comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uatorem aoth filium gera filii gemini ui.¬
rũ ambidextrum. Ecce qualis est iste. qui
suscitatur ad saluandũ isrł. Nichil habet
inse sinistrũ. sed utranq manũ dextram ha-¬
bet. Hoc est enĩ qͦd dicit᷑ ambidexter. di.¬
gnꝰ uere est populi pͥnceps & eccłȩ udex
qui nichil agat sinistrũ. cuiꝰ quod agat
dertra: nesciat sinistra. Inutraq parte¬
dexter est. infide dexter est: in actib de¬
xter est. Nichil habet de illis qui collocan¬¬
tura sinistris: quib dr̃. discedite ame
oꝑarii iniquitatis. nescio uos: ite in ignẽ
et᷑num. quẽ p̃parauit ds̃ zabulo & angłis
eus. Qͦd si licet intalib ex simili presume-
⁊abulus & participes eiꝰsi dici potest am¬
bisinistri dicant᷑. To̾tũ enĩ qͦd agunt si¬
nistrũ est. totũ ꝑuersũ. totũ igniet̾no
cũ iis qui asimstris sunt deputatũ. Sed
uideam̃ qͥd agit hic ambidexter uidex

Expanded text:
atorem Aoth, filium Gera, filii Jemini, viatorem Aoth, filium Gera, filii Jemini, virum ambidextrum. Ecce qualis est iste qui suscitatur ad salvandum Israel! Nihil habet in se sinistrum, sed utramque manum dextram habet; hoc est enim quod dicitur ambidexter. Dignus vere populi princeps, et Ecclesiae Judex, qui nihil agat sinistrum, cujus quod agit dextra, nesciat sinistra, in utraque parte est, in fide dexter est, in actibus dexter est, nihil habet de illis qui collocantur a sinistris, quibus dicitur: Discedite a me, operarii iniquitatis, nescio vos . Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Quod scilicet in talibus et simili praesumerediabolus et principes ejus, si dici potest, ambisinistri dicuntur: totum enim quod agunt sinistrum est, totum perversum, totum igni aeterno cum his qui a sinistris sunt deputatum. Sed videamus quid agit hic ambidexter judex.
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Nolite locũ dare tabulo. Sic &
hic modo legimꝰ. quia postea quã fecer̃t:
filii isrł malignũ inconspectu dm̃: locũ
dederunt ⁊ abulo. Confortauit enĩ dñs
eglom regem moab: & adiunxit ei om̃s
filios ammon & amalech. Nonsolũ in qͥt
ipse confortatus est expeccatis filiorũ
isrł: sed & adiunguntur ei om̃s nequã
exfiliis ammon & amalech. qui cũ ipso
parit̃ imƿugnent isrł. Et seruierunt
inqͥt filii isrł eglom regi moab decem &¬
octo annis. Obserua. quia etiã mensuras
pene indicat scriptura diuina. Ibi octo
annos. & hic decem & octodicit. Certũ
est autẽ quod scd̾m peccati modũ & con¬
uersionis nr̃e moram. etiã castigationis
tempora temperant᷑. Transierunt em̃ &¬
isti decem & octo anni seruitutis. & ñ re-¬
fertur quia clamauerunt ad dnm uł
conuersi sunt a malicia sua: sed post decem¬
& octo anniͦs iterũ dicit᷑ quia clamauerunt
fili isrł addñm. & suscitauit eis dñs ds̃ sal.¬

Expanded text:
dicens: Nolite locum dare diabolo . Sicut et dicens: Nolite locum dare diabolo . Sicut et hic modo legimus, quia posteaquam fecerunt filii Israel malignum in conspectu Domini, locum dederunt diabolo. Confortavit enim Dominus Eglon, regem Moab, et adjunxit ei omnes filios Amon et Amalech. Non solum, inquit, ipse confortatus est ex peccatis filiorum Israel, sed et adjunguntur ei socii nequam ex filiis Ammon et Amalech, qui cum ipso pariter impugnent Israel. Et servierunt, inquit, filii Israel Eglon, regi Moab, quindecim annis. Observa quia etiam mensuras poenae indicat Scriptura divina; ibi octo annis, et hic decem et quinque dicit. Certum est autem quod secundum peccati modum et conversationis nostrae moram, etiam castigationis tempora terminantur. Transierunt enim isti decem et quinque anni servitutis, et non refertconversi sunt a malitia sua: sed post. VEet quinque annos iterum dicitur, quia clamaverunt filii Israel ad Dominum, et suscitavit eis Dominus Deus salv
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥd dicitur post hec: Et defunctus
est inquit gothoniel filius cenez. Rem
uideo periculosam. defunctus est go¬
thoniel. Quare: Quia iam indignus
erat popłs qui haberet uidicem talem.¬
s Deniq in consequentib dicit. Illo defun.¬
Scto. adiecerunt in qͥt filii isrł facere
isrł. Considera quia ꝓ eo qͦd indigni erant
iam habere pͥncipem talem: ꝓpt̾ea aufert᷑
abeis bonꝰ udex. Et quia fecerunt malignũ
in conspectudñi: ex citatur eis hostis pes.¬
simꝰ eglom rex moab. Uides quia nr̃a pecca.¬
ta ires hostib prȩbent. & qͣndo nos fa.¬
Hoc siue scđm litteram quȩxas ita inuenies.
consideres. similiter contrariȩ uirtutes ñ
inualescerent aduersum nos. nec ipse ⁊ a.¬
bulus in nobis aliquid pręualeret: nisi ei
uires ex nr̃is uitus pręberemꝰ. Ualde infirmꝰ
esset aduersum nos. nisi nos eũ forcem
peccando faceremꝰ: & nisi speccata nr̃a locũ
introeundi & dominandi inueniret in
nobis. ꝓpt̾ ea deniq & apłs prȩmonet

Expanded text:
Sed quid dicitur post haec? Et defunctus est, inquit, Othoniel filius Cenez. Rem video periculosam. Defunctus est Othoniel. Quare? Quia jam indignus erat populus, qui haberet judicem talem. Denique in consequentibus dicit illo defuncto: Et adjecerunt, inquit, filii Israel facere Israel. Considera quia pro eo quod indigni erant jam habere principem talem, propterea aufertur ab eis bonus judex; et quia fecerunt malignum in conspectu Domini, excitatur eis hostis pessimus, Eglon, rex Moab. Vides quia nostra peccata vires hostibus praebent; et qHoc sive secundum litteram quaeras, ita invenies, consideres, similiter contrariae virtutes non invalescerent adversum nos, nec ipse diabolus in nobis aliquid praevaleret, nisi ei vires ex nostris vitiis praeberemus; valde infirmus esset adversum nos, nisi nos eum fortem in peccando faceremus, et nisi per peccata nostra locum introeundi et dominandi inveniret in nobis. Propterea denique et Apostolus praemonet
Abbreviated transcription (Latin):
sint ñ refugit nec horrescit. dũ mͦ qͦd cu¬
pit obtineat: inde euenit ut faciat mali¬
gnũ in conspectu dñi. Et postea quã sum¬
mas indeptus fuerit infulas potestatũ. &
ad ipsa suꝑbiȩ fastigia summa conscenderit:
inde de iectus traditur hiuic cursarsatori
um scilicet ex aeris pͥncipib. sicut & alii
pharaoni & alii chiram: ut humiliet eũ
qui nimis fuerat ex altatus. ut affligat¬
& conterat donec resipiscat & quȩrat
dnm. quia cũ esset insuꝑbia & elatione
constitutus: ignorabat dñm. Nunc gͦ ii
qui traduntur ꝓpeccato: intribulatione
positi uideam qͥd faciunt. Illud ꝓfecto
qͦd scriptũ est. Et clamauer ad dñm cũ
tribularentur. & de necessitatib eorũ

Expanded text:
sint, non refugit nec horrescit, dummodo quod cusint, non refugit nec horrescit, dummodo quod cupit obtineat, inde evenit ut faciat malignum in conspectu Domini. Et posteaquam summas indeptus fuerit infulas potestatum, et ad ipsa superbiae fastigia summa conscenderit, inde dejectus traditur huic Chusan Rasathaim, uni scilicet ex aeris principibus, sicut et alii Pha raoni, et alii Chiram, ut humiliet eum, qui nimis fuerat exaltatus, ut affligat, ut conterat, donec resipiscat, et quaerat Dominum, qui, cum esset in superbia et elatione constitutus, ignorabat Dominum. Nunc ergo hi qui traduntur pro peccato in tribulatione positi, videamus quid faciunt? Illud profecto quod scriptum est: Et clamaverunt ad Dominum, cum tribular
Abbreviated transcription (Latin):
uando fecerunt filii isrł
malignum inconspectu
dĩ. & obliti sunt dñi di sui.
ac relinquentes eũ
Sseruierunt baalim& lucis gentiũ: tunc
Sthesauritantes sibi ipsis iram. traditi st̃
sopotamiȩ. Int̾p̃tat᷑ autẽ cursarsaton
in excelsis montiũ impia agebant in al¬
tissimũ: ꝓpt̾ ea abipso inhumilitatem
traduntur. Sed nolo putes qͥa ergaan.¬
tiquos solũmodo erat hȩc diuina ꝓui¬
dentia. ut eos qui impie exaltabant᷑
traderet humiliandos. & salubri me¬¬
dicinȩ ratione contraria contrariis cu¬
rarentur. Nunc aut̾e om̃ĩpotenti dõer¬
ga ȩxcłam suã de huꝰmodi salubris est
mesopotamiȩ: cui tradunt᷑ humiliandȩ &
affligendȩ animȩ. quȩ xp̃iana humilitate
contempta in suꝑbiam se atq arrogantiã
dederunt. Odiosum satis est inconspectu dĩ
suꝑbiȩ uitiũ. Quia sicut scriptura dicit. ini¬
ctus est & humiliauit se usq ad mort̾e. ex¬
nititur: etiã si contra fidem & religionem

Expanded text:
uando fecerunt filii Israel malignum in conspectu Dei, et obliti sunt Domini Dei sui, ac relinquentes eum servierunt Baalim et lucis gentilium, tunc thesaurizantes sibi ipsis iram traditi sunt sopotamiae. Interpretatur autem Chusan Rasathaim in excelsis montium impie agebant in Altissimum, propterea ab ipso in humilitatem traduntur. Sed nolo putes quia erga antiquos solummodo erat haec divina providentia, ut eos qui impie exaltabantur traderet humiliandos, et salubri medicinae ratione, contraria contrariis curarentur. Nunc autem omnipotenti Deo erga Ecclesiam suam de hujusmodi salubritas prMesopotamiae, cui traduntur humiliandae et affligendae animae quae, Christiana humilitate contempta, in superbiam se atque arrogantiam dederunt; odiosum satis est in conspectu Dei superbiae vitium; quia, sicut Scriptura dicit: Inictus est, et humiliavit se usque ad mortem, exnititur, etiam si contra fidem et religionem
Abbreviated transcription (Latin):
tor missus sit qui uastaret quide om̃ia
pͥmogenita egyptiorũ. israhelitarũ uͦ
nemine tangeret. Et sic dedaratur uir-¬
tutem fuisse cȩlestem. quȩ uastatis ȩgy-¬
ptiis & ꝓstratis: filios isrł de iugo ser-¬
uitutis eduxit. Simile qͦq etiã illud re¬
fertur in hystoriis: qͦd sub rege assyriorũ
sennacherib angłs dñi mittitur. qͥ cȩsis
subuna nocte & ꝓstratis centũ uiginti
populũ de imminenti liberaret interitu.
Ita gͦ etiam nunc eadem sequentia debemꝰ
aduertere. qͥa siqͣndo ꝓpeccatis nr̃is in-
captiuitatem tradimꝰ: clamemꝰ ad dnm
Clamemꝰ aute. nore sed mente: ita ut do¬
lor cordis fontem lacrimarũ ꝓducat ex
oculis. ut ultra ñ contingamꝰ iala. Si
rogans sapiamꝰ: mittet etiã nob̾ dñs uir-¬
tutem suam cȩlestem ꝑ quã liberem᷑ aui.¬
go seruitutis ⁊ abulicȩ. quȩ uirtus oima

Expanded text:
tor missus sit, qui vastaret quidem omnia tor missus sit, qui vastaret quidem omnia primogenita Aegypti, Israelitarum vero neminem tangeret. Et sic declaratur virtutem fuisse coelestem, quae vastatis Aegyptiis et prostratis, filios Israel de jugo servitutis eduxit. Similiter quoque etiam illud refertur in historiis, quod sub rege Assyriorum Sennacherib angelus Domini mittitur, qui caesis sub una nocte et prostratis centum octogintpopulum de imminenti liberaret interitu . Ita ergo etiam nunc eadem consequentia debemus advertere, quia si quando pro peccatis nostris in captivitatem tradimur, clamemus ad Dominum, clamemus autem non ore sed mente, ita ut dolor cordis fontem lacrymarum producat ex ocurogans sapiamus: mittit etiam nobis Dominus virtutem suam coelestem, per quam liberemur a jugo servitutis diabolicae,
Abbreviated transcription (Latin):
Seum adfem᷑ dextrũ Uides quia dextrũ est
om̃e qͦd agit aoth: Hic ambi dexter: &
manib dexter est: & pedib dexter est. In
femore enĩ dextro gladiũ portat. ut ue.¬
niat ad regem moab: & int̾ficiat eum.
Dixeramꝰ insuꝑiorib. qͦd isti qͦs ad salutem
populi & adliberandos filios isrł suscita¬
re dr̃ ds̃ saluatores uł udices: imagine
ferant aliquorũ pͥncipũ ex celestimilita
& suꝑnarũ uirtutũ. qͦs ad subsidium
ds emisit eorũ qͥ ad se toto corde clama¬
uer̃. & ꝑ conuersionẽ penitentiȩ diuinã
erga se clementiam flexert̃. Sed ne hoc
psumptũ apud auditores uideat᷑ a nob̾:
debemꝰ ex scripturarũ auctoritate fir-¬
mare. Scriptũ est in exodo. qͥa patres
nr̃i filii isrł cũ multo tempore ȩgyptiis
& pharaoni regi dirissimo inluti & la¬
teris confectione seruissent: clamauer
Elamor filiorũ isrł ascendit ad me. Et
misso qͥdem moy se: uisibilit̾ edux̃ eos.
Refert aute scriptura. qͦd angłs ext̾mina-¬

Expanded text:
et caetera. Vides quia dextrum est omne quod gerit Aoth hic ambidexter, et manibus dexter est, et pedibus dexter est. In femore enim dextro gladium portat, ut veniat ad regem Moab, et interficiat eum. Dixeramus in superioribus quod isti quos ad salutem populi et ad liberandum filios Israel suscitare dicitur Deus salvatores vel judices, imaginem ferant aliquorum principum ex coelesti militia et supernarum virtutum, quas ad subsidium Deus emittat eorum qui ad se toto corde clamaverint, et per conversionem poenitentiae divinam erga se clementiam flexerint. Sed hoc ne praesumptum apud auditores videatur a nobis, debemus ex Scripturarum id auctoritate firmare. Scriptum est in Exodo quia patres nostri filii Israel cum multo tempore in Aegyptiis et Pharaoni regi dirissimo in luti et lateris confectione servissent, clamaveruClamor filiorum Israel ascendit ad me ; et misso quidem Moyse visibiliter eduxit eos. Refert autem Scriptura quod angelus extermina
Abbreviated transcription (Latin):
siquid abeis recte & humilit̾ gestũ est:
uerum & siquid cul pabilit̃ admissum est.
Cur tamen utrunq de scriptũ est si requiris:
itt nunc ȩccłȩ principes uł udices ꝑ ui¬
dentes ea quȩ abhis laudabilit gesta sunt
priorũ sequantur exempla. si qua uͦ in illis
culpantur ut isti caueant & declinent.
Magna gͦ laus primi hiuꝰ iudicis gothoni¬
el refertur. qͦd sp̃s dĩ factus est suꝑ eum:¬

Expanded text:
si quid ab eis recte et utiliter gestum est, si quid ab eis recte et utiliter gestum est, verum et si quid culpabiliter admissum est. Cur tamen utrumque descriptum sit si requiris, ut nunc Ecclesiae principes vel judices pervidentes ea quae ab his laudabiliter gesta sunt, priorum sequantur exempla; si qua vero in illis culpantur, ut isti caveant et declinent. Magna ergo laus primi hujus judicis Othoniel refertur, quod spiritus Dei factus est super eum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes ad auxilium nr̃m mittunt᷑
adño. Uideam cam̃ qui fuerit iste gotho¬
niel. cuius familiȩ. cuiꝰ nobilitatis. Filiꝰ
inquit cenez: frat caleph. illius lauda.¬
bilis & admirandi uiri caleph: qui fuit
comes & socius iħu naue. de quo ꝓut po-¬
tuimꝰ. insuis locis quȩ uisa sunt disseru¬
imꝰ. Quid gͦ dicit scriptura de isto gotho¬
niel postea quã dix. quia clamauerunt:
tas est innobis aliquis qui ita ualidũ &
ita iustũ clamorem emittat addm̃ ut
dignꝰ sit exaudiri. ut mereatur populus
acciꝑe iudicem. & talem uidicem que sp̃s
dei repleat. ut possit rectũ tenere iu-¬
dicium: Unde & liber ipse uidicũ dr̃.
& describuntur in eo iudices. qͥ uidica¬
uerunt popłm. Sicut enĩ alii libri re¬
gum dicunt᷑ uł regnorũ in quib de-¬
scribit᷑ unꝰquisq regũ qͦmͦ regnauerit
& quid egerit: ita & in hoc libello gesta
iudicũ referunt᷑. & describitur ñ solũ

Expanded text:
virtutes ad auxilium nostrum mittuntur virtutes ad auxilium nostrum mittuntur a Domino. Videamus tamen quis fuerit iste Othoniel, cujus familiae, cujus nobilitatis? Filius, inquit, Cenez, frater Caleb, illius laudabilis et admirandi viri Caleb, qui fuit comes et socius Jesu Nave, de quo, prout potuimus, in suis locis quae visa sunt disseruimus. Quid ergo dicit Scriptura de isto Othoniel? posteaquam dixit, quia clamaverunt tas est in nobis aliquis, qui ita validum et ita justum clamorem emittat ad Deum, ut dignus sit exaudiri, et mereatur populus accipere judicem, et talem judicem quem spiritus Dei repleat, ut possit rectum tenere judicium? unde et liber ipse Judicum dicitur, et describuntur in eo judices qui judicaverunt populum. Sicut enim alii libri Regum dicuntur vel Regnorum, in quibus describitur unusquisque regum quomodo regnaverit et quid egerit, ita et in hoc libello gesta judicum referuntur, et describitur non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ctam temperet abeo qui illam penitendo
preuenit. Sed & illud consideremꝰ. qͥa do¬
nec seruierunt cursarsaton ii qͥ traditi
fuerant ꝓdelictis. & ñ clamauerunt ad
dm̃: nemo suscitatus est qui saluare eos
posset. Cũ uͦ clamauerunt ad dñm: tunc
suscitait dñs saluatorem isrł. & salua.¬
uit eos. Saluatorem autẽ dicit gothonel:¬
prior ille popłs de seruitute humilita¬¬
tis ereptus est: & reddita est pax popło
quam suꝑbia dudũ & diuersa plebis faci.
gem & unum de aduersariis & aerus
potestatib principem: ita consequens mͥ
uidetur etiã gothonielem istũ qͥ ad libe.¬
randũ popłm suscitatus est esse imũ ali¬
quẽ de militia celesti & archangelicis tur.¬
mis. qui ad adminiculũ mittunt᷑ eorũ
qui hereditatem capunt salutis. Et sunt
angłi saluatoris quiuł ingothonielis
uł aoch specie designantur. quia sicut
sepe ostendimꝰ ñ solum a contrariis uir-¬
tutib impugnam᷑: sed & diuine bonȩq

Expanded text:
ctam temperet ab eo qui illam poenitendo ctam temperet ab eo qui illam poenitendo praevenit . Sed et illud consideremus, quia donec servirent Chusan Rasathaim hi qui traditi fuerant pro delictis, et non clamarent ad Dominum, nemo suscitatus est qui salvare eos posset. Cum vero clamaverunt ad Dominum, tunc suscitavit Dominus salvatorem Israel, et salvavit eos. Salvatorem auteprior ille populus de servitute humilitatis ereptus est, et reddita est pax populo, quam superbia dudum et diversa plebis facinogem, et unum de adversariis et aeris potestatibus principem, ita consequens mihi videtur, etiam Othonielem istum, qui ad liberandum populum suscitatus est, esse unum aliquem de militia coelesti et archangelicis turmis, qui ad adminiculum mittuntur eorum, qui haereditatem capiunt salutis , et sunt angeli salvatores, qui et in Othonielis et Aoht specie designantur; quia, sicut saepe ostendimus, non solum a contrariis virtutibus impugnamur, sed et divinae bonaeque
Abbreviated transcription (Latin):
so abom̃i hac sc̃a eccła & prȩcipue abiis qͥ
ministrant inscĩs odor iste teterrimꝰ. ut
possimꝰ sicut paulus dicebat effici bonꝰ odor
xp̃i neforte irascatur dñs: & adiracundiã
sarsaton. ut humilitatem quã inscientia xp̃i
docere debium᷑: incorreptionis nr̃e tribula-¬
dũ iusta & clementi libratione pensantem.
Non inꝑpetuũ tradidit delinquentes. sed
qͣnto inqͥt tempore seruierunt baalun:
tanto seruiant etiã cursarsaton. hoc est
octoannis. Disce hȩc & tu o auditor qͥsq
ille es. qui tͥ conscius es alicuiꝰ erroris.
Et qͣnto tempore errasse te nosti. qͣntote¬
pore deliquisti. tanto nichilominꝰ tempo¬
re humilia te ipsum dõ. & satis facito ei
in confessione penitentiȩ. Non expestes
ut humiliet te cursarsaton & inuito
necessitas extorqueat pęnitentiã : sed
ipse penitendo prȩueni istius manꝰ. Quia
site ipse emendaueris: si de ipse correxe.¬
ris. pius est ds̃ & misericors : qui iundi.¬

Expanded text:
so, ab omni hac sancta Ecclesia, et praecipue ab his qui ministrant in sanctis, odor iste deterrimus, ut possimus, sicut Paulus dicebat, effici bonus odor Christi , ne forte irascatur Dominus, et ad iracundiam Rasathaim, ut humilitatem, quam in scientia Christi docere debuimus, in correptionis nostrae tribuladum justa et clementi liberatione pensantem. Non in perpetuum tradidit delinquentes; sed quanto, inquit, tempore servierunt Baalim, tanto servient etiam Chusan Rasathaim, hoc est octo annis. Disce haec et tu, o auditor, quisquis ille es, qui tibi conscius es alicujus erroris, et quanto tempore errasse te nosti, quanto tempore deliquisti, tanto nihilominus tempore humilia teipsum in Deo, et satisfacito ei in confessione poenitentiae. Non exspectes ut humiliet te Chusan Rasathaim, et invito necessitas extorqueat poenitentiam, sed ipse praeveni tortoris istius manus; quia si te ipse emendaveris, si te ipse correxeris, pius est Deus et misericors, qui vindi
Abbreviated transcription (Latin):
cium non solũ rerũ gestarum datũ est:
sed & animarũ. Uerũ nescio siqui tales
eccłȩ sint uidices quos dignos faciat ds̃
spũ suo repleri. ut sicut gothoniel iste
testimonio scripturȩ decoratus est: ita
etiam ipsi dequib hoc optamꝰ dĩ testi.¬
nus eius cuirsarsaton regem. Quare hoc:¬
: Quia sp̃s dñi erat in eo. & confortata est
Smanꝰ eius suꝑ cͥursarsaton. Et post hec
Sdicit. quia quieuit t̾ra subeo udice qͣd

Expanded text:
um datum est, sed et animarum. Verum nescio si quis sit talis Ecclesiae judex, quem dignum faciat Deus spiritu suo replere, ut sicut Othoniel iste, testimonio Scripturae decoratus est, ita etiam ipsi, de quibus hoc optamus, Dei testinus ejus Chusan Rasathaim regem. Quare hoc? Quia spiritus Domini erat in eo, et confortata est manus ejus super Chusan Rasathaim. Et post haec dicit quia quievit terra sub eo judic
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ indeserto. & immolabimꝰ dño dõ nr̃o.
Hoc gͦ erat triduũ ad qͦd festinabat moy¬
ses: & contradicebat pharao. Ille enĩ di-¬
cebat. Non eatis longuis. Non ꝑ mitte.¬
bat pharao adlocũ signorũ ꝑuenire
filios isrł. Non ꝑmittebat eos intantũ
ꝓficisci: ut possent t̾cii diei mysteriis
ꝑfrui. Audi enĩ ꝓpħam qͥd dicit. Re-¬
suscitabit nos ds̃ post biduũ. & in die
t̾cia resurgemꝰ. & uiuemꝰ inconspectu ei. Pma
dies nob̾ passio saluatoris est. & scda qua des¬
cendit in infernũ. Tercia autẽ: resurrectionis
.ẽ. dies. Et idõ indie t̾cia ds̃ ante cedebat eos
ꝑdiem incolũna nubis: ꝑ noctem autẽ inco.¬
lumna ignis. Qd si scđm ea quȩ suꝑiꝰ diximꝰ
in his uerbis recte nos apłs docet & baptismi
mysteria contineri: necessariũ. ẽ. ut qͥ ba¬
ptizantur urxp̃o. inmorte ipsius baptrzent᷑.¬
& ipsi consepeliant᷑. & cũ ipso die t̾cia resur.¬

Expanded text:
mus in deserto, et immolabimus Domino Deo nostro. mus in deserto, et immolabimus Domino Deo nostro. Hoc ergo erat triduum, ad quod festinabat Moyses: et contradicebat Pharao. Illi enim dicebat. Non eatis longius. Non permittebat Pharao ad locum signorum pervenire filios Israel; non permittebat eos interim proficisci, ut possint tertii diei mysteriis perfrui. Audi enim propheta quid dicit: Resuscitabit Deus nos post biduum, et in die tertia resurgemus, et vivemus in conspectu ejus . Prima dies nobis passio Salvatoris est; secunda qua descendit in infernum; tertia autem resurrectionis est dies. Et ideo in die tertia Deus antecedebat eodem in columna nubis, per noctem autem in columna ignis. Quod si secundum ea quae superius diximus, in his verbis recte nos Apostolus docet baptismi mysteria contineri, necessarium est ut qui baptizantur in Christo, in morte ipsius baptizentur, et ipsi consepeliantur, et cum ipso die tertia resur
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia tua & da pauꝑib. & habebis thesaurũ
in cȩlo. & ueni sequere me. Hoc. ẽ. gͦ ꝓfi cisci
se. Uenert inqͥt in sochot. Sochot: tab̾nacu¬
lũ intelligi apud hebreos tradunt int̃p̃
cusseris abste tineas totius corruptelȩ.
& uitiorũ incitam̃ta reieceris:. habitabis
intab̾naculis. Habitamꝰ eñi intab̾naculis:
exquib nolumꝰ expoliari sed suꝑ uestiri.
Habitatio autẽ tab̾naculorũ: expeditũ &
absq ullis impedim̃tis indicat. eẽ. eũ qͥ
festinat addm̃. Sed ne in hoc quidẽ stan-¬
dũ. ẽ. Urgenda ẽ. ꝓfectio. iouenda sunt
to. Hic enĩ audies dici : qͥa ds̃ ante cede¬
bat eos ꝑdiem incolumna nubis. & ꝑ no¬¬
ctem incolũna ignis. Non hoc inuenis fa¬¬
ctũ apud ramesse nec apud sochot: quȩ
scdã ꝓficiscentib castra dicunt᷑. Sed t̾cia
castra sunt. inqͥb fuint diuina signa. Re¬
cordare quȩ suꝑiꝰ lecta sunt : eu̾ dicebat
moyses ad pharaonẽ. Iter triũ dierũ ibi¬

Expanded text:
t da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me , hoc est proficisci erunt, inquit, in Socoth. Socoth tabernacula intelligi apud Hebraeos tradunt interprcusseris abs te tineas totius corruptelae, et vitiorum incitamenta rejeceris, habitabis in tabernaculis. Habitabis enim in tabernaculis, ex quibus nolumus exspoliari, sed supervestiri. Habitatio autem tabernaculorum, expeditum et absque ullis impedimentis indicat esse eum, qui festinat ad Deum. Sed nec in hoc quidem standum est: urgenda est profectio, movenda sunt to. Hic enim audis dici, quia Deus antecedebat eos per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis. Non hoc invenis factum apud Ramesse, nec apud Socoth, quae secunda proficiscentibus castra dicuntur; sed tertia castra sunt, in quibus fiunt signa divina. Recordare quae superius lecta sunt cum dicebat Moyses ad Pharaonem: Iter trium dierum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
liter sed spũalit̃ uiuit. Extinguit egyꝰ¬
ꝑtium qui cogitationes sorhidas & impu¬
ras uł depellit ex corcde: uel omninon reci¬
sicut & apłsdicit. Assum̃tes scutũ fidei. ut
possimꝰ omĩa maligni iacula ignita extin¬
guere. Hoc gͦ mͦ possumꝰ etiã hodie egyptios
uidere mortuos. & iacentes adlitus: sũmergi
qͣdrigas eor & equos. Possumꝰ etiã ipsũ phara.¬
oñe uidere sũmergi. si tanta fide uiuamꝰ.¬

Expanded text:
liter, sed spiritualiter vivit. Exstinguit Aegypliter, sed spiritualiter vivit. Exstinguit Aegyptium, qui cogitationes sordidas et impuras vel depellit ex corde, vel omnino non recisicut et Apostolus dicit: Assumentes scutum fidei, in quo possimus omnia tela maligni ignita exstinguere. . Hoc ergo modo possumus hodie etiam Aegyptios videre mortuos et jacentes ad littus, submergi quadrigas eorum et equos. Possumus etiam Pharaonem videre submergi, si tanta fide vivam
Abbreviated transcription (Latin):
antur rogare iħm: neeos interim mittat in
abyssũ. Sed aliũ ex his accipere possumꝰ intel¬
lectũ. Siegyptũ fugias. sugnorantiae tene.¬
bras relinquas. & sequaris legem dĩ moy sen.
obuiet autem tͥ mare. & contradicentiũ flritꝰ
occurrat: ꝑcute & tu obluctantes undas uir¬
ga moysi idest uerbo legis & uigilantia
scripturarũ iter tͥ ipse disputando ꝑ aduer¬
sarios pande. Cedent undȩ continuo. & supe¬
ratifluctus locũ uictorib dabunt. miran¬¬
tibꝰq & attonitis acstupore de fixis ris qui
paulo ante aduersabantur: legitimis tu
disputationũ lineis rectũ fidi iter secabis.
& in tantũ doctrinȩ uerbo ꝓficies: ut au-¬
ditores tui quos in uirga legis erudisti.
ipsi iam contra egiptios uelut fluctus
maris insurgant. ut ñ solũ impugnent
eos. sed & superent & ex tinguant. Ex tin¬
guit nanq egyptiũ qui nꝰ agit oꝑa te.¬
nebrarũ. Extinguit egyptiũ. qͥ ñ carna¬

Expanded text:
ntur rogare Jesum, ne eos interim mittat in ntur rogare Jesum, ne eos interim mittat in abyssum. Sed et alium ex his accipere possumus intellectum. Si Aegyptum fugias, si ignorantiae tenebras relinquas, et sequaris legem Dei Moysen, obviet autem tibi mare, et contradicentium fluctus occurrat, percute tu obluctantes undas virga Moysi, id est, verbo legis et vigilantia Scripturarum; iter tibi ipsi disputando per adversarios pande, cedent undae continuo et superati fluctus locum victoribus, mirantibus et attonitis ac stupore defixis his qui paulo ante adversabantur. Legitimis tu disputationum lineis rectum fidei iter secabis, et in tantum doctrinae verbo proficies, ut auditores tui, quos in virga legis erudisti, ipsi jam contra Aegyptios velut fluctus maris insurgant, et non solum impugnent eos, sed et superent et exstinguant. Exstinguunt namque Aegyptum, qui non agunt opera tenebrarum. Exstinguit Aegyptium, qui non carna
Abbreviated transcription (Latin):
nes. Per qͦd plures diuisiones docentur fa
min unior instupore. pͥncipes uida duces
eorũ. pͥncipes zabulon. pͥncipes neptalim:
nichilominꝰ unicuiq tribui ꝓprius enume.¬
rari uidetur ingressus. Hȩc amaiorib obser-¬
uata inscripturis diuinis. religiosũ credidi
ñ tacere. Quid gͦ nos docemꝰ ꝑ hȩc : Iam suꝑius
diximꝰ: qui sit in his apłi sensus. Baptismũ hoc
nominat in moy sen consuĩmatũ: innube
& inmari. Et tuqui baptizaris in xp̃o. in aqua
& sp̃u scõ. scias insectari quidẽ post te egypti.¬
os. & uelle te reuocare adseruitiũ suũ. recto.¬
resscilicet huiꝰ mundi & spũales nequitias
quib antea deseruisti. quȩ conant᷑ quidem
in sequi. sed tudescendis inaquã. & euadis
in columis atq abliitus sordib peccatorũ.
homo nouus ascendis. paratus ad canticum
cantandũ nouum. Legy ptii uͦ post te inse¬
quentes demerguntur in abyssũ. etiãsi uide¬

Expanded text:
nes , per quod plures divisiones docentur facnes , per quod plures divisiones docentur faci Benjamin juvenior in stupore. Principes Juda, duces eorum: principes Zabulon, principes Nephthalim , nihilominus unicuique tribui proprius enumerari videtur ingressus. Haec a majoribus observata in Scripturis divinis, religiosum credidi non tacere. Quid ergo nos docemur per haec quae jam superius diximus, qui sit in his Apostoli sensus? Baptismum hoc nominat in Moysen consummatum in nube et in mari, ut et tu qui baptizaris in Christo in aqua et Spiritu sancto scias insectari postea Aegyptios, et velle te revocare ad servitium suum: rectores scilicet hujus mundi et spirituales nequitias, quibus ante deservisti, quae conantur quidem insequi, sed tu descendis in aquam, et evadis incolumis, atque ablutis sordibus peccatorum, homo novus ascendis, paratus ad cantandum canticum novum. Aegyptii vero post te insequentes demergentur in abyssum, etiamsi vide
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ apud dm̃: ꝑsilentiũ scõrũ clamor
auditur. Et qͥd post hoc Iubetur moyses
uirga ꝑcutere mare. ut ingredienti popło
di de hiscat & cedat. ac uoluntati diuinȩ ele.¬
m̃torũ famulent᷑ obsequia. & aquȩ quȩ ti-¬
mebantur dextra leuaq famulis dĩ murus
effectȩ. ñ solũ ꝑniciem nesciant. sed & mu-¬
nimen ex hibeant. Cogitur gͦ fluctus in¬
cumulũ. & unda insemet ipsã repressa cur.¬
uatur. Soliditatem recipit liquor. & solum
maris arescit inpuluerem. Bonitatem dĩ cre.¬
atoris intellige. Si uoluntati eiꝰ obtemꝑes.
silegem eiꝰ sequaris: ipsa tͥ elem̃ta etiã con¬
tra sui naturã seruire compellit. Audiui¬
amaiorib traditũ. qđ in ista digressione
maris. singulis quibusq tribub filiorũ
isrł singulȩ aquarũ diuisiones factȩ sint:
& ꝓpͥa unicuiq tribui inmari aꝑta sit
uia. idq ostendi ex hoc: qđ in psalmis scri.¬
ptũ .ẽ. Qui diuisit mare rubrũ indiuisio¬

Expanded text:
sancto apud Deum, per silentium sanctorum clamor auditur. Et quid post hoc? Jubetur Moyses virga percutere mare, ut ingredienti populo Dei dehiscat et cedat, ac voluntati divinae elementorum famulentur obsequia, et aquae quae timebantur, dextra laevaque famulis Dei murus effectae, non solum perniciem nesciant, sed et munimen exhibeant. Sequitur: cumulum et unda in semetipsa repressa curvatur, soliditatem recipit liquor et solum maris arescit in pulverem: bonitatem Dei creatoris intellige, si voluntati ejus obtemperes, si legem ejus sequaris, ipsa tibi elementa etiam contra sui naturam servire compellit. Aa majoribus traditum quod in ista digressione maris singulis quibusque tribubus Israel singulae aquarum divisiones factae sint, et propria unicuique tribui in mari aperta sit via, idque ostendi ex eo quod in psalmis scriptum est: Qui divisit mare Rubrum in divisio
Abbreviated transcription (Latin):
falsa uidetur opinio. qui dũ nimis ardiũ
iter uirtutis exponunt. dumq multas eiꝰ
difficultates. multaq pericula & lapsus
enumerant: ne ineundũ quidẽ id aut inci-¬
piendũ iudicant. Sed multo melius. ẽ. me
in hoc itinere uł morisi ita necesse. ẽ: quã
inter egyptios ꝑmanentem necari. & falsis
atq amaris fluctib obrui. Sed interim¬
clamat moyses addm̃. Quo modo clamat:
N ulla eiꝰuox clamoris audit᷑. & tam̃ dicit adeũ
ds̃. Quid clamas adme: Uellem scire. qͦmͦ
tem abla pat̾. Ꝙ addit. Sed & ipse sp̃s inter¬¬
pellat ꝓnob̾. gemitib in enarrabilib. Etterũ.

Expanded text:
falli videtur opinio qui dum nimis arduum falli videtur opinio qui dum nimis arduum iter virtutis exponunt, dumque multas ejus difficultates multaque pericula et lapsus enumerant, ne ineundum quidem id aut incipiendum judicant. Sed multo melius est, ne in hoc itinere vel mori, si ita necesse est, quam inter Aegyptios permanentem necari, et falsis atque amaris fluctibus obrui. clamat Moyses ad Dominum. Quomodo clamat? Nulla ejus vox clamoris auditur, et tamen dicit ad eum Deus: Quid clamas ad me? Velim scire quomodo tem, Abba Pater. Et addidit: Ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabili
Abbreviated transcription (Latin):
Srat nos seruire egyptiis. quã mori inde.¬
Sserto hoc. Hȩc fatiscentis in temptatione
animi uerba sunt. Sed qͥs ita beatus ẽ: qui
sic temptationũ pondus expediat. ut nulla
menti eiꝰ cogitatio ambiguitatis obrepat:
Uide. magno illi eccłȩ fundamento & petrȩ
solidissimȩ supra quã xp̃s fundauit ȩcdam.
qͥd dicat᷑ adño. Modicȩ inqͥt fidei. quare
dubitasti .  Ueruntam̃ quia dicunt. meliꝰ
fuerat nosseruire egyptus quã mori in
heremo. temptationis & fragilitatis hȩc
uerba sunt. Alioqͥn falsũ. ẽ. Longe enĩ me¬
lius ẽ. mori inheremo: quã seruire egyptiis.
Qui enĩ inheremo moritur. hoc ipso quod sepa¬
ratus. ẽ. abȩgyptiis & discessit a rectorib
tenebrarũ & de potestate sathanȩ: habuit
aliqu̾e ꝓfectũ. etiã si ad integrũ ꝑuenire
ñ potuit. Melius enĩ. ẽ ꝑfectam uitã quȩ-¬
renti initinere mori: quã ne ꝓficisci
quidẽ ad ꝑfectionẽ quȩrendã. Unde & eorũ

Expanded text:
rat nos servire Aegyptiis quam mori in derat nos servire Aegyptiis quam mori in deserto hoc. Haec fatiscentis in tentatione animi verba sunt. Sed quis ita beatus est qui sic tentationum pondus expediat, ut nulla ejus menti cogitatio ambiguitatis obrepat? Vide magno illi Ecclesiae fundamento et petrae solidissimae, super quam Christus fundavit Ecclesiam, quid dicatur a Domino: Modicae, inquit, fidei, quare dubitasti ? Verum tamen quia dicunt, Melius fuerat nos servire Aegyptiis quam mori in eremo, tentationis et fragilitatis haec verba sunt, alioquin falsum est, longe enim melius est in eremo mori, quam servire Aegyptiis. Qui enim in eremo moritur, hoc ipso quod separatus est ab Aegyptiis et discessit a rectoribus tenebrarum et de potestate Satanae, habuit aliquem profectum, etiamsi ad integrum pervenire non potuit. Melius est enim perfectam vitam quaerenti in itinere mori, quam ne proficisci quidem ad perfectionem quaerendam. Unde et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed si moy sen idest legem dĩ sequens
agas hoc iter egi ptius te quidem ꝑseqͥt᷑¬
& in sectatur. Sed uide qͥd fiat. Leuauit
Sinquit angłs dĩ columnã ignis qui antece.¬
Sdebat castra isrł: & abut post illos. Cleua-¬
Suit & columnã nubis a facie eorũ: ꝙ stetit
Spost illos: & intrauit intra castra egyptior
& israhelitarũ. Hȩc columna nubis popło
quidẽ dĩ efficitur murus. egyptiis uͦ obs¬
curitatẽ imponit & tenebras. Non enĩ tͣns¬
fertur colũna ignis adegyptios ut uideant
lucem: sed utenebris ꝑmanent. qͥa dilȩxe.¬
runt tenebras magis quã lucem. Et tu gͦ
si abegiptiis receclas. & de potestate demo¬
nũ fugias: uide qnͣta tͥ diuinitus p̃parant᷑
auxilia. uide qͣnͣtis aduitorib uteris. lan¬
tũ est: ut ꝑ maneas fortis infide. nec te
egyptioꝵ equitatus & qͣd rigarũ formi¬
Ssen & dicas. sicut quidã ex illis dixer̃. Tanqͣm
Sñ essent sepulc̾ra inegypto: ita eduxisti
Snos ut in deserto hoc moriam᷑. Melius fue.¬

Expanded text:
sed si Moysen, id est legem Dei, sequens agas hoc iter, Aegyptius te quidem persequitur et insectatur. Sed vide quid fiat. Levavit se, inquit, angelus Domini, qui antecedebat castra Isrvit et columnam nubis a facie eorum, et stetit post illos, et intravit inter castra Aegyptiorum et Israel. Haec columna nubis populo quidem Dei efficitur murus, Aegyptiis vero obscuritatem imponit et tenebras. Non enim transfertur columna ignis ad Aegyptios, ut videant lucem; sed in tenebris permanent, quia dilexerunt magis tenebras quam lucem. Et tu ergo, si abugias, vide quanta tibi divinitus praeparantur auxilia, vide quantis adjutoribus uteris: tantum est ut permaneas fortis in fide, nec te Aegyptiorum equitatus et quadrigarum formi legem Dei, et dicas sicut quidam ex illis dixerunt: Tanquam non essent sepulcra in Aegypto, ita eduxisti nos, ut in deserto hoc moriamur. Melius fue
Abbreviated transcription (Latin):
Seligenda. De othon in qͥt conuersi: iter facite¬
S inter epuleũ & int̾ magdalũ qͦd ẽ contra
Sbeelse fon. Hec autẽ int̾pretant᷑. epuleũ qͥ¬
dem ascensio tortuosa. magdalũ turris. be-¬
el sefon ascensio speculȩ: uł habens speculã.
Tugͦ fortasse credebas. quia iter qđ ds osten¬
dit planũ esset & molle: & nichil ꝓrsus ha.¬
beret difficultatis uł laboris. Ascensio. ẽ.
& ascensio tortuosa. Nonenĩ ꝓcliue iter. ẽ.
quo tenditur aduirtutes: sed ascendit᷑. &
gusta uia. ẽ. quȩ ducit aduitã. Uide gͦ qͣn

Expanded text:
ite inter Epauleum, et inter Magdalum, quod est contra Beelsephon. Haec autem interpretantur Epauleum quidem ascensio tortuosa: Magdalum turris. Beelsephon ascensio speculae vel habens speculam. Tu fortassis credebas quia iter quod Dominus ostendit planum esset et molle, et nihil prorsus haberet difficultatis aut laboris. Ascensio est, et ascensio tortuosa: non enim proclive iter est, quo tenditur ad virtutes, sed ascenditur. gus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dicis dnm̃ maiestatis crucifixũ. & filiũ
sa hȩc uidentur & quã difficilia. Qui audit.
si ñ cũ fide audiat. dicit qͥa errant isti.
enĩ dix̃. Tollentes de othon castra. collocate
Fugiens gͦ egyptũ uenies adhȩc loca. ueni

Expanded text:
s crucifixum filium sa videntur haec et difficilia; qui audit nisi eum fide audiat, dicit quia errant isti. qui ait: Tollentes de Othon castra, collocate Fugiens Aegyptum venis ad ascen
Abbreviated transcription (Latin):
ascensio tortuosa & ascensio speculȩ. uł
habens speculam. Ascensio adactus ꝑtinet.
specula ad fidem. Ostendit gͦ. quia & in
actib & infide multa est difficultas.
I& multus labor.¬
Multe enĩ nob̾ temptationes occurrunt. mul.¬
ta offendicula uolentib agere quȩ dei
sunt. Tũ de inde infide multa inuenies tor¬
tuosa. plurimas quȩstiones. multas obiecti.¬
ones hereticorũ. multas contradictiones
infideliũ. Hoc gͦ iter agendũ. ẽ. sequentib
dm̃. Sed & turris in hoc itinere. Quȩ. ẽ.
ista turris: Illa nimirũ quã dñs in euan¬
care. nonne prius sedebit & computabit sũ¬
ptus. si habet unde ꝑficiat: Ista. ẽ. gͦ tur-¬
ris. sedes ardua & excelsa uirtutũ. Sed ui-¬
qͥt isti. Apud pharaonẽ qui dm̃ sequit᷑ erra¬
sũ est multos habens fluctus. multas dif-¬

Expanded text:
ascensio tortuosa, et ascensio speculae, vel habens speculam. Ascensio ad actus pertinet, specula ad fidem. Ostendit ergo quia et in actibus et in fide multa est difficultas, et multus labor.Multae enim nobis tentationes occurrunt: multa offendicula volentibus agere quaedam sunt. Tum deinde in fide multa invenies tortuosa, plurimas quaestiones, multas objectiones haereticorum, multas contradictiones infidelium. Hoc iter agendum est sequentibus Deum; sed est et turris in hoc itinere. Quae est ista turris? Illa nimirum quam dixit in Evangrrim aedificare: nonne prius sedebit et computabit suptus, si habet unde perficiat? Ista est ergo turris ex his ardua et excelsa virtutibus; quod vit isti. Apud Pharaonem, qui Deum sequitur errasum, multas habens
Abbreviated transcription (Latin):
lib: nr̃i dñ iħu saluatoris bella ac trium.¬
phos quos egerit contemplem᷑. qͣnuis etiam
inipso hec uisibilit̾ cernamus expleta. Con-¬
uenerunt enim reges t̾rȩ. senatus. popu.¬
lusq & principes romani. ut ex pugnarent
nomen iisU: & isrł simul. Decreuerunt
enĩ legib suis: ut ñ sint xp̃iani. Omnes
ciuitates. omnis ordo xp̃ianorũ nomen
impugnat. Sed sicut tunc om̃s illi reges
fusius ꝓpagaretur. sicut scriptũ nanq ẽ.
quia quanto magis eos humiliabant. tan.¬
to plures fiebant & inualescebant ualde.
confidimꝰ autem quia ñ solũ ñ nos poter̃t
obtinere inuisibiles inimici & aduersarii¬
nr̃i: uerũ etiam uelocit᷑ iħu dño nr̃o uin¬

Expanded text:
ini Jesu Salvatoris bella ac triumphos quos gerit contemplemur, quamvis etiam in ipso haec visibiliter cernamus expleta. Convenerunt enim reges terrae, senatus populusque et principes Romani, ut expugnarent nomen Jesu et Israel simul. Decreverunt enim legibus suis ut non sint Christiani. Omnis civitas, omnis ordo Christianorum nomen impugnat. Sed sicut tunc omnes illi regesofusius propagetur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtinere invisibiles inimici nostri, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Nouit dñs tħc. ẽẽ. alias aures pͣter istas
carnales. quas ad audientiã legis requirie.
Unde & ineuangłio postea quã desingulis quȩ
oportebat eclocuit: addit & dicit. Qui ha-¬
bet aures audiendi. audiat. Qđ utiq si de
aurib dixisset carnalib. suꝑfluũ uideret᷑.
Nemo eni n habens aures. aduerba eius audien-¬
da comenerat. Sed qm sciebat maurib in te-¬
rioris hominis idest inintellectu cordis re.¬
cipi debere quȩ dicta sunt. quia nichil ꝓdest
audire sermone siñ retineatur & seruetur
incorde. iccirco aures abauditorib exposcebat.

Expanded text:
tis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales quas ad audientiam legis requirit; unde et in Evangelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: « Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellectu cordis, recipi debere quae dicta sunt quia nihil prodest audire sermonem, si non retineatur et servetur in corde, idcirco aures ab auditoribus exposcebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iħm xp̃m. Sicut autẽ mistis t̾renis lapidib
obseruari nouimꝰ. ut rqͥdem lapides qͥ uali.¬
diores sunt & potentiores pͥmi in fundam̃.¬
ta iaciantur. ut ipsis credi& suꝑ poni possit
totius edificii pondus. alii uͦ qui sequentes
sunt idest paulo illisinferiores: ꝓximi illis
qͥinfundam̃to sunt ordinant᷑. qui lͦi plus
inferiores sunt. paulo suꝑꝰiꝰ afundam̃tis. tũ
de inde acomparatione lapidũ qͥ infirmio¬
res sunt insuꝑiorib & ꝓpe ipsa iam tecti
fastigia collocant᷑: ita nunc intellige etiã
m̃tis huꝰi spũalis edificii. Qui autẽ sunt
isti qͥ infundam̃tis collocantur: A płi&
Edificati inquit supͣ fundam̃tũ apłorũ &¬

Expanded text:
tum . » Sicut autem in istis terrenis lapidibus observari novimus, et hi quidem lapides qui validiores sint et potentiores primi in fundamenta ejiciantur, ut ipsis credi et superponi possit totius aedificii domus; alii vero qui sequentes sunt, id est paulo illis inferiores, proximi illis qui in fundamento sunt, ordinantur; qui vero plus inferiores sunt, paulo superius a fundamento; tum deinde in corpore lapidum, qui infirmiores sunt, in superioribus et prope ipsa jam tecti fastigia collocantur: ita nunc etiam intellige de entis hujus spiritalis aedificii. Qui autem sunt isti qui in fundamentis collocantur? ApostolAedificati, inquit, super fundamentum apo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ꝑfectorũ autem est solidus cibus. ex
quib ipse sibi pͣparat ȩccłamñ habentem
maculam aut rugam. aut aliqͥd horum.
qui adhuc lacte indigent. aut etiam uelut
infirmi ut sunt mulieres olerib uescuntur.
Siuͦ simił otꝰ accipiat᷑ eccła uiris: quid inde
Mulieres uͦ illi: qui nondũ ex semet ipsis quȩ
utilia sunt gerunt. sed imitando meliores
& eorũ exempla sectando: ex quib & caput
hahere dicunt᷑. Infantes uͦ erunt. qͥnuꝑ fide
suscepta lacce euangłii nutriuntur. Prose¬
liti aut̾e catecumini uidebunt᷑: Ii qͥ iam so¬
ciari fidelib student. De quib singulis simi¬¬
lia etiam iohannes sentiens in epła sua scribit.
& singulis quibusq etatib ꝓpria quȩq ge¬
sta decernit. Ueruntam̃ iħu uob̾ recitante

Expanded text:
solidus, ex quibus ipse sibi praeparat Ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid horum . quos qui adhuc lacte indigent, aut etiam velut infirmi, ut sunt mulieres, oleribus vescuntur. Si vero simul omnis accipiatur Ecclesia, viri quidem mulieres vero illi qui nondum ex semetipsis ea quae utilia sunt gerunt, sed imitando meliores et eorum exempla sectando, ex quibus et caput habere dicuntur. Infantes vero erunt qui, nuper fide suscepta, lacte Evangelii nutriuntur; proselyti autem catechumeni videbuntur, et hi qui jam sociari se fidelibus student. De quibus singulis similia etiam Joannes sentiens, in Epistola sua scripsit , et singulis quibusque aetatibus propria quaeque gesta discernit. Verumtamen Jesum vobis recit
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ ingentib. Sed & gabrihel cũ euangłi.
quorũ adimpletio atq ꝑfectio insecundo
consũmabitur aduentu. Apł̃s paulus dicit
quia resuscitauit nos cũ eo. simulq reside¬
re fecit incȩlestib. Et utiq nondũ uidemꝰ
credentes aut resuscitatos. e̾ẽ. iam. aut iN.
cȩlestib consedisse: sed adumbrata sunt
quidem hec nunc ꝑfidem. qͥa m̃te & sp̃e
a trenis & mortuisoꝑib eleuam᷑: & cor
nr̃m erigimꝰ ad cȩlestia & et̾na. Implebit᷑
tam̃ hoc insecundo aduentu eiꝰ. ut eaque
nunc fide & spe prȩsumimꝰ: tunc etiã re.¬
rũ effectu corporalit᷑ teneamꝰ. Itagͦ & de.
diabolo intelligendũ. ẽ. qͦd uictus est qͥ¬
cũ complebit᷑ illud qͦd dicit apłs. qͥa
sicut inadam om̃s moriuntur. ita &¬
in xp̃o uiuificabuntur. Est gͦ in hoc etĩã
& tunc diuidet᷑ populus induas parces.¬
Erunt & tunc quidã pͥmi & alii postremi.
Quib cũ ad iħm inunum conspirauerint:

Expanded text:
emus in gentibus . » Sed et Gabriel, cum evangelizaemus in gentibus . » Sed et Gabriel, cum evangelizaquorum adimpletio et perfectio in secundo consummetur adventu. Unde Apostolus dicit, « quia resuscitavit nos cum ipso, simulque sedere fecit in coelestibus . » Et utique nondum videmus credentes aut resuscitatos esse jam, aut in coelestibus considere. Sed umbrata sunt quidem haec nunc per fidem, quia mente et spe a terrenis et mortuis operibus elevamur, et cor nostrum erigimus ad coelestia a terra. Implebitur tamen hoc in secundo adventu ejus, ut ea quae nunc fide et spe praesumimus, tunc etiam rerum effectu corporaliter teneamus. Ita ergo de diabolo intelligendum est, quod victus est quTunc complebitur illud quod dicit Apostolus; « quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita nes vivificabuntur . » Est ergo et in hoc etiam et dividetur populus in duas parteserunt et alii primi, et alii postremi; qui cum ad Jesum unum conspiraverint,
Abbreviated transcription (Latin):
mundo crucifigim᷑ tunc: cũ ueniens pͥnceps
huiꝰ mundi innobis ñ inuenit quicqͣm. Et
nob̾mundus crucifigitur: cũ peccati coni¬
cupiscentias ñ recipimꝰ. Sed siquis forte est
attentior auditor: potest dicere. Forma
ens. sed adhũc illud me mouet: qͦd diaboluᷤ
& exercitus suus qͣntũ adhystoriȩ figuram
ostenditur interemptus. ẽẽ. Et qͦmͦ uidemꝰ
adhuc diabolũ & contrarias potestates iN
tantũ ualere aduersum seruos dĩ ut etiã
apł̃s petrus cũ ingenticautela prȩmoneat.
& dicat obseruandũ. ẽẽ. qͥa aduersarius nr̃
diabolus sicut leo rugiens circũit quȩrens
gnũ aliqͥd scĩsp̃s eloquiis possumꝰ inuenire.
Aduentus xp̃iuñ qͥdem in humilitate completꝰ
est: alius uͦ sꝑatur ingła. Et hic primꝰ ad¬
uentus incarne: mystico quodã sermone
inscripturis sc̃ĩs umbra eiꝰ appellatur: sicut
nr̃i xp̃c dñs: cui nos diximꝰ. Inumbra tua ui.¬

Expanded text:
m crucifigimur mundo tunc, cum veniens princeps m crucifigimur mundo tunc, cum veniens princeps mundi hujus in nobis non invenit quidquam; et nobis crucifigitur mundus, cum peccati concupiscentiam non recipimus. Sed si quis forte est attentior auditor, potest dicere: Forma ens; sed adhuc illud me movet quod diabolus et exercitus suus, quantum ad historiae ostenditur figuram, interemptus est. Et quomodo videmus adhuc diabolum et contrarias potestates in tantum valere adversus servos Dei, ut etiam apostolus Petrus cum ingenti cautela praemoneat et dicat obsericut leo rugiens, circuit quaerens gnum aliquid sancti Spiritus eloquiis possumus invenire. Adventus Christi, unus quidem in humilitate compertus est, alius vero speratur in gloria; et hic primus adventus in carne, mystico quodam sermone, in Scripturis sanctis umbra ejus appellatur, sicut inus, cui nos diximus; in umbra ejus viv
Abbreviated transcription (Latin):
inhac cruce & diabolus cũ pͥncipatib suis &
potestatib affixus . ẽ. cruci. Nontͥ hoc uidet᷑
uerũ. si tͥ horum testem ꝓcduxero apłm pau.¬
lũ : Audigͦ de iis qͥd ipse ꝓnunciat. Et qͦd
erat inquit contrariũ nobis: tulit illud
de mecho affigens cruci sue & exuens pͥrici¬
patus & potestates: tradux̃ libere trium phan
eos inligno crucis. licet inaliis exemplarib
habeatur: triumphans eos insemet ipso:
sed apud grecos habetur in ligno. Inlignogͦ
duplex est ratio dominicȩ crucis. Una illa
illa tropheum de ⁊abulo fecit. inqua cruci-¬¬
fixus. ẽ. & triumphatus. Idõ deniq apl̃spau.¬
lus dicebat. Michi aut̾e absit głari nͥ incruce
dñi mei tħu xp̃i. ꝑ que mͥ mundus crucifixus
.ẽ: & ego mundo. Uides quia & hic apł̃s du-¬
plicem crucis ꝓlidit rationẽ. Duo eñi con¬
catorem mundũ ad illam formã sine dubio
quã suꝑius dixim̃ xp̃i & diaboli. Nos enim¬

Expanded text:
in hac cruce diabolus cum principatibus et in hac cruce diabolus cum principatibus et potesta tibus affixus est cruci. Non tibi hoc videtur verum, si tibi horum testem produxero apostolum Paulum? Audi ergo de his quid ipse pronuntiat: « Et quod erat, inquit, contrarium nobis, tulit illum e medio, affigens cruci suae, exuens principatus et potestates traduxit libere, triumphans eos in ligno crucis . » Licet et in aliis exemplaribus habeatur, « triumphans eos in semetipso. » Sed apud Graecos habetur, in ligno. In ligno ergo duplex ratio est Dominicae crucis: una illa illa tropaeum de diabolo fuit, in quo crucifixus est et triumphatus. Ideo denique apostolus Paulus dicebat: « Mihi autem absit gloriari, nisi in cruceChristi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . » Vides quia et hic Apostolus duplicem crucis prodidit rationem. Duo enim sibi concatorem, mundum et illam formam sine dubio quam superius diximus Christi et diaboli. Nos eni