comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelut arietes. & colles uelut agniouium. Tui
de scĩs dicis. ego de ipso xp̃o dico. Adora leo¬
nem. quia dictũ ẽ. uicit leo de cribu iuda.
Adora petram. qͥa dictum ẽ. pet᷑ aut̃ erat xp̃c.¬
Si aut̃ ñ adoras in xp̃o ista t̾rena. qͣmuis de
illis similitudo quȩdam data ẽ: ad significan-¬
dos scõs de quacunq creatura ducta fuerit si-¬
militudo. tii intellige similitudinẽ creaturȩ
& adora artificemercaturȩ . Dictus ẽ. sol:
nutissima animalia nob̃cum uident: S de
qͦ dictum ẽ. erat lumen uerũ qđ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ.

Expanded text:
velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de sanctis dicis, ego de ipso Christo dico. Adora leonem, quia dictum est, «Vicit leo de tribu Juda» : adora petram, quia dictum est, «Petra autem erat Co ista terrena, quamvis de illis similitudo quaedam data est; ad significandos sanctos de quacumque creatura ducta fuerit similitudo, tu intellige similitudinem creaturae, et adora artificem creaturae. Dictus est sol Dnutissima animalia nobiscum vident? Sed de quo dictum est: «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mund
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia facite sine murmuratione. & disceptatione.
ut sitis irrep̃hensibiles & sinceres. immaculati
filii dĩ. in medio nationis cortuose & ꝑuersȩ. in
quib apparetis sic̃ luminaria in mundo. u̾bũ
uitt habentes. Si militudo de luminarib data
ẽ. ad scõs. ut sine murmuratione sint in natio¬
ne cortuosa & ꝑuersa. S ne quisqͣm ꝓpt̾ea pu¬
tet colenda eẽ. & adoranda luminaria cȩli. qͥa
inde aliqua similitudo ducta ẽ. ad significa¬
tionem scoꝵ : prius hoc explicemus in nomine
xp̃i. qͣm non sit consequens. ut ꝓpt̾ea tͥ uideat᷑
adorandus sol aut luna. aut stellȩ. aut celũ.
quia aliqua de illis similitudo ducta eͤ. qua
significarent᷑ scĩ. qͥa multa sunt de qͥb ducta
est similitudo ad significandos scõs. qͦ ñ adoran¬
tur. Si enĩ quicquid ẽ. unde similitudo du-¬
cit᷑ ad scõs: adorandũ tͥ putas: adora montes
& colles. quia dictũ est. montes exultauert̃

Expanded text:
«Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; «Omnia facite sine murmuratione et disceptatione; ut sitis irreprehensibiles, et sinceres, immaculati filii Dei in medio nationis tortuosae et perversae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione tortuosa et perversa. 4. Sed ne quisquam propterea putet colenda esse et adoranda luminaria coeli, quia inde aliqua similitudo ducta est ad significationem sanctorum; prius hoc explicemus in nomine Christi, quam non sit consequens, ut propterea tibi videatur adorandus sol, aut luna, aut stellae, aut coelum, quia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit dñs & serenabit nubilum. & udebitis psal¬
mũ. & ex fronte psalmi cognoscetis eum. In fron¬
ce enim habet psalmus iste: psalmus ipsi dauid
quarta sabbatoꝵ. In limine ẽ. titulus. in postib
fixus est. Uolunt homines citulũ cognoscere.
& sic domũ intͣre. Recolamꝰ gͦ scripturã scam̃.
in genesi pͥmo die qͥd sit factũ: inuenimꝰ lucẽ.
Uđo die qͥd sit factũ: inuenimus firmamentũ.
qđ appellauit ds̃ cȩlum. Tertio die qͥd sit factũ.
inuenimus speciem t̾rȩ. & maris segregationẽ.
ut omnis congregatio aquarũ uocaret᷑. mare.
& arida uocaret᷑ t̾ra. Quarto die luminaria fe¬
cit ds̃ incelo. solẽ in pocestatem diei. lunã et
stellas in potestatẽ noctis. hoc qͣrto die fecit.
Quid sͥ gͦ uult qͦd de qͣrto cdie accipit psalmꝰ
citulum. in quo ꝑsalmo docet᷑ patientia ad¬
uersus felicitates maloꝵ. & labores bonoꝵ: habes
paulum apłm dicentẽ scĩs fidelib roboratis in xp̃o.

Expanded text:
erit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalerit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, primo die quid sit factum; invenimus lucem: secundo die quid sit factum; invenimus firmamentum, quod appellavit Deus coelum: tertio die quid sit factum; invenimus speciem terrae et maris, et segregationem, ut omnis congregatio aquarum vocaretur mare, te arida vocaretur terra. Quarto die, luminaria fecit Deus in coelo ; solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis : hoc quarto die fecit. Quid sibi ergo vult quod de quarto die accepit Psalmus titulum; in quo psalmo docetur patientia adersus felicitates malorum, et labores bonorum? Habes Paulum apostolum dicentem sanctis fidelibus roboratis in Christo:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. cepisse ista sydera incęlo: ex qͦ illiceꝑunt. Ꝙ
ante ibi fuerunt. s: ꝑbeneficia quędam morcali¬
um mortalia. homines illi ꝓtempore suo. qͥa pluri-¬
res. Ueteres enĩ scłi decepti & deciꝑe uolentes
in eoꝵ adulationem qui sibi aliquid scđm amo
ces qđ illius e̾ẽt. illud sydus. & illud illius. Homi¬
nes aut̾ qui antea ñ aspexerant. ut uiderent
quia ibi erant & alia sẏdera anteqͣm nascerent᷑ : decepti
crediderunt. & concepta ẽ. opinio uanitatis. Hanc
opinionem erroris diabolus confirmauit. xp̃c
euertit. Nos gͦ scđm qđ loquim᷑. qͣrca sabbacoꝵ
quartꝰ dies intelligit᷑. adie dñica. Actendat itaq
caritas ur̃a. quid sͥ uelit iste citulus. Hic habet¬
grande mysterium. & reuera occultũ. Nam ple¬
raq ipsius psalmi manifeste sonant. & manifeste
mouent. & cito intelligunt᷑. Hic aut̾ citulꝰ qđ
facendum ẽ : habet ñ parũ obscuritatis. S: ad¬

Expanded text:
esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et esse coepisse ista sidera in coelo, ex quo illi coeperunt: et ante ibi fuerunt; sed per beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurires. Veteres enim saeculi decepti, et decipere volentes, in eorum adulationem qui sibi aliquid secundum tes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Nos ergo secundum quod loquimur, «quarta sabbatorum» quartus dies intelligitur a die dominico. Attendat itaque Charitas vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
hic habet ciculum. id est hanc inscriptionem.
Pialmus ipsi dauid: quarta sabbati. Docturꝰ
ẽ. psalmꝰ iste patientiam inlaborib iustoꝵ:
contra iniquorũ felicitates. Patientiam docet.
patientiani ȩdificat. Hoc habet totus. a capi¬
te usq infinem. Quare gͦ calem habet titulũ.
in quarta sabbati : Una sabbati. dies añicus.
est. Scda sabbati. sccła feria: quem scłares diẽ
liuiȩ uocant. T̾cia sabbati t̾cia feria: qͣm diẽ
illi martis uocant. Quarta uͦ sabbacoꝵ. qͣrta
feria. qui mercurii dies dicit᷑ a paganis. & amul¬
uigant᷑. & non dicant sic. habent enĩ linguã
suam qua utant᷑. Non enĩ e in omnib ganti
ista dicunt᷑. multe gentes alie atq aliȩ. aliter
acq alit̾ uocant. Melius gͦ de ore xp̃iano rituslo¬
quendi ȩccłasticus ꝑcedit. Tamen si qͦm forte con¬
suetudo traxeraͥt. ut illud exeat ex ore qđ imꝑ¬
bat corde: intelligat illos om̃s de qͦrũ nominib
appellata sunt sydera. homines fuisse. nec exco

Expanded text:
 habet, id est hanc inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a mulrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibus gentibus ista dicuntur: multae gentes aliae atque aliae aliter atque aliter vocant. Melius ergo de ore christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines fuisse, nec ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat. & mori uenerat. ñ facere qđ pecca¬
tores. s pati qđ peccatores. qͥa ꝓpt̾ea uen̾at. c̃ fi¬
lent̃ egisset: & illi ferre ñ possent fiduciam eiꝰ in
uerbo. quid fecerunt: Tenuerunt. flagella¬
uerunt. illuserunt. colafizauerunt. spucis
illinierunt. spinis coronauerunt. incruce
leuauerunt. postremo occiderunt. S quid
seqñ. qdđ ficient̾ egit: Ex altare qͥ udicas t̾rã.
Puta quia cenuerunt humilẽ. cenebunt excel¬
sum: Puta quia iudicauerunt mortalẽ. ñ ne
Abimmoitali iudicabinnt᷑  Quid gͦ ait Exal¬
care. Tu qui fident̾ egisti. & fiduciam uerbi
tui non sunt passi iniqui. & putauerunt se ali¬
qd egisse. quia ce comp̃hendentes crucifixert̃.
qui ce deberent ficde comp̃hendere: cõpbender
ꝑsecutione. tugͦ qui fident̾ egisti int̾ iniquos
& neminem timiusti. & qui passus es: exalta¬
re id ẽ. exurge. uade in cęlum. Patiat᷑ & ęccła
patient̾: qđ passum ẽ. caput ęccłȩ patienter.

Expanded text:
mori venerat; non facere quod peccatores, sed pati quod peccatores; quia propterea venerat, cum fidenter egisset, et illi ferre non possent fiduciam ejus in verbo, quid fecerunt? Tenuerunt, flagellaverunt, illuserunt, colaphizaverunt, sputis illinierunt, spinis coronaverunt, in cruce levaverunt, postremo occiderunt. Sed quid sequitur quod fidenter egerit? «Exaltare, qui judicas terram.» Puta quia tenuerunt humilem, tenebunt excelsum? Puta quia judicaverunt mortalem, nonne ab immortali judicabuntur? Quid ergo ait? «Exaltare,» tu qui fidenter egisti, et fiduciam verbi tui non sunt passi iniqui, et putaverunt se aliquid egisse, quia te comprehendentes crucifixerunt; qui te deberent fide comprehendere, comprehenderunt persecutione: tu ergo qui fidenter egisti inter iniquos, et neminem timuisti, et quia passus es, «Exaltare;» id est, resurge, vade in coelum. Patiatur et Ecclesia patienter, quod passum est caput Ecclesiae patienter.
Abbreviated transcription (Latin):
qui conduxit inuineam. ut cum ille auert̾it
ocłos: cesset. & non bene oꝑetur. cũ aut̃ ille
conuerterit ocłos: bene oꝑetur. Ds̃ aut̃ qui
te conduxit non auertit ocłos. ñ tͥ licet do¬
lose oꝑari. Suꝑ te semꝑ sunt ocłi pacͥsfamibas.
Quere ubi illum fallas. & cessa si poces. gͦ siqͥd
forte aliquid cogitabatis: qͣndo uidebatis
malos florere. & cogitationes ur̃e faciebant
dñs. neq incelliget ds̃ iacob. intelligite inquit
nunc qui insipientes estis in popło. & stulti a-¬
diet : & non habet. unde audiat. qui cͥ fecit
unde audias: Qui plantauit aurem ñ audiet.
aut qui fixit oculum ñ considerat: Qui erudit
gentes non arguet A. ttendite hoc magnoꝑe
fr̃s mei. Qui erudit gentes ñ arguet: Hoc mͦ
facit ds̃. erudit gentes. Ideo misit uerbum suũ
ꝑ orbem t̾rarum hominib. misit ꝑ angelos. ꝑ

Expanded text:
qui conduxit ad vineam, ut cum ille averterit qui conduxit ad vineam, ut cum ille averterit oculos, cesset, et non bene operetur; cum autem ille converterit oculos, bene operetur. Deus autem qui te conduxit, non avertit oculos; non tibi licet dolose operari: super te semper sunt oculi patrisfamilias; quaere ubi illum fallas, et cessa si potes. Ergo si qui forte aliquid cogitabatis, quando videbatis malos florere, et cogitationes vestrae faciebant Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Intelligite.» inquit, «nunc qui insipientes estis in populo, et stulti adiet?» Non habet unde audiat, qui tibi fecit unde audias? «Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, misit per Angelos, per
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. in numero filioꝵ ȩccłȩ. uidet quia florent
mali & faciunt iniquitatem. & emulator eos.
& adducit᷑ ut imitet᷑ facta ipsoꝵ. quia uid&
quasi qͥ nichil ꝓdesse qͦd bene uiuat humilis:
hic sꝑans mercedem. Nam si illam speret
futuram:. ñ illam ꝑdet: quia ñdum uenit
tempus ut accipiat eam. In uinea oꝑaris. fac
opus tuum. & accipies mercedem tuam. A
patre familias non exigeres ante qͣm oꝑareriᷤᷤ.
& a deo exigis anteqͣm oꝑereris: & ista coleran¬
tia ad opus cuũ ꝑtinet. & hoc ad mercedẽ
ꝑtinet. Minus uis facere in uinea. qui ñ uis
tolerare. quia & ipsa tolerantia ad ipsam
oꝑationem ꝑtinet: ut inuenias mercedem.
Q uod si dolosus es : uide ne non solum ñ accipi¬
as mercedem. s & penam inuenias. qͥa uo-¬
luisti eẽ. oꝑ arius dolosus. Equidem opanꝰ
dolosus: ut incipiat ñ bene facere: oculos
patris familias accendit. Adillum aspicit:

Expanded text:
id est in numero filiorum Ecclesiae: videt quia florent id est in numero filiorum Ecclesiae: videt quia florent mali, et faciunt iniquitatem, et aemulatur eos, et adducitur ut imitetur facta ipsorum; quia videt quasi nihil sibi prodesse quod bene vivat humilis, hic sperans mercedem. Nam si illam speret futuram, non illam perdit; quia nondum venit tempus ut accipiat eam. In vinea operaris, fac opus tuum, et accipies mercedem tuam. A patrefamilias non exigeres antequam operareris, et a Deo exigis antequam opereris? Et ista tolerantia ad opus tuum pertinet, et hoc ad mercedem pertinet: minus vis facere in vinea, qui non vis tolerare; quia et ipsa tolerantia ad ipsam operationem pertinet, ut invenias mercedem. Quod si dolosus es, vide ne non solum non accipias mercedem, sed et poenam invenias; quia voluisti esse operarius dolosus. Et quidem operarius dolosus ut incipiat non bene facere, oculos patrisfamilias attendit, ad illum aspicit
Abbreviated transcription (Latin):
cur iniquitatem. qui faciunt & parcit᷑ eis
Popłm cuũ dñe hunuliauerunt. Ia ẽ. omnes
qui iuste uiuunt. in quos uolunt suꝑbire
omnes mali. Popłm tuum dñe humiliauer̃.
Ꝙ hereditatem tuam uerauerunt. uiduã
& pupillos int̾fecerunt. & ꝓselitum occider̃.
d est. ꝑegrinum. aduenã. aduenticium.
ipsum dicit ꝓselitum. Manifesta sunt ista
singła. nec opus ẽ. in his immorari. &
Pes enim duȩ uoces sunt maloꝵ. Una quam
iam dixi hȩc fecisti & cacui. suspicatus es
inquitatem qđ ero tͥ similis. Q uid ẽ. quod
ero tͥ similis: Putas qui uideo facta tua. & pla¬
cent mͥ quia non uindico. Alia ẽ. uax iniquoꝵ.
quia nec attendit ista qs̃ nec auertit ut sciat.
qͣm admodũ uiuam. Non me curat ds̃. uͦ inter
aliqua me computat ds̃. aut uere me ds nume¬
rat. aut ipsos homines numerat. Infelix homo:
sapite. Popłm suum erudit. eui possunt cõmo¬
ueri pedes: quando felicitates iniquoꝵ uidet.
Homo gͦ iam bene uiuens in numero scoꝵ dei.

Expanded text:
ciunt et parcitur eis? «Populum tuum, Domine, humiliaverunt:» id est, omnes qui juste vivunt, in quos volunt superbire omnes mali. «Populum tuum, Domine, humiliaverunt, et haereditatem tuam vexaverunt: viduam et pupillos interfecerunt, et proselytum occiderunt:» id est, peregrinum, advenam, adventitium; ipsum dicit proselytum. Manifesta sunt ista singula, nec opus est in his immorari. 11Hae enim duae voces sunt malorum: una quam jam dixi, «Haec fecisti, et tacui: suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis.» Quid est, «quod ero tibi similis?» Putas quia video facta tua, et placent mihi, quia non vindico. Alia est vox iniquorum: Quia nec attendit ista Deus, nec advertit ut sciat quemadmodum vivam, non me curat Deus. Ergo inter aliqua me computat Deus? aut vere me numerat Deus? aut ipsos homines numerat? Infelix homo! sapite.» Populum suum erudit, cui possunt commoveri pedes, quando felicitates iniquorum videt homo, jam bene vivens in numero sanctorum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
donec finiat᷑ hoc scłin. donec tͣnseat iniqͥtas.
Iam talis beatus est. et erudiuit eũ ds̃ de lege
sua. & mitigauit eũ adieb malignis. donec fodi¬
acur peccatori fouea. Qui uͦ ñdũ calis ẽ: audi

Expanded text:
donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fo
Abbreviated transcription (Latin):
curent᷑. Atq utinã in hac multitudine tota
que nunc ẽ. int̾ istos parietes. & audit ꝑ noᷤ
uerbũ dñi: nulla sint calia uulnera. qͦ curen¬
tur Utinam nulla sint. Non tam̃ rem suꝑfluã
facimꝰ dic̾e. si nulla ibi sunt uulnera. Instruant᷑
coida ad sanandos alios. cuim audire talia cepe¬
rint. Credo enĩ quia unusqͥsq xp̃ianus cũ audi¬
ertt aliqͦm calia dicentẽ. si bonus fidelis ẽ. et
bene credit dõ. & spes eius ẽ. in futuro scło. non
inbac t̾ra. ñ in bac uita ẽ. & ñ frustra audit.
ut sursum cor habeat: irridet & dolet alios
murmurantes & dic̃ sͥ. Ds̃ nouit qͥd agat. nos
ñ possumus nosse consilium ipsus. qͣre parcat
malis ad tempꝰ. uel quare laborent boni ad tẽpꝰ.
Dufficit mͥ tam̃ hoc scire: qͥa & ad tempꝰ laborat
boniis. & ad cempꝰ floret maltis. Qui gͦ talis est.
securus est: & patient̃ fert omnes felicitates
maloꝵ. & labores bonorũ patient̾ fert. colerat

Expanded text:
curentur. Atque utinam in hac multitudine tota curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo enim quia unusquisque christianus, cum audierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat,
Abbreviated transcription (Latin):
la cõmitunt. & nichil illis euenit mali. ꝓt
si forte euenit aliquid mali. qͥd sͥ dicunt
illi cũ eis ceꝑis dicere. ecce quanta fecit mala
qͦmͦ illi reddicum ẽ. qͣlem exitum babuit:
Incipiunt illi cogitare iustos. quib enala
uenerunt. & opponunt nob̃ & dicunt
quiis fuit: illi quare accidit qui tã iustine
qͥ elemosinas cantas fecit. qui tam mulad
bona oꝑatus ẽ. in ȩccła:. Quare calẽ sortan
inuenit: Auare talem extcum habut e
ille homo. qui multa iniqua cõmisit dos
aut̃ ista aicunt: ut ostendant se ꝓpda nou
facere mala quia non possunt. aut qa non
auent. Nam quid uelit cor: lingia alir
quiaem etã si lingua omuteseat: & pla
timore comp̃ssa. ds̃ uideret intus quit cogitaro&e
homo. si etiam ad alium hominẽ lateret. Ta¬
citas gͦ cogitationes hominũ tales. aut etiã
erumpentes in uerba. uel facta: curat iste
psalmus si curari uelint. Intendant gͦ et

Expanded text:
la committunt, et nihil illis evenit mali. Aut la committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit aliquid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: iquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et
Abbreviated transcription (Latin):
s sibi plurimũ ꝑ cupiditatẽ malã. Nam qͦ¬
mͦ s noceat: audi scripturam. Qui aut̃ dili.
git iniquitatẽ: odit animam suã. & reueri
multum errant homines. qui putant iusti¬
ciam suam aliis nocere. & sͥ ñ nocere. Adaliꝰ
ꝓcedit iniquitas cuuissib et ut corpori nocet.
ut rem familiarem ledat. ut uillam inuada.
ut mancipium abducat. ut aurũ auferat.
uł argentum. uel siquid aliud possidet. Ad
hoc ꝓfertur ad alt̾um illa iniquitas. G̃ miͥ¬
tas cua alieno corpori nocet. ammo cuo non
nocet: Cont᷑ istam simplicẽ ueracẽq doc triõ
qͣ insinuat᷑ hominib bonis. ut ipsam iusticiam
diligant. & ex ea placere dõ uelint. ab illo
incelligant luce quadã intelligibili ꝑfunqͥ
animam suã. ut faciant iusta oꝑa. & illam
lucem sapientiȩ omnib quȩ inscło diligut᷑
p̃ponant: cont᷑ istam doctͥnam. calia nie¬
cent. sub cuiꝰ imꝑio mali florent. Tantana¬

Expanded text:
sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam qused sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murcent, sub cujus imperio mali florent? Tanta ma
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ante querebant᷑. Bonus gͦ ille ẽ. qͥ et
quando potest male facere: ñ facit. De quo
scriptum est. Qui potuit transgredi. & nonẽ.
transgressus. & facere iala. & ñ fecit. Qͥs ẽ.
hic & laudabimus eum: Fecit enĩ mirabilia
inuita sua. Loquebat᷑ scriptura: de pocen¬
tib innocentib. & lupus enĩ cantũ uult
nocere: quantũ leo. Dissimilit̾ nocent. s ñ
dissimilit᷑ cupiunt. Leo enĩ ñ solũ contẽnit
canem latrantẽ. s etiam fugat. & uenit aqdͥ
ouile. & obmutescentib canib rapit qͦd pot̾
Lupus non audet: int̾ latratus canũ Nunqͥd
ꝓpt̾ea quia ñ potuit auferre a canib t̾ritus.
innocentior remeauit: Docet gͦ d̃s̃ innocentiã
ut quisq innocens sit non timore penȩ. sed
amore iusticię. Tunc enim lib̾ ẽ. in nocens. &
uerus ẽ. innocens. Qui aut̾ timore innocens
fit: ñ ẽ. in nocens. quãuis ñ noceat cui uult
nocere. Non enim nocet alteri ꝑfactũ malũ.

Expanded text:
paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim nocet alteri per factum malum,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uidet ds̃. & punit incogitationib eoꝵ
Quid enĩ uelint ille attendit: cuiꝰ oculus ñ
repellit᷑ in carne. ut ñ uideat uoluntatẽ. Ta¬
les si occasiones inueniant: ñ mali fiunt. sed
manifestant᷑. Non ut sentias qͦd natum sit ma¬
nifestũ: s ut intelligas quid latebat inclusũ.
Paucis his annis & ꝓpe best̾no dic uiderunt.
hec homines. & ꝓbauerunt etiã qui tarde
intelligunt. Erat enĩ hic una domꝰ potentis¬
sima ad tempꝰ. de qua flagellum fecerat al̃
num genus. si cognoscat flagellũ patris. et
timeat sententiam iudicis. Cũ gͦ e̾e̾t. hiceadẽ
domus magna: multi sub illa gemebant.
murmurabant. rep̃bendebant. decestabantur.
blasphemabant. Qͦ mͦ se artant homines. et
dant᷑ diuino illi iudicio. Multi inconcupiscen¬
tia cordis sui subito euertebant ipsas domus.
illi qui murmurabant de ipsa domo. & abeiꝰ talia
homines patiebant᷑: qualia se pati ipłi acalibꝰ

Expanded text:
eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deushumanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus
Abbreviated transcription (Latin):
imitandam maliciam eoꝵ qͦs qͣsi florere cons¬
piciunt. aut si ꝑ infirmitatĩ uł ꝑsonȩ suȩ
uel animi: timent male facere. ne aliqͥd illis
scđ̃m leges scłi mali accidat. ñ quia iustriã
diligunt. s ut dicam aꝑtius. timentes dãnari
int̾ homines. uł ab hominib : abstinent se qͥdẽ
a factis malis. s non se abstinent acogitatio¬
nib malis. & int̾ cogitationes eoꝵ iniquas
p̃ciptie caput iniquitatis illa cenet impietas:
quia uidet᷑ illis ds̃ negleg̾e ñ curare res huma¬
nas. & aut ȩqualit̾ habere bonos & malos. aut
etiam qđ ẽ. ꝑniciosius cogitare: insectare bo¬
nos. malis fauere. qui talia cogitat : & sini¬
clis mali alicui faciat. facit plurimũ sibi. &
in scipsum impius ẽ. & iniqͥtate sua ñ ledit
am̃. s int̾ficit se. Neq nocent hominib qͥa
timidi sunt qui talia cogitant: s tam̃ homici¬
dia eoꝵ. adulteria eoꝵ. frruides & rapinas

Expanded text:
imitandam malitiam eorum quos quasi florere consimitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere bonos et malos; aut etiam, quod est perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas
Abbreviated transcription (Latin):
ieut intentissime audi¬
iumus cũ psalmus iste
legeret᷑: intente audia
hic dignatus ẽ. opocare
mẏsteria. Ad hoc enim
claudunt᷑ quedã sacmen¬
ta scripturarũ. ñ ut de¬
negent᷑. s ut pulsantib aꝑiant᷑. Si gͦ affec¬
tu pio. & sincera cordis caritate pulsetis: ille
apet qui uidet unde pulsetis. Notũ ẽ. nob̾¬
omnib. atq utinam de numero eoꝵ ñ simꝰ.
multos murmurare adu̾sus dĩ patientiam.
& dolere iniquos homines & impios uel uiue¬
re in hac t̾ra. uł etiã plurimũ posse. & qđ
ẽ. amplius. plerũq plurimũ posse malos aqͥ¬
u̾sus bonos. & sepe malos p̃mere bonos. ma.¬
los exultare. bonos laborare. Malos suꝑbire.
bonos humiliari. Attendentes calia ingene
humano. habundant enĩ: ꝑu̾tunt᷑ impati¬
entes. & infirmi animi: quasi frustra sint
boni. quia ds̃ auertit uel au̾tere uidet᷑ ocłos
suos. abonis oꝑib pioꝵ & fidelium. & augere
malos in his quȩ diligunt. Putantes gͦ infir¬

Expanded text:
icut intentissime audivimus, cum psalmus iste legeretur; ita intente audiamquae hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi, quasi frustra sint boni; quia Deus avertit vel avertere videtur oculos suos a bonis operibus piorum et fidelium, et augere malos in his quae diligunt. Putantes ergo infir
Abbreviated transcription (Latin):
cor impenitens. chesauritas tͥ iram inctie
ur & reuelationis iusti iudicii dĩ. qui red¬
dec unicuiq sccłm oꝑa sua. Ille gͦ auget
longanimitatẽ. & cu auget imquitatem.
Erit illius chesaurus in semꝑit̾na miscđia
in eos qui cͥoncep̃serunt miscłiam. Tuus aut̃
ꝑ modicum: postea massam inuenturus es.
Minutatĩ ponis. s cumulum inuenies. Noli
attendere minuta peccata tua cotidiana.
De minutissimis guttis : flumina implent᷑¬

Expanded text:
as tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ille ergo auget longanimitatem, et tu auges iniquitatem. Erit illius thesaurus in sempiterna misericordia in eos qui non contempserunt misericordiam; tuus autemotidie per modicum, postea massam inventurus es: minutatim ponis, sed cumulum invenies. Noli attendere minuta peccata tua quotidiana; de minutissimis guttis flumina implent
Abbreviated transcription (Latin):
opus erit ut aliquid ibi nob̾ legat᷑. quia ineo
qđ nob̾ legit᷑ sillabe sonant & tͣnseunt. illalux
ueritatis ñ p̾terit. s fixa ꝑ manens in ebriat cor¬
da uidentium. qͦmͦ dictũ ẽ. in ebriabunt᷑ ab
ubertate domiis tuȩ. & corrente delitiarum
tuarũ potabis eos. qm̃ apud te ẽ. fons uite. &
iide ipsum fontẽ. in lumine inquit cuo uide¬
bimus lumen. mͦ gͦ lectio necessaria ẽ: qͣmdiu
exparte cognoscimus. & exparte ꝓpbetamus.
sic̃ dic̃ apłs. cũ aut̃ uenerit qͦd ꝑfectũ ẽ. aufe¬
ret᷑ qđ ex partt est. ñ enim in illa ciuitate ie¬
rłm. ubi angłi uiuunt. unde nos mͦ ꝑ egrinam᷑.
& ꝑ egrinatio nr̃a gemit. gemit aut̃ si scimus
quia ꝑegrinamur. nam odit ualde patriam.
qͥ putat sibi bene ẽẽ. cũ ꝑegrinat᷑. nunquid in
illa ciuitate ubi sunt angłi ȩuangłium legit᷑.
naret nos ad cempꝰ uerbũ caro factũ ẽ. et ha

Expanded text:
opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo opus erit ut aliquid ibi nobis legatur. Quia in eo quod nobis legitur, syllabae sonant et transeunt: illa lux veritatis non praeterit, sed fixa permanens inebriat corda videntium; quomodo dictum est, «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente deliciarum» «tuarum povide ipsum fontem: «In lumine,» inquit, «tuo videbimus lumen» . Modo ergo lectio necessaria est, quamdiu «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus,» sicut dicit Apostolus: «cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est» . Non enim in illa civitate Jerusalem, ubi Angeli vivunt, unde nos modo peregrinamur, et peregrinatio nostra gemit; gemit autem, si scimus quia peregrinamur; nam odit valde patriam, qui putat sibi bene esse cum peregrinatur: numquid in illa civitate ubi sunt Angeli, Evangelium legitur, naret nobis ad tempus, Verbum c
Abbreviated transcription (Latin):
mentiunt᷑. Qui dicunt xp̃c ẽ. sol: menauuis¬
acerbius indignatur cont᷑ falso honorasst̃
qͣm cont᷑ contumeliosũ. Seruo enĩ bono.
maior contumelia ẽ. iniuria dñ. Sita
flsa de ipsis luminarib quidam dicunt. & fert̃.
tolerant. & non mouentur. Quare : Qͥa in celo
sunt. Cȩlum aut̃ qͦd ẽ: Nec boc p̃termittamꝰ.
Quȩdam de luna mentiunt᷑ bomines. quando
uident obscurari lunam & dicunt. malefici
illam deponunt. cum certis temporib defec¬
cum suum habeat scđm dĩ dispositionẽ. Non
curat camen ista uerba hominũ illa quę
in cęlo est. S quid ẽ. incęlo: In firmamen¬
co cxli ẽ. Cuius gͦ cor infirmamento libri
loco dr̃. extendit cęlum sic̃ pellẽ. Si excendit᷑ si¬
eut pellis: canqͣm lib̾ ẽ. excentus ut legatiur.
Transacto aut̃ cempore qͦ legit᷑. ꝓpt̾ca enĩ legit᷑
lex. quia ñdum uenimus ad illam sapientiã.
quȩ implet corda & mentes intrentium. & ñ

Expanded text:
mentiuntmentiuntacerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. Quare? Quia in coelo sunt. Coelum autem quid est? Nec hoc praetermittamus: quanta mentiuntur homines, quando vident obscurari lunam, et dicunt, Malefici illam deponunt? cum certis temporibus defectum suum habeat secundum Dei dispositionem. Non curat tamen ista verba hominum illa quae in coelo est. Sed quid est, In coelo? In firmamento coeli est. Cujus ergo cor in firmamento libri loco dicitur, «Extendit coelum sicut pellem» . Si extenditur sicut pellis, tanquam liber est extentus, ut legatur. Transacto autem tempore non legitur. Propterea enim legitur Lex, quia nondum venimus ad illam Sapientiam quae implet corda et mentes intuentium: et non
Abbreviated transcription (Latin):
donec ꝑagant itinera sua. qͦmadinodtũ non
noctes qͣmuis canta mala uideant fieri suꝑ
t̾ram. S facile ẽ. forte. ut ferant iusti iniqͥ¬
rant. & quȩ in ipsos funt. Ñ enĩ ꝓpt̾ta
debent ferre & colerare quia in alios fut¬
& si inse fiant debent ꝑdere tolerantiam
Nam qui ꝑdid̾it colerantiam: cecidit deqdli
Qui aut̃ fixum habet cor in ce lo: t̾ra ipsua
laborat int̾ra. Qͣnta & de ipsis luminapͦ
fingunt homines: & pacient̃ ferunt. qñ
iusti. patient̾ debent ferre omnes ecan
de se falsas criminationes. Hoc ipsũ qđ am
dutum dixi. quia illa stella mercurii est.
& illa stella saturni ẽ. & illa stella iouis eł
conuitia fiunt stellis. Quid illȩ cũ audia
canta conuitia: Nunquid mouent᷑ au
ñ exercent cursus suos. Sic & homo qd
in natione ꝑuersa & tortuosa habec i
dĩ: sic̃ luminare ẽ. fulgens in scło. Qanti
qui quasi uident᷑ honorare solem de ilo

Expanded text:
donec peragant itinera sua, quemadmodum non donec peragant itinera sua, quemadmodum non noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justi iniqurant et quae in ipsos fiunt. Non enim propterea debent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdiderit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas criminationes. Hoc ipsum quod jam dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid? illae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solem, de illo
Abbreviated transcription (Latin):
inquib apparetis sicut luminaria in mundo.
u̾bum uite habentes. Quottam mͦ ad monuit
nos & istum psalmũ intelligere. & p̃noscere
titulum ipsius. Tales enĩ sc̃i in quib est.
u̾bum uite. de comui̾satione qͣm habent inglo.
despiciunt omnia iniqua quȩ fiunt in t̾ra ꝙ
quomͦ luminaria incȩlo ꝑ diem & ꝑ noctem
ꝓcedunt. ꝑagunt itinera sua. cursus suos cer¬
tos habent. & cõmittunt᷑ tanta mala. nec deui¬
ant desuꝑ stellȩ fixȩ incelo. agentes ꝑ tractus
cȩlestes quȩ illis p̃stituit & constituit ęreatoi ip¬
soꝵ: sic debent scĩ. s si inçelo figant᷑ cord̾a aoꝵ.
si non frustra auctiant & respondeant sursi
se habere cor. si imitent᷑ eum qͥ ait. Nr̃ã
aut̃ conuersatio: incęlis ẽ. Quia gͦ sunt
in suꝑnis & de suꝑnis cogitant. sic̃ dictũ
ubi eꝰ. chesaurus cuus. ibi ẽ. & cor tuum
de ipsis cogitationib suꝑnoꝵ patientes sur
& quicquid in t̾ra cõmittit᷑. sic non curant

Expanded text:
luminaria in mundo, verbum vitae habentes:» quodam modo admonuit nos et istum psalmum intelligere, et praenoscere titulum ipsius. Tales enim sancti in quibus est verbum vitae, de conversatione quam habent in coelo, despiciunt omnia iniqua quae fiunt in terra: et quomodo luminaria in coelo per diem et per noctem procedunt, peragunt itinera sua, cursus suos certos habent, et committuntur tanta mala, nec deviant desuper stellae fixae in coelo, agentes per tractus coelestes, quae illis praestituit et constituit Creator ipsarum; sic debent sancti, sed si in coelo figantur corda eorum, si non frustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui ait, «Nostra autem conversatio in coelis est» . Quia ergo sunt in supernis, et de supernis cogitant, sicut dictum est, «Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum» ; de ipsis cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ compellit᷑ iniquitatib hominũ. dictum ẽ
gͦ. ex tentdit cȩlum sicut pellem. eũ aut̃ tͣnse¬
unt tempora necessitatis libroꝵ. qͦd dictũ ẽ:
cȩlum plicabit᷑ ut liber. Qui gͦ sursum ba¬
bet con ipsũ cor ipsius luminare ẽ. In celo
sulget. nec uineitu cenebris. Intra enĩ sunt
tenebre. Tenebre aut̃ iniqnitas ẽ. ñ incõmuta¬

Expanded text:
n convellitur iniquitatibus hominum. Dictum est ergo, «Extendit coelum sicut pellem.» Cum autem transeunt tempora necessitatis librorum, quid dictum est? «Coelum plicabitur ut liber» . Qui ergo sursum habet cor, ipsum cor ipsius luminare est: in coelo fulget, nec vincitur tenebris. Infra enim sunt tenebrae: tenebrae autem iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ꝓfuit. quia sic uiuimus: Quid dicturus qͥ
Uere curat ista quȩ facimus ds. Quia enĩ uinut
putant dm̃ nescire qͦd faciunt. Uide quid ma
illis contingat. Quia si stationarius sciret.
neret illos. & idẽ uitant ocłos stationarii. n
statim teneant᷑. Oculos enĩ dĩ uitare nemopi¬
test. quia ñ solum in cubiculo uident: s et i.¬
tima cordis cui. Cogitant & ipsi quia nichi
qͦmͦ illoꝵ oculos uitamus. uitare possumus
oculos di  uͦ placent placent ista dõ. I̾con
& minat᷑ in posterum: arguam ce. ũ ni
tacet. qͥ dix̃ tacui: cum dic̃ hȩc fecistiat.
cui. suspicatus es iniquitatem. qđ entͥ la.
qͦmͦ ñ tacet: Non tacet in uerbo. tacet ini¬
dicta. Quid ẽ. gͦ bȩc fecisti & tacuiꝰ ho
fecisti. & ñ uindicaui. suspicatus es inqca¬

Expanded text:
nobis prodest quia sic vivimus? Quid dicturus es? nobis prodest quia sic vivimus? Quid dicturus es? Vere curat ista quae facimus Deus? Quia enim vivunt, putant Deum nescire quod faciunt. Vide quid mali illis contingat! Quia si stationarius sciret, teneret illos; et ideo vitant oculos stationarii, ne statim teneantur: oculos enim Dei vitare nemo potest; quia non solum in cubiculo videt, sed et intima cordis tui. Cogitant et ipsi quia nihil quomodo illorum oculos vitamus, vitare possemus oculos Dei? Ergo placent ista Deo. Ideo in Et minatur in posterum: «Arguam te» . Ergo non tacet qui dixit, «tacui.» Cum diceret, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui  tacet, quomodo non tacet? Non tacet in verbo, tacet in vindicta. Quid est ergo, «Haec fecisti, et tacui?» Haec fecisti, et non vindicavi. «Suspicatus es in
Abbreviated transcription (Latin):
quia nesciunt quid faciunt. Ex altare qͥ uidi
trihumphant. exultant mali. Blasphemant
mali. omnia mala faciunt. Mouet te: cum
pietate quere. ñ cũ suꝑbia rep̃hende. Mouet
te: cõpatit᷑ tͥ. & psalmus querit tecũ. Non
quia nescit. s ido tecum quęrit qͦd scit : ut
liqͦm consolari. nisi condoleat cũ illo: ñ
illum erigit. Prius cum illo dolet. & sic eũ
reficit sermone con solatorio. Si aut̃ intret
ad illum ridens luctum eiꝰ : ñ facit qͦd mͦ lec¬
tum ẽ. dicente apło. Gaudere cũ gaudentib
flere cum flentib. Gͤ ut gaudeat cecum.
prius fles cum illo. contristaris cũ illo. ut
reficias eum. Sic & psalmus & sp̃c dĩ utiq
omnia sciens. quęrit cecum. & qͣsi u̾ba tua
dicit. Usqueqͦ peccatores dñe. usq qͦ ꝑ eccato¬
res głabunt᷑. respondent & loquent᷑ iniqͥta¬
tem. loqͦnt᷑ omnes qͥ oꝑant᷑ iniusticiam:
Q uid loquent᷑. nisi cont᷑ dm̃. qͥ dicunt qulo

Expanded text:
quia nesciunt quid faciunt» . «Exaltare, qui jquia nesciunt quid faciunt» . «Exaltare, qui jtriumphant, et exsultant mali, blasphemant mali, omnia mala faciunt. Movet te? Cum pietate quaere, non cum superbia reprehende. Movet te? Compatitur tibi et Psalmus, quaerit tecum, non quia nescit; sed ideo tecum quaerit quod scit, ut liquem consolari, nisi condoleat cum illo, non illum erigit: prius cum illo dolet, et sic eum reficit sermone consolatorio. Si autem intret ad illum ridens luctum ejus, non facit quod modo lectum est, dicente Apostolo: «Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus» . Ergo ut gaudeat tecum, prius fles cum illo; contristaris cum illo, ut reficias eum: sic et Psalmus et Spiritus Dei, utique omnia sciens, quaerit tecum, quasi verba tua dicit. «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent, et loquentur iniquitatem; loquentur omnesQuid loquentur, nisi contra Deum, qui dicunt: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
illis non ẽ. redditum: Quia redde recributio¬
nem suꝑbis dictim ẽ: illi aut̃ noluerunt ẽẽ.
suꝑbi. Et enim cum uiderent multa miracula. fi¬
eri ꝑ nomen xp̃i. qͦm se putabant int̾fecisse: cõmo¬
ti miraculis audierunt a petro in cuiꝰ nomine
itia fierent. Non enim sͥ arrogare serui uolucr
potentiam dñi sui: ut dicerent a se factũ eͥ̾e̾.
qđ ille in ipsis faciebat. Honorem gͦ serui dede¬
runt dño suo. Dixerunt quia qͦ illi mirabant᷑.
in nomine fierent eiꝰ qͦm illi crucifixerunt. &
facti sunt humiles. compunctisunt corde. ꝑ¬
turbati sunt confitentes peccata sua. & consili¬
um quęsierunt dicentis. Quid gͦ faciemus:
Non desꝑant de saluti: s querunt medicinã.
Non gͦ illis redditum ẽ: quia uide quid dicat
psalmus iste. Exaltare qui iudicas t̾ram. red¬
de retributionem suꝑbis. Ab illo gͦ numero
excepti erant illi. in illis uoluit uoxͣ dm̃ pen¬
dentis in cruce & dicentis. Pat̾ ignosce illis.

Expanded text:
illis redditum est? Quia, «Redde retributionem superbis,» dictum est; illi autem noluerunt esse superbi. Etenim cum viderent multa miracula fieri per nomen Christi, quem se putabant interfecisse; commoti miraculis, audierunt a Petro in cujus nomine illa fierent: non enim sibi arrogare servi voluerunt potentiam Domini sui, ut dicerent a se factum esse quod ille in ipsis faciebat. Honorem ergo dederunt servi Domino suo: dixerunt quia quae illi mirabantur, in nomine fierent ejus quem illi crucifixerunt. Et facti sunt humiles, compuncti sunt corde, conturbati sunt confitentes peccatum suum; et consilium quaesierunt, dicentes: «Quid ergo faciemus?» Non desperant de salute, sed quaerunt medicinam. non ergo illis redditum est. Quia, vide quid dicat psalmus iste: «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ab illo numero ergo excepti erant illi; in illis valuit vox illa Domini pendentis in cruce, et dicentis: «Pater, ignosce illis,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ abiit in consilio impioꝵ. & in uia peccatoꝵ
ñ stetit. & incathedra pestilentiȩ ñ sedit. s m
lege dñi fuit uoluntas eiꝰ. Uide luminare
incelo. & in lege enis medicabit᷑ die ac nocte.
Uult patient̾ ferre omnia: N descendat decelo.
& in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte. Gͣ incȩlo
cor eius. Si incęlo cor eiꝰ : om̃s iniqͥtates quaq¬

Expanded text:
 in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit; sed in lege Domini fuit voluntas ejus» . Vide luminare in coelo: «Et in lege ejus meditabitur die ac nocte.» Vult patienter ferre omnia? Non descendat de coelo, et in lege ejus meditetur die ac nocte. Ergo in coelo cor ejus: si in coelo cor e
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. At ubi inuolutꝰ curato funere
positus ẽ. inspelunca: iam nichil habu¬
erunt qđ carni facerent. Resurrexte gͦ dñs
ex illa spelunca illesus. in corruptꝰ. qͦ fuge¬
rat a facie saul. occultans se impiis quos
prefigurabat saul. ostendens se aut̃e men¬
bris suis. Nam resurgentis m̃bra a men¬
bris eiꝰ palpata sc̃. oo enbra enĩ eiꝰ apłi teti¬
gerunt resurgentẽ. & crediderunt. Ecce ni¬
psalmũ. qͥa de titulo psalmi locuti sumus¬

Expanded text:
verunt . At ubi involutus curato funere verunt . At ubi involutus curato funere positus est in spelunca, jam nihil habuerunt quod carni facerent. Resurrexit ergo Dominus ex illa spelunca illaesus, incorruptus, quo fugerat a facie Saül; occultans se impiis, quos praefigurabat Saül, ostendens se autem membris suis. Nam resurgentis membra a membris ejus palpata sunt: membra enim ejus Apostoli tetigerunt resurgentem, et crediderunt ; et ecce niPsalmum, quia de titulo
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. Sienĩ uere filiꝰ dei ẽ: suscipiet illum.
& liberabit eũ de manib contrarioꝵ. Qͥa
gͦ crucifigebat᷑. & ñ liberabat᷑: credider̃
illũ non eẽ. filiũ dei. Propt̾ea insultantes
pendenti in ligno. & caput agitantes: dice¬
bant illi. Si filius dei ẽ: descendat de cru¬
ce. Alios saluauit. se ipsũ salitũ facere
ñ potest: Ista dicentes. sic̃ ẽ. in libro sapi¬
entiȩ: hȩc cogitauerunt & errauer᷑. exce-¬
catut enĩ illos malitia ipsoꝵ. Quid enim
magnũ erat de cruce descendere. eui fa¬
cile fuit de sepulcro resurgere: Sed qua¬
re usq ad mortẽ uoluit. eẽ. patiens: Ut
fugeret a facie saul inspeluncã. Et enim
spelunca inferior pars t̾rȩ potest accipi
corpus eiꝰ inmonum̃to positũ ẽ: qđ erat
excisũ impetra. Hoc gͦ monuĩtũ spelũ¬
ca erat. illic fugit a facie saul. lamdiu
inspelunca. Unde ꝓbamꝰ qͥa tamdiu illũ
ꝑsecuti st̃. quousq ibi poneret᷑ : e tiã mor¬
tuũ incruce pendentẽ lancea uulnera¬

Expanded text:
 vere filius Dei est, suscipiet illum, et liberabit illum de manibus contrariorum . Quia ergo crucifigebatur, et non liberabatur, crediderunt illum non esse Filium Dei. Propterea insultantes pendenti in ligno, et caput agitantes, dicebant illi: Si filius Dei es, descende de cruce Alios salvos fecit, seipsum salvare non potest . Ista dicentes, sicut est in ipso libro Sapientiae, haec cogitaverunt et erraverunt; excaecavit enim illos malitia eorum . Quid enim magnum erat de cruce descendere, cui facile fuit de sepulcro resurgere? Sed quare usque ad mortem voluit esse patiens? Ut fugeret a facie Saül in speluncam. Etenim spelunca, inferior pars terrae potest accipi. corpus ejus in monumento positum est, quod erat excisum in petra. Hoc ergo monumentum spelunca erat: illuc fugit a facie Saül. Tamdiu in spelunca. Unde probamus quod tamdiu illum persecuti sunt, quousque ibi poneretur? Etiam mortuum in cruce pendentem lancea vulnera