comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ueniant mͥ miserationes tuȩ & uinã. Tunc eñi uere
uiuã: quando nicha potero timere ne moriar.
in cutꝰ cõꝑatione ista quã ducimꝰ. mors potius sit
appellanda quã uita: quale illud. ẽ. in euangłio. Si
uis uenire ad uitã: serua mandata. Nũcͥo addi¬
dit ȩt̃nã uł beatã : Item de resurrectione carnis
cũ loqnęret᷑: qui benefecerunt inqͥt in resurrectio¬
inuere. quã sine ullo fine. & sine ulla miseria ui-¬
uere. S hoc qͦ merito: Quia lex inqͥt tua meditatio
mea .ẽ. Hec meditatio nͥ esset infide quȩ ꝑ dilectionẽ
oꝑat᷑. ñ quã ꝓpt̾ eam posset ad illã uitĩ quispiam ꝑue.¬
nire. Hoc dicendũ putaui : ne quisqũa eñ totã legem
memoriȩ mandauerit. eãq creberruna recordatione
cartauerit. non tacens qͦd pͣcepit. nec tam̃ uiuens ut
ĩcipit : arbitretur se fecisse qͦd legit. quia lex tua
meditatio mea est. & hinc se adepturũ existimet quod
uerbis suꝑiorib ꝓpt̾ hoc meritũ postulauit. ubi

Expanded text:
«Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene feceruntvivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
suauitatem. Aiquando bonitatẽ. nr̃i interp̃tes tran.¬
sttlerunt. Utrum quia suauitas potest esse &
in malo. quando alicita queq o ĩmurnda deleos¬
tant. potest itiã o inea quȩ crncait᷑ uoluntatt ear¬
nali. sc debemꝰ intelligere suauitatẽ. quã drestotam
greci uocant: ut in bonis spudib aeputet᷑. P ropt̃
hoc em̃ cam o bonitatẽ nr̃i appellare uoluerunt.
Nichil hic gͦ aliud dictum existimo suauitatẽ fecisti
cũ serno tuo: nͥ fecisti ut me delectaret bonum.
Qmndo etũ aolectat boliũ. magnũ est dĩ donum.
Quando aut̃ bonũ epꝰ połex imꝑat fit timore pene.¬

Expanded text:
«suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam χρηστότητα Graeci vocant, ut in bonis spiritualibus deputetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poe
Abbreviated transcription (Latin):
doe me inquit. quia manams tuis credidi. Angcri
aibi ista poscit o ꝑsici. N d ntiq quĩ ĩ ayxcrat. sua¬
intatẽ secisti cũ scruo tuo: quom̃ dicit suauitatẽ
dace me. nͥ ut cĩ gra dĩ maagis magisq habnndet.
uł in nõteleat Auldebine honitans Hibebant eñ
fidem qui dixtrunt. añe auge nobis fidẽ. ꝙ quĩdiu
uiuttar̃ in hoc maundo: ꝓficientiũ est ista cantatio.
Adoidit adit᷑ o eͥrnditionẽ. ał sic̃ sures odicẽs habent
discipunã. S distiplinã qns greci appeilant
intelligenoa ẽ. ꝑ molestias craditio. scdł̃m illud. Quẽ
cm̃ aiigit dñs cerripit. slagellat aut̃ em̾em faiũ
quẽ recipit. Hec apus eccłasticas literas dici as¬
ibi latinus interpres ait. Oñis u̾ disciplina ad
tusticie. Cñ quo gͥ ficit as̃ fuauitatẽ. io.t̃. cui
ꝓpitiꝰ inspirat boni adectationẽ: atq ut aꝑtius
id explicem. cui donat᷑ a dõ caritis dñ. & propt̃
am̃ caritas ꝓximi : ꝓfecto instant̃ orart aebet.

Expanded text:
doce me,» inquit, «quoniam mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem docebebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codices habent, «disciplinam.» Sed «disciplinam,» quam Graeci appellant intelenim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici asHebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad justitiae. Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est cui propitius inspirat boni delectationem, atque ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi, profecto instanter orare debet
Abbreviated transcription (Latin):
fuo. quod est eccłia. ad dĩ mandata discenda. Cũ
ipso em̃ uita corꝑis eiꝰ hoc x̃. ppłi ciꝰ abscondita est
in dõ. & ipse in codem corꝑe suo indigcitiã patit᷑:
& poscit qͦͥd  menbris suis. c̃. necessariũ. ¶Lnus
tus inqͥt fccerunt me a plasmauerunt me. da mͥ
intellectum ut discã mandata tua. Quia ta inqͥt
formasti me. tũ reforma. ut fiat in corꝑe xp̃i qͦd

Expanded text:
suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; ut fiat in corpore Christi
Abbreviated transcription (Latin):
sol qͥ ꝑfenestram illustrat domũ. ipse creunt can¬
dem domũ. Aut hominẽ qͥ fenestram fecit in do¬
mo : Aut ipse illi iussit ut faceret. aut adurnet
ipse facientem: aut aliqͥo egit ut aꝑiret᷑ qͥ suũ
tutũ infunderet: Ds̃ ant s hominis mentẽ ra.¬
cionalem atq intellectualem fecit. quȩ posset crꝑe
lum̃ eiꝰ. & angłm talem fecit. qui oꝑari poss aliqͥd.
unde ad capiendũ lum̃ dĩ mens adiuuaret᷑ huma¬
na: & eandem sic adiuuat mentẽ. ut angłicã recipiat
oꝑationẽ. & eam sic illtiminat de se ipso: ut ñ solũ¬
illa quȩ a ueritate monstrant᷑. s ipsam qͦq ꝑsici¬
endo ꝑspiciat ucritatẽ. S qm̃ res quide necessa¬
rias quantũ existimo. tam̃ ꝓlixa disputatione
tractauimꝰ: dilatis sequentib psalmi huiꝰ uersib.
sermonẽ istũ isto fine clandamos: Errplicit¬
in hoc psalmo ꝑ ꝓphetiam tanquã sibi
petiuit intellectum dari a dd̃ corpori

Expanded text:
sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamsol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationeilla quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamus. SERMO XIn hoc psalmo per Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori
Abbreviated transcription (Latin):
rat ut factret: Ita nͦ. Nã ocp̃s intelligitur hoc
ussisse angło ut faceret: eo loco ubi ait ꝓpbeta.
Et factum. ẽ. cũ uiderem ego dambel uisum. &
quȩrebam intellectum: & ecce stecit in conspectu
nito ut uisus uiri. Mandini uocẽ uiri inter
ubal: & uocauit & dixit. Ulai. fac intelligert
illũ iisionẽ. Et ibi in grico u̾bã hocẽ. qͦd & hic:
minat pias mentes. ut ea quȩ dmina dicurntur
uł ostenount᷑ nͣttelligant. S si ad hoc ministro
utit᷑ angło: potest qindem aliqͥd agert angłs
in mentem hontinis. ut capiat bucc̃ dĩ. & ꝑ hanc
intelligat. Sed ita dicit᷑ intellectum dare ho.¬
mim. d quasi ut ita dicam intellecꝰ tuare homi.¬
nẽ: quẽ aomodũ quisquã dicit᷑ luct̃ dare domui
uł illuminare domũ eui fenestram facit. cum
tam ñ sua luce penetret & illustret: sed tantũmͦ
iditum qͦ penetrit᷑ atq illustret᷑ aꝑiat. S nec

Expanded text:
rat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc rat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem viri inter Ubal, et vocavit, et dixit, Fac intelligere illum visionem» : et ibi in graeco verbum hoc est quod et hic, minat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
discenda sibi adhuc dari intellectum petit: qui iam
sic intelligit. & qui edoquia dĩ se custodisse ante iam
aixit. Qa aut̃ intp̃tati sunt nr̃i. da mͥ intellecꝰtum:
brtuius dixit grecus sy nets sonme: quia uno uerbo
latino uno uerbo dici non potest: tanquã si ñ posset
latine dici sana me. & diceresꝰ da mͥ sanitatt̃. siẽ hic
dictum. ẽ. da mͥ intellectum. aut saluũ me fac: sicnt
gtiara hic dici potest intelligentẽ me fac: qͦd qͥdem po¬
tuit & angło facere. Nam dixit dambeli. ueni in¬
tellectum dare tͥ. Ꝙ boc uerbũ est in greco: qͦd enã
quod grecus dixisset sauare te. Non em̃ circũlo¬
queritur latinꝰ int̾pres dicendo intellectũ dart
tͥ. si quẽadmodũ dici potest a sanitate sauart te:
ita dici possit ab intellestu intellectuare te. Sed
si potest hoo cangłs facere. quid est qͦd iste hoo a
dõ sibi poscit ut faciat: An quia ds̃ angło iusse¬

Expanded text:
discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam dixit. 4. Quod autem interpretati sunt nostri, «Da mihi» «intellectum;» brevius dixit graecus, συνέτισόν με: quia uno verbo latine uno verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusse
Abbreviated transcription (Latin):
non intesligit: S nisi issent rursus aliqua quȩ
intelligere non possumus. nisi arite credamꝰ: ꝓpħa ñ
dicerit. nͥ crenderitis. ñ intelligetis. Prosicit ergo ñr
inrtellactas ad intelligrada quȩ cripo. a fioes ꝓficit
ad credenda quȩ intesligit: & eapem tꝑsa ut magis
magsq intelligant᷑. in ipso intellectu ꝓsicit mens.
Ses hoc non fit ꝓbͥis tanquas naturalb uri sed dõ
adiuuante. itq donante: sicut medicina fit ñ nats.
ut intiatus ocinͦ nm ctrnendi recipiat. Qui ergo
daicit dõ d̾a nͥ intellectum ut discam mandata tua.
ñ om̃imꝰ expers eiꝰ est uelut pecus. nec ita quãnis
homo. ut in eꝵ mimero dcputandus sit. qui arabu¬
lant inuinitate mentis suꝑ. obscurati intelligntia.
alituati a uita dĩ. łlã si talis essit. nec hoc diccrit.
Non autẽ parui est intellectus. nosse a quo posecudus
est intellectus. Et cogitandũ. c̃. quanto sunt altius
intelligenda diunna mandata. quando ad en

Expanded text:
s aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a est. Iad̃ ait. scđ̃m eloquiũ tuũ seruo tuo: id est
ritas. quȩ tria edificant᷑ in nobis: quãuis de mise¬
ricordia dĩ ueniant. tam̃ in hac erũnosa & ꝓcello.

Expanded text:
gratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id estgratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id estritas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant;
Abbreviated transcription (Latin):
in hac uita.ẽ. & ñdũ se uidet in eo regno ubi crit eiꝰ
sccura iocumditas. s int̾ ꝑiculosas temptationes in
hoc mundo laborat ubi audit. qui se putat stare.
uideat ne cadat: considerans huiꝰ mortalitatis mise¬
riã. in qua iugũ graue saꝑ filios adam. a die exitus
de uentre matris coꝑ. sic in om̃ib ꝑtenditur. usq
in diem sepuature in matrem om̃iũ : ut ꝓpt̾ carnem
concupiscentẽ adu̾sus sp̃m. gtiam regenerati gemere
suo ciꝰ grauitate cogant᷑: hoc gͦ considerans. cognoui in.¬
quit dñt. quia iusticia iudieia tua. & in ueritate tua¬
humiliasti me. Fiat miscdia tua ut consolet᷑ me. scđm
doquiñ tuũ seruo to. Misccłia & ueritas ita diuino
eloquio cõmendant᷑. ut cũ in multis inueniant᷑ locis
maxine in psalmis: quodam gitam loco legait᷑. uiu̾se
tatem posuit. quia humiliati sumꝰ in morit. indican.¬
te islo euiꝰ indicia iusticia est: dẽinde miscdłiã qui
instanram᷑ ad uitam. ꝓmutente illo cuiꝰ benesicium

Expanded text:
in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matrin diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur: hoc ergo considerans, «Cognovi,» inquit, «Domine, quia justitia judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam etiam loco legatur, «Univertatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
qui facit habet aeectationẽ. ꝓpt̾ quod dicꝰtum. ẽ.
in tua sa auitate doce me instificationes tui. sequenᷤ
uersus ostendit ubi ait. Bonũ mͥ lix oris tui. suꝑ
milr auri & argenti: ut amplicis diligit caritas
ligem aĩ. quam diligit cupiditas milia auri &
puluert & ammauit flata: non ibi com¬
memoratũ est quod manib fictrit. Cur
itaq qua dam uisum fuerit uerbo dm̃
ficisse exttra. homine̾ a ualut aliquid p̃cipuũ ficisse
manib sus ñ ideo: ni forte quia ex puluere forma¬
tũ legitur hominus corpꝰ. non potuisse fieri nͥ manib
arbirantur. Nec attendunt quod in ȩuangłio de
uerbo dĩ scriptũ ẽ: onsua ꝑ ipsum facsta sunt. frt
posse constare. si ñ ꝑ uerbũ factũ.t̃. etiam empus
humantĩ. Se ranbent testimoniũ ac hoo psalmo
ꝯ dicunt. ẜ eee ubi aꝑtissane clamat hono. Hanꝰ

Expanded text:
tationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:» ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri et pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi forte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus ; non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium de hoc psalmo, et dicunt: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
& iocimdat᷑. & sic dictum. ẽ. qui timent te uidebt̃
alii diligentins exp̃sserunt suꝑsꝑani: tanꝗͣ. dice¬
ret. qui timent te uidebunt eccłiam tuam c
iocimd abunt᷑: quia in uerba tua suꝑsꝑauit. cũ
ipsi sint ꝓcclia. qui uident eccłiam & iocundant᷑ :
Sed cur non dixit. qui timent te uident me & io¬
cundant᷑. s timont te u̾bũ p̃sentis tẽporis posuit.
indebunt aut̃ & iocundabunt᷑. suti tc̃poris uerba
sunt : Añ quia in p̃senti tẽpore timor.ẽ. ͥmdin
temptatio est iuti humana suꝑ f̾ram. iotunditas autẽ
quã uoluit hic intesligi. tunc erit quando iusti fulge¬
bunt in regno patris sui sicut sol: Hine eñi ȩtiam
illud in alio psamo legit᷑. Quã multa multitu do
aulcedinis tuç hñe. quã absconduisti timentib te.
Hunc gͦ quãdiu iment. ũdum uident. s uidebunt

Expanded text:
 jucundatur, et sic dictum est, «Qui timent te, videbunt alii diligentius expresserunt, «supersperavi»: tanquam diceret, «Qui timent te, videbunt» Ecclesiam tuam, «et jucundabuntur, quia in verba tua supersperavi;» cum ipsi sint Ecclesia, qui vident Ecclesiam et jucundantur? Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙa ñ cũ dixisset. suauitatẽ & disciplinã e scitutiam
doce me: adiunxit atq ait. qm̃ mandatis tuis ore¬
didi: non ĩmerito queri potest. cur non dixerit
obediui: sed credidi. Alia sunt em̃ manddata: alia
ꝓmissa. Mandata facienda suscipimꝰ: ut accipere
ꝓmissa meream᷑ͦ. Fromissis ergo credimꝰ. mandatis
obtemꝑamus. Qid. ẽ. gͥ mandatis tuis credidi. nͥ
credidi qͥdtn illa mandaueris. ñ aliqͥ homo. qũauis
⁊ homines or milnstrata sint: ¶nia itaq credidi
tua esse mandata: ipsa fides mea. quia io qͥ credidi
impetrit abste grãm qua faciam qͥo mandasti.
Si eñi homo mͥ hec iuberet forinsecus. nũquid ut
gtiã facerẽ quod iubebat. adiuuaret intrinsceus :
Doct ergo me suauitatẽ. inspirando caritatẽ. doce me
disciplinã donando patientiã. doce me scientiam
Le cia creiti mandasse qui ds es. o homini donaes
unde facis eñ facere qͦͥo mandas. Priusꝙ̃. humilia.¬

Expanded text:
 cum dixisset, «suavitatem, et disciplinam, et scientiam doce me;» adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» non immerito quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non a hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam  illa mandasse, qui Deus es, et homini donas unde possit facere quod mandas. Priusquam humilia
Abbreviated transcription (Latin):
lege maa miserere mei. Snꝑbis resistit ut obouren¬
tur: humalib ant̃ dat gr̃am. ut ailigant obedieatiã.
& rccipiant excalentiã. Meditatione quippe logis
hmꝰ. uolantaria seruatur thhumilitas. ut penalis
qm̃ humili asti me: ut discam iustificationes tuas.
Uiciad aliquad i suguis iam dixerat. Priasquã huu¬
liarer ego deliqui: ꝓpt̃ta loquiũ tuũ onstodim. Ipso
quippe fructu ostendit. qͦd bonũ alli fuerit humi¬
hari: s illic dixit ꝙ cansã. quod humilitatẽ pynalẽ
adinquendo p̃cesserit. Quod uͦ ibi ait ꝓpterea
doquiũ tuũ custediu : hic aut̃ nt disca s᷑tisscationes
tuas. satis significasse tl tudet᷑ hoc eisrista nosse qͥo
dictum de ało sit. ꝙͦ non nouerat peceatũ. Noue¬
rat ergo quadã noticia. & rursus quada ignoran¬
tia non nouerat. Sio ꝙ instificationes dĩ. multi
aiscunt a non discunt. Nonerant m̃i cas quadam
noticia : o rursus qu aani ignorantia qm̃ ñ facituit

Expanded text:
lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurenlege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut pam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Vicinum aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cm dixit. suaus es ta añe: Demq sequit᷑. Multipli¬
cata est foꝑ me inquitas saꝑboꝵ. Eoꝵ scilicet quib
ñ ꝓfinit. qͥd postra quã ãliquit humiliata c̃ humina
natura. Ego aut̃ in toto corde meo serntabor man¬
data tua. Qnantalibet inquit habundet inqua¬
tas. non in me refrigeseit caritas. Tanquam ille
hoc dicit : qui in tiꝰ suauitate iustificationes dĩ di¬
scit. Quantomagis eni suauia sunt quȩ uibet qͥ
iuuat. tantomagis ca serutat᷑ amians. ut cognita
faciat: o faciendo cognoscat. quia ꝑfectius cognos¬
inquitatem: Obduruisse aut̃ cor coꝵ. uult intel¬
ligi hoc uerbo & hoc loco. Ham dicit᷑ s in bono.
sicut in psalmo sexagesimo septimo dicit᷑. mons
incascatus mons uber. & intelligit᷑ grã plemis.
Na a illic quidã coagulatus int̃p̃tati sunt. S ide
qͥr a se opponat duritie cordis illoꝵ. Ego uero
inquat legẽ tuã meditatꝰ sũ. Qtam legem. Utiq
rastissimnã & miscricodissimã: unae illi dicit᷑. &

Expanded text:
sequitur, «Multiplicata est super» «me iniquitas superborum:» eorum scilicet quibus non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius cognosiniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et
Abbreviated transcription (Latin):
sine pͥmũ. siue unũquẽq nascentiũ. ut nunc ei dicat.
manꝰ tuȩ fecerunt me. o plasmauert᷑ me. da mͥ intel¬
lictum: Notine ipsi naturȩ humanȩ intellectus est.
inclitus. ut co discernat᷑ a peccore: An sic est deforma¬
ta peccando. ut ȩtiã hoc in ea riformandũ sit: Apter

Expanded text:
e nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit? Pr
Abbreviated transcription (Latin):
Neq em̃ frustia ei dicitur. doce me ut facis uolun¬
tatem tuam. Sic inquit doce ut faciam: ñ tantũ¬
modo ut sciam. Ipsa quippe recte facta. fructꝰ est
nr̃. quẽ reddimus agricole nro. S scriptura dicit.
Dñs dabit suauitate᷑: a tra nr̃a dabit fructũ suuͣ

Expanded text:
Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam volunNeque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsecto ꝙ ille didicisset: si iste docuisset. Et ideo d̾s
quando uult docere. pͥus dat intellectã: sine quo
ei quȩ uo diuinã doctrinã ꝑtinent homo ñ potest
discere. U nde a iste paulo pͦt dicit. Da mͥ intellectũ.
nt ddiscã mandita tua. Potest itaq homo cũ docere
iliquem cupit. dicere ala quȩ dixit dñs disciplis
suis pꝰtea quã resurrexit a mortuis. s facere quod
ille fecit ñ potest. At eñi guangłłri. Cunc ꝑuit
cis scusũ ut intelligerent scripturas. & dixit ilis.
quiͦd dixit. quia unde caꝑetur aꝑuit. Docet ẜ ac̃
suauitatẽ. inspitando delectitionẽ. Nocet diserplinã.
temꝑando tͥbulationẽ : Docet scientiã. insinurado
cognitionẽ. Cũ itaq alia sint quȩ coeo discrmus ut
tantũmͦ scumꝰ. alia uͦ ut gitim ficiamus: quando dc̃
ea docet. sic docet. sit scitada sciamꝰ aꝑiendo neritatt̃.
sic docit. ut facicnda faciamus inspirando suanitatẽ.

Expanded text:
profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium: «Tunc aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» . uit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa aut̃ ñ ait da mͥ s doet me : quomͦ suauitas do:¬
cetur si non Actar. quando quidem multĩ qͥo cos ñ
aedectat sciunt. & quarũ rerũ habent cognitionẽ
ñ habent suantatt᷑: S̾nauitas cũi disci ñ potest.
nͥ delectit. Item disciplina que significit emen¬
datoriã tribulationẽ accipiendo discit᷑. id.t̃. ñ an¬
diendo. nł legendo. uł cegitando : sigeꝑiendo. At uero
scientia quis tertiã postut i his quȩ at doce me:
docendo datur. N quid alud. ẽ. Aocere. quã scientiã
drot: ꝙhe duo ita sibi congea sunt: in alterũ sine
altero esse non possit. Hcmo cũi docet᷑. nisi discat.
& ucmo discit. n docettur. Et iato si discipłs capax
non sit coꝵ quȩ a doctore dicunt᷑: non potest doctor
dicert ego docmi cũ. s ipse ñ didacit. Dicire aut̃ pot᷑.
Ego ei dixi quod dictidã fuit. s ale non dicdieit.
quia non ꝑcepit. ñ cõp̃hendit. ñ intellexio. Ha

Expanded text:
Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas doQuod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem, accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
libet ꝑstrat passiones. Ita fuautati salubrit᷑ ad¬
dit᷑. disciplitia. Non cñi. quantulectĩq suanita.¬
ti uł bonitati. hoc est caritati soẽ posctuda est¬
& optanda: sed tam magne. et sub eiꝰ p̃ssura non
possit gxtirngni. s sicut ingtns stãma sub impetu
uenti quantomagis repͥmitar. tanto ardentius
ixcitari. Ideo parũ fuit dictoe suauitatr̃ fecisti cũ
seruo tuo. nͥ rursus peterit ut doceat cũ suanita¬
te. tratã titiq ut disciplinã possit patientissime sus¬
tinere. Tertia ponitur scientia. qm̃ si magnitudi¬
ne sua p̃cedit scientia magnitudint̃ caritatis: non
edificat s inflat. Cũ gͥ tanta fuerit caritas in
bonitate suimi. ut tribulationib ñ possit extingui
quas adinsber apsciplim : tõ utilis erit scientia. qua
ignoteseit itiã sibi homo quid ipst meruerit. & quȩ
a dõ donata sunt ei. ꝑ quȩ posse sc sciat. ꝗue st
posse nescietat: & ꝑ se ipsum om̃ino nonpoterat.

Expanded text:
rat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
intelligire ut iꝑiant᷑. a magis magisq sertuent᷑.:
fide mundent᷑ caroa. Quãuis cñi nͥ aliqͥd intelligati
nemo possit credere in diñ: tam̃ ipsa fide qͦ credit
sanatar. ut intelligat ampliora. Alia sunti enum
quȩ nisi intesligant᷑ ñ crebtinꝰ. & alia funt qu̾s nͥ
cridamꝰ non intelligimꝰ. Iã cũ fides sit ex auditu.

Expanded text:
 ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum f
Abbreviated transcription (Latin):
manis dĩ Idũ tam̃ neo ea quȩ facit manib uerbo fa¬
ceor negit. neo ca que facit ierbo manib faccrę
non putet᷑. nec ꝓpt̾ manꝰ forma corꝑis aut lalca
manꝰ sinistra. alia dextera: nec ꝓpt uerbñ sonus
oris. aut motus auini transitorius oꝑanti dõ i¬
isse credatur. Ne defuerunt qui duo ista u̾ba
fecerunt me. & fuxerunt me sio distingnerent:
ut antrnã dm̃ feoisse. corpꝰ aut̃ finxisse dicerent.
quia de anina dpoit ac̃. om̃cma flatũ ego feci: de
enꝑe aut̃ legit᷑. & fuixit dc̃ hominẽ ac puluere
łrx. Tinquã fiat quidẽ om̃e quod fingit᷑. non tam̃
singat᷑ om̃o qͥo fit. Q ias animã factã potius dicant
esst quam fa̾ctam: quia non est corpus. s sp̃s. qͥdi
ñ scriptũ fit. qui fuixit spm̃a hominis in ipso. Uerũ¬
tam̃ quando utrñq hoc uerbł̃ adt homine in loco
uno ponit᷑. & utrumq hominis . id. ẽ. & anima &
corpuis diuinitꝰ ionditã ñ negatur: ñ ineleganter

Expanded text:
manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulvere tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter
Abbreviated transcription (Latin):
fucrit. Qui aut̃ ꝑspexerit in legẽ ꝑfectã libertatis
o ꝑmanserit. non auditor obluuosus factus s facstor
oꝑis: hic beatus in facto suo erit. Talem se iste uult eẽ.
nt inspiciat tanquã in speculũ mandata dĩ & ñ confun¬
datur. quia non auditor eoꝵ tantũ uult eẽ. s factor.
Propt̾ea optat dirigi uias suas. ad custodiendas iusti¬
ficationes dĩ. Unde dirigi. nͥ gr̃a dĩ : Alioquin le.¬
gem dĩ habebit. ñ ubi gratuletur. s ubi confundat᷑:
si uoluerit mandata inspicere quȩ ñ facit. Consut.
bor tͥ inqͥt dñe in directione cordis. in eo qͥd didiotrĩ
iudicia iusticiȩ tuȩ. Non est peccatoꝵ confessio ista.
s laudis: sicut ait gtiã ipse in quo peccatũ nullum
E dm̃ uniu̾sa qm̃ bona ualde. Consitebor inquit tibi¬
S in directione cordis mei: uitiq si dirigant᷑ mȩ meȩ.
Confitebor tͥ qrõ tu secist o tua lans est ista ñ mea.
Tunc eni confitebor in eo qͦͥo didicerim indicia uis.¬

Expanded text:
egem perfectam libertatis, et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non facit. 4.ine, in directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae.» Non est peccatorum confessio ista, sed laudis: sicut ait etiam ipse in quo peccatum nullum  quoniam bona valde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia jus
Abbreviated transcription (Latin):
dignus. ex quo ꝑratũ hominẽ peocatũ intrauit in
mundũ.  ꝑ peccatũ mors: ꝙ ita in om̃s homines
ꝑtransiit in quo om̃s peccauerunt s sed indebita
dĩ miscłia: sanatur debita nr̃a miseria. Ham
iste qui loquit᷑ o dicit. ui toto corde meo exqͥsim
te: &hoc unde posset. nͥ eñ auersũ ad se ipse con¬
tierteret cui dicit᷑. as̃ tu conu̾sus uuificabis nos.

Expanded text:
dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In toto corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset, nisi eum aversum ad se ipse converter
Abbreviated transcription (Latin):
te decrepitꝰ. uinior erit ad dm̃. ꝑcepta gr̃ȩ noui¬
tate conuersus: & in hoc corrigit uiã suã in custo¬
diendo uerba eiꝰ. Hoc est uerbũ fioci qͦo p̃dicamꝰ.
noui. heres testamenti nou. iste iumior. non cain
s abel: non ismahel s isaac: non esau s istł: non
manasses s esfraĩ: non hel s samuliel: non saul s
dauid: quid adrungat attendite. In toto in qͥt corde
mco exquisini te: ne repellas me a mandatis tuis.
E cec orat ut adiuuetur ad constituenda uerba dei:
in quo dixerat uiã suã corrigere uiniort̃. Nam
utiq hoc est ne repellas me a mandatis tuis. Qͥa
est eñ a dõ repesli. nͥ non adiuuari: Mandatis
qͥppe ciꝰ rectis atq arouis. humina ñ contẽꝑatar
infirmitas: nisi p̃ueniens ei adiunuet caritas.
Quos autẽ non adiuuat: hos merito ꝑhibetur re¬
pellere. tanquã flãmea framea ꝓbibeantur indigm.
ne manũ extendant id arborem uitȩ. Quis. ẽ. aut̃

Expanded text:
te decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novite decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus ntici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjungat attendite: «In toto,» inquit, «corde meo exquisivi te; ne repellas me a mandatis tuis.» Ecce orat, ut adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem
Abbreviated transcription (Latin):
quã pauit porcos ꝓgestatem famenq ꝑpessus: re.¬
uersus est ad semetipsũ &dixit. surgã & ibo ad pa.¬
trem meũ. In quo eũi correxit uiã sus. nͥ in cu¬
stodiendo uerba dĩ. quȩ tinquã pant̃ paternũ
esuriens concupiuit: Heq cm̃ corrigeret uiã
suã fr̃ eiꝰ scmior qui patri suo dixit. ecce tot
annis scrto tͥ. & nũquã mandas tuũ preterii.
Iumor ergo ille correxit uiã sađł. quã se ita de¬
prauasse ꝑuersamq habuisse confessus est: ut
patri dicerer iã non sũ dignus uocari fillꝰ tans.
Tertius quoq mͥ intellectus occurrit. Quẽ quiat̃
ego quantũ ꝓmodulo ieo sapio duob suꝑioribus
antepono: ut senior agnoscat᷑ uetꝰ homo. & noius
unior. Semor qui portat ẏmaginẽ t̃rem homi-¬
nis: unior qui cilestis. quia non pͥus qͦͥd spũale
ẽ: sco qͦd animale. pꝰtea sp̃uale. Sit gͦ licet qͥlibet
quantũ ad ptatem ꝑtinet. corꝑis annosa uerusta¬

Expanded text:
quam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, requam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam, nisi in custodiendo verba Dei, quae tanquam panem paternum esuriens concupivit? Neque enim corrigeret viam suam frater ejus senior, qui patri suo dixit, «Ecce tot annis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea spirituale» . Sit ergo licet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetusta
Abbreviated transcription (Latin):
iste uiuenior: Potuit eñi dicere in quo corrigit
homo uid̃ suã. aut in quo corrigit uir uiã suã.
Qͥd plerũq in scripturis ita ponit᷑. ut a sexu bono¬
ratiore homo intelligat᷑: modo locutionis qͦ signi¬
ficatur a parte totũ. Neq ełui & femina ñ beata.
quȩ not abiit inconsilio impioꝵ: ubi taitĩ aictũ
est bertus uir: Hic is nec homo ait. nec uir: sed
inuemor. Nũquid desꝑandus est senior. aut in
alio corrigto etiã semor uiã suã. quã in custo¬
diendo uerba dĩ: An forte admonito. ẽ. q̃ etate
potiesimũ sieri debeat scđm ulud qͦd alibi scrip¬
tũ .c̃. fili a uiuentate tua excipe doctrinã. & usq
ad canos inuenies sapientiã: Est & alius intellectus.
ut ille hic agnoscat᷑ flliꝰ enangłicus iunior. qui
ꝓstctas a patet in regionẽ longinquã. effudit sub¬
stantiã saã uiuiens ełi meretricib ꝓdige. & ptea¬

Expanded text:
iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et postea
Abbreviated transcription (Latin):
mandata tua. Tunc confitebor ł in dircctione
cordis. in eo qͦd aidicerim indicia iusticie tuȩ.
Tunc iustificationes tuas custodiã. Et si dereli.¬
quisti me ne głarer in me: uoli usq ualde. &
iustificationes abste: gloriabor in dẽ:
& sicut dñs donat ciꝰ sacras literas ꝑscru¬
temur. In quo corrigit intienior uiam
suam: In custodicndo uerba tua. Interrogat se.:
& respondet sibi. In quo corrigit inacnior uiã suã:
Hucusq int̃rogatio est. Dcinde responsio. in custo¬
diendo uerba tua. S hoc loco custoditio uerboꝵ
dĩ: intelligenta c̃. oꝑatio p̃ceptoꝵ. frustra cũi
custodiunt᷑ memoria: si ñ custodiuntur o uita.
Nã quidã uerba dĩ tenendo agunt ne oblinscant᷑.
nec agunt uiuendo ut corrigant᷑. Non aut̃ ait iste
in quo exercet iuuemior memoriã suã. s in quo
corrigit uiã suã. Atq ad hoc respondit. in custo¬
ditudo uerba taa. Heq ullo mͦ dicenda est uia
correcta: quã du est uita ꝑuersa. S quid sibi uult

Expanded text:
directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in te. Set sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult
Abbreviated transcription (Latin):
luminũ om̃e datũ optimũ & om̃e donũ ꝑfectũ scã
scriptura teste descendit: Propt̃ eos aut̃ qui putant
hoc solo nos ad faciendã iusticiã diuinitus adiuua¬
ri. qͦd dĩ p̃cepta nobis in noticiã ꝑstrunt᷑. ut ea cog¬
nita iã sine ulla dĩ grã solis nr̃e uoluntatis uirib¬
impleant᷑: non optauit dirigi uias suas ad custodi¬
endas iustificationes dĩ. nͥ iam ciꝰ acceptis ipso p̃ci¬
piente mandatis. Ad hoc eñi ꝑtinet quod p̃misit.
tu p̃cepisti mandata tua custodiri nimis. Tanquã
diceret. Iam legem accepi. ĩa noui. tu cm̃ p̃cepi¬
sti mandata tua custodiri uimis: & mandata tua

Expanded text:
luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognitaimpleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tu
Abbreviated transcription (Latin):
consũmauit quando currerit. quando ꝑueniret.
rentis. s miscrentis est dĩ : Et qui fidem seruauit.
quando id faceret. n ut ipse ait. miscłiã consccutꝰ
ut fidelis esset: Nusquã gͦ se extalat bumana suꝑ¬
bia. aonis suis d̾s retribuit bona p̃mia. S iste qui
iam orat & dicit. retribue seruo tuo. uiuã: si penitꝰ¬
im esset mortuus: ñ oraret. S ab illo accepit ini¬
tiũ bone concupiscentiȩ. a quo uitã poscit obedientiȩ.
habebant cũi aliquã fidt̃ qui dicebant: dñe auge no¬
bis fidem. Ille uͦ ꝙ ineredulitatẽ suã conficebatur.
nec fidem diffitebat᷑: qui cũ eẽt. int̾rogatus si creds.¬
ret. ait. Crcdo dñe. adiuua incredulitatẽ meam.
im utiq ninere inetpiens postulat uitã. qͥ credeus
orat cbedientiã. non ꝓ ea seruata p̃miũ: s ut seruetur
auxiliũ. Uita quippe crescente uiuiscit ꝑ om̃cta dic̃.

Expanded text:
consummavit, quando curreret, quando perveniretrentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: «Domine, auge nobis fidem» . Ille vero et incredulitatem suam confitebatur, nec fidem diffitebatur, qui cum esset interrogatus utrum crederet, ait: «Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescente vivescit per omnem diem,
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ in fra. siue ut n̾̃nulli codices habent. incola
ego sũ apud te in t̾ra: ne absconctas a me mandata
tua. Et ct̃a ait. suꝑiꝰ rtuela oculos meos. hoc p̾tea
diait: ne abscondas a me. Et qͦd ibi dixerat. mi¬
rabilia de lege tua: hoc alio loco repeptens ait. man
malis. S de isto inquilinatu uł incolatu. non cst
sermo coartandus. & idõ non iste de hac re: seo
alius expectandus. & año adiuuante reddendꝰ. ẽ sermo:¬

Expanded text:
habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «manmalis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante reddendus est. SERMO