comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis agnouit: cũ discipłis suis diceret. uenit hora. & filiꝰ hominis tradet᷑ in manꝰ pec¬
catorũ. Mlerito gͦ post illa genera xp̃ianorũ. quȩ superiꝰ ꝑ diuersas significantias
uident᷑ expressa : ad crem̃tũ rerũ de eccła & de ipso dño. constat eẽ subiunct̃. Posius
gientes ut rapiant: & querant adeo ȩscã sibi. Hic duos uersus simul sociauimꝰ: pro
necessaria contex̾ĩone uerborũ. sosuit enĩ tenebras: quando tẽpore passionis sexta
hora obscuritatẽ mundus accepit. Iunc uera nox facta est discipłis atq credentib:
quando petrus anxio errore confusus. negando t̾tio fidei ꝑdiderat claritatẽ. Nox
ergo & illis fuit: qui carnalit̃ intuendo. in illa cruce xp̃m mori cõmunit̾ estimabant.
In hac itaq nocte. bestiȩ siluarũ idest demonia. & catuli leonũ quos diaboli corrup¬
ta uoluntate genuer̃. ad deuorationẽ querentes aliqͦs exier̃: ut ęscã maliciȩ suȩ per¬

Expanded text:
is discipulis diceret: Venit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum . Merito ergo post illa genera Christianorum, quae superius per diversas significantias videntur expressa, ad crementum rerum de Ecclesia et de ipso Domino constat esse subjunctum. Versgientes ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Hic duos versus simul sociavimus pro necessaria contextione verborum. Posuit enim tenebras, quando tempore passionis sexta hora obscuritatem mundus accepit. Tunc revera nox facta est discipulis atque credentibus, quando Petrus anxio errore confusus negando tertio, fidei perdiderat claritatem. Nox ergo et illis fuit, qui carnaliter intuendo, in illa cruce Christum mori communiter aestimabant. In hac itaque nocte bestiae silvarum, id est daemonia, et catuli leonum, quos diaboli corrupta voluntate genuerunt, ad devorationem quaerentes aliquos exierunt, ut escam malitiae suae per
Abbreviated transcription (Latin):
prȩclicare qͦs in atrio scõ elño aclorare pręcepit: ut innationibus
a ligno crucis. dñm lebeant dicere regnaturũ. non ab illo ligno pa-¬
raclisi. uncle diabolus genus humanũ uicdebat᷑ tenere captiuum:
secl ab isto scilic& ligno. unde libertas caput ęxtulit. & uita surrex̃.
I nillo si quidẽ ligno. mors transgressionis pependit. in isto fides con-¬
fessionis emicuit. Illud ꝑduxit ad inferos: istucl mittit ad cȩlos. Regnauit aut̃
utelligamꝰ innotuit: qͣndo mundo dñs saluator apparuit. Nã qͥndo ille non¬
regnauit. qͥ semꝑ cũ patre & spũ scõ potestate suae om̃ĩpotentiae ꝑseuerat :
ligno alii qͥdẽ ñ habent trans latores.: sed nob̾ sufsicit qͦd septuaginta int̾pretũ
auctoritate firmatũ . ẽ. Crux enĩ prauũ atq cdistortũ correx̃ orbẽ terr&e:

Expanded text:
praedicare, quos in atrio sancto Dominum adorare praecepit; ut in nationibus praedicare, quos in atrio sancto Dominum adorare praecepit; ut in nationibus a ligno crucis Dominum debeant dicere regnaturum, non ab illo ligno paradisi, unde diabolus genus humanum videbatur tenere captivum; sed ab isto scilicet ligno unde libertas caput extulit, et vita surrexit. In illo siquidem ligno mors transgressionis pependit, in isto fides confessionis emicuit: illud perduxit ad inferos, istud mittit ad coelos. Regnavit autem, intelligamus innotuit, quando mundo Dominus Salvator apparuit. Nam qregnavit, qui semper cum Patre et Spiritu sancto potestate suae omnipotentiae perseverat? A ligno, alii quidem non habent translatores; sed nobis sufficit, quod LXX interpretum auctoritate firmatum est. Crux enim Domini pravum atque distortu
Abbreviated transcription (Latin):
uero singularit̃ atriũ posuit: qͥa ex illis atriis. id .ẽ. patriarchis.
apłis. & ꝓpħis. in istud atriũ catholice dũ taxat eccłiae ꝑuenit᷑.
ubi eius potentia maiestatis ad orat᷑. Sequit᷑. Cõmoueat᷑ a faciae
eius uniuersa terra. Am̃ dixerat fidelib bona oꝑa tollite & in¬
troite : nunc dicit a facie ipsius amatores scłi summouenclos. Non enim
clixit cõmorieart᷑ ante faciẽ eius uniuersa t̾ra. sed afl eiꝰ quod ho-¬
dieq illis dicimꝰ. quos a conspectu nr̃o redelimꝰ alienos. Qui bene
terra dicti st̃. qͥa terrena uitia ñ clerelinqunt: quãuis hoc aliĩ in
p̃hensibilis ꝓfunditas. & diuersis modis intelligitur: & una constare
ueritate monstrat᷑. Dicite innationib dñs regnauit aligno. & enĩ
correxit orbẽ terr& qui ñ cõmouebit᷑: iudicabit popłos in xquitate.
& gentes inira sua. Illos ammon&e reuerencla misteria gentibris

Expanded text:
vero singulariter atrium dicit, quia ex illis atriis, id est, patriarchis, vero singulariter atrium dicit, quia ex illis atriis, id est, patriarchis, apostolis et prophetis in istud atrium catholicae duntaxat Ecclesiae pervenitur, ubi ejus potentia majestatis adoratur. Sequitur, commoveatur a facie ejus universa terra. Quoniam dixerat fidelibus bona opera tollite, et introite, nunc dicit a facie ipsius amatores saeculi submovendos. Non enim dixit, commoveatur ante faciem ejus universa terra, sed a facie dieque illis dicimus, quos a conspectu nostro reddidimus alienos. Qui bene terra dicti sunt, quia terrena vitia non derelinquunt. Quamvis hoc alii in prehensibilis profunditas et diversis modis intelligitur, ut una constare avit a ligno; etenim correxit orbem terrae qui non commovebitur; judicabit populos in aequitate, et gentes in ira sua. Illos admonet reverenda mysteria gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta sc̃ẽ trinitatis inclogmate xp̃iano inesse semꝑ agnosceres. Afferunt
itaq głiam nomini eius. qͥ deuotionis studio mutant᷑ in melius: & consub¬
stantialẽ sibi trinitatẽ. atq om̃ipotentẽ ꝑ omĩa confitent᷑. ꝑ sonis tantũ
eius. Hostias ñ uictimas pecudũ dicit. sed conscientia pura libamina:
unele ñ sanguis currat. sed pixe lacrimae de fluant. Istae sunt hostiae
quas inquinquagesimo psalmo dixit: cor contritũ & humiliatũ deus
non spernit. Sed consiclera qͥa prius posuit tollite. & sic introite: qͥa
qui tales hostias ñ portant. in atria dnĩ ñ iudicant᷑ intrare. Non est
aut̃ ociosȩ suscipiendũ: qͦd plurali numero posuit atria. Atrra enĩ
Tunc reuera dñs alorat᷑: quando fuerint hostiae portatae. quas su-¬
ꝑius intimauit: ut suppli catio confitentis. mereat᷑ ad aures per-¬
uenire creatoris. Nec uacat qͦd in anteriore uersu atria posuit hic

Expanded text:
menta sanctae Trinitatis in dogmate Christiano inesse semper agnosceres. Afferunt menta sanctae Trinitatis in dogmate Christiano inesse semper agnosceres. Afferunt itaque gloriam nomini ejus, qui devotionis studio commutantur in melius, et consubstantialem ejus, hostias non victimas pecudum unde non sanguis currat, sed piae lacrymae defluant. Istae sunt hostiae quas in quinquagesimo psalmo dixit: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Sed considera quia prius posuit, tollite, et sic introite: quia qui tales hostias non portant, in atria Domini non judicantur intrare. Non est autem otiose suscipiendum, quod plurali numero posuit atria. Atria enim Tunc revera Dominus adoratur, quando fuerint hostiae portatae, quas superius intimavit; ut supplicatio confitentis mereatur ad aures pervenire Creatoris. Nec vacat quod in anteriore versu atria posuit; hic
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinus redderet᷑ exceptus. Patria enĩ dicta ẽ quasi patris atria. Seqͥt᷑.
ifferte clño głiam & honorẽ. Ammon& etiã ut illa generalitas dño głiam as¬
ferat & honorẽ. Qłia .ẽ. clni : cũ se aliquis laudabili conuersatione tracca¬
uerit. Glorificat᷑ enĩ cñs intalib qͥnlo desideliũ fuerit conuersatione
lauclatus: sic̃ in auangłio discipłis suis dic̃. Sic luceat lux ur̃a corã hominib
ut uicleant ur̃a bona oꝑa. & glorificent patrẽ ur̃m qui.ẽ. inçelis Honor
ẽ. aut̃ cdlñi. quando in donis suis ei grãs referimus: & si qͥd boni suscipimus.
ab ipso ꝓfitemur. eẽ. collatũ: sicut in euangłio legitur. Nonne decemmũ
Afferte clño głram nomini eiꝰ: tollite hostias & introite in atria eiꝰ. Sicut
supra clix̃ trina repetitione cantate. ita hic t̃tio ponit afferte: ut sacra¬

Expanded text:
peregrinus redderetur exceptus. Patria enim dicta est quasi patris atria. Sequitur: peregrinus redderetur exceptus. Patria enim dicta est quasi patris atria. Sequitur: Afferte Domino gloriam et honorem. Admonet etiam, ut illi generalitas Domino gloriam afferat et honorem. Gloria est Domini, cum se aliquis laudabili conversatione tractavit. Glorificatur enim Dominus in talibus, quando ex fidelium fuerit conversationSic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui est in coelis . Honor est autem Domini, quando in donis suis ei gratias referimus: et si quid boni suscepimus, ab ipso profitemur esse collatum; sicut in Evangelio legitur: Nonne decem munfferte Domino gloriam nomini ejus; tollite hostias, et introite in atria ejus. Sicut supra dixit trina repetitione cantate, ita hic tertio ponit Afferte, ut sacra
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtas & magnificentia: id.ẽ. honor & beatitudo ꝑ petua. inscĩficatione uero
eiꝰ significat illã uocẽ quã audituri st̃ electi: uenite benedicti patris¬
nec sole reclelat᷑ fusca: nec uetustate deterior. Semꝑ fulg&. semꝑ nouia
.ẽ. nec aliquid sustin& aduersũ. quȩ non hab& inꝑennitate defectũ. Nam
qͥ honorari eius scĩficatione meruerint afferte dño patrie gentiũ: afferte
clño głiam & honorẽ. Postꝗͣ magnalia dñi. & beatoꝵ clona prędicauit:
in sccła parte studiosius cõmon& gentes. ut om̃i cunctatione deposita.
afferant dño głiam & honorẽ. Nã cũ clic̃ patriae gentiũ: plus sigiificat
quã sisolas clicer& gentes. Gens enĩ aliqͦs potest hab̾e ꝑegrinos clũ natio
dicit᷑ ñ aduenas complectim̃. sed tantũ gentẽ unius sanguinis incdicamus.
hic uero dictũ. ẽ. patria gentiũ: ut nullus indigena. nullus hospes. nullus

Expanded text:
sanctitas et magnificentia, id est honor et beatitudo perpetua. In sanctificatione vero sanctitas et magnificentia, id est honor et beatitudo perpetua. In sanctificatione vero ejus, significat illam vocem quam audituri snec sole reddatur fusca, nec vetustate deterior: semper fulget, semper nova est; nec aliquid sustinet adversum, quae non habet in perennitate defectum. Nam e gentium, afferte Domino gloriam et honorem. Postquam magnalia Domini et beatorum dona praedicavit, in secunda parte studiosius commonet gentes ut, omni cunctatione deposita, Afferant Domino gloriam et honorem. Nam cum dicit, patriae gentium, plus significat quam si solas diceret gentes. Gens enim aliquos potest habere peregrinos, et dum natio dicitur, non advenas complectimur, sed tantum gentem Hic vero dictum est, patriae gentium, ut nullus indigena, nullus hospes, nullus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ caelos fecit. ubi illi nec accełe. nec habitare ꝓmerent᷑ siue caelos apłos
& laucles dñi sub sequent̃ ad iuncxit: Quia gratior dei splendor.ẽ. tum
tia inscĩficatione eius. Eeneralitati quã instituit ammonere: utilitatẽ ca¬
tholicȩ religionis ostendit. dicit enĩ quẽ ad modũ & speciosi & magnifici red¬
dant᷑: qͥ adindulgentiã peccatoꝵ ꝑuenire merueri. Confessionẽ si quidem
bene sequit᷑ species: quia nemo potest. eẽ. speciosus nisi qͥ dni fuerit
miseratione mundatus. Fȩclos nos peccata nr̃a faciunt: sed pęnitentia e
redelunt lauacra clecoros. & iclõ mundissimã speciẽ ante ediẽ stare cons¬
pectũ : quȩ fuerit fideli confessione purgata. Sequit᷑. Sc̃itas & magnificen-¬
tia inscĩficatione eiꝰ. Excolit qͦd suꝑiꝰ dix̃. Ipsa. ẽ. species quae fidelib dat᷑ c

Expanded text:
autem coelos fecit, ubi illi nec accedere nec habitare promerentur. Sive coelos apostolos autem coelos fecit, ubi illi nec accedere nec habitare promerentur. Sive coelos apostolos et laudes Domini subsequenter adjunxit: quia gratior diei splendor esttia in sanctificatione ejus. Generalitatem quam instituit admonere utilitatem catholicae religionis ostendit. Dicit enim quemadmodum et speciosi et magnifici reddantur, qui ad indulgentiam peccatorum pervenire meruerint. Confessionem siquidem bene sequitur pulchritudo, quia nemo potest esse speciosus, nisi qui Domini fuerit miseratione mundatus. Foedos nos peccata nostra faciunt; sed poenitentiae reddunt lavacra decoros. Et ideo mundissimam speciem ante Durgata. Sequitur, sanctitas et magnificentia in sanctificatione ejus. Excolit quod superius dixit. Ipsa est enim species quae fidelibus datur,
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientes. phylosophos dicimꝰ : sed hos consequit᷑ apłi clefinitiua sententia.
sapientia huiꝰ muncli stulticia. ẽ. apud elm̃. Unde necesse. ẽ. ut hos scientes
excellens omĩs creata substantia ẽ quȩ propͥa faciente suꝑbia eo usq ꝑuenit.
ut naturali clignitate deposita. malis oꝑib semꝑ insistat. hac sunt clȩmonia
quȩ alios ꝑdunt. & se ipsa clecipiunt. hoc sunt utiq clii gentiũ: qui ꝑ infruc¬¬
tuosas uaticinationes. & futuroꝵ uana p̾stigia. festinant animas decipere
consulentũ. Sequit᷑. dñs aut̃ cȩlos fecit. Ecce reuera dñi cligna laucdatio.
Nã cũ dic̃ caelos fecit: om̃s in ipsis factas creaturas sufficient᷑ ostendit. Sic enĩ
in maiorib minora conplectim᷑: cũ dicimꝰ ciuitatẽ aclificatã: domũ construc-¬
tam. Ibi enĩ reliquae partes conp̃hendunt᷑: ubi generale nom̃ dicit᷑ & res-

Expanded text:
et sapientes philosophos esse dicimus; sed hos consequitur Apostoli definitiva sententia: et sapientes philosophos esse dicimus; sed hos consequitur Apostoli definitiva sententia: Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Unde necesse est uexcellens homines creata substantia, quae propria faciente superbia, eo usque pervenit, ut, naturali dignitate deposita, malis operibus semper insistat. Haec sunt daemonia quae alios perdunt, et seipsa decipiunt. Hoc sunt utique dii gentium qui per infructuosas vaticinationes et futurorum vana praesagia festinant animas decipere concludentium. Sequitur: Dominus autem coelos fecit. Ecce revera Domini digna laudatio. Nam cum dicit: Coelos fecit, omnes ipsis factas creaturas sufficienter ostendit. Sic enim in majoribus minora complectimur, cum dicimus civitatem aedificatam, domum obstructam: ibi enim reliquae partes comprehenduntur, ubi generale nomen dicitur. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑. Terribilis ẽ. suꝑ om̃s deos. Hic debemꝰ deos aduertere. qͦs sibi gentilita
impia p̃sũptione composuit: Nam eos insequenti uersu manifestat: Lm̃ qua uis
illi stultis mentib ad orabiles & metuendi. ẽẽ. uicleant᷑. multo terribilior
est dñs. cuiꝰ nec multitudo miraculoꝵ potest intelligi. nec plenitudo maiesta¬
ꝑ quintã speciẽ definitionis quȩ grece cataantilexin. latine acluerbũ dicit᷑.
comp̃hensũ. ẽ. quid suit dũ gentiũ: id ÷ lȩmonia. Dęmonia st̃ enĩ. quȩ nulli
prestant : sed inse creclentes semꝑ clecipiunt. sẽꝑ eludunt. Nã quãuis dȩ-¬
mones latine scientes uocent᷑ ł quasi demones inhumano tam̃ sermone conui¬
tium. ẽ : dũ ita dicimꝰ qͦs execratione clignos. e̾e uidicamꝰ. Non in merito:
qm̃ in illis uera scientia non . ẽ. qͥa creatoris sui non obsecuncdant arbitrio. Sic

Expanded text:
Sequitur: Horribilis est super omnes deos. Hic debemus deos advertere, quos sibi gentilitas Sequitur: Horribilis est super omnes deos. Hic debemus deos advertere, quos sibi gentilitas impia praesumptione composuit. Nam eos in sequenti versu manifestat. Quoniam quamvis illis stultis mentibus adorabiles et metuendi esse videantur, multo terribilior est Dominus, cujus nec multitudo miraculorum potest intelligi, nec plenitudo majestaper quintam speciem diffinitionis, quae Graece cata ante lexin, latine adverbium dicitur, comprehensum est quid sint dii gentium daemonia. Daemonia enim sunt quae nulli praestant: sed in se credentes semper decipiunt, semper illudunt. Nam quamvis daemones Latine scientes vocentur, quasi daemones; humano tamen sermone convicium est, dum ita dicimus, quasi ex creationquoniam in illis vera scientia non est, quae Creatoris sui non obsecundat arbitrio. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
chanũ: Iuidũ sit altissimuis. factus. ẽ. ꝓ nob̾ liberandis humillimꝰ. Intelli
gamus aut̃ quantũ ꝓfecerit aelificatio scã domꝰ: quȩ totũ orbẽ noscitur
complȩxa terrarũ. Qm̃ magnus dñs & laudabilis nimis: terribilis. ẽ.¬
suꝑ om̃s deos. Hic dicit quare mira cula eiꝰ debeant & głia p̾clicari: qm̃
magnus . ẽ. dñs. Quȩ figura dicit᷑ athio logia: id ẽ. causȩ redelitio. Magnus
d potestatẽ ꝑtin&. qͥa suꝑ cuncta potentior .ẽ: laudabilis aclpietatẽ: qm̃ dũ
essemꝰ captiui. p̃cioso sanguine nos redemit. Nimis aut̃ congruit ad utrũq
qͥa nec quantũ magnus. nec quantũ lauclabilis sit poterat explicari. Sed qm̃
considanti astimatio defecit. pulchra ad let nimis. Ita ñ exponendo. qͦd inten¬
debat significauat uberrime: & declarauit ñ conp̃hendendo qͦd uoluit.

Expanded text:
arcanum; qui dum sit altissimus, facarcanum; qui dum sit altissimus, facgimus autem quantum profecerit aedificatio sanctae domus, quae totum orbem noscitur complexa terrarum. Quia magnus Dominus, et laudabilis nimis, et horribilis super omnes deos. Hic dicit quare miracula ejus debeant et gloria praedicari: quoniam magnus Dominus; quae figura dicitur aetiologia, cau quae super cuncta potentior est; laudabilis ad pietatem, quoniam dum essemus captivi, pretioso sanguine nos redemit. Nimis autem congruit ad utrumque, quia nec quantum magnus, nec quantum laudabilis sit, poterat explicari, sed quoniam consideranti aestimatio defecit, pulchre addidit, nimis. Ita non exponendo quod intendebat, significat uberrime: et declaravit nec comprehendendo quod voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
Bene nuntiate dedie indiẽ salutare eius. De die indiẽ. duos dies significat abso¬
lute: qđ ꝑtinere ad scripturas testam̃ti noui & ueteris astimamꝰ. quia utreq
ȩterni solis claritate resplendent: & inde bene nuntiatur salutaris dñs
ꝑ quas &uenturꝰ. &uenisse monstratus: ẽ. Propħȩ si quidẽ ꝓmiser̃ acluentũ:
pulis mirabilia eius. Cum suꝑius dixerit nuntiate salutare eiꝰ: hic dic̃
annuntiate intergentes głiam eius. Quod utrũq aptissime positũ. ẽ dñs enĩ
saluator nuntiandus erat: głia uero eiꝰ annuntiancla ꝑgentes: qͥa tanti
miraculi p̃clicabat auctorẽ. Acudiat uidȩus seq intelligat contumatiae suae
iniqͥtate contẽptũ : qͥa ñ dic̃ haebreis annuntiate. sed gentib & ne hoc alit̃
possis aduertere: addidit qͦq in om̃ib popłis. Quo dicto: uniuersas gentes
ab soluta ratione complexus. ẽ. Seqͥt᷑ mirabilia eiꝰ. id ẽ in carnationis ar-

Expanded text:
nnuntiate de die in diem salutare ejus. Dies de die duos dies significat absolute: quod pertinere ad Scripturas Testamenti Novi et Veteris aestimamus, quae utraque aeterni solis claritate respondent. Et inde bene nuntiatur salutaris Dominus, per quos et venturus et venisse monstratus est. Prophetae siquidem promiserunt adventum, pulis mirabilia ejus. Cum superius dixerit, nuntiate salutare ejus, hic dicit, Annuntiate gloriam ejus; quod utrumque aptissime positum est. Dominus enim Salvator nuntiandus erat; gloria vero ejus annuntianda per gentes, quia tanti miraculi praedicabat auctorem. Audiat Judaeus, seque intelligat contumaciae suae iniquitate contemptum, quia non dicit Hebraeis, Annuntiate, sed gentibus: Et ne hoc aliter possis advertere, addidit quoque, in omnibus populis; quo dicto universas gentes absoluta ratione complexus est. Sequitur, mirabilia ejus, id est incarnationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
prius fuerant ligna siluarũ: ad culturã fructiferã ꝑclucta ante fa¬
ciem dñi magno sunt munere gaudii lataturae. Sed cũ dic̃ om̃ĩa
ligna: illã partẽ uuilt intelligi. quae inseri bonis p̃ceptis pocuit.
credentes. ẽẽ. la taturos: ñ dic̃ in angulis: ñ insecretis sed ante faciẽ uidicis:
qͣndo in astimabilis. & copiosa leticia .ẽ. quando prȩmia tribuunt᷑. & secu¬
ritas sine fine pręstat᷑. & ne pͥmũ illũ in carnationis dnĩ putares aduentũ.
dic̃ qm̃ uenit: & sub sequit᷑. qͥa uenit uidicare terrã: Nam si in illo primo
cõmate sententiã t̾minass& potueras illũ acluentũ qui iani transactus¬
est forte sentire: sed cũ addidit qm̃ uenit tudicare terrã. illũ tantũ nos¬
uoluit intelligere. quẽ adhuc noscimur sustinere᷑. de quo xtiã iezechiel
ꝓpħa testatur. hac dic̃ dñs ds̃ ossib istis. Ecce ego incluco inuos sp̃m. &¬

Expanded text:
prius fuerant, velut ligna silvarum, ad culturam fructiferam productae, ante faprius fuerant, velut ligna silvarum, ad culturam fructiferam productae, ante faciem Domini magno sunt gaudio laligna, illam partem vult intelligi quae inseri bonis praeceptis potuit credentes esse laetaturos, non dicit in angulis, non in secretis, sed ante faciem judicis, quando inaestimabilis et copiosa laetitia est; quando praemia tribuuntur, et securitas sine fine praestatur. Et ne primum illum incarnationis Domini putares adventum, dicit in psalmo: Quoniam venit judicare terram. Nam si in illo primo coest, forte sentire; sed cum addidit, quoniam venit judicare terram, illum nos tantum voluit intelligere, quem adhuc noscimur sustinere. De quo etiam Ezechiel propheta testatur: Haec dicit Dominus Deus ossibus istis: Ecce ego induco in vos spirit
Abbreviated transcription (Latin):
diuina maiestas tanquã caelũ noscitur inseͥdere. Terra uero indicat
peccatores. qͥ tam̃ satisfactionis beneficio. ad grãm dñi redire meru-¬
erunt. Ipsa enĩ terra ęxultare p otest in aduentu uidicis sui: qua se
a peccatis propriis intelligit abso lutã. Sequit᷑. Moueatur mare & plenitu¬
do eius. Mare hic popłos ponit: qͥ insalo huius scłi constituto diuersis
tẽpestatib agitant᷑. Isti mouent᷑ ad gaudiũ: quando conuersionis dona
susceperint. Nam ut uniuersitatẽ gentiũ intelligere debuisses: posuit
qͥa illa plana clicimꝰ. qua pulcherrima &qualitate tendunt᷑. Campos
ergo dicit uiros iusticiae laude pollentes: non suꝑbia tumidos: ñ aspos¬
ira cundiã : sed mansueta laenitate plenissimos. Sequit᷑. Tunc exultabt̃
omĩa ligna siluarũ. Tunc sccłm dic̃ ad uentũ: quando iudicaturus. ẽ
muncdũ. Ligna siluarũ. ꝑse amaros & steriles inferunt fructus: sed
cũ fueruit insita cdulcissima ubertate pinguescunt. Sic gentes qua

Expanded text:
divina majestas tanquam coelum noscitur insidere; terra vero indicat peccatores, qui tamen satisfactionis beneficio ad gratiam Domini redire meruerunt. Ipsa enim terra exsultare potest in adventu Judicis sui, quae se a peccatis propriis intelligit absolutam. Sequitur, moveatur mare et plenitudo ejus. Mare hic pro populis ponit, qui in salo hujus saeculi constituti, diversis tempestatibus agitantur. Isti moventur ad gaususceperint. Nam ut universitatem gentium intelligere debuisses, posuit, quia illa plena dicimus, quae pulcherrima aequalitate tenduntur. Campos ergo dicit viros justitiae laude pollentes, non suiracundia, sed mansueta lenitate planissimos. Sequitur, tunc exsultabunt omnia ligna silvarum. Tunc, secundum dicit adventum, quando judicaturus est munducum fuerint insita, dulcissima ubertate pinguescunt. Sic gentes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
clratũ t̾rȩ intra orbẽ prȩlictũ. Sed quomodo quachatus iste clemons-¬
trantib intra circulũ scribi debeat: euc lides in quarto libro elementoꝵ
euident̃ insinuat. Qua ꝓpt̃ rectȩ scriptura scã faciẽ terrȩ & orbẽ uocat
& quattuor eã lic̃ cardinib coñtineri. Co I CΙS 1 0¬
Sucliamus quae nos ꝓpħa cõmmoneat: cantare dño. & afferre ad eũ hostias
uͥuentes. Nonsit nob pars cũ cliabolo: & erit sine clabitatione cũ xp̃o.
lunc eni sic̃ titulus ait. post captunitatẽ peccatoꝵ lñi cdomꝰ ex nob potes aec¬
ficari : si merisimꝰ uuu lapiles inueniri. Obsecremꝰ iugit᷑ clep̃cemꝰ in cessant᷑
agnoscit humilẽ. cũ ad clampnandũ uenerit contumacẽ: nec puni& peccatorẽ¬

Expanded text:
dratum terrae intra orbem praedictum. Sed quomodo quadratus iste demonsdratum terrae intra orbem praedictum. Sed quomodo quadratus iste demonstrandus intra circulum scribi debeat, Euclides in quarto libro Elementorum evidenter insinuat. Quapropter recte Scriptura sancta faciem terrae, et orbem vocat, et quatuor eam dicudiamus quae nos propheta commoneat cantare Domino, afferte ad eum hostias viventes. Non sit nobis pars cum diabolo, et erit sine dubitatione cum Christo. Tunc enim sicut titulus ait post captivitatem peccatorum Domini domus ex nobis potest aedificari, si meruerimus vivi lapides inveniri. Obsecremus jugiter, deprecemur incessanter: agnoscet humilem, cum ad damnandum venerit contumacem; nec puni
Abbreviated transcription (Latin):
mari: cuiꝰ rei eiudentissimũ qͦq &uangłii extat exẽplũ: ubi dicit.
&mitt& angłos suos cũ tuba & uoce magna. & congregabit a quateuor
angulis t̾rȩ. Unele merito aestimo ꝑquirendũ. quẽ ad modũ t̾re possit¬
& quadratio & circulus conuenire: dũ schemata ipsa sic̃ geometrici
dicunt. uideant᷑ eẽ. diuersȩ foriȩ: Terrȩ idõ scriptura orbẽ uocat
eo qͦd respicientib extremitatẽ eiꝰ circulus semꝑ appareat: quẽ circulũ
greci oritonta uocant. Iuattuor aut̃ cardinib eã formari dic̃: qͦ ꝑ qͣttuor
cardines. qͥt tuor angulos qͣͥdrati significãt. qͥ intra prȩdictũ terre cir-¬
culũ continent᷑. Nã si ab orientis cardine. in austrũ. & in aqͥlonẽ. singulas
rectas lineas clucas: similit̃ qͦq & si ab occidentes cardine ad prȩclictos
cardines. icl. ẽ. austrũ & aqͥlonẽ. singulas rectas lineas tendas: facis qua.¬

Expanded text:
mari ; cujus rei evidentissimum quoque Evangelii exstat exemplum, ubi dicit: mari ; cujus rei evidentissimum quoque Evangelii exstat exemplum, ubi dicit: Emittet angelos suos cum tuba et voce magna, et congregabit a quatuor angulis terrae . Unde merito aestimo perquirendum, quemadmodum terrae possit et quadratio et circulus convenire, dum dicunt videantur esse diversa. Formam terrae ideo Scriptura orbem vocat, eo quod respicientibus extremitatem ejus circulus semper appareat, quem circulum Graeci ὁρίζοντα vocant. Quatuor autem cardinibus eam formari dicit, quia quatuor cardines, quatuor angulos quadrati significant, qui intra praedictum terrae circulum continetur. Nam si ab orientis cardine in austrum et in aquilonem singulas rectas lineas ducas, similiter quoque et si ab occidentis cardine ad praedictos cardines, id est austrum et aquilonem, singulas rectas lineas tendas, facis qua
Abbreviated transcription (Latin):
hii inuitã xternã & hu in oꝑꝓbriũ & in confusionẽ. Terra uero hic uni-¬
uersũ mundi popłm dic̃: ut bonis pramia. malis supplicia &terna res
posita .ẽ. cõplexio generalis. qͥ orbẽ t̾rarũ. idẽ. uniuersũ hominẽ xqͥtas
cliuina iudicabit: sub sequent̃ aut̃ quẽ ad modũ iudicet exponit di-¬
cendo popłos inueritate sua: qm̃ in illa sequestratione. dextera patris
& sinstra duo erunt popłi qͥb ueritatis suae sententiã dabit: ut qui
ei ficlelit̃ credider̃ eiꝰ regni beatitudine ꝑ fruant᷑: qui uero ꝑtinaciter
mundi uicia st̃ secuti. pęnas debitas cũ suo auctore sustineant. Perqui-¬
rencdũ. ẽ. sane. qͦd & hic orbẽ t̾rarũ dicat. ⁊& insequenti psalmo ponat.
illuxer̃ fulgura eiꝰ orbi terrȩ: & in aliis plurimis locis ipso schemate
t̾rã ꝑhibeat. eẽ. conclusã : i terũq centesimꝰ sextus psalmꝰ. qͥttuor cardi¬
nibr t̃rȩ spacia conp̃hendit. dicens asolis ortu & occasu ab aqͥlone &

Expanded text:
hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem . Terram vero hic universum mundi populum dicit; ut bonis praemia, malis supplicia aeterna restposita est complexio generalis, quia orbem terrarum, id est universum hominem aequitas divina judicabit. Subsequenter autem quemadmodum judicetur, exponit dicendo, populos in veritate sua: quoniam in illa sequestratione dextrae partis et sinistrae duo erunt populi, quibus veritatis suae sententiam  ed., sententia dabit; 324 ut qui ei fideliter crediderunt, ejus regni beatitudine perfruantur; qui vero pertinaciter mundi vitia sunt secuti, poenas debitas cum suo auctore sustineant. Perquirendum est sane quod et hic orbem terrarum dicat, et in sequenti psalmo ponat, illuxerunt fulgura ejus orbi terrae, et in aliis pluriterram perhibeat esse conclusam; iterumque centesimus sextus Psalmus quatuor cardinibus terrae spatia comprehendit, dicens: A solis ortu et occasu, ab aquilone et
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe : quod inscripturis diuinis frequent̃ ꝓ locoꝵ qualitate inuenis. ẽe.
uariatũ. Hanc t̾rã dic̃ ñ. eẽ pęnitus cõmouendã: quȩ insoliditate fidei
ꝑseuerat᷑ non sic̃ illa quã suꝑus dix̃. cõmoueat᷑ a faciae eiꝰ om̃is t̾ra. Illa
cõmoriet᷑. ut amalis conuertat᷑ oꝑib ista ñ cõmouet᷑. quȩ uere fidei solidi¬
tate consistit. Sequit᷑. Iudicabit popłos in xquitate. Popłos hic mauult
homines fideles intelligi : qͥ uidicandi sunt sub tranquillitate suꝑnae
misccłiae. qͥndo eis p̃mia ꝓmissa restitu&. Nam qͦd aldidit gentes ini.¬
ra sua: suꝑbos iniquos de signat. qͥ portionẽ cũ diabolo sortiunt᷑ & uide
quẽ ad modũ duob sermonib tantarũ rerũ de signat archana. aequitas
ꝑtin& adbeatos: ira ad pęnas ꝑpetuas impiorũ. & nota qͥa ꝑ omĩa cõ¬
mata uersus huiꝰ iungendũ. ẽ. a cõmuni: dicite innationib. Letentur

Expanded text:
e invenis esse variatum. Hanc autem terram dicit non esse penitus commovendam, quae in soliditate fidei perseverat; non sicut illa quam superius dicit, Commoveatur a facie ejus omnis terra. Illa commovetur, ut a malis convertatur operibus; ista non commovetur, quae verae fidei soliditate consistit. Sequitur, judicabit populos in aequitate. Populos hic mavult homines fideles intelligi, qui judicandi sunt sub tranquillitate supernae misericordiae, quando eis praemia promissa restituet. Nam quod addidit, gentes in ira sua, superbos iniquosque designat, qui portionem cum diabolo sortiuntur. Et vide quemadmodum duobus sermonibus tantarum rerum designat arcana. Aequitas pertinet ad beatos, ira ad poenas perpetuas impiorum. Et nota quia per omnia commata versus hujus jungendum est a communi: Dicite in nationibus. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
nec intali uerbo potest. eẽ fastidiũ. ubi se nulliꝰ explere uala affectus. Di.¬
cendo omĩs terra. catholicã significauit eccłiã: quȩ ꝑ totũ orbẽ noscit᷑ ẽe
diffusa. Breui enĩ compendio & iucleũ confutauit. qͥa gentes admisit: &
donatũ destruxit. qͥa generalitatȩ confessionis grãm non negauit. Nam
ut homines intelligeres cantate cdixit. qͥ reuera possunt laudes dñi ꝑ
sonare. de inde qͥa pluralẽ numerũ aptauit al trã. qͦ d utiq ñ conuen
si tellurẽ uoluiss& intelligi. C ante dño & benedicite nom̃ eiꝰ bene¬
nuntiate cledie incliẽ salutare eł. Non uacat: qͦd ista repetitio trino
lecore constructa. ẽ. Laus enĩ xp̃i: tocuis honor ẽ. trinitatis. Ipsius
quippe nomen bene dicimꝰ: quando salutare nr̃m ꝑ om̃ia confitemur. Quȩ figuni
dicit᷑ epẏmonae. id .ẽ. repetitio crebra sententiae: quę siue in laudib siue in

Expanded text:
nec in tali verbo potest esse fastidium, ubi se nullius explere valet affectus. Dinec in tali verbo potest esse fastidium, ubi se nullius explere valet affectus. Dicendo enim, omnis terra, catholicam significavit Ecclesiam, quae per cunctum orbem noscitur esse diffusa. Brevi enim compendio et Judaeum confutavit, quia gentes admisit; et Donatum destruxit, quia generalitati confessionis gratiam non negavit. Nam ut homines intelligeres, cantate dixit, qui revera possunt laudes Domini personare; deinde quia pluralem numerum aptavit ad terram, quod utique non conveniret, si tellurem voluisset intelligi. nuntiate de die in diem salutare ejus. Non vacat quod ista repetitio trino decore constructa est. Laus enim Christi totius honor est Trinitatis. Ipsius quippe nomen benedicimus, quando salutare nostrum per omnia confitemur. Quae figura dicitur epimone, id est, repetitio crebra sententiae, quae si
Abbreviated transcription (Latin):
post munera prȩlicationis exsoluant: clñi aduentũ utrũq cõmemorans
qͣnelo .ẽ. iulicatus ab homine. & qͣndo iuclicaturꝰ uenerit mundum.
antate dño canticũ nouũi: cantate dño om̃is t̾ra. Suꝑiore psalmo
cõmonuit ꝓpħa uuiclȩos. ut deposita duricia cordis. ad credulitatem
uenirent dñĩ xp̃i: Sed qͥa millis ꝑmansura erat obstinata malignitas.
conuenient̾ nc̃ ammon& gentes. ut canticũ noru debeant ei dicere.
Cantat enĩ clño canticũ nouũ. qͥ uetere homine deposito ꝑgrãm baptis¬
matis felicit̾ innouat᷑: & tunc eleipso domꝰ clni adificat᷑. quanelo post
imperiũ diaboli. innumerũ beatissime congregationis adquirit᷑. Iste
cantus . ẽ. qͥ mentẽ purissimã consolat᷑ ista modulatio quȩ medullitꝰ
clelectat : quando uere cantat anima quȩ se apeccatis ꝑdi grãm astimat
.eẽ. liberandã. Sequit᷑. Cantate dño omis terra. Repedio ipsa suauis est

Expanded text:
postea munera praedicationis exsolvant: Domini adventum utrumque commemorans, quando est judicatus ab homine, et quando judicaturus venerit mundum.antate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Superiore psalmo commonuit propheta Judaeos, ut deposita duritia cordis ad credulitatem venirent Domini Christi. Sed quia in illis permansura erat obstinata malignitas, convenienter nunc admonet gentes, ut canticum novum debeant ei dicere. Cantat enim Domino canticum novum qui, vetere homine deposito, per gratiam baptismatis feliciter innovatur. Et tunc de ipso domus Domini aedificatur, quando post imperium diaboli in numerum beatissimae congregationis acquiritur. Iste cantus est qui mentem purissimam consolatur; ista modulatio quae medullitus delectat, quando vere cantat anima, quae se a peccatis per Dei gratiam aestimat esse liberandam. Sequitur, cantate Domino, omnis terra. Repetitio ipsa suavis est,
Abbreviated transcription (Latin):
alicui rei sic affectũ deberi. ut dñi caritatem pretermittere uideretur: addi¬
dit. quare bona quęsierit hierusalem: scilicet quia domus est dñi⁊ ad quem
bene refertur quicquid dilectionis impenditur.
CONCLUSIO

Expanded text:
alicui rei sic affectum deberi, ut Domini charitatem praetermittere videretur, addialicui rei sic affectum deberi, ut Domini charitatem praetermittere videretur, addidit quare bona quaesiverit Jerusalem; scilicet quia domus est Domini, ad quem bene refertur quidquid dilectionis impenditur. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
quebar pacem de te. More perfectorũ uirorũ pacem predicans: pacis suȩ
signa demonstrat. Dicit enim. pacem istam eccłȩ ideo se predicasse. propter fra¬
tres & proximos suos. ut inftructi ac uirtute concordiȩ. diligerent ac quere¬
rent unitatem. fecit ergo quod docuit: ut amore fratrum predicaret quod sci-¬
ebat omnibus profuturum. Hoc ergo commonet. ut non propter laudes aut
commoda sua quisquam doceat: sed misericordi animo propter fratres laboret
& proximos: sicut ait apłs: non querens quod michi utile est. sed quod mulas
Non ergo propter utilitatem suam temporalem. locutum se dicit pacem illam
futuri scłi. sed propter fratres & proximos: ut eam salutariter desiderantes
unanimitatis. se uinculo colligarent. Cum uero dicit de te ad hierusalem se
adhuc significat loqui: in qua scõrum cętus est id est adunatio beatissima po

Expanded text:
quebar pacem de te. More perfectorum virorum pacem praedicans, pacis suae quebar pacem de te. More perfectorum virorum pacem praedicans, pacis suae signa demonstrat. Dicit enim pacem istam Ecclesiae ideo se praedicasse propter fratres et proximos suos, ut instructi hac virtute concordiae diligerent ac quaererent unitatem. Fecit ergo quod docuit, ut amore fratrum praedicaret, quod suadebat  ms. G. et ed., sciebat omnibus profuturum. Hoc ergo commonet, ut non propter laudes aut commoda sua quisquam doceat; sed misericordi animo propter fratres laboret et proximos, sicut ait Apostolus: Non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis . Non ergo propter utilitatem suam temporalem locutum se dicit pacem illam futuri saeculi, sed propter fratres et proximos, ut eam salutariter desiderantes, unanimitatis se vinculo colligarent  ed., colligerent. Cum vero dicit de te, ad Jerusalem se adhuc significat loqui, in qua sanctorum coetus est, id est adunatio beatissima pop
Abbreviated transcription (Latin):
eis promitatur. ipsius consideratione pręstatur. Pax ista est quam nulla bella
concutiunt: quam seditio nulla conturbat: sed sine fine possidetur quod xp̃i
ibi miseratione confertur Pax enim: a parcendo siue a pascendo dicta est. Sequi¬
tur. Et abundantia in turribus tuis. Hec est abundaͣtia de qua superius di¬
xit. & abundantia diligentibus te. Sed hic per turres aliquid significantius
uidetur expressum: ut hanc abundantiam non equalem omnibus sed intelli¬
geres esse potiorum. Iurres enim sunt. quȩ obiectu & altitudine sua ciuita¬
tes defendunt: & uenientes inimicos prima fronte suscipiunt. Unde non
improbe martyres significatos aduertimus: qui oppositione corporis sui
ciuitatem dei pia confessione defendunt: & quasi eminentia edificia ita hos¬
tibus fidei repugnare noscuntur. Propter fratres meos & proximos meos: lo¬

Expanded text:
eis promittitur, ipsius consideratione praestatur. Pax ista est quam nulla bella eis promittitur, ipsius consideratione praestatur. Pax ista est quam nulla bella concutiunt, quam seditio nulla conturbat: sed sine fine possidebitur quod ibi Christi miseratione confertur. Pax enim a parcendo, sive a pascendo dicta est. Sequitur, et abundantia in turribus tuis. Haec est abundantia de qua superius dixit: Et abundantia diligentibus te. Sed hic per turres aliquid significantius videtur expressum, ut hanc abundantiam non aequalem omnibus, sed intelligeres 435 esse potiorem. Turres enim sunt quae objectu et altitudine sua civitates defendunt, et venientes inimicos prima fronte suscipiunt. Unde non improbe martyres significatos advertimus, qui oppositione corporis sui, civitatem Dei pia confessione defendunt, et quasi eminentia aedificia ita hostibus fidei repugnare noscuntur. Vers. 8. Propter fratres meos et proximos meos, lo
Abbreviated transcription (Latin):
tempore iudicii in pacis ȩternitate recipitur. Ammonet ergo propheta quod
scit esse uenturũ: ut illi qui cum dño iudicabunt. talibus uiris in illa patria
congaudeant. qui & hic pacem diligunt. & ibi ȩterne pacis prȩmia conseqͣuntur. Et quia
in fine sententiȩ hierusalem posuit: conuersus ad ipsam breuissima demonstratione
complexus est. abundantia diligentibus te. Omnia enim bona illis abundare mani¬
festum est: qui diligunt hierusalem. Nam qui hic pauperes fuerint: ibi bonorum
omnium diuites erunt.: qui hic fragiles. ibi indefecti: qui hic temporales. ibi ȩter¬
ni: & quicquid bonorũ esse potest. ista cȩlesti abundantia uidetur inclusum.
loquitur: cui optata talia scit esse uentura. Virtus quippe ipsius: pax sine dubi¬
tatione scõrum est. quȩ uocatur & caritas : de qua scriptũ est. deus caritas est. Per
hanc enim fiunt unum: per hanc templum merentur esse creatoris: & quicqͥd

Expanded text:
tempore judicii in pacis aeternitate recipitur. Admonet ergo propheta quod tempore judicii in pacis aeternitate recipitur. Admonet ergo propheta quod scit esse venturum; ut illi qui cum Domino judiccongaudeant, qui et hic pacem diligunt, et ibi aeternae pacis praemia consequuntur. Et quia in fine sententiae Jerusalem posuit, conversus ad ipsam brevissima demonstratione complexus est: Abundantia diligentibus te. Omnia enim bona illis abundare manifestum est, qui diligunt Jerusalem; nam qui hic pauperes fuerint, ibi bonorum omnium divites erunt; qui hic fragiles, ibi indefecti; qui hic temporales, ibi aeterni; et quidquid bonorum esse potest, ista coelesti abundantia videtur inclusum. loquitur, cui optat talia qualia scit esse ventura. Virtus quippe ipsius pax sine dubitatione sanctorum est, quae vocatur et charitas; de qua scriptum est: Deus charitas est . Per hanc enim fiunt unum, per hanc templum merentur esse Creatoris; et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sint. Quod scema dicitur caracterismos: quȩ latine informatio uel descriptio
nuncupatur. Rogate quȩ ad pacem sunt hierusalem: & abundantia diligentibus
te. Ad scłam narrationem. propheta peruenit: ubi eos alloquitur. qui sunt
dño prȩstante iudicaturi. Homen istud ȩquiuocum est. in hoc enim loco. rogate.
interrogate significat: non supplicate. Perquirere enim & rimari cuncta conuenit
iudicantem. Sed hoc ibi non fit sermonibus. neq interrogatione uocis: sed tacita
illuminati atq scificati. illam reuera cognoscunt esse ueritatem. quam dñs
proprio ore dicturus est. Pacificos enim querit dñs: pacificos querit & cohori
tota scõrum : qui caritate pleni sunt. qui modestia pollent: qui pia humilita¬
te precelsi sunt. Hoc enim & scõs uult querere: quȩ nouit dñm posse diligere.
Sed istam pacem cuius esse dicit: Hierusalem utiq id est populi fidelis: qui

Expanded text:
sint? Quod schema dicitur characterismos, quae Latine informatio vel descriptio sint? Quod schema dicitur characterismos, quae Latine informatio vel descriptio nuncupatur. Vers. 6. Rogate quae ad pacem sunt Jerusalem, et abundantia diligentibus te. Ad secundam narrationem propheta pervenit, ubi eos alloquitur qui sunt, Domino praestante, judicaturi. Nomen istud aequivocum est. In hoc enim loco, Rogate, interrogate significat, non supplicate. Perquirere enim et rimari cuncta convenit judicantem; sed hoc ibi non fit sermonibus, neque interrogatione vocis, sed tacita do illuminati atque sanctificati illam revera cognoscent esse veritatem, quam Dominus proprio ore dicturus est. Pacificos enim quaerit Dominus: pacificos quaerit et cohors tota sanctorum, qui charitate plenissimi sunt, qui modestia pollent, qui pia humilitate praecelsi sunt. Haec enim et sanctos vult quaerere, quae novit Dominum posse diligere. Sed istam pacem cujus esse dicit? Jerusalem utique, id est populi fidelis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Hec figura dicitur eclypsis: & quia deest illi necessarius sermo. defectus
uocatur. Sed tamen quȩ sint iste sedes. laudando consequenter exponit: diceis:
sedes super domũ dauid. Super domũ dauid dicit. super familiam xp̃i.
quia clariores ibi erunt. aliqui scõrum. areliquis fidelibus: sicut dicit a¬
postolus. stella ab stella differt in claritate. sic erit & resurrectio mor¬
tuorũ. Nam si alicui seruorũ: hic inter confamulos suos de dñi sui
animo aliquid scire amplius gloriosum est: quanto magis in illa domo xp̃i
potest esse mirabile. aliquem contemplationem dñi plus habere⁊ ut tanto
magis ab alio distet quanto eum diuinitatem eius contigerit amplius intueri:
Dauid uero significat xp̃m: nomen ex parente carnis assumptum. Et intuere.
quemadmodũ ciuitatis illius facta descriptio est: ut diceret quid ibi age¬
ndum sit. quemadmodũ construitur. qui illuc ascendent: quid ibi acturi

Expanded text:
Haec figura dicitur ellipsis, et quia illi deest necessarius sermo, defectus Haec figura dicitur ellipsis, et quia illi deest necessarius sermo, defectus vocatur. Sed tamen quae sint istae sedes, laudando consequenter exponit, dicens: Sedes super domum David. Super domum dicit, super familiam Christi, quia clariores ibi erunt aliqui sanctorum a reliquis fidelibus, sicut dicit Apostolus: Stella ab stella differt in claritate, sic erit et resurrectio mortuorum . Nam si alicui servorum hic inter confamulos suos de domini sui animo aliquid amplius scire gloriosum est, quanto magis in illa domo Christi potest esse mirabile aliquam contemplationem Domini plus habere, ut tanto magis ab alio distet, quanto eum divinitatem ejus contigerit amplius intueri. David vero significat Christum, nomen ex parente carnis assumptum. Et intuere quemadmodum civitatis illius facta descriptio est, ut diceret quid ibi agendum sit, quemadmodum construitur, qui illuc ascendant, quid ibi acturi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis enim sedendo. gratia eos sue maiestatis illum inat: sicut legitur. sedes
sapientiȩ anima iusti : & alibi. super quem requiescet spͣs meus nisi super
humilem & quietum. & trementem sermones meos: Sequitur. In iudicio. Quo
scilicet: nisi illo futuro. de quo legimus. pater non iudicat quenquam. sed
omne iudicium dedit filio: Sed quamuis non posuerit quale uelit iudiciũ
intelligi: absoluta tamen ratione cognoscimus. illud esse. ubi & sc̃i sedebunt.¬
& simul cum dño iudicabunt. Quod in scripturis sc̃is diuinis. frequenter in¬
uenis dictũ. ut non exprimatur res ipsa quȩ dicitur. sed tamen det hominib
intelligendum. quod rationabiliter sentiatur: sicut iam in alio psalmo dictũ
est. quis est homo qui uult uitam : & in euangelio dñs. si uis uenire ad uitã
serua mandata. Non enim dixit ȩternam : quod est omnimodis sentiendum.

Expanded text:
ipsis enim sedendo gratia eos suae majestatis illuminat, sicut legitur: Sedes ipsis enim sedendo gratia eos suae majestatis illuminat, sicut legitur: Sedes sapientiae anima justi ; et alibi: Super quem requiescit spiritus meus, nisi super humilem, et quietum, et trementem verba mea? Sequitur, in judicio, quo scilicet, nisi illo futuro de quo legitur: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio ? Sed quamvis non posuerit quale judicium velit intelligi, absoluta tamen ratione cognoscimus illud esse ubi et sancti sedebunt, et simul cum Domino judicabunt. Quod in Scripturis divinis frequenter invenis dictum, ut non exprimatur res ipsa quae dicitur; sed tamen det hominibus intelligendum quod rationabiliter sentiatur, sicut jam in alio psalmo dictum est: Quis est homo qui vult vitam ? Et in Evangelio Dominus: Si vis venire ad vitam, serva mandata ; non enim dixit, aeternam, quod est omnimodis sentiendum.
Abbreviated transcription (Latin):
super duodecim sedes. udicantes duodecim tribus israhel. Honorabilis sessio ⁊
dignitas animiranda: per dei gratiam homines iudices fieri : qui fuerant pec¬
catis facientibus rei. Sed cum dñs dicat utrumq quod legitur. ite in ignem
xeternũ. & uenite benedica patris mei percipite regnũ. & cętera: quomodo
cum dño scĩ iudicabunt: Cum ipso reuera iudicabunt: quando iam mente
purgati. & in contemplatione perfectissima confatuti. hoc sine dubio iudica¬
bunt esse faciendũ: quod a dño cognouerint confaitutum. Uoluntas enim
compar audientium. unum facit esse iudicium: quanuis reliqui tacuisse
noscantur. Sederunt autem quod dictũ est. preteritum tempus ponitur pro fu¬
turo : quia omnia uerba dei sic firma sunt. ut quan̾uis credantur
esse uentura: stabilitate sui ȩftimes esse iam facta. Sed perscrutemur.
quid sit hoc quod sedes sedisse dicat. Merito: qm sc̃i uiri sedes sunt dei. in

Expanded text:
super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Honorabilis sessio, super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Honorabilis sessio, dignitas admiranda, per Dei gratiam homines judices fieri, qui fuerant peccatis facientibus rei! Sed cum Dominus dicat utrumque quod legitur: Ite in ignem aeternum; et, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum , etc.; quomodo sancti cum Domino judicabunt? Cum ipso revera judicabunt, quando jam mente purgati, et in contemplatione perfectissima constituti, hoc sine dubio judicabunt esse faciendum, quod a Domino cognoverint constitutum. Voluntas enim compar audientium, unum facit esse judicium, quamvis reliqui tacuisse noscantur. Sederunt autem quod dictum est, praeteritum tempus ponitur pro futuro, quia omnia verba Dei sic firma sunt; ut quamvis credantur esse ventura, stabilitate sui aestimes esse jam facta. Sed perscrutemur quid sit hoc quod sedes sedisse dicat? Merito, quoniam sancti viri sedes sunt Dei; in
Abbreviated transcription (Latin):
confirmationem prȩstat ignorantibus: ut credant. reuera esse dei famulos.
qui uiderint beatos uiros actuum probitate conspicuos. Nam ut hoc non ha¬
beres ambiguum: subiecit: ad confitendũ nomini tuo. Ad confitendum enim
dicit ad laudandum: quia cum angelis. omnes scĩ laudes dñi celebrabunt.
lpsum est enini te famonium israhel: cum laudes dñi deuotissimo amore
cantantur. Sic illa futura ciuitas. beatitudine sublucente. & honore prȩmis¬
so: descripta est. Quia illic sederunt sedes in iudicio: sedes super domum
dauid . Illos quos superius dixit. illuc ascenderunt: ne eos crederes minus
fortassif honorandos: dicit. quia illic sederunt: illic utiq ubi & ascender.
& cũ dño iudicabunt. Iantus enim honor scĩs promitatur. ut etiam cũ illo
cęlefa iudice iudicare mereantur: sicut & in euangelio ipsȩ testatur. sedebitis

Expanded text:
confirmationem praestat ignorantibus, ut credant esse revera Dei famulos, confirmationem praestat ignorantibus, ut credant esse revera Dei famulos, qui viderint beatos viros actuum probitate conspicuos. Nam ut hoc non haberes ambiguum, subjecit, ad confitendum nomini tuo. Ad confitendum enim dicit, ad laudandum, quia cum angelis omnes sancti laudes Domini celebrabunt. Ipsum est enim verum testimonium Israel, cum laudes Domini devotissimo amore cantantur. Sic illa futura civitas beatitudine sublucenti et honore praemisso descripta est. Vers. 5. Quia illic sederunt sedes in judicio, sedes super domum David. Illos quos superius dixit, Illuc ascenderunt, ne eos crederes minus fortassis honorandos, dicit, Quia illic sederunt. Illic utique, ubi et ascenderunt, et cum Domino judicabunt. Tantus enim honor sanctis promittitur, ut etiam cum illo coelesti judice judicare mereantur, sicut et in Evangelio ipse testatur: Sedebitis