comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nubent neq nubentur. sed er̃t similes
angłor. Nec hȩc dicens aufero corpor
tatẽ. quȩ incorrupta & immortalia me¬
rectura confiteor. ut mnutent głamisb
carnes. alii ingrati beneficioꝵ. di habere
detractant. quod xp̃o & natꝰ habuit &e re¬
surgens. Cum enĩ apłi eum putarent sp̃m.
uel iuxta euangeliũ qđ hebreor lectitant
nata rei incorporale demoniũ: dix̃ eis.
Quid turbati estis. & cogitationes ascendius

Expanded text:
69-770 neque nubentur: sed erunt similes Angelorum . Nec haec dicens aufero corporum veritatem, quae incorrupta et immortalia resurrectura confiteor: ut mutent gloriam, carnes: alii ingrati beneficiorum Dei, habere detrectant, quod Christus et natus habuit et resurgens. Cum enim Apostoli eum putarent spiritum, vel juxta Evangelium, quod Hebraeorum lectitant Nazaraei, incorporale daemonium, dixit eis: Quid turbati
Abbreviated transcription (Latin):
VODEUICESIMUS
inisaia extremus
liber tuo filia
eustochium &e
sanctȩ matris
tuȩ paulȩ nomi¬
ni dedicatur. ut
quas parihonore su¬
specri. ęqua cominemoratione nunc reco¬
lam. p̃sertun cum & illa dũ uiueret hoc
opus tecũ crebriꝰ postularit. & uir eruditis¬
simus fr̃ tuus pammachius & tuncͣ postea
frequentib scriptis cogere ñ destiterit. mͥq
&e p̃sentiũ amicoꝵ & absentiũ. uiroꝵ q ac
feminarũ in xp̃o dormientiũ eadẽ religio
sit. idest animoꝵ. caritas ñ corpoꝵ. Nec
ignoro quanta int̾ homines sententiarũ
diuersitas sit. qđ dico ñ de misterio trini¬
tatis cuiꝰ recta confessio est ignoratio scien¬
tiȩ. sed de aliiᷤ ȩccłiasticis dogiatib. de
resurrectione scilicet. & de anĩmarũ &e
humanę carnis statu. de reꝓmissionib
futuroꝵ quomodo debeant accipi. & q̃
ratione itelligenda a pocalipsis ilums
multor uidebimur opinionib contiessr
latinor. tertulliani Uictorini. lactate¬

Expanded text:
devicesimus in Isaiam, immo extremus liber, tuo, o filia Eustochium, et sanctae matris tuae Paulae nomini dedicatur, ut quas pari honore suspexi, aequa commemoratione nunc recolam: praesertim cum et illa dum viveret, hoc opus tecum crebrius postularit, et vir eruditissimus frater tuus Pammachius et tunc et postea frequentibus scriptis cogere non destiterit: mihique et praesentium amicorum et absentium, virorumque ac feminarum in Christo dormientium eadem religio sit, id est, animorum charitas, non corporum. Nec ignoro quanta inter homines sententiarum diversitas sit. Non dico de mysterio Trinitatis, cujus recta confessio est ignoratio scientiae: sed de aliis Ecclesiasticis dogmatibus, de Resurrectione scilicet, et de animarum et humanae carnis statu, de Repromissionibus futurorum, quomodo debeant accipi, et qua ratione intelligenda sit Apocalypsis Joannis, um uidebimur opinionibus contraire, Latinorum Tertulliani Victorini Lacta
Abbreviated transcription (Latin):
Iest fumꝰ furoris mei. ignis ardet in eo
Icunctis dieb. Ecce scriptũ ÷ in conspectu
Imeo. Non tacebodonec reddã ce retribuã
Iin sinu eoꝵ. peccata sua & patrũ suor.
Idic̃ dñs. Qui adolebant incensũ suꝑ mon

Expanded text:
est fumus furoris mei: ignis ardet in eo est fumus furoris mei: ignis ardet in eo cunctis diebus. Ecce scriptum in conspectu meo: Non tacebo, donec reddam et retribuam in sinu eorum peccata sua, et patrum suorum, dicit Dominus: qui adolebant incensum super mon
Abbreviated transcription (Latin):
in eis uisionẽ. de quib idem saluator
aiebat. ego uisiones multiplicaui. & in
manib ꝓpħarũ assimilatꝰ sum. ce aliꝰ
adeum. locutus es inquit inuisione
filuis tuis: sed somniis creditis & phan-¬
tasmatib. quib p̃cepit dñs ñ esse cre¬
dendum. Isti porcoꝵ: carne uescuntur.
de quib dr̃. ne mittatis margaritas
urãs ante porcos. Et ius ꝓphanũ cõme.¬
dunt. qđ in libris eor hẽretica arte con¬
ditũ est. quori. uasa immunda sunt
omĩa. tam scilicet corpora quã doctri¬
nȩ. & intantã amentiã ueniunt. ut
quicunq eoꝵ ñ fuerit similis. eũ quasi
ꝑditum detestent᷑. Isti fumꝰ erunt
infurore meo. ignis ardens tota die. Fcce
scriptũ est corã me. Non tacebo. sed reddã
&e retribuã insinu eoꝵ iniquitates ur̃as.
ce iniquitates patrũ ur̃oꝵ. simul dicit
dñs. Qui sacrificauer̃t suꝑ montes &
Isuꝑ colles ex ꝓbrauer̃ mͥ. &e remetiar
Iopus eoꝵ. primũ insinu eoꝵ. Lacx. Iste

Expanded text:
em Salvator ait: Ego visiones multiplicavi, et in manibus Prophetarum assimilatus sum . Et alius ad eum: Locutus es, inquit, in visione filiis tuis , sed somniis creditis et phantasmatibus, quibus praecepit Dominus non esse credendum. Isti porcorum carne vescuntur, de quibus dicitur: Ne miseritis margaritas vestras ante porcos . Et jus profanum comedunt, quod in libris eorum haeretica arte conditum est. Quorum vasa immunda sunt omnia, tam scilicet corpora, quam doctrinae, et in tantam dementiam veniunt, ut quicumque eorum non fuerit similis, eum quasi perditum detestentur. Isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota die. Ecce scriptum est coram me: Non tacebo, sed reddam et retribuam in sinu eorum iniquitates vestras, et iniquitates patrum vestrorum simul, dicit Dominus, qui ssuper colles, exprobraverunt mihi, et remetiar opus eorum primum in sinum eorum. LXX: Iste
Abbreviated transcription (Latin):
lebrabit᷑. & erit benedictũ. in tantũ ut
qui illo nomine fuerit appellatꝰ benedi¬
catur in dũo. & signum uerũ circunci.¬
sionis accipiat amen: quosepe in appro¬
batione eor quȩ dicta sunt dñs utitur
in euangelio. Am̃ am̃ dicouob̾. Nom̃ aut̃
nouum suie aliud nullũ. ẽ. nͥ qđ ex nomi

Expanded text:
lebrabitur. Et erit benedictum: in tantum, ut lebrabitur. Et erit benedictum: in tantum, ut qui illo nomine fuerit appellatus, benedicatur in Domino, et signum verae Circumcisionis accipiat, amen: quo saepe in approbationem eorum quae dicta sunt, Dominus utitur in Evangelio: Amen, amen dico vobis . Nomen autem novum sive aliud
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ suũ derelinquant electis dnĩ ut
ꝓillis gentiũ turba succedat. & ipsi
appellentur filii abraham & isrł: de qͥb
paulus loquit᷑. Pax suꝑ eos. & suꝑ isrł dĩ.
Neq enĩ qui ex israelitis sunt isrł. nec qui
sem abraliã om̃s filui. Ad quos dr̃. Si filii
essetis abraham: oꝑa abrahę faceretis.
Et quia sem̃ sunt abraham &e ñ filii. de quoꝵ.
differentia supra diximꝰ: ꝓpt̾ea increpat¬
eos baptista ioħes dicens. Et ne uelitis di¬
cere.patrẽ habemꝰ abraham. Potens est
enim ds de lapidib istis suscitare filios
abraham. Quomͦ huiꝰ possunt esse filii qͥ dixert̃
ligno & lapidi. tũ me genusti. cũ e contrario
qui ex fide sunt hi appellent᷑ filii abrahȩ:
Uos aut̃ inquit int̃ficiet dñs. ut nequaqͣm
appellemini circuncisio sed concisio. ut
uita careatis et̃na. ut ñ habeatis illũ qui
dic̃. ego sũ uita. Seruos aut suos uocabit
nomine suo siue nouo. qđ in toto orbe ce¬¬

Expanded text:
nomen suum derelinquant electis Domini, ut nomen suum derelinquant electis Domini, ut pro illis gentium turba succedat; et ipsi appellentur filii Abraham et Israel. De quibus Paulus loquitur: Pax super eos, et super Israel Dei . Neque enim qui ex Israelitis sunt Israel; nec qui semen Abraham omnes filii , ad quos dicitur: Si filii essetis Abraham, opera Abraham faceretis . Et quia semen sunt Abraham, et non filii, de quorum differentia supra diximus: propterea eos increpat Baptista Joannes, dicens: Et ne velitis dicere, patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Aligno et lapidi, tu genuisti me: cum e contrario, qui ex fide sunt, hi appellentur filii Abrahae? Vos autem, inquit, interficiet Dominus, ut nequaquam appellemini circumcisio, sed concis habeatis eum qui dicit: Ego sum vita . Servos autem, ait, suos vocabit nomine alio, sive novo, quod in toto orbe ce
Abbreviated transcription (Latin):
Ctis meis: & int̾ficiet te dñs ds̃. Et seruos
suos uocabit nomine alio. in quo qͥ benedi¬
Ctus est sũꝑ t̾rã: benedicet᷑ in dño. amen.
tatẽ electis meis. uosaut̃ int̾ficiet dñs.
Seruientib aut̃ mͥ uocabitur nom̃ nouũ.
cui benedicet᷑ suꝑ t̾rã. Benedicent enĩ
dm̃ uerũ. & qui urant suꝑt̾rã. uirabunt
& saturitas. & satietas. & plures. & sep̃tem.
de quo in libro geneseos diximꝰ. & in hoc
uolumine. ubi septẽ mulieres app̃hendent
uirũ unũ. Rursũ ꝓ eo qđ septuaginta tran-¬
stuler̃ uerũ. & in hebraico dr̃ am̃: aquila
aut̃ dic̃ hoc est. Aliis inur̃m succedentib
locũ: nom̃ ur̃m erit iniuram̃tũ electis
meis. ut ꝓmalor exemplis uos habeant.¬
& detestent᷑ talia sustinere. & iurent sic.
Non hȩc patiar. quae passus est popłs uideoꝵ.
Siue nom̃ ur̃m erit in satietatẽ. qđ in his
dici solet quor odiosa est recordatio &
memoria. & qui usq ad saturitatẽ ce¬
nausiã uener̃. Uel certe hoc dicendũ. qͦd

Expanded text:
nus Deus, et servos suos vocabit nomine alio, in quo qui benedictus est super terram, benedicetur in Deo amen: etatem electis meis. Vos autem interficiet Dominus: servientibus autem mihi vocabitur nomcui benedicetur super terram: benedicent enim Deum verum, et qui jurant super terram: jurabunt  saturitas, et satietas, et plures, et septem. De quo in libro Geneseos diximus, et in hoc volumine , ubi septem mulieres apprehenderunt unum virum. Rursum pro eo quod Septuaginta transtulerunt, verum, et in Hebraico dautem dicit, hoc est: aliis in vestrum succedentibus locum, nomen vestrum erit juramentum electis meis, ut pro malorum exemplo vos habeant et detestentur talia sustinere, et jurent sic; non haec patiar quae passus est populus Judaeorum. Sive nomen vestrum erit in satietatem: quod in his dici solet, quorum odiosa est recordatio et memoria. et qui usque ad saturitatem nauseamque venerunt. Vel certe hoc dicendum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cedenti uolu¬
mine pollici.¬
tus sum. ut
supra funda
annueret spi¬
rituale stru¬
erẽ edificiũ.
posito culmine ꝑfecte ȩccłiȩ ornamenta
monstrarem: hoc inconsequentib duob
eodem labore quo quintus liber historiã
comphendit. sextꝰ  sentimus prestringat

Expanded text:
cedenti volumine pollicitus sum, ut super fundamistus annueret, spirituale exstruerem aedificium, posito culmine perfectae ecclesiae ornamenta monstrarem, hoc in sequentibus duobus eodem labore quo quintus liber historiam comprehendit, sextus et septimus perstringat
Abbreviated transcription (Latin):
cetimos liber.
idem iuta ana¬
gogen secundus est
immo extremus.
In hoc enĩ decem
uisionum tropolo¬
gica explanatio
terminatur. Quẽ
auxiliante compleuero: ueniam ad octauũ.
& utranq ex planationem uixta priores
usq ad quartum libros explanabo.
Quȩ qui recipiunt: mille quoq annor: fabulã
& terrenũ saluatoris imꝑium uidaico erro¬
re suscipient. non intelligentes apocalipsin
iobannis in suꝑficie litterȩ medullata
quem nunc ha¬
bemus in ma¬
nib. nono ce
undecimo mi¬
nor erit nume.¬
ro uersuũ. ñ sen¬
suum magnitudine
ces & egechiȩ regis historia. quȩ nec iungi
cum p̾cedentib poterit ꝓpt̾ enormem

Expanded text:
timus liber idem juxta anagogen secundus est, immo extremus. In hoc enim decem visionum tropologica explanatio terminatur: quem hristo auxiliante complevero, veniam ad octavum, et utramque explanationem juxta priores, usque ad quartum, libros, pariter Quae qui recipiunt, mille quoque annorum fabulam, et terrenum Salvatoris imperium Judaico errore suscipient, non intelligentes Apocalypsim Joannis in superficie litterae, medullata quem nunc habemus in manibus, nono et undecimo minor erit numero versuum, non sensuum magnitudine.cis, et Ezechiae regis historia, quae nec jungi cum praecedentibus poterit, propter enormem
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝓsecutus est: ut non cum putes de
futuro uaticinari. sed de preceritis histo¬
temporis septuaginta utp̃tes fidei suc
sicrimenta pspicue cchnicis ꝓdere. nc scm̃
cinib & margaritis porcis auent.

Expanded text:
dum prosequitur ut non eum putes de futuro vaticinari, sed de prtemporis Septuaginta interpretes, fidei suae sacramenta perspicue Ethnicis prodere: ne sanctum canibus, et margaritas porcis dare
Abbreviated transcription (Latin):
nosq patere morsib plurimor. quistiau¬
lante inuidi. qđ consequi non ualent
despiciunt. Sciens gͦ e prudens inflãm s
mitto manum. & nichilo minus hoc a fa¬
stidiosũ lestorib precor: ut quomodo
greti post septuaginta translatores aquili
& simmachum &e theodotionem legunt.
uel obstudium doctrinę suę. ud ut septu¬
aginta magis ex collatione eoꝵ incelligant.
sic oe isti saltem unum post priores hãbe¬
re dignentur interp̃tem. Legant prius.
& postea despiciant. nc uideant non ex
iudicio sed ex odii prȩsumptione ignora¬
bubus in captiuit atem ductis. ac de utroq
regno nunc cõmixtim. nunc separatim
texrit oraculum. Et cum interdum ad
p̃sentem respiciat hioriam. & post
babiloniȩ captiuitatem reditũ populi
significet in uidcam: tam̃ omĩs ei cura

Expanded text:
 plurimorum, qui stimulante invidia, quod consequi non valent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum: et nihilominus hoc a fastidiosis lectoribus precor, ut quomodo Graeci post Septuaginta Translatores, Aquilam et Symmachum et Theodotionem legunt, vel ob studium doctrinae suae, vel ut Septuaginta magis ex collatione eorum intelligant: sic et isti saltem unum post priores habere dignentur interpretem. Legant prius, et postea despiciant: ne videantur, non ex judicio, sed ex odii praesumptione ignorabubus in captivitatem ductis: ac de utroque regno, nunc commistim, nunc separatim, texit oraculum. Et cum interdum ad praesentem respiciat historiam; et post Babyloniam captivitatem reditum populi significet in Judaeam: tam
Abbreviated transcription (Latin):
opprimunt
nauigantes.
Si uehem̃tior
Flauerit
uentus: tem¬
pestas formi.¬
dini est. Si
aura mode.¬
ratior sũma
iacentis ele-¬
mentis t̃ga
crispauerit :
piratarũ insi¬
dias ꝑtremiscunt. Atq ita fit: ut fra¬
giles animȩ ligno creditȩ. aut metuant
ꝑiculum. aut sustineant. quoꝵ utrunq:
altero grauius est: uel mortẽ timere
ꝑpetuam. uel quã timueris sustinere.
Hoc michi in isaiȩ pelago nauiganti. ac.¬
cidere uideo. Dum enim in offenso cursu
uela tendunt᷑. & securis nautarum manib:
sulcans e quoris camnos carina del alnt

Expanded text:
opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius est, vel mortem timere perpetuo, vel quam timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabit
Abbreviated transcription (Latin):
in duodecim ꝓphetas uiginti explanationũ
libris. & indanihelem commentarus: cogi
me uirgo xp̃i eustochium transire adisa¬
iam. & quod sanctȩ matrituȩ Paulȩ dum
uiueret pollicitus sum tibireddere. Quod
tiȩ delectant᷑: michi ignoscant si ꝓlixius¬
locutus fuero. cumisaias duodecim ꝓpħis
iuxta numerũ uersuũ aut ęqualis aut
maior sit. Sicubi aut̃ pͣt̾missis septuagin¬
ta de hebraico disputaui: illud in causa :
qđ aut eadem aut similia sunt pleraq
cum cȩtis. & duplici editione ꝓposita no¬
lui libros explanationis extendere. qui
etiam insimplici expositione modũ breui¬
tatis excedunt. Sediam ꝓpositũ ꝑsequamur.

Expanded text:
in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quodtiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixiulocutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
tius uideam iã qualia sñt: que putant euangłistas sibimet scrip¬
sisse contraria. quod parũ intelligentib uideri potest. Ut his ques¬
tionib dissolutis ex hoc quoq ap̃pareat illius capitis menbra
ñ solũ idem sentiendo. uerũ etiã conuenientia scribendo in cor¬
poris ipsius unitate germanã seruasse concordias¬

Expanded text:
tius jam videamus qualia sint, quae putant Evangelistas sibimet ipsis scriptius jam videamus qualia sint, quae putant Evangelistas sibimet ipsis scripsisse contraria quod parum intelligentibus videri potest; ut his quaestionibus dissolutis, ex hoc quoque appareat, illius capitis membra, non solum idem sentiendo, verum etiam convenientia scribendo, in corporis ipsius unitate germanam servasse concordia
Abbreviated transcription (Latin):
redderetur. qđ diu ꝑ unã gentẽ ꝓmittebatur. Proinde qͥ ꝓphas
ante descensionẽ suã p̃misit. ipse & apłos post ascensionẽ suã misit.
mib autẽ discipłis suis ꝑ hominẽ quẽ assũpsit. tanquã menbris
sui corporis caput ÷. Itaq cũ illi scripser̃ que ille ostendit & dixn
nequaquã dicendũ ÷ qđ ipse ñ scripserit. quandoquidẽ menbra eiꝰ id oꝑata
st̃ qđ dictante capite cognouer. Quicquid eni ille de suis factis &e dic¬
tis nos legere uoluit. hoc scribendũ illis tanquã suis manib imꝑauit.
Hoc unitatis consortiũ. & in diuersis officiis concordiũ menbroꝵ sub
uno eipite ministeriũ quisquis intellęxerit. ñ alit̾ accipiet qđ nar¬
rantib discipłis xꝑi in euangłio legerit. quã si ipsã manũ dnĩ qua
in ꝓprio corꝑe gestabat scribentẽ conspexerit. Quã obrẽ illa po¬

Expanded text:
redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. Proinde qui Prophetas redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. Proinde qui Prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et Apostolos post ascensionem suam misit. Omnibus autem discipulis suis per hominem quem assumpsit, tanquam membris sui corporis caput est. Itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est quod ipse non scripserit; quandoquidem membra ejus id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium et in diversis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsam manum Domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. Quamobrem illa po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑciput reruiẽ. Hã ce quidã eoꝵ nobilissimꝰ philo sophus plato. in
tas ualet. tantũ ad sidẽ ueritas duo illa sursu sţ adernita s c ue¬
retuscem luo ista deorsũ qđ ortũ : &e ficdes. Ut g abumis as du uet
reuo cemt ateꝵ ut io qđ ortũ ⁊ recipiat aeternitate ꝑ fide uesuino¬
ao uerttatẽ. Et q omiã que in contrariũ ꝑgunt ꝑaliquemendu¬
dni reducuntur &e abȩterna iusticia tẽporał iniqͥtas nos alienet
opus gͦ erat media usticia teꝑali. que medietas tẽꝑ ał. eet dẽ amis
iusta de sũmis atꝙ ita se nec abrũpens a sũmis. & contepans itus
mia neaderet sũmis. Ideo xꝑc mediator dei & hominũ dictus nt
Qeo manens id qđ erat factus qđ ñ erat. Ipse ẽ nob̾ fides in reb ortũ
qr ueritas in &ternis. Hoc magnũ ce inenarrabile sacram̃tũ hoc
regnũ & sacerdotiũ antiquis ꝑ ꝓphetiã reuelabatita. posterise¬
ꝑ ẽuangliũ p̾dicatun. Oportebat eni ut aliquando in omib gentib

Expanded text:
cipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in tas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas, duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur adque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem uenet quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est Deo, manens id quod erat, factus quod non erat: ipse est nobis fides in rebus ortis, qui est veritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium, antiquis per prophetiam revelabatur, posterisangelium praedicatur. Oportebat enim ut aliquando in omnibus gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Memmine hoc ferme quin qñ nio. cum
adhuc rome c̾em ⁊ eccłiastem sc̃e blesiue le¬
geremut eam adcontemptum huus
mundi prouocarem ⁊ ommne quodin
rnundo cerneret putaret ẽẽ ꝓuichilo:
togatum abea ut inmorem comeria¬
rioh obstura queq dissereremut abs
ine posses intelligete quelegebat.
itaq q̃m inprotinctu uostri operis. sd̃¬
ctamorte subtracta morte est.⁊on me¬
ruimus .o. paula ⁊ eustochitintalemuite
nr̃e ht̃e consortem. tartoꝙ uulnere tunc
peccussus obmutui ⁊ ninc inbethleem
positus angustͥme iudelitet ciuitate ⁊ lti
memorie⁊ uobis ceddoquod de des hocbre¬
uiter ammouens quod nusliiss auctor¬
tatem secitus sum. s ⁊dehedreo trans¬
fecens maxime. hxx itecpietum consue¬
tudmi me coaptaui mhiis dum taxat
que non multum. ab hebraicis disdre.¬

Expanded text:
me ante hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subita morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tantoque vulnere tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustiori videlicet civitate, et illius memoriae, et vobis reddo quod debeo. Hoc breviter admonens, quod nullius auctoritatem secutus sum; sed de Hebraeo transferens, magitudini coaptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discre
Abbreviated transcription (Latin):
Quidaut̃ utilitatis habeant ĩ
titulo monstratur cum ad
oporteat qm̃q quo intentõs
cordis dirigere.

Expanded text:
Quid autem utilitatis habeant, in titulo monstratur, cum dioporteat, quemque quo intentionem cordis dirigere.
Abbreviated transcription (Latin):
Ou̾biorum lib̾ non ut
simplices arbitrantar
patentia ht̃ precepta. S
qiͣ in terra aurũ inmice
nudẽ in hypsutis casta
uatus inquiriturr in eis

Expanded text:
biorum liber, non ut simplices arbitrantur, patentia habet praecepta, sed quasi in terra aurum, in nuce nucleus, in hirsutis castanuctus inquiritur: ita in
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate meaꝰ Fertur ꝓpħȩ cuidam
ce pleriq ferunt. quod ẏsaia in carcere
posito. cum mole imminentis urgeretur
exicii: dixisse diabolum. Dic quia non a
dño locutus es quȩ dixisti: & om̃iũ intem̾¬
tes affectusq mutabo. ut qui indignant᷑
muiriam: absolutionem conferant. S ille
gratius iudicaute ꝓ ueritate supplitium. qͣ
ꝑ adtilatione beneficium. Quod utiꝙ nõ
fecisset. nͥ meditatione legis fuisset exer¬
citatꝰ. Sit nobis ergo cocidiana lectio ꝓ
ȩxercitio: ut quȩ legimꝰ meditem᷑ iita¬
ri. In hac desudemus iurtutũ palestra
ut cum increpuerure temptamenta.
non tanꝗͣ mexercitatos. non canquam
exꝑtes ciboꝵ spũalium. & attenuatos ie¬
iunio lectionis. temptationũ tempus
inueniat. Quod si athleticis epulis pa¬
stam animam nram potuerit inuenire
si sit ȩuangłicus succus in nob̾. si apłicis
ȩscis maturitas nr̃ȩ mentis thoros ani¬
mȩ robusta solidauerit. si frequenti me¬

Expanded text:
humilitate mea? Fertur prophetae cuidam humilitate mea? Fertur prophetae cuidam — et plerique ferunt quod Esaiae in carcere posito —, cum mole inminentis urgeretur exitii, dixisse diabolum: \'die quia non a domino locutus es quae dixisti, et omnium in te mentes affectusque mutabo, ut, qui indignantur iniuriam, absolutionem conferant\'. sed ille gratius iudicauit pro ueritate supplicium quam pro adulatione beneficium. quod utique non fecisset, nisi meditatione legis fuisset exercitatus. Sit nobis ergo cotidiana lectio pro exercitio, ut quae legimus meditemur imitari. in hac desudemus uirtutum palaestra, ut, cum increpuerint temptamenta, non tamquam inexercitatos, non tamquam expertes ciborum spiritalium et adtenuatos ieiunio lectionis temptationum tempus inueniat. quodsi athleticis epulis pastam animam nostram potuerit inuenire, si sit euangelicus sucus in nobis, si apostolicis escis maturitas nostrae mentis toros, animae robusta solidauerit, si frequenti me
Abbreviated transcription (Latin):
estimatus. ab eo amplius cępte urgeri:
cui fidem suam cum ꝑiculis p̃stitisset.
S quia contumeliȩ uirum frangere ñ¬
quiuerunt. mutata ẽ. temptatio longe
aspior acie ꝓsperoꝵ. Plurimos enĩ sup¬
plantauerunt secundȩ res: quos sup¬
plicũ accrba non fregerant. ꝑ roducit̃
ẽ cartere mitu regio: int̾p̾tat᷑ sõmum.
Eligitur ut honore prestantior esset
omnib egyptiis: regi scd̃s. esurientib
popłis alimenta diuideret. Obiciunt᷑
ci fratres. qui cum ad seruitutis iiuri¬
am non fraterno amore uendiderant:
ut uł contumeliȩ & appetitȩ salutis
fectum. S uir nistus oblitus ẽ contu¬
meliam. cumulauit gram. ẜo se mag̾
frem̃ uoluit erhibere. quo fratres ipse
non fuisset expertus. Deniq hoc mutie
&o patrem recepit: & fratrem pia fiau¬
de quesiuit. Quid gͥ aliud melł diceret sc̃s
ioseph qꝙͣ istud ad dnm̃. nisi quia lex tua me¬
ditatio mea est tunc forsitan ꝑissem in

Expanded text:
aestimatus ab eo amplius coepit urgeri, aestimatus ab eo amplius coepit urgeri, cui fidem suam cum periculis praestitisset. sed quia contumeliae uirum frangere nequiuerunt, mutata est temptatio, longe asperior specie prosperorum; plurimos enim subplantauemnt secundae res, quos supplicia acerba non fregerant. producitur e carcere nutu regio, interpretatur somnium, eligitur ut honore praestantior esset omnibus Aegyptiis, regi secundus esurientibus populis alimenta diuideret. obiciuntur ei fratres, qui eum ad seruitutis iniuriam non fraterno amore uendiderant, ut uel contumeliae et adpetitae salutis affectum. sed uir iustus oblitus est contumeliam, cumulauit gratiam; eo se magis fratrem uoluit exhibere quo fratres ipse non fuisset expertus. denique hoc munere et patrem recepit et fratrem pia fraude quaesiuit. quid igitur aliud melius diceret sanctus Ioseph quam istud ad dominum: nisi quia lextua medi
Abbreviated transcription (Latin):
acerba ꝗͣ dura. primum fĩm odia. dege¬
neris seruitutis eruninas. parentibus de¬
fraudatꝰ. allegatus exilio. negotiatorũ
uernula: & egyptũ ignobilis uile man¬
cipium. Quȩ potuit nobilis prosapiȩ
puero grauior esse tẽptatio. ꝗͣ ut tanto
familiȩ splendore dciectus. seruiret apd̃
ȩgyptios: Gst consolabilis seruitꝰ serui¬
re uel iustis. ȩquitate dñ leuat᷑ iniuria
seruitutis. Tanto igitur genere deiectus
satis gratum habebat: si mnistro regio
suum obsequium probaretur:. Ne hoc qͥ¬
dem satis fuit ad temptation acerbi¬
tatẽ. Redit aduersarius ad suas artes
notasq uires suas omĩ fraude cõmouit.
ut ꝑ mulierem laqueos innoriȩ necte¬
ret conscientie. Concitauit in eum libi¬
dinis stimulis uxorem dñi sui. ꝗͦ adul¬
terinos a seruulo concubitus flagita¬
ret: ut si ad quiesceret cͥmen implerce.
Si retusaret incideret offensam: nexũ
calumniȩ non euaderet. Deniq trus
in carcerem. & innocens inter norios

Expanded text:
acerba, quam dura! primum fratrum odia, degeneris seruitutis aerumnas, parentibus defraudatus, ablegatus exilio, negotiatorum uernula et Aegyptii ignobilis uile mancipium. quae potuit nobilis prosapiae puero grauior esse temptatio, quam ut tanto familiae splendore deiectus seruiret apud Aegyptios? est consolabilis seraitus seruire uel iustis; aequitate domini leuatur iniuria seruitutis. tanto igitur genere deiectus satis gratum habebat, si ministro regio suum obsequium probaretur. ne hoc quidem satis fuit ad temptationis acerbitatem. redit aduersarius ad suas artes notasque uires suas omni fraude commouit, ut per mulierem laqueos innoxiae necteret conscientiae. concitauit in eum libidinis stimulis uxorem domini sui, quae adulterinos a seruulo concubitus flagitaret, ut, si adquiesceret, crimen impleret, si recusaret, incideret offensam, nexum calumniae non euaderet. denique trusus in carcerem et innocens inter noxios
Abbreviated transcription (Latin):
Lex scd̃m apłm pedagogus est paruuloꝵ
donec ꝑfecte fidei ad maturiorẽ qͣndam
ueniamus ȩtatem. In lege aute man¬
data sunt iustificationes. testimonia
iusticiȩ. precepta. Uiuificabim᷑ ergo
in lege. unde apłs ait. Lex aũt ñ est
ex fide. s qui facit illam uiuet in ea
S quia idem supra ait qm̃ in lege ne
mo iustificatur. intelligis utiꝙ qr iusti¬
ficatio legis species est ce imago: non ut¬
ritas. Secundum ueritatem ergo & ꝑ¬
fectionem. nemo iustificatur in lege.

Expanded text:
lum paedagogus est paruulorum, donec ad perfectae fidei maturiorem quandam ueniamus aetatem. in lege autem mandata sunt, iustificationes, testimonia, iustitiae, praecepta; uiuificamur ergo in lege, unde apostolus ait: lex autem non est ex fide, sed qui facit illam uiuet in ea. sed quia idem supra ait: qmo justificatur , intelligis utique quia justificatio Legis species est et imago, non veritas. Secundum veritatem ergo ad perfectionem nemo justificatur in Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ modo nobis
cantatũ audiuimꝰ:
& cantando respon¬
dimus.on diu la¬
borabitis in audiendo: nec in-¬
fructuose laborabitis inoꝑando.
Est enĩ sicut eius ticulus prȩnotat:
canticum graduũ. Grece scriptũ
dentiũ sunt: uł ascendentiũ. Sed
gradus. qͦm in his psalmis positist̾.
ascendentes significant. Intelliga¬
mus g tanqͣm ascensuri:nec ascen

Expanded text:
quem modo nobis cantatum audivimus, et cantando respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec infructuose laborabitis in operando. Est enim, sicut ejus titulus praenotatur, «Canticum graduum.» Graece scriptum dentium sunt vel ascendentium: sed gradus quomodo in his psalmis positi sunt, ascendentes significant. Intelligamus ergo tanquam ascensuri: nec ascen
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ ticulus est canticum
graduum. Plures enĩ sunt
significantes ut iam in pͥmo
eoꝵ audistis. ascensum nrm qui fit
in corde ad dm̃ aconualle ploratiõis:

Expanded text:
us titulus est: Canticum graduum. Plures enim sunt, significantes ut jam in primo eorum audistis ascensum nostrum, qui fit in corde ad Deum, a convalle plorationis,
Abbreviated transcription (Latin):
sit unus sermo di in
scͥpturis oĩb dilatat᷑
& ꝑ multa ora sc̃orũ
unũ u̾bum sonet qͦd
cũ sit in pͥncipio ds
apd̾ đm: ibi non habet sillabas. qͥa ñ
habet tempora. nec mirandũ nob̾ sit
quia ꝑꝑ intirmitatẽ nr̃am descendit
ad particulas sonoꝵ nr̃oꝵ. cũ des¬
cendit ad suscipiendã infirmitatẽ
corꝑis nr̃i: istũ tam̃ psalmũ iam mul¬
tos nob̾ fecisse sermones. misteriaq
ipsa quȩ hic clausa tenentur ut pulsan.¬
tib aꝑirent᷑: attulisse nob̃ ñ paruasꝑ
aliquot dies moras temporis cũ ꝓnun¬
ciantircũ cõmendant᷑. cũ clausa ẽe
monstrant᷑ cũ aꝑiunt᷑. cũ eruuntur.
cũ ostendunt᷑. Ac ꝑ ħ meminit ut dixi
caritas ur̃a. nec p̾terito die ad eiꝰ ter¬
minũ psalmi nos ꝑuenire potuisse. &
distulisse in hc̃ diem. Uoluit dñs &
tempꝰ redditionis nob̃ exhib̾e: ⁊ me
debitorẽ debito satiffac̾e. & exactores
securiores effic̾e. Det gͦ ipse bonum
qͦd cũ pietate gaudioq recolitis. ex¬

Expanded text:
in Scripturis omnibus dilatatus, et per multa ora sanctorum unum Verbum sonet, quod cum sit in principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, quia non habet tempora; nec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas sonorum nostrorum, cum descenderit ad suscipiendam infirmitatem corporis nostri : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisse sermones, mysteriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporis, cum pronuntiantur, cum commendantur, cum clausa esse monstrantur, cum aperiuntur, cum eruuntur, cum ostenduntur; ac per hoc meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad ejus terminum psalmi nos pervenire potuisse, et distulisse in hunc diem. Voluit Dominus et tempus redditionis nobis exhibere, et me debitorem debito satisfacere, et exactores securiores efficere: det ergo ipse bonum ut cum pietate gaudioque recolitis, ex
Abbreviated transcription (Latin):
tur syon: nẽ intrant lapides in
structurã. ꝑfecto ȩdificio. & dedi¬
cata domo: quid curris sero que¬
siturꝰ. manit̾ petitur᷑. frustra pul¬
satur᷑. foris remansurus cũ qͥnq
bebantur hec: ñ ita proderant eis
int̾ quos scribebant᷑. Scribebantur
enim ad ꝓphandũ nouũ testam̃tũ
int̾ homines. qui uiuebant ex uet̾i
testamento. S & illd uetus testam̃¬

Expanded text:
tur Sion; nunc intrant lapides in tur Sion; nunc intrant lapides in structuram: perfecto aedificio et dedicata domo, quid curris, sero quaesiturus, inaniter petiturus, frustra pulsaturus, foris remansurus cum quinquibebantur haec, non ita proderant eis inter quos scribebantur: scribebantur enim ad prophetandum Novum Testamentum, inter homines qui vivebant ex Vetere Testamento. Sed et illud Vetus Testam
Abbreviated transcription (Latin):
on. uisus ẽ a syon: s ñ in głia sua.
Uidimꝰ eũ. & ñ habebat sp̃em neq de¬
corẽ. At uͦ cũ uen̾it iudicare cum
angłis suis. quando congregabun¬
tur ante eũ om̃s gentes. qͣndo oues
ad dexterã. hedi ad sinistrã seꝑa¬
buntur: nonne tunc uidebt̃ in qͣm
pupuger̃. & confundent᷑ sero. qui
prima pȩnitencia salubri confun¬
di noluer̃: Edificauit dñs syon
& uidebit᷑ in głia sua. quia in illa
pͥmo uisus ẽ in infirmitate sua.
It respex̃ in or̃onẽ humilium.
&̃ hon despex̃ p̃cem eoꝵ. In ȩdifi¬
cacione syon: ħ agit᷑ mͦ. Edifican¬
tes syon: orant & gemũt. Ille unus
pauꝑ qui pauꝑes multi. qͥ milia ĩ
tot gentib unus. quia unitas pa¬
cis ȩccłiȩ. ipse unꝰ. ipse multi.Unꝰ
ꝓpt̾ caritatẽ. multi ꝓplatitudinẽ.
Ergo nẽ orat᷑. nc̃ currit᷑. Nc̃ siqͥs alit̾
erat. & alit̾ se habebat: manducet
cinerem sic̃ panẽ. & potũ suũ cum
fletu cõmisceat. Nc̃ tẽpꝰ ẽ cũ edifica¬

Expanded text:
sus est a Sion, sed non in gloria sua: «Vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem» . At vero cum venerit judicare cum Angelis suis, quando congregabuntur ante eum omnes gentes, quando oves ad dexteram, haedi ad sinistram separabuntur , nonne tunc videbunt in quem pupugerunt ? Et confundentur sero, qui prima poenitentia et salubri confundi noluerunt. «Aedificabit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua:» qui in illa primo visus est in infirmitate sua. in orationem humilium, et non despexit precem eorum.» In aedificatione Sion hoc agitur modo; aedificantes Sion orant, gemunt: ille unus pauper, quod pauperes multi; quia millia in tot gentibus unus, quia unitas pacis Ecclesiae. Ipse unus, ipse multi: unus, propter charitatem; multi, propter latitudinem. Ergo nunc oratur, nunc curritur; nunc, si quis aliter erat, et aliter se habebat, manducet cinerem sicut panem, et potum suum cum fletu commisceat. Nunc tempus est, cum aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
alio psalmo legit᷑. benedictionem
dabit qui legem dedit: ideo bene¬
dictꝰ es dñe. doce me inqͥt iustifi.¬
cationes tuas. Quia enĩ in corde meo
abscondi eloquia tua ut ñ peccẽ tͥ.
legẽ dedisti: da ȩtiã benedictionẽ
gr̃ȩ. ut faciendo discã. qͦd intiman¬
do iussisti. Hȩc satis sint: ut ur̃e
mentes sine fastidio nutriantur.
Aliũ sermonẽ desid̾ant qͦ sequunt᷑.¬

Expanded text:
alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benedictus es, Domine; doce me,» inquit, «justificationes tuas.» Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quae sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos pauꝑ factꝰ ẽ cũ
caput loquentia. Uidimꝰ enĩ ibi & nos
ipsos. si tam̃ ꝑ eius gr̃am aliqͥd & nos.
Finita aũt iam erant u̾ba gemituũ.
& ceꝑant consolationũ. s ea finiri
hest̾no die tractando minime po¬
tuert̃. In his quȩ restant audiamꝰ¬
cecidit gͣnum ilłd̃ in terra. & mortifi¬
catum ẽ: s magnũ fructũ attulit. Sin¬
gularis eras dñe iħu donec transires.
Agnosco in alio psalmo nocẽ tuã qͣ dixis.¬
ti singularis sũ ego donec transeam.
Singularis gͦ eras donec transires.sin¬
gularis eras cũ agnouisti occasum tu¬
um. s ab occasu in ortũ transisti. Ortꝰ
es: splenduisti. clarificat᷑ es: cũ ĩ cȩ¬
lum ascendisti. & repleta ẽ terra crea¬
tura tua. ꝑsalmũ fr̃s nondũ finiimꝰ¬

Expanded text:
os pauper factus est, cum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die tractando minime potuerunt: in iis quae restant, audiamcecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in coelum ascendisti, et «repleta est terra creatura tua.» Psalmum, fratres, nondum finivim
Abbreviated transcription (Latin):
si pientia. ⁊ ꝑ sapientiã facta st̃ : Hon
g exigit ds intellectũ de eqͦ ⁊ mulo.
s hoĩb dic̃. Nolite ẽẽ sic̃ equus ⁊ mu¬
lus. quib ñ ẽ intellectꝰ. Q d equo na¬
tura ẽ: homini cͥmen ẽ. Hoc gͦ dic̃ ds
Non exigo participationẽ sapientiȩ
meȩ ab eis que ñ feci ad imaginem
meã. s uͥ feci inde exigo. & usũ eiꝰ
rei postulo quã donaui. Homines gͦ
reddentes deo quȩ dĩ sunt: si cẽsari
reddunt qͦd cesaris ẽ: idest redden¬
tes cesari imaginẽ suã. & reddentes
d̾o imaginẽ suã: erigunt ipsã m̃tẽ
suã ñ ad se s ad artificẽ suũ. & ad lu¬
men unde sunt. & ad calorẽ quendã
sp̃ualem unde feruescunt. & unde re¬
moti frigescunt. & unde recedentes
contenebrant᷑. & qͦ reuertentes illu¬
minant᷑. & quia pie illi dixer̃t. tu
illuminab̾ lucernã meã. dne d̾s m̃s

Expanded text:
pientia et per sapientiam facta sunt? Non pientia et per sapientiam facta sunt? Non ergo exigised hominibus dicit, «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quod equo natura est, homini crimen est. Hoc ergo dicit Deus: Non exigo participationem sapientiae meae ab eis quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde exigo, et usum ejus rei postulo, quam donavi. Homines ergo reddentes Deo quae Dei sunt, si Caesari reddunt quod Caesaris est ; id est, reddentes Caesari imaginem suam, et reddentes Deo imaginem suam, erigunt ipsam mentem suam, non ad se, sed ad artificem suum, et ad lumen unde sunt, et ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et unde remoti frigescunt, et unde recedentes contenebrantur, et quo revertentes illuminantur: et quia pie illi dixerunt, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã. & qͥcqͥd ñ nouit sapientiã
⁊ tam̃ in creatura d̃i ẽ: in sapientia
factũ ẽ & ꝑ sapientiã factũ ẽ. Qui cog¬
noscunt sapientiã: lucẽ habent sapi¬
entiã. Qui ñ cognoscunt: habent tam̃
artificẽ sapientiã. cũ sint ipsi detenti
sapientia. & qui eã lum̃ habent: etiã
artificẽ habent. ñ quicũq artificem
habent: ȩtiã lucẽ babent. & quidem
in hominib multi sunt qui eius par¬
ticipes funt. & sapientes uocant᷑: mul¬
ti eius exꝑtes. stulti nominantur. ꝓpt̾
hoc uicioso noĩe stulti nominant᷑. qͥ a
si studeant sapientiȩ. si petant. si quȩ¬
rant. si pulsent: possunt ꝑuenire ad
eius participationẽ. Non enĩ naturȩ:
s negligentiȩ denegatur. St̃ aũt aliȩ
creaturȩ quȩ ñ possunt fieri partici¬
pes sapientiȩ. sic̃ om̃s bestiȩ. omĩa
pecora. om̃s arbores. quȩ nec sensũ
habent ullũ. Nũqͥd quia participes
sapientiȩ ẽẽ ñ possunt. ido non in sa¬

Expanded text:
ovit sapientiam, et tamen in creatura Dei est, in sapientia factum est, et per sapientiam factum est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapientiam; qui non cognoscunt, habent tamen artificem sapientiam, cum sint ipsi detenti insipientia: et qui eam lucem habent; etiam artificem habent; non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. Et quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes fiunt, et sapientes vocantur; multi ejus expertes, stulti nominantur. Propter hoc vitioso nomine stulti appellantur, quia si studeant sapientiae, si petant, si quaerant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus participationem: non enim naturae, sed negligentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, quae non possunt fieri participes sapientiae; sicut omnes bestiae, omnia pecora, omnes arbores, quae nec sensum habent ullum. Numquid quia participes sapientiae esse non possunt, ideo non in sa
Abbreviated transcription (Latin):
suplectũ doloris tui. Portabat te le¬
ctũs ñ tu portabas lectũ. sed paraliticꝰ
gͦ cũ opem nob̾ ferat ds̃: tanta mala pati¬
mur in ista uita. tanta scandala. tantos
labores. tantã inquietudinẽ carnis &
scłi : Conuercit se ad dñm: & tanꝗ con¬
siliũ medicinȩ eiꝰ nob̃ exponens. totũ stra

Expanded text:
super lectum doloris tui. Portabat te lesuper lectum doloris tui. Portabat te lectus, non tu portabas lectum; sed paralyticusergo cum opem ferat nobis Deus, tanta mala patimur in ista vita, tanta scandala, tantos labores, tantam inquietudinem carnis et saeculi? convertit se ad Deum, et tanquam consilium medicinae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ habes qđ ñ accepisti: Si aut̃ acce-¬
pisti. qͥd głaris quasi ñ accepis: Noli
dicere mͥ qͥs illud implet: Ille in me
implet qͥ uenit diues. pauꝑ ad pauꝑem.
Pauꝑ quidẽ ad pauꝑem. sed plenꝰ acl in a¬
nem̃. Hȩc cogitans qͥa intelligit suꝑ
t̾atẽ xp̃i: intelligit diuitias xp̃i. fit
beatꝰ in t̾ra. & ñ tradet᷑ inmanꝰ ini¬
mici sui. uolentis ei ꝑsuadere ut ds̃¬
ñ colatꝰ nisi ꝓpt̾ cȩsestia. diabolus
Sed ubi: Forte incęlo. forte inuita
ȩt̾na. ut restet colendũ diabolũ ꝓpt̾
inopiã t̃renã. ꝓpt̃̾ necessitatẽ huiꝰ
uitȩ. Absit. Promissionẽ habes uitȩ
p̾sentis & futurȩ. Ille ad te uenit in
t̾rã: ꝑ quẽ factũ. ẽ. cȩlũ & t̾ra. Deniq
attende qͥd dicat. Dñs opẽ ferat illi
suplectũ doloris eiꝰ. Lectus doloris. in¬
fir̾mitas. ẽ. carnis. Ne dicas ñ possũ te¬
nere. & portare & frenare carnẽ meã:
adiuuaris ut possis. Dñs opẽ ferat tͥ.

Expanded text:
enim habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Noli dicere mihi, Quis illud implet? Ille in me implet, qui venit dives ad pauperem: pauper quidem ad pauperem, sed plenus ad inanem. Haec cogitans, quia intelligit super ertatem Christi, intelligit divitias Christi, fit beatus in terra: et non traditur in manus inimici sui, volentis ei persuadere ut Deus colatur propter coelestia, diabolus Sed ubi? Forte in coelo, forte in vita aeterna, ut restet colendum diabolum propter inopiam terrenam, propter necessitates hujus vitae? Absit. Promissionem habes vitae praesentis et futurae . Ille ad te venit in terram, per quem factum est coelum et terra. Denique attende quid dicat: Dominus opem ferat illi super lectum doloris ejus. Lectus doloris infirmitas est carnis. Ne dicas, Non possum tenere et portare et frenare carnem meam: adjuvaris ut possis. Dominus opem ferat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in illo unde caderet. Attendenda gͦ
hȩc infirmitas carnis. recordandã uer
ñ regnet. Inest peccatũ cũ delectaris.
regnet si consenseris. Carnalis delecta¬
tio p̾sertim usq ad illictea & aliena
ꝓgrediens: frenanda. ẽ. ñ relaxanda.
imꝑio dominanda. ñ imꝑio collocan¬
da. Attende securus. si ñ habes unde
mouearis. Sed respondes. Fortit̃ teneo
Nunqͥd tũ fortior quã dauidꝰ Admo¬
net etiã tali exemplo. ñ sẽ quenquã
debere extollere in ꝓsꝑis reb. Multi
enĩ res aduersas timent. res ꝓspas ñ
timent: Periculosior . ẽ. resꝓsꝑa ani.¬
mo. quã aduersa corpori. Prius cor¬
rũpit ꝓsꝑa: ut inueniat qđ frangat
aduersa: Frs mei aduersus felicitãtẽ
acrius uigilandũ. ẽ. ꝓpt̃ea uidete
quẽ ad modũ eloquiũ dĩ in nr̃a felici¬
tate tollat nob̾ securitatẽ. Seruite
inqͥt dño intimore. exultate ei cũ tre¬
more. Exultatio ut grãs agamꝰ. tremor¬

Expanded text:
in illo unde caderet. Attendenda est ergo in illo unde caderet. Attendenda est ergo haec infirmitas carnis, recordanda sunt non regnet. Inest peccatum, cum delectaris; regnat, si consenseris. Carnalis delectatio, praesertim usque ad illicita et aliena progrediens, frenanda est, non relaxanda; imperio domanda, non in imperio collocanda. Attende securus, si non habes unde movearis. Sed respondes: Fortiter teneo. Numquid tu fortior quam David? 4. Admonet etiam tali exemplo, non se quemquam debere extollere in prosperis rebus. Multi enim res adversas timent, res prosperas non timent. Periculosior est res prospera animo, quam adversa corpori. Prius corrumpit prospera, ut inveniat quod frangat adversa. Fratres mei, adversus felicitatem acrius vigilandum est. Propterea videte quemadmodum eloquium Dei in nostra felicitate tollat nobis securitatem: Servite, inquit, Domino in timore, et exsultate ei cum tremore . In exsultatione, ut gratias agam
Abbreviated transcription (Latin):
te ad peccandũ disponis peccare.
Librũ dĩ ut pecces inspicis. scripturas
dĩ ad hoc audis ut facias qđ displicet
dõ. Hoc ñ fecit dauid. correctꝰ ẽ. p
ꝓpħam. ñ lapsus. ẽ. in ꝓpħam. Alii uͦ
audientes salubrit̾: in casu fortis me¬
tiunt᷑ infirmitatẽ suã. & qđ dãnat
ds̃ deuitare cupientes. ab aspectd̃ secu¬
ro abstinent oculos. ñ eos defigunt
in pulchritudine carnis alien̾e. nec
se ipsos faciunt de puersa simplicita¬
te securos. Nondicunt bono animo at¬
tendi. benigne attendi. de caritate
diu aspexi. Proponunt enĩ sibi casũ
lauid: & ad hoc illũ magnũ uident
cidisse: ut parui nolintꝰ uidere.
unde possint cadere. Reprimunt enĩ
oculos a peculantia. ñ se facile adiun¬
gunt. ñ miscent mulierib alienis: non
leuant oculos faciles ad aliena moenia.
ad aliena solaria. De longe enĩ uidit
dauid illã: in qua captꝰ.ẽ. Mulier lon¬
ge: libido ꝓpe. Alibi erat qđ uideret.

Expanded text:
te ad peccandum, disponis peccare: te ad peccandum, disponis peccare: librum Dei ut pecces inspicis; Scripturas Dei ad hoc audis, ut facias quod displicet Deo: hoc non fecit David; correptus est pam, non lapsus est in propheta. Alii vero audientes salubriter, in casu fortis metiuntur infirmitatem suam; et quod damnat Deus devitare cupientes, ab aspectu securo abstinent oculos: non eos defigunt in pulchritudine carnis alienae, nec seipsos faciunt de perversa simplicitate securos, non dicunt, Bono animo attendi, benigne attendi, de charitate diu aspexi. Proponunt enim sibi casum David, et ad hoc illum magnum vident cecidisse, ut parvi nolint videre unde possint cadere. Reprimunt enim oculos a petulantia, non se facile adjungunt, non miscent se mulieribus alienis, non levant oculos faciles ad aliena maeniana, ad aliena solaria. De longe enim vidit David illam, in qua captus est. Mulier longe, libido prope. Alibi erat quod videret,
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ cadendi ȩxemplũ ꝓpositũ. ẽ: sed
si cecideris resurgendi Attende ne
cadas. Non sit delectatio minoꝵ lapsus
maiorũ: sed sit casus maioꝵ. tremor
minorũ. Ad hoc ꝓpositũ. ẽ. ad hoc scri¬
ptũ. adhoc in ȩccła sepe lectũ. atq
cantatũ. Audiant qͥ ñ cecider̃ ne ca¬
dant. audi ant qͥ cecider̃ ut surgant.
Tanti uiri peccatũ ñ tacet᷑ p̃dicat᷑
inȩccła. Audiunt male audientes. &
quęr̃ sibi patrociniũ peccandi. Atten¬
dunt unde defendant qđ cõmittere
parauer̃. ñ unde caueant qđ ñ cõmise¬
runt. & dicunt sibi. Si dauid. cur
ñ & ego: Inde anima iniquior. quȩ
cũ ꝓpt̾ ea fecerit qͥa dauid fecit. idõ
peius quã dauid fecit. Dicã hoc ipsũ.
si potero planius. Dauid. nullũ sibi
ita ad exemplũ ꝓposuerat ut tu. Ce¬
ciderat lapsucupiditatis. ñ patroci¬
nis ut pecces. ñ imitaris eiꝰ scĩtatẽ.
sed imitaris ruinã. Hoc ama inda¬
uid: qđ ñ inse odit dauid. Prȩparas

Expanded text:
o cadendi exemplum propositum est, sed si cecideris, resurgendi. Attende, ne cadas. Non sit delectatio minorum lapsus majorum, sed sit casus majorum tremor minorum. Ad hoc propositum est, ad hoc scriptum est, ad hoc in ecclesia saepe lectum atque cantatum: audiant qui non ceciderunt, ne cadant, audiant qui ceciderunt, ut surgant. Tanti viri peccatum non tacetur, praedicatur in ecclesia. Audiunt male audientes, et quaerunt sibi patrocinia peccandi; attendunt unde defendant quod committere paraverunt, non unde caveant quod non commiserunt, et dicunt sibi: Si David, cur non et ego? Inde anima iniquior, quae cum propterea fecerit quia David fecit, ideo pejus quam David fecit. Dicam hoc ipsum, si potero, planius. David nullum sibi ita ad exemplum proposuerat, ut tu: ceciderat lapsu cupiditatis, non patrocinis ut pecces; non imitaris ejus sanctitatem, sed imitaris ruinam. Hoc amas in David, quod in se odit David: praeparas