comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inanentis naues e ꝓfundo petat. et
carͥnis ita cenacit᷑ aohertat. ut nͥ ab¬
rasa parte ligm uꝑx separetuR. Mi¬
Conpressus aut̃ utq ad calorẽ nardi
spirat suauitatẽ. Aromatites repꝑip᷑
lor ex una parteuiridis. & eralgra
ancuisinilis. Coaspites aflumine
ꝑsatum coaspidicta c̃ exiuridi ful¬
otallus gignitur uiii.
inmati. forma ramos coloꝵ¬
uiridis et ingrime tubens uirge eius
candide sub aqua et molles concracte
confestim duruantur. ⁊ rubescunt. tas¬
tuq ꝓtinus lapidescunt. Itaq occuꝑa¬
ri euelliq recib solet. aut acti ferram̃¬
io p̾tidi. qͥ de causa corallius uocitat᷑.
Quantũ aut̃ apud nos margaritum
indicium p̃ciosum ẽ: tantũ apudĩou
affirmant si credit᷑. sard dicta eo qͦd iꝑ¬
ꝑta sit pͥmum a sardis. Hec rubrum
hc̃ colorem marmorib p̃stans. s in ter

Expanded text:
ermeantes naves e profundo petat, et ermeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligCompressus autem usque ad calorem, nardi spirat suavitatem. Aromatites reperitulor ex una parte viridis, ex altera melli similis. 16. Choaspites a flumine Persarum dicta est ex viridi fulCorallius gignitur in mari, forma ramosus, colorviridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos adfirmant, si creditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter
Abbreviated transcription (Latin):
plissima geminarum cad̃ sola nobiliꝑ
lunam sentit. Genã eiꝰ duo. Eallaica
colore uiridis ⁊ pallens ⁊ uimis crassa
nicb iocundiꝰ auro decẽs. uñ⁊ appellata
Dascit̾ uundia uł gĩania ĩ rupibgu
lidis oculi mͦ gruberantas. Molocito
spissius uirens ⁊ crassiꝰ ꝗͣ ⁊ marago. a
colore malue nom̃ accepit. in redien¬
clis laudata signis. Nascit᷑ in arabia.
Elictropia uiridi colore & nubilo stiłł
puniceis suꝑsparsa. cum sanguineis
uenis. Causa nominis. de effectu la¬
ꝑidis ẽ. Nãdeiecta uilabris entis rndio
solis mutat. sanguineo reꝑcussur erͣ
aquam aut̃ spituli modo solẽ accipit
deprebendit ꝙ defectus eiꝰ. sub eundẽ
lunam ostendens. Magorum imꝑu¬
dentie manifestissimum in hoc qͣ
exemplum est. qm̃ admirta berba
elictropio quibusdam additis precãa¬
tionibus gerentem conspici negent
Gignitur in cypro ⁊ africa. s melior̃
ethiopia. Sagila gẽma prasimi coloꝵ s
apud caldeos. cuius tantauis ẽ. ut ꝑ¬

Expanded text:
plissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quoniam admixta herba heliotropio quibusdam additis precationibus gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͥd hãt inse ꝑmixtum candorem in
similitudine unguis humane. Greci
enim unguẽ onicem dicũt. Hanc india
gram. cuigentily. candidis uenis ocłi
mͦ int̾aenientibus quibusdam et obli
didis zoius. Qña eiꝰ qͥnꝙi. Sardonr ex
duor nomuniss socictate uocata c̃. Est . it.
exonicis candort & sardo. Constat aut̃¬
ex tb colorib subteriꝰ uigro. medio. cã¬
dido suꝑiꝰ minco. Hec sola isignando
nicb̾cere a uellit. Reꝑit᷑ ant̃ apudin¬
dos carabes: deticta corrrentibuo
neus ac ꝑꝑ ea ematites uocatus. Tm¬
at quippt sangͥs. ẽ. Gignitur inechi¬
magi quidam ad coarguendas bat¬
g̃ci electron: fului ceriq coloris fertur
arboris succus et̃ atq obio succinum
appellari. Electrum aut̃ uocari fabuls¬
sa argumentatio dedit. Damq fecõ¬
te fulminis ictu interempto. sorores
eius luctu mutatas in arbores ppłos

Expanded text:
ta quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India rneam, cingentibus candidis venis oculi modo, intervenientibus quarundam et obliqdidis zonis. Genera eius quinque. Sardonyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentibus. ineus, ac propterea haematites vocatur, αἴμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethimagi quiddam ad coarguendas barGraeci electrum, fulvi cereique coloris, fertur arboris succus esse, et ob id succinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaetonte fulminis ictu interempto, sorores ejus luctu mutatas in arbores po
Abbreviated transcription (Latin):
plere quȩ dicimus. De qͥnq modis cau
sunt quinq. idẽ. houestũ. adim¬
rabile. humile. anceps. obscurũ. Hones¬
cum cause genꝰ ẽ eai statimn sine oitio¬
le. in eo qd̃ ẽ. attentꝰ animꝰ eoꝵ qui audi¬
dubia ẽ: aut causa honestatis & turpitu¬
dinis particeps. ut beniuolentiã pariat

Expanded text:
plere quae dicimus. § 8 De quinque modis causarum. sunt quinque: id est honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratiole, a quo est alienatus animus eorum qui audidubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat
Abbreviated transcription (Latin):
elaborata arte picture: paruulis crustis
ac tesselis tinctos inuarios colores: Tesseli
aut̃ a cesscris noĩati .i. qͥdratis lapillis ꝑ¬
diminutionem
de plastis ..

Expanded text:
elaborata arte picturae parvolis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem sunt a tesseris nominati, id est quadratis lapillis diminutionem. De plastis .
Abbreviated transcription (Latin):
pictos. cum signis intermicantib
tio lacunar facit. ut oratiꝰ. Neq au¬
retm mea renidet in domo lacunar
Iñ fit ała dimutio lacunarum. oes
ꝑantisticon laqueariũ facit. de
marmoris. uñ s marmorati
parietes crustati dicũt᷑. Os aut̃ mar¬
mora secandi incrustas ex cogitau̾it
ñ constat. siunt aut̃ harena & ferro
ferraq inp̃tenui linea p̃mente haꝓ¬
tena tͣctuq ip̃oseca̾te si crassor hattna plꝰ
irodt marmoris. Iã teniꝰ fabeł polifis

Expanded text:
pictos cum signis intermicantibusnutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Temarmoris; unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis
Abbreviated transcription (Latin):
partes constructionis seqͥt᷑ at
uienustate edificioꝵ. uenustas ẽ qcqͥd
illud ornam̃ti ⁊ decoris causa edificip̃
addit᷑. ut tectoꝵ auro distiucta laq̃¬
aria & p̃ciosi marmoris cruste a coloꝵ¬
a quearia sũt q̃ camerã subte¬
gunt. & ornant. q̃ ⁊ lacuinaria
dicunt᷑. qͦo lacus qͦsdam hant ꝗͣoratoᷤᷤ¬

Expanded text:
partes constructionis: sequitur de venustate aedificiorum. Venustas est quidquid illud ornamenti et decoadditur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et coloraquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que et lacunaria dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
iciant ignorant̃ ł ddetrahãt ap̃d bebreos
constitucione diuina tali ratione semqt᷑.
usit nom̃ unposuit. Nam modicapto
cuiꝰ noñi ex hebito scrmone tractũ ẽ sꝗ ẜ¬
tum enim ap̃d eos noĩat᷑ sũptio suic la E¬
uatio. eo qͥmetit eandem m̃suram su¬
mat. ac leuet. Est et aliud satum. insum̃
Batus uocat᷑ hebraica lingua abolearia
mola. q̃ habr̃ apud eos uł bata noĩatut
capiens. quinquaguita sextaria q̃ mẽ¬
suta una mole uice ꝓtiritur. Anfora
sui dr᷑. qͦd eiꝰ anse geminate indcantur
licos tres. Cadus g̃ie anfora ẽ. continens
drendis detuncoꝵ ciñib ad hib̾i solet.
Deqͥpocta. Eelo cegitut qͥ siht uinam

Expanded text:
iciant ignoranter, vel detrahant, apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. ius nomen imposuit. Nam modica proCujus nomen ex Hebraeo sermone tractum est. Satum enim apud eos nominatur sumptio, sive levatio, eo quod qui metitur eamdem mensuram sumat ac levet. Est et aliud satum mensura Bathus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae bath apud eos, vel batha nominatur, capiens quinquaginta sextarios, quae mensura una mole vice proteritur. Amphora tur, quod eius anse geminate videantur licos tres. Cadus grece amphora est, continens dendis defunctorum cineribus adhiberi solet; quo poeta: celo tegit
Abbreviated transcription (Latin):
pus̃. meat᷑ qui ẽ dimidius m̃is a ꝑfecto de¬
nario. aitaba m̃sura apud egpcͥossex¬
tariorum septuaginta duoꝵ composiga
q̃ .xu. modioꝵ onus appendit. Chorus aͥ
modiorum mensura complet. Hic exhe¬
braico sermone descendit qui uochat᷑ qͥm
a similicudine colł. Choria cnum hebiq
colles apellant᷑. Coaceruati enim modii

Expanded text:
s metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum septuaginta duorum, conposita indecim modiorum onus appendet. Corus triginta modiorum mensura completur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cora a similitudine collis. Coria enim Hebraice colles appellantur: coacerva
Abbreviated transcription (Latin):
doquium easdem scripturas conuertit:
eloquenter q transsudit. Cuius interpre
tenatior. et ꝑspicuitate sententie clariqꝵ.
atq ut pote a xp̃iano interpretatione

Expanded text:
oquium easdem scripturas convertit, eloquenterque transfudit; cuius etiam inttenacior et perspicuitate sententie clarior, atque, utpote a christiano, interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
hendens. tinislationẽ legalibꝰ statibꝰ ap¬
ꝑlicauit. De triꝑtita controuersia .ui.¬
riꝑtita controu̾sia uixta ciceronem
aut simplex ẽ: aut iuncta. Et si iuncta
erit: consid̾andũ ẽ: utrũ expłib questio¬
nibꝰ uuncta sit: an ex aliqua cõꝑatione.
Controu̾sia simplex ẽ: que ab soltitam
continet unã questionẽ hoc mͦ. Corinchi¬
is beslum indicamꝰ an non: Iuncta ẽ. ex
płib questionib inqͣ plura querunt᷑ hoc
pacto: titrũ kartago dirnat᷑. an kartagi¬
neusib reddat᷑. an eo colonia deducatur.¬

Expanded text:
nslationem legalibus statubus adplicavit. De tripertita controversia . Tripertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensib
Abbreviated transcription (Latin):
qui bauium ñ odit ꝓpena ei contingat
naturam sunt: id ẽ. iungat uulpes et¬
rei ꝑsimilitudinẽ eiꝰ que magis nota est¬
panditar demonstratio. Huiꝰ species st̃
tres. ycon. parabola. ꝑaradigma: id est
unago. cõpatio exemplum. Ioon est
imago cũ figuram rei ex simili genere
conainur exprimere: ut omĩa mercuri
o similis uocemq coloremq bnes flauos.
& membra decora iuenta. Congrua
emin similitudo de specie eius ꝑsone in¬
ducit᷑. Parabola ẽ. coparatio ex dissimi¬
lib rebus. ut qualis in aruis estifere li¬
alio genere similicudinẽ faciens. Item
in euangłio cũ xp̃c de berode dixit. ua¬

Expanded text:
qui Bauium non odit, pro poena ei contingat naturam sunt, id erei per similitudinem eius quae magis nota espanditur demonstratio. Hujus species sunt tres; icon, parabola, paradigma, id est, imago, comparatio, exemplum. 32. Icon est imago, cum figuram rei ex Simili genere conamur exprimere, ut: Omnia Mo similis, vocemque coloremque et crinis flavos et membra decora iuenim est similitudo de specie, cuius persona inducitur. Parabola conparatio ex dissimilibus rebus, ut: qualis in aruis aestiferae Lialio genere similitudinem faciens. item in euangelio, cum Christus de Herode dixit: ua
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ dicti uł facti alicuiꝰ. aut ex si¬
mili. aut exdissimili genere: conuemien
ei gũa ꝓponimꝰ rei ita. Tam fortiter pe¬
riit apud yponenscipio. qũã utice cato
Sumilitudo autẽ trib modis fit. apari.
orta ẽ. sedicio. Amaiori ad minꝰ. quali

Expanded text:
exemplum dicti vel facti alicuius aut ex simili aut ex dissimili genere conveniens eius, quam proponimus, rei, ita: 'Tam fortiter periit apud Hipponem Scipio quam Uticae Cato'. Similitudo autem tribus modis fit: a pari, orta est seditio; a maiore ad minusL
Abbreviated transcription (Latin):
e illudurgilianum. Nudus ara. se¬
te nudus. Mlensis ametendo .i areclendo¬
dicta. Seges aut desemine dicta qͦd iaci¬
mus. suic a sectione. de frumentis . ini.¬
Nma ceres cepit uti frugib ĩg̾cia.

Expanded text:
 illud Virgilianum: nudus ara: sere nudus. Messis a metendo, id edicta. Seges autem de semine dicta quod iacimus, sive a sectione. De frumentis . Prima Ceres coepit uti frugibus i
Abbreviated transcription (Latin):
salua ꝓpositione actionis eius. P reciũ
uocatum. eo quod prius cum cdamus:
ut ꝓ eius uice rem quam appetimus
possidere debeamus. Commercium dr̃
a mercibus. quo nomine res uenales
appellamus. Unde et mercatus dicit᷑
cetus multorum hominum. qui res
uendere uel emere solent. Integri res¬
titutio est: cause uel rei reparatio. Cau¬
sa redintegratur: que ui potestatis ex¬
pleta non est. Res redintegratur: que

Expanded text:
salva propositione actionis ejus. 34. Pretium salva propositione actionis ejus. 34. Pretium vocatum, eo quod prius illud damus, ut pro ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. 35. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde et mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. 36. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. 209 37. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
efficitur. ut baculus. codex. tabula.
Usus. quem in re instructa utimitit.
ut in baculo uniti. in codice legere.¬
in tabula ludere. S ed et ipse fructus
agrorum quia eo utimur usus uoca¬
tur. Hec sunt illa tria usts. Fructuosꝰ
tuis fructus manente apud alumi
iure et usu. Usucapio est. ademptio
dominu ꝑ continuationem uiste pos¬
sessionis. nel bienmi. uel alicuiustem¬
poris. Mancipatio dicta est: quia ma¬
nu res capitur unde oportet eum qui
manciptum capit comprebendere
id ipsum. quod ei mancipio datus
Cessio est ꝓprie rei concessio: sieut est
sllud. Cedo iure ꝓpinquitatis. Cedere
enim dicimus quasi concedere. idest
que ꝓpria sunt. Nam si aliena restitu¬
imus: non cedimus. Nam cedere pro¬
prie dicitur. qui contra ueritatem al¬
teri consentit: ut cicero. cessit inquit
amplissimi uiri auc toritate uel potiꝰ
paruit. Interdictum est quod auidice
non in ꝑpetirum sed pro reformando
momiento ad tempus inttrim dicitur.

Expanded text:
efficitur, ut baculus, codex, tabula. efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo in tabula ludere, sed, et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria . . . . 29. Ususejus fructus, manente apud alium jure. 30. Usucapio est adeptio dominii per continuationem justae possessionis, vel biennii, vel alicujus temporis. 31. Mancipatio dicta est, quia res manu capitur. Unde oportet eum qui mancipio accipit comprehendere idipsum quod ei mancipio datur. 32. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: Cedo jure propinquitatis. Cedere enim dicimus, quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero: Cessit, inquit, amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit. 33. Interdictum est quod a judice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
arra complenda non auferenda. Un¬
de qui habet arram non reddit sicut
ꝑignus: sed desiderat plenitudinem.
Et dicta arra: a re pro qua traditur.
Item inter pignus et ficduciam & ypo¬
thetam: hoc interest. Pignus enim est
quod propter rem creditam delegat᷑.:
cuius rei possessionem solam ad tempꝰ
consequitur creditor. seterum: domi¬
nium penes debitorem est. fiducia est
cum res aliqua sumende mutue pecu.¬
me gr̾a uel mancipatur uel inuire
creditur. Ypotheta est. cum res commen¬
datur sine depositione pigneris pac¬
to uel cautione sola interuemente. Mo¬
mentum dictum a temporis breurtate.
ut quam cito. quam statim saluo ne¬
gocio resormetur: nec in ullam morã
produci debeat quod repetitur. sicut
nullum sꝑacium est momienti cuius
tam breuis est temporis punctus. ut
in aliquam moram nuillomodo ꝓclu¬
catur. Instrumentum est. tinde ali¬
quid constriumus. ut cultrus. calamꝰ.
ascia. Instructum. quod ꝑ instrum̃tũ

Expanded text:
arra conplenda, non auferenda; unarra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
debere. Usura est incrementum fenoris
ab usu eris crediti uuncapata. Com¬
modum est id quod nr̃i uiris est. et ad
alios temporaliter translatum est como¬
do temporis quandui apud cum sit: un¬
de et commodum dictum. Precarium
est: dum prece creditor rogatus ꝑmit¬
tit debitorem in possessione fuidi sibi
obligati demorari. et ex cofructus caꝑe.
Idictm̃ p̃cariũ qr p̃ce adit᷑. q̾si preceadium
r. ꝓ .d. littera commutata. Morttium ap¬
pellatum est: quia id quod ame tͥ dat
ex meo tuum fit. Depositum est pignus
commendatum ad tempus: quasi diu
positum. Deponere autem quis uidetur
cum aliquid metu. furti. incendii. nau¬
fragii. apud altum custodie causa de¬
ponit. Interest autem in loquendi usu
inter pignus et arram. Nam pignus ẽ¬
co quod datur propter rem creditam
que dum redditur statim ꝑignus au¬
fertur. Arra uero est que primum pro
te boue fidei contrahenda et ex parte
datur. et postea completur. Est enim

Expanded text:
deberi. 15. Usura est incrementum fenoris, deberi. 15. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. 16. Commodatum est id quod nostri juris est, et ad alterum 207 temporaliter translatum est cum modo temporis, quandiu apud eum sit; unde et commodatum dictum est. 17. Precarium est, dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium, quia prece additur, quasi prece adium, r pro d littera commutata. 18. Mutuum appellatum est, quia id quod a me tibi datur ex meo tuum fit. 19. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Depocum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
in quib ueterum constabat unuersa
sub stantia. Bonorum possessio est. ius
possessionis certo ordine certo ꝙ titulo
acquisite. Intestata hereditas est. que
testamento scripta non est: aut si scrip¬
ta sit. iure tamen nequaquam est edi¬
ta. Caduca inde dicitur: quia eius fa¬
uilie l eredes ceciderunt. familia ercis¬
unde est: diuisio hereditatis inter he
redes. Erci sunde enim apud uiete¬
res: diuisio mincupatur. Communi
diuidendo est inter eos quib cominu¬
uis res est: que actio ubet postulanti¬
bus his arbitrium dari. quorum arbit᷑¬
tu res diuidantur. finitim regendoꝵ
actio dicta. eo quod ꝑ eam regantur
fines utriq ne dissipentur. dum mͥ
non angustiore quinq pedum loco ea
controuersia sit. Locatio est. res ad tisĩ
data cum definitione mercedis. Condu¬
ctio est res in usum accepta. cum consti¬
tuta meitede. Res credita est: que in obli¬
gatione ita deducta est. ut extempore
quo credita habeatur certum sit eam

Expanded text:
in quibus veterum constabat universa in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupatur. 10. Communi dividendo, est inter eos quibus communis res est; quae actio jubet postulantibus iis arbitrium dari, cujus arbitratu res dividatur. 11. Finium regundorum actio dicta, eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. 12. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. 13. Conductio est res in usum accepta, cum constituta mercede. 14. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore quo contrahebatur certum sit eam
Abbreviated transcription (Latin):
creditas est que morte a li euus
ad quempiam ꝑuenit. uel lega¬
to testamento uel possessione recepta.
Dicta autem hereditas a reb abditis
siue ab ere: quia qui possidet agrum.
et censum soluit. Inde heres. Res sunt
que in nr̃o iure consistunt. Iura autem
sunt: que a nobis iuste possidentur
nec aliena sunt. Dicte autem res a re¬
cte habendo: ius a iuste possidendo
Hoc enim iure possidetur quod recte:¬
hoc recte quod iuste: hoc uste qd̾ bene.
Quod aittem male possidetur: alie¬
num est. M.ale autem possidet: qui
uel sua male utitur. uel aliena presu¬
mit. Possidet autem iuste: qui non irre¬
titur cupiditate. Qui autem cupidita¬
te tenetur: possessus est non possessor.
bona funt honestorum ser nobilium.
que proiide bona sunt dicta ut non
habeant turpem usum. sed ea homine
ad res bonas utantur. Peculium quip¬
pe minorum est ꝑsonarum. siue ser¬
est quod pater uel dñs filium suum
uel seruum pro suo tractare patitur.
Pcculium autem a petudibus dictum.

Expanded text:
reditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive seest quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
De notis uulgaribꝰ. x n¬
ulgares notas ennius pͥmus mil
lemcentum incienit. Notarum ustis
erat ut qͥcqͥd ꝓcontentione aut in iudi¬
ciis diceretur librarii seriberent. cõplu¬
ressimul stantes diuisis inter se partib
Post eum uiꝰ. ꝑ sanniꝰ. filargias. ⁊ aqͥla
libertꝰ mecenatis. alius alias addiderunt.
Deinde seneca contrncta om̃ium diges¬
toq ⁊ aucto numero. opus effecit inqͥnq
milia. Noce autẽ dicte. eo qd̃ uerba nt
sillabas p̃sixis caracter ibu notent. ꝙs ad

Expanded text:
De notis vulgaribus. Vulgares notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibusPost eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis aDeinde Seneca, contractu omnium, digestoque, et aucto numero, opus effecit in quinque millia. Notae autem dictae, eo quod verba vel syllabas praefixis characteribus notent, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
do lotus dum lottm ñ sit mundũ. & lu¬
cus quia umbra opacꝰ parum luceat.
Quedam etiam facta scint ex nominũ
diriuatione. cit a prudentia prudens.
Quedam eciã exuocib ut agarrulitace
garrulus: quedam ex greca ethimolo¬
gia orta. & declinata sunt in latino: ut
silua domus. alia quoq ex nominibus
locoꝵ urbium uł fluminũ traxerunt
uocabula. Multa etiam ex diuersarũ
gentium sermone uocaut᷑. unde ꝙ: ori¬
go eoꝵ iux ceruit᷑. Sunt eñĩ pleraq
barbara nomina. & incognita latinis

Expanded text:
do 'lutum', dum lutum non sit mundum, et 'ludo 'lutum', dum lutum non sit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus parum luceat. Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam etiam ex vocibus, ut a garrulitate 'garrulus'; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminum traxerunt vocabula. Multa etiam ex diversarum gentium sermone vocantur. Unde et origo eorum vix cernitur. Sunt enim pleraque barbara no
Abbreviated transcription (Latin):
thimologia ẽ. origo uocabuloꝵ
cum ius uerbi uł nomnis ꝑ in¬
cerprecationẽ colligitur. Hanc aristoti¬
les sẏmbolon. cicero annocationẽ nomi¬
nauit. qr noĩa & uerba rerum nota fa¬
cit exemplo posito: ut ptita. flumen qr
fluendo creuit a fluendo dictum: cuius
cognitio sepe usum necessariũ ht̃ in int̾¬
pretatione sua: Nam dum didiceris un¬
de ortum est nomen. citiꝰ iim eiꝰ incelli¬
gis. Om̃ĩs enim rei inspectio. ethimolo¬
gia cognita: planior est. Non autem
omĩa noĩa auet̾ib secłm naturã impo¬
sita sunt: sed queda scdm placitũ. sicut
& nosseruis & posessionib interdũ scd̃m
qͦd placet nr̃e uoluntati noĩa damꝰ. Hĩc
est qd̾ om̃ium nominũ echimologie
ñ repꝑunt᷑. qr quetã non sccłm quali¬
catem qua genita sunt: si iuxta
arbitrium humane uoluntatis uocabu¬
la acceperunt. Sunt autẽ ethimologie
te agendo. aut ex origine ut homo qͥa
fit ex humo: aut excontrariis ut a lauã¬

Expanded text:
tymologia est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita sunt, sed quaedam et secundum placitum, sicut et nos servisluntati nomina damus. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae te agendo, aut ex origine, ut 'homo', quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavan
Abbreviated transcription (Latin):
ueteres faciebant. ut quieqͥd oc¬
culte inuic̃e ꝑscͥpturas significare uelle¬
nt mutue seriberent. Destis est brutꝰ
qui inihis licc̾is ea quig aucturas erat no¬
tabat: ignorantib aliis qͥd sͥuellent he
lictere. Cesar quoꝙ̃ nugustꝰ ad filium.
qm̃ inqͥt unumcrabilia accidunt assi
due quȩ scrbere alterutrã oporteat & ẽẽ
secreta. habeamꝰ inter nos notas siuis ta¬
les. ut cum aliqͥd notis scribendũ erit:
ꝓunaqͥq lict̾a scbamꝰ seq̃ntem hoc mͦ.¬

Expanded text:
veteres faciebant, ut quicquid occulte invicem scriptura significare vellent, mutuo, scriberent testis est Brutus, qui in his literis, ea que acturus erat notabat; ignorantibus aliis quid sibi vellent he litere. Cesar quoque Augustus ad filium; quoniam, inquit, innumerabilia acdue, quae scribi ad alterutrum oportet, et esse secreta; habeamus ergo inter nos notas, si vis, tales, ut cum aliquid notis scribendum erit, pro unaquaque littera scribamus sequentem, hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
ccalaurentina romuli uales fres¬
nutͥx. consueuerat᷑ ag̾s semel in
anno sacrificare. cum duodecum filiis
suis sacrificium precedentibꝰ Uñ dum
unus mortuus eẽt. ꝑꝑ nutricis grãm ro¬
mulus inuicem defuncti se succede polli¬
Uñ etritus processit cum duodecim iam
deinceps sacrificare. ⁊ aruales dici fr̃s. sic̃
rutilius geminus in libris pontificales

Expanded text:
cca Laurentina Romuli nutrix consueuerat pro agris semel in anno sacrificare cum duodecim filiis suis sacrificium praecedentibus; unde dum unus mortuus esset, propter nutricis gratiam Romulus in uicem defuncti se succedere polliunde et ritus processit cum XII iam deinceps sacrificare et aruales dici fratres, sicut Rutilius Geminus in libris pontifical
Abbreviated transcription (Latin):
etes uocate siue aretinendis piscibꝰ
siue are̾tib quibꝰ tendunt᷑. Mintis
duntur. circa uam & sũmã partẽ. fm¬
da genus ẽ piscatorie retis dicta. ab eo qͦđ
to qͦd trahit᷑ nuncupatũ. Ip̃a est. & uer¬
riculum. uercere enim trahere c̃. Ioem¬
ar sagena. Nassa genus retis. Cassa genꝰ
tenatorie retis. qͦo capiat. hinc ẽ. qͦd mn¬
cassum dicumis .i. sine causa qͣsi sine
cassib sine quib uenatio manis ẽ. Cano¬
hium rete. qđ culices excludunt᷑ inmo¬
dum tentorii. quo magis alexandrim
utuntur. qr ibi exinlo culices copiosi
nascuntur. tisi ⁊ canõpitm dr̃: nam ca¬
nopia egyptus ẽi. de sabroꝵ fornace.u.

Expanded text:
etes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus, quibus tenduntur. Minus duntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod eo quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum: verrere enim trahere est. Reet sagena. Nassa genus retis. Cassis genus venatorie retis, quocassum dicimus, id est sine causa; quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium retia qua culices excluduntur in modum tentorii; quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur. Unde et conopeum dicitur; nam Canopea Aegyptus est. § 6 De fabrorum fornace.
Abbreviated transcription (Latin):
galea de corio. Ilam galeros cous
dr̃. Cassidem aut̃: atuscis nominatã
Illi enim galeam cassim nominant
lea eminet. quo figitur crista. q g̃ti
conum uocant. Nã conis e curuała q̃s¬

Expanded text:
galea de corio. Nam galerus corium dicitur. Cassidem autem a Thuscis nominatam dicunt. Illi enim galeam cassim nominant, lea eminet, quo figitur crista, quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura q
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ: & marime potestatis. Ioõ ⁊ enea
stridebat encis. Origo eris cadinia. ⁊ eru¬
go eris ⁊ nlos. sadina gignit᷑ ĩ metalloꝵenᷤ
atq argenti fornatibꝰ insidẽte nicore. Nãꝙ
ut ip̃e aapis exq̃ fit es cadmia nocat᷑ sic
rursus infornatibus gxistit. ꝙ noĩi sin crigi¬
nem recipit. Eris flos fit seu gignit᷑. cons¬
lationib resoluto atq relidͥto ere suꝑfus¬
aqua frigida. Repentina trum densaciõt
creati slam lammine aliret᷑ sliꝑͥ aceti asprimi

Expanded text:
um est et maximae potestatis. Ideo et aenea um est et maximae potestatis. Ideo et aenea stridebat aenis. Origo aeris cadmea eet aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi
Abbreviated transcription (Latin):
Candidum unũ ad argenti nitort̃ accedc̃s
alcerum in qͦ ipsius auri fulua nat᷑a ẽ. t̾ciũ
inqͦ equał cunctoꝵ tempies. sceonarium
ex ductili ere tenuat᷑ in lammnirias tau¬
rotumq felle tinctum spẽm auri incoron
histrionum p̾bet. uñ appellatum. H roꝑl
igneus color uocait. slamq insingulasum¬
cias tris. additis auri scrupulis senis. p̃teniu
brattea ignescit. flãmas q imutat᷑. uñ ⁊ py¬
ropum dr᷑. Regulare esdr̃. qͦd ab aliis ducti¬
le appellat᷑. qͣle ot cypͥum c̃. Buctileaut̃ rͦ
boc et caldarium qͥdtm̃ fundit᷑. Nãmallgs
fragile ẽ. Si quidẽ om̃e es diligentiꝰ p᷑gats
igne uiciis ercoctisq regulare esficit᷑. Cam¬
nia scł ꝓuintia q̃ ẽ initalie partib utẽsi¬
liby c uasis omiub ꝓbatissimũ. Es ome
srigore magno melius fundit᷑. Es rubigi¬
nem celeriꝰ trabit. nͥ oleo piuigat᷑. Ser¬
uari aut̃ id optime q̃ in liquida pice tra¬
dunt. Int̾ oĩa metallam es uocalissim¬

Expanded text:
candidum unum, ad argenti nitorem accedens; alterum, in quo ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. Coronarium ex ductile aere tenuatur in lamminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet; unde et appellatum. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris additis auri scripulis senis praetenui brattea ignescit flammasque imitatur; unde et pyropum dicitur. Regulare aes dicitur quod ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. Ductile candidum unum, ad argenti nitorem accedens; Hoc et caldarium quod tantum funditur. Nam malleis fragile est. Siquidem omne aes diligentius purgatis igne vitiis excoctisque regulare efficitur. Camia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissim
Abbreviated transcription (Latin):
Arithineticam. musicam. Geometriã &.
achematica latine astronomiam.
abstractam considerat quantita¬
tem. Abstracta enim quantitas
est: quam intellectu a materia separantes.
uel ab aliis accidentib ut est par. impar. uł
ab aliis huiuscemodi: in sola ratiocinatione
tractamus. Cuius species sunt quatuor. idẽ
nomia. Arihinetica est disciplina quanti¬
tatis numerabilis scdm se. Musica est cliscipli¬
na que de numeris loquitur qui inuenum¬
tur in sonis. Geometrica est disciplina mag
clisciplina. que cursus celestium siderum
atq figuras contemplatur. atq om̃s habi¬
tudines stellarum. Quas disciplinã deinceps
paulo latius indicabimus. ut earum cause
competenter possuit ostendi. E.xplicit p̃fa¬
I De uocabulo arithmetice discipline.

Expanded text:
arithmeticam, geometriam et musicam atque astronomiam. abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamus. Cujus species sunt quatuor, id est, nomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Musica est disciplina quae de numeris loquitur, qui inveniuntur in sonis. Gedisciplina quae cursus coelestiatque figuras contemplatur, atque omnes habitudines stellarum. Quas disciplinas deinceps paulo latius indicabimus, ut earam causae competenter possint ostendi. 119  De vocabulo arithmeticae disciplinae.
Abbreviated transcription (Latin):
uarro apud latinos innumerabi¬
les libros scripsit. Apud grecos quoq cal¬
centerus miris attollitur laudibus qd
tantos libros ediderit. quantos quisq
De nr̃is quoq apud grecos origenes in
scripturarum labore tam grecos quã
latinos oꝑum suorum numero supe¬
rauit. Deniq ieronimus sex milia libroꝵ
eus se legisse fatetur. Horum tameN
omnnum studia augustinus ingeno
uel scientia sua uicit. Nam tanta serip¬
sit. ut dieb ac noctib non solum scri

Expanded text:
arro apud Latinos innumerabiles libros scripsit. Apud Graecos quoque Chalcenterus miris attollitur laudibus, quod tantos libros ediderit quantos quisqueDe nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scri
Abbreviated transcription (Latin):
licrum. uel egrotantium. sicutt in neR¬
uis. Que enim subtilissime corde sunt.
subtiles actenues sonos emitrunt. PiN¬
gues funt uoces. quando sp̃s multus si¬
mul egreditur. sient uirorum. Acuta uox
est: tenuis et alta sicut in cordis uidemꝰ.
Dura uox est que iuolenter einitrit sonos
sicut thonitruum. sicut incudis sonus
quotiens ibi durum malleis ꝑcutitur
ferrum. Asꝑa uox est rauca. et que dis¬
ꝑgitur ꝑ multos & dissimiles pulsus.
Ceca uox est. que mox ut emissa fuerit
conticescit. atq suffocata nequaquã lon¬
gius ꝓducitur sicut est in fictilibus. Uin¬
nolata est uox leuis mollis atq flexibilis.
et uinnolenta dicta auinno. id est cincin¬
no mobiliter flexo. Per fecta autem uox
est alta suauis et clara. Alta. lit sullimis
efficiatur. Clara: ut aures adimpleat.
Suauis: ut animos audientium blan

Expanded text:
lierum, vel egrotantium sicut in nerlierum, vel egrotantium sicut in nervis: que enim subtilissime chorde sunt, subtiles ac tenues sonos emittunt. Pingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox est tenuis et alta, sicut in chordis videmus. Dura vox est, que violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut in incudis sonus, quoties ibi durum malleis percutitur ferrum. Aspera vox est rauca et que dispergitur per multos et dissimiles pulsus. Ceca vox est, que mox ut emissa fuerit conticescit, atque suffocata nequaquam longius perducitur, sicut est in fictilibus. Vinnolata est vox mollis atque flexibilis. Et vinnolata dicta a vinno, id est cincinno mobiliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara. Alta ut sublimis efficiatur. Clara ut aures adimpleat. Suavis ut animos audientium blan
Abbreviated transcription (Latin):
pantes uel dissone. Euphonia est suaui¬
tas uocis. Hec et melos a suauitate et
melle dicta. Diastema est uocis spacium
ex duobus uel plurib sonis aptatũ. Die¬
sis est spacia quedam et deductiones
modulandi. atq uergentes de uno in
altero sono. Tonis est acuta enuntia¬
tio uocis. Est enim armonie differen¬
tia et quantitas. que inuocis accentu
uel tenore consistit: cuius genera in qͥn
decim partibus musici diuiserunt.
Ex quibus yꝑliricus nouissimus & acu¬
tissimus. ypodoricus omnium grauissi¬
mus. Cantus est inflexio uocis. Nam sonꝰ¬
direptus est. Precedit autem sonus cantũ.
Arsis est uocis eleuatio. hoc est inicium.
Thesis est positio uocis. hoc est finis. S ua¬
ues uoces sunt subtiles et spisse. clare atꝙ
acute. Perspicue uoces sunt que longuis
protrahuntur. ita ut omnem imple.¬
ant continuo locum. sicut clangor tu¬
barum. Subtiles uoces sunt quibus ñ
est sp̃s spissus. qualis est infantiũ. mu

Expanded text:
pantes vel dissone. Euphonia est suavipantes vel dissone. Euphonia est suavitas vocis: hec et melos, a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium, ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in alterum sonum. Tonus est acuta enunciatio vocis: est enim harmonie differentia et quantitas, quae in uocis accentu siue tenore considecim partibus musici dividerunt, ex quibus hyperlydius novissimus et acutissimus, hypodorius omnium gravissimus. Cantus est inflexio directus est, praecedit autem sonus cantum. 9. Arsis est vocis elevatio, id est initium. Thesis vocis positio, hoc est finis. 10. Suaves voces sunt subtiles, et spissae, clarae, atque acutae. Perspicuae voces sunt quae longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuum locum, sicut clangor tubarum. 11. Subtiles voces sunt quibus non est spiritus, qualis est infantium, vel
Abbreviated transcription (Latin):
runa diuisio musice que armoni¬
ca dicitur id est modulatio uocis
ꝑtinet ad comedos. tragedos. aut choros.
uel ad omnes qui uoce ꝓpria canunt.
Hec ex animo et corpore motum facit.
et ex motu sonum: ex quo colligitur
musica que in homine uox appellat᷑.
Uor est aer sp̃u uerberatus: unde et
uerba sunt nuncupata. Proprie aut̃
uox hominum est: seu irrationabili¬
um animantium. Nam in aliis abusi¬
ue non proprie est. Sonitum uocem
uocari: ut uox tube infremuit. frac¬
tasq ab littore uoces. Nam proprium
esti ut litorei sonent scopuli. Et. at tu¬
ba terribilem sonitum procul ere cano¬
ro. Armonica est modulatio uocis. et
concordatio plurimorum sonorum uel
coaptatio. S imphonia est modulatio¬
nis tempamentum. ex graui & acuto
concordantibus sonis: siue in uoce. siue
in flatu. siue in pulsu. Per hanc quip¬
pe uoces acutiores grauiores q concor¬
dant. ita ut quisquis ab ea dissona¬
uerit. sensum auditus offendat. Cuiuis
contraria est diaphonia uoces discre¬

Expanded text:
rima divisio musice que harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et coet ex motu sonum, ex quo colligitur musica, quae in homine vox appellatur. 2. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu irrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non proprie sonitus vox vocatur, ut: Vox tubae infremuit, fractasque ad littora voces. Nam proprium est ut littorei resonent scopuli, et: At tuba terribilem sonitum procul aere cano. Harmonica est modulatio vocis et concordatio plurimorum sonorum vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat; cuius contraria est diaphonia id est voces discre
Abbreviated transcription (Latin):
primi inucneruñ. I. Prestigiuim u̾
mercurius primꝰdr̃  iuenisse. Dic¬
tum autem prestigi um: qd pre¬
stringat aciem ocłoꝵ. Aruspicine ar¬
tem primꝰ edricis tradidisse dicitur
quidam st ages. Hic ex horis aruspi¬
cinam dictauit: ꝙ postea ñ apparuit.
Nam dieitur fabulose arante quodã
rustico subito hunc ex glebis exiluis¬
se et aruspiemam dictasse qua et die
mortuus ẽ. Quos libros romani extus¬
ca lingua in ꝓpria mutauerunt. Pro¬

Expanded text:
primi invenerunt. Praestigium vero primi invenerunt. Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum autem praestigium, quod praestringat aciem oculorum. Aruspicinae artem primus Etruscis tradidisse dicitur quidam Tages. Hic ex †oris† aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exiluisse et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Tusca lingua in propriam mutaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
to nemo ex inde natinitatem alicuiꝰ
de cdo inter pretaret᷑. Horoscopi dich.
qđ horas natuitatis hominũ spe¬
culantur: dissimili & diu̾so fatu. Sor¬
tilogi sunt: qui sub nomine ficte re¬
ligionis ꝑ quasclam quas scõꝵ sortes
uocant diuinationis scientiã ꝓfiteut.
ant quaruncunq scͥpturarũ inspte¬
tione futina ꝓmatunt. Salisatores uo¬
cati sunt: quia dum eis membrorum
quectinq partes salierut. aliquid sͥ
ex inde ꝓsꝑum seu triste significare pre¬
dicunt. Ad hec omnia ꝑtinent & liga¬
ture exterabilium remedioꝵ que ars
medicoꝵ condemnat. sine in precanta¬
tionib. siue in caraclerib. uel in qui¬
busꝙ reb suspendendis atꝙ ligandis.
In quib omnib ars demonim ẽ: ex qͣdã
pestifera societate hominũ & angło¬
rumm maloꝵ exorta. Unde cuncta uitan¬
ila sunt a xp̃iano. et omni penitus
grecratione repudi. lanqdͥa atꝙ dam¬
nanda. Auguria autẽ anum. friges

Expanded text:
to nemo exinde nativitatem alicuius to nemo exinde nativitatem alicuius de caelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub nomine fictae religionis per quasdam, quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcumque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae execrabilium remediorum, quae ars medicorum condemnat, sive in praecantationibus, sive in characteribus, vel in quibuscumque rebus suspendendis atque ligandis. In quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano, et omni penitus execratione repudianda atque damnanda. Auguria autem avium Phryges
Abbreviated transcription (Latin):
lingue. Item augurium quasi anige¬
rium: quod aues gerant. Dno sunt au¬
tem genera anspicioꝵ: unum ad ocłos
alterum ad aures ꝑtinens. Ad oculos¬
scilicet uolatus: ad aures uox auim
Uhitonisse a ꝑhitio apolline dicte: qd
lis auetor fuerit adiumanci. Astrologi
dicti: qd in astris auguriantur. Genith¬
liaci appellati: ꝓpt̾ natalium conside¬
rationes dierum. Geneses enĩ hominũ
ꝑ .xii. celi signa describunt. siderumq
cursu nascentium mores. actus. euenta
p̃clicere conantur. idest quis qualisig¬
no fuerit natus. aut quẽ effectũ ha¬
beat uite qui nascitur. Hifunt qͥ nul¬
go mathematici uocantur. ciniꝰ suꝑsti¬
tionis genus constallationem latim
nocant. idest notationes siderũ: qm
se habeat quisq cum nascitur. Prits̃
autẽ idem stellarum int̃pretes magi
mincupabantur: sicut de his legit᷑
auerunt: postea hoc nomine solima¬
thematici cuius artis scientia usq ab
euangłium fuit concessa: ut xp̃o ecli¬

Expanded text:
linguae. Jam augurium quasi avigelinguae. Jam augurium quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo autem sunt genera auspiciorum: unum ad oculos, alterum ad aures scilicet volatus; ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris auguriantur. Genethliaci appellati propter natalium considerationes dierum. Geneses enim hominum per duodecim caeli signa describunt, siderumque cursu nascentium mores, actus, eventa praedicare conantur, id est, quis quale signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur; cuius superstitionis genus Constellationes Latini vocant, id est notationes siderum, quomodo se habeant cum quisque nascitur. Primum autem idem stellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur averunt; postea hoc nomine soli Mathematici. Cuius artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edi
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc gromantiam. ydromantiam.
eromantiam. ꝑiromantiam dictã
nitate enim se plenos assimilant.
et astutia quadam fraudulenta ho¬
minib futura comectant. Duo sunt
autẽ genera diuinationis: ars& fu¬
ror. Incantatores clicti sunt: qui artẽ
circa aras idolorum nefarias p̃cesemt¬
tunt. et funesta sacrificia offerunt. his¬
q celebritatib demortum responsa
accipiunt. Aruspices nrancupati. qͣsi
horarum inspectores. Dics enĩ & horaᷤᷤ
in agendis negociis oꝑib ꝙ custo¬
diunt: & quid ꝑ singula tempora ob¬
seruare debeat homo intendurt.
Hi etiam exta pecudum inspiciunt.
&e ex tis futura p̃dicunt. Augures
sunt: qui uolatus auitm & noces in¬
tendunt. alia q signa rerum: uel ob¬
seruationes imꝑisas hominib ho¬
minib occurrentes. Idem & ausꝑices.
Nam auspicia sunt: que iter facientes
obseruant. Dicta autem sunt auspicia
quasi auium aspicia: &. augurra quasi
amum garria. hoc ẽ auium uoces et

Expanded text:
Hinc geomantiam, hydromantiam, Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam, dictaminitati enim plenos se esse assimulant, et astutia quadam fraudulenta hominibus futura conjectant. Duo autem sunt genera divinationis: ars et furor. Incantatores vero dicti sunt, qui artem circa aras idolorum nefarias preces emittunt et funesta sacrificia offerunt, hisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Aruspices nuncupati sunt, quasi horarum inspectores. Dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: quo per singula tempora observare debeat homo intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel observationes improvisas hominibus occurrentes ferunt. Idem et auspices. Nam et auspicia sunt, quae iter facientes observant. Dicta autem sunt auspicia quasi avium aspicia, et auguria quasi avium garria, hoc est, avium voces et