit, « qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus imputatur. Seminum vero causa in conditione corporum est: quibus corporibus qui male utitur, boni meinquit, \'trahitur et de nuptiis originale malum, causa mali conuentio nuptiarum et necesse est malum esse, per quod et ex quo malus fructus adparuit dicente domino in euangelio: ex fructibus suis arbor agnoscitur. quomodo\', inquit, tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse coniugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definis? constat igitur rea esse coniugia, si peccatum inde originale deducitur, nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens adprobetur. defenduntur autem et bona pronuntiantur; fructus igitur adprobatur innocuus\'.
Abbreviated transcription (Latin):
naturale eciã de ad ulteriis posse subsistere. malũ aũt ori¬
ginale etiã de coniugio trahi: non huc ꝑ uenit quo ille co¬
nat᷑ ad ducere. non nasci reũ de ad ulteriis. nec in nocentẽ
de nuptiis : sed ex utraq reũ generatione factũ ꝓpt̃ origi¬
nale peccatũ. & utrũq regeneratione ab soluendũ ꝓpt̃ na¬
turȩ bonũ. Unũ exhis inqͥt uerũ. ẽ: alterũ falsũ. huic eadẽ brȩ¬
excusare : quia qđ adulteri fecer̃ ad uitiũ ꝑtinet uoluntatis
qđ aut genuer̃ ad laudẽ spectat fecunditatis: quia siquis fui¬
tuiu triticũ serat. non nascit᷑ messis obnoxia. Uitupero itaq in¬
qͥt farẽ : sedlaudo segetẽ. In nocentẽ ꝓnuntio. qui nascit᷑ ex
generositate seminũ: dicente apło. Ds illidat corpus ꝓut uult:
& unicuiq seminũ ꝓpͥum corpus condẽno uͦ flagitiosũ qui
ex ꝓpositi ꝑ uersitate peccauit. Ad hȩc ad uingit & dicit Prorsus
aut simalũ de nuptuis trahit᷑. accusari possunt. ex cusari non

Expanded text:
naturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de conjugio trahi, » non huc pervenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de adulteriis, nec innocentem de nuptiis: sed ex utroque reum generatione factum, propter originale delictum; et utrumque regeneratione absolvenduturae bonum. \'Vnum ex his\\ inquit, \'uerum est, alterum falsum\'. huic eadem breexcusare, quia quod adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaque\', inquit, \'furem, sed laudo segetem. innocentem pronuntio qui nascitur ex generositate seminum dicente apostolo: deus illi dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium corpus, condemno uero flagitiosum, qui ex propositi peruersitate peccauit\'. Ad haec adiungit et dicit: \'prorsus autem si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sequentia uerba apłica: Cũ eñi hoc lixisset: ad iunxit
Usq eni adlegẽ peccatũ inmundo fuit. Id .ẽ. quia nec lex potuit
Auferre peccatũ. Peccatũ aũt inqͥt non deputabat᷑. cũ lex ñ. eẽt
Erat gͥ sed ñ deputabat᷑: quia non ostendebat᷑ qđ deputaretur
Sic̃ enĩ alibi dicit: ꝑ legẽ cognitio peccati. Sed regnauit in qͥt
mors ab adã usq ad morsen. Hoc ẽ qđ supͣ dixerat usq ad legẽ
Non ut amorse deinceps non. eẽt. peccatũ : sed quia neclex ꝑ mo
ysendata regnũ potuit mortis duferre. quȩ non regnat utiq
nisi ꝑ peccatũ. Regnũ porro eiꝰ . ẽ : ut hominẽ mortalẽ in scđm
etiã quȩ sẽpit̾na. ẽ. p̃cipitet mortẽ. Regnauit aut̃. in quibus¬

Expanded text:
etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: etiam sequentia uerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. erat ergo, sed non deputabatur,  quia non ostendebatur, quod deputaretur. sicut enim alibi dicit: per legem cognitio peccati, sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen — hoc est, quod supra dixerat: usque ad legem — non ut a Moyse deinceps non eysen data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, p
Abbreviated transcription (Latin):
duiar ꝑ peccatũ mors: & ita in om̃s homines ꝑtransiut. inqͦ om̃s
peccauerunt. Qđ isti cͥatholicis aurib mentibusq ꝑciperent ad¬
uersus fide grãmq xp̃i rebelles animos non haberent: neq cona¬
rent᷑ in anit ad suũ ꝓpͥum & hereticũ sensũ. hȩc apłica uerba tã
lucida & manifesta conuertere: asserentes hoc idõ dictũ ẽẽ. qđ
adã peccauerit primũ. in quo de cetero quisqͥs peccare uoluerit
peccandi in uenit exẽplũ: & peccatũ scilicet ñ generatione ab illo
uno in om̃s homines sed illius uniꝰ imitationẽ hic intelligi uoluis¬
secnon ꝑ unũ hominẽ sed ꝑdiabolũ potius in hunc mundũ pec¬
catũ intrasse. & ꝑ om̃s homines ꝑ transisse dixisset. De diabolo qͥ ppe
scriptũ.ẽ. Imitant᷑ aũt eũ qui sunt ex parte ipsius. Sed idõ ꝑ unum
hominẽ dix. a qͦ generatio utiq hominũ cepit: ut ꝑ generationẽ
doceret isse ꝑ om̃s originale peccatũ Quid aũt aliud indicant

Expanded text:
per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quod isti si catholicis auribus mentibusque perciperent, aduersus fidem gratiamque Christi rebelles animos non haberent neque conarentur inaniter ad suum proprium et haereticum sensum haec apostolica uerba tam dilucida et tam manifesta conuertere, adserentes hoc ideo dictum esse, quod Adam peccauerit primum, in quo de cetero quisquis peccare uoluit, peccandi inuenit exemplum, ut peccatum scilicet non generatione ab illo uno in omnes homines, sed illius unius imitatione transiret, cuset, non per unum hominem, sed per diabolum potius in hunc mundum peccatum intrasse et per omnes homines pertransisse dixisset. de diabolo quippe \'scriptum est: imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. sed ideo per unum hominem dixit, a quo generatio . utique hominum coepit, ut per generationem doceret isse per > omnes originale peccatum. Quid autem aliud indicant
Abbreviated transcription (Latin):
giani dũ manicheoꝵ pestẽ in ꝑuersũ uitare conant᷑. de nuptiarũ
fructu ipsis manicheis conuincunt᷑ ꝑnitiosiora sentire: credẽdo
huc enĩ ꝑuenit qđ dixisti: bonũ naturale de ad ulteri is posse
subsister. malũ originale etiã de conuigio trahi. Prustra
om̃ino conat᷑ apđ intelligentẽ lectorẽ quȩ sunt recta ꝑ uer¬

Expanded text:
giani dum Manicheorum pestem in peruersum uitare conantur, de nuptiarum giani dum Manicheorum pestem in peruersum uitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manicheis conuincuntur perniciosiora sentire credendo huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\ frustra omnino conatur apud intell
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicamꝰ ui telligere: ꝑ uicatiȩ uitiũ. ẽ. quo suũ defendit
errorẽ. Et iouinianus qui paucos ante annos nouellã conatus . e
heresun condere. manicheis patrocinari dicebat catholicos : qđ ad¬
uersus eũ scãm uirgunitatẽ nuptiis p̃ferebant. Sed responsurus . ẽ.
iste: non se qđ iouinianꝰ de indifferentia nuptiarũ uirginũq
sentire. Nec ego id dico: qđ isti hoc sentiant. Uerũ tam̃ ꝑ iouini anũ
catholicis manicheos obicientẽ.: non. eẽ. hoc nouũ noui heretici
recognoscant. Nos itaq nuptias bonũ dicimꝰ. ẽẽ: non malum
qũa uis non dicamꝰ malũ. eẽ. nuptias qđ di cunt manichei: sed
dicamꝰ malũ pͥmis hominib: id .ẽ. primis conuigib: accidisse &
inde in om̃s homines ꝑ transisse. qđ dicunt catholici. Sed sicut
arriani dũ sabellianos fuguint in peius aliqͥd incider̃. quia
trinitatis ausi sunt non ꝑsonas discernere sed naturas: ita pela¬

Expanded text:
quid dicamus intellegi, peruicaciae uitium est, quo suum defendit quid dicamus intellegi, peruicaciae uitium est, quo suum defendit errorem. etlouinianus, qui paucos ante annos nouellam conatus est haeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem non esse hoc nouum noui haeretici recognoscant. nos itaque nuptias bonum dicimus esse, non malum. quamuis non dicamus esse malum nuptias, quod dicunt Manichei, sed dicamus malum primum hominum primis coniugibus accidisse et inde in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. sed sicut Arriani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid inciderunt, quia trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas, ita Pela
Abbreviated transcription (Latin):
sine confusione . In para dyso ent si peccatũ ñ p̃cessisset : non. ẽẽt
quidẽ sine utriusq sexus cõmixtione generatio sed eẽt. sine
confusione cõmixtio. Esset quippe in coeundo tranquillamen¬
brorũ obȩdientia : non pudenda carnis concupiscentia. Prouide
conugiĩ bonũ .ẽ. unde ordinate seminatꝰ nascit᷑ homo. & fructꝰ
conuigii bonꝰ. ẽ. qđ ẽ. ipse qui ita nascit᷑ homo. Sed peccatũ mal
.ẽ. cũ quõ nascit᷑ om̃is homo Ds quippe fecit & facit hominẽ. sed
ꝑ unũ hominẽ peccatũ in trauit inmundũ. & ꝑ peccatũ mors
& ita in om̃s homines ꝑ transut in quo om̃s peccauerunt. Nouo
inqͥt genere disserendi & catholicũ ꝓfiteris & manicheo patroci¬
naris : dicendo nuptias & magnũ bonũ & magnũ malum
Prorsus qͥd loquit̃ ignorat: siue ignorare se simulat. Aut eñi
non intelligit. aut non uult in telligere: qͥd dicamus. Sed si
non in telligit : p̃ occupatione impedit᷑ erroris. Si aũt non uult

Expanded text:
sine confusione. in paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset sine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia. proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. \'Nouo\', inquit, \'genere disserendi et catholicum profiteris et Manicheo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat siue ignorare se simulat. aut enim non intellegit aut non uult intellegi quid dicamus. sed si non intellegit, praeoccupatione inpeditur erroris; si autem non uult
Abbreviated transcription (Latin):
fieri & ẽẽ. coniuges in nocentes: uide quã stare non possit trahi
ex his originale peccatũ. Ad om̃ia ista huic respondit apłs. qu
neq uoluntatẽ arguit paruuli quȩ ꝓpͥa in illo nondũ. ẽ. ad
peccandũ. Neq nuptias inqͣntũ nuptiȩ sunt que habent adno ũ
folũ inslicutionẽ uerũ eciã benedictionẽ. neq parentes unqͥntũ¬

Expanded text:
fieri, et esse conjuges innocentes; vide quam stare non possit trahi fieri, et esse conjuges innocentes; vide quam stare non possit trahi ex his originale peccatum. » 45. Ad omnia ista huic respondet Apostolus, qui neque voluntatem arguit parvuli, quae propria in illo nondum est ad peccandum; neque nuptias in quantum nuptiae sunt, quae habent a Deo non solum institutionem, verum etiam benedictionem; neque parentes
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse catholicꝰ diceret. Quid .ẽ. gͦ qđ querit a nob̵ ꝑ qͥd peccatũ in¬
ueniat᷑ in paruulo: Utrũ ꝑ uoluntatẽ. an ꝑ nuptias. an ꝑ parentes
Sic enĩ loquit᷑. & tanqua ad om̃ia ista respondet: & a peccato qͥsi
cuncta ista purgando nichil uult remanere unde peccatũ i ue¬
tias: sed hȩc ꝑtinent ad opus parentũ: quos in hoc actu ñ peccasse ꝓ¬
miseras. sed qͣntũ ex sequentib apparet ñ hoc uere concesseras . Ipse
sunt gͥ execrandȩ inqͥt: quȩ causã fecer̃ mali. Sed illȩ solȩ opus in¬
dicant ꝑ sonarũ. Parentes igit᷑ qui conuentu suo causã fecere peccato
tiã. Conuiges et̃no supplicio mancipari: quoꝵ labore actũ. ẽ. ut
ad dominatũ exercendũ in homines diabolus ꝑ ueniret. Et ubi. ẽ.
qđ paulo ante hominẽ opus dĩ dixeras: quia si ꝑ originẽ malũ
i hominib: ꝑmalũ ius diaboli in homines: diabolũ. eẽ dicis auc¬
torẽ hominũ a quo .ẽ. origo nascentiũ. Si aũt credis adõ hominẽ

Expanded text:
quod quaerit a nobis, « Per quid peccatum inveniatur in parvulo; utrum per voluntatem, an per nuptias, an per parentes? » Sic enim loquitur, et tanquam ad omnia ista respondet, et a peccato quasi cuncta ista purgando, nihil vult remanere unde peccatum invetias? Sed hae pertinent ad opus parentum, quos in hoc actu non peccasse praemiseras; sed quantum ex consequentibus apparet, non hoc vere concesseras. Ipsae sunt igitur exsecrandae, » inquit, « quae causam fecerunt mali: sed illae solae opus indicant personarum. Parentes igitur qui conventu suo causam fecere peccato,tiam, conjuges aeterno supplicio mancipari, quorum labore actum est ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perveniret. Et ubi est quod paulo ante hominem opus Dei dixeras? quia si per originem malum in hominibus, per malum jus diaboli in homines; diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo est origo nascentium. Si autem credis a Deo hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ad aduentũ dnĩ : quactuor denis genãtionib figurantꝰ. septenario
geminato adeande rationẽ utriꝰq sexus: cũ qͥ nario qͥ ẽ. in
sensib corpis accio oe cognitio addita fuerit. Senectꝰ aute solo
etiã tantũ tenere cõꝑis: ꝗtũ reliquȩ om̃s aetates. Nã cũ asexa¬
gesimo anno senectꝰ dicatꝰ inciꝑe &e possit humana uita usq po
centũ uiginti Annos ꝑuenire: manifestũ .ẽ. solã senectute posse

Expanded text:
ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifestum est solam s
Abbreviated transcription (Latin):
& ueritatẽ utit᷑ animis ꝓmeritis & dignitatib quȩ st̃ ingradi¬
b earũ ut si qͥsꝗ dignꝰ. ẽ. decipi ñ solũ ꝑse ipsũ ñ eũ decipiat
sed neq ꝑ talẽ hominẽ qͥ iã congruent̃ diligit & custodire
ꝑsistit. sit in ore ur̃o. est .ẽ. ñ non: neq ꝑ angłm cui non
conuenit ꝑsona fallacie sed aut ꝑtalẽ honunẽ qͥ nũdũ se huiꝰ¬
modi cupiditatib exuit: aut ꝑtale̾ angłm qͥ ꝑsuȩ uolunta¬

Expanded text:
is et dignitatibus, quae sunt in gradibus earum, ut si quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsum eum non decipiat, sed neque per talem hominem, qui jam congruenter diligit, et custodire persistit, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non; neque per angelum, cui non convenit persona fallaciae: sed aut per talem hominem, qui nondum se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem angelu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb passi st̃ figuratũ . ẽ. Nascit᷑ nãq: ioħs e& qͦ dies incipit minui.
tlascit᷑ dñs ex qͦ dies iticipit crescere. Capite ille minuit᷑ dũ oo
tuta digito ostendit p̾sentẽ quẽ uenturũ ab exordio generis hu¬
mani cecinerat incipit minui atq inde crescere p̃dicacio
regni dei & ideo baptizauit ioħs inpenitentiã. łinit᷑ enĩ
tꝰ uita usq ad penitentiã : atq inde incipit noua. Nonaũ ta¬

Expanded text:
t, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille minuitur, dum otuta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usq
Abbreviated transcription (Latin):
onura suauiter Qđ autẽ ꝑanimarit ministeria suis legibi ser¬
menta ills puriiat os digne digna supplicia retribuat cũ ipse
tran quillis simꝰ maneat aꝑtissimeita scriptũ e. dIpsti quopse
qͥ puniri debae cõdepnare exterũ estimas. atua urtuta quort
enĩ tua iusticiȩ iniciũ .e. & obhoc qđ om̃iũ dñs es. de om̃ib parcẽ facis
Uirtutẽ enĩ tu ostendis qͥ ñ orederis. ee. inuirtute cosũmatasn
sed inhis qͥ sciunt audaciã traducis. Iu aũ dñs uirtutũ entran¬
qͣllitate iudicas &c cũ magna reuerentia disponis nos. Ite qđ
pͥmo interrenis reb fit gradus ad cȩlestẽ iusticia que c sa infini
urm qͦs đabit uobis &x qđ ꝓsuis gradib animȩ docent̾ os ipse dñs
demonstrat dicens. Multa habeo dicere sed nẽ ñ potestis illa¬

Expanded text:
od autem per animarum ministeria suis legibus servientia Deus puniat, et digne digna supplicia retribuat, cum ipse tranquillissimus maneat, apertissime ita scriptum est: Ipsum quoque qui puniri non debeat, condemnare, exterum aestimas a tua virtute. Virtus enim tua justitiae initium est; et ob hoc quod omnium Dominus es, omnibus te parcere facis. Virtutem enim tu ostendis, qui non crederis esse in virtute consummatus, sed in iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . 4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradus ad coelestem justitiam, quae jam firmivestrum quis dabit vobis ? Et quod pro suis gradibus animae doceantur, et ipse Dominus demon
Abbreviated transcription (Latin):
donẽ purgationẽq eorũ qͥ scđm dm̃ renascunt᷑ in infimas
naturȩ gradib ordinatꝰ .e. Legimꝰ enĩ deceptũ regẽ falso
uacicinio pseudo ꝓpħarũ & ita legimꝰ ut neq sine diuino
iudicio factũ inueniamꝰ qm̃ dignꝰ erat ille sic decipi: neq
ꝑ eũ angłm faccũ sic quẽ decẽptionis officiũ fusciꝑe non
Aeceret sed ꝑ angłm erroris qͥ sibi ulgro tales partes imi¬
pom cũ leticia postulauit. Quib dã enĩ seripcurarũ lo

Expanded text:
Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic decipi; neque per eum angelum, quem deceptionis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro tales partes imponi cum laetitia post
Abbreviated transcription (Latin):
itodolus anuintus quis in hoste requirat. Sed qm̃ &cipse
hostis pocest plerũq in iuste decipi uelut cũ pactũ ase¬
fid fit de tẽpali pace quas inducias uocant & ñ seruat
fides de cesui gulia: mulco ẽ purgatior sũmeq illi iuurtũt
ꝓpsinqor quiquã quelit hoste deciꝑe non eĩ tim̃ll ecupit
nisi auctoritate diuna ds̃ enĩ nouit uel solus ferte

Expanded text:
it: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse it: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem decipere, non eum tamen decipit nisi auctoritate divina. Deus enim novit vel solus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatũ .ẽ. qͥb iã regnũ cęlorũ ꝓmissũ est magna autẽ
uircus . ẽ. haec implere maiora quib debet᷑ hoc pręmiũ.
Regnũ enĩ cȩlorũ iĩ patit᷑ & qͥuĩ faciunt diripiunt illu
Querendũ ẽ qͥb: gradib ad istã sũmitatẽ ꝑfectionũ
ueniatꝰ. In qͥb: utiq gradib inueniunt᷑ illi qͥb adhuc¬
terrenũ regnũ ꝓmictebat᷑: quo ꝓmisso tanꝗ paruuli ꝓ¬
ludenc & ab uno deo qͥ ẽ. om̃iũ dñs int̾im cerrenis gandus
qͥb ad huc inhabant ĩpetratis inde ꝓficientes & inspũ
croscentes auderent etiã sꝑare celẽstia. Sicut ergo sũ¬
ma &e ꝓpe diuina uirtus est neminẽ deciꝑe : sic ultimũ
uictũ est quelib& deciꝑe. ab hoc ultimo uicio ad illã sumã
uraiẽ tendentib gradus ẽ nemunẽ quidẽ uel amicũ uł
ignotũ. sed tam̃ inimicũ aliquando deciꝑe. Unde illud
etiã i poeta dictũ ꝓpeiã ꝓuerbi consuetudine obtinu¬

Expanded text:
imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utique gradibam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere. Ab hoc ultimo vitio ad illam summam virtutem tendentibus gradus est, neminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinu
Abbreviated transcription (Latin):
archa noe tanꝗ indiluuio scłi acccła gub̾nat᷑. Qđ isa ao immo¬
Sic̃ dñs udeis ꝑsequentib apđ gs̃ clarificatꝰ .ẽ. Longũ ẽ. singła
cõmemorare : cũ ita concludat apłs & dicat. Haec aũ infigura
contingebant eis. Scripta st̃ aũ ꝑpt̃ nos : inquos finis scłoꝵ de¬
uenit. Sunt enĩ etates sex etiã in uno homine. Infantia pu¬
ericia adolescentia uuentꝰ. grauitas & senectus: Prima ig¬

Expanded text:
arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immosicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum deominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine, infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, senectus. Prima i
Abbreviated transcription (Latin):
incendit ne forte cũ inuenerit aliquando parius paru
Ali qdo iaiora maiorib imꝑari reputans in cõparati¬
one maiorũ peccata. eẽ. illa quę minora st̃: ñ arbitretur de¬
cuisse ut talia ds̃ hominib ĩꝑaroe sed nc̃ de uirtutũ a¬
b nimis longũ.ẽ. disputare. Uerũ tam̃ qđ ad p̃sentem

Expanded text:
ium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad praesente