comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quod facta sunt omnia. negandũ. est natum
et passum esse. ꝑ nobis Et martires enim passos
dicimus. et mortuos propt̃ regna celoꝵ. nec tam̃
in ea peissione et morte: amme eoꝵ occise sunt.
Dicit enim dominus. Holite timere eos qui cor¬
pus occidunt: auime autẽ nichil possunt fac̾e.
Sicut gͦ martires passos et mortuos dicimus
in corporib que portabant. sine animar̃ in ter¬
fectione uł morte. sic dei filium passum et mor¬
tuum dicimus in homine quem portabat sñ
diuinitatis aliqua commutatione uł morte.
Nec audiamus : qui tiegant tale corptis domi¬
ni resurrexisse. quale positum ẽ. inmotiumen¬
do. Si enum tale ñ fuisset: non ipse dixiss post
resurrectionem discipulis. Palpate et uide
te : qm̃ sp̃e ossa et neruos non habet. sicut
me uidetis habere. Sacrilegium ẽ. enĩ: credẽ
dominũ nostrũ cum ipse sit ueritas in ali¬
quo fuisse m̃titum. Nec nos moueat. quod
clausis hostiis subito eñapparusse. discipulis

Expanded text:
er quem facta sunt omnia, negandum est natum et passum esse pro nobis. Et martyres enim passos dicimus et mortuos propter regna coelorum; nec tamen in ea passione et morte animae eorum occisae sunt. dicit enim dominus: nolite timere eos, qui corpus occidunt, animae autem nihil possunt facere. sicut ergo martyres passos et mortuos dicimus in corporibus, quae portabant, sine animarum interfectione uel morte, sic dei filium passum et mortuum dicimus in homine, quem portabat, sine diuinitatis aliqua commutatione uel morte. Nec eos audiamus, qui negant tale corpus domini resurrexisse, quale positum est in monumento. si enim tale non fuisset, non ipse dixisset post resurrectionem discipulis: palpate et uidete, quoniam spiritus ossa et neruos non habet, sicut me uidetis habere. sacrilegum est enim credere dominum nostrum, cum ipse sit ueritas, in aliquo fuisse mentitum. nec nos moueat, quod clausis ostiis subito eum apparuisse discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
fic habet alius qui in eccłia est. qͥ de xcla
unuit. et eecłiȩ deseruit. Dat mͥ eccłia et om¬
cedit illud. mea accipiens et sua reddens.
umino mea ñ sua mn dispensans. Q uidib
mat iidicandũ sentiã inquiris: Egotibi
breuit repondeo. quia si eccłiã monta
tua dispensatricẽ facis. aut pꝰ mor uolo
herede relinquis: ego ꝓhibe nec uolo
nec possum et s de tuo te pasett. aut ꝙꝓ¬
tuo: ꝓuidentia est non culpa. necessitas nou
iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras
nec accipias. Corꝑalis tibi necessitudo concedit᷑.
cominercium iniquitatis negatur.

Expanded text:
sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut prvidentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negatur.
Abbreviated transcription (Latin):
si precnum non dedisses. Aut te hoc parit̃
emisse confitere. aut si ñ enusti. noli tollere
quod tuum non ẽ. S dicis mͥ it̃m. Quid gͦ:
Non possum ab eccłia stipem emere. et cor¬
ꝑalis sustentationis impensani precio. sine
symonie culpa comꝑare ÷ Ecce habeo pre¬
dia mea aut peccimiam meam qua suften¬
tari possem et uuere. S forte timeo uio¬
lentiam pͥncipum. aut fraudem familia¬
rum. siue aliud quodeũq forte etiam de¬
feccum etatis. aut imbecillitatẽ uirim
mearum consido. Hideo quia non possum
ipse sicut expedit res meas disponere. et ꝙp̾is
utilitatib deseruire. Uenio ad ȩccłiam. co¬
mendo ei res meas. et uttȩ meȩ ꝓuidentiã
cõmitto. ut alat et fustentet me. et de meo
niehi subsidium ministret. et ne foace frau¬
aer. in aliquo expecto certam mͥ et deuint¬
natam pensam constitui. quantũ accipit
qui in titulo eccłiȩ conseripti suns. Pter¬
bendam peto ad cotidiani uictus usiui.

Expanded text:
si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicetqui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum,
Abbreviated transcription (Latin):
ont aute quȩdam in eccła quę diumn
precio comꝑant᷑. cũ ꝑceptionẽ corꝑa¬
lis beneficti participatio etiam sp̃li¬
alis aignitatis aceipitur. uii ꝓfecto quisqͥs
alterum uende aut emere cognoscit᷑: nen¬
trum in uenditũ aut in emptũ reliquisse
Ego in eccłia inctum et uestitum emi. ec¬
cłiã non emi. Stipẽ emi. p̃bendam emi.
corꝑalia tantum emi. spirituale nichil. aut¬
eini: aut emere uolui. Die gͦ michi. quis no¬
men tirum int̾ nomina fratͥum ascripsit :
Quis tibi in choro. in capitulo locũ assig¬
nauit: Si hȩc non emisti. unde hȩc habes:
Quis tibi hec dedit : S hec inquis gratis
accepi. Cet̃a emi. hȩc gratis data sunt. Bene
dicis. Ouem emisti. et lanam ñ enusti. s gra¬
tis accepisti. Tam̃ si ouẽ non emisses. lanam
non habuisses. ꝓ arbore p̃cium dedisti ut
fructũ eiꝰ gratis manducares. Satis astute
ingredi existimasti cõmento rediculo. Uide
gͦ quom̾ non emeris. quod non habuisses

Expanded text:
nt autem quaedam in Ecclesia quae dum pretio comparantur, cum perceptione corporalis beneficii, participatio etiam spiritualis dignitatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliquisse Ego in Ecclesia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando ex parte quando uoluit deposuit.
et rursum qñ uoluit recepit: ut in hoc ipło
ꝓbarec. quia in quantum eam sustinuit ex ue¬
cessitate non eẽt: qui sic ꝓ potestate inquan¬
tum uoluit eam ñ hab̾e. sustiu̾e̾ omĩno non
tales et morituros inuitaret. zelantes hostes
quẽ ratione conuince̾ non pot̾ant. furore excin¬
guere ualebalit. Itaq quasi in eum qui nichil
ampliꝰ mortali hab̾et. manꝰ iniecerunt in ip̃i
et aipxerunt eum in suꝑcilium montis ut illio
eum precipitarent. Ipse autẽ ut ostendet se
quidẽ mortalẽ ẽẽ sustinut ut teneretur. &¬

Expanded text:
aliquando ex parte quando voluit deposuit, aliquando ex parte quando voluit deposuit, et rursum quando voluit recepit. Ut in hoc ipso probaret, quod inquantum eam sustinuit, ex necessitate non esset, qui sic pro potestate inquantum voluit eam non habere, sustinere omnino non tales et morituros invitaret, zelantes hostes quem ratione convincere non poterant, furore exstinguere volebant. Itaque quasi in eum qui nihil amplius mortali haberet: Manus injecerunt in ipsum, et duxerunt eum in supercilium montis, ut illinc eum praecipitarent . Ipse autem ut ostenderet se quidem mortalem esse, sustinuit ut teneretur; e
Abbreviated transcription (Latin):
quia altum fuit. Quod si alt̾um dicendum ẽ:
ego absq preiudicio u̾itatis. magis sensu ad ali¬
ud accedo. ut illud impassibile et ĩmortale qͣn
portabat: et noc ipsi indubitant̃ ꝓfitemur
mortinum negaremꝰ. humana gͦ natura in xͦ
mortalis fuit. s uoluntate non necessitate.
Ex eo enim quo ꝑ grãm ab om̃i peccato mun¬
da. u̾bo dĩ in unitatẽ ꝑsonȩ iuncta ẽ : ab om̃i
mortis necessitate et debito lib̾a facta ẽ ut ni¬
chil morti deb̾et. ꝓ eo quod peccati nichil hab̾et
Sustinuit tam̃ sponte mortalitatẽ. quia mor¬
tẽ sustinere uolebat: quia si mortalitatẽ non
sustinuisset. mori omnino non potusset. Si gͦ
sponte mortalitatẽ portauit quousq mortẽ
gustaret. et ita mortalitatẽ depon̾et. Qui gͦ uo¬
luntate non necessitate mortał fuit. iplius mor¬
talitatis ꝓpͥetatem scłm quod ratio et ordo tẽꝑiᷤᷤ
postulabat. pͥusqͣm eam ꝑ mortẽ totã exueret.

Expanded text:
quia alterum fuit. Quod si alterum dicendum est, quia alterum fuit. Quod si alterum dicendum est, ego absque praejudicio veritatis magno sensu ad illud accedo, ut illud impassibile et immortale, quaportabat, et hoc ipsi indubitanter profitemur, mortuum negaremus. Humana ergo natura in Christo mortalis fuit, sed voluntate, non neceEx eo enim quo per gratiam ab omni peccato munda verbo Dei in unitatem personae juncta est, ab omni mortis necessitate et debito libera facta est, ut nihil morti deberet pro eo quod peccati nihil haberet. Sustinuit tamen sponte mortalitatem, quia mortem sustinere volebat; qui si mortalitatem non sustinuisset mori omnino non potuisset. Sic ergo sponte mortalitatem portavit, quousque mortem gustaret, et ita mortalitatem deponeret. Quia ergo voluntate non necessitate mortalis fuit, ipsius mortalitatis proprietatem, secundum quod ratio et ordo temporis postulabat, priusquam eam per mortem totam exueret,
Abbreviated transcription (Latin):
S olent quidam querere quale corpus
Stale an immortale. et cet̾a quȩ ad hanc ꝑti¬
nent questionẽ. Ego in eiufmodi siẽ et in
alis ꝓfessus sum. diuina secreta magis ue¬
ueranda qͣm discutienda censeo. Simplicita¬
ti fidei sufficere puto. si dicimus quia tale
dedit. quale uoluit. et rursum quale dedit
ipse nouit. Idõ enun tale dedit quale uoluit
quia omnipotens erat : et potuit omne qđ uo¬
luit. Idõ autẽ ipse nouit quale dedit. quia
sapientia erat : et non potuit ignorare qđ fuit.
ꝓpt̃ea leuius se questione absoluit : et fortassis
tutiꝰ in semet ipso subsistit. qui non dicit mor¬
tale dedit. ne uideatur dicere contra sacram̃¬
ti dignitatẽ. nec dicit immortale dedit. ne esti
metur crecłe contra eam quȩ in xp̃o ante resur¬
rectionẽ fuit mortał corꝑis ueritatẽ. ꝓpt̃ hoc
fortassis meliꝰ ẽ ut neutrũ diffinire presumamꝰ
quanuis tam̃ alterũ fuisse credamꝰ. Sic itaq ñ
dicat᷑ hoc uł hoc fuit : quanuis tam̃ credatur

Expanded text:
Solent quidam quaerere quale corpus tale an immortale, etc., et alia quae ad hanc pertinent quaestionem. Ego in ejusmodi, sicut in aliis professus sum, divina secreta magis veneranda quam discutienda censeo. Simplicitati fidei hoc sufficere puto, si dicimus quia tale dedit quale voluit; et rursum quale dedit, ipse novit. Ideo enim tale dedit quale voluit, quia omnipotens erat, et potuit omne quod voluit. Ideo autem ipse novit quale dedit, quia sapientia erat, et non potuit ignorare quod fuit. Propterea levius se quaestione absolvit, et fotutius in semetipse subsistit, qui non dicit mortale dedit, ne videatur dicere contra sacramenti dignitatem, nec dicit immortale dedit, ne metur credere contra eam quae in Christo ante resurrectionem fuit mortalis corporis veritatem. Propter hoc fortassis melius est ut neutrum diffinire praesumamus, quamvis tamen alterum fuisse credamus. Sic itaque non dicatur: hoc vel hoc fuit, quamvis tamen credatur
Abbreviated transcription (Latin):
co inuisibilit̾ sumebatur. et quod erat non ui¬
debat᷑. Si gͦ in eo quod dabat quod ipse erat
uidebatur. et in eo qđ dabatur. quod erat
ipse non uidebatur. et si in eo quod dabat
tenebat᷑. et crucifigebatur. et in eo quod daba¬
tur frangebat᷑ et non uidebatur. edebatur
et non corrumpebatur. quid miraris si in eo
qđ dabat mortał dicitur. et in eo qđ dabat᷑
immortalis et ĩpassibilis fuisse predicatur :
Hec tam̃ si dicta sint ut nemini in eo qđ latet¬

Expanded text:
co invisibiliter sumebatur, et quod erat non vico invisibiliter sumebatur, et quod erat non videbatur. Si ergo in eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur quod erat ipse non videbatur; et si in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur; et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpebatur, quid miraris si in eo quod dabat mortalis dicitur, et in eo quod dabatur immortalis et impassibilis fuisse praedicatur? Haec tantum sic dicta sint, ut nemini in eo quod late
Abbreviated transcription (Latin):
seđm tempꝰ aliqͣndo exparte disposuit. et it̃m
cum tempꝰ postulabat assumpsit: mirum ẽ
si dicitur aliqͣndo ꝓ causa et ratione temꝑis
scđ̾m aliquid et totam deposuisse. in qua tam̃
adhuc cum tempꝰ postulabat passurus. fuit :
Si gͦ hoc eẽ potuit ut ipse se ipsum manib gesta¬
ret. et discipłis sine corruptione sui edendum
distribueret. et tamen ipse qui dedit et qui da¬
batur. qui portauit et qͥ portabatur idem eẽt:
quid mirũ ẽ fi dicit᷑ quia ipse in eo quod dabat
martalis fuit. et in eo qđ dabat᷑ immortalis
fuit. et tam̃ ipse qui mortalis dabat. et qui mor-¬
talis dabatur. non dico s unus ipse fuit. Quomͦ
enim immortał ñ dabat᷑. qui inuisibilit̃ sume¬
batur. et incorruptibilit̃ manducabat᷑. Inisi¬
bilit̃ sumebat᷑. quantũ ad formam dico ꝓpͥam
corꝑis sui. non quantũ ad spẽm sacram̃ti sui.
Inui sibilit̃ enim sumebat᷑ quia in eo quod

Expanded text:
secundum tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum secundum tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum cum tempus postulabat, assumpsit, mirum est si dicitur aliquando pro causa et ratione temporis, secundum aliquod, et totam deposuisse, in qua tamen adhuc, cum tempus postulabat, passurus fuit. Si ergo hoc esse potuit ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edendum distribuit, et tamen ipse qui dedit et qui dabatur, qui portavit et qui portabatur, idem esse, quid mirum est si dicitur quia ipse in eo quod dabat mortalis fuit, et in eo quod dabatur immortalis fuit, et tamen ipse qui mortalis dabat, et qui immortalis dabatur, non duo, sed unus fuit ipse. Quomodo enim immortalis non dabat qui invisibiliter sumebatur, et incorruptibiliter manducabatur? Invisibiliter sumebatur, quantum ad formam dico propriam corporis sui, non quantum ad speciem sacramenti sui. Invisibiliter enim sumebatur quia in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut iterum demonstraret quia uoluntate non
necessitate mortalitatẽ ec passibilitatẽ ferebat.
non sustinuit ut precipitaretur. Cum eẽt du¬
cendꝰ teneri se pacient̃ tolerabat: cum autẽ
ẽẽ precipitandus. potent̃ ꝑ mediũ illoꝵ trau
siens ibat. Quantum uoluit tenebatur. et qͣn¬
tum uoluit non tenebatur. Quantũ uoluit
et quando uoluit. naturã mortalitatis admi¬
sit: quantũ autẽ eam sustinere noluit. et qͣti¬
do noluit eandem a se potestatẽ remouit.
Transiens inquit ꝑ mediũ illoꝵ ibat. Nunqͥd
putas qđ xp̃c luctando se de manib inimico¬
rum subtraxerit cum ab eis teneret᷑. ut tran¬
siens lib̾ ꝑ medium illoꝵ iret: Ergo fortitu¬
do corꝑis sola in eo laudanda ẽ non uirtꝰ dit̾a¬
tis : Non ita conuenit. S exhibuit se qualẽ
uoluit. admittens ad se ex eo quod sponte por¬
tabat quantum uoluit. Si gͦ ap̃c naturam
mortalitatis sod̾m rationẽ dispensationis diu¬
nȩ. pͥusquã eam ꝑhenuit̃ uieturꝰ exueret.

Expanded text:
ut iterum demonstraret, quod voluntate non necessitate mortalitatem et passibilitatem ferebat, non sustinuit ut praecipitaretur. Cum esset ducendus, teneri se patienter tolerabat. Cum autem esset praecipitandus, potenter per medium illorum transibat. Quando voluit tenebatur, et quando voluit non tenebatur. Quantum voluit et quando voluit naturam mortalitatis admisit. Quantum autem eam sustinere noluit, et quando noluit, eamdam a se potestate removit. Transiens, inquit, per medium illorum ibat . Nunquid putas quod Christus luctando se de manibus inimicorum subtraxerit, cum ab eis teneretur ut transiens liber per medium illorum iret? Ergo fortitudo corporis sola in eo laudanda est, non virtus Deitatis? Non ita convenit, sed exhibuit se qualem voluit admittens ad se, ex eo quod sponte portabat quantum voluit. Si ergo Christus naturam mortalitatis secundum rationem dispensationis divinae, priusquam eam, perenniter victurus exueret,
Abbreviated transcription (Latin):
non cernit᷑. Hidetur enim species panis et ui¬
ni: et substantia panis et uinini non creditur.
ereditur autem sub̾a corꝑis et sanguinis xp̃i.
et tam̃ species non cernitur. Quod qͦ uidet̾
scdm spẽm: sacram̃tum ẽ illius et imago

Expanded text:
non cernitur; videtur enim species panis et vinon cernitur; videtur enim species panis et vini, et substantia panis et vini non creditur; creditur autem substantia corporis et sanguinis Christi et tamen species non cernitur. Quod ergo videtur secundum speciem sacramentum e
Abbreviated transcription (Latin):
am cum unum sit sacram̃. tria ibi
discreta ꝓponuntur. species uidelicet
uisibilis. et u̾itas corꝑis. et uirtꝰ gr̃ȩ
spualis. Aliud est enĩ uisibilis spẽs quȩ uisibi¬
lit̃ cernit᷑: aliud ẽ ueritas corꝑis et sanguinis
quȩ sub uisibili sp̃e iniusibilit̃ creditur. atq
aliud gr̃a sp̃uaus quȩ eum corꝑe et sanguine
inuisibilit̃ et spiritalit̃ ꝑcipitur. Quod enim
uidemus: species est panis et uini. Quod
autem sub specie illa credimus. uerum corpꝰ
in cruce et qui fluxit de latere. Nec ꝑ panẽ
et uinum corpus et sanguinẽ tantum signi¬
ficari credimus : s sub sp̃e panis et uini uerũ
corpus et uerum sanguinem conseerari. et
speciem quidem uisibilem sacram̃tiun eẽ ai
corꝑis et ueri sanguinis. corpus autem et san¬
gumẽ sacram̃tum eẽ gr̃ȩ spiritualis. et quẽ¬
admodũ species illic cernitur: cuius res uel
substantia ibi eẽ non creditur. sic res ibi uera¬
citer et sub̾alit̃ presens creditur. cuiꝰ species

Expanded text:
am, cum unum sit sacramentum, tria ibi discreta proponuntur, species scilicet visibilis, et veritas corporis, et virtus gratiae spiritualis. Aliud est enim visibilis species, quae visibiliter cernitur. Aliud est veritas corporis et sanguinis, quae sub vialiud gratia spiritualis quae cum corpore et sanguine invisibiliter et spiritualiter percipitur. Quod enim videmus, species est panis et vini; quod autem sub specie illa credimus, verum corpusin cruce, et qui fluxit de latere. Nec per panem et vinum corpus et sanguinem tantum significari credimus; sed sub specie panis et vini verum corpus et verum sanguinem consecrari, et speciem quidem visibilem sacramentum esse veri corporis et veri sanguinis; corpus autem et sanguinem sacramentum esse gratiae spiritualis. Et quemadmodum species illic cernitur, cujus res vel substantia ibi esse non creditur; sic res ibi veraciter et substantialiter praesens creditur, cujus species
Abbreviated transcription (Latin):
ollitur ex ocłis lapis extollendus hienȩ.
Dicitur hena. quẽ ueteres sicredẽ dignũ
Fatidicum nuinen memorant iuferre gerenti.
Quo queat imbutꝰ precełe quequȩ futura.
Sub lingua loto si coutineatur in ore.

Expanded text:
ollitur ex oculis lapis extollendus Hyaene, Dictus Hyaena quam veteres si credere dignum Fatidicum numen memorant inferre gerenti, 1671-72 Quo queat imbutus praedicere quaeque futura Sub lingua toto si contineatur in ore.
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. s cum mora et grauitate inchoarent᷑.
ne uelut aliena et pret̃ rem aliunde inducta
subito putarent᷑. Illa qͥ dimissa sunt ñ ꝓiecta.
et ista instituta sunt non ufurpata: ut diuini
consilii auctoritas uͥq seruaretur. et humana
causatio ne diuina oꝑa rep̃hende auderet ad¬
moneretur. Quanuis gͦ in passione xp̃i ꝑ quam
consũmata sunt omnia ueteris figurȩ status finẽ
acceꝑat. et noui constitutio sacram̃ti exordium:
et pͥus tamñ aliquanto tempore et noua inchoata
sunt ad confuetudinẽ. et uetera pꝰmodum aliqͣn¬
diu tolerata sedm dispensationẽ. Simul gͦ fuerũt
utraq tempore illo. siue ante passionẽ siue post.
ab eo quando inchoata sunt noua. donec pꝰmodũ
uet̾a funt int̃dicta. Et in isto medio tempore qđ
fuit baptismꝰ cũ circuncisione ab inchoatione
sua usq ad passionẽ. xp̃i: hoc fuit circuncisio cum
baptismo pꝰ passionẽ xp̃i usq ad illud tempus qͦ

Expanded text:
rentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, rentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur, ne velut aliena et praeter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta; et ista instituta sunt, non usurpata, ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio ne divina opera reprehendere auderet, admoneretur. Quamvis ergo in passione Christi per quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione ab inchoatione sua usque ad passionem Christi, hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem Christi usque ad illud tempus quo
Abbreviated transcription (Latin):
tismi ex eo cepisse putant. quo ioħs maqua bap¬
tizare cepit. predicans baptizaturũ in sp̃u. Alii
in passione xp̃i quando dixit consũmatũ. omnia
ueteris testam̃ti sacram̃ta finẽ accepisse. et noui
exordiũ putant. Cõmodiꝰ autẽ uidetur. ut dica
tudine ab horreret. in usũ ꝓductum. nouissime
autẽ qñ in uniuersum predicatores baptuare
missi sc̃. generalit institutũ. Primum enĩ ante
baptismũ cͥcuncisio sola statum habuit. et susci¬
piebatur ad iustificationẽ sine baptisino. NIouis¬
sune autẽ nc̃ pꝰ cͥcinicisionẽ solus baptismus sta¬
baptismus simul cucurrerunt. aliud. id ẽ cͥcũci¬
sio ut fimretur. aliud. id ẽ baptism ut confirma¬
retur. Oporcet enim ut et illa quȩ finienda eraut.
nequaquã subito uł p̃cipitant᷑. s paulatĩ et qͣsi
cũ quadã reuerentia dimitterent᷑. ut ostenden¬
tur bona fuisse temꝑe suo: et similit̃ quȩ inci¬
pienda erant. ñ subito in auctoritatẽ assume¬

Expanded text:
tismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, quando dixit: « Consummatum est , » omnia Veteri Testamenti sacramenta finem accepisse, et Novi exordium putant. Commodius autem videtur ut dicamtudine abhorreret in usum productum; novissime autem, quando in universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autebaptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus stabaptismus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempienda erant non subito in auctoritatem assume
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ baptismi. ex quo deinceps licitum
non fuit illud neglige̾. quando illud sus¬
ciꝑe debitum fuit. Et sunt quidẽ suꝑ hoc diu̾se
pluriũ estimationes. Alii dicunt ex eo institutũ
baptisma. quo xp̃c nichodemo nocte ad se ueni¬
enti. modum noue regenerationis insinuans ait.
Nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua et spu sc̃õ: ñ potest
uide regnũ dei. Aui dicunt institutionẽ baptismi
ex eo cepisse. quo xp̃c pꝰ refurrectionẽ suam in celũ
ascensurꝰ discipłos ad predicandum misit diceus.¬

Expanded text:
sacramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium aestimationes. Alii dicunt ex eo institutum baptismum quod Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans ait: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest videre regnum Dei . » Alii dicunt institutionem baptismi ex eo incoepisse quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
ebatur ad salutẽ. et tam̃ etiã time cͥcuncisio sine
ꝑicło salutis non contẽpnebat᷑ ab his quib finis
eiꝰ nondũ manifestabatur. Post qͣm autẽ dictum ẽ.
non pot̾at errcuncisio ad salutẽ ꝑcipi: fic̃ pͥus post¬
qͣm dictũ fuerat. masculus cuiꝰ caro prepueii cir¬
cuncisa non fuerit. ꝑibit anima illa de popło suo.
non potuit cͥcuncisio ab his diitaxat quibus
imuncta fuerat. sine ꝑicło salutis contempni. Rur¬
sum quẽadinodũ in pͥncipio baptismꝰ a ioħe scd̾m
solum sacram̃tum dabat᷑. ut hi qui baptiz andi usũ
non nouerant erudirent᷑ : sic in nouissimo aqͥbꝰ¬
dam fidelib cͥcuncisio dispensatorie scdm solum
sacram̃tũ suscipiebat᷑. ne hi qui cͥcuncidi consue¬
uerant scandalizarentur.

Expanded text:
tamen tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum manifestabatur. Postquam autem dictum est:non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi consueverant scandalizarentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dam uͦ fraudulent̃. aut auiris suis seꝑa¬
rentur. ꝓpͥos filios coram ep̃is ad confirmandũ
tenuisse. Unde nos dignũ duximus ut si qua
coram ep̃o tenuerit ad confirmandum. ꝓpt̃
uat penitentiã agat: a uiro tam̃ suo non
separetur.

Expanded text:
dam vero fradulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confirmandum tenuisse. Unde nos dignum duximus ut si qua  episcopo tenuerit ad confirmandum, propter vat, poenitentiam agat; tamen a viro suo non separetur.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apłe quecunq facitis: in nomine dñi
facite. Non autem conueniens est ut intelliga¬
mus apłm precepisse quod in omnib oꝑib
ñris u̾ba ꝓferremus. s ut in omnib operib̾
nr̃is fidem rectam teueremus. Ille enim in
nomine dñi omnia quȩ facit oꝑatur. qui
ꝑ rectã fidem agnoseit se. nec sine illo aliqͥd
boni posse facere: et si quid fecerit laudabile.
extra illum głari non deb̾e. Qui fideliter
in omni oꝑe suo. et ante factum auxilium
querit ab illo. et post factum totum quod
oꝑatus ẽ bonum ad laudem et głam eius con¬
uͭtit. Sic gͦ omnia quȩ facimus sola fide etiã
sine ꝓlatione u̾boꝵ in nomine dñi recte
Nam ipsa uerba aliquando sacramenta ft̃.
quȩ tamen ex aliis u̾bis scĩficationẽ non ae¬
cipiunt. Nullum tam̃ sacram̃tũ sine illo
u̾bo scĩficatur. quod siue sola fide. siue et
side et ꝓlatione uerboꝵ inuocatum: om¬

Expanded text:
inquit Apostolus, quae cunque facitis, in nomine Domini inquit Apostolus, quae cunque facitis, in nomine Domini facite . Non autem consequens est ut intelligamus Apostolum praecepisse, quod in omnibus operibus nostris verba proferremus, sed ut in omnibus operibus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxilium quaerit, et post factum totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte Nam ipsa verba aliquando sacramenta sunt, quae tamen ex aliis verbis sanctificationem non accipiunt. Nullum tamen sacramentum sine illo verbo sanctificatur, quod sive sola fide, sive ex fide, et prolatione verbo
Abbreviated transcription (Latin):
unt quȩdam sacram̃ta in eccłia. in
quib et si pͥncipaut̃ salus non constet.
tam̃ salus ex eis augetur. in quantũ
deuotio exercetur. Hȩc licet omnia in p̃senti
enumerari non possint. quędam tam̃ int̃¬
mittere non oportet. ꝓ exemplo uniu̾sorũ.
Ex his qͥ sacram̃ttis alia constant in rebus.
qualia sunt aqua asꝑsionis. susceptio cine¬
ris. benedictio ramorum et cereorum. et cet̃a
auia. Aua constant in factis: qualia funt sig¬
naculum crucis. exsufflatio exorcizationis.
expansio manuũ. incuruatio genuũ et alia
euismodi. Alia in dictis constant. sicut ẽ tͥni¬
tatis inuocatio. et quecumq in hunc modũ.
hec autẽ omnia ꝑu̾bum dĩ scĩsicantur. siue
ꝑ ꝓlationẽ uerborum diuina uirtute in¬
uocata scĩficentur. siue sola fioe exhibita ꝑ
eandem diuinam uirtutẽ scĩficationis effec¬
tum accipiant: Ubi enim uera fides est.
uerbum dĩ deesse non potest. quia ipsũ
u̾bum fide concipitur. et ꝑ fidẽ oꝑatur. Dĩa

Expanded text:
unt quaedam sacramenta in Ecclesia in quibus etsi principaliter salus non constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorum et cereorum, et caetera talia. Alia autem constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantur sive per prolationem verborum divina vocata sanctificentur, sive sola fide exhibita per eamdem divinam virtutem sanctificationis effectum accipiant. Ubi enim vera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide concipitur, et per fidem operatur. Omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i et cardinales presbiteri sandatiis.
quę calciam̃ta sunt predicatorum. ha
loca ꝑforato. quia gressus predicatoris et subtꝰ
muniti eẽ debent. ne t̾renis polluantur: et
desuꝑ aꝑti ut ad celestia cognoscenda reuelen¬
tur. Quod autẽ locis quibdam aꝑiuntur.
hoc significat quod euangłica predicatio nec
omnib reuelari debet. nec ab omnibꝰ ab scondi
sicut scriptũ ẽ. Uob̾ datũ ẽ nosse mistertum
regni dĩ. ceteris autẽ in paraboł. liuc quippe
sandalia aꝑiuntur. uͥ misteria regni dĩ cognos¬
cuntur. Prius autẽ qͣm sandalia in pedib assu-¬
mant. induuntur caligis bissinis uł lineis.
usq ad genua ꝓtensis. et ibidẽ constrictis. ꝑ qͦa
significatur quod rectos gressus debent facere
pedib suis. et genua debilia id ẽ negligentiis
resoluta roborare. et sic ad p̃dicandum eugłm

Expanded text:
pi et cardinales presbyteri sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habloca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc significat quod evangelica praedicatio nec omnibus revelari debet, nec ab omnibus abscondi, sicut scriptum est: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis . Illic quippe sandalia aperiuntur, ubi mysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roborare, et sic ad praedicandum Evan
Abbreviated transcription (Latin):
stimoniũ isaie ꝓpħȩ dicentis. Posusti ꝓfunditni
maris uiam: ut trausirent lib̾ati. Uiam quippe
xp̃c in ꝓfinidum maris posuit: quando in infernum
descendens scĩs iter ad celos reu̾tendi monstrauit.
Sc̃ĩ ex tempore resurrectionis xp̃i statun ut de cor¬
ꝑe exeunt. mox ad cȩlestem habitationem ascendunt:
quod antiquis patribꝰ non dabatur. Nam ante aduen¬
tum saluatoris quamqͣui sine pena supplicii. tam̃
non in celo s in infernum scoꝵ animȩ tenebantur.
ꝓ quibꝰ absoluendis dñs in infernum descendit. xp̃e
in cęlum ascendens. discessit quidem carne: s presens
ẽ maiestate. scđm illud quod ait. Ecce ego uob̾eum sũ¬

Expanded text:
stimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum stimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum descendiin coelum ascendens discessit quidem carne, 152 sed praesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscum su
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iuste tenuit amisit: quia iitiste redemptorẽ
nr̃m occidit. Iuusus ẽ diaboliis morte dñi: quasi aui
Nam ostensa xp̃c suȩ caruis mortalitate quam int̾ĩ¬
dam ille appetebat. abscondit diuinitatẽ ut laqueo
eũ uelut auem inꝓuidam. prudenti in retiret deci¬
pulȩ. Nam si in nos xp̃c non occidetur: homo diabolo
ad dictus. ꝑ preuaricationẽ. non absolueretur. Dia¬
bolus dum in xp̃o carnẽ humanitatis inspexit quȩ
patebat quasi hamo diuinitatis eius captus est
qui latebat. Est enim in xp̃o hamꝰ diuinitas: esea
autem caro. liea genealogia quȩ ex euglio recitat᷑.¬
Caput xp̃i deus. Et lucas lineam generationis xpisti
ab inus ad summã contexens: inchoat a ioseph. Et con¬
summat in dñi dum dicit. Qui fuit heli. et ꝑficiens
liueam generis. dicit. Qui fuit dei. Idcireo dñs in infer¬
num desceudit: ut his qui ab eo non penaliter deci¬
nebantur uiam aꝑiret reu̾tendi ad cȩlos: scđm te¬

Expanded text:
quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occideretur, homo diabolo addictus per praevaricationem non absolveretur. 151 14. Diabolus dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi homo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evangelio recitatuChristi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum te
Abbreviated transcription (Latin):
mi ad conspiciendam uerbi ȩt̃nitatẽ faccum ẽ ipsum
uerbum caro. ut enutriti ꝑ carnem fortioresq effect.
cibum solidum id est uerũ dm̃ cum patre sempiternũ
contemplando ut augłi sacientur. Prima dei dona eẽ
qua nos nob̃ eẽ reos ostendit: qui duni iaceremus sub
reatu culpȩ. uistos nos eẽ credebamus. Uenit patefecit
uulinus. composuit semet ipsum: et de sua morte nob̾
medicinã aptauit. ut non esset ostensor tautum uul¬
nescierit diabolus: sciuit tam̃ qđ ꝓ saluatione
hominum xp̃c aduenit. S quia sua idem nos mor¬
te redimeret ignorauit: unde et eum occidit.
Nam si ille xp̃m ꝑ mortẽ redi mere humanum
genꝰ scisset: non eum utiq ꝑemisset. Qđ nouerit
diabolꝰ ꝓ salute humani generis xp̃m uenisse: euan¬
gelii testimonio docetur. Quem ut uidit: cognos¬
cendo ꝑtimuit dicens. Quid nob et tibi fili dei: ue
interfecit. qui nichil peccati admiserat. Ideoq qͦs

Expanded text:
mi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum mi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulnescierit diabolus, scivit tamen quod pro salutatione hominum Christus advenit, sed quod sua idem nos morte redimeret ignoravit; unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, cognoscendo pertimuit, dicens: « Quid nobis et tibi, Fili Dei? Veinterfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sit ex uirgine. S ipse eternus ex patre. ipse¬
ñ tam̃ alius ex patre. aliꝰ ex uigine
Ipse de patre sine matre: ipse de matre sine patre. Ipse
conditoris templum: ipse conditor templi. Ipse auecor
oꝑis: ipse opus auctoris. Manens unus de utroq et in
utraq natura. Nec naturarũ copulatione confusus-
nec naturarum distinctione gemuinatꝰ. ldõ ds̃ in ho¬
mine uenit: quia ꝑ se ipsum ab hominibꝰ cognosci ñ
potuit. S unde nob̃ consuluit. inde despectionem
tulit: quia infirmitatẽ quam ꝓ nob̃ suscepit. homo
suꝑbꝰ despexit. Ob hoc gͦ infirma et stulta mundi ele¬
git: ut forti᷑a et sapientiora ꝑ que non agnoscebat᷑
confundet. Sic̃ cibum fortem inualidus infans caꝑe
non potest. nisi a matre prius editꝰ in lactis suecum
u̾tatur: ut qđ in cibo non potuit uti sugendo. po¬
tecur in lacte ꝑ carnem: ita et nos dum eẽmul infir¬

Expanded text:
aliud ex Virgine, sed ipse est aeternus ex Patre, ipsealiud ex Virgine, sed ipse est aeternus ex Patre, ipsen tamen alius ex Patre, alius ex Virginipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infir
Abbreviated transcription (Latin):
nis non intelligentia mentis ẽ . xiiii.
ne preterita sit si desut. et ne unꝑfeeta si adhue
fic. S sit ecerna. sit et ꝑfecta: quatenus in ea
natiuitate et etnitas et ꝑfeccio habeat. Ex utero uir¬
ginis minor dicitur patre xp̃c: uidelicet iuxta huma¬
nani assumptionem. non uixta diuinitatẽ. Xp̃c infer
Xp̃e nforma serui. ꝓpt̃ conceptionis excellentiam dũs
ẽ hominum: quia et si suscepit carnen. ñ tam̃ ex car¬
nis libidinosa contagione. Mediator dei atq honui¬
in deitate est: s in utraq natura idem unus ẽ. Nec
puriis homo concept᷑ ẽ. nec purus homo editꝰ ẽ. nec
postea meritũ ut deus eẽt accepit. S deus manente
u̾bo incõmitabili eẽntia quȩ illi cum patre et spũ scõ
est coeterna: assiupsit carnem ꝓ salute humana. in
qua et impassibilis pati. et iminortalis mori. et ȩt̃nus
ante scła temporalis possit ostendi. Mediator dĩ atq

Expanded text:
is, non intelligentia mentis est. CAPUT Xis, non intelligentia mentis est. CAPUT Xne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor dicitur Patre Christus, videlicet juxta humanam assumptionem, non juxta divinitatem. 3. Christus et stus in forma servi, propter conceptionis excellentiam, Dominus est omnium, quia etsi suscepit carnem, non tamen ex carnis libidinosa contagione. 4. Mediator Dei et homiin deitate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed Deus Verbum, manente incommutabili essentia, quae illi cum Patre, et Spiritu sancto, est coaeterna, assumpsit carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula tempora
Abbreviated transcription (Latin):
Quia motum quem gerunt mente: nondum posst̃
explere moꝑe. Ac ꝑ hoc in illis ȩtas ẽ inbecillis: non
antmꝰ. Ad nutum enim uoluntatis nondũ obtempe
rat alis fragilitas corꝑis: nec de oꝑe nocere possunt.
sic̃ cogitatione mouent᷑. Ex causa uocabulum sortita
ẽ cogitatio. Cogendo enim animũ reminisci quod
memoriȩ cõmendatum ẽ: dicitur cogitatio. Rerumn
oniniũ thesaur᷑ : memoria ẽ. Ipsa enim: custos rebus
inuentis. ipsa cogitatis. De qua ad liquidum difficile ẽ
aliquẽ disputare: quia grandis eiꝰ ꝑplexitas ẽ et ani¬
mus ipsa ẽ. Iinago asensibꝰ corꝑis remota. sue speciei
similitudinem relinquit in memoria. Beatitudinẽ
autem non ꝑunagines sic̃ cȩcera: s sic̃ gaudium sine
imagine reminiscimur. Dum obliuionem memoratu
moriam. Nullum autem animalis irrationalis intel¬
lectũ ineẽ: nͥ homini tantũ p̃dito ratione. Ceteris
enim: in ipsa qualitate considerationis suȩ. sensus car

Expanded text:
quia motum quem gerunt mente nondum possunt quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondlitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, moriam, nullum autem animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carn
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ et loco et merito his uniu̾sis sensibꝰ suꝑfertuR.
In arce enĩ capitis constitutꝰ: qđ illi corꝑalit̾ non attin¬
gunt. iste intellectualit̃ contuetur. ampliꝰ excellit ocu¬
ꝑtinent sensus. uide dicamus ueluti cũ dicimus. Uide
quomͦ sonat. uide qͦmͦ sapit: Sic et cȩtera. Quẽ admo¬
dũ oculus. itãlanimus cetera uidet. s se non intuetur.
Auarum enim rerũ origines. species. et magnitudiues
ꝑspicit. De se autẽ tanta ueri ignorantia inficitur.
ut in his omnib nichil certiꝰ contempletur. Homo
quid miraris s derum altitudinem et maris ꝓfun¬
ditatem: Animi tui abyssum intra et mirare si potes.
Multa cogitantes sine sensu carnis. et sine imagiubꝰ
uiuis. animo tantũ cernentes intuenur: memoriãq
mente sibi eas fingente tenemꝰ. Multa quoq intelli¬
gius sensu: quȩ lingua explere non possumus.
Innoxios eẽ infantes oꝑe: non ẽẽ in noxios cogitatiõe.

Expanded text:
autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit ocupertinent sensus, 'vide' dicamus; veluti cum dicimus: 'Vide quomodo sonat,' 'vide quomodo sapit,' sic et cetera. Auddum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris profunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione,
Abbreviated transcription (Latin):
er sensus carnis morb inrepit menti. Unde
suum inintroitu portarum hierłm. Regna aquilonis
uicia sunt. Quȩ sedes suas in portis ponunt: quia ꝑsenfꝰ
audiendo. attrectando. gustando. atq tangendõ. un¬
de et alibi dicitur. Intrauit mors ꝑ fenestras nr̃as: et
alibi. Extranei ingrediebantur ꝑportas eus: et suꝑ
iureppunt. Non uirtute. non sensu corꝑis: s ratione
mentis excellimus animalib cȩteris ꝓ rebꝰ corporeis
utendis sufficit sensus carnis: non ꝓ spiritalib capi¬
endis. Inlecti autẽ homines usu corporerum rerum.
rerumt: nichil putant alit ẽẽ nisi preter quam car¬
nis sensu concipiunt. Sic̃ precellunt sibi corporei
sensus diuersitate locoꝵ: ita sibimet et uirtute scien¬
di precellunt. Nam prestantior ẽ odorat᷑ sapors: et
positione loci et senciendi longinquitate. Sic aures:
odoratu. Longius enim audimꝰ: qͣm odoramꝰ. Sie
ocłi auribꝰ. Longius enĩ iudemꝰ: qͣm audiam᷑. Animꝰ

Expanded text:
er sensus carnis morbus irrepit mentis. Undesuum in introitu portarum Jerusalem . Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt, quando per sensus audiendo, attrectando, gustando, atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: Extranei ingrediebantur per portas ejus, et super carnis. 1. Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus
Abbreviated transcription (Latin):
dendo consulere. Ut uere sit ittile hoc potestatis
insigne. et dono dei ꝓtuitione utantur mem¬
broꝵ xp̃i. Membra quippe xp̃i: fideles sunt popłi.
Quos dum ea potestate qm accipiunt optiie regũt:
bonam utiq uicissitudinẽ dõ largitori restituunt.
Bonꝰ rex faciliꝰ adiusticiam adelicto regreditur.
qmͣ de iusticia adelicto tranffertur: ut noueris
hic eẽ casum illuc ꝓpositum. In ꝓposito eiꝰ eẽ debet:
nunqͣm egredi aueritate. Quod si casu titubare
contigerit: mox resurgere satagat.

Expanded text:
dendo consulere, ut vere sit utile hoc potestatis dendo consulere, ut vere sit utile hoc potestatis insigne, et dono Dei pro tutione utantur membrorum Christi. Membra quippe Christi fideles sunt populi, quos dum ea potestate, quam accipiunt, optime regunt, bonam utique vicissitudinem Deo largitori restituunt. 4. Bonus rex facilius ad justitiam a delicto regreditur quam de justitia ad delictum transfertur, ut noveris hic esse casum, illic propositum. In proposito ejus esse debet nunquam egredi a veritate. Quod si casu titubare contigerit, mox resurgere. CAPUT