comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerba frangit. Bucco. garrulus. qđ ce¬
teros oris loquacitate ñ sensu exupet.
Biliosus qđ sit semꝑ tristis. ab humore
nigro
qui bilis uocat᷑. Baburruis. stultꝰ. ineptꝰ.
Biothanatus qđ est bis mortuus. Thana¬
tos enĩ greco sermone mors dicitur.
laaus a cęlo qđ splendeat. unde &
clara dies ꝓsplendore cęli. Celsus a
cęlo dictus. qđ sit sullimis & altꝰ. qͣsi
cęlestis. Castus primũ a castratione
nuncupatꝰ. postea placuit ueterib
etiã eos sic nominare. qͥ ꝑpetuã libi¬
dinis abstinentiã pollicebant᷑. Celex
dictus. qͥa icer sibi facte ad cęlũ. Ce¬
lebs. conubii expers. qualia st̃ nomi¬
na incelo. quȩ absq coniugus sunt
Et celebs dictus. qͣsi cęlo beatꝰ. Cęlicola.
eoqđ cęlũ colat. est enĩ angłs. Conti¬¬
nens. ñ solũ in castitate dr̃. sed & in
cibo & potu. In ira qͦq & uexatione
m̃tis & detrahendi libi dine. & conti¬
nens qđ se a multis malis abstineat.

Expanded text:
verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceverba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod sit bis mortuus. Θάνατος enim Graeco sermone mors dicitur. Clarus, a caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendore caeli. Celsus a caelo dictus, quod sit sublimis et altus, quasi caelestis. Castus primum a castratione nuncupatus: postea placuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam libidinis abstinentiam pollicebantur. Caeles dictus, quia iter sibi facit ad caelum. Caelebs, conubii expers, qualia sunt numina in caelo, quae absque coniugiis sunt. Et caelebs dictus quasi caelo beatus. Caelicola, eo quod caelum colat; est enim angelus. Continens non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu, in ira quoque et vexatione mentis et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ poscit᷑. ñ tam̃ suauis esse nouit con¬
sortio. Benignꝰ autẽ. sua cuncꝰtos nouit
inuitare dulcedine. Beneficus a bene¬
faciendo alteri dictꝰ. unde & beneficien¬
tia uocat᷑. quȩ ꝓximo ꝓdest. Beniuolus
qͥa bene uult. ñ tam̃ dr̃ beneuolus sicut
nec maleuolus. Sepe enĩ exduab partih
cõpositũ nom̃. aut priorẽ aut sequente
litterã corrũpit. Nam beni uolentia
absurdũ sonat. Blandus. dulcis. & in¬
uitans ad familiaritatẽ sui. Brutꝰ qͣsi
obrutꝰ. qͥa sensu caret. Est enĩ sine ratio¬
ne. sine prudentia. Unde & ille. iunius
brutꝰ ex sorore tarquini i suꝑbi genitꝰ.
cũ eundẽ casũ timeret quẽ fr̃ inciderat
qͥ obdiuitias & prudentiã ab auunculo
fuerat occisus. utilẽ tempori stulticiã
simulauit. Unde etiã hrutꝰ. ẽ. cognomi¬
natus. dũ uocaret᷑ iunius. Balbus a
ba lando potius quã loquendo dictus.
U erba enĩ ñ explicat. inde & blesus. qͥa

Expanded text:
quod poscitur, non tamen suavis esse novit conquod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio; benignus autem sua cunctos novit invitare dulcedine. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficientia vocatur, quae proximo prode est. Benivolus, quia bene vult. Non tamen dicimus benevolusSaepe enim ex duabus partibus conpositum nomen aut priorem aut sequentem litteram corrumpit. Nam benevolentia absurdum sonat. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquinii Superbi genitus, cum eundem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis stultitiam simulavit. Unde etiam Brutus est cognominatus, dum vocaretur Iunius. Burrus. Balbus a balando potius quam loquendo dictus. Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
obsequiũ. Attentꝰ. ut aliquid audiens
teneat. Attonitꝰ. ueluti furore quodã
instinctꝰ atq stupefactꝰ. Dictꝰ autẽ at¬
tonitꝰ. a conitrui strepteu. qͣsi tonitru
eo qđ ñ oriatur sed aboriat᷑ & excidat.
Adoptiuus qͥa ẽ. palã optatꝰ infilium.
Ambo. ab eo qđ ẽ. AMdu. nom̃ de greco
latinũ factũ. littera t̾cia demutata.
Alius de multis dr̃. alter uͦ de duob uo¬
EATUS dictus quasi bene auctus. sci¬
licet abhabendo qđ uellet. & nichil
patiendo qđ nollet. Ille aut̃ uerẽ beatꝰ ẽ.
qui & habet omĩa quȩ uult bona. & nichił
uult mali. ex his enĩ duob beatus homo
efficitur. Bonꝰ. a uenustate corporis cre¬
ditur dictꝰ. postea & ad animũ trans¬
faciendũ paratꝰ. & dulcis alloquio Non
aut̃ multũ distat benignꝰ abono. quia
& ipse ad benefaciendũ uidet᷑ expositꝰ
sed in eo differt qͥa potest bonꝰ esse &
tristior. & bene quidẽ facere & prestare

Expanded text:
obsequium. Attentus, ut aliquid audiens obsequium. Attentus, ut aliquid audiens teneat. 19. Attonitus, veluti furore quodam instinctus, atque stupefactus; dictus 461 autem attonitus a tonitrui strepitu, quasi tonitruoeo quod non oriatur, sed aboriatur et excidat. Adoptivus, quia est optatus palam in filium. Ambo, ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, littera tertia demutata. Alius e multis dicitur. Alter vero e duobBeatus dictus quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod vellet et nihil patiendo quod nollet. Ille autem vere beatus est qui et habet omnia quae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. Bonus a venustate corporis creditur dictfaciendum paratus, et dulcis alloquio; non autem multum distat benignus a bono, quia, et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt, quia potest bonus esse, et tristior, et bene quidem facere et praestare
Abbreviated transcription (Latin):
sus arumine dictus. qđ ꝑinopiã mi¬
ser factꝰ esuriat & sitiat: Auspex. eo qđ
auiũ auspicia intendat. sicut auceps
qđ aues capiat. Astrosus abastro dictꝰ.
quasi malo sidere natꝰ. E normis eo qđ
normã & mensurã excedat. Abactor. ẽ
fur ium̃torũ & pecorũ. quẽ uulgo
abi iegum uocant. ab abigendo scili¬
cet. Atramꝰ & albatꝰ. ille a ueste ni¬
gra. iste abalba. Aduena. eoqđ aliun¬
de adueniat: Alienigena. qđ alienȩ
regionis sit: & ñ eiꝰ ubi. ẽ. Itẽ alienige¬
na. qͥa ex alia gente genitꝰ ẽ: & ñ exea
ubi . ẽ. Accola eo qđ adueniens terrã
colat. Agricola a colendo agro. sicut
siluicola. Assecula eo qđ sequat᷑ aliquẽ¬
lucri causa. Assiduus dicebatur apud
antiqͦs qui assib ad erariũ expensũ
conferendiserat. & innegociis qͦq pu¬
blicis frequens. unde & ꝑ .s. ñ ꝑ .d. scri¬
bendus. ẽ. Apparteor nominatꝰ. qđ
appareat. & uideatur. & prȩstosit ad

Expanded text:
sus a rumine dictus, quod per inopiam misus a rumine dictus, quod per inopiam miser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. Atratus et albatus: ille a veste nigra, iste ab alba. Advena, eo quod aliunde adveniat. Alienigena, quod alieni generis sit, et non eius ubi est. Item Alienigena, qui ex alia gente genitus est, et non ex ea ubi est. Accola, eo quod adveniens terram colat. Agricola, a colendo agro, sicut sillucri causa. 17 Assiduus dicebatur apud antiquos, qui assibus ad aerarii expensam conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde, et per s, non per d scribendus est. 18. Apparitor nominatus, quod appareat, et videatur, et praesto sit ad
Abbreviated transcription (Latin):
dũ magnus sibi uidetur de his quȩ
agit. Attollens qđ se eleuet & erigat
Ambitiosus qđ honores ambiat. Auidus
dictus abauendo. Auere enĩ cuꝑe est
Hinc & auarus. Nã hoc ẽ. auarũ esse.
ꝓgredi ultra quã sufficit. Auarus ex eo
dictꝰ qđ sit auidus auri. & nunquã
opib expleatur. & quantũ plus habue¬
rit tantũ plus cupiat. Flacci suꝑ hoc
concordante sententia qͥ ait. Semꝑ
Est enĩ insuauis. nec nouit quenquã
ad consortiũ suũ aliqua inuitare
ctulcedine. Adulter. uiolator marita¬
lis puctoris. eoqđ alterius thorũ pol¬
luat. Anceps. huc & illuc fluctuans
ac dubius. istud an illud capiat. & in
qua parte declinet anxius. Atrox. qđ
sit tetris morib Abstemius. a themeto
id ẽ. uino. quasi abstinens a uino:
Ablactatꝰ. qđ sit a lacte ablatꝰ. Eger.
qđ agatur infirmitate uł tristicia
ad tẽpus. E grotꝰ qđ sit eger frequen¬
tius. sicut iratꝰ & iracundus. Arũ no¬

Expanded text:
dum magnus sibi videtur de his quae dum magnus sibi videtur de his quae agit. Attollens, quod se elevet et erigat. Ambitiosus, quod honores ambiat. 9. Avidus dictus ab avendo, avere enim cupere est. Hinc et avarus. Nam quid est avarum esse? progredi ultra quam sufficit. Avarus ex eo dictus, quod sit avidus auri, et nunquam opibus expleatur, et quantum plus habuerit, tantum plus cupiat, Flacci super hoc concordante sententia, qui ait: Semper Est enim insuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adulter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius torum polluat. Anceps, huc et illuc fluctuans ac dubius istud an illud capiat, et in qua parte declinet anxius. Atrox, quod sit tetris moribus. Abstemius, a temeto, id est vino, quasi abstinens a vino. Ablactatus, quod sit a lacte ablatus. Aeger, quod agatur infirmitate vel tristitia ad tempus. Aegrotus, quod sit aeger frequentius, sicut iratus et iracundus. Aerumno
Abbreviated transcription (Latin):
nominis. qͥ possit sine ꝑiculo fortiter
aliquid facere. Argutus. qͥa argum̃tũ
cito inuenit in loquendo. Acer. iN
unã quanq formã uegetꝰ ac nimius.
Alacer: a uel ocitate & cursu. quasi dice¬
retur aliger. Armiger. qđ arma gerat
Alacris lȩtus alacrit̃ gestiens. & nullius
rei nouitate turbatus. Agilis ab agen¬
do aliquid celerit̾ sicut docilis. E mulus
eiusdẽ rei studiosus. quasi imitator &
amabilis. alias inimicus inuenitur.
E quus ẽ. scđm naturã iustus. dictꝰ ab
ȩquitate. hoc. ẽ. ab eo qđ sit ȩqualis.
Unde & ȩquitas appellata. ab ȩqualitate
quadã scilicet. E queuus abeo qđ sit
alteri ȩqualis euo id ẽ coȩtaneus. Arro¬
gans eo qđ multũ rogetur & ille fasti¬
diosus sit Audax ꝓprie ꝓarrogante
ponitur. Animosus. qđ sit animis &
uirib plenꝰ. Animatus quasi animo
auctus. quasi animofirmatꝰ. E latus.
ꝓeo qđ se ipsũ suꝑ mensurã suã eleuet.

Expanded text:
hominis, qui possit sine periculo fortiter hominis, qui possit sine periculo fortiter aliquid facere. Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo Acer, in unamquamque formam vegetus ac nimius. Alacer, a velocitate, et cursu, quasi diceret aliger. Armiger, quod arma gerat. Alacris, laetus, alacriter gestiens, 459 et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. 7. Aemulus, ejusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis; alias inimicus invenitur. Aequus, est secundum naturam justus dictus, ab aequalitate, hoc est ab eo quod sit aequalis; unde et aequitas appellata ab aequalitate quadam scilicet. Aequaevus, ab eo quod sit alteri aequalis aevo, id est, coaetaneus. Arrogans, eo quod multum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax, proprie pro arrogante ponitur. Animosus, quod sit animis et viribus plenus. Animatus, quasi animo auctus, et quasi animo firmatus. 8. Elatus, pro eo quod seipsum super mensuram suam elevet,
Abbreviated transcription (Latin):
Riso quorundã nomi¬
num id ẽ. unde ueni¬
arit. non pene omni¬
bus patet. Proinde
quȩdam noscendi
gratia huic operi
interiecimus
a phylosophis eã teneat rationẽ ut
pdenominationẽ homo ab humani
tate. sapiens a sapientia nominetur.
quia prius sapientia deinde sapiens.
tam̾ claret alia specialis in origine
quoruncdã nominũ causa. sic̃ homo
abhumo. unde ꝓprie homo ẽ. appel¬
latus Ea quib exempli grã. quȩdam
& sapiens. Auctor ab augendo dictꝰ.
Auctorẽ autẽ. feminino genere dici
abalendo uocatꝰ. licet & qui alit &¬
qui alitur alumnꝰ dici potest. idem
& qͥ nutrit & qͥ nutritur. sed melius
tam̃ qͥ nutrit. Amicus. ꝑ diriuationẽ
quasi animi uł amiciciȩ custos. Dictꝰ
autẽ ꝓprie amicus abhamo. id. ẽ. a
catena carttatis. unde & hami qđ se
teneant. Amator turpitudinis. qui
amore torquet᷑ libidinis. Amabilis
autẽ. quod sit amore dignus. Amasi¬
us. qđ sit pronus ad amorẽ. Astitus
abastu uocat᷑. qđ est callidi & cauti

Expanded text:
rigo quorundam nominum, id est unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia huic operi interiecimus.a philosophis eam teneat rationem, ut per denominationem tate, SAPIENS a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens, tamen claret alia specialis in origine quorumdam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est appellatus. Ex quibus exempli gratia quaedam i fortis et sapiens. Auctor ab augendo dictus. Auctorem autem feminino genere dici ab alendo vocatus: licet et qui alit et qui alitur, alumnus dici potest, id est, et qui nutrit, et qui nutritur, sed melius tamen qui nutrit. 4. Amicus per derivationem quasi animi custos; dictus autem proprie amicus ab hamo, id est, catena charitatis; unde et hami, quod teneant. 5. Amator turpitudinis, quia amore torquentur libidinis. Amabilis autem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. 6. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tum erubescit. Uenustꝰ. pulcher. a
uenis id ẽ. sanguine. Uiricdis. ui &
suco plenꝰ. quasi uisidis. Uiuens ui¬
uus. Uarius. quasi ñ unius ui ȩ. sel
incertȩ mixtęq sententiȩ Hersutꝰ.
eo qd eiꝰ mens in quolibet actu. ad
quãlibet fraudem facile uertitur.
Unde & uersutia dr̃. contorea senten
urbanitatis. ẽ. Uersipellis. eo qđ in
diuersa uultũ & m̃tẽ uertat. Un¬
de & uersutꝰ & callidus. Uiolentus.
qͥa uim infert. Uecors. mali cordis¬
& malȩ conscientiȩ. Uagus. quia
sine uia certa. Uanus. a uenere ȩthi¬
mologiã trahit. Itẽ uanus. inanis
atur. Uexatus. id ẽ. portatꝰ. ab eo qđ . ẽ.
ueho. uecto. uexo. ut uexasse sit portas
se Ueneficus. eoqd̃ uenenũ mortis cau¬
sa parauit: aut prestitit. aut uendidit.
Uector. quasi uehitor. Est aut̃ uector.
& qͥ uehit. & qui uehitur. Uenator.
qͣsi uenabulator a uenatione scilicet
qđ bestias premat. Quattuor autẽ
sunt uenatorũ officia. Uestigatores.
inclagatores. alatores. pressores.

Expanded text:
nustus, pulcher, a venis, id est sanguine. Viridis, vi et suco plenus, quasi vi rudis. Vivens, vivus. Varius, quasi non unius viae, sed incertae mixtaeque sententiae. Versutus, eo quod eius mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur; unde et versutia dicitur contorta sententurbanitatis est. Versipellis, eo quod in diversa vultum et mentem vertat. Inde et versutus et callidus. Violentus, quia vim infert. et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus, a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis,atur. Vexatus, id est, portatus, ab eo quod est veho, vexo, vecto, ut vexasse sit portasse. 281. Veneficus, eo quod venenum mortis causa paravit, aut praestitit, aut vendidit. Vector, quasi vehitor. Est autem vector et qui vehit, et qui vehitur. 282. Venator, quasi venabulator, a venabulo, scilicet, quo bestias premit. Quatuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, indagatores, alatores, pressores.
Abbreviated transcription (Latin):
N am qđ genꝰ in principalitatẽ. ẽ id ess
solet indiminutione. Sed hoc ñ sẽꝑ.
minutione. genꝰ colligere. De ȩt hiolo
T himolosia. ẽ origo uocabulorũ.
cũ uis uerbi uł nominis: ꝑ inter¬
pretationẽ colligitur. Hanc aristotiles
simbolon. cicero annotationẽ nomina¬
ure. qͥa nomina & uerba rerũ nota facit
exemplo posito. ut puta. Flum̃ qͥa fluen¬
do creuit: a fluendo dictũ. Cuiꝰ cognitio
sepe usũ necessariũ habet int̾p̃tatione
sua. Nam dũ uideris unde ortũ. ẽ nom̃.
citius uim eiꝰ intelligis. Om̃is enĩ rei in¬
spectio. ȩthimologia cognita planior. ẽ
Non aut̃ omia nomina aueterib scđm
naturã imposita st̃: sed quędã & scđm
placitũ sicut & nos seruis & possessionib

Expanded text:
Nam quod genus in principalitate est, id esse Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed hoc non semper, minutione genus colligere. De etymologia . Etymologia est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placitum, si
Abbreviated transcription (Latin):
simile qđ ñ .ẽ. dubiũ referat᷑. & incer¬
ta certis ꝓbentur. Octo autẽ modis cõpa¬
ratio analogiȩ colligit᷑. id ẽ. qualitate.
cõparatione. genere. numero. figura.
casu. extremitatib similiũ sillabarũ.
& similitudine tẽporũ. Siquid de his
unũ defuerit : iam ñ . ẽ. analogia. id ÷
similitudo. sed ẽ. anomalia. id ẽ extͣ
regulã. Ut lepus & lupus. totũ conue¬
nit sed dissentiunt casu. faci enĩ lupi.
leporis. Nam regularit᷑ ẽ. dum quęris.
utrũ trames masculinũ sit anfemini.¬
num. similis. ẽ i nom̃i declinatione
limes. & erit masculinũ. Itẽ funis si
incerti generis esse credis. similis illi
.ẽ. panis indeclinatione. & erit mascu¬
linũ. Itẽ ex cõparatione positiuorũ.
ut si dicas. doctus. magnꝰ positiui st̃.
& sui similes. Fit & ꝑdiminutionẽ.
ut puta. funẽ masculinũ eẽ: funicu¬
lus ostendit. Sicut marmor neutri
ẽẽ generis: marmusculũ indicat.

Expanded text:
simile, quod non est dubium, referatur, et incersimile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat.
Abbreviated transcription (Latin):
Uȩ int̾iectio cũ .a. scribenda. ue coniun¬
.ctio sine .a. Xp̃c quia grecũ . ẽ. ꝑ .x. scri¬
bendũ. ita & xrisma. Y& z. litteris
sola greca nomina scribunt᷑. Nã cũ iusti¬
cia sonłi.⁊. littera exprimat. tam̃ quia
latinũ . ẽ. ꝑ .t. scribendũ ẽ. sic militia.
malitia. nequitia. & cętera similia.
Indubiis qͦq uerbis consuetudo ueterũ
erat. ut cũ eadẽ littera aliũ intellectũ
correpta. aliũ ꝓducta haberet: longȩ
sil labȩ apicẽ apponebant ut puta põ¬
pulus arborẽ significaret anhominũ
multitudinẽ apice distinguebat᷑. Sic
& ubi licterȩ consenantes geminabant᷑.
sicilicũ suꝑponebant. ut cella. ser᷑ra.
asseres. Ueteras enĩ non duplicabant lit¬
teras. sed supͣ sicilicos apponebant. qua
nota ad monebat᷑ lector geminandã
esse litterã. DE AHALOGIA xuiiii¬
Nalosia grece. latine similiũ cõpa¬
ratio siue ꝓportio nominat᷑. Cuiꝰ
hȩc uis. ẽ. ut qđ dubiũ ẽ. ad aliquid

Expanded text:
e' interiectio cum A scribendum; 've' coniunctio sine A. Xp̃s, quia Graecum est, per X scribendum. Ita et 'Xrisma'. Y et Z litteris sola Graeca nomina scribuntur. Nam cum 'iustitia' sonum Z littera exprimat, tamen, quia Latinum est, per T scribendum est. Sic 'militia', 'malitia', 'nequitia', et cetera similia. In dubiis quoque verbis consuetudo veterum erat ut, cum eadem littera alium intellectum correpta, alium producta haberet, longae syllabae apicem adponebant; utputa 'populus' arborem significaret, an hominum multitudinem, apice distinguebatur. Sic et ubi litterae consonantes geminabantur, sicilicum superponebant, ut 'cella', 'serra', 'asseres'. Veteres enim non duplicabant litteras, sed supra sicilicos adponebant; qua nota admonebatur lector geminandam esse litteram. De analogia . Analogia Graece, Latine similium conparatio sive proportio nominatur. Cuius haec vis est ut, quod dubium est, ad aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ficũ. & ad uitẽ. & ad rubũ. qđ totũ utiq
ad mores fingit᷑. ut ad rẽ quȩ intendit᷑
ficta quidẽ narratione sed ueraci si¬
gnificatione ueniatur. Sic & demoste¬
nes orator fabula usus. ẽ. aduersꝰ phylip¬
pum. qͥ cũ ab atheniensib postularet
ut sibi decẽ oratores darent᷑ & discederet
fuyxit ille hanc fabulã qua dissuaderet
dicens. lupos aliqͣndo pastorib quorũ
diligentiã deciꝑe uoluissent suasisse.
ite in amiciciã conuenirent. ea tamen
conditione ut si canes inquib erit eoꝵ
uirgiũ uire illis traderent᷑. annuisse
pastores & inspem securitatis dedisse
canes quos ouiũ suarũ uigilantissimos
custodes habebant. Tunc lupi ad ẽpta
om̃i formidine: om̃e qđ in gregib
illis erat ñ ꝓ satietate tantũ. uerũ etiã
ꝓ libidine laccrauert̃. Pylippũ qͦq
principes popłi postulare. quo facili¬
us possit opprimere spoliat am
custodibus urbem:

Expanded text:
ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ad mores fingitur, ut ad rem, que intenditur, ficta quidem narratione sed ueraci significatione ueniatur. Sic et Demosthenes orator fabula usus est aduersus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur et discederetfinxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populi postulare, quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ int̾pretati st̃. Delectandi cau¬
sa fictas: ut eas quas uulgo dicunt. uł
quales plautus & terentius cõposuert̃.
Ad naturã rerũ fabulas fingunt. ut
uul eanꝰ claudus qͥa ꝑnaturã nunquã
rectꝰ ẽ ignis. ut illa triformis bestia pͥma
leo. postrema draco. meelia ipsa chimera
id÷ caprea E tates hominũ ꝑ eã uolen¬
tes distinguere. quarũ ferox & horrens.
prima adolescentia ut leo. Dimidium
uitȩ tẽpus lucidissimũ ut caprea. eo qđ
inflexis ut draco. Sic & ippocentauri
fabulã eẽ confictã. id÷ hominẽ equo
mixtũ ad exprimendã humanȩ uitȩ
uelocitatẽ. qͥa equũ constat ẽẽ uelocis¬
simũ. Ad mores ut apud horatiũ mus
loquitur muri. & mustela uulpeculȩ.
ut pnarrationẽ fictã ad id qđ agitur
uerax significatio referat᷑. unde & ysopi
tales st̃ fabulȩ. ad morũ finẽ relatȩ
uł sicut in libro iudicũ. ligna sibi rege
requirt. & loquunt᷑ adoleam & ad

Expanded text:
hominum interpretati sunt. Delectandi cauhominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod us subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ex uirgilio de fabrica mundi & euangłnis
plenissime expressit. Materia cõposita
scđ̾m uersus. & uersib scđm materiã
concinnatis. Sic qͦq & quidã põponius
ex eodẽ poeta int̾ cetera stili sui otia.
titirũ in xp̃i honorẽ composuit simi¬
liter & eneidos. DEFABOL.A
quia ñ st̃ res factȩ. sed tantũ loquendo
fictȩ. quȩ ideo sunt inductȩ ut fictoꝵ
mutorũq animaliũ int̾ se colloquio:
sis appellant᷑q hisopiȩ qͥa is apud fri¬
gias in hac re polluit. Sunt aut̃ fabulȩ
aut hisopiȩ aut libisticȩ. Hisopiȩ st̃
cũ animalia muta int̾ se sermocinas.¬
se fingunt᷑. uł qui animã ñ habent.
ut urbes. arbores. montes. petrȩ. flumi¬
na: Libisticȩ autẽ dũ hominũ cũ be¬
stiis aut bestiarũ cũ hominib fingun¬
tur uocis esse cõmerciũ. Fabulas poctȩ:
quaschã delectandi causa finxert̃. quas¬
dam ad naturã rerũ. ñ nullas ad mores

Expanded text:
ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia conposita secundum versus, et versibus secundum materiam concinnatis. Sic quoque et quidam Pomponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabula quia non sunt res facte sed tantummodo loquendo ficte, que ideo sunt inducte ut fictorum mutorum animalium inter se colloquio isis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores
Abbreviated transcription (Latin):
nomine opus multorũ librorũ. Poema
unius. Idilion paucorũ uersuũ. Disticon
duorũ. Monasticon. unius. Epigrãma
.ẽ. titulus. qđ in latinũ suꝑscriptio int̾¬
uł inscriptio dr̃. Epodon. inpoemate
clausula breuis. ẽ. Dictũ aut̃ epodon. qđ
accinat᷑ ad speciem elegiaci. ubi p̾misso
uno longiore. alter breuior cõponit᷑.
atq in singulis quibq maiorib sequen¬
tes minores. qͣsi clausulȩ recinunt
Clausulas autẽ lirici appellant. quasi
p̃cisos uersus integris subiectos. ut est
tiis. Deinde sequit᷑ pͣcisus. ut prisca gens
mortaliũ. sic & deinceps alterni quib
aliqͣ pars deest & ipsi p̾cedentib simi¬
les sedminores. Centones apud grãmati¬
cos uocari solent qͥ de carminib homeri
seu uirgilri ad ꝓpria oꝑa more centena¬
rio ex multis hinc inde cõpositis in unũ
sarciunt corpus ad facultatẽ cuiꝰq ma¬
teriȩ. Deniq proba uxor adelfi. centonẽ

Expanded text:
nomine opus multorum librorum, poema nomine opus multorum librorum, poema unius, idyllion paucorum versuum, distichon duorum, monostichon unius. Epigramma est titulus, quod in Latinum superscriptio intevel scriptio dicitur. Epodon in poemate clausula brevis est. Dictum autem epodon, quod adcinatur ad speciem elegiaci, ubi praemisso uno longiore, alter brevior conponitur, atque in singulis quibusque maioribus sequentes minores quasi clausulae recinunt. Clausulas autem lyrici appellant quasi praecisos versus integris subiectos, ut est tiis, deinde sequitur praecisus: Ut prisca gens mortalium; sic et deinceps alterni, quibus aliqua pars deest, et ipsi praecedentibus similes, sed minores. Centones apud Grammaticos vocari solent, qui de carminibus Homeri seu Vergilii ad propria opera more centonario ex multis hinc inde conpositis in unum sarciunt corpus, ad facultatem cuiusque materiae. Denique Proba, uxor Adelphi, centonem
Abbreviated transcription (Latin):
fecit in appollinẽ & musas quȩ fuit tẽ¬
porib ennii longe post dauid. Ymni aut̃
ex greco in latinũ laudes int̾pretant᷑.
Epithalamia st̃ carmina nubentiũ quȩ de-¬
cantant᷑ ab scolasticis in honorẽ sponsi &
sponsȩ. Hȩc primũ salomon edidit in
laudẽ eccłȩ & xp̃i. ex quo gentiles sibi
eptthalamiũ uindicart̃. & istius generis
carm̃ assũptũ. ẽ. qđ genꝰ primũ agentilib
inscenis celebrabatur. postea tantũ iN
nuptiis hesit. Uocatũ autẽ eptthalamiũ
eo qđ in thalamis decantetur. Trenos qđ
latine lam̃tũ uocamꝰ primꝰ uersu iere¬
mias cõposuit suꝑ urbem ierłm & popłm
g̾cos simonides poeta liricus. Adhibebant᷑
aut̃ funerib atq lam̃tis. similit̃ & nunc
Epitaphiũ grece. latine supͣ tumulũ. Est
enĩ titulus mortuorũ qui indormitione
eoꝵ fit. qͥ iam defuncti st̃. Scribit᷑ enĩ
ibi: uita. mores & ȩtas eoꝵ Poesis dr̃ g̾co

Expanded text:
fecit in Apollinem et Musas, quae fuit temfecit in Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. 18. Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur a scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ecclesiae et Christi. Ex quo gentiles sibi epithalamium vindicarunt, et istius gcarmen adsumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabatur, postea tantum in nuptiis haesit. Vocatum autem epithalamium eo, quod in thalamis decantetur. Threnos, quod Latine lamentum vocamus, primus versu Ieremias conposuit super urbem Hierusalem Graecos Simonides poeta lyricus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim ibi vita, mores et aetas eorum. Poesis dicitur Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
cere solet. qđ clausula talis. tristib
ut tradunt aptior esset modis. Hoc aut̃
uix om̃ino constat aqͦ sit inuentũ nisi
quia apud nos ennius eũ prior usus est
N am apud g̃cos sic adhuc lis grãmaticoꝵ
pendet. ut sub iudice res religata sit.
N am quidã eoꝵ colofoniũ quendã qͥdã
artilocũ auctorẽ atq inuentorẽ uo¬
lunt. Bucolicũ id ẽ pastorale carm̃.
pleriq siracusis primũ cõpositũ a pasto¬
rib opinant᷑. ñnulli a lacedemone.
Nanq transeunte in greciã xerse rege
ꝑsarũ. cũ spartanȩ uirgines subhosti¬
rent. turba pastorũ ne religio p̃teri¬
ret
eundẽ inconditis cantib celebrarunt.
Appellatur autẽ bucolicũ a bob de maiore
parte animaliũ. quãuis opilionũ caprari¬
orũq sermones in his & cantica inserant᷑.
Ymnos primũ dauid ꝓpħa in laudẽ dĩ com¬
posuisse ac cecinisse manifestũ. ẽ. Deinde
apud gentiles prima memmia timotoe

Expanded text:
cere solet, quod clausula talis tristibus, cere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem volunt. Bucolicum, id est paplerique Syracusis primum compositum a pastoribus opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque transeunte in Graeciam Xerxe rege Persarum, cum Spartanae virgines, sub hostirent, turba pastorum, ne religio praeteriret, eumdem inconditis cantibus celebrarunt. Appellatur autem Bucolicum a bubus, de majore parte, quamvis opilionum caprariorumque sermones in iis et cantica inserantur. 17. Hymnos primum David propheta in laudem Dei composuisse 69 ac cecinisse manifestum est. Deinde apud gentiles prima Mnemia Timothoe
Abbreviated transcription (Latin):
& spondeo. ac sepe pene uł ex hoc uł ex illo.
nisi qđ tẽꝑantissimũ fit utriusq mixcu¬
ra quã si instruat᷑ a singulis. Omĩb qͦq
metris prius ẽ. hoc pͥmũ moyses in canti¬
co deutero nomii longe ante ferecidẽ &
homerũ cetinisse ꝓbat᷑ unde & apparet
antiquius fuisse apud hebreos studiũ
carminũ quã apud gentiles: Equidem &
iob moysi tẽporib adȩquatꝰ exametro
uersu dactilo spondeoq decurrit. Hoc
apud grecos achatesius milesius fertur
primꝰ composuisse. Uł ut alii putant
ferecides sirus. qđ metrũ ante homerũ
pitiũ dictũ est. Post homerũ heroicũ
nominatũ. Pitiũ aut̃ uocatũ uolunt.:
eo qđ hoc genere metri oracula apollini
sint edita. Nã cũ in parnaso pitonẽ ser¬
pentẽ inuindictã matris sagittis inse¬
queretur: accolȩ delfici. hoc illũ metro
hortati st̃ dicentes. ut ait łerentianꝰ.
niat miseris. Terentianꝰ hoc elegos di¬

Expanded text:
et spondeo, ac saepe pene vel ex hoc vel ex illo; et spondeo, ac saepe pene vel ex hoc vel ex illo; nisi quod temperantissimus fit utriusque mixtura quam si instruatur a singulis. Omnibus quoque metris prior est. Hunc primum Moyses in cantico Deuteronomii longe ante Pherecyden et Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiorem fuisse apud Hebraeos studium carminum quam apud gentiles, siquidem et Iob Moysi temporibus adaequatus hexametro versu, dactylo spondeoque, decurrit. Hunc apud Graecos Achatesius Milesius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod metrum ante Homerum Pythium dictum est, post Homerum heroicum nominatum. Pythium autem vocatum volunt eo, quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnaso Pythonem serpentem in vindictam matris sagittis insequeretur, accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt, dicentes, ut ait Terentianus niat miseris. Terentianus hos elegos di
Abbreviated transcription (Latin):
edidit. Arciloicha: arcilochus quidam
scripsit. Colofonica. colofonius quidã
exercuit. Sotadeorũ qͦq: reꝑtor. ẽ. sotades
genere cretensis. Simonidia qͦq metra
simonides poeta liricus cõposuit. Afre¬
quentatorib ut asclepiadia. Non enĩ ea
asclepius inuenit. sed ꝓinde ita uocata.
qđ eisdẽ elegantissime & frequentissime
usus sit. Areb quȩ scribunt᷑: ut heroieũ
elegiacũ. Bucolicũ. Heroicũ enĩ carm̃
dictũ. qđ eo uirorũ fortiũ res & fac̾ta
narrantur. Nam & heroas appellant᷑ uiri
quasi aeri i & cȩlo digni. ꝓpt̾ sapientiã
& fortitudinẽ. qđ metrũ auctoritate.
cȩtera metra pͣcedit. unũ ex om̃ib tam
marimis oꝑib aptũ quã paruis. suaui¬
tatis & dulcedinis ȩque capax. quib uir¬
tutib nom̃ solũ obtinute. ut heroicũ
uocaretur. ad memorandas scilicet heroũ
res. Nam & prȩt̃ cȩteros simplicissimum
habetur. constatq duob pedib. dactilo

Expanded text:
edidit; Archilochios Archilochus quidam edidit; Archilochios Archilochus quidam scripsit; Colophonios Colophonius quidam exercuit. Sotadeorum quoque repertor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem elegantissime et frequentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, bucolicum. Heroicum enim carmen dictum, quod eo virorum fortium res et facta narrantur. Nam heroes appellantur viri quasi aerii et caelo digni propter sapientiam et fortitudinem. Quod metrum auctoritate cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibus virtutibus nomen solus obtinuit, ut heroicum vocaretur ad memorandas scilicet eorum res. Nam et prae ceteros simplicissimus habetur constatque duobus pedibus, dactylo
Abbreviated transcription (Latin):
Carm̃ uocat᷑ quicqͥd pedib continetur
cui datũ nom̃ existurant seu qđ carptim
ꝓnuncietur. unde hodie lanã quã pur¬
gantes discerpunt carminare dicimꝰ. seu
qđ qui illa canerent carere m̾̃te existima¬
bant᷑. Metra uł apedib nuncupata uł
a reb quȩ scribunt᷑. uł ab inuentorib
uł a frequentatorib uł a numero silla¬
barũ. Apedib metra uocata. ut. dacti¬
lica. iambica. trochaica. Atrocheo enĩ.
trochaicũ metrũ nascit᷑. A dactilo. da¬
ctilicũ. sic & alia a suis pedib Anume¬
ro: ut. Exametrũ. Pentametrũ. Tri¬
metrũ. Nam senartos uersus nos ex nu.¬
mero pedũ uocamꝰ. Hos greci quia gemi¬
nos ferunt trimetros dicunt. Exametros
autẽ latinos primũ fecisse ennius tradit᷑
eosq longos uocat. Ab inuentorib metra
appellata dñr ut anacreonticũ. Safficũ.
arci loichũ. Nam anacreontica metra.
anacreon cõposuit. Saffica: Saffo mulier

Expanded text:
Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: Carmen vocatur quidquid pedibus continetur: cui datum nomen existimant seu quod carptim pronuntietur, unde hodie lanam, quam purgantes discerpunt, 'carminare' dicimus: seu quod qui illa canerent carere mentem existimabantur. Metra vel a pedibus nuncupata, vel a rebus quae scribuntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, vel a numero syllabarum. A pedibus metra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab inventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier
Abbreviated transcription (Latin):
prosȩ. Omĩa enĩ prius uersib condebant᷑.
prosȩ autẽ studiũ sero uiguit. Primꝰ apd̃
grecos ferecides sirus soluta oratione
scripsit. Apud romanos autẽ: appius cȩcꝰ
aduersus pirrũ solutã orationẽ primꝰ exer¬
cuit. iam ex hinc & cȩteri prosȩ eloquentta
contenderunt. DE METRIS.
ETRA uocata quia certis pedũ men¬
suris atq spaciis t̾minant᷑ Neq ultͣ
dim̾si onẽ tẽporũ constitutã ꝓcedunt:
Mensura enĩ grece metrũ dr̃. Uersus dicti
abeo qđ pedib in ordine suo dispositi
certo fine moderant᷑. ꝑ particulas quȩ
cȩsa & mẽbra nominant᷑. qui ne longius
ꝓuoluerent᷑ quã iudiciũ posset sustine¬
re. modũ statuit ratio unde reuerteret᷑.
Et ab eo ipsũ uersũ uocatũ qđ reuertit᷑.
Huic adheret richinus qui ñ ẽ. certo fine
moderatꝰ sed tam̃ rationabilit̃ ordina¬
tis pedib currit. qui latine nichil ali¬

Expanded text:
prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae autem studGraecos Pherecydes Syrus soluta oratione scripsit; apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit. Iam exhinc et ceteri prosae eloquentia contenderunt. § 39 De metris. Metra vocata, quia certis pedum mensuris atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. Mensura enim Graece μέτρον dicitur. Versus dicti ab eo, quod pedibus in orcerto fine moderantur per articulos, qui cesa et membra nominantur, qui ne longius pervolverentur quam iudicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteretur et ab eo ipso versum vocatum, quod revertitur. Huic adheret rythmus, qui non est certo fine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedib
Abbreviated transcription (Latin):
uł facti alicuiꝰ. aut exsimili. aut ex dis¬
simili geriere conueniens ei quã ꝓponimꝰ
rei. tta . Tam fortit̾ peruit apud ipponẽ
scipio quã uticȩ cato. Similteudo autẽ
trib modis fit. Apari. amaiore. aminore.
cohorta . ẽ. seditio. Amaiore ad minꝰ.
re coniugis orpheus. Treicia fretus cycha¬
ra fidibq canoris. Quasi dicat re parua
& breui. id ẽ. si ille cythara fretus: ego
pietate. DE PROSA xxix.
Rosa est ꝓlucta oratio & ainetri lege
soluta. Prosũ enĩ antiqui ꝓluctum
dicebant & rectũ. unde ait uarro apud
plautũ. Prosis lectis significare rectis.
unde etiã quȩ ñ ẽ. ꝑflexa numero sed re¬
cta. Prosa oratio dr̃ in rectũ ꝓducenda.
Alii prosa aiunt dictã ab eo qđ sit ꝓfusa
uł abeo qđ spatiosius ꝓruat & excurrat.
nullo sibi t̾mino pͣfinito Prȩterea tam
apud grecos quã apud latinos. longe
antiquiorẽ curã fuisse carminũ quã

Expanded text:
vel facti alicuius aut ex simili aut ex disvel facti alicuius aut ex simili aut ex dissimili genere conveniens eius, quam proponimus, rei, ita: 'Tam fortiter periit apud Hipponem Scipio quam Uticae Cato'. Similitudo autem tribus modis fit: a pari, a maiore, a minore. coorta est seditio; a maiore ad minus re coniugis Orpheus, Threicia fretus cithara fidibusque canoris; quasi dicat, re parva et brevi, id est, si ille cithara fretus, ego pietate. De prosa . Prosa est producta oratio et a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant et rectum. Unde ait Varro apud Plautum 'prosis lectis' significari rectis; unde etiam quae non est perflexa numero, sed recta, prosa oratio dicitur, in rectum producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo, quod sit profusa, vel ab eo, quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi termino praefinito. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos longe antiquiorem curam fuisse carminum quam
Abbreviated transcription (Latin):
uulpes & mulgeat hyrcos. id ẽ qui bauiũ¬
ñ odit ꝓ pena ei contingat ut diligat
meuiũ. Fuert̃ aut̃ meuius & bauius po¬
etȩ pessimi & inimici uirgilii. qui hos
gͦ diligit: faciat quȩ contra naturã st̃.
id ẽ. iungat uulpes & mulgeat hẏrcos.
Omoeusis ẽ. quȩ latine int̾pretat᷑ simili-¬
tudo. ꝑ quã minꝰ notȩ rei ꝑ similitudi¬
nẽ eiꝰ quȩ magis nota. ẽ. panditur de-¬
monstratio. Huiꝰ species st̃ tres. Icon.
Parabolȩ. Paradigia. id ẽ. imago. cõpa-¬
ratio. exemplũ. Icon. ẽ. imago. cũ figu-¬
ram rei ex similigenere conam᷑ exprimere
ut omĩa mercurio similis uocẽq colorẽq
Congrua enĩ est similitudo de specie cuiꝰ
ꝑsona inlucitur. Parabola cõparatio ex
ferȩ libiȩ uisus leo cõminus hostem
consedit. ubi leonẽ cęsari cõparauit.
ñ ex suo genere. sed ex alio similitudinẽ
faciens. Paradigma uͦ. ẽ. exemplũ dicti

Expanded text:
vulpes, et mulgeat hircos, id evulpes, et mulgeat hircos, id enon odit, pro poena ei contingat ut diligat Maeuium. fuerunt enim Maeuius et Bauius poetae pessimi et inimici Vergilii. qui hos ergo diligit, faciat quae contra naturam sunt, id est, iungat uulpes et mulgeat hircos. omoeosis est quae Latine interpretatur similitudo; per quam minus notae rei per similitudinem ejus quae magis nota est panditur demonstratio. Hujus species sunt tres; icon, parabola, paradigma, id est, imago, comparatio, exemplum. 32. Icon est imago, cum figuram rei ex Simili genere conamur exprimere, ut: Omnia Ms Aen. 4,558-559 . congrua enim est similitudo de specie, cuius sona inducitur. Parabola conparatio ex ferae Libyae visus leo comminus hostem consedit; ubi leoni Caesarem conparavit, non ex suo, sed ex alio genere similitudinem faciens. Paradigma vero est exemplum dicti
Abbreviated transcription (Latin):
exiuit cib. & de forte egressa. ẽ. dulce¬
do. significans ex ore leonis fauũ extra¬
ctũ. Int̾ allegoriã autẽ & enigma hoc
int̾est qđ allegoria gemina ẽ. & sub
res alias aliud figuralit̾ indicat. Eni¬
imagines adumbratꝰ Carientismos ẽ.
tropus quo dura dictugratius ꝓferunt᷑.
ut cũ int̾rogantib nunqͥd nos quȩsierit
aliquis respondet᷑ bona fortuna. Unde
intelligitur neminẽ nos quȩsisse. Paroe¬
mia.ẽ. rebus & tẽporib accõmodatũ ꝓ¬
uerbiũ. Rebus: ut contrastimulũ cal¬
ces. dũ significatur aduersis resistendũ.
Tẽporib: ut. lupus infabula. Aiunt enĩ¬
prior uiderit. unde & subito tacenti dr̃
istud ꝓuerbiũ. lupus in fabula. Sarcasmos
ẽ. hostilis irrisio cũ amaritudine. ut.
Referes gͦ hȩc & nuncius ibis pelide geni¬
tori illi mea tristia facta. degeneremq
cundia ut illud. Qui bauiũ non odit
amet tua carmina meui. Atq idẽ iungat

Expanded text:
exivit cibus, et de forti egressa est dulceexivit cibus, et de forti egressa est dulcedo, significans ex ore leonis favum extractum. Inter allegoriam autem et aenigma hoc interest, quod allegoriae vis gemina est, et sub re alia aliud figuraliter indicat. Aeniimagines adumbratus. 27. Charientismos est tropus quo dura dictu gratius proferuntur, uti cum interrogantibus nunquid nos quaesierit aliquis, respondetur: Bona fortuna. Unde intelligitur, neminem nos quaesisse. 28. Paroemia est rebus et temporibus accommodatum proverbium. 64 Rebus, ut, contra stimulum calces, dum significatur adversis resistendum. Temporibprior uiderit; unde et cum subito tacenti dicitur istud proverbium, Lupus in fabula. 29. Sarcasmos est hostilis irrisio, cum amaritudine, ut: Referes ergo haec, et nuntius ibis Pelidae genitori. Illi mea tristia facta Degeneremquecundia, ut illud: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi, Atque idem jungat
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ. hoc enĩ tropo callide aitt ꝑ
Etet in aula E olus. & clauso uentorũ car¬
cere regiet. & quomͦꝰ aula si carcer est
Soluit᷑ enĩ ꝓnunciatione. Nã carcer: pro¬
nunciatio ẽ Iactet in aula: yronia est.
& totũ ꝑ contrariã ꝓnunciationẽ annun¬
ciatur. ꝑ yroniȩ speciẽ quȩ laudando de¬
ridet. Antifrasis ẽ. sermo e contrario in¬
telligendus. ut lucus quia caret luce
ꝓpt̾ nimiã nemorũ umbrã. Et manes.
manes. &. Parcȩ & eumenides furiȩ qđ
nulli parcant uł bene faciant. Hoc tro¬
po & nani athlantes. & cȩci uicdentes.
& uulgo ȩchiopes argentei. appellant᷑.
intelligiuult: ut cũ dicimꝰ homini a¬
genti malũ. bonũ ẽ. qđ facis. Antifra¬
sis uͦ ñ uoce ꝓnunciantis significat contrari¬
um. sed suis taritũ uerbis. quoꝵ origo
contraria. ẽ. Enigia ẽ. quęstio ob.¬
scura quȩ difficile intelligit᷑ nisi a¬
periatur. ut. ẽ illud. De comedente

Expanded text:
intellectum. Hoc enim tropo callide aut perintellectum. Hoc enim tropo callide aut perctet in aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntiatione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totun per contrariam pronuntiationem adnuntiatur per ironiae speciem, quae laudando deridet. Antiphrasis est sermo e contrario intellegendus, ut 'lucus', quia caret lucem per nimiam nemorum umbram; et 'manes', manes; et Parcae et Eumenides Furiae, quod nulli parcant, vel benefaciant. Hoc tropo, et nani Atlantes, et caeci videntes, et vulgo Aethiopes argentei appellantur. intelligi vult, sicut cum dicimus homini agenti male: Bonum est quod facis. Antiphrasis vero non voce pronuntiantis significat contrarium, sed suis tantum verbis, quorum origo contraria est. 26. Aenigma est quaestio obscura, quae difficile intelligitur, nisi aperiatur, ut est illud: De comedente
Abbreviated transcription (Latin):
quib hoc imꝑiũ steterat. unde si uob̃
cupido certa ẽ. me sequi audentẽ ex.¬
trema. ruamꝰ in media arma & moriam
Y perbole. ẽ. excelsitas. fidem ȩxcedens
ultra quã credendũ. ẽ. ut. Sidera uer¬
berat unda. & terrã inter fluctꝰ aꝑit
Hoc enĩ modo ultra fidem aliqͥd augetꝰ.
nec tam̃ atramite significandȩ uen¬
tatis erratur. quãuis uerba quȩ indi¬
cant᷑ exceclant. ut uoluntas loquentis
ñ fallentis appareat. Quo tropo. ñ solũ
augetur aliqͥd sed & minuitur. Augei
tuelocior auio Mlanute᷑ ut mol¬
or pluma. durior saxo. Allegoria.i
alieniloquiũ. Aliud enĩ sorat & aliud
intelligit᷑. ut. Tres litore ceruos con¬
spicit errantes. ubi tres duces belli
misi. id ẽ. ad augustũ decẽ eglogas
pastorũ. Huiꝰ tropi plures st̃ species
ex quib eminent septẽ. Yronia. anti¬
frasis. Enigia. carientis mos. Paroemu
tia ꝑ ꝓnunciationẽ contrariũ habeis

Expanded text:
quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis cupido certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma, et moriamur. 21. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam credendum est, ut, sidera verberat unda, et, terram inter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba quibus indicatur excedant, ut voluntas loquentis non fallentis appareat; quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur. Augetur, ut, velocior aura; minuitur, ut, mollior pluma, durior saxo. 22. Allegoria est alieniloquium, aliud enim sonat, aliud intelligitur; ut, tres littore cervos conspicit errantes: ubi tres duces belli misi, id est, ad Augustum decem eclogas pastorum. Hujus tropi plures sunt species, ex quibphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, tia per pronuntiationem contrarium habens