comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litatis: quia dño deferebat honorificentiam. quia referebat gr̃am. Plena quoq
castimonie: quia curpi flagicitiꝵ contaminara graue peecatum putabat. Talis
igitur debet ẽẽ. consiliarius. qui niehil nebulosum habeat. nichil filex. niehil¬
fabulosum. nichil simulatum. quod uita eius ar mores refellat: niehil inꝓbum.
acmaliuolum. quod auercat consulentes. Alia sunt enim que fugiuntur: alia
que contrmnuntur: fugiamus ea que possunt nocere. que malttiose posst̃¬
innoram soꝑere it si sti qui consulitur. aubia sit fides. et pecune auidus. ut
hohsc p̃tio mitari. Si in iuriosus hie fugitur. ac declimatur. Qui uero uolapta¬
ruus: incemperans. et si alientis afraude. cam auarus et eupidior lueri turpis. Ine
contempnitur. Q uod enim specimen industrie quem fructum laboris edere
potest. quam recipere animo curam ac sollicitudinem. qui se torpori dederit

Expanded text:
litatis, quia domino deferebat; honorificentiae, quia referebat gratiam: plena quoque litatis, quia domino deferebat; honorificentiae, quia referebat gratiam: plena quoque castimoniae, quia turpi flagitio contaminari grave peccatum putabat. 88. Talis igitur debet esse consiliarius, qui nifabulosum, nihil simulatum, quod vitam ejus ac mores refellat; nihil improbum ac malivolum, quod avertat consulentes. Alia sunt enim quae fugiuntur, alia quae contemnuntur. Fugimus ea quae possunt nocere, quae malitiose possnoxam serpere; ut si is qui consulitur dubia sit fide, et pecuniae avidus, ut possit pretio mutari; si injuriosus, hic fugitur ac declinatur. Qui vero voluptarius, intemperans, etsi alienus a fraude, tamen avarus et cupidior lucri turpis, hic contemnitur. Quod enim specimen industriae, quem fructum laboris edere potest, quam recipere animo curam ac sollicitudinem, qui se torpori dederit
Abbreviated transcription (Latin):
alteri dat. ut se ipsum aliis formam p̃beat ad exemplum bonorum operum: in
doctrina. in in cegritate. in grauttate. ut sit eius serino salubris. atq in rep̃hensi¬
bilis. consilium utile. uita honesta sententia decora. Talis erat paulus. qui con
silium dabat uirgiibus magisterium sacerdotibus: ut primo se ipsum nob̃ formam
preberet adimitandum. Ideo humiliari se sciebat. sicut sciuit ec ioseph: qui sumino
ortus patriarcharum genere. non dedignatus degenerem ser uitutem. Ex hibebat
eam obsequiis: illustrabat uircutibus. Scruit bumiliari: qui et uenditores et
empcorem pꝰssais ẽ: et dnm̃ appellabat. eum. Audi humiliantem se. Si dñs meus
preter michil scit indomosua. et omnia quecumnq habet. dedit in mantis meas neq
subtractum ẽ. ame quicquam preter te. que uxor illius es. quomodo faciam ubum
malum hoc. et peccabo coram deo s Plena uox humilitatis. plena castimonie. huimi¬

Expanded text:
alteri dat, ut seipsum formam aliis praebeat ad exemplum bonorum operum, in alteri dat, ut seipsum formam aliis praebeat ad exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate: ut sit ejus sermo salubris atque irreprehensibilis, consilium utile, vita hsilium dabat virginibus , magisterium sacerdotibus , ut primum se ipsum formam nobis praeberet ad imitandum. Ideo et humiliari sciebat, sicut scivit et Joseph, qui summo ortus patriarcharum genere, non dedignatus degenerem servitutem, exhibebat eam obsequiis, illustrabat virtutibus. Scivit humiliari, qui et venditorem et emptorem passus est, et dominum appellabat eum. Audi humiliantem se: Si Dominus meus propter me nihil scit in domo sua, et omnia quaecamque habet, dedit in manus meas, neque subtractum est a me quidquam praeter te, quia uxor illius es; quomodo faciam verbum malum hoc, et peccabo coram Domino ? Plena vox humilitatis, plena castimoniae: humi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmeatus. alcera que equalitatem ꝑomnes seruabit : Nam de magnanimitate
quid loquar. quod uenditus a fratribus inseruitutem non reculte inuriã.
sea famem depulit ͤ Quia de suauitate. quod dileti fratris presentiampia
fraude quesiuit. quẽ simlato ꝑ elegantiam furto reum statuit rapine. ut obs¬
dem teneret grẽ s̃ Unde merito ei apatre dicitur. filius meus ampliatus
iosepb: filius meus ampliatus. Telotes filius meus: filius meus ad olescentior.
terre habentis ommia propter benedictionis patris tui & matris. Pre ualuit super
benedietiones montium manentium : et desideria collium eternorum. Et inde¬
utero nomio. Qui uisusẽ. in quid in rubo. ueniat suꝑ caput ioseph: et super
uercicem ipsius. honorificus inter fr̃s suos. Pmiciuus cauri decus eius: cornua
unicorniu cornua ipsius. Ipsis gentes uentilabit simul: usq adextrenum terie.

Expanded text:
commeatus: alteraque aequalitatem per omnes servavit? Nam de magnanimitate commeatus: alteraque aequalitatem per omnes servavit? Nam de magnanimitate quid loquar; quod venditus a fratribus in servitutem, non retulit injuriam, sed famem depulit? Quid de suavitate, qua dilecti fratris praesentiam pia fraude quaesivit, quem simulato per elegantiam furto, reum statuit rapinae, ut obsidem teneret gratiae . 85. Unde merito ei a patre dicitur: Filius ampliatus meus Joseph, filius ampliatus meus, zelotes filius meus adolescentior . ione terrae, terrae habentis omnia, propter benedictiones patris tui et matris. Praevaluit super benedictiones montium manentium, et desideria collium aeternorum , et in Deuteronomio: Qui visus es, inquit, in rubo, ut venias super caput Joseph, et super verticem ipsius. Honorificus inter fratres: primitivus tauri decus ejus, cornua unicornui cornua ipsius. In ipsius cornu gentes ventilabit simul usque ad extremum terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Et uisum ẽ. qđ letas et uberes spicas: steriles spice et cenues deuorauer int.
uiuence annum exprunit: & fructus segetis annum exprimit integrum. Que
ideo ascendeba Ñ deflumine. qđ dies anni ac tempora fluminum p̃cereunt
inmodum: et cursum labuntur. Annos itaq septem priores. ub̃es terre ferciles
ac foecundos declarat futuros. Posteriores autem etalios uii. annos steriles atq
infoecundos: quorum sterilitas absumptura foret ub̾tatem suꝑiorum. Qua
grã ꝓspiciendum ad monuit. ut uberioribus anus congregaretur subsidiũ
frum̃tarum. quod sustentare posset in opiam furȩ infecunditatis. Qu id pͥmũ
nirer: Ingenium quo impsum ueritatis descendit cubile. anconsilium quo
tam graui atq auitur nȩ ꝓsperit necessitatu. an uigilantiam atq ustitiam.
quorun alceram imposico ĩbi tanto munere congregauit tam mulciplices

Expanded text:
antur: et visum est quod laetas et uberes spicas steriles spicae et tenues devoraverunt. 83. antur: et visum est quod laetas et uberes spicas steriles spicae et tenues devoraverunt. 83. juvencae annum exprimit, et fructus segetis annum consummat integrum. Quae ideo ascendebant de flumine, quod dies, anni, ac tempora fluminum praetereunt modo, et cursim labuntur. Annos itaque septem priores uberis terrae fertiles ac fecundos declarat futuros: posteriores autem alios septem annos steriles atque infecundos, quorum sterilitas absumptura foret ubertatem superiorum. Qua gratia prospiciendum admonuit, ut uberioribus annis congregaretur subsidium frumentarium, quod sustentare posset inopiam futurae infecunditatis. 84. Quid primum mirer? Ingenium quo in ipsum veritatis descendit cubile: an consilium quo tam gravi atque diuturnae prospexit necessitati: an vigilantiam atque justitiam; quarum altera, imposito sibi tanto munere, congregavit tam multiplices
Abbreviated transcription (Latin):
suis. nec in cempore necessicatis alien ci subsidia desiderarent. Maiis enim
fut confterre aliquia de fructibus: quamtotum deiure amitere. Quintam
potionem collatiuam statuit: & inꝑ uidendo ꝑspiciatior et intributo lib̾alior.
Deniq ninquam postȩa egiptus. hu is modi fam̃ ꝑctulit. Quam p̃clare aut̃
collegit futurac Erimum quam argute regalis incerpres sominii. ueritatem
expressit. Somnium regis primum hoc fuit. Septem iuuencẽ ascendebant
deflumine uisu de core. et pingues corpore: et ad orã ꝑascebantur fuminis.
A uequoq uitule uisu deformes. ac ieiune corpore. post illas iuuencas ascen¬
debant deflumine: et iustas eas inipso riparum toro pascebantur: et uise sunt
heuitule tenues atq exiles. deuorare illas. que prestabant et forma et gr̃a
Ac somnium scłm: hoe fuit. Septem spicȩ pingues. electe et bonȩ de cerra surge-¬
bant: &e post eos uii. spice. exiles. et auento eorrupte. ac macidȩ. se subicere molieb¬

Expanded text:
suis, nec in tempore necessitatis aliena subsidia desiderarent. Melius enim fuit conferre aliquid de fructibus, quam totum de jure amittere. Quintam portionem collationis statuit et in providendo perspicacior, et in tributo liberalior. Denique nunquam postea Aegyptus hujusmodi famem pertulit. 82. Quam praeclare autem collegit futura! Primum quam argute regalis interpres somnii veritatem expressit! Somnium regis primum hoc fuit: Septem juvencae ascendebant de flumine, visu decorae, et pingues corpore, et ad oram pascebantur fluminis. Aliae quoque vitulae visu deformes ac jejunae corpore, post illas juvencas 90 ascendebant de flumine, et juxta eas in ipso riparum thoro pascebantur: et visae sunt hae vitulae tenues atque exiles devorare illas quae praestabant et forma et gratia. Et somnium secundum hoc fuit: Septem spicae pingues, electae et bonae de terra surgebant: et post eas septem spicae exiles et vento corruptae ac marcidae se subjicere molieb
Abbreviated transcription (Latin):
pierum. fugienti iatibulum. egro ł incluso
uisitationẽ. captiuo redẽptionẽ. debili
subiectionẽ. ceco deductionẽ: tristi conso¬
lationẽ. ñ sano medelã. erranti uiam.
deliranti consilium. & qđ cũq necessarisĩ
ẽ indigenti. uerũ &iam qͥdat ueniam
peccanti. elemosinã dat. Et qui em̃dat uerbere
in quo potestas dat᷑. ł cohercet aliqua disci¬
plina. & tam̃ peccatũ eiꝰ quo ab illo lesus aut
offensusẽ dimittit ex corde ł orat ut ei dimit¬
tat᷑: ñ solum ineo qđ dimittit atq orat. uerũ
oeiam in eo qd corripit & aliqͣ em̃datoria pę¬
na plectit elemosinã dat qr miscd̃iam p̃s¬
tat. Multa enim bona p̃stant᷑ in uitis. quã¬
do eoꝵ consulit᷑ utilitati ñ uoluntati. qͥa
ipsi sibi inueniunt᷑ eẽ inimici. Amici
uͦ illoꝵ pociꝰ illi quos inmicos putant:

Expanded text:
ium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliranti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et « qui emendat verbere, in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, » et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat, quia miseritat. Multa enim bona praestantur injustis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati, qua ipsi sibi inveniuntur esse inimici; amici vero eorum potius illi quos inimicos putant
Abbreviated transcription (Latin):
obtinebit manstonẽ scd̃m ꝓpͥũ laborem. Ita ꝑ¬
ut qͥsq plus laborauerit: dignior ẽ. qui miniis:
inferiorem possidebit. Nullus tam̃ plris laberare
poterit: quã diuina gr̾a eũ uiuerit. nec aliã
mansionem quis habiturus erit. qũa eã ad ꝗͣ
ante mundi exordiũ p̃ordinatus fuit. Quia
ñ uolentis neq currentis: s dĩẽ. miserentis.
lti nullus repborũ qͥcqũa plus facere p̃ia

Expanded text:
obtinebit mansionem secundum proprium laborem: ita pobtinebit mansionem secundum proprium laborem: ita prout quis plus laboraverit, digniorem; qui vero minus, inferiorem possidebit. Nullus tamen plus laborare poterit, quam cum divina gratia juverit. Nec aliam mansionem quis habiturus erit, quam eam ad quam ante mundi exordium praeordinatus fuit: quia non volentis, neque currentis, sed Dei est miserentis . Ita nullus reproborum
Abbreviated transcription (Latin):
in illus pot̾ saluari nͥ p̃destinati. ad quid alii cre¬
ati funt. uł in quo sunt rei quod ꝑeunt: ꝯ
Nam post grauiora facmora hu¬
iniliores erunt. & de sua saluatione ub̃io¬
res laudes dõ referunt. Reꝓbi aut̃ ꝓpt̃ electos
st̃ creati. ut ꝑ eos in uirtutib exerceant᷑. &
auitiis corrigant᷑. s eorũ collatione glorioriores
appareant & cũ eos intormentis uidint: de sua
euasione ampliꝰ gaudeant. Qui etiã ꝓpt̃ se ipsos
iuste ꝑeunt. eĩ malũ sponte sua eligunt.
diligunt. & uellent sine fine utuere. ut pos¬
sent sine fine peccare. D̾ Quare ꝑmittit ds̃
electos peccare : Gb̃. Ut pateficiat in eis dim¬
tias miscdiȩ suȩ. D̾ Saluantur p̾destiati siñ
laborant: M̾ bredestinatio talit̃ ẽ. instituta:
ut p̃cib uł laborib obtineatur. ut dr̃. ꝑ iia
tas tribulationes oportet nos introire in reg¬
laborũ exercitationẽ. Quia uͦ scriptũẽ. indomo
patris mei mansiones multe st̃. unus qͥsq

Expanded text:
 potest salvari, nisi praedestinati, ad quid alii creati sunt, vel in quo sunt rei, quod pereant? --M. Nam post graviora peccata humiliores erunt, et de sua salvatione laudes Deo referent. Reprobi autem propter electos sunt creati, ut per eos in virtutibus exerceantur, et a vitiis corrigantur, et eorum collatione gloriosiores appareant; et cum eos in tormentis viderint, de sua evasione amplius gaudeant. Qui etiam propter seipsos juste pereunt, cum malum sponte sua eligunt, diligunt et volunt sine fine vivere, ut possint sine fine peccare. D. Quare permittit Deus electos peccare?--M. Ut patefaciat in eis divitias misericordiae suae. D. Salvantur praedestinati, si non laborant?--M. Praedestinatio taliter instituta est ut precibus vel laboribus obtineatur, ut dicitur: Per multas tribulationes oportet nos intrare in reglaborum exercitationem. Quia vero scriptum est: In domo Patris mei mansiones multae sunt , unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
Qui in criminib fu¬
erunt dep̾hensi. & a udictb ad eculeum.
e aliud suppliciũ dãpnati. & in ipso mor¬
tis articulo penttuerint. est spes aliqua
de illis:m̾ Magna. Quidã enĩ ꝑ ipsũ suppli¬
berantur. D̾ Quȩ causa ÷. quod pueri me¬
lius possunt discere quã senes: cõ. Qaͥ
anuna adhue in ipsis ÷ noua & ad un:¬
cogitationes attenuatus. D Quid deuenit
archa testam̃ti: m lnunente iersemer
cidio a babilonus. leremias ex p̾cepto dnĩ
condidit eã in sepulehro moysi eũ aluis ꝓpħis.
hec tẽꝑe nouissimo ab hetia & henoch ꝑ¬
feretur reuelante dño

Expanded text:
Qui in criminibus fuerunt deprehensi, et a judicibus ad equuleum vel ad aliud supplicium damnati, et in ipso mortis articulo poenituerint, est spes aliqua de eis?--M. Magna: Quidam enim per illud supplide poenis liberantur. D. Quae causa est quod pueri melius quaeque possunt discere, quam senes?--M. Quia anima adhuc in ipsis est nova, et ad unicogitationes attenuatus. D. Quo venit arca Testamenti?--M. Imminente Hierusalem excidio a Babyloniis, Hieremias ex praecepto Domini condidit eam in sepulcro Moysis cum aliis prophetis; haec tempore novissimo ab Elia et Enoch proferetur, revelante
Abbreviated transcription (Latin):
Noclis igitur aliqͥb
ĩpiã suꝑbia deserentib dm̃ ⁊ inhuiꝰ aeris
imam caliginem de suꝑna cȩlesti habitati¬
one deiectis: residius numerus angłorum
inȩt̃num cum deo beatitudine ⁊ sc̃itate
ꝑmansit. Neq enim ex uno angło lapso
atq dãpnato ceteri ꝓpagati sunt: ut eos
sicut homines originale malum ob noxie
successionis uinculis obligaret atq un iuiei¬
sos traheret ad debitas penas: sed eo qui
diabolus factus ÷ cum sociis ĩpietatis elato.
⁊ ipsa cum eis elatione ꝓstrato: ceteri pia
obedientia dño coheserunt. accipientes &ĩa
qđ ilii ñ habuerunt certam scientiam. qͣ
eẽnt. de sua sempit̃na & nũquã casura sta-¬

Expanded text:
ngelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura sta
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo angłoꝵ dm̃ deserendo ꝑierat.
ea q̃ ꝑierat. in ꝑpetua ꝑditione remaneret:
quȩ aut̃ cum dõ illa deserente ꝑstiterat.
de sua certissime cognita semꝑ futura feli¬
citate secura gauderet.¬

Expanded text:
ltitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit quãuis ad solam suꝑnã ꝑsonã filii
ꝑtinentẽ. tota trinitas fec̾it. neq enim
seꝑabilia sunt oꝑa trinitatis. cur in ea
facienda solus spͣs sc̃s nominatꝰ : An &
quando unꝰ trium in aliqͦ oꝑe nominat᷑.
uniu̾sa oꝑari trinitas intelligit᷑  lta
uͦ ẽ: & exemplis doceri potest. Sed ñ ẽ in
hoc dutius in morandum. liud enim mo
filiꝰ nullo mͦ sit sp̃s sc̃i. Neq enĩ qr mundũ
istũ fecit dis. dici eũ fas ẽ dĩ filium. aut eũ
natũ de dõ: s factũ uł creatum. uł conditũ.
uł institutũ ab illo. ł si qͥd huiꝰ modi recte
possumꝰ dicẽ. hunc gͦ confiteam᷑ natum
fuliꝰ sp̃s scĩ. ⁊ sit filiꝰ uirginis mariȩ. cum oe
de illo & de illa sit natꝰ: explicare difficile: ẽ
ꝓculdubio qͥppe sit de illo ut de pr̃e: sic
aut̃ de illa ut de matre natꝰ est. xxx iiii

Expanded text:
is ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim mfilius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei Filium, aut eum natum de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum us sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic autem de illa ut de matre natus es CAPUT XLII
Abbreviated transcription (Latin):
&eĩa sp̃s sc̃s patͥ filioq ñ minor. Et hoc
natiuitas xp̃i. qͥd aliud quã ipsa grã
demonstrat᷑ᷤ Cum enĩ uirgo quesisset ab
angło. qͦmͦ fieret quod ei nuntiabat.
quandoqͥdẽ illa uirũ ñ cognouisset: res¬
pondit angelus Sp̃s sanctus super ueniet
inte: ꝙ uirtus altissimi obumbrabit tibi.
Ideoq & qđ nascet᷑ exte scm̃: uocabit᷑ filius
dei. Et ioseph cum uellet eam dimittere.
suspicatꝰ adulteram quam sciebat ñ de se
grauidam: tale responsum ab angło accepit.
Nloli timere acciꝑe mariam coniugem tuã
qđ enĩ in ea natum ÷ de spũ sco ẽ. Id est
ex qua utraq substantia xp̃s unꝰ eẽt & dĩ¬
patͥs fuliꝰ scđ̾m uerbum. & sp̃i scĩ filius scd̃m
hominẽ. qđ quasi eum sp̃s sc̃s tanquam
pat̃ eiꝰ de matre uirgine genuisset : Quis
hoc dicere audebit: Nec opus est ostendere
disputando quanta alia. sequant᷑ absur¬
da: cum hoc ipsum iam ita sit absurdum.
ut nullȩ fideles aures id ualeant sustin̾e:

Expanded text:
anctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur. Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret, respondit angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est ex qua utraque substantia Christus unus m Verbum, et Spiritus sancti filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ fundam̃ti merito ñ ꝑibunt sicẽ intel¬
ligendũ. ut his manifestis ñ inueniat᷑
ẽẽ contrariũ. ligna quippe &e fenũ &e stipu¬
lam ñ absurde accipi possunt rerum seła¬
rium quãuis licite concessarũ tales cupi¬
ditates: ut amitti sine dolore ñ possint¬
anuni. Cũ autem iste dolor urit. si xp̃s
in corde fundam̃ti habet locum idẽ. ut
ei nichil ante ponat᷑. & malit homo qͥ
tali dolore urit᷑ reb quas ita diligit
magis carere quã xp̃o: ꝑ ignem fit saluus
Si aut̃ res huiꝰ mundi tẽꝑales ac scłares.
temꝑe tẽptationis maluerit tenere ꝗͣ
xp̃m: eũ infundam̃to ñ habuit. qui a
hȩc priore loco habuit. cũ inedifirio
priꝰ ñ sit aliqͥd fundam̃to. Ignis enĩ de
quo eo loco ẽ locutꝰ apłs pauiꝰ. talis deba
intelligi: ut ãbo ꝑ eũ transeant. Idẽ. &e
qͥ edificat supͣ ħ fundam̃tũ aurũ. argen¬
tũ. lapides p̃ciosos: & qͥ edificat ligna fȩ
nũ.stipulã. Cũ enĩ ħ dixisset: adunĩ

Expanded text:
quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie ꝑpetranda: & elemosinis cotidie
redim̃da. inmeliꝰ ẽ quippe uita mutanda :
& ꝑ elemosinas de peccatis p̃teritis ẽ ꝓpr¬
tiandus ẽ dĩ. ñ ad h em̃đ quodã modo: ut
ea semꝑ libeat inpiine conmittere. Nemini
enĩ dedit laxam̃tũ peccandi: quãuis mi¬
serando deleat iam facta peccata siñsatis¬
factio congrua negligat᷑.¬

Expanded text:
otidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius est quippe vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi , quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligat
Abbreviated transcription (Latin):
quo aꝑte alio loco scriptũ ẽ. Uasa figuli
ꝓbat fornax: & homines iustos tẽptatio
tbulationis. lste ignis in hac interim uita
tra conditione ꝓposita eis potiꝰ carere mai¬
let quã xp̃o. nec timore amittendo talia
deserit. xp̃m quãuis doleat dum amit¬
tit. saluus ẽ qͥdẽ sic tam̃ quasi ꝑignem:
qr urit eum dolor rerũ quas diexerat
amissarum.s ñ subuertit neq consumit
bile ñ ẽ. & utrũ itasit queri potest.
& aut inueniri aut latere ñ nullos
fideles ꝑ ignẽ quendã purgatoriũ. qͣn¬
tomagis minꝰ ue ꝑeuntia dilexerunt.
tanto tardiꝰ ciciꝰq saluari. Non tam̃
tales de qualib dictũ. ẽ. qđ regnũdĩ
ñ possidebunt. nͥ conuenient̃ peniten¬
tib eadẽ crimina remittant᷑. Conue¬
nient̃ aut̃ dixi: ut steriles in elemosi¬
nis ñ sinit. qͥb tantũ mͦ sterilitatem

Expanded text:
quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita tra conditione proposita, eis potius carere mallet quam Christo, nec timore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit bile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓeis : M̾ sontra dm̃ sentirent: si ꝓdapna¬
tis orarent᷑. Ita enĩ dõ uniti sunt quod eis
iuditia dĩ ꝑ omĩa placebunt. idõ & in eis gau
aduentum xp̃i : M In suꝑiori in loco quodã
iuncto inferiͥori. in quo poterant alterutrũ
comspicere. Qui erant ibi quãuis carerent sup¬
plicio: uidebatur eis ẽẽ. in inferno. cũ eeñt.
seꝑati a regno. Illis aut̃ qui erant in inferi¬
ori: uidebatur refrigeriũ ꝑadisi. unde &
diues rogabat a lazaro guttam aquȩ suꝑse
Quidam ex eis erant in quibdã penis. Ueñ
ergo dñs ad infernũ suꝑiorẽ nascendo ut
liberaret oppressos a diabolo: descendit
ad inferiorem moriendo. ut redimeret cap.
alios uͦ in tenebris. Quos om̃s absoluit &
in głiam dirit rex głȩ¬

Expanded text:
pro eis. Nam contra Deum sentirent, si pro damnapro eis. Nam contra Deum sentirent, si pro damnatis orarent. Ita enim Deo uniti sunt, quod eis Dei judicia per omnia placebunt: ideo et in eis gaudadventum Christi? In superiori, in loco quodam juncto inferiori, in quo poterant alterutrum conspicere. Qui ibi erant, quamvis carerent supplicio, videbatur eis se esse in inferno, cum essent separati a regno; illis autem qui erant in inferiori, videbatur refrigerium paradisi: unde et dives rogabat a Lazaro guttam super se Quidam ex eis erant in quibusdam poenis. Venit ergo Dominus ad infernum superiorem, nascendo, ut liberaret oppressos a diabolo; descendit ad infernum inferiorem moriendo, ut redimeret captialios vero in tenebris: quos omnes absolvit, et in gloriam duxit rex g
Abbreviated transcription (Latin):
heu quid unquã natus ẽ. homo. qui
tali plectetur supplicio : M Quid fles  Qͥd
lacrimas fundis: Diaboli tantũ & fuamen
bra patientur ista . D̾ Qui sunt menbraeiꝰ:
gulosi. ebriosi. litxitriosi. homicide. cru¬
deles. fures. predones. latrones. inmundi.
auari. adulteri. fornicatores. mendaces.
ꝑiuri. blasphemi. maledici. detractores.
discordes. Qui in his inuenti fuerint:
in p̃dicta. supplicia ibunt. nũquã reditu
gaudeant. quod hanc euaserunt. Mali etiã
ante iuditiũ uidebunt bonos in gła.
ut magis doleant quod hanc neglererunt.
Post uiditiũ aut̃ boni: semꝑ uidebunt ma
los inpenis: mali uͦ nũquã amplius ui-¬
debunt bonos. D̾ Non dolent iusti cũ
eos uident ita torqueri : m̃. licet pat̾ ui¬
deat filiũ. aut filius patrẽ in pena: aut¬
aut uir uxorem. ł uxor maritũ: ñ solũ ñ
dolent. s ita eis ẽ. delectabile. hoc uidere.
sicut nobis cũ uidimus pisces natando in
gurgite ludere. Ut dr̃. letabitur iustus cũ

Expanded text:
Heu quid unquam natus est homo, qui tali plectetur supplicio?--M. Quid fles? quid lacrymis fluis? Diabolus tantum et sua membra ista patientur. D. Qui sunt membra diabgulosi, ebriosi, luxuriosi, homicidae, fures, crudeles, praedones, latrones, immundi, avari, adulteri, fornicatores, mendaces, perjuri, blasphemi, malefici, detractores, discordes. Qui in his fuerint inventi, in praedicta supplicia ibunt nunquam reditugaudeant quod has evaserint poenas: mali etiam ante judicium videbunt bonos in gloria, ut magis doleant quod hanc neglexerunt; post judicium autem boni videbunt semper malos in poenis; mali vero nunquam amplius videbunt bonos. D. Non dolebunt justi cum eos viderint ita torqueri? --M. Non: licet pater videat filium, aut filius patrem in poenaut vir uxorem, aut uxor virum; non solum non dolent, sed ita est eis delectabile hoc videre, sicut nobis cum videmus pisces in gurgite ludere, ut dicitur: Laetabitur justus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
adsentiri. absit ut sapientia potiꝰ quã dem̃¬
tia nominanda sit.
N auib dã aut̃ reb nichil int̾ẽ adcapes¬
sendũ regnũ dĩ utrum credant᷑ anñ. uel
utrũ uera sint. sine putent᷑. an falsa. In his
errare id ẽ aliud ꝓ alio putare: ñ arbitran¬
dũ ẽ eẽ. peccatũ. Aut si ẽ minimum eẽ. atq
leuissimũ: Post tremo qualet̃q illud & quan¬
tucũq siti ad illam uiam ñ ꝑtinet qua imꝰ

Expanded text:
assentiri, absit ut sapientia potius quam demassentiri, absit ut sapientia potius quam demtia nominanda sit.n quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint, sive putentur, an falsa; in his errare, id est aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus
Abbreviated transcription (Latin):
&iam si quod uidet᷑ forte sit uerum:
acutissimis qͥdẽ sed inpudentissimis con¬
flictationib disputant. Apud nos aut̃:
iustꝰ ex fide uunt. Aut si touatur assen¬
sio fides tollit᷑: qr sine assensione mehil
credit᷑. Et sunt uera. quãuis ñ uideant᷑.
Quȩ nͥ eredant᷑: aduitam beatam quȩ ñ
nisi eterna ẽ. non potest ꝑueniri. Cum istis
uero utrum loqͥ debeamꝰ ĩgnoro: qui ñ uictu¬
ros inet̃num. sed in presentia se uiuere nes¬
ciunt. Immo nescire se dicunt: qđ se seire
negare ñ possunt. Neq enĩ qͥsquã sinitur
nescire se uiuere. quando qͥdẽ si ñ uiult̃. non
potest aliqͥd ut nescire. qm̃ ñ solũ seire: uerum
aiam nescire nͥ uiuentis ẽ. Sed uidelicet non ad¬
sertiendo quod uiuant cauere sibi uidentur
errorem. cum &iam errando conuincantur
iuuere. qm̃ ñ potest qͥ ñ uiuit errare. Sicut
ergo nos uiuere. ñ solũ uerum sed &ĩa certũ
ẽ ita uera & certa sunt multa quib non

Expanded text:
etiamsi quod videtur, forte sit verum, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
sit quando duo simillum sunt: qd ingemino
sepe contingit. Unde ait ille gratꝰ᷑q paren¬
tib error. & cetera talia. &iam peccata dicen¬
da sint. Nec questio nodosissima quȩ homi¬
nes acutissimos acha demicos torsit. nunc
mͥ enodanda suscepta ẽ utrum aliqͥd debeat
sapiens aprobare. ne incidi̾t in errorem si
ꝓueris approbauerit faisa:. cũ om̃ia sicut
adfirmant. ł occulta sint uł incerta. Uñ
tria confeci uolumina initio conuersionis
meȩ: ne inpedim̃to nobis eẽt. quȩ tanquã
in hostio contradicebat. Et utiq fuerat
remouenda inueniende desꝑatio ueri¬
tatis: quȩ illoꝵ indet᷑ argum̃tationib
roborari. Apud illos ergo erior om̃is pu¬
tatur eẽ. peccatũ: qđ uitari ñ posse con¬
tendunt. nisi om̃is suspendat᷑ assentio
Errare quippe dicunt eum. qͥsqͥs adsen¬
tit᷑ incertis. nichilq certum eẽ. in homi¬
nũ uisii ꝓpt̃ discretã simiitudinẽ. Falsi

Expanded text:
sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ueris. aut ĩpbare uera ꝓfalsis. aut ha¬
bere incerta ꝓcertis uł certa ꝓ incertis.
S ed aliud ẽ. malũ hominem putare qui boi
ẽ. quod ẽ erroris. & aliud ẽ ex hoc malo ali¬
ud malũ ñ pati si nichil noceat homo ma¬
lus qui eẽ. putat᷑ bonus. Itemq aliud. ẽ:
ipsam uiam putare quȩ ñ ẽ. ipsa. & aliud
ẽ: ex hoc erroris malo aliquid boni conseqͥ.
uelut ẽ ab insidiis maloꝵ hominũ lib̾ari.
escio sane utrum ociam eiꝰ xxi¬
modi error cum homo de malo homine
bene sentit. qualis sit nesciens. aut ꝓeis
quȩ ꝑsensus corꝑis capimꝰ occurrunt
similia: quȩ sp̃u tanquam corꝑe aut
petrus. quando se existimabat uisum uiqde
repente de claustris & uinculis ꝑ angłm li¬
beratus. Aut in ipsis rebus corꝑeis lene pu¬
tatur. eẽ: qđ asꝑum ẽ aut dulce qđ amarũ
ẽi aut bene olere: p᷑utidũ. aut tonarr ẽ
reda transit. Aut illũ eẽ: hominẽ cũ alius

Expanded text:
pro veris aut improbare vera pro falsis, aut hapro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aPetrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius
Abbreviated transcription (Latin):
enim rebus quib homines mali sunt:
ñ de hominib dictum intelligendũ ẽ: Unde
qui adulterum dicit bonum. recte argui¬
tur illa uoce ꝓphetica. Qui uͦ ipsũ hominẽ
dic̃ bonũ. quẽ putat castũ. nescit adulte¬
rum: ñ indoctrina rerũ bonarum & ma¬
larum. sed in occultis humanorum fallit᷑
malũ adulterum. & bonum castũ. in quo¬
ꝑ errorẽ euadit quisq ꝑnitiem. sicut suꝑiꝰ
dixi nobis initinere contigise. xĩa boni
aliquid homini errore confertur. Sed eũ
dico in qͥb dã reb nullo malo aliquem
ł non nullo oĩa bono falli. ñ ipsũ errorẽ
dico nullũ malũ. uł ñ nullũ bonum: s
malũ quo ñ uenit᷑. uel bonum quo ueni¬
t᷑ errando. Idẽ ex ipso errore qͥd ñ euemat.
ł qͥd ꝓueniat. Nam ipse ꝑse ipsum error.
aut magnum in re magna: aut paruũ
in re parua. tam̃ semꝑ ẽ: malum. Quis enĩ
nisi errans malum neget approbari falsa

Expanded text:
enim rebus quibus homines mali sunt, enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur malum adulterum et bonum castum: sed huper errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa
Abbreviated transcription (Latin):
fallit᷑ credat iterum xp̃m postquã lib& longua
temꝑa moriturum. Nonne illo mͦ mentiri quã
isto mͦ fali. in cõꝑabilit̃ prestat Multoq mi¬
noris mali ẽ. in illũ errorem aliquem indu¬
cere: quam in istum ab aliquio induci.xx.¬
N eUIBUS dam gͦ reb magno. in quib dã paruo.
inquib dam nullomalo. in quib dam ñ nullo &iã
bono fallim᷑. Nam magno malo fallit᷑ homo:
cum hoc ñ credit quod ad uitam ducit ęt̃nam.
ł hoc credit qđ admortem ducit ȩternam. Paruo
aut̃ malo fallit᷑: qui falsum ꝓuero ad pbando.
incidit in aliquas molestias temꝑales. Quib
tam̃ adhibita fidelis patientia: conuertit
eas in usum bonum. ueluti siquis quam
bonum hominem putando qui malus ẽ:
aliquid ab eo patiatur mali. Qui uͦ malum
ominem ita bonum credit ut nichil ab
eo aliqͥd mali patiat᷑. nullo mͦ fallit᷑. nec
in eum cadit illa ꝓphetica detestatio. ue his
qui dicunt quod malum ÷ bonum. De ipsis

Expanded text:
fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo inducin quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
sideratis itaq reb ipsis de quib aliquid
dicit᷑ sed sola intentione dicentis. melior ẽ:
qui nesciens falsum dicit. qm̃ id uerum
putat: quam qͥm̃tiendi animum sciens
gerit nesciens uerum eẽ. quod dicit. Ille namq
aliud ñ habet in animo. aliud inuerbo: huic
uero qualecumq ꝑse ipsum sit quod ab eo
dr̃. aliud tam̃ clausum in pectore. aliud tam̃¬
in lingua ꝓmptũ ẽ. qđ malum ẽ ꝓpͥum men-¬
tientis. In ipsarum aut̃ quȩ dicuntur
consideratione rerum. tantum inter ẽ qua in
re quisq fallat᷑ siue mentiat᷑. Ut cum falli ꝗͣ
mentiri minꝰ sit malum. quantum ꝑtinet ad
hominis uoluntatem: tam̃ longe sit tolerabiliꝰ.
in his quȩ areligione sunt se uincta mentiri.
quam in his sine quoꝵ fide uel noticia dĩ coli
non potest falti. Quod inlustret᷑ exemplis. In¬
tueam᷑ quale sit. si quispiam dum m̃titur ui¬
uere nuntiat aliquem mortuum: & anͥis dũ

Expanded text:
sideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid sideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum
Abbreviated transcription (Latin):
auquid dicere: ñ nũquam bonũ piumq opus
.cẽ. contendant. Michi aut̃ uidet᷑ peccatum
quo animo & de quib rebus quisq m̃tiat᷑.
Non enu sic peccat ille qui consulendi. qͦmͦ
ille qui nocendi uoluntate m̃titur. haut
uͦ tantum nocet qui uiatorem mentiendo
in diuersum iter mittit: quantum is qͥ
uiam uitȩ mendatio fallente deprauat.
Nemo sane mentiens iudicandns est: qui
dicit falsum quod putat uerum. qm̃
quantum in ipso ẽ: ñ fallit ipse sed fallit᷑.
Non itaq m̃datii sed aliquando temerita¬
tis arguendus. ẽ: qui falsa incautius cre¬
dita ꝓueris habet. Potiusq contrario qͦn¬
tum in ipso ÷ ille m̃titur. qui dicit uerũ.
quod putat falsum. Quantũ enim ad
animum eiꝰ adtinet quia ñ qd̃ sentit hoc
dicit: ñ uerum dicit quãuis uerum in¬
ueniat᷑. eẽ. quod dicit. Nec ullo mͦ liber
⁊ am̃clatio. qui ore uesciens uerum loqͥt᷑.
sciens autem uoluntate m̃tit᷑. Non con¬

Expanded text:
aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non con
Abbreviated transcription (Latin):
tas uita: ubi nemo fallit. fallit᷑ nemo. hic
autẽ homines falluit. atq fallunt᷑: mise¬
rioresq sunt cum mentiendo faltunt. quĩ
cum mentientib credendo fallunt᷑. Usq ad¬
eo tam̃ rationabilis natura refugit falsitatẽ
& quantum potest deuitat errorem: ut falli
nolunt ceiam qͥc̃q amant fallere. Non enĩ
sibi qui m̃tit᷑ uidet᷑ errare. sed aliũ in errorẽ
mittere credentẽ sibi. Et in ea re quidem
ñ errat quã m̃datio contegit si nouit ipse
quid uerum sit: sed in hoc fallit᷑. quod pu¬
tat sibi suum non ob. eẽ. mendatium: cum ma¬
gis fatienti quã patienti obsit om̃e peccatũ.
gignit᷑ questio: de qua iam gradem librum
cum respondendi necessitas nos urgeret ab¬
soluimꝰ. utrũ ad offitium hominis iusti ꝑti¬
neat aliquando m̃tiri. Non nulli enim eo usq
ꝓgrediunt᷑: ut & ꝑuirare & de reb ad dei eul¬
tum ꝑtinentib ac de ipsa dei natura falsum

Expanded text:
tas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic tas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum
Abbreviated transcription (Latin):
circuitum ueniremꝰ. Cognitisq insidiis illo
nos gratularem᷑ errasse. atq inde grãs age¬
remꝰ dõ. Quis gͦ uiatorem sic errantem sic e
ranti latroni p̃ponere dubitauerit. & fortas¬
se ideo apud illum sũmum poetam loquens
quidã miser amator. ut uidi inquit ut ꝑis
ut me malus abstulit error qm̃ ẽ. & error
bonꝰ qui ñ solum nichil obsit uerum ꝙlam
ꝓpsit aliqͥd. Seã diligentius considerata ueri
tate: cum aliud nichil sit errare quam qpuita¬
re quod falsum ẽ. falsũq quod uerum. ẽ. uel
certum habere. pincerto. incertũ ue pcerto.
siue falsum siue sit uerum iãq tam sit in
animo deforme atq indecens. quam pulchrũ
& decorum. eẽ. sentimꝰ. ł in loquendo. uel in ad¬
sentiendo. ẽ: ẽ. ñ ñ: ꝓfecto & obhoc ipsum ẽ:
uita misera ista qua uiumꝰ quod ei ñ nũꝗ
ut ñ amittat᷑ error ẽ. necessarius. Absit ut
talis sit illa uita ubi ẽ. animȩ nr̃e ipsa ueri¬

Expanded text:
circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerattate, cum aliud nihil sit errare quam verum putare quod falsum est, falsum quod verum est: vel certum habere pro incerto, incertum vero pro certo, sive falsum sive sit verum: idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum atque decorum esse sentimus vel in loquendo, vel in assentiendo est est, non non; profecto ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veri
Abbreviated transcription (Latin):
sit ñ solum inmaiorib uerũ &iam inmino¬
ribus reb: nec nisi rerum ignorantia possit
errari. ñ ẽ. tam̃ consequens ut contimio
erret quisquis aliqͥd nescit. sed quisqͥs se
existimet scire quod nescit. Pro uero qͥppe
apꝓbat falsum qd̾ erroris ẽ ꝓpͥum. Ueruntañ
inquare quisq erret inter ẽ. plurimum.
Nam in una eademq re & nescienti sciens. &
erranti ñ errans recta ratione p̃ponitur.
In diuersis autem reb idẽ. cum iste sciat
alia ille alia & iste utiliora. ille minus.
utilia. uł &iam noxia. quis ñ in eis qͥ male
scit. p̃ferat nescientem. Sunt enim quȩdã
que nescire quã scire sit melius. Itemq ñ¬
nulli errare. ꝓfuit aliquando: sed in uia
pedum ñ in uia morum. Nam nobis ipsis acciadt
ut in quodam biuio fallerem᷑: ut ñ iremꝰ ꝑeum
locum ubi operiens transitum nr̃m donga¬
starum manis armata subsederat. Atq ita
factum ẽ: ut eo quo tendebamꝰ ꝑ deuium

Expanded text:
sit, non solum in majoribus, verum etiam in minosit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium