comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ sensus prudentiã. Lucẽ simulsecũ in generat¬
one ꝓcreatã comedit ac plerisq uirib sũptis ex istius
modiȩsca inqua ñ modo inerat fortitudo sed multo
magis astutiȩ & praui sensus exfera. genitorũ mente :¬
ꝓpriã ad seconiugẽ euocauit. ex ea quã ipse erat strrpema¬
nantẽ & facto cũ ea coitu seminauit ut cȩteri abundan¬
tiã maloꝵ quȩ deuorauerat. ñ nidiletiã ipse adiciensex
sua cogitatione ac uirtute : ut eẽc sensus eiꝰ om̃iũ eoꝵ quȩ
ꝓfuderat formator atq descriptor. Cuiꝰ cõpar excipie¬
bathȩc ut sem̃ consueuit culta optimȩ t̾ra ꝑcipere. In ea¬
de enĩ construebant᷑ & contexebant᷑ om̃iũ imagines cȩlestiũ
Ac trenarũ uircutũ : ut pleni uidelic& orb iđ qđ formabit᷑
similitudinẽ obtineret I Oscelestũ monstrũ : o execran¬
da ꝑditio & labes deceptarꝰ ammart. Omicto quid sit de

Expanded text:
parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatparentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit; ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex sua cogitatione ac uirtute, ut esset sensus eius omnium eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere. in eadem enim construebantur et contexebantur omnium imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret. scelestum monstrum t o execranda perditio et labes deceptarum animarum! omitto, quid sit de
Abbreviated transcription (Latin):
tist principisuo offerre : nequa quã desperantes eodẽ se pac¬
toregnaturos quoigit᷑ modolum̃ idẽ qđ habebant p̃bue¬
rintꝰ considerandũ ẽ. Nã hoc etiã . om̃ib diuinis scriptu¬
ris arhanisq: cȩlestib: asꝑsũ ẽ Sapientib: uͦ quo modo sit
datũ scire : minimȩ ẽ difficile Nãcora aꝑtȩq: cogno¬
scit᷑ abeo quiuere ac fidelitc̃ intueri uoluerit : qm̃ eorũ
qui conueneraent frequentia ꝓmiscua erat . feminarũ
scilicet ac masculoꝵ Impulit eos: ut int̃ se coirent: In qͦ
coitualii seminar̃ : aliȩ grauidȩ effectȩs. Frant a ut̃
partꝰ his qͥ genuerant similes : uires plurimas parentũ
ut primi obtinentes. Hȩc sumens eorũ princeps uti p̃¬
cipuũ donũ : gauisus ẽ & sicuti etiã nc̃ fieri uidemꝰ corpoꝵ
formatricẽ naturã mali inde uires sum̃tẽ figurȩ : ita
etiã ante dictꝰ princeps sod aliũ ꝓlẽ accipiens habentũ

Expanded text:
ti sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacti sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacto regnaturos. quo igitur modo lumen idem, quod habebant, praebuerint, considerandum est. nam hoc etiam omnibus diuinis scripturis arcanisque caelestibus aspersum est; sapientibus uero quomodo sit datum scire minime est difficile; nam coram aperteque cognoscitur ab eo, qui uere ac fideliter intueri uoluerit. quoniam eorum, qui conuenerant, frequentia promiscua erat, feminarum scilicet ac . masculorum, inpulit eos, ut inter se coirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas parentum uti primi obtinentes. haec sumens eorum princeps uti praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, ita etiam ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem
Abbreviated transcription (Latin):
quis ñuideat. quis ñ exhorreat quanta turpitudo & quã
ne faria consequat᷑ : Nã & a quibidã prinaipib gentis tene¬
brarũ sic dicunt adã primũ hominẽ creatũ : ut lum̃ abeis
ne fuger& teneret᷑ Inepła enĩquã fundam̃ti appellad
quomodo princeps tenebrarũ quẽ patrẽ primi hominis
inducunt ad cȩteros sociossuos tenebraꝵ principes locutꝰ
fueric & egerit : ita scripsit maniheus Iniquis igu᷑ cõm̃tis
Adeosqͥaderantait . Quid uob uidet᷑ maximũ hoclum̃ qđ
orit᷑ : Intuemini que ad modũ polũ mouet : concutit plurimas
b: habetis luminis progare. Sic quippe illiꝰ magni qͥglorios
Apparuit imaginẽ finga ꝑ quã regnare poterimꝰ tenebr
aliquando conuersatione liberati. Hȩc audientes ac diusecũ
deliberantes: iustissimũ puttir id qđ postulabant᷑ p̃bere
Nec enĩ fidebaNt se idẽ lum̃ iugit recenturos. Vnde meliꝰ ra¬

Expanded text:
quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam quis non uideat, quia non exhorreat, quanta turpitudo et quam nefaria consequatur ?. Nam et a quibusdam principibus gentis tenebrarum sic dicunt Adam primum hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimas estris uiribus habetis, luminis praerogare: sic quippe illius magni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod postulabantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen iugiter retenturos: unde melius ra
Abbreviated transcription (Latin):
timent credere hec facientẽ hȩc patientẽ dm̃. Perelectos
Aut̃ suos purgari dicunt eandẽ ipsam cõmixtã partẽ ac natu¬
rã dĩ manducando scilic& ⁊bibendo : qr eã in alim̃tis om̃ib:
dicuN ligatã teneri quȩ cũ ab electis uelut sc̃is in refectionẽ
signari & liberari : nec attendunT miseri quã ñ in congrue
de illis creditũ sit qđ frustra negaNt nisi eosdẽ libros ana¬
themauerint: ⁊ manichei eẽ. destiterin Si enĩ sic̃ dicunt
in om̃ib seminib: ẽ. ligata parsdĩ & ab electis manducando
purgat᷑ quis ñ digne credateos facere qđ int̃ uirtutes cȩloꝵ
⁊ principes tenebrar fieri inthesauro suo leguđ quando¬
quidẽ & carnes suas degente cenebrar eẽ dicunt & in eis
ligatã teneri uitalem illã substantiã parcẽ dĩ credere atq
Affirmare ñ dubitant : Quȩ utiq si soluenda ẽ & mandu¬
cando purganda sic̃ eos fateri cogit funestus error ipsoꝵ

Expanded text:
timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per electos timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per electos autem suos purgari dicunt eandem ipsam commixtam partem ac naturam dei manducando scilicet et bibendo, quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri: . quae cum ab electis uelut sanctis in refectionem signari et liberari. nec adtendunt miseri, quam non incongrue de illis creditum sit, quod frustra negant. nisi eosdem libros anathemauerint et Manichaei esse destiterint. si enim, sicut dicunt, in omnibus seminibus est ligata pars dei et ab electis manducando purgatur: quis non digne credat eos facere, quod inter uirtutes caelorum et principes tenebrarum fieri in Thesauro suo legunt, quandoquidem et carnes suas de gente tenebrarum esse dicunt et in eis ligatam teneri uitalem illam substantiam, partem dei, credere atque affirmare non dubitant? quae utique si soluenda est et manducando purganda, sicut eos fateri cogit funestus error ipsorum,
Abbreviated transcription (Latin):
existo aspectu de coro uitȩ parsquȩ in earũdẽ m̃bris habet᷑
laxata deducit᷑ ꝑcalores int̃rã: eodẽ modo etũ illã altissi¬
ma uircꝰ quȩ innaui uitaliũ aquaꝵ habitat similitudiaie
pueror acuirginũ scãrũ ꝑsuos angłos apparet his potesta¬
tib: quar natura frigidã ẽ atq humida : quȩq: incelisor¬
dinatȩ st̃ ł quidẽ his̃ quȩ femine st̃ ipsis forma puerorũ
Appar& : masculis uͦ uirginũ. Hac uͦmutatione ⁊ diũsitate
ꝑsonarũ diuinar ac pulcherrimar humidȩ frigidȩq:
stirpis principis masculisiue feminȩ soluunt᷑ : ttqi id qđ in
ipsis ẽ. uitale fugit. Qđ uͦ resederit laxatũ deducit᷑ in t̃rã
ꝑfrigora ⁊ cunctis t̃rȩ generib ad miscet᷑ .¶Quis hoc fe¬
rat quis hoc credat ñdico ita eẽ. sed uł dici potuisse: Ecce
quid docentẽ timent anathematitaremaniheũ : & non

Expanded text:
ex isto aspectu decoro uitae pars, quae in earundem membris habetur, ex isto aspectu decoro uitae pars, quae in earundem membris habetur, laxata deducitur per calores in terram: eodem modo etiam illa altissima uirtus, quae in naui uitalium aquarum habitat, in similitudine puerorum ac uirginum sanctarum per suos angelos adparet his potestatibus, quarum natura frigida atque humida, quaeque in caelis ordinatae sunt. et quidem his, quae feminae sunt, in ipsis forma puerorum adparet, masculis uero uirginum. hac uero mutatione et diuersitate diuinarum personarum ac pulcherrimarum humidae frigidaeque stirpis principes masculi siue feminae soluuntur atque id, quod in ipsis est uitale, fugit; quod uero resederit, laxatum deducitur in terram per frigora et cunctis terrae generibus admiscetur. quis hoc ferat? quis hoc credat, non dico, ita esse, sed uel dici potuisse ? ecce qui docentem timent anathemare Manichaeum et non
Abbreviated transcription (Latin):
pulcherrimarũ habitũ demonstrant. Rursũ cũ ad femi¬
nas uentũ fuerit: postponentes species uirginũ puerorũ
inuestiũ speciẽ ostendunt. Hoc aut̃ uisu detoro illarũ ar¬
dor ⁊ concupiscentia crescit: atq hoc modo uinculũ pessi¬
marũ cogitationũ earũ soluit᷑ uiuaq anima quȩ earũdẽ¬
m̃bris tenebat᷑ hac occasione laxata euadit : & suo purissi¬
moaerimiscet᷑ Vbi penitꝰ ablutȩ animȩ ascendunt ad lu¬
cidas naues: quȩ sibi adeuectationẽ atq ad suȩ patriȩ tran¬
las portat ꝑȩstus atq: calores particulatĩ descetidit: atq: ar¬
borib: cȩterisq plantationib: ac satis om̃ib: miscet᷑ ⁊ colo¬
rib diuersis infigit᷑ Et quo pacto exista magna ⁊ clarissima
naui figurȩ puerorũ ⁊ uirginũ apparent contrariis potes¬
tatib quȩ incȩlis degunt quȩq igneã habent naturã atq

Expanded text:
pulcherrimarum habitu demonstrant. rursus, cum ad femipulcherrimarum habitu demonstrant. rursus, cum ad feminas uentum fuerit. postponentes species uirginum puerorum inuestium speciem ostendunt. hoc autem uisu decoro illarum ardor et concupiscentia crescit atque hoc modo uinculum pessimarum cogitationum earum soluitur uiuaque anima, quae eorundem membris tenebatur, hac occasione laxata euadit et suo purissimo aeri miscetur, ubi penitus ablutae animae ascendunt ad lucidas naues, quae sibi ad uectationem atque ad suae patriae tranlas portat, per aestus atque calores p articulatim descendit atque arboribus ceterisque plantationibus ac satis omnibus miscetur et coloribus diuersis inficitur. et quo pacto ex ista magna et clarissima naui figurae puerorum et uirginum adparent contrariis potestatibus, quae in caelis degunt quaeque igneam habent naturam, atque
Abbreviated transcription (Latin):
parere iubet generi aduerso feminarũ part̃ĩ uirginũ lu¬
cidarꝰ formã generi contrario masculon: scienis eas om̃s
hostiles potestates ꝓpt̃ in genitã sibi letalẽ ⁊ spurcissimã
concupiscentiã facillimȩ capi. atq insdẽ specieb puldierrimis
quȩ apparent mancipari. hocq modo dissolui. Sciatis aut̃ hutie
eundẽ nr̃m beatũ patrẽ hocidẽ eẽ qđ etiã suȩ uirtutes: quas
obnecessariã causã transformat in pueroꝵ & uirginũ inte¬
meratã similitudinẽ . Vtit᷑ aut̃ his tanquã ꝓpriis ar̃mis atq:
peassuã cõplet uoluntatẽ. Harũ uͦ uircutũ diuinar: quȩ ad
star coniugii contra infernagenera statuu&ł quȩq: ala cr¬
tate ac facilitate id qđ cogitauerit mom̃to eodẽ efficiuNi. ple¬
nȩ s̃ lucidȩ naues : Itaq cũ ratio poposcerit ut masculis ap¬
pareant eȩdẽ sc̃ȩ uirtutes ilico etiã suã effigie uirginũ

Expanded text:
parere iubet generi aduerso feminarum, partim uirginum luparere iubet generi aduerso feminarum, partim uirginum lucidarum forma generi contrario masculorum, sciens eas omnes hostiles potestates propter ingenitam sibi letalem et spurcissimam concupiscentiam facillime capi atque isdem speciebus pulcherrimis, quae adparent, mancipari hocque modo dissolui. sciatis autem hunc eundem nostrum beatum patrem hoc idem esse, quod etiam suae uirtutes, quas ob necessariam causam transformat in puerorum et uirginum intemeratam similitudinem. utitur autem his tamquam propriis armis atque per eas suam conplet uoluntatem. harum uero uirtutum diuinarum, quae ad instar coniugii contra inferna genera statuuntur quaeque alacritate ac facilitate id, quod cogitauerint, momento eodem efficiunt, plenae sunt lucidae naues. itaque cum ratio poposcerit, ut masculis adpareant eaedem sanctae uirtutes, illico etiam suam effigiem uirginum
Abbreviated transcription (Latin):
in eoꝵ corporib: ligatã teneri ex eoꝵ m̃bris ꝑ illã concu¬
piscentiã relaxatis soluta fugiat : ⁊ suscepta uł prirgata
liberet᷑. Hoc infelices legunt hoc dicunt. hoc audi¬
unt hoc creduNt : hoc in libro septimo thesauri eorũ. Sic
enĩ appella & scripturã quandã manichei. ubi istȩ blas¬
phemiȩ conscriptȩ st̃ ita positũ ẽ. Tuncbeatꝰ ille pat̃ qͥlu¬
cidas naues habet diuersoria & habitacula seu magnitudi¬
nes. ꝓ insita sibi clem̃tia ferc ope : qͣ exuit᷑ & libatur abim¬
piis retinaculis & angustiis atq anguorib: sua uitalis sub¬
stantia. Itaq: inuisibili suonutu illas suas uirtutes quȩ
inclarissima hac naui habent᷑ transfigurat: easq parere
facit aduersis potestatib quȩ insingulis cȩloꝵ tractatib: or¬
dinatȩ st̃. Quȩ qm̃ ex utroq sexu masculorũ ac feminarũ
consiscunt : idõ p̃dictas uircutes partĩ specie pueror inuestiũ

Expanded text:
in eorum corporibus ligatam teneri, ex eorum membris per illam concuin eorum corporibus ligatam teneri, ex eorum membris per illam concupiscentiam relaxatis soluta fugiat et suscepta uel purgata liberetur. hoc infelices legunt, hoc dicunt, hoc audiunt, hoc credunt, hoc in libro septimo Thesauri eorum — sic enim appellant scripturam quandam Manichaei, ubi istae blasphemiae conscriptae sunt — ita positum est: tunc beatus ille pater, qui lucidas naues habet diuersoria et habitacula secundum magnitudines, pro insita sibi clementia fert opem. qua exuitur et liberatur ab inpiis retinaculis et angustiis atque angoribus suae uitalis substantiae. itaque inuisibili suo nutu illas suas uirtutes. quae in clarissima hac naui habentur, transfigurat easque parere facit aduersis potestatibus, quae in singulis caelorum tractibus ordinatae sunt. quae quoniam ei utroque sexu masculorum ac feminarum consistunt, ideo praedictas uirtutes partim specie puerorum inuestium
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ humidis in om̃ib carnib: in om̃ib seminib: arborũ herbaꝵ
hominũ animaliũ ñ potentia diuinitatis sine ullo nexu inco¬
incoqͥnabilit̃ inuio labilit̃ incorruptibilit̃ om̃ib reb: admini¬
strandis regendisq p̃sentẽ qđ nos dedõ dicimꝰ sed ligatã. op¬
pressã. pollutã quã solui libari purgariq dicunt ñ solũ ꝑdis¬
cursus solis & lunȩ ⁊ uirtutes lucis. uerũ etiã pelectos suos.
hoc genꝰ nefandissimi erroris quã sacrilegas ⁊ in credibiles
turpitudines eis suadeat etiã si s̃ipsuadeat: horribile ẽ.
dicere. Dicunt enĩ uirtutes lucis transfigurari inmasculos
pulchros ⁊ opponifeminis gentis tenebrarꝰ. ⁊ easdẽrur¬
sus uirtutes lucis transfigurari infeminaspulchras &
opponi masculis gentis tenebrar : ut ꝑpulcliritudine
suã in flãment spurcissimã libidinẽ principũ tenebrarꝰ
⁊ eo modouitalis substantia hoc ẽ dĩnatura quã dicuał

Expanded text:
humidis, in omnibus carnibus, in . omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium, non potentia diuinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque praesentem, quod nos de deo dicimus, sed ligatam, obpressam, pollutam, quam solui, liberari purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunae et uirtutes lucis, uerum etiam per electos suos: hoc genus nefandissimi erroris quam sacrilegas et incredibiles turpitudines eis suadeat, etiamsi non persuadeat, horribile est dicere. dicunt enim uirtutes lucis transfigurari in masculos pulchros et obponi feminis gentis tenebrarum, et easdem rursus uirtutes lucis transfigurari in feminas pulchras et obponi masculis gentis tenebrarum, ut per pulchritudinem suam inflamment spurcissimam libidinem principum tenebrarum et eo modo uitalis substantia, hoc est dei natura, quam dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse mutari. Sic̃ gͦ dicit᷑ homobonꝰ Ñ tam̃ sic̃ ds̃ deqͦ dictũ ẽ
nemobonꝰ nisi unꝰ ds. & sic̃ dicit᷑ anima immortalis non tam̃¬

Expanded text:
non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : nemo bon
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ etiã in iustos iuste ordinare nouit : ut si ipsi ꝑ iniquitatem
uoluntatis suȩ malȩ usi fuerint bonis illiꝰ. ille pꝑͥ iustitiã potesta¬
tis suȩ bene utat᷑ malis ipsoꝵ recte ordinans inpenis qui se ꝑuer¬
se orcina uerint in peccatis. Nã nec ipse ignis ȩtnꝰ qui cruciatu¬
rus ẽ impios mala natura ẽ. habens modũ & speciẽ & ordinẽ
suũ nulla iniqͥtate de prauatũ : sed cruciatꝰ ẽ dãnatis malus
quorũ peccatis ẽ debitꝰ Neq enĩ & lux ista quia lippos cruciat.
mala natura .ẽ. Aet̃nus aut̃ ignis : ñ sicut dsȩt̃nus dicit᷑ Primo qr¬
suppliciis adhibeat᷑ : mutabilis tam̃ natura .ẽ. Illa ẽ autẽ
uera ȩ t̃nitas quȩ uera immortalitas: hoc ẽ. illa sũma in cõ¬
mutabilitas quã folus ds̃ habet qui mutari om̃no ñ potest
Aliud .ẽ. enĩ ñ mutari cũ tam̃ possit mutari : aliud aut̃ prors

Expanded text:
qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala natura est. Aeternus autem ignis non sicut deus aeternus, qsuppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit mutari, aliud autem prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
conterendo scđm dĩ iudiciariã uoluntatẽ t̾ra peperit recte ui¬
tuperent᷑. Habent enĩ & tales herbȩ modũ & specie & ordinẽ
suũ : quȩ quisquis sobriȩ considerauerit: laudanda reperi&
Sed ei naturȩ istȩ malȩ sc : quȩ peccati merito sic cohercerio¬
portebat Non ẽ gͦ ut dixi peccatũ malȩ naturȩ appetitio:
sed melioris desercio Itidõ factũ ipsũ malũ ẽ : ñ illa natura
quamale utit᷑ peccans Malũ ẽ enĩ male utibono Vnde apłs
damnatos quosdã diuino iudicio rep̃hendit: qui coluer̃ & ser¬
uier̃ creaturȩ potiꝰ quã creatori. Neq enĩ creaturã rep̃hen¬
dit qđ qͥ fecerit creatori facit iniuria: sed eos quimalȩ usis
bono meliore deserto Proinde si custodiant om̃s naturȩ mo¬
dũ & speciẽ & ordinẽ ꝓpriũ : nullũ erit malũ Siaut̃ hsbo¬
nisquisq: male uti uoluerit: nec sic uincit uoluntatem dĩ.

Expanded text:
conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uiconterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse cõmisit Melior quippe creator : quã illa creatura quã
condidit Cuiꝰ imperiũ ñ erat deserendũ ut tangeret᷑ ꝓhibi¬
tũ quãuis bonũ : qm̃ deserto meliore bonũ ereaturȩ appe¬
tebat᷑ qđ contra creatoris imperiũ tangebat᷑ Nonitaq
ds̃ arborẽ malã in para diso plantauerat: sed ipseerat nidior
fecit casũ illicitũ Ad hoc enĩ ꝓhibuerat: ut ostenderet ani¬
mȩ rationalis naturã ñ insua potestate sed dõ subdi¬
tã eẽ debere ⁊ ordinẽ suȩ salutis ꝑ obȩdientiã custo¬
dire ꝑinobȩdientiã corrũpere Hinc& arborẽ quam
tangiuetuit sic appellauit dinoscentiȩ boni& mali: quia
cũ eã contrauetitũ tetigisset experirec᷑ pȩnã peccati & eo
modo dinoscer& quid int̃ e& int̃obȩdientiȩ bonũ & in¬
obȩdientiȩ malũ Nã quis ita desipiat ut dĩ creaturã
maximȩ in para diso plantatã uituperandã putet.
quando quidẽ nec ipse spinȩ ac tribuli quos peccatori in labore

Expanded text:
ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, rohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore
Abbreviated transcription (Latin):
delit scunt uł dep̃hensi puniunt᷑ sinidil horũ fieri simt om̃ps:
nisi qđ ei iusto placet cũ iusto qđ iniustũ ẽ placere non posst :
Contra hoc dictũ ẽ ñcom̃ino talia ñfieri. Sacra enĩ illa inqͣt
ñ fuint quȩ pontificalib: conscripta st̃ libris. Ea quippe tñ erte¬
te fiebant ea tñc dõ placere demonstrabant᷑ eo ipso qđ ab
oñpotente ac iusto fierisinebant᷑. Si quio aut̃ ñc̃ ꝓhibitorã
sacrificioꝵ fit occulte atq illicte ñ ẽ. illi pontificali sacrifi¬
dorũ generi cõparandũ : sed ineo deputandũ qđ etiã nocti¬
no fit̃ tẽpore cũ hȩc om̃ia illicita ipsis pontificalib libris
certũ sit ꝓhiberi atq dãnari ł lic respondi Curgͦ uł alia
ꝑmitit ds̃ fieri sinidileoꝵ mala factoꝵ contẽnit quȩ contra
religionẽ fiunt cũ p̃sertĩ hȩc eũ curare hinc etiã cogant᷑ concede¬

Expanded text:
delitescunt, vel deprehensa puniuntur, si nihil horum fieri sinit omnipotens, delitescunt, vel deprehensa puniuntur, si nihil horum fieri sinit omnipotens, nisi quod ei justo placet, cum justo quod injustum est placere non possit? Contra hoc dictum est, nunc omnino talia non fieri: Sacra enim illa, inquit, non fiunt, quae pontificalibus conscripta sunt libris: ea quippe tunc recte fiebant, ea tunc Deo placere demonstrabantur, eo ipso quod ab omnipotente ac justo fieri sinebantur: si quid autem nunc prohibitorum sacrificiorum fit occulte atque illicite, non est illi pontificali sacrificiorum generi comparandum, sed in eo deputandum, quod etiam nocturno fit tempore; cum haec omnia illicita ipsis pontificalibus libris certum sit prohiberi atque damnari. Hic respondi: Cur ergo vel talia permittit Deus fieri, si nihil horum malefactorum contemnit quae contra religionem fiunt; cum praesertim haec eum curare hinc etiam cogantur concede
Abbreviated transcription (Latin):
placuissent nunquã & facta eẽnt. illo ñ sinente qui onña po¬
test & qͥ talia ñ contẽner& quando tã magna st̃ ut contra
ipsam religionẽ qͣ ds colit᷑ fierent si mala fierent Hicgͦ si ꝓp¬
sinit omp̃s qͦmodo erit bonũ qđ fieri phibent᷑ & euercait᷑
placent ab hominib: euertunt᷑. Si aut̃ hoc ut male fiat ꝑmit¬
tit om̃ps: ñidõ putanda st̃ illa bona qđ ea fieri ꝑmisit om̃ps¬
Dictũ contra ẽ. concedendũ eẽ. nc̃ ista recte ñ fieri immo idõ
ꝓrsus ñ fieri qđ om̃i potenti nc̃ displicent: uerũ tam̃ placu¬
isse cũ fierent Nos enĩ nescire unde tñ cplacuerint. nẽ aut̃
unde displiceant : dũ tam̃ certũ sit nec tñc fieri potusse nisi pla¬
cuissent om̃i potenti. nec nc̃ cessasse nisi displicuissent omi potenti
Adhoc ego. Cur gͦ inquã ⁊ ñc̃ talia clanculo fiunt quȩ uł ꝑpetuo

Expanded text:
placuissent, numquam facta essent illo non sinente, qui omnia poplacuissent, numquam facta essent illo non sinente, qui omnia potest et qui talia non contemneret, quando tam magna sunt, ut contra ipsam religionem, qua deus colitur, fierent, si male fierent. hic ego, si propsinit omnipotens; quomodo erit bonum quod fieri prohibentur et evertuntur? placent ab hominibus evertuntur. Si autem hoc ut male fiat permittit omnipotens, non ideo putanda sunt illa bona quod ea fieri permisit omDictum contra est, concedendum esse nunc ista recte non fieri, imo ideo prorsus jam non fieri, quod omnipotenti nunc displicent; verumtamen placuisse cum fierent: nos enim nescire unde tunc placuerint, nunc autem unde displiceant; dum tamen certum sit, nec tunc fieri potuisse nisi placuissent omnipotenti, nec nunc cessasse nisi displicuissent omnipotenti. Ad hoc ego: Cur ergo, inquam, et nunc talia clanculo fiunt, quae vel perpetuo
Abbreviated transcription (Latin):
contẽm ac ꝑ hoc fieri ñ potuisse nisi ei placuissent & iđo
mala ea putariñ oportere : ad hoc quoq respondi
Non ergo ei displicent cũ tẽpla & simula chra euertunt᷑ : &¬
illa gentiũ sacrificia si facta fuerint puniunt᷑: Sic̃ enĩ dr̃ ñ ea
fieri potuisse nisi dõ placuissent & icõ bona putanda qm̃iꝰto
placent : ita dici potest ñ ea ꝓhiberi euerti prniri potuisse
nisi dõ displicerent Acꝑ hoc si tñc idõ recte fiebant ere iustodõ pla¬
cere hinc ostendebant᷑ qđ ab illo fieri sinebant᷑ : idõ ñc̃ iniq funt
qr dõ displicere hinc ostendunt᷑ qđ ea uł iubet uł ꝑmitit euer¬
ti Contra hoc dictũ ẽ. in iusta quidẽ ẽẽ ñc̃ ista. ñ tam̃ mala &
idõ iniusta qr contra leges quib ꝓhbent᷑ fiunt Idõ aut̃ ñ mali
q simala eẽnt nunquã do utiq placuissent. Porro sinunquã

Expanded text:
contemni. ac per hoc fieri non potuisse, nisi ei placuissent. et ideo contemni. ac per hoc fieri non potuisse, nisi ei placuissent. et ideo mala ea putari non oportere — ad hoc quoque respondi: nunc ergo ei displicent, cum templa et simulacra euertuntur et illa gentium sacrificia, si facta fuerint. puniuntur. sicut enim dicitur non ea fieri potuisse, nisi deo placuissent, et ideo bona putanda, quoniam iusto placent, ita dici potest non ea prohiberi, euerti, puniri potuisse, nisi deo displicerent; ac per hoc si tunc ideo recte fiebant, quia iusto deo placere hinc ostendebantur, quod ab illo fieri sinebantur, ideo nunc inique fiunt, quia deo displicere hinc ostenduntur, quod ea uel iubet uel permittit euerti. Contra hoc dictum est iniusta quidem esse nunc ista, non tamen mala, et ideo iniusta, quia contra leges, quibus prohibentur, fiunt, ideo autem non mala, quia, si mala essent, numquam deo utique placuissent; porro si numquam
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ eis nosse & p̃nuntiare ꝑmitit᷑ . Et cũ midu referretur.
non gͦ st̃ malȩ diuiaiationes huiꝰ modi nec dõ displicent. alio¬
quin om̃ps ⁊ iustꝰ ista fieri ñ ꝑmuter& simala & in iusta ẽẽnt :
respondi ñ iđo hȩc uideri iusca debe qđ ea fieri ꝑmittat omi¬
potentissimꝰ & iustissimꝰ ds̃ Nã & alia mula manifestissime in¬
iusta fieri sic̃ homicidia adulteria furta rapinas & cȩtera huiꝰ
modi : quȩ quãuis iustodõ eo qđ in iusta stat sine dubitatione dis¬
pliceant idẽ tam̃ om̃ps ea fieri certa iudicii sui ratione ꝑmittit
Non utiq impune : sed ad eoꝵ dãnationẽ a quib: fiunt quȩ di¬
splicent iusto. Et cũ ec ontrario diceret᷑ non quidẽ ẽẽ dubi tan
dũ qđ om̃ps & iustus sit ds̃ sed hȩc humana peccata quȩ contra
sũ religionis cultũ ꝑtineant nullo modo abeo credendũ. eẽ

Expanded text:
quantum eis nosse et praenuntiare permittitur. Et cum mihi referretur: quantum eis nosse et praenuntiare permittitur. Et cum mihi referretur: non ergo sunt malae diuinationes huius modi nec deo displicent — alioquin omnipotens et iustus ista fieri non permitteret, si mala et iniusta essent — respondi non ideo haec uideri iusta debere, quod ea fieri permittit omnipotentissimus et iustissimus deus; nam et alia multa manifestissime iniuste fieri, sicut homicidia, adulteria, furta, rapinas et cetera huius modi: quae quamuis iusto deo eo quod iniusta sint sine dubitatione displiceant, idem tamen omnipotens ea fieri certa iudicii sui ratione permittit non utique inpune, sed ad eorum damnationem, a quibus fiunt quae displicent iusto. Et cum e contrario diceretur non quidem esse dubitandum, quod omnipotens et iustus sit deus, sed haec humana peccata, quae contra sum religionis cultum pertineant, nullo modo ab eo credendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant. Aut difficillime potest ab hominib:
aut om̃ino non potest inueniri. Hic liber sic inci¬
pit. Quodã die indieb sc̃is octauarũ.¬
uiodã diE INDIEB SC̃IS OCIAUARŨ Cũ MANE APUDME
adeent multi fr̃s laici xp̃iam & in loco solito consedis¬
semꝰ ortꝰẽ sermo dereligione xp̃iana aduersus p̃sũpti¬
one & tanquã mirã & magnã scientiã paganoꝵ quẽ recorda¬
tũ atq cõpletũ. litteris mandandũ putaui : non expressis ꝑ¬
sonis contradicentiũ quãuis xp̃tani. eẽnt & magis contradicen¬
do quȩrere uiderent᷑ qͥd paganis responderi oporter&. Cũ ergo
dediuinatione dȩ cnonũ quȩ reret᷑ & ad firmaret᷑ p̃dixisse nescio
quẽ uersionẽ tẽpli serapis quȩ in alexandria facca ẽ respon¬
di non ẽẽ mirandũ si istã euersionẽ tẽplis& simula cͥrissuis
imminere dȩmones & scire & p̃dicere potuer̃ sic̃ alia multa

Expanded text:
cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis octauaruQuodam die in diebus sanctis octauarum, cum mane apud me fuissent multi fratres laici christiani et in loco solito consedissemus, ortus est sermo de religione christiana aduersus praesumptionem et tamquam miram et magnam scientiam paganorum: quem recordatum atque conpletum litteris mandandum putaui non expressis personis contradicentium, quamuis christiani essent et magis contradicendo quaerere uiderentur, quid paganis responderi oporteret. cum ergo de diuinatione daemonum quaereretur et affirmaretur praedixisse nescio quem euersionem templi Serapis, quae in Alexandria facta est, respondi non esse mirandum, si istam euersionem templis et simulacris suis inminere daemones et scire et praedicere potuerunt sicut alia multa,
Abbreviated transcription (Latin):
Est etiã lib̵ nr̃ de cachecizandis rudib: hoc ipsotitulo p̃no¬
tatũ. In quo libro qđ dixi nec angłs qui cũ spiritib
Aliis satellitib suis suꝑbiendo deseruit obȩdientia
dĩ & diabolus factꝰ ẽ aliquid nocuit đo. sed sibi
Nouit enĩ ds̃ ordinare deserentes se animas : conueni¬
eridem tẽpus accidit mͥ ex quadã disputatio¬
ne necessitas ut dediuinatione demonũ libel¬
lũ scriberẽ. cuiꝰ titulus iste ipse . ẽ. In eiꝰ
Aut quodã loco ubi dixi demones ali¬
quando & hominũ dispositiones non so¬
lũ uocȩ ꝓlatas uerũ etiã cogitatione
conceptas cũ signa quedã ex animo
exprimunt᷑ in corpore tota facilitatẽ ꝑ discere :
rẽ dixi occultissimã Audatiore asseueratione
quã debui. Nã ꝑuenire ista ad notitiã de monũ
ꝑnonnulla etiã experim̃ta cõꝑtũ .ẽ. Sed utrũ
signa quȩdã excorpore cogitantiũ. illis sensibi¬
liã nos aut̃ latentia. analiã ui & ea spũali ista

Expanded text:
Est etiam liber unus de catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenier idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia, an alia ui et ea spiritali ista
Abbreviated transcription (Latin):
etiã pt̃rores insultationũ & dolorũ & ipsius mortis. Quic¬
& pmanens tolerauerit maior ei merces dabit᷑ qr sicesseric
diabolo cũ illo damnabitur. Sed oꝑa miscđiȩ cũ pia humi¬
litate impetrant adño : ut non ꝑmitat seruos suos tẽptari
plusquã posst̃ sustinere. EX PLICIT BIBER¬

Expanded text:
etiam per terrores insultationum, et dolorum, et ipsius mortis. Quidetiam per terrores insultationum, et dolorum, et ipsius mortis. Quidtae aeternae et permanens toleraverit, major ei merces dabitur. Quod si cesserit diabolo, cum illo damnabitur. Sed opera misericordiae cum pia humilitate impetrant a Domino, ut non permittat servos suos tentari plusquam possunt sustinere. Nam quoniam de
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis & in cõmucabilis sapientiȩ Quoscũq ergo
uideris hȩc amare. illis coniungere : ut ꝑ xpm̃ qui homo
factꝰ ẽ ut e& mediator dĩ & hominũ retoncilieris dõ ho¬
mines aut̃ ꝑuersos etiã si intrent parietes eccłȩ non eos¬
arbitreris intraturos in regnũ cȩloꝵ: qr suo tẽpore se¬
parabunt᷑ si se in meliꝰ non cõmutauerint. Homines gͦ
bonos imitare : malos tolera. Om̃s ama qm̃ nescis quid
cras futurus sit qui hodie malis ẽ Nec eorũ ames iniusti¬
tiã sed ipsos idõ ama ut app̃hendant iustitiã : quia non so
lũ dilectiołi nob̵ p̃cepta ẽ sed etiã dilectio proximi
Inquib duob p̃ceptis tota lex pendet ⁊ prophẽte Quã
ponenda ẽ In homine non ẽ ponenda qualiscũq ille
fuerit Aliud ẽ enĩ ille a quo uistificam᷑ aliud illi cũ quib
iusificam᷑ Nonaut̃ solũ ꝑcupiditates diabolus tẽptat : sed

Expanded text:
corruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscumque ergo corruptibilis et incommutabilis sapientiae. Quoscumque ergo videris haec amare, illis conjungere, ut per Christum qui homo factus est, ut esset Mediator Dei et hominum, reconcilieris Deo. Homines autem perversos, etiamsi intrent parieles eccarbitreris intraturos in regnum caelorum, quia suo tempore separabuntur, si se in melius non commutauerint. homines ergo bonos imitare, malos tolera, omnes ama, quia non scis quid cras futurus sit qui hodie malus est. nec eorum ames iniustitiam, sed ipsos ideo ames, ut apprehendant iustitiam, quia non solum nobis dilectio dei praecepta est sed etiam dilectio in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae: quam ponenda est. In homine non est ponenda qualiscunque ille fuerit: aliud est enim ille a quo justificamur, aliud illi cum quibus justificamur. Non autem solum per cupiditates diabolus tentat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mine potese : Tuitaq credensista caue tẽptationes quia dia¬
bolus quȩrit qui secũ pereant : ut non solũ peos qui extra
eccłam sc̃ siue pagani siue iudȩi siue heretici non te hostis
ille seducat sed etiã quos in ipsa eccła catholica uideris
male uiuentes aut immoderatis uoluptatib: uentris & gut¬
turis aut impudicos aut uanis curiositatib uł illicitis dedi¬
tos siue spectaculoꝵ siue remedioꝵ aut diuinationũ diabo¬
licarũ siue in pompa & typho a uaritiȩ atq:
suꝑbiȩ siue in aliqua uita quam lex
dã nat& punit non eos imiteris sed potiꝰ conungaris bonis
quos inuenturus es facile si & tutalis fueris ut simul
colatis & diligatis dm̃ gratis quia totũ p̃miũ nrm̃ ipse
erit ut in illa uita bonitate eiꝰ & pulchritudine ꝑfru¬
am̃ Sedamandus ẽ ñ sicut aliqͥd qđ uidet᷑ oculis sed sic̃
modũ st̃ ista in hominib: sed quẽ ad modũ st̃ in ipso fonte in¬

Expanded text:
minibus potest." „Tu itaque credens ista caue temtationes, quia diaminibus potest." „Tu itaque credens ista caue temtationes, quia diabolus quaerit qui secum pereant, ut non solum per eos qui extra ecclesiam sunt siue pagani siue Iudaei siue haeretici non te hostis ille seducat, sed etiam quos in ipsa ecclesia catholica uideris male uiuentes aut immoderatis uoluptatibus uentris et gutturis aut impudicos aut uanis curiositatibus uel inlicitis deditos sine spectaculorum sine remediorum aut diuinationum diabolicarum, siue in pompa et in tyfo auaritiae atque superbiae sine in aliqua uita, quam lex damnat et punit, non eos imiteris, sed potius coniungaris bonis, quos inucolatis et diligatis Deum gratis: quia totum praemium nostrum ipse erit, ut in illa vita bonitate ejus et pulchritudine perfruamur. Sed amandus est, non sicut aliquid quod videtur oculis; sed sicumodum sunt ista in hominibus; sed quemadmodum sunt in ipso fonte in
Abbreviated transcription (Latin):
Preditũ ẽ. eiã qđ scismia & hereses ex eiꝰ eccla eẽnt exiture
iustoꝵ tribulationes ad huc restant: & iudicii dies qui separa¬
bi om̃ simpios a iustis in re surrectione mortuoꝵ & ñ solũ eos
qͥ st̃ extra eccłam sed etiã ipsius eccłȩ palcas. quas oport&¬
ut usq ad nouissimã uentilationẽ patientissime sufferat
adignẽ debitũ segregabit Qui a ut̃ irrident resurrectionẽ.
putantes qđ caro ĩsaqr putresat resurgere ñ potest̃ ad poe¬
nas inea resurrecturi st : & ostendec eis ds quia qui potuit
hȩc corpora facere antequã eẽnt potest ea mom̃ito restitue¬
re sicut erant. Om̃s aut̃ fideles regnaturi cũ xp̃o ita resur¬
gent in eodẽ corpore . ut etiã cõmutari mereant᷑ ad incor¬
ruptionẽ angelicã ut fiant ȩ quales angłisdĩ sic̃ dñs ipse
ꝓmisit & laudent cũ sine aliquo de fectu
& sine aliquo fastidio sẽꝑuiuentes in illo & de illo cũ
tali gaudio & beatitudine quali nec dici nec cogitari ab ho

Expanded text:
praedictum est etiam, quod schismata et haereses ex eius ecclesia essent exiturae iustorum tribulationes adhuc restant, et iudicii dies, qui separabit omnes impios a iustis in resurrectione mortuorum, et non solum eos qui sunt extra ecclesiam, sed etiam ipsius ecclesiae paleas, quas oportet usque ad nouissimam ueutilationem patientissime sufferat, ad ignem debitum segregabit. qui autem irrident resurrectionem putantes, quod caro ista, quia putrescit, resurgere non potest, ad poenas in ea resurrecturi sunt et ostendet eis deus, quia qui potuit haec corpora facere, antequam essent, potest ea momento restituere, sicut erant. omnes autem fideles regnaturi cum Christo ita resurgent in eodem corpore, ut etiam mutari mereantur ad incorruptionem angelicam, ut fiant aequales angelis dei, sicut dominus ipse promisit, et laudent eam set sine aliquo fastidio semper viventes cum illo et de illo, cum tali gaudio et beatitudine quali n
Abbreviated transcription (Latin):
hominib: apparendo uenit ad homines : ut quẽ ad modũ
ꝑunũ hominẽ qͥ primꝰ factꝰ ẽ id ẽ adã mors intrauit inger
humanũ qr consensit mulierisuȩ seductȩ adiabolo ut prȩ
eũ om̃s inuitã aet̃nã ingrederent᷑. Omĩa enĩ quȩ ñc uides in
dicta st̃ Et sic̃ ealegimꝰ ita & uidemꝰ & inde ȩdificam᷑ infidem
actũ ẽ aliquando diluuiũ ꝑtotã t̃rã ut peccatores delerent᷑
a submersione lib̵at᷑ Prȩdictũ ẽ abrahe fideli seruo dĩ una
homini qđ de illo eẽt popłs nasciturꝰ qͥ coleret unũ dĩ inter
ceteras gentes quȩ idola colebant: & omia quȩ illi popło
uentura p̃dicta st̃ sic er̃ ut p̃dicta st. Prophetat᷑ ẽ in illo popło¬

Expanded text:
hominibus apparendo uenit ad homines, ut, quemadmodum hominibus apparendo uenit ad homines, ut, quemadmodum per unum hominem, qui prius factus est, id est Adam, mors intrauit in genus humanum, quia consensit mulieri suae seductae a diabolo, ut praeeum omnes in aeternam uitam ingrederentur." n Omnia enim, quae nunc uides in inde aedificamur in fidem. factum est aliquando diluuium per totam terram, ut peccatores delerentur; a submersione liberatur. praedicatum est Abrahae fideli seruo dei, uni homini, quod de illo esset populus nasciturus, qui coleret unum deum inter ceteras gentes, quae idola colebant; et omnia, quae illi populo uentura praedicata sunt, sic e
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã desiderare se ostendat . Cũ aut̃ celeriate opus ẽ : uide
quã facile explicari tota respossit. Facrursus ad esse aliquẽ : quiue¬
lit eẽ xp̃ianꝰ, Ergo & int̃rogatũ illud qđ supior respondisse : quia
& si non hoc respondet hoc eũ respondere debuisse dicendũ .ẽ. De mn¬
de hoc modo cȩtera contexendi. Vere fr̃ illa magna & uera betti¬
tudo ẽ quȩ in futuro scło sc̃s pmitit᷑ Omĩa uͦ ui sibilia transeunt
& om̃is huiꝰ scłi pompa & delitiȩ & curiositas interibunt : & secũ ad
interitũ trahunt amatores suos. Aquo interitu hoc. ẽ. poenis
sẽpitnis ds̃ misericors uolens homines liberare si sibi ipsi non
sint iniici & ñ resistant miscđiȩ creatoris sui. misit unigenitũ
filiũ suũ hoc ẽ uerbũ suũ xquale sibi ꝑ qđ condidit omia
& manens quidẽ in sua diuinitate & ñ recedens a patre nec
in aliquo mutatꝰ assum̃do tam̃ hominẽ & incarne mortali

Expanded text:
sed etiam desiderare se ostendat. Cum autem celeritate opus est, vide sed etiam desiderare se ostendat. Cum autem celeritate opus est, vide quam facile explicari tota res possit. Fac rursus adesse aliquem, qui velit esse christianus: ergo et interrogatum, illud quod superior respondisse; quia et si non hoc respondet, hoc eum respondere debuisse dicendum est. Deinde hoc modo et caetera contexenda. 52. Vere, frater, illa magna et vera beatitudo est, quae in futuro saeculo sanctis promittitur. Omnia vero visibilia transeunt, et omnis hujus saeculi pompa et deliciae et curiositas interibunt, et secum ad interitum trahunt amatores suos. A quo interitu, hoc est, poenis sempiternis Deus misericors volens homines lsint inimici et non resistant misericordiae creatoris sui, misit unigenitum filium suum, hoc est uerbum suum, aequalem sibi, per quod condidit omnia. et manens quidem in sua diuinitate et non recedens a patre nec in aliquo mutatus, assumendo tamen hominem et in carne mortali
Abbreviated transcription (Latin):
futurãq uiã ptineat. Hoc aut̃ ita breuit̃ discit: ut quicquid audie¬
rit ex libris canonicis qđ ad dilectionẽ ȩt̃nitatis & ueritatis & sc̃itatis
& addilectionẽ ꝓximi referre ñ possit figurate dictũ uł gestũ eẽ
credat : atq ita conet᷑ intelligere ut ad illã geminã referat dilectione
Ita sane ut pximũ non carnalit intelligat: sed omẽm qui cũ eo in illa
sc̃a ciuitate potest eẽ siue iã siue nondũ appareat & ut denulliꝰ homui¬
nis correctione desperequẽ pacientia dĩ uidet uiuere : non ob aliud
sic̃ apłsait nisi ut adducat᷑ ad penitentiã. Si longus tͥ uidet᷑ isce ser¬
mo quo tanquã p̃sentẽ rudẽ hominẽ instruxi: licet ea tibi dicere
breuiꝰ. Longiorẽ tam̃ eẽ debere nom puto quã quã multũ int̃ est qͥd
resipsa cũ agit᷑ moneat: & qͥd auditoꝵ p̃sentia ñ solũ ferre

Expanded text:
futuramque vitam pertineat. Hoc autem ita breviter discit, ut quidquid audiefuturamque vitam pertineat. Hoc autem ita breviter discit, ut quidquid audierit ex Libris canonicis quod ad dilectionem aeternitatis et veritatis et sanctitatis, et ad dilectionem proximi referre non possit, figurate dictum vel gestum esse credat; atque ita conetur intelligere, ut ad illam geminam referat dilectionem. Ita sane ut proximum non carnaliter intelligat, sed omnem qui cum eo in illa sancta civitate potest esse, sive jam, sive nondum appareat: et ut de nullius hominis correctione desperet, quem patientia Dei videt vivere, non ob aliud, sicut Apostolus ait, nisi ut adducatur ad poenitentiam . 51. Si longus tibi videtur iste sermo, quo tanquam praesentem rudem hominem instruxi, licet ea tibi dicere brevius, longiorem tamen esse debere non puto: quanquam multum interest quid res ipsa, cum agitur, moneat, et quid auditorum praesentia non solum ferre,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ mercedẽ accepturus es Quiaut̃ in his diabolo cesserint : etiã
minorẽ ꝑdunt. Sed humilis estodo : ut non te ꝑmutat tẽptariul¬
trauires tuas. Hisdictis int̃rogandus ẽ anhȩc credat aq obserua¬
re desider& qđ cũ responderit solẽnit̃ utiq signandus ẽ & ec
clesiȩ more tractandus De sa cram̃to sane qđ accipit cũ ei bene cõ¬
m̃datũ fuerit signacula quidẽ rerũ diuinarũ ẽt. iusibilia sed
res ipsas in uisibiles in eis honorari nec sic habendã ẽẽ spetiem
benedictione sc̃ificatã quẽ ad modũ habet᷑ inusu quolibec: dicen¬
dũ etiã quid signific& & sermo illequẽ audiuit quio in illo con¬
diat cuiꝰ illa ressimilitudinẽ gerit. Deinde monendus ẽ. ex hac
occasione ut siqͥd etũ inscripturis audiat qđ carnalit̃ sonet etiã
siñ incelligi credat tam̃ spuale aliqͥd significari : qđ ad scõs mores

Expanded text:
rem mercedem accepturus es. Qui autem in his cesserint diabolo, etiam rem mercedem accepturus es. Qui autem in his cesserint diabolo, etiam minorem perdunt. sed humilis esto Deo: ut non te permittat tentari ultra vires tuas. His dictis, interrogandus est an haec credat, atque observare desideret. Quod cum responderit, solemniter utique signandus est: et Ecclesiae more tractandus. De sacramento sane quod accepit, cum ei bene commendatum fuerit, signacula quidem rerum divinarum esse visibilia, sed res ipsas invisibiles in eis honorari: nec sibi habendam esse illa specie benedictionem sanctificatam, quemadmodum habetur in usu quolibet: dicendum etiam quid significet et sermo ille quem audivit, quid in illo condiat, cujus illa res similitudinem gerit. Deinde monendus est ex hac occasione, ut si quid etiam in Scripturis audiat quod carnaliter sonat, etiam si non intelligit, credat tamen spirituale aliquid significari, quod ad sanctos mores
Abbreviated transcription (Latin):
ris Coniungere bonoͥs : quos uides amare regẽ tuũ. Multos enim
inuenturꝰ es si & tutalis eẽ cȩperis Nã si inspectaculis cũ illis ẽẽ
cupiebas & eis inhȩrere qui tecũ uł aurigã uł uenatorẽ uł aliqũ
istrionẽ simulamabant quanto magis te delectare debet eorum
coniunctio qui tecũ amant dm̃ de quo nunquã erubesc& a mator
eiꝰ. quia ipse nonsolũ non potest uinci. sed etiã dilectores suos reddec
ꝓfeceris sed in illo qͥ eos & te iustificando tales facit. Securus es
enĩ dedõ : q ñ mutat᷑ De homine aut̃ : nemoprudent̃ securus ẽ
Sed si illos qui non dũ iustist amare debemꝰ ut sint. quanto ardent̃
quiã st̃ amandi sc̃: Sed aliud ẽ diligere hominẽ : aliud spem
ponere in homine. Tantũq int̃ẽ: ut illud ssiubeat. hoç ꝓhi¬
beat Siaut̃ aliquas uł insultationes uł tribulationes ꝓnomi¬
ne xp̃i passus ñ defeceris a fide nec abona uita deuiaueris maio¬

Expanded text:
ris. Conjungere bonis quos vides amare tecum regem tuum. Multos enim inventurus es: si et tu talis esse coeperis. Nam si in spectaculis cum illis esse cupiebas, et eis inhaerere qui tecum vel aurigam, vel venatorem, vel aliquem histrionem simul amabant: quanto magis te delectare debet eorum conjunctio qui tecum amant Dominum, de quo nunquam erubescet amator ejus: quia non solum ipse non potest vinci, sed etiam dilectores suos reddet profeceris, sed in illo qui eos et te justificando tales facit. Securus es enim de Deo, quia non mutatur: de homine autem nemo prudenter securus est. Sed si illos qui nondum justi sunt, amare debemus, ut sint: quanto ardentius qui jam sunt amandi sunt. Sed aliud est diligere hominem, aliud spem ponere in homine: tantumque interest ut illud Deus jubeat, hoc prohibeat; si autem aliquas vel insultationes, vel tribulationes pro nomine Christi passus, non defeceris a fide, nec a bona vita deviaveris, majo