comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Patruus testõ.frĩs filio tutor
datus cum ĩ ytaliam domicili¬
um hr̃et.tam ytalicarum rerũ
quam ꝓũitialium administra¬
tionẽ suscepit. atq ita peciũã
exuenͣditõib rome refectam
in ꝓũitiam traiecit ⁊ inkalen¬
darium pupilli ꝯutit. Tutor

Expanded text:
Patruus testamento fratris filio tutor Patruus testamento fratris filio tutor datus cum in Italia domicilium haberet, tam Italicarum rerum quam provincialium administrationem suscepit atque ita pecuniam ex venditionibus Romae refectam in provinciam traiecit et in calendarium pupilli convertit: tutor
Abbreviated transcription (Latin):
lam in ytalia suscepissẽt. ¶Ad¬
u̾sus tutorem qui pupillum
hrditate patris abstimũt. ac¬
tionem denegari non oportet
c̃clitori qui cum ⁊p̃o tutore ꝯ̃¬
xit. Quãuis tutor pecunia
inrem impubis u̾teret. ¶u¬
ratores adolescentis mutui
ꝑĩculi gr̃a cautiones inuicẽ
sibi p̃buerũt ⁊ ineamrem pi¬
gnora dederut. cumoffitio de¬
poĩto. soluendo fuissent.irritã
cautionem eẽ fcãm. ⁊ pignoi̾s
m̃culum solutum apparuit.¬
¶Tutor datus.adu̾sus ip̃am c̾a¬
tionem ꝓuocauit.hr̃s eĩ poste¬
a uictus p̃teriti tp̃ris piculu
pr̃abit. quia nõ uidetur leuis
culpa. ꝯͣ iuris auctoritatezamã¬
datum tutele offitium detrac¬
tare. ¶Rerum ꝓuintialium
tutores anĩrbe cãs appellatio¬
nis impub̾um agentes reru
ytalicarum cũratores ut mm¬
puberib ꝯstituãtur. ad offitiũ
suum reuocare debent. alioqn
si prius inꝓiuũtiam redierũt.
dolum aut culpam eorum in
ea quo ꝑte recte uidex ꝯneiet.

Expanded text:
lam in Italia suscepissent. Aduersus tutorem, qui pupillum hereditat‹e› patris abstinuit, actionem denegari non oportet creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamuis tutor pecuniam in rem impuberis uerteret. Curatores adulescentis mutui periculi gratia cautionem inuicem sibi praebuerugnora dederunt: cum officio deposito soluendo fuissent, irritam cautionem esse factam et pignoris uinculum solutum apparuit.Tutor datus aduersus ipsam creationem prouocauit: heres eius postea uictus praeteriti temporis periculum praestabit, quia non uidetur leuis culpa contra iuris auctoritatem mandatum tutelae officium detrectare.Rerum prouincialium tutores in urbe causas appellationis impuberum agentes, rerum Italicarum curatores ut impuberibus constituantur, ad officium suum reuocare debent: alioquin si prius in prouinciam redierint, dolum aut culpam eorum in ea quoque parte recte iudex conveniet.
Abbreviated transcription (Latin):
Si plures tutelam nõ ad¬
mitustrauerĩt. ⁊ om̃s soluẽ¬
do sintutrum qr nulle partes
adminstrationis ĩueniunt᷑.
electiomi locus erit. an ut eiꝰde
pecunie debitores excipe debe¬
bunt ꝑiculi soçiẽtatẽ. Qd̾ ma¬
gis ratio suãdet. Si quidã ex
bis ydonei nõ sinͣt. honerabũ¬
tur sine dubiõ cͥet̾i. nec unq.
cum singłorum ꝯtumatia. pu¬
pillo dãpmim ĩ solidum dedit.
Unde q̃rendum ẽ anactiones
pupillus ei qui solus ꝯuenit᷑.

Expanded text:
Si plures tutelam non administrauerint et omnes soluendo sint, utrum, quia nullae partes administrationis inueniuntur, electioni locus erit an ut eiusdem pecuniae debitores excipere debebunt periculi societatem? quod magis ratio suadet.Si quidam ex his idonei non sint, onerabuntur sine dubio ceteri, nec inique, cum singulorum contumacia pupillo damnum in solidum dederit. Vnde quaerendum est, an actiones pupillus ei, qui solus convenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
placuit que post pub̾tatemi
administrãtur. si postĩor actꝰ
priori cohereat.n diuisus ꝓ¬
priamrationẽ bt̃. Inde descen¬
dit q̃o que uulgo cirea filium
famil. tractata e. qui tutor te¬
stam̃to datus post tutelam
gestam emancipatus ineodẽ
deeo quidem ꝙ post emãcipa¬
tionẽ gestum ẽansolidum ꝯ¬
ueniri possit. Dep̃terito aũt
siue peculium nõ sit ad ẽptu
siue adẽptum sit. mid ꝙ facẽ
possit Ꝙ si sũpioris tẽporis
noĩe patrem depeculio pupil¬
lus ꝯuerure malu̾it. annus ei
utilis ex quo tutele agiposse
cepit.ꝯputabitur. ne capiat᷑
pat̃ inducta totuis tp̃ris eã¬

Expanded text:
placuit, quae post pubertatem administrantur, si posterior actus priori cohaereat neque diuisus propriam rationem habet.Inde descendit quaestio, quae uolgo circa filium familias tractata est, qui tutor testamento datus post tutelam gestam emancipatus in eodemde eo quidem, quod post emancipationem gestum est, in solidum conueniri possit, de praeterito autem, siue peculium non sit ademptum siue ademptum sit, in id quod facere possit. quod si superioris temporis nomine patrem de peculio pupillus conuenire maluerit annus enim utilis ex quo tutela agi posse coepit computabitur: ne capiatur pater inducta totius temporis ca
Abbreviated transcription (Latin):
curatores qui tutelam ad se ne¬
gligentianõ trmstulerũt. in¬
tegram actionẽ retinet. neq
enm tutele iuditio ꝯsul̃tum
nidetur ꝙ alt̾ius offitii q̃rela
hũit ¶Tutor qui tutoris ydo¬
neum hr̃dem ꝯuenire pupilli
noĩe noluit. dĩpm uicarius sb̾¬
stituit᷑. Ut isqui nõ ydoneum
differri nõ oportet: qr frĩs ⁊ co¬
hr̃dis impubis. dẽintutelam
substineat. ¶Qd̃ depeculio ẜ¬
uiactoris quem adolescẽs p̾t¬
quam res suas administrare
cepit manumisit. ⁊ retinuit
aut rẽt̾ine̾ potuit.ĩ ratione rẽo¬
dendacuratori purdice accep¬
to ferẽtur.

Expanded text:
curatores, qui tutelam ad se neglegentia non transtulerunt, integram actionem retinet: neque enim tutelae iudicio consumptum uidetur, quod alterius officii querellam habuit.Tutor, qui tutoris idoneum heredem conuenire pupilli nomine noluit, damni uicarius substituitur, ut is, qui non idoneum differri non oportet, quod fratris et coheredis impuberis idem tutelam sustineat.Quod de peculio serui actoris, quem adulescens postquam res suas administrare coepit manumisit, ‹ret›inuit aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accepto feretur.
Abbreviated transcription (Latin):
abstinuit. usuras pr̃are nõd.
iũ etiam iustius uidetur mi¬
chi. eum ꝑquẽ non stetit. quo
minus ꝯuentus restitueret
tũtelam. ad pr̃ationẽ usura¬
rum nõ ꝯ̃p̾elli. Ulpianꝰ nõtͤat.
nõ sufficit obtulisse nisi ⁊ de¬
posuit obsignatam ĩ loco tuto
ris. nam puquum ẽ eum
numul amplius. inm̃t̾e ue¬
nit. tũ telam reposc̾e.⁊ usuãs
singuli tutores ꝓut quisq
gessit tutelam.nõ nũquaͣm
insolidum tenẽtur.dum ta¬
xat intra pub̾tatis tp̃ra locũ
b̃t. ñ etiam si post pub̾tate
Quero an curator pupillo.
datus.cum n inuentaria n
alia instrum̃ta a fideuissore
tutoris exibeant᷑. possit eun¬
dem fideuissorem ꝯuemre ex
stipulatione quãti pupilli:

Expanded text:
abstinuit, usuras praestare non debet quin etiam iustius mihi videtur eum per quem non stetit, quo minus conventus restitueret tutelam, ad praestationem usurarum non compelli. Ulpianus notat: non sufficit optulisse, nisi et deposuit obsignatam tuto in loco.ris: nam periniquum est eum, nos uel amplius in mentem uenit tutelam reposcere, etiam usinguli tutores, prout quisque gessit tutelam, nonnunquam in solidum tenentur, dumtaxat intra pubertatis tempora locum habet, non etiam si post pubertatemquaero, an curator pupillo datus, cum neque inuentaria neque alia instrumenta a fideiussore tutoris exhibeantdem fideiussorem conuenire ex stipulatione, quanti pupilli
Abbreviated transcription (Latin):
minuiss ⁊ corrupiss. p̃diss.
depossessore quoq furioso q̃ri
põt. siquid ne ĩ rerum natura:
eẽt. ꝑfurorẽ eius accidiss.Tu
quid p̃utas. põp. puto eum.
uere dicẽ. S qͣr cunctatus es
si soluento nõ sit tutor. cuius
dãpnum ẽẽ debeat. cum alioqu
elegantius dic̃ẽ pot̾it actioẽs
dum taxat quas hret cum tu¬
tore pupillus petitori hr̃dita¬
tis prandas ẽe. Sicuti hr̃s uł
bõrlum possõr. si nichil culpa:
eins factum sit. ueluti si defũ¬
dohr̃ditirio ni deiectus sit
aut ẜuus hr̃ditarius uulnera¬
tus abaliquo sit sine culpa.
possõris. niehil plus quam ac¬
tiones quas eo noĩe ht̃. prare
debeat. ⁊dem dicendum ẽ. ⁊ si
pcuratorem furiosi culpa uł
dolo quid aomissum fu̾it. Qyẽ¬
admodum siquis stipͦulatus
tutor ul curator fuiss aut uẽ¬
didiss rem br̃ditariam.Im.¬
pime aũt puto admittẽdu
qd̃ ꝑ furorem alicuiꝰ accidit .i
qũo sicaũ aliquo sine fc̃o ꝑsoẽ
id accidisset.
de auetoritate ⁊¬

Expanded text:
minuisset corrupisset perdidisset. de possessore quoque furioso quaeri potest, si quid ne in rerum natura esset, per furorem eius accidisset. tu quid putas?Pomponius: puto eum uere dicere. sed quare cunctatus es, si soluendo non sit tutor, cuius damnum esse debeat? cum alioquin elegantius dicere poterit actiones dumtaxat, quas haberet cum tutore pupillus, uen ditori hereditatis praestandas esse, sicuti heres uel bonorum possessor si nihil culpa eius factum sit ueluti si fundo hereditario ui deiectus sit aut seruus hereditarius uulneratus ab aliquo sit sine culpa possessoris, nihil plus quam actiones, quas eo nomine habet, praestare debeat. idem dicendum est et si per curatorem furiosi culpa uel dolo quid amissum fuerit, quemadmodum si quid stipulatus tutor uel curator fuisset aut uendidisset rem hereditariam. impune autem puto admittendum, quod per furorem alicuius accidit, quo modo si casu aliquo sine facto personae id accidisset. DE AUCTORITATE
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuo defendere exhac causa fi¬
dei ꝯmissariam lib̾tatem. Od
enimint̃ est suum ẜuuman
alienum tutorẽ scripͣsit. cum
pupilli fauore ⁊ publice utili¬
tatis assumpta lib̾tas sit ĩꝑ
sona eius qui tutor scriptꝰ est.
Põt igitur ⁊ huic fidei ꝯmissa¬
ria lib̾tas defendi. si uolũtas
aꝑtissime nõ refragetur.

Expanded text:
uo defendere ex hac causa fideicommissariam libertatem: quid enim interest, suum seruum an alienum tutorem scripserit, cum pupilli fauore et publicae utilitatis adsumpta libertas sit in persona eius, qui tutor scriptus est? potest igitur et huic fideicommissaria libertas defendi, si uoluntas apertissime non refragetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcessum ẽ adebitorib pupilli
pecunam exigere ut ip̃o uire
libentur non ⁊ don᷑are. uel q̃
dimimuendi cã cumhis tran¬
sigere.Et iõ eum qui minus
tutori soluit. apupillo ĩ reli¬
quum ꝯueniri posse.

Expanded text:
bitoribus pupilli pecuniam exigere, ut ipso iure liberentur, non etiam donare uel etiam deminuendi causa cum iis transigere: et ideo eum, qui minus tutori soluit, a pupillo in reliquum conueniri posse.
Abbreviated transcription (Latin):
quam bona fide exfundo ꝑcĩpi
potuit. exeo dequo pupillesit
obstrictus. quãtum depeculio
ẜui fuari possit. eidem tutori
fũdum titio uendidit. postea
agnita fraude mnintegrum re¬
stitutus in ponem induciuis¬
sus ẽ. Quero an cum exhacuẽ¬
ditione melior sactus non est.
neq ĩrem suam quicquam u̾¬
sum ꝓbet̾ur.p̃tium emptori
p̃tium fundi ab adolescente
uenũdati si rationib eius nõ
ꝓfuit nec quicquam de eo aiu
factisadolescentẽ honerãdur
non eẽ. Qui tam̃ abeodem e¬
difitioita auferri possũt. ut
infacie pristina .i. que fuit añ
uenditionẽ hedifitium ẽẽ pos¬
sitemptori auferre ꝑmitti o¬
porte̾. ¶Lutius titius cohr̃s
⁊ curator sororis sue cum eet
exciuitate ĩ qua usitatim eaͣt
ip̃os dños p̃diorum. nõ ꝯdu̾e¬
tores honera anonarum ⁊ cõ¬
tributionum tp̃ralium substi

Expanded text:
quam bona fide ex fundo percipi potuit, ex eo, de quo pupillae sit obstrictus, quantum ex peculio serui seruari possit, eidem tutori fundum Titio uendidit: postea adgnita fraude in integrum restitutus in possessionem induci iussus est: quaero, an, cum ex hac uenditione melior factus non est neque in rem suam quicquam uersum probetur, pretium emptori tium fundi ab adulescente venumdati, si rationibus eius non profuit nec quicquam de eo a iufactis adulescentem onerandum non esse: qui tamen ab eodem aedificio ita auferri possunt, ut in facie pristina, id est quae fuit ante venditionem, aedificium esse possit, emptori auferre permitti oportere. Lucius Titius coheres et curator sororis suae, cum eex ciuitate, in qua usitatum erat ipsos dominos praediorum, non conductores onera annonarum et contributionum temporari‹ar›um susti
Abbreviated transcription (Latin):
semp obẜuatam secutus ⁊ ip̃e
pcõi ⁊ indiuidua hr̃ditate ã¬
nonas p̃stitit. Quero an uira¬
tionib dandis opponi curato¬
ripossit. quia nõ recte propte
sororis tales impensas fecerat.
adulte imp̃utare exeã dequa:
q̃ritur. posse. ꝙ ip̃a sirem suam
amunstrasserrogare ꝯ̃pellet᷑.¬
¶Tutores duo post uenditionẽ
pupillariu rerum factampe¬
cumiã int̃ se diuisãt. post q̃ di¬
uisionẽ alt̾ eorum ĩ exiliui da¬
tus ẽ. durante tutela. q̃rebat᷑
anactore ꝯstituto cõtutor eĩ
ꝑtem pupillaris pecure pe¬
cere possit R. nõ posse.¬

Expanded text:
semper observatam secutus et ipse pro communi et individua hereditate annonas praestitit: quaero, an in rationibus dandis opponi curatori possit, quia non recte pro parte sororis tales impensas fecerat. adultae reputare ex causa de qua quaeritur posse, quod ipsa, si rem suam administraret, erogare compelle.Tutores duo post uenditionem pupillarium rerum factam pecuniam inter se diuiserant, post quam diuisionem alter eorum in exilium datus est durante tutela: quaerebatur, an actore constituto contutor eius partem pupillaris pecuniae percere possit, non posse
Abbreviated transcription (Latin):
re debemus etiam postum¬
is filus uł nepõtib.uł cet̃is
libeĩs licẽ parentib testam̃to
tutores dare. qui mõ mea cã
sũt ut si uiuo eonati fu̾int.ĩ
po̾tãte eius futuri sĩt. neq te¬
stam̃tum rupturi. Itẽ igno¬
rindum nõ ẽ eum qui filiu
in pot̾ate. ⁊ nepotẽ exeo eq ĩ
pot̾atem he̾bit. sinepoti tuto
rem dedit. ita recte dedisse ui¬
deri.si nepos post mortẽ eius
ĩpatris sui potestatẽ recasurꝰ
nõ sit. Ꝙ euenit si uiuo testa¬
tore filiũs inpot̾ate eĩ eẽ desie

Expanded text:
re debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui modo in ea causa sint, ut, si uiuo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sint neque testamentum rupturi. Item ignorandum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate hrem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testat
Abbreviated transcription (Latin):
ex die tutorem ded̾it. medio:
tp̃r alius tutor dãdu̾s ẽ. quã¬
us legittimũ tutorem pup¬
illus hãt. ¶ Sciedum ẽ emi z
quam diu testam̃taria tutela
spatur legittimã cessare. Et
si semel adtestam̃tarium de¬
uoluta sit tutela. dem̃ excusa¬
tus sit tutor testam̃tarius ad¬
huc dicimus ĩ locũ excusati
dãdumaõ adlegittimũ tuto¬
remredire tutelamił Ide dñis
⁊ si fũit remotus. nam hic id¬
circo abiit ut alius det̃¶Qḋ
ne.si duo plures ue fuĩnt tu¬
tores testam̃tarii ã locum eius
qui decesẜit. uel ĩ qutateᷤ ẽẽ de¬
sut. pot̾it dari alius/ cet̾um si
nullus suꝑsit uel ĩ cuitate
sit legittima tutela succedit.
testamento tutor dari nõ põt.
cause dãtur.

Expanded text:
medio tempore alius tutor dandus est, quamuis legitimum tuto rem pupillus habeat: sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare.Et si semel ad testamentarium deuoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus in locum excusati dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam.Idem dicimus et si fuerit remotus: nam et hic idcirco abit, ut alius detur. quod ne si duo pluresue fuerint tutores testamentarii, in locum eius, qui decessit uel in ciuitate esse desiit, poterit dari alius: ceterum si nullus supersit uel in ciuitate sit, legitima tutela succedit. testamento tutor dari non potestcausae datur.
Abbreviated transcription (Latin):
simul atqͣ aliquis hr̃s exti¬
terit. nam ⁊ ip̃e hr̃s tutor da¬
ri põt. ⁊ post mortẽ hr̃dis tu¬
stor recte dari põt.
tor ee põt. uel testõ. uł codiͣcill:¬
S  si subꝯditione fu̾it tutor
dat᷑us. deficiente ꝯditiõẽ tutõ
nõ erit. Tutorem aũt ĩ testo
acerto tp̃r.dare.⁊ usq adcer¬
tum t̾pe liceat. ⁊ sub ꝯditioe
toris datione. utrum leuissi¬
ma ꝯditio. an nouͦissima ut
in legato spectanda ẽ. ut pu¬
ta ita.titius cum pot̾it tutor
estotitius sinaius exasiaue¬
nerit tutor esto ⁊ iuł.xx. di

Expanded text:
simul atque aliquis heres exstitisset: nam et ipse heres tutor dari potest et post mortem heredis tutor recte dari potesttor esse potest uel testamento uel codicillis.Sed si sub condicione fuerit tutor datus, deficiente condicione tutor non erit.Tutorem autem et a certo tempore dare et usque ad certum tempus licetoris dationem utrum leuissima condicio an nouissima, ut in legato, spectanda est? ut puta 'Titius cum poterit tutor esto': 'Titius si nauis ex Asia uenerit tutor esto'. et I
Abbreviated transcription (Latin):
¶ estam̃to datos tutores
accipe debemus etiam eos qui
codicillis testõ ꝯfirmatis scͥp¬
ti sũt. S eos demũ testam̃to
datos accipe nos oportet qui
iure dati sunt.

Expanded text:
Testamento datos tutores accipere debemus etiam eos, qui codicillis testamento confirmatis scripti sunt.Sed eos demum testamento datos accipere nos oportet, qui iure dati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tris testõ datus ẽ tutor opor¬
tebit.cum apatre datus quã
ius minus uire datus sit. tñ
atur.uł ꝯmutata sit. Ueluti si
examico inimicus factus sit.¬
uł ex diuite paup̾ior effectꝰ sit.
ur dedisse. quia filu uel filie
appellatione filiorum ⁊ ip̃is tu¬
tores dati sit. urdendum. Et
magis ẽ. ut ip̃is quoq dati
uideĩtur. simõ lib̾os dixit. ce¬
terum si filios nõ ꝯtinebũt᷑.
alit̃ enum filu. alit̃ nepotes
appellant᷑/ plane si postumis
dedit. tam filu postumi quã

Expanded text:
tris testamento datus est tutor, oportebit, cum a patre datus, quamuis minus iure datus sit, tameatur, in eo mutata sit, ueluti si ex amico inimicus uel ex diuite pauperior effectus sit. ur dedisse, quia filiae appellatappellatione filiorum et ipsis tutores dati sint, uidendum. et magis est, ut ipsis quoque dati uideantur, si modo liberos dixit: ceterum si filios, non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si postumis dederit, tam filii postu
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. nt tutores diuisa ẽ tute¬
la ẽequitas que merum iuis cõ¬
pensationis inducit ꝓpt̃ oͥffĩ¬
tium ⁊ ꝑsonã agentis tutoi̾s
nõ differtur. Nam diuisio tu¬
tele que nõ uiris s uirisdictio¬
nis ẽ ⁊ modum administra¬
tioniᷤᷤ facit. ⁊ int̾ ip̃os locum ht̃.
nec expiricum pupillo uolen¬
tib obstare debet.
utorem quitutela ge¬
rit. sab. ⁊ cassius ꝓut gerit. in
uus institor diñce mercis uł
p̃positus debitis exigendisi
silib̾ is factus ĩ eodem actuꝑ
seueret. quamius tp̃r ẜuitutis
oblĩgui non potũit. p̃teriti

Expanded text:
utores diuisa tutela est: aequitas, quae merum ius compensationis inducit, propter officium et personam agentis tutoris non differtur: nam diuisio tutelae, quae non iuris, sed iurisdictionis est, modum administrationi facit et inter ipsos locum habet nec experiri cum pupillo uolentibus obstare debet.utorem, qui tutelam gerit, Sabinus et Cassius, prout gerit, in uus institor dominicae mercis uel praepositus debitis exigendis si liber factus in eodem actu perseueret, quamuis tempore seruitutis obligari non potuerit, praeteriti
Abbreviated transcription (Latin):
duci sortes. ex quarum uẜis. a¬
lim̃ta impubes defũcta. exper¬
sona testatricis sue płib debi¬
ta p̃stit̾it. Quesitum ẽ an sieas
deduxit. cauẽ debeat. defũctoꝵ
alm̃tariorum portiones. pro
mõ sortium se restituturum.
R. debere cauẽ. ¶Post adita
hr̃ditatem trienmo exacto le¬
gatarus hr̃s legem fal. oppoĩt.
id circo ꝙ administrauit tute¬
las testator quarum rationõ¬
dum reddita sit.⁊ ꝙ neget tm̃
redigi exnoĩb posse. quãtu ĩ
cautionẽ deductumẽ. Quesi¬
tum ẽ anrationes defũcti. ⁊ oĩ¬
um instrorum hr̃ditariorum
⁊ pupillarium rõnum. legata¬
rus desiderantib hr̃s describẽ¬
di potãtem facẽ debeat.ne ĩ po¬
testate euiᷤ sit ꝓ ferre ꝙ uelit.
⁊phoc infriudẽlegatarii indr
quãti sit in bonis.
fecerit testm. militie tp̃r codi¬
cillos lex fal. incodicillis locur
ñ ht̃ in testõ locum hẽbit.
cui plusquã ꝑ legẽ falcidiam
licũt legatum ẽẽ dicatur.

Expanded text:
duci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cavere. Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes defuncti et omnium instrumentorum hereditariorum et pupillarium rationum legatariis desiderantibus heres describendi potestatem facere debeat, ne in potestate eius sit proferre quod uelit et per hoc in fraudem legatarii inducquanti sit in bonis. fecerit testamentum, militiae tempore codicillos, lex Falcidia in codicillis locum non habet, in testamento locum habebit. SI CUI PLUS, QUAM PER LEGEM FALCIDIAM LICUERIT, LEGATUM ESSE DICETUR
Abbreviated transcription (Latin):
maritũ resedisse ꝯstitĩt. cum
cet̾is bonis. ꝓrata .x. untiaru.
filio restitui debeat. R. id qd̾ de
si mpubes decessiss. restituere
hr̃ditatem titio patruus legit¬
timus hr̃s extitit. ĩ ratione.
legis fai. ponẽda. desiderat de

Expanded text:
maritum resedisse constiterit, cum maritum resedisse constiterit, cum ceteris bonis pro rata decem unciarum filio restitui debeat. respondit id,si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat de
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. ilio ⁊ filia scriptis hr̃¬
dib. singulis e̾ta p̃legauit s
longeminus filie. cui ⁊̃ domir̃
obligatam p̾legauit. cumin¬
strum̃tis ⁊ quicquid ibi fuit.
⁊ adiecit ħ̾ uerba s ea ꝯditioẽ
lego. ut quicquid alieni eris ĩ
ea domo erit. titius lib̾tus filii
mei exsoluat.⁊ sit utrisq eis
domus comuniis. q̃situmẽ. si.
filia legis fal. bñfitio uti uoͣlu¬
it adquartam retine̾dam an
exhr̃ditate que ei relieta ẽ. de¬
ducto ere alieno eiꝰ ꝙ suꝑ fuit
quartamꝯ sequi debeat. R aure
quidẽ io postulaturãaieru nõ
ał ea que ei data sũt accepturã.
simodo eã quartam suppleant.
quam uoluntati defũcti. soluẽ¬
tem ꝯstitutas administrauit.
eãꝙ decedens ante rationẽ si¬
bi redditam adminstratioĩs.
exasse eunde maritũ br̃demre¬
liquid. eiꝰꝙ fidei ꝯmisit. ut .x.
untias. filio coĩ cum moreret᷑
restituẽt. duas aũt untias ne¬
poti. q̃situm ẽ. an id quoꝙ qd̾
exaditunstratione reru ap̃

Expanded text:
um. Filio et filia scriptis heredibus singulis certa praelegauit, sed longe minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegauit cum instrumentis et quicquid ibi fuerit et adiecit haec uerba: 'sed ea condicione lego, ut quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus communis'. quaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno eius quod superfuerit quartam consequi debeat. respondit iure quidem id postulaturam, uerum non alias ea, quae ei data sunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti soluentem constitutas administrauit eaque decedens ante rationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem reliquit eiusque fidei commisit, ut decem uncias filio communi cum moreretur restitueret, duas autem uncias nepoti. quaesitum est, an id quoque, quod ex administratione rerum apud
Abbreviated transcription (Latin):
tis petitione. si mõ ꝙ tutoris.
tutor dolo ⁊misit. pupilloni.¬
chil nocere oportet.
dabitũr ĩcuratorem ꝗ negotia
gessit. iudicati actio. Nonma¬
gis quamĩtutores.Simõ nł¬
lam exꝯsensu post depoĩtum.
offitium nouationẽ fc̃am ⁊ in
curatoremuł tutorem obliga¬
mtam tutelim rec̃t᷑e recusat.
ñ idẽmineo placuit. qui suo.
noĩe mutuam pecuniã accep̃.
⁊ utdicatum ꝓpũp̾illo fecit.
Nisi forte creditor ideo ꝯtrax¬
it.ut in eãm uidicati pecunia
transiret.
toris. actorem reliquidẜm̃ eu̾
snĩa dicta iudicati tranffert᷑
adpupillum actio. nõ mims
quam si tutor obtinuiss.
fendit. succurriturut ĩpupil¬
lum uroieti actio detur.
erat. cũ ꝯueĩret᷑ fid̃iꝯmissi noĩe.
insolidum ip̃e cauit. quesitu
est aninadultum pupillum.
proparte danda sit utilis ac¬
Desuspectis tutoribus et cura¬

Expanded text:
tis petitione, si modo, quod tutoris tutor dolo admiserit, pupillo nihil nocere oportet. dabitur in curatorem qui negotia gessit iudicati actio, non magis quam in tutores, si modo nullam ex consensu post depositum officium novationem factam et in curatorem vel tutorem obligatelam finitam recte recusat. non idem in eo placuit, qui suo nomine mutuam pecuniam accepit et iudicatum pro pupillo fecit, nisi forte creditor ideo contraxit, ut in causam iudicati pecunia transiret. aetoris actorem reliquit. secundum eum sententia dicta iudicati transfertur ad pupillum actio non minus, quam si tutor optinuisset.fendit, succurritur, ut in pupillum iudicati actio detur. erat, cum conveniretur fideicommissi nomine, in solidum ipse cavit: quaesitum est, an in adultum pupillum pro parte danda sit utilis acDE SVSPECTIS TVTORIBVS ET CVRA
Abbreviated transcription (Latin):
bdolum ma¬
lumul culpam tu¬
toris. aristoait pu¬
pillum possessorem.
ꝯdempnãdum. S ñ pu¬
to quanti actor mnlitem
uxaret. Et tñ illuͣdita ẽ.
sirem atutore pupillus ẜ¬
uare possit.
Situtor uł curator peciũ¬
am eius cui negotia a dmimu¬
strit. mutua data. ip̃e suipula¬
tus fuĩt. uel p̃dia in nomĩ su¬
um emerit. utilis actio. ei cu¬
ius pecumia fuit. datur adrẽ
cumam exigendam.
aut uulgo dicit᷑. tutoris do¬
lum pupillo nõ nocere. tune
nm̃n est. cum ex illius fraude lo¬
cuplectior pupillus fes non
ẽ. Quare merito sab̾. tributo¬
ria actione pupillum ꝯueĩẽ¬
dum ex dolotutoris. existia¬

Expanded text:
dolum malum vel culpam tutoris Aristo ait pupillum possessorem condemnandum, sed non puto, quanti actor in litem iuraret: et tamen illud ita est, si rem a tutore pupillus servare possit.tutor vel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipse stipulatus fuerit vel praedia in nomen suum emerit, utilis actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad remuniam exigendam. autem vulgo dicitur tutoris dolum pupillo non nocere, tunc verum est, cum ex illius fraude locupletior pupillus factus non est. quare merito Sabinus tributoria actione pupillum conveniendum ex dolo tutoris existi
Abbreviated transcription (Latin):
cuĩ nom̃ inꝯsulto de¬
letum sit ut penitus
legiñ possit. dari bo.
tur. Quãius si post ꝓlataᷤᷤ
tabulas deletum sit testm̃.
rum fuit tabulas extare

Expanded text:
cuius nomen inconsulto ita deletum sit, ut penitus legi non possit, dari bonoretur, quamvis, si post prolatas tabulas deletum sit testamenrum fuit tabulas exstare
Abbreviated transcription (Latin):
rum hre uoliit reliquerit. ay
uõ testam̃tum fac̾e̾ se existi:¬
mau̾it. nam hoc cͣaũ nichil a
legittimo peti pot̾it. uolũta¬
tis aũt qõ. exeo scripto pleꝵ¬
q declambitur. nam si forte

Expanded text:
habere voluit, reliquerit an vero testamentum facere se existimaverit: nam hoc casu nihil a legitimo peti poterit. voluntatis autem quaestio ex eo scripto plerumque declarabitur: nam si forte
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siquis certi generis codicillos
ꝯfirmañt. puta quos nouissi¬
mos fecero. nõ utiq statun
que codicillis dãtur ꝯsutẽ.
iudebutur. quam di alu
quoꝙ fieri possint. Et siideo
alu postea fiant. legata in pͥo
codicillos abeo factos. quipa¬
ter fa. nec ne eẽt. ignorasset.
Ulp̃. notãt nsi ueteranꝰ fui̾t.
tũc enim ⁊ testm ualebit.
ẽ codicillis hr̃ditatem dari
nõ posse rationem illam ht.¬

Expanded text:
Si quis certi generis codicillos confirmauerit, puta 'quos nouissimos fecero', non utique statim quae codicillis dantur consistere uidebuntur, quamdiu alii quoque fieri possint, et ideo si alii postea fiant, legata in priocodicillos ab eo factos, qui pater familias nec ne esset, ignorasset. Ulpianus notat: nisi ueteranus fuit: tunc enim et testamentum ualebit. est, codicillis haereditatem dari non posse rationem illam h
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus decesserit. querit᷑ an
ex codicillis legata debeãtur.
nam ⁊ testm̃ ualet. ESi eo.
tp̃r eos fecit quo testam̃ti fac¬
tionem nõ hab̾uit. Nec simił
ẽ muto qui recte codicillos ꝯ¬
firmau̾it. licet emm̃ iͥs testm̃
facere nõ possit. tñ testam̃tu
ꝙ ante fecerat. ĩ eodem stauise
hi aũt testam̃tum sublatu ẽ.
⁊ḋalienis quodam modo reb
tͥestatur. S dicemus cõdicil¬
los uale. nam ⁊ si postumus:
natus rupit testam̃tum ⁊ de¬
cesẜit. inchilominus codicilli
ualent. ¶Simles testmitũ
quidemante militiam. s codi¬
qllos inmilitia feci̾t. an uĩę
militari ualeant codicilli. qrͣ
q̃dam adiecerit. Certe codi:¬
cillimilitie tp̃r facti nõ debẽt
referri ad testam̃tum. s iuire
militariualẽt. ¶Si ei ẜuo
qui testam̃to legatum accepe¬
rit. lib̃tas codicillis detur.
utile legãtum eẽ dicemus.
qĩ abinitio ꝯstitiͣt legatum.

Expanded text:
cipatus decesserit, quaeritur, an ex codicillis legata debeantur: nam et testamentum valet, sed eo tempore eos fecit, quo testamenti factionem non habuit. nec similis est muto, qui recte codicillos confirmaverit: licet enim is testamentum facere non possit, tamen testamentum quod ante f‹e›cerat in eodem statu est, huius autem testamentum sublatum est et de alienis quodammodo rebus testatur. sed dicemus codicillos ualere: nam et si postumus natus ruperit testamentum et decesserit, nihilo minus codicilli ualent. Si miles testamentum quidem ante militiam, sed codicillos in militia fecerit, an iure militari ualeant codicilli, quaequaedam adiecerit. certe codicilli militiae tempore facti non debent referri ad testamentum, sed iure militari ualent. Si ei seruo, qui testamento legatum acceperit, libertas codicillis detur, utile legatum esse dicemus, quasi ab initio constiterit legatum.
Abbreviated transcription (Latin):
abintestato succedentib. qm̃
creditur pat̃. fa. sponte sua his
relinquẽ legittimã hr̃ditatẽ.
¶Codicilli totiens ualẽt. quõt.
mus. ut exigamus potuisse
eum eo tp̃r quo scribit eos co¬
dicillos testam̃̾tum fac̾e. quid
enim si sufficiẽtium testium
facultatem nõ habĩt. s siiu¬
re testam̃ti factionẽ habu̾it.
Si post factum testam̃tum co¬
dicillos quis ꝯfirmau̾it. deinde

Expanded text:
ab intestato succedentibus, quoniam creditur pater familias sponte sua his relinquere legitimam hereditatem. Codicilli totiens valent, quotienmus, ut exigamus potuisse eum eo tempore, quo scribit eos codicillos, testamentum facere: quid enim, si sufficientium testium facultatem non habuit? sed si iure testamenti factionem habuit. Si post factum testamentum codicillos qui
Abbreviated transcription (Latin):
Iui graui utõ uxorem eẽ
ignorãbat.codicillis ad filiũ
scriptis lib̾tates declit. nata
post mortẽ patris filia. cum
deea nichil patrem sensisse Ꝯ¬
stitiss placuit lib̾tates asolo
filio prari posse.
lud sine dubio dici non
põt ⁊̃ filiam manumutt̾e cogẽ¬
damcum a bea nichꝰ pat̾ petie¬
rit ⁊ iure suo hr̃s excitĩt. ¶Tr¬
actari solet de eo qui cum tab¬
ulas testam̃ti non fecisset. co¬
dicillis ita scripsit. titi hor̃¬
dem ẽẽ uolo. S multu int̾ ẽ
utrum fidriꝯ missariã hr̃dita

Expanded text:
ui gravi utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cum de ea nihil patrem sensisse constitisset, placuit libertates a solo filio praestari: posse  sine dubio dici non potest etiam filiam manumittere cogendam, cum ab ea nihil pater petierit et iure suo heres exstiterit. Tractari solet de eo, qui, cum tabulas testamenti non fecisset, codicillis ita scripsit: "Titium heredem esse volo". sed multum interest, utrum fideicommissariam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ quo ꝯfirmãtur. Item siti¬
tius uiuus ẽ. uel si tot amus
ẽ.codicillis legauit seio. tp̃s
codicillorum. ñ quo tp̃r fit.
testam̃tum. spectũdum.
Aul. Confitu̾int᷑ codicilli qͣ¬
tuor modis. aut enim ĩ fitu¬
rum ꝯfirmãtur. aut inp̃teri¬
tum. aut ꝑfideiꝯmissum te¬
stam̃to factoͬ. aut sine testõ.
S i deo fi dei ꝯmissa dariposst̃̾.¬

Expanded text:
non quo confirmantur: item 'si Tinon quo confirmantur: item 'si Titius uiuus est' uel 'si tot annis est', codicillis legauit Seio, tempus codicillorum, non quo tempore fit testamentum, spectandum.um Conficiuntur codicilli quattuor modis: aut enim in futurum confirmantur aut in praeteritum aut per fideicommissum testamento facto aut sine testamento. Sed ideo fideicommissa dari poss
Abbreviated transcription (Latin):
cillis a dicͤere.n substituẽ di¬
recto põt. ¶Codicillos ⁊ ples
quis facere põt. ⁊ ip̾ius manu
n scribi n sign̾ari necesse ẽ.
licet ĩ ꝯfirmatione codicillo¬
rum pat̾ fa. adiecerit ut non
alias ualere uelit quam sua.
.manu signatos uł subscrip.¬
tos. tñ ualent facti abeo codi¬
cilli licet n abeo signati neq
manu eius scripti fumͣt. nar
ea que postea gerunt᷑ priorib̾
derogant. ¶Codicillos is de¬
mum facͥere pot̃. qui testamẽ¬
tum facere põt. ¶Si post te¬
stam̃tum factum mortuo. co¬
ti si ante captiuitatem quis
codicillos ꝯfirmauĩt ⁊ ĩcapti¬
uitate codicillos scribat. Nã
non ualent. Idemẽ. si alio qͦ¬
quoquomodo.ius testamẽti
faciendi desierit᷑ hr̃e. ¶Prete¬
rea millis que nõ uiris s fac¬
ci sunt. non ẽ pinde hũdum
ꝙ codicillis scribitur. atq si
ubi ꝯfurmatio scripta fuisset.
ueluti suta incodicillis scrip¬
tum erit. uestem que mea est.
codicillorum tp̃c spectandũ.

Expanded text:
cillis adicere neque substituere directo potest. Codicillos et plures quis facere potest et ipsius manu neque scribi neque signari necesse est. Licet in confirmatione codicillorum pater familias adiecerit, ut non alias valere velit quam sua manu signatos et subscriptos, tamen valent facti ab eo codicilli, licet neque ab eo signati neque manu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur prioribus derogant. Codicillos is demum facere potest, qui et testamentum facere potest. Si post testamentum factum mortuo coti si ante captivitatem quis codicillos confirmaverit et in captivitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit habere. Praeterea in illis, quae non iuris, sed facti sunt, non est perinde habendum quod codicillis scribitur, atque si ubi confirmatio scriptum fuisset: ueluti si ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum,
Abbreviated transcription (Latin):
cetis . bo. pos. pinde ꝯpetit. ac si
prior exeo nũo nõ fuĩt. ¶ S
uidendu ẽ anint̾ cetos ip̃e qͦr
qui exclusus ẽ admittĩt. ut
puta filius ẽ inpotãte delataẽ
ris defertur exclusus ẽ tp̃r uel
dat. ut ũn legittum possit petẽ.¬

Expanded text:
si prior ex eo numero non fuerit. Sed videndum est, an inter ceteros ipse quoque qui exclusus est admittatur. ut puta filius est in potestate: delata esris defertur: exclusus est tempore aut dat, ut unde legitimi possit pete
Abbreviated transcription (Latin):
Ied ⁊ siquis explui¬
b p̃tib in eusdem br̃di¬
tatem institutus sit.non.
põt quasdam ꝑtes repudia¬
stitutus hr̃oitatem adirẽ pͥõt.
substitutus non põt.¬

Expanded text:
ed et si quis ex pluribus partibus in eiusdem hereditate institutus sit, non potest quasdam partes repudiastitutus hereditatem adire potest, substitutus non pot
Abbreviated transcription (Latin):
patris ponem accepit. atq si
ita filia que masit inpot̾ate cũ
ei̾dem familie fr̃e br̃s instituta
ponẽm ĩ testati patris errore.
fr̃ĩs emancipati secuta accep̃.
dotem scripto frĩ ꝯferre ñcoge¬
tur cum ea po. petitasit frustͣ¬
ta. ¶filia que soluto mio. do¬
ten ꝯferre debuit.morã colla¬
tioni fecit. uiri boni arbitratu
cogetur usuras quoq dotis ꝯ¬
ferre. cum emãcipatus frat᷑ ⁊
fructus ꝯferat. ⁊ filia ꝑtis sue
fructus recipiat.

Expanded text:
ccepit: atque ita filia, quae mansit in potestate, cum eiusdem familiae fratre heres instituta, possessionem intestati patris errorem fratris emancipati secuta accepit. dotem scripto fratri conferre non cogetur, cum ea possessio frustrta. Filia, quae soluto matrimonio dotem conferre debuit, moram collationi fecit: uiri boni arbitratu cogetur usuras quoque dotis conferre, cum emancipatus frater etiam fructus conferat et filia partis suae fructus perc‹i›piat.
Abbreviated transcription (Latin):
diaũt sumus. reb publicis.
exigenda est. uoluntati defũc¬
ti statum iri.
apatre dño ue hr̃de instrruto.
legatum ẽ. huiꝰ modi legati sa¬
tis pet̾e non possũt.s pendẽte
ꝯditione. emancipatus.ułma¬
numissus si satis petãt. q̃rit᷑.
an audiendi sũt. ne sibñfitiũ
patris drũ ue. ip̃is honerosũ
sit. an sibͥi imputare deb̾ent.
qui dederũt eis postulandi ad¬
uisus se facultatẽ. S melius ẽ¬

Expanded text:
di autem sumus rebus publicis exigenda est uoluntati defuncti statu ‹i›ri. a patre dominoue herede instituto legatum est. huius legati satis petere non possunt: sed pendente condicione emancipatus uel manumissus si satis petant, quaeritur, an audiendi sint, ne beneficium patris dominiue ipsi‹s› onerosum sit, an sibi imputare deberent, qui dederunt eis postulandi aduersus se facultatem. sed melius e
Abbreviated transcription (Latin):
it eum qui sine lib̾is decederet
portionẽ suam fr̃ib restituere.
Impator nr̃ rescripsit p̃ceptio¬
nes quoq fidei ꝯmisso ꝯtineri.
qr nõ portõem hr̃ditariam testa¬
tor ꝯmemorauit. s simpliciter
portionẽ. Inportionẽ ant ⁊ pre¬
ceptiones uideri cecidisse. ¶ Si
is qui rogitus fui̾t hr̃ditatem
restituẽ. ante q̃onem defamilia

Expanded text:
it eum, qui sine liberis decederet, it eum, qui sine liberis decederet, portionem suam fratribus restituere. imperator noster rescripsit praeceptiones quoque fideicommisso contineri, quia non portionem hereditariam testator commemorauit, sed simpliciter portionem: in portionem autem et praeceptiones uideri cecidisse. Si is, qui rogatus fuerit hereditatem restituere, ante quaestionem de familia
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s resident apud fidei ꝯmissa¬
distributio fiet. ut exhis qua¬
tuor ꝑtes hãt fidei ꝯmissarius.
reliquas tres legat᷑mus. Nam
inquissimu ẽ plus ferre lega¬
tirium. ideoqr suspecta dicta᷑ ẽ
hr̃ditas. quam laturus eẽt si
sponte adita fuiss. Qd̾ aũt in
suspecta hrditate dictumẽ hee
idem dici põt in his testĩs in qbꝰ
lex fal. locum nõ ht̃. militis dico.
⁊ siqui sũt alii. ¶Idem põp.scri¬
bit. si deductis legatis restitue
quis hẽditatem rogat᷑. qͣitumẽ
utrum solida legata p̃standa.
sint. ⁊ quartam ex solo fid̾iꝯmis¬
so detrabere possit. anuõ ⁊ exle¬
gatis ⁊ fidei ꝯmissis quartã de¬
trabere possit. ⁊ refert aristonẽ
Rendisse exomĩb detrabenda.
hoc ẽ exlegatis ⁊ ex fid̾iomissis.
Ees que ab hr̃de alienate sint
inquartã imputãt᷑ hr̃di. ¶ Q¬
dam lib̾is suis ex disparib ꝑ¬
tib institutis.datis p̾ceptõib¬
sic. ut ip̃e maximã ꝑtem patri¬
monu int̾ libos diuisiss rogau¬

Expanded text:
res, resident apud fideicommissadistributio fiet, ut ex his quattuor partes habeat fideicommissarius, reliquas tres legatarius: nam iniquissimum est plus ferre legatarium ideo, quia suspecta dicta est hereditas, quam laturus esset, si sponte adita fuisset. Quod autem in suspecta hereditate dictum est, hoc idem dici potest in his testamentis, in quibus lex Falcidia locum non habet, in militis dico et si qui sunt alii. Item Pomponius scribit, si deductis legatis restituere quis hereditatem rogatur, quaesitum est, utrum solida legata praestanda sint et quartam ex solo fideicommisso detrahere possit, an vero et ex legatis et ex fideicommisso quartam detrahere possit? et refert Aristonem respondisse ex omnibus detrahendam, hoc est ex legatis et fideicommisso. Res, quae ab herede alienatae sunt, in quartam imputantur heredi. Quidam liberis suis, ex disparibus partibus institutis, datis praeceptionibus, ut ipse maximam partem patrimonii inter liberos ita diuis‹is›set, rogau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhoc publicata fu̾it hr̃ditas.
fiscus cum siuis honerib hr̃di¬
tatem acquirit qr̃ ꝯmodum
quarte ꝙ erat hĩturus hr̃s in¬
stitutus id ad fiscum ꝑtinet
⁊ extrebelliano actiones t̾rãse¬
introduce̾ uł testes ꝯuerre. uł¬

Expanded text:
oc publicata fuerit hereditas, fiscus cum suis oneribus hereditatem adquirit. quare commodum quartae, quod erat habiturus heres institutus, id ad fiscum pertinet et ex Trebelliano actiones transeintroducere vel testes
Abbreviated transcription (Latin):
uidãtur ⁊ ferat quatuor ꝑtes
fidei ꝯmissarius. tres ꝑtes leg¬
atarius. Qd̾ si suspecta dicta
sit hr̃ditas ⁊ nõ spõnte heres
adut ⁊ restituit .c. quidem de

Expanded text:
idantur et ferat quattuor partes fideicommissarius, tres partes legatarius. quod si suspecta dicta sit hereditas et non sponte heres adiit et restituit, centum quidem de
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut tͤibi hr̃ditatem restituẽt.
asqͦ suspectam uissu p̃toris ad¬
ut ⁊ restituit. q̃rebatur quid le¬
gritario dq̃re debes. Dicendu
ẽ qr p̃sum̃ptu ẽ uoluisse testa¬
torez cum honere legatorum.
fidei ꝯmissum restitui. tota. ccc.
te dare titio debere/nam hẽres
hoc rogatus intelligi debet ut
te suo loco ꝯstituat. ⁊ꝙ hẽs ꝑ¬
functis omĩb hr̃ditarus mu¬
nerib .i. post legatorum datio¬
nem reliquum ꝙ hĩturus fo
si hr̃ditatẽ suaspõte adiss. dͥaẽt
titio.cc. xxx. tĩbi septuagĩta
qͥrũqr. ⁊ ̃ ergo plus titio debet̾.
ꝗͣ si ĩ uissu ꝑ̃toris adita br̃diti fdẽt

Expanded text:
sit, ut tibi hereditatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dare deberes. dicendum est, quia praesumptum est voluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod heres perfunctus omnibus hereditariis muneribus, id est post legatorum dationem, reliquum habiturus forsi hereditatem sua sponte adisset, daret Titiquinque. non ergo plus Titio debetur, quam si iniussu praetoris adita hereditas foret
Abbreviated transcription (Latin):
sit inquo lapis ceditur. lapi
sit.eo ammo dedisse mulierẽ
fũdum. ut iste fructus adina¬
ritum ꝑtineat. nisi ꝯtrariam
uoluntatẽ indote danda ḋela¬
riuĩt mulier. ¶Quod in se¬
sementẽ errogatur si nõ respõ¬
derint messes exiunderrna de¬
ducet᷑. qr totius anni.un᷑us
fructus est. e

Expanded text:
sit, in quo lapis caeditur, lapidsit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pertineat, nisi si contrariam uoluntatem in dote danda declarauerit mulier. Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex uindemia deducetur, quia totius anni unus fructus est. 9
Abbreviated transcription (Latin):
Si abhostib capta filiaq̃
nuptaerat ⁊ dotem a patre ꝓ¬
fectam habebat ibi decesserit.
puto dicendum. ꝑ inde obsẽ¬
uanda omĩa. ac sinup̾ta de.¬
cessisset. ut ⁊̃ si in pot̾ate non
fu̾it patris.dos ab eo profecta

Expanded text:
Si ab hostibus capta filia, quae nupta erat et dotem a patre profectam habebat, ibi decesserit, puto dicendum perinde obseruanda omnia ac si nupta decessisset, ut, etiamsi in potestate non fuerit patris, dos ab eo profecta
Abbreviated transcription (Latin):
ponis. Qscamq enim modo
br̃dititem lucrifacturus ꝗͥs
sit. legati pr̃abit. Sane int̾¬
ueniente cauͣtione. euieta hr̃¬
ditate. legata reddi. ¶S si
nõ possideat quis hr̃ditatem.
dolo aũt malo fecit. quominꝰ
possideat. euemet. ut pinde te¬
neatur atq si hr̃ditatẽ adiss.¬
¶Dolo aũt malo fecisse uidetur
quominus possideat. qui ad
alium transtulit p̾one ꝑfrau¬
fuit. utrum .is .do. ma. face̾ uide¬
atur quominus possideat. qui
abuntio posside̾ incipet. labeo
sibi uideri ait. nõ rimus delin¬
quere eum qui nõ incipiat poᷤ¬
sidere quã cum qui desinat. q̃

Expanded text:
onis: quocumque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'.Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possideat, eueniet, ut perinde teneatur atque si hereditatem adisset.Dolo autem malo fecisse uidetur quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraufuit, utrum is demum dolo malo facere uideatur quo minus possideat, qui ab initio possidere inciperet.Labeo sibi uideri ait non minus delinquere eum, qui non incipiat possidere, quam eum qui desinat: quae
Abbreviated transcription (Latin):
io facere. ¶Qid ergo si ẜuus
eius cum iubetur adire hr̃dita¬
tem edicto adiens nõ fuit. set
ꝯpellendũs ẽ. ẜuus hoc facere.
ideoq dñs abintestato uemẽs.
incidit ĩ edictum. ¶Sin aũt
edictum insi fingit ignorãtiã.¬
⁊ substĩtutus ⁊ pret̾miẜit in¬
stitutionẽ. an ĩcroat ĩ edictu
q̃ritur.⁊ nõ puto incroere. qi te¬
stator hanc ei ded̾it facultatẽ
qui eum substituit. ¶Preter¬
mittere est cãm testanti siqs
repudiauit br̃ditaͣtem. ¶ Qui
sũt inpotãte statim hr̃des sut¬
to. nec ꝙ se abstinẽ possit qe¬
qũam facit. Quid̾ si postea mi¬
scuerint extestõ uident᷑ hr̃des.
isi abstinuerĩt quide se testõ.
uerũm ab ĩtestato petierĩt bõꝵ

Expanded text:
.Quid ergo si seruus eius cum iuberetur adire hereditatem, dicto audiens non fuit? sed compellendus est seruus hoc facere ideoque dominus ab intestato ueniens incidit in edictum.Sin autem edictum, nisi si fingit ignorantiam. substitutus et praetermiserit institutionem, an incidat in edictum, quaeritur. et non puto incidere, quasi testator hanc ei dederit facultatem, qui eum substituit. Praetermittere est causam testamenti, si quis repudiaverit hereditatem. Qui sunt in potestate statim heredes nto nec quod se abstinere possunt, quicquam facit. quod si postea miscuerunt, ex testamento videntur heredes: nisi si abstinuerint quidem se testamento, verum ab
Abbreviated transcription (Latin):
fũctorum tuet̾.⁊ eoꝵ
calliditati occurrit.
qui omissa cã testam̃ti.ab
intestato hr̃oitatem ꝑtẽ¬
ue eius possident adhoc.
ut eos cirtum ueniãt. quibꝰ
quid ex iditio defũcti debi¬

Expanded text:
functorum tuetur et eorum calliditati occurrit, qui omissa causa testamenti ab intestato hereditatem partemve eius possident ad hoc, ut eos circumveniant, quibus quid ex iudicio defuncti deb
Abbreviated transcription (Latin):
feretur. potius quã cũiq ꝑicũ¬
losamꝰ ẽẽ fide̾m suã. placet ut
actiones que in hr̃de hr̃dib̾q
dari solẽt. eas n meos n his
dari. qui fidei sue ꝯmissum. si¬
cuti rogãti ẽent resticuissent.¬

Expanded text:
ferretur, potius quam cuique periculosum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, restituissent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊nob̃placet.S ⁊ quoties qs
rogatus duob restituẽ hr̃dita¬
tem. alt̾i pure uł indiẽ. alteri
sub ꝯditione. suspectam dicit.
ei cui erat rogatus pure uel i
diem restitũe. int̾im ĩ uniu̾sa
br̃ditatem restituẽ senatus cẽ¬
suit. Cum aũt excitit ꝯditio.
si uelit alius fideiꝯ missarius ꝑ¬
tem suam suscipe. transire adi
eum ip̃o iure actiones. ¶ Si filio¬
uł ẜuo hr̃de instituto. rogatoq
restitũe hr̃ditatem. dñs uł pat̃
restituat.extrebelliano trãsfe¬
rũtur actioreᷤᷤ. Qd est ⁊̃. si suo
noĩe rogati sũt restitue. ¶Idez
ẽ ⁊ si ip̃i filiõ pat̃ rogatus sit re
stituere hr̃ditat᷑em. S⁊ si tutõ
uel curator adolescentis uł fu¬
riosi. rogatus sit restituere bãdi¬
tatem. sine dubio trebelliano.
locus erit. ¶ Fuit q̃situm. si ip̃i
tutori rogatus sit restitue̾ br̃di¬
tatem p̾upillus. an ip̃o auetore
restitutionẽ facere possit. Et ẽ
decretum adiuo seuero nõ posse

Expanded text:
 quotiens quis rogatus duobus restituere hereditatem, alteri pure uel in diem, alteri sub condicione, suspectam dicit: ei, cui erat rogatus pure uel in diem restituere, interim uniuersam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipvel servo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus vel pater restituat, ex Trebelliano transferuntur actiones: quod est etiam, si suo nomine rogati sunt restituere. Idem est et si ipsistituere hereditatem. Sed et si tutor uel curator adulescentis uel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit. Fuit quaesitum, si ipsi tutori rogatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a diuo Seuero non posse
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. similit̾ extrebelliano restitu¬
tionẽ fieri. Que siũa multasq̃o¬
cogi smetianꝰ. ⁊ rõ in legatario. ut nõ detrahat. ut .i. e ar
uer.Gf. ⁊s.tiii. lex.sf. ⁊ deuul. sub. cohẽdi. scũ filie. isi

Expanded text:
est similiter ex Trebelliano restituest similiter ex Trebelliano restitutionem fieri: quae sententia multasrestituere hereditatem, an trecentorum onus fideicommissarius subeat an uero