comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueneratur qd̾ uidet᷑ ⁊ transit. s illu.
pocius quo talia cuncta referendas
Tał aut̃ homo sp̃itał & lib̾ est etiã tẽpore
seruitutis. quo carnalib animis ñ¬
dũ oportet illa signa reuelari. quoꝵ
iugo edomandi fẽ. Iales autẽ sp̃icales
erant patriarche acꝓphete. om̃sq in
popło isrł ꝑquos nobis sc̃s sp̃s ipsa

Expanded text:
veneratur quod videtur et transit, sed illud veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
abhis significant᷑ eisq colendis aĩmũ
obligaueris: nichil omuiꝰ seruili car¬
nalib ouere atq leuamine ñ careb̾.
Qũa obrẽ xp̃iana lib̾tas eos quos ui¬
uente sub siguis utilib tanqua ꝓpe
in uentos int̾p̃tatis signis quib sub¬
diti erant: eleuatos ad eas res qua¬
rũ illa signa ft̃. lib̃auit. Ex his: facte
solũ seruilẽ oꝑationẽ sub talib sig¬
nis: s etiã ipsa signa frustrauit rẽ¬
mouteq omĩa ut ad corruptionẽ
multitudinis simulatorũ deoꝵ. ꝙͥ
sepe ac ꝓprie seriptura fornicatio¬
nem uocat. ad uiuꝰ d̾i cultũ gentẽ
coni̾tterent᷑. nec sub ipsi ĩa signis
ittilib seruiture s exercitature
potiꝰ auimũ in eoꝵ intelligentia
sp̃ĩtali. Subͥ sigͥno eñĩ seruit: qui oꝑ¬
atur aut uenerat᷑ aliquã rẽ signi¬
ficantẽ. nesciens qͥd significet. Qui
uero aut oꝑat᷑ aut uenerat᷑ utile
signũ diuinitus institutũ. cuiꝰ ĩ
significationẽq in telligit: non hoc

Expanded text:
his significantur eisque colendis animum obligaveris, nihilominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, elerum illa signa sunt, liberavit. Ex his factae solum servilem in operationem sub talibus signis, sed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis simulatorum deorum quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur: nec sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed excitaturae potius animum in eorum intelligentia spirituali. Sub signo enim servit, qui operatur, aut veneratur aliquam rem ficantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eo significari uniu̾sũ mare uł etiã
om̃s aquas ceterasq fontib ꝓriuint:
siẽ aquodã poeta ilłoꝵ describit᷑. si
bene recolo ita dictũ. Tu neptune
pat̾. cui timpora cana crepanti cincꝰ¬
ta salo resonant magnꝰ cui ꝑpete
inento. ꝓfuit oceanus. & flumina
crinib errant: Hec siliqua intra
dulce tectoriũ. sonantes lapillos qͥrt¬
tit. Non. ẽ. aut̃ hominũ: s porcoꝵ
ciboͣs. Nouit qͥd dicã: qui euangłu
nouit. Quid gͦ mͥ ꝓdest qd̾ neptuni
simulachrĩ ad illam significatiõem
refertur. nisi forte ut nutrũ colã:
tanͤͦͣ mͥ statua quelibet qua mare
uniu̾sũ ñ.ẽ.d̾s. Fateor tam̃ alcius
demersos. ẽẽ. qͥoꝑa hominũ deos pu¬
tant: quã qui oꝑa d̾i. S nob̾ unus
diligendꝰ ⁊ colendus ds p̃cipit̃ qͥfecit¬

Expanded text:
niversum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ accidit. ut qͥsqͥs in meliori gradu
dicta. eẽ. arbitret᷑. que in ferioꝵ gradib
p̃cipiunt᷑. ut u̾bi gr̃a. si celibeni amplexͦ
qͥeqͥa de uxore diligenda ⁊ regenda sc̃ĩ
libri p̃cipiunt. nũ ꝓpͥe sed traullate
accipi oportere cõtenclat. Et si qͥs statuit
figuratã locutionẽ conet᷑ in texp̃tari

Expanded text:
autem accidit ut quisquis in meliori gradu dicta esse arbitretur, quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus orum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit figuratam locutionem
Abbreviated transcription (Latin):
uenisset ferre ñ potuer̃t: atq inde
calũnias qd̾ sabbato curaret moliti
ft̃ pͥncipes eoꝵ. Popłsq signis illis
tanꝙͣ reb astrictus ñ credebat dm̃
.ẽẽ. uł ad̾o uenisse qui ea sic̃ audei̾
obseruabant᷑. nollet attendere.Sed
qui crediderunt ex quib facta est pri¬
ma eccła hierusolimitana satis often¬
derunt. quͣnta utilitas fuerit eomo¬
do subpedagogo custodiri: ut signa
que tẽporaliter imposita erant ser¬
uientib. ad unius dei cultũ quifec̃
celũ ⁊ t̾rã. opinionẽ obseruanci ũ re¬
ligarent. Nãq illi quia ꝓximi sp̃ita¬
lib fuert̃. in ipsis eñĩ tẽporib ⁊ carna¬
lib uotis atq signis qu̾anis quomodo
sp̃italtẽ ẽent intelli genda nescirente
unũ tam̃ didicerant uenerari et̾uũ
nia sua uenderent. eoꝵq p̾ciũ indige̾¬
tib distribuendũ aute apłoꝵ pedes
ponerent. seq totos dedicarent̃ deo
tanquã tẽplum nouum. cuiꝰ t̾rene

Expanded text:
venisset, ferre non potuerunt ; atque inde venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namque illi quia proximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnalibus votis atque signis, quamvis quomodo spiritualiter essent intelligenda nescirent, unum tamen didicerant venerari aeternum nia sua venderent, eorumque pretium indigentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent , seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligit nisi unũ diẽ de septẽ.
qͥ cõtinuo uolumine repetuntur.
Et cũ audierit sacrificiũ: non excedte
cogitacione illud qͦd fieri deuictimis
peccoꝵ t̾renisq fructib solet. Cade¬
mũ ẽ. miserabił anime seruitꝰ signa
ꝓreb accipe. & supͣ ereaturã corporeã
oculũ mentis ad hauriendũ et̾nũ
lumen leuare ñ posse. que tamen
seruitus in iudeo popło longe acete¬
rarũ gentiũ more distabat. quan
do quidẽ reb tẽporalib ita subiu¬
gati erant. ut unus eis inomnibus
cõmendaret᷑ deus. Et quaqũa signa
rerũ spiritaliũ ꝓ ipsis reb obserua¬
rent nescientes qͣuo referrent᷑: id
tamen in sitũ habebant. qd̃ tali ser¬
uitute uni om̃iũ que ñ uidebant
placerent d̃o. Quã custodiã. tã qu̾a
subpedagogo paruuloꝵᷤ fuisse seri¬
bit apłs: & ideo qui talib signis
ꝑtinacit̃ in hesert̃. contẽnentem ista
dũm cũ iã cẽpus reuelationis eoꝵ

Expanded text:
non intelligit nisi unum diem de septem non intelligit nisi unum diem de septem qui continuo volumine repetuntur. Et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fieri de victimis pecorum terrenisque fructibus solet. Ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium doquidem rebus temporalibus ita subjugati erant, ut unus eis in omnibus commendaretur Deus. Et quanquam signa rerum spiritualium pro ipsis rebus observarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
in greco uox iurantis manifesta est
sinẽ ambiguo sono. Rarissime igitur
& difficillime in ueniri potest ambigu¬
itas in ꝓpͥis u̾bis. quatũ ad libros duu¬
narũ scripturarũ spectat: ꝙͣ ñ aut eir¬
cũstancia ipsa sermonis qua cognos¬
citur scriptoꝵ intencio. aut in terp̃¬
tũ collatio. aut p̾cedentis lingne sol¬
quendũ. ẽ. ñ mediocrem cura in¬
dustriamq desiderant. Nam in pͥn¬
cipio cauendũ. ẽ: ne figuratã locuti¬
onẽ ad litterã accipies. & ad hoc enĩ
autẽ uiuicat. Cũ enĩ figurate dictũ
sic accipiat᷑ tanquã ꝓprie dictũ sit
carnalit̾ sapit᷑. neq ulla mors anime
congruencius appellat᷑. quã cũ id etiã
qd in ea bestiis aute cellit. hoc . ẽ. intel¬
ligentia carni subieit᷑ sequẽdo litt̾ã
Qui eni sequit̾᷑ litt̾ã. translata u̾ba
sic̃ ꝓpͥa tenet. neq illud qͦd ꝓpͥo u̾bo¬
significat᷑ refert ad aliã significati¬
onẽ. S si sabbatũ audierit u̾bigr̃a

Expanded text:
in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae solquendum est, non mediocrem curam industriamque desiderant. nam in principio eauendum est, ne figuratam locutionem ad litteram accipias. et ad hoc enim tem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicsignificatur, refert ad aliam significationem: sed si sabbatum audierit, verbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitati: ira & in dignacio. tͥbula¬
tio ⁊ angustia in omnẽ animã ho¬
minis oꝑartis malũ. iudei pͥmũ
& greci. S hoc ad eos cũ quib ĩttite
rpła cupiditas. qui eã uincere nolu¬
erune. Cũ aut̃ in homine cui do¬
minabant᷑ regna cupiditatis sub¬
uertuntur: illa. ẽ. aꝑta locucio.

Expanded text:
indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio:
Abbreviated transcription (Latin):
significandis reb quã in tegritas lie¬
terarũ. Mallẽ qͥppe cũ barbarismo
dici. non .ẽ. absconditũ ate ossũ meũ.
quã ut ideo. ẽẽt. minꝰ aꝑtũ quia magĩ
latinũ.ẽ. Ss aliqͣ do dubiꝰ sillabe sonꝰ¬

Expanded text:
significandis rebus quam integritas litsignificandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliq
Abbreviated transcription (Latin):
gentes que ñ sectabant᷑ iusticiã app̃hen¬
derunt iusticiã. nisi post ꝑ contationẽ
qua dictũ. ẽ. quid gͦ dicemꝰ. responsio subi¬
tiatur. quia gentes que non sectabant᷑
iusticiã. app̃hender̃ iusticiã: textus cõ¬
sequẽs uon coherebit. Qualibet aut̃ uo¬
ce ꝓnuntiet᷑ illud qd nathanael dixit.
anazerech potest aliqͥd boni. ẽẽ. siue
affirmantis ut illud solũ ad iut̾rogati¬
onẽ ꝑtineat qd̃ ait auazareh. siue totũ
cũ dubitatione int̾rogantis. Non uideo
quomͦ discernat᷑. Ut̾q aut̃ sensus fidẽ
non impedit. Est etiam ambiguitas in
souo dubio sillabarũ ⁊ hec itiq adpnũ¬
ciationẽ ꝑtinens. Nãqd̃ scriptũ. ẽ. nõ
.ẽ. absconditũ ate os ineũ qd̾ fecisti in abs¬
condito: non elucet legenti utrũ correp¬
ta littera os ꝓnunciet. an ꝓducta.Si eñi
corripiat. ab eo qͦd fc̃ osso. si aut̃ ꝓducat
ab eo qd̾ st̃ ora: in telligit᷑ uumerus
singularis. S talia lingue ꝓcedentis

Expanded text:
bantur justitiam apprehenderint justitiam, nisi post percunctationem qua dictum est: Quid ergo dicemus? responsio subjiciatur: Quia gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cohaerebit. Qualibet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit: A Nazareth potest aliquid boni esse, sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis, non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s qui mortuus . ẽ. Qd credere quia de¬
inentissimũ est: ita ꝓnunciabit᷑ ut p̃ce¬
dat ꝑcõtantio. sequatur in t̾rogatio. Inter
ꝑ contacionẽ autẽ & in t̾rogationẽ: hoc ue¬
teres in ter. ẽẽ. dixer̃: qd̾ ad ꝑcõtationẽ mu¬
ta respond̾i possunt. ad interrogationẽ
post ꝑcontationẽ qua dicimꝰ quis accu
sabit adũsus electos d̾i: illud qd̾ sequit᷑.
souo interrogatis enunciet᷑. d̃s qui iusti¬
ficat: ut tacite respondeat᷑ non. ⁊ icẽ per¬
contemur. quis est qui condẽpuat. rur¬
susq interrogemus. xp̃s iħs qui mor¬
tuus. ẽ. magis aut̃ qui resurrexie. qͥ ẽ¬

Expanded text:
us est. quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. inter percontationem autem et interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem post percontationem, qua dicimus: quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percontemur, Quis est qui condemnat? rursusque interrogemus, Christus Jesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexi
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ꝑtinente di iudicat᷑. sic̃ ẽ. illi
qui talia agunt. regnũ d̾i nõ possi¬
debunt. Si tantũ modo dixisset que
p̾dico uobis. neq sud ussisset sic̃ pre¬
dixi: ñ nisi ad eodicẽ p̃cedentis lin¬
gue recurrendũ. ẽẽ. itt cognoscere¬
mus utrũ in eo qđ dix̃ p̾dico. ꝓdu¬
cenda an corripienda esset syllaba
media. Nuẽ aut̃ manifestũ. ẽ. ꝓdu¬
cenda. ẽẽ. Non em̃ ait sic̃ p̾dicaui

Expanded text:
udicatur; sicuti est illud qui talia agunt regnum dei non possidebunt. si tantummodo dixisset: quae praedico uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit: praedico producenda an corripienda esset syllaba media. nunc autem manifestum est producendam esse. non enim ait: sicut praedicaui
Abbreviated transcription (Latin):
minaria fabricare. Sunt enĩ quȩ¬
cdam regłe mistice. quȩ uni uersȩ
legis recessus obtinent. & ueritatis
chesauros aliquib inuuisibiles facius.
dia uͭ cõmunieauitiꝰ accepta fuerit:
clausa quęq patefiatit. & obscura
dilueidabuntur. Ut quis ꝓpħiȩ in¬
mensam siluam ꝑambulats: his re¬
gulis quodã mͦ lucis tͣmitib deductus.
ab errore defendatur. Hic si dixisset.
sunt enĩ quedã regulȩ misticȩ. quȩ
ñ cullos legis recessus obtinent. aut
certe quȩ legis magnos recessus obti¬
nent. non aut̃ qͦł ait. uniuersȩ
legis recessus. neq clausa
clausa multa patefient:
uerũ dixisset. nec tã elabo¬
rato atq utili oꝑi suo. płꝰꝙ
res ipsa postulat dando. in spẽ
falsã. lectorẽ eiꝰ cognitorem q
misisset. Qd iõ dicendũ puta¬
ui: ut lib̾ ipse ⁊ legat᷑ a studi¬
osis. qͥa płimũ adiuuat ad scͥp¬

Expanded text:
minaria fabricare. Sunt enim quaminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiledia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixissclausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Sc
Abbreviated transcription (Latin):
nec opus.ẽ. Neq enĩ aliquid illic tale
uersatur aut querit᷑. sicut in apoca¬
lipsi ioħis querit. qͤmad modũ intelli
sebere iubetur. ⁊ rõnatur młtipliciter:
& ad hoc ꝑuenit. uͭ ipsos angłos intel¬
ligamus eccłias. In qua copiosissi ma
cusputacione nicħ istarũ. ẽ. regularum.
& utiq illic res obscu rissima queritur.
quod exempli gr̃a satis dictuma sit. Hatn
colligere omnĩa nimis longum ⁊ nimis
oꝑosum. ẽ: quȩ ita obscuta sunt in se̾p¬
turis canonieis. uͭ nicħ istoꝵ .uIIͣ. ibi re¬
quitendũ sit. Iste autẽ cũ has uelut re¬
gulas cõmencdaret: tantum eis tribu¬
it quasi omnia quȩ in lege .i. in di-¬
uinis libris obscurx posita inuene¬
rimus: his bene cognitis atq adhibi¬
tis: intelligere ualeatnus. Ita quippe
exorsus. ẽ. eundem librum: uͭ diceret.
Necessarium duxi ante omnia quȩ
mͥ uident᷑ uibellum regularũ scͥbere.
& secretoꝵ legis ueluti claues. et lu¬

Expanded text:
nec opus est. Neque enim aliquid illic tale nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmscribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et lu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta sunt quȩ latebant. ¶ Tichoniꝰ¬
quidã contͣra donatistas iniictissime
scͥpsit: cum fuerit donatista. & illie in¬
uenit᷑ absordissi mi cordis. uͥ eos ñ omni
ex parte relinquere uoluit: fecit librũi
quem regłarum uocauit. qr in eo quas¬
ddã septem regłas ꝓsecutus. ẽ: quib quasi
clauib diuinarum scͥpturarum aꝑiren¬
tur occulta. ¶i. Quarum pͥmam ponit
corꝑe biꝑtito. Terciam: de ꝓmissis ⁊ lege.
Quartam: de Spetie & G̃e Ne RE.
Quintam: DE TE ORI8
Sextam: de Recapitulat Ione.
Septimam: de diabolo et eius corpore
Quȩ quidem consicłata sicut ab illo po¬
nunͣt᷑: non parum adiuuatit ad pe¬
quioꝵ. Hec tamen omnia quȩ ita scͥp¬
ta sunt uͭ non facile intelligantur.
possunt his regulis inueniri: sed aliis
modis plurib quos hoc num̃o septena¬
rio usq acleo non est iste complexus.
uͭ icdem ipse multa exponat obscura. in
quib harũ regularũ adhibet nullam.

Expanded text:
inuenta sunt quae latebant. CCLXXIinuenta sunt quae latebant. CCLXXIquidam qui contra Donatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad pequiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti. ẽ. quȩ apellatur hironia. uł an
tifrasis.Sed hironia ꝓnuntiatiõe indi-¬
cat qͦd uelit intelligi: uͭ cũ dicimꝰ ho¬
mini mala facienti. res bonas facis.
Antifrasis uͦ: uͭ contͣria significet.
ñ uoce ꝓnunciantis efficitur: secd
aut uerba habet sua. quoꝵ origo.ẽ. econ¬
tͣrio. sicut apellatur lucus. eo quod mi¬
nime lueeat: aut consueuit aliquid ita
dici. qͣtauis dicatur etiam ñ econt᷑tio itelut
detur. nob̾ habutidat. Aut adiunctis uer¬
bis facimus uͭ a contͣrio intelligatur qͦd
loquiraur. uelud si dicamꝰ caue illum qr
bonus. homo. ẽ. Et quis talia cdicit indos¬
tus. nec omnino sciens qui sint. uł qui uo¬
cent᷑ hii tropi: ¶Quoꝵ cognitio ꝓpt̾ea
scͥpturarum ambiguitatib dissoluendis
est uecessaria: quia cũ sensiis ad ꝓpͥetatẽ
uerboꝵ si accipiatur absurdus. ẽ: queren¬
cdum ẽ. utiq ne forte illo uł illo tropo dic¬
tum sit qͦd noci intelligimus. & sie pletaꝙ

Expanded text:
sicuti est quae appellatur ironia sicuti est quae appellatur ironia tiphrasis. Sed ironia pronuntiatione indicat quid velit intelligi, uti cum dicimus homini mala facienti, Res bonas facis: antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba habet sua, quorum origo e contrario est, sicut appellatur lucus, quod minime luceat; aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non e contrario, veluti detur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis est necessaria, quia, cum sensus, ad proprietatem uerborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique, ne forte illo uel illo tropo dictum sit quod non intellegimus. et sic pleraque
Abbreviated transcription (Latin):
uerim. idest in scdo libro uͥ de linguarũ
necessaria cognitione disserui. llam litt̾ȩ
a quib ipsa gͣmmatica nomen accepit.
sunt sonoꝵ: ad articulatam uocem qua
loquimur ꝑtinentiũ. Itoꝵ aut̃ tropoꝵ
non solum exempla sicut omtitĩ: sed qͦ¬
rundaca etiam nomina in diuitus libris
legunt᷑. Sicut allegoria. Eniginata. pa¬
rabola. Quamuis pene om̃s hii tropi. qͥ
liberali dicunt᷑ arte cognosei. etiam in
eoꝵ reꝑiantur loquelis. qui nullos gͣm¬
maticos audierunt. et eo qͦ uulgus utit᷑
sermone contenti sunt. Quis enĩ nondi.¬
cit. sie floreas: qui tropus metafora uo¬
catur. Quis ñ dicit piscinam etiã que
non ht̃ pisces. nec facta ÷ ꝓpter pisces.
⁊ tñ a piscib nomen accepit: Qui tropus
cathꝰchrisis dr̃. Longum. ẽ. isto modo cete¬
ros ꝓsequi. Nam usq ad illos ad illos ꝑue¬
uit uulgi locutio: qui ꝓpt̾ea mirabilio¬
res sunt. qi contͣ quam dr̃ significant.

Expanded text:
uerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum uerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui. nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit —sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant;
Abbreviated transcription (Latin):
possit aꝑiri. restat uͭ rõne reddita. ma¬
nifestius appareat: etiam si ille cuius
uerba intelligere querimꝰ. eum forte non
sensit. Sed hec consuetudo: ꝑiculosa est.
Per scͥpturas enĩ diuinas multo tutiꝰ am¬
bulatur: qͣm uerbis tͣnslatis opacatas. cũ
scrutari uolumꝰ. aut ħ inle exeat qđ noti
habeat contͦuersiam. aut si habeat ex ea¬
dem scͥptura. uͥcumq eiꝰ inuentis atq acthi¬
modis omnibus locutionis. quos gͣm ma¬
titi gͥco nomine tropos uocant. aueto¬
res sisos fuisse młtipliciꝰ atq copiosius
qͣm possunt existimare uel crecde qͥ nesci.¬
unt eos ⁊ in aliis ista didicerunt. Quos
tã tropos qui nouerunt agnoseunt in
litt̾is scĩs. eoꝵq sciencia ad eas intelligen¬
das aliquantulũ adiuuant᷑. Sed hic eõs
ignaris tradẽ non decet: ne artem qͣmma¬
ticam docere uideamur. Extra sane uͭ dis¬
cant᷑ admoneo: qͣmuis iam suꝑius admo¬

Expanded text:
possit aperiri, restat, ut ratione reddita mapossit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhimodis omnibus locutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admon
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ: si quodlibet eoꝵ congrue ueritati
ex aliis locis sanctarũ seͥpturarium do¬
ceri pot̃. id tñ eo conante qui diui¬
na serutat᷑ eloquia. uͭ ad uoluntatẽ ꝑue¬
niat᷑ auctoris. ꝑ quem scͥpturam illam
am sentenciam de illis uerbis quȩ fidei rec¬
tȩ non refragatur exculpat. testimonium
habens a quocũq alio loco diuinoꝵ eloquioꝵ
Ille quippe auctor in eisclem uerbis quȩ it¬
telligere uolumus. & ipsam sentenciam for¬
sitan uidit. ⁊ certe dei sp̃c qui ꝑ eum hec
oꝑatus. ẽ. etiam ipsam occursuram lectori
uł auditori sine dubitatiõe p̃uidit. im¬
mo uͭ occurreret. quia ⁊ ipsa. ẽ. ueritate
subnixa ꝓuidit. Nam quid in diuinis
eloquiis largius & ub̃ius potuit diuini¬
tus ꝓuidi. quam uͭ eadem uerba plurib¬
modis intelligant᷑. quos alia non minus
diuina constancia faciant appbari.
Ubi aũ talis sensus eruitur. cuiꝰ incertũ
certis scãrum scͥpturatũ testimoniis ñ

Expanded text:
est, si quodlibet eorum congruere veritati est, si quodlibet eorum congruere veritati ex aliis locis sanctarum Scripturarum doceri potest: id tamen eo conante qui divina scrutatur eloquia, ut ad voluntatem perveniatur auctoris, per quem Scripturam illam am sententiam de illis verbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco divinorum eloquiorum. Ille quippe auctor in eisdem verbis quae intelligere volumus, et ipsam sententiam forsitan vidit; et certe Dei Spiritus, qui per eum haec operatus est, etiam ipsam occursuram lectori vel auditori, sine dubitatione praevidit; imo ut occurreret, quia et ipsa est veritate subnixa, providit. Nam quid in divinieloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non
Abbreviated transcription (Latin):
non singła ẜ una queq eacum ñ solum dico
auqua ciu̾sa sed etiam ñ nunqͣta mul¬
ta significant. ꝓloco sentenciȩ sicut posi:¬
ta rep̃peritur. Ubi aũ aꝑtuis ponunt᷑.
idi discendum. ẽ. qͦmͦ in locis intelligit᷑
obscuris. Neque enim melius pot intelligi
quod dictum.ẽ. deo. apphende arma ⁊̃
scutum ⁊ exurge in adiutoriũ iͥ: quam
ex loco uͥ legitur. dñe uͭ scuto bonȩ uolun¬
tatis tuȩ coronasti nos. Nec tamen ita ũ iã
uͥcumq scutum ꝓ aliquo munitto positũ
legerimus: non accipiamꝰ nͥ bonam uolusi¬
tatem cei. Dictum. ẽ. enim ⁊ scutum fidei.
in quo possitis inquit omnes sagittas iua
ligni igtutas extinguere. Nec rursus iddeo
cdebemus in armis huiꝰtemodi spiritalib
scuto tantũmͦ fidem tribuere. cum aliolo¬
co etiam lo riea dicta sit fidi. induti inqͥt
dem scͥpturȩ uerb̃. non unũ aliquid. sed
duo uł plura sentiunt᷑. etiam si lateat
quid senserit ille qͥ scͥpsit. nicħ ꝑcculi

Expanded text:
 unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiam nonnumquam multa significat pro loco sententiae, sicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo pligni ignitas exstinguere . Nec rursum ideo debemus in armis hujuscemodi spiritualibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: Induti, inquit,dem Scripturae verbis, non unum aliquid, sed duo vel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi
Abbreviated transcription (Latin):
to enĩ magis optuũ: apparee eũ eius
alt̾ius necessitatẽ. Concupiscenciam
scilicet. ẽẽ. cũ xp̃o: necessitatẽ mauere
in carne. Que ambiguitas uno cõseqͥn¬
parculã qui abstulert̃ in terp̃tes illa
potuis sentencia dicta.s. itt ñ solũ eom¬
pelli ex duob. s ecia duoꝵ habere cõ¬
cupiscenciã uid̾et᷑. Sic gͦ diftingͣendũ
est: & qͥd eligani iguorẽ. Cõpellor autẽ

Expanded text:
to enim magis optimum, apparet eum eius alterius necessitatem: concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenparticulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus sed etiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ignoro.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. a quo eiꝰ miserie subuentt᷑.
Itẽ cũ ait dñs. qui amat animã suã
ꝑdet eã: ñ utilitatẽ uatare putan¬
dus est qua debet quĩq eõseruare
animã suã. s figurate dictũ. ꝑdat
animã id est ꝑimnat. atq amittat
usũ eiꝰ. quĩ nunc habet ꝑu̾sũ scili¬
cet atq p̃posterũ. quo inclinetur
teporalib. ut et̾na non querat. Scrip

Expanded text:
hominis, a quo eius miseriae subuenitur. hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non qu
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ aut beneficienciã iubens:
non.ẽ. figurata. Si ait̃ flagicium
aut facinus uidet᷑ iubere aũt utili¬
tatẽ & beneficientiã uetare figura¬
ta ẽ. Nisi manducaueritis inqͥd
carne filii hominis & biberitis
figura. ẽ. gͦ p̾cipiens passioni dñi¬
utilit̾ recondendũ in memoria.
qd̾ ꝓ nob̵̾ caro eiꝰ crucifixa atq uul¬
nerata sit. Ait scriptura. Si esuri¬
erit inimicus tuus ciba illũ. si si¬
tit: potũ da illi. Nic nullo dubitan¬
te beneficientiã p̃cepit. S qͦd seqͥt᷑.
hoc enĩ faciens. carbones ignis ẽgerĩ
suꝑ caput eiꝰ: maliuolentia facinus
pites iuberi. He igit᷑ dubitaueris
figurate dictũ. & cũ possit duplieit̾
interp̃tari: uno modo ad nocendũ
alt̾o adp̃standũ. ad beneficientiã
te potiꝰ caritatis reuocet. ut in telli¬
gas carbones iguis. eẽ. urentes pe¬
uttencie gemitus. quib suꝑbia sa¬
nat᷑ eiꝰ. qui dolet se iuimic̃u fuisse

Expanded text:
litatem aut beneficientiam iubens, litatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis eFigura ergo praecipientis est, passionam et recondendam in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi . Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uideri. Que cũ sit diu̾sa om̃ib gen¬
tib debeat aut̃ in cõmutabił mane¬
re iusticia: fieri manifestũ .ẽ. nul
multa cõmemorẽ. qd̾̃ tͥ fieri ñ uis:
alio ne feceris. nullo mͦ posse ulla
eoꝵ gentili diu̾sitate uariari. Que
sentẽncia cũ refert᷑ addilectionẽ
dei. omĩa flagicia moriunt᷑. Cũ ad
primi. omĩa facinora. Nemo enim
uult corrupi habitaculũ suũ non
gͣ debet corrumpere habitaculũ dei.
Se ipsui seilicet. Et nemo uult sibi
aquoq noceri. nec ipse igct᷑ cuiquã
noeuerit. Sic euersa tirandide cupi¬
ditatis. caritas regnat. iustissimis
legib dilectionis dĩ. & ꝓpter dm̃ sui.¬
tionib figuratis regula huiꝰmodi. itt
tam dui uerset᷑ diligenti considerati¬
one quod legit᷑: donee ad regnũ cari¬
tatis int̾p̃tatio ꝑclucat᷑. Si aut̃ hoc ĩa
ppͥe sonat: nulla putetur figurata
locucio. Si p̃ceptiua locutio.ẽ. aut
flagiciũ aut facinꝰ uetauis. aut uti¬

Expanded text:
uideri. quae cum sit diuersa omnibus genuideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere iustitia, fieri manifestum nullmulta commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, suitionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut uti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eas hab̃e flagiciũ. ẽ. Sic enĩ ani¬
madũtendũ. ẽ. In cet̾o quoq usu
rerũ ab. ẽc̃. oportere libidinem:
que ñ solũ ipsa eoꝵ int̾ quõ uiu¬
consuetudine neqͥt̃ abutitur. s etiã
sepe fines eiꝰ egressa foeditatẽ suã
que intra claustra moꝵ suoꝵ sol¬
lemniũ latitabat: Flagiciosissime
rupcione mauifestat. Quicqͥe aut̃¬
congruit consuetudini eoꝵ. cum
quib utta ista degenda uł necessi¬
tate imponit᷑. ł officio suscipit᷑ a
bonis & magnis hominib ad utili
genda e̾um in currunt in docti
alt̾iꝰ consuetudinis nisi auctoritate
repͥmant᷑ flagicia putart uec pos
tib & aliis tẽporib flagiciosũ uideri.
Quia uarietate in numẽrabiliũ con¬
suetudinũ cõmoti quidẽ dormitan¬
tes ut ita dicã qͥ neq alto somno stul¬
ticie sapiekantur. ne in sapiencie
luce̾ pot̾ant euigilare. putauerũt
uullam. ẽẽ. iusticiã ꝑse ipsã. s unicu¬
iq genti c̃suetudine̾m suã iustã

Expanded text:
n eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivconsuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima eruptione manifestat. congruit consuetudini eorum cum quibus vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utiligenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec posstibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neqtitiae sopiebantur nec in sapientiae luce poterant euigilare, putauerunt nullam esse iustitiam per se ipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam
Abbreviated transcription (Latin):
tis st̃. Quecũq aut̃ de ambiguis distinctio¬
nib diximꝰ : eadẽ obseruanda sũt. ⁊ in ambi¬
gius ꝓuunciacionib. Nam & ipse uisi lec¬
toris uiuia uicient᷑ uicuria aut regulis
fidei corriguit᷑. aute p̾cedentis uł cõ sequẽ¬
tis cõtextione sermonis. aut sine utrũ
hoꝵ ad hibet᷑ ad correctionẽ. nichil omuiꝰ
dubie remanebt̃: ut quolibet modo lector
ꝓnunciau̾it ñ sit in culpa. Hisi enĩ fides
reuocet qua credimꝰ deũ: ñ accusaturũ
adũsus electos suos. & xp̃m ñ cõdempnatu¬
rũ electos suos: Y otest illud sic ꝓuunciari.

Expanded text:
TO III Quaecumque autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem obseruanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. nam et ipsae, nisi lectoris nimia uitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur aut praecedentis uel consequentis contextione, sermonis aut, si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiauerit, non sit in culpa. nisi enim fides reuocet, qua credimus deum non accusaturum aduersus electos suos et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scribit᷑ ut dicamꝰ & d̾s erat u̾bũ deuide
subiuingamꝰ. hoc erat in pͥncipio apud
dm̃. Iila uͦ distinctionis ambiguitas ue¬
uttra parte resistit fid̾i. & ideo textu ipso
seruonis di iudicanda ẽ. ubi ait apłs.
Et quid eligã ignoro. Cõpellor aut̃ ex
duob cõcu piscenciã habẽs dissolu:⁊i ẽẽ.

Expanded text:
scribitur, ut dicamus: Et Deus erat Verbum. Deinde subjungamus: Hoc erat in principio apud Deum. Illa vero distinctionis ambiguitas, neutra parte resistit fidei, et ideo textu ipso sermonis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid eligam ignoro. Compellor autem ex duobus: concupiscentiam habens dissolvi, et
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt amibiguam scripturã: pt̾uno
uidendũ ẽ. ne male distinxerimꝰ aut
ꝓnunciauerimꝰ. Cũ gͦ adhibita inten¬
cio incertũ. eẽ. ꝓuiderit: quomodo dis¬
tinguendũ. aut quomodo ꝓnuncian¬
dũ sit: consulat regulã fidei quam
de scripturarũ planiorib locis. ⁊ecełe
auctoritate ꝑcepit. de qua satis egunꝰ
cũ dereb in libro pͥmo loquerem᷑. qd̾
si ambe uł etiã om̃s si plures fueruit
partes ambiguitatis scd̾m fide̾ sonue¬
rint: tectus ipse sermonis ap̃cedentib
& consequentib partib que ambigu¬
itatẽ illã in medio posuert᷑. restat con¬
sulendus. ut uideamꝰ cui uã sententis
de plurib qui se ostendunt ferat suf¬
fragiũ. eãq sibi ꝯtexi patiat᷑. Iã uũc
exempla cõsid̾a. illa heretica distinctio
npͥncipio erat u̾bũ. & u̾bũ erat apud
dm̃. & d̾s erat. ut aliꝰ sensus sit. u̾bũ

Expanded text:
faciunt ambiguam Scripturam, primo faciunt ambiguam Scripturam, primo videndum est ne male distinxerimus, aut pronuntiaverimus. Cum ergo adhibita intentio incertum esse perviderit quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de Scripturarum planioribus locis et Ecclesiae auctoritate percepit; de qua satis egimus, cum de rebus in primo libro loqueremur. Quod si ambae vel etiam omnes, si plures fuerint partes, ambiguitatem secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut videamus cuinam sententiae, de pluribus quae se ostendunt, ferat suffragium, eamque sibi contexi patiatur. 3. Jam nunc exempla considera. Illa haeretica distinctio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius sensus sit, Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
omo timens deũ¬
uoluntatẽ eiꝰ inscripturis
scĩs diligent̃ in quirte & ne
amet certamina pͥetate mansuetus:
p̃munitus etiã sciencia linguarũ. ne
in u̾bis locutionib que igñotis here¬
at. p̃munitus etiã cognicione qua¬
rundam rerũ necessariarũ. neuĩ
naturãue earũ que ꝑꝑt̾ sim ilttudi¬
nẽ ad hibent᷑ ignoret᷑. ad iuuante etiã
codicũ ueritate. qua sollers em̃dati¬
onis diligencia ꝓcurauit: ueniat
ita instructus. ad ambigua scriptu¬
rarũ. discucienda atq soluenda. Ut
autẽ signis ambiguis nou decipiat᷑.
quantũ ꝑ nos instrui potest. fieri
aut̃ potest ue istas uias quas osten¬
dere uolumꝰ. tanꝗͣ. pueriles uł mag¬
nitudine in genii uł maioris illu¬
minationis claritate derideat. s ta¬
men ut ceꝑam dicere quantũ ꝑ nos
instrui ualet qui eo loco animi.ẽ.
ut ꝑnos instrui ualeat: sciat ambi¬
guitatẽ scripture. aut in u̾bis ꝓpͥis. ẽt
ant in translatis. que genera in sedł̃o

Expanded text:
omo timens Deuvoluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturahibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundo
Abbreviated transcription (Latin):
rei pocus habeat cõcupiseentiã multo
eiũ magis optimũ inqͥd̃. Cur gͦ eduob
cõpellit᷑. quia .ẽ. manendi necessitas. ꝙ
ita sub iecit manere in carne necessa¬
riũ ꝑpt̾ uos. Ubi aitt̃ neq p̾scripto fi¬
dei. neq ipsius sermonis textu aingͣui¬
tas explicari potest: nicħ ob.ẽ. sed̾m¬
e quãlibet earũ que ostendiuit᷑ sentenci¬
am distinguere uelitti .ẽ. illa ad chorĩ¬

Expanded text:
potius habeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. cur ergo e duobus ©ompeUitur? quia est manendi necessitas, quam ita subiecit: manere ia carne necessarium propter uos. ubi autem neque praescripto fidei neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere. ueluti
Abbreviated transcription (Latin):
um rerũ doctior. uł curiosior. ẽẽ posse
Dicit enĩ ciuitatẽ nescioquã. non enim
nomen recolo. locasse apud tres artificeᷤ
terua simulacra musarũ qͦd in templo
apollinis donũ poneret ut quisqͥs arti¬
ficũ pulchriorã formasset. ab illo potis¬
simum electa emeret: ita contigisse ut
oꝑasua illi quot artifices eque pulchra
ex plicarent. & placuisse ciuitati om̃s no¬
uem. atq om̃s esse emptas. ut in apollu
templo dedicarent᷑. Quib postea diẽ he¬
siodũ poetã: imposuisse uocabula. Non
rrego iupit̾ nouẽ musas genute: s cres
abri tuas ereauer̃t. Ireĩ autẽ non ꝓpc̃¬
ea ila enliteas locauerat. quia in somp facti suite.: & inimitta uerut̃t glan

Expanded text:
um rerum doctior uel curiosior esse possit. um rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea il
Abbreviated transcription (Latin):
figuras aperuit. ⁊ decẽ chorda¬
rum psalt̾iũ. ñ inportune in¬
terdoctos querit᷑ utrũ habeat
aliꝙͦ musice legẽ quẽ ad tantũ
neruoꝵ numẽroꝵ cogat. an
uͦ si non habet eo ipso magissa
crate accipiendus sit ipse numerus: uł
ꝓpt̾ decalolũ legis. De quo idem numero
siquerat᷑ non nisi ad creatorẽ creatur̃as
sum denarium. Et ille numerus edifica¬
tiouis tẽpli qui cõmemorat᷑ in euange¬
lio. quadraguta scilicet ⁊ sex annoꝵ.
nescid quid musicum sonat. & relatus
ad fabric̃ã dñici corporis ꝓpt̾ qũã tẽpli
mentio facta .ẽ. cogit non nullos here¬
ticos confiteri fililũi dei. non falso sed
uero & humand corpore indutũ. Et¬
cis in scĩs seripturis honorabilit̾ posi¬
ta in uenimus. Non enĩ audiendi sũt
efrores gentilũi suꝑsticionũ: qui no¬
uem musas iouis & mercurii filias
esse finxerunt. Refellit eos uarro.
quo nescio utrũ apud eos quiscͦ tali¬

Expanded text:
figuras aperuit: et decem chordafiguras aperuit: et decem chordarum psalterium , non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum legis, de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque sum denarium. Et ille numerus aedificationis templi qui commemoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat; et relatus ad fabricam Dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei non falso sed vero et humano corpore indutum. Itcis in sanctis Scripturis honorabiliter posita invenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui novem Musas, et Jovis et Memoriae filias esse finxerunt. Refellit eos Varro: quo nescio utrum apud eos quisquam tali
Abbreviated transcription (Latin):
lias. hoc ipse dñs monet. qui tan¬
quã testimoniũ. habens ex lege &
ꝓphetis: medius in ter illos in mon¬
te trib discipłis uidentib atq
stupentib claruit. Deinde itła
queritur. quomͦdo quinquage¬
rus deqͥdragenario numero
existat. qui non mediocrtt̃ in
nr̃a religione sacratus. ẽ ꝓpt̾
pentecosten: & quomͦ terductꝰ
ꝓpt̾ tͥa tempora. aute legẽ. sub
lege. sub gr̃ã. uł ꝓpt̾ nom̃ patͥs
& filii & sp̃s scĩ: ad iuincta emi¬
nenciꝰ ipsa tͥnitate. ad purgatiᷤᷤ
quos recia post resurrectionẽ
dni indexterã partẽ missa cepe¬
runt. Ita multis aliis atq aliis
numeroꝵ formis quedã simili¬
tudine̾ in scĩs libris secreta po¬
nunt᷑: que ꝓpt̾ numeroꝵ inpe¬
riciã legentib clausa sunt.
Non pauca etiã claudit atq ob¬
tegte: non nullarũ rerũ musi¬
carũ ignorantia. Nam ⁊ de psalte¬
rii ⁊ eytare differentia: quidã
non in concinne aliqͣs rerum

Expanded text:
lias, hoc ipse dominus monet, qui tamlias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et prophetis medius inter illos in monte tribus discipulis uidentibus atque stupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquagenarius de quadragenario numero exsistat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter pentecosten; quomodo ter ductus propter tria tempora ante legem, sub lege, sub gratia, uel propter nomen patris et filii et spnentius ipsa Trinitate, ad purgatissiquos retia post resurrectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia, quidam non inconcione aliquas rerum