comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iom̃em qui uocat nom̃ meũ. In gła mea cre¬
I aui eũ formaui eũ ⁊i feci eũ. Educ foras
Ipopłm cȩcũ. ⁊ oculos habentẽ: surdum &
Iaures ei sunt. Om̃s gentes congregatȩ suił
Isimul: ⁊ collectȩ sunt tribus. Quis in uob¬
Ianñtiauit istud: & quȩ prima sunt audire¬
I nos faciet: & dent testes eorũ ⁊ iustificent᷑:
I & audiant ⁊ dicant. Uere uos testes mei¬
I dicit dñs: & seruus m̃s quẽ el egi: ut sciatis

Expanded text:
eam creavi eum, et formavi eum, et feci eum. Educ foras populum caecum, et oculos habentem: surdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus. Quis in vobis annuntiabit istud, et quae prima sunt, audire nos faciet? dent testes eorum, et justificentur: et audiant, et dicant: Vere vos testes mei, dicit Dominus, et servus meus
Abbreviated transcription (Latin):
Tamim¬
peritus
scriptor
est: quin
lectorẽ
inueniat
similẽ
bellas reuoluentiũ: quã platonis libros. In
altero enĩ ludus & oblectatio ẽ: in altero
difficultas & sudore mixtus labor. Deuique
timaeũ de mundi armonia. astrorum cursi¬
tullius se ñ intelligere confitetur. Testam̃tũ
aut̃ grunnii corio coctȩ porcelli: decantant
in scolis pueorũ agmina chachinantium.
Igitur ⁊ nr̃ luscuis lanuinus fruat᷑ testibus
immo fautorib suis: uincatq multitudine.
quia forsitan uicit ingenio ⁊ michi sufficit
paucorũ testimoniũ. ⁊ amicorũ laude con¬
tentus sum. qui expetendis opusculis meis
amore nr̃i labuntur ⁊ studio scripturarũ.
Ac ñ nullos fore arbitror. qui hoc ipsũ qđ
ad te eustõchiũ sermonẽ facio. obtrectatio¬
ne patere contendant: non considerantes
holdam:annã. ac debborã. uiris tacentib
prophetasse : & in seruitute xp̃i nequaquã
differentiã sexuũ ualere. sed mentiũ. Duo¬
decimꝰ ergo iͣsaiam explanationum liber:

Expanded text:
tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem bellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursTullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan vincit ingenio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam ac Debboram, viris tacentibus, prophetasse: et in servitute Christi nequaquam differentiam sexuum valere, sed mentium. Duodecimus ergo in Isaiam explanationum liber
Abbreviated transcription (Latin):
rabit ⁊ ñ curret. donec ponat in terra
iudiciũ. & est sensus. Nullũ uultus
tristicia de terrebit. nec festinabit ad
poenã : qui iudicii ueritatẽ ultimo tem¬
pore reseruabit. Quodq sequit᷑ &e legem
illiꝰ insulȩ expectabunt. manifestius po¬
suere laex: in nomine eius gentes spera¬
bunt. Quȩ in scripturis appellantur
insulȩ : quia ex om̃i parte ꝑsecutorum
in cursionib patent. Legem aut̃ eius. ñ¬
quȩ ꝑ moysen data ẽ : sed euangłm sentia¬
mus. De syon enĩ egrediet᷑ lex: ⁊ uerbũ
dñi de ierłm. De qua lege. ⁊ ieremias ua¬
ticinatur. Ecce dies ueniunt dicit dñs.
& ponam testam̃tũ nouũ. non iuxta tes¬
tam̃tum qͦd olim pepigi cum patrib eo¬
rum. Haec dicit dñs ds̃. creans cȩlos ce
extendens eos. firmans t̾ram ⁊ quȩ̃ germi¬
nantur ex ea. dans flatum popło qui ẽ.¬

Expanded text:
rabit, et non curret, donec ponat in terra rabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, nper Moysen data est, sed Evangelium sentiamus: De Sion enim egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem . De qua lege et Jeremias vaticinatur: Ecce dies veniunt, dicit Dominus: et ponam testamentum novum, non juxta testamentum, quod olim pepigi cum patribus eorum . Haec dicit Dominus Deus: Creans coelos, et extendens eos: firmans terram, et quae germinantur ex ea: dans flatum populo qui e
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quȩ suꝑ uidȩis ⁊ nationib in sup¬
dictis opuculis disseruimꝰ. Sed cũ ue¬
ritate omĩa iudicabit. nequa qͦm metu¬
ens scribas ⁊ pharisȩos: quos confident̃
hipochritas appellabat. Quod autẽ
sequit᷑ splendebit ⁊ ñ conteret᷑. donec
ponat suꝑ t̾ram uidiciũ. matheus e¬
uangelista ñ posuit: siue int̾ udiciũ
⁊ iudiciũ media scriporis errore subla¬
ta sunt. Significat aut̃ qͦd resurgens
amortuis cunctos illuminauerit. nec
morte contritus sit. donec poneret
suꝑ tr̃am iudiciũ: qui loquebatur in
euangelio. In uidiciũ ego ueni in mun¬
dũ istũ. ut ñ uidentes uideant: & ui
dentes cȩci fiant. Pro quo interp̃tati
sumꝰ non erit tristis neq turbulentus.
seu equalitatẽ uultus om̃i tempore con¬
seruabit. Quod falso de sõcrate philo¬
sophi gloriant᷑: nunquã eũ plus solito
nec tristem fuisse nec lȩcũ.ꝓ quo aqͥ¬
la ⁊ theodotio interp̃tati st̃. non obscu¬

Expanded text:
tur quae super Judaeis et nationibus in suptur quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntdentes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscu
Abbreviated transcription (Latin):
atq mansuetus. & ñ accipiet ꝑsonam
inuidicio. siue ñ leuabit: sub auditur
in altã uocẽ suã: uł iuxta simmachũ
ñ decipiet᷑: oñs insidias diaboli intel¬
ligens. Aut scđm lxxx. ñ relinquet po¬
pulũ scilicet uidȩorũ: uocans eum ad
pęnitentiã. Nec audiet᷑ foris uex eius:
Neq enĩ extra galilȩã atq iud ẽam
in aluis gentib euangłm p̃dicauit. Qđ
si legimꝰ fuisse eũ in terminis tẏri &
siddonis siue confinio cȩsariȩ philippi
quȩ nunc uocat᷑ paneas : tam̃ sciendũ
non eẽ. scriptũ quod ipsas ingressus
sit ciuitates. Calanũ quassatũ siue
confractũ ñ cõnteret. cunctis enĩ pla¬
cabilis erit: ⁊ ueniã dabit peccatorib
dicens admulierẽ. Confide filia : dimit¬
tunt᷑ tibi peccata. Et linũ fumigans. si¬
ue ut cȩceri transtuler̃. õbscurũ atque
tenebrosũ non excinguet. Qui uicini e¬
rant extint̾ioni: dñi clem̃tia seruabun¬

Expanded text:
atque mansuetus; et non accipiet personam atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentibus Evangelium praedicavit. Quod si legimus fuisse eum in terminis Tyri et Sidonis , sive in confinio Caesareae Philippi, quae nunc vocatur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servaban
Abbreviated transcription (Latin):
migans ñ extinguet. Sed inueritate
Itur: donec ponat suꝑ t̾ram iudiciũ. &e
in nomine eius gentes sꝑabunt. La cob
⁊ isrł in p̃senti capitulo ñ habent᷑: quod
nec matheus euangelista posuit. secutus
hebraicã ueritatẽ. Hoc dicimꝰ in suggil¬
lationẽ eorũ qui nr̃a contemnunt. De qͦ
interim notandũ. qͦd ubi de apłorum
scribit̾ choro: ⁊ iacob ⁊ isrł semen appel.¬
lentur abrahã. Quib quasi hominib ac
seruis consequent̃ dicit᷑. noli timere uer¬
mis ia cob⁊ paruulus numero isrł. Ubi
rael legit᷑. Ecce seruus nĩs suscipiã eũ.
tantes in tenebris. Nec mirũ si seruus
auit se formã serui accipiens. ⁊ babitu
inuentꝰ ut homo. In quo complacuit si¬
bi anima dĩ: cernens in illo om̃s eẽ. uir¬
tutes immo ipsũ eẽ. dĩ uirtutẽ atque
sapientiã. Dedi inquit spm̃ meũ suꝑ
eũ: qui descendit inspeciẽ columbae.
ludiciũ gentib ꝓferet: quod antea
nesciebant. Nonͣ clamabit: erit mitis

Expanded text:
migans non extinguet, sed cum ueritate getur, donec ponat in terra iudicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, et Jacob et Israel, et semen appellantur Abraham: quibus quasi hominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere vermis Jacobrael legitur: Ecce servus meus, suscipiam eum; tantes in tenebris. Nec mirum si servus avit se, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo . In quo complacuit sibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae. Judicium gentibus proferet, quod antea nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis
Abbreviated transcription (Latin):
Imones ur̃os. Primꝰ ad syon dicit ecce ad¬
sũ: ⁊ ierłm euangelistã dabo. Et uidi
& ñ erat neq ex istis quisquã qui iniret
consiliũ: ⁊ interrogatꝰ responderet uer¬
bũ. Ecce om̃s iniusti. ⁊ uana opa eorũ:
uentus & inane simulachir eorũ. LxX¬
& qui ab ortu solis: uocabunt᷑ nomine meo
Ueniant principes sicut lutũ figuli: ⁊ sic̃
bus nullus ẽ: ⁊ de simulachris non erat
÷qui anñtiaret. & si in terrogauero eos un¬
de estis ñ respondebunt m : sunt enĩ fac¬
tores ur̃i ⁊ frustra seducunt uos. Adhuc
contra idola loquit᷑: ⁊ eos qui post aduen¬
tũ xp̃i ea relinquere noluer̃. Illisque ꝑ¬
manentib in errore: ipse ab aquilone sus¬
citasse se dicit popłm nationũ. Ab aqui¬
lone enĩexardescent mala suꝑ om̃s habr¬
tatores terrȩ. & ad ieremiã dicit᷑. Quid

Expanded text:
rimus ad Sion dicet ecce adsunt et Hierusalem evangelistam dabo et vidi et non erat neque ex istis quisquam qui iniret consilium et interrogatus responderet verbum ecce omnes iniusti et vana opera eorum ventus et inane simulacra eorum eccet qui ab ortu solis: vocabuntur nomine meo. Veniant principes et sicut lutum figuli: et sicut bus nullus est, et de simulacris ipsorum non erat qui annuntiaret: et si interrogavero eos, unde estis, non respondebunt mihi: sunt enim factores vestri, et frustra seducunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habtatores terrae. Et ad Jeremiam di
Abbreviated transcription (Latin):
ut iniunctũ in isaiam opus. te orante: ixp̃o
miserante ꝑficiam. lam enĩ tercius decimꝰ
explanationũ liber cũditur: qui necdum
p̾uenit ad calcem. ⁊ interim donec mise¬
ricors ⁊ miserator dñs. paciens ⁊ multarỹ
miserationũ reddat pristinã sanitatem.
hanc p̃fatiunculã tumultuario sermone
dictaui. ut quȩ habentur in scedulis
describant᷑.⁊ plena emendatio lectoris
iudicio reseruetur. Borate caeli¬

Expanded text:
ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo miserante perficiam. Jam enim tertius decimus Explanationum liber cuditur, qui necdum pervenit ad calcem. Et interim donec misericors et miserator Dominus, patiens et multarum miserationum , reddat pristinam sanitatem, hanc Praefatiunculam tumultuario sermone dictavi; ut quae habentur, in schedulis describantur; et plena emendatio lectoris judicio reservetur. Cap. XL
Abbreviated transcription (Latin):
casus oppͥ-¬
munt na¬
uigantes.
Si uehem̃¬
tior flaue¬
rit uentus :
tempestas formidini est. Si aura mode¬
ratior summa iacentis elem̃ti terga cris.¬
pauerit: piratarũ insidias ꝑtremͥscunt.
Atq ita fit. ut fragili animȩ ligno credi-¬
te. aut metuant periculũ : aut sustine¬
ant. Quorũ utrunq altero grauius ẽ. uł
mortẽ timere ꝑpetuo: uł quã timueris
sustinere. hoc mͥ in isaiȩ pelago nauigan¬
ti accidere uideo. Dum enĩ in offensõ
cursu uela tenduntur. & securis nautarũ
manib sulcans ȩquoris campos carina
delabitur: subito languoris curbo con¬
surgens. tantis undarũ molib.⁊ colliso¬
rum int̾ se fluctuũ fragore resonante.
pauida amicorũ corda ꝑ terruit: ut dice¬
re cogerentur. magister saluos nos fac
perimus. Quã obrem eustochium in toto
orbe terrarũ. unicũ nobilitatis ⁊ uirgi¬
nitatis exemplũ. non sileant oculi tui.
clamaq incorde abba pat̃. ⁊ cũ psalmis¬
ta loquere exurge ut quid dormis dñe:

Expanded text:
casus opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius est, vel mortem timere perpetuo, vel quam timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabitur, subitus languoris turbo consurgens, tantis undarum molibus et collisorum inter se fluctuum fragore resonante, pavida amicorum corda perterruit, ut dicere cogerentur: Magister, salvos nos fac, perimus . Quamobrem, Eustochium, in toto orbe terrarum unicum nobilitatis et virginitatis exemplum, non sileat pupilla oculi tui; clamaque in corde: Abba pater . Et cum Psalmista loquere: Exsurge, ut quid dormis, Domine ?
Abbreviated transcription (Latin):
cęlestia. ⁊ aduersariȩ potestates dicunt᷑
esse cęlestes. quȩ int̾ cęlũ t̾ramq discur¬
runt. uł certe induit᷑ cęlũ tenebris qͣꝵ¬
do obtexitur nubib luxta illud quod
scriptũ est qui operit cęlũ nubib ⁊ dat
terrę pluuiã. & in cõminatione siccita¬
tis loquit᷑ ds̃. Ponam cęlũ aeneũ ⁊ t̾ram
ferreã. Non qͦd elem̃torũ natura mute¬
tur : sed qͦd ꝑ aes ⁊ ferrũ penarũ mag¬
nitudo monstrata sit. Aint philosophi
non amplius decẽ stadus a derra nubes
sustolli: ⁊ solis splendore abscondi.
Ergo ñ cęlũ sacco obuoluit᷑: sed int̾cluso
cȩli lumine. aer qui subt̃ est nubis tene¬
bris obscurat᷑. Possumꝰ cȩlos obuolutos
tenebris. ⁊ sacco oꝑtos sic interp̃tari: ut
dicamꝰ om̃s esse sub peccato. ⁊ scõs quoq
indige̾re miscđia dĩ.¬

Expanded text:
elestia; et adversariae potestates dicuntur esse coelestes, quae inter coelum terramque discurrunt. Vel certe induitur coelum tenebris, quando obtexitur nubibus. Juxta illud quod scriptum est: Qui operit coelum nubibus, et dat terrae pluviam . Et in comminatione siccitatis loquitur Deus: Ponam coelum aeneum, et terram ferream . Non quod elementorum natura mutetur, sed quod per aes et ferrum poenarum magnitudo monstrata sit. Aiunt philosophi, non amplius decem stadiis a terra nubessustolli, et solis splendorem abscondere. Ergo non coelum sacco obvolvitur, sed intercluso coeli lumine aer qui subter est, nubis tenebris obscuratur. Possumus coelos obvolutos tenebris, et sacco opertos, sic interpretari, ut dicamus omnes esse sub peccato, et sanctos quoque indigere misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
bibas aquas fluminũ : Pisces quoq sa¬
gina missa in mare computrescent: qui
ab onis piscib fuerint separati. Quodq
sequitur induam cȩlũ tenebris. ⁊ qͣsi
ciliciũ erit oꝑimentũ eius: uł om̃e qđ
supra nos ẽ. intelligamꝰ cęlũ. sicut uo

Expanded text:
bibas aquas fluminum ? Pisces quoque, sabibas aquas fluminum ? Pisces quoque, sagena missa in mari, computrescent, qui a bonis piscibus fuerint separati. Quodque sequitur: Induam coelum tenebris, et quasi cilicium erit operimentum ejus, vel omne quod supra nos est, intelligamus coelum,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ꝑuum popło suo. iordanis fluenta
siccauit. ⁊ arescentib in egypto fluuiis.
pisces uertit in putredinẽ. ⁊ qui trib
diebus in egipto tenebras fecit eẽ pal¬
pabiles. ita ut cęlũ quasi sacco oꝑtum
iuderetur ⁊ tenebris: utiq potuerit
& popłm suũ de periculo liberare. Siue
quia supra dixerat ueni ⁊ ñ erat homo.
sumꝰ dicere. qđ qui tantorũ signorum
patrator ẽ. & cęlũ terrasq ⁊ maria suo
facit seruire nutui. letiã ipse crucem
euadere potuerit dicens in euangelio.
An putas quia ñ possũ rogare patrẽ
meũ. ut ex biberet modo michi plusꝗ
duodecim legiones angelorũ: Iuxta
anagogen ad increpationẽ dñi deser¬
tũ facit mare : quando om̃ĩs huiꝰ scłi
a maritudo siccatur. ⁊ flumina deso¬
lantur. De quib sp̃ualis draco dice¬
bat in egipto. Mea sunt flumina. &
ego feci ea. De quib in alio loco legi¬
mus. Quid tibi ẽ. ce iuȩ egiptiorũ ut

Expanded text:
fecit pervium populo suo , Jordanis fluenta fecit pervium populo suo , Jordanis fluenta siccavit, et arescentibus in Aegypto fluviis, pisces vertit in putredinem . Et qui tribus diebus in Aegypto tenebras fecit esse palpabiles, ita ut coelum quasi sacco opertum videretur et tenebris: utique potuerit et populum suum de periculo liberare. Sive quia supra dixerat: Veni, et non erat homo: sumus dicere, quod qui tantorum signorum patrator est, et coelum terrasque, et maria suo facit servire nutui, etiam ipse crucem evadere potuerit, dicens in Evangelio: An putatis quia non possum rogare Patrem meum, ut exhiberet mihi modo plusquam duodecim legiones Angelorum ? Juxta anagogen, ad increpationem Domini desertum fit mare, quando omnis hujus saeculi amaritudo siccatur, et flumina desolantur, de quibus spiritualis draco dicebat in Aegypto: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de quibus in alio loco legimus: Quid tibi est et viae Assyriorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulus m̃s uocẽ meã. Clamaui. ⁊ dixi qui
eis sum locutus. Neq speciem dĩ uidis¬
tis. neq uocẽ illius audistis: quia ñ ha¬
betis sermonẽ eius manentẽ in uobis.¬
Nunqͥd adbreuiata ⁊ paruula facta ÷
manus mea. ut ñ possim redimere : Aut
non ẽ. in me uirtus ad liberandũ: Eoce
increpatione mea desertũ faciam ma¬
re: ponam flumina in siccũ. Computres¬
cent pisces sine aqua: ⁊ morientur in siti
Induam cęlos tenebris: & saccũ ponam
operimentum eorum. Septuaginta.¬
U unqͥd ñ potest manus mea liberare.
aut ñ p̃ualet ut eruat : Ecce cõminati¬
one mea desertũ faciam mare : ⁊ ponã
flumina desertũ. ⁊ arefient pisces eoꝵ:¬
eo qͦd non sit aqua : ⁊ morientur in siti.
Et induam cęlũ tenebris: ⁊ quasi ciliciũ
operim̃tum eius. Aduersum eos qui pu¬
tabant dm̃ non potuisse liberare popłm
suũ de captiuitate. ponit rationẽ ⁊ ex¬
empla plenissima : qđ qui mare rubrũ

Expanded text:
pulus meus vocem meam. Clamavi, et dixi: Quipulus meus vocem meam. Clamavi, et dixi: Quilio sum locutus: Neque speciem Dei vidistis, neque vocem illius audistis, quia non habetis sermonem ejus manentem in vobisnumquid adbreuiata et paruula facta est manus mea, ut non possim redimere? aut non est in me uirtus ad liberandum? seatione mea desertum faciam mare, ponam flumina in siccum: computrescent pisces sine aqua, et morientur in siti. Induam coelos tenebris, et saccum ponam operimentum eorum. Dominmquid non potest manus mea liberare, aut non praevalet ut erunt? Ecce comminatione mea desertum faciam mare, et ponam flumina deserta, et arescent pisces eoeo quod non sit aqua, et morientur in siti. Et induam coelum tenebris, et quasi cilicium ponam ponam operimentum ejus. Adversum eos qui putabant Dominum non potuisse liberare populum suum de captivitate, ponit rationem et exempla plenissima. Quod qui mare Rubrum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco .lxx. interp̃tatione secuti su¬
mus: quia ñ multo ab ebraico distat
in sensu. Cȩterũ ut uerbũ ex uerbo
de hebrȩo transferã: ita apud eos le¬
gitur. Om̃s primates tui migraueruñ
simul: ab arcu ligati sunt. Quã int̃p̃¬
tationẽ: & alii interp̃tes secuti suirt.
Migrauer̃ enĩ om̃s hereticoꝵ pͥncipes
sitione concordes. & ligati st̃ ab arcui.
in psalmo scriptũ. ẽ. Ecce peccatores
intender̃ arcũ. parauer̃ sagatas in pha¬
retrac: ut sagittent in obscuro rectos cor¬
de. & mittant ignita diaboli iacula:
quȩ uulnerent parit̃ & ligent. Ideoq
dure ligati st̃ quia obturauer̃ aures
suas sic̃ aspides surde & obturantes
aures suas. quȩ ñ exaudient uocem in¬
cantantiũ & uenefici incantantis. Ob¬

Expanded text:
o Septuaginta interpretationem secuti sumus, quia non multum ab Hebraico distat in sensu. Caeterum ut verbum ex verbo de Hebraeo transferam, ita apud eos legitur: Omnes primates tui migraverunt simul, ab arcu ligati sunt: quam editionem, et alii interpretes secuti sunt. Migraverunt enim omnes haereticorum principes situ concordes, et ligati sunt ab arcu, de quo in Psalmo scriptum est: Ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde , et mittant ignita diaboli jacula quae vulnerent pariter, et ligent. Ideoque dure ligati sunt, quia obturaverunt aures suas sicut aspides surdae, et obturantes aures, quae non exaudient voces incantantiu
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eos intelligi potest. qui tra¬
dentes se otio atq desidiȩ ꝓpria salu¬
te contenti sunt. nec pęnitentib atq
conuersis porrigunt manũ. Qm̃ hȩc
dic̃ dñs ad me. Adhuc in uno anno qͣsi
in anno mercennarii: & auferetur om̃is
gła cȩdar. & reliquiȩ numeri sagita¬
rioꝵ fortiũ. De filiis cedar inminuen¬
tur : dñs enĩ ds̃ isrł locutus. ẽ. Id eo uo
bis dico ut occurratis cũ aqua & panib
fugcentib de saltu & arabia: qͣ dñs
hȩc futura pollicitus. ẽ. Sic̃ annꝰ mer¬
cennarii cito p̃terit qͥ cotidie nichil
aliud nisi mercedensui laboris expec¬
tat. uł certe semꝑ in opere ẽ. ac la¬
bore. ut mercedẽ laboris accipiat:
sic om̃is gła cędar qͦd interp̃tatur
tenebrȩ. de quo & in psalmis legimꝰ ha¬
bitaui cũ habitantib cędar. uelocit᷑
auferet᷑. & om̃is sagittdeiorũ id est di-¬
uersorũ dogmatũ numerus. qͥ constitu¬

Expanded text:
adversus eos intelligi potest, qui traadversus eos intelligi potest, qui tradentes se otio atque desidiae, propria salute contenti sunt, nec poenitentibus atque conversis porrigunt manum. Quoniam haec dicit Dominus ad me adhuc in uno anno quasi in anno mercennarii et auferetur omnis gloria Cedar et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis Cedar inminuentur Dominus enim Deus Israhel locutus est onubis dico, ut occurratis cum aqua et panibus, fugientibus de saltu et Arabia: quia Dominus haec futura pollicitus est. Sicut annus mercenarii cito praeterit, qui quotidie nihil aliud nisi mercedem sui laboris exspectat, vel certe semper in opere est ac labore, ut mercedem laboris accipiat: sic omnis gloria Cedar, quod interpretatur tenebrae, de quo et in Psalmo legimus: Habitavi cum habitantibus Cedar , velociter auferetur, et omnis sagittariorum, id est, diversorum dogmatum numerus, qui constitu
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ fletuũ dño dõ exercituũ in ualle
uisionis: scrutans mitrũ. & magnificꝰ
suꝑ montẽ. Lxx. Proptẽa dixi. Dimit¬
te me. amare flebo. Nolite contende
ut consolemini me. suꝑ contritionem
filiȩ generis mei: quia dies tumultꝰ
aminimo usq ad maximũ : errant suꝑ
montes. & samuel plangebat saul: &
dñs atq saluator flebat ierłm. Obhoc¬
& paulus ait. Nec cũ rursus uenero ad
uos: bumili& me ds̃ m̃s. & lugeam
multos qͥ ante peccauer̃. & ñ egerunt
penitentiã. Unde compacientis affec¬
tui: & ad alios loquit᷑. Quis infirmat᷑
& ego ñ infirmor: Quis scandalitat᷑. &
egõ ñ uror: Igit᷑ & ꝓpħa uidens popłm
quondã uisionis uana tecta conscende
& inclamore uersari. c̃unctosq pͥncipe
eius fugisse. & ligatos esse uinculis pec¬
catoꝵ: erumpit in lacrimas. & abigit
consolantes. & fletu a marissimo se fle¬
re testat᷑. non suꝑ filios sed suꝑ filias
popłi sui: quȩ uirilitatis ꝑdidit dig¬

Expanded text:
 fletuum a Domino Deo exercituum in valle visionis, scrutans murum et magnificus super montem. LXX: Propterea dixi: Dimitte me, amare flebo: nolite contendere, ut consolemini me super contritione filiae generis mei: quia dies tumultusa minimo usque ad maximum: errant super montes. Et Samuel plangebat Saul , et Dominus atque Salvator flebat Jers: Ne cum rursus venero ad vos, humiliet me Deus, et lugeam multos qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam. Unde compatientis affectu et ad alios loquitur: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Igitur et Propheta videns populum quondam visionis vana tecta conscendere, et in clamore versari; cunctosque principes ejus fugisse, et ligatos esse vinculis peccatorum, erumpit in lacrymas, et abigit consolantes, et fletu amarissimo se flere testatur, non super filios, sed super filiam populi sui, quae virilitatis perdidit dig
Abbreviated transcription (Latin):
mũ triticũ meis horreis conderetur.
Quȩ audiui adño exercituũ dõ isrł
esse uentura uniuerso mundo. Hȩc uob̾
qͥ in mundo estis om̃ib nuntiaui. Alii
uero dicunt adhuc suꝑiorem. ẽe. ꝑsonã:
uidelic& dñi saluatoris. Quod ipse loqͥt᷑
ad apłos. Quȩ audiui apatre: anñtia¬
ui uob̾. & quia ꝓhoc in lxx. legit᷑ audi¬
te qͥ relicti estis & doletis : hic mͥ uixta
interp̃tationẽ eorũ sensus uidet᷑. Apłi¬
oth reliquiss&e nob semen. quasi sodoma
quoꝵ reliquias & apłs ad romanos
docet eẽ. saluatas. qͥ relicti estis de po¬
pło iudȩorũ ut saluaremini. & doletis
suꝑ ꝑditionẽ gentis ur̃ȩ. de qua & alib¬
legimus. tristitia est cordi meo. & dolor
continuus ꝓfr̃ib meis qͥ sunt israelitȩ
scđm carnem: hȩc quȩ audiui ad ño
patre uob anñtio quȩ ds̃ isrł uob̾ uen

Expanded text:
mum triticum in meis horreis conderetur, mum triticum in meis horreis conderetur, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel esse ventura universo mundo, haec vobis qui in mundo estis omnibus nuntiavi. Alii vero dicunt adhuc superiorem esse personam, videlicet Domini Salvatoris, quod ipse loquatur ad Apostolos: Quae audivi a patre annuntiavi vobis . Et quia pro hoc in LXX legitur, audite qui relicti estis, et doletis, hic mihi juxta interpretationem eorum sensus videtcituum reliquisset nobis semen, sicut Sodoma quorum reliquias et Apostolus ad Romanos docet esse salvatas : qui relicti estis de populo Judaeorum ut salvaremini; et doletis super perditione gentis vestrae, de qua et aliblegimus: Tristitia est cordi meo, et dolor continuus pro fratribus meis, qui sunt Israelitae secundum carnem : haec quae audivi a Deo Patre, vob
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: ut in scłi istius tenebris quȩ sunt¬
uenit. Hoc quod sequit᷑ se uidisse: si¬
gnificat uenire dñm saluatorẽ sedentẽ
suꝑbigam. & duob equis immo animan¬
tib asino & camelo: unũ currũ iungentẽ.
Qui ascensor bigȩ. desideranti ꝓphȩ. & uer¬
ba eius audire cupienti: respondit & dix̃.
aduentu meo cecidit. qđ humanũ corpꝰ
assumpsi: & pęnitus in consũmatione
mundi eruta. & om̃ia sculptilia eiꝰ con¬
& manufacta interp̃tati st̃: significan¬
tes scripturã hereticoꝵ uariosq erro¬
res hereseon. qui fabricatores st̃ idoloꝵ.
& adorant quȩ de suo corde confixeruñ.
Quodq sequit᷑ ex ꝑsona ꝓpħȩ dicentis.
Tritura mea & filii areȩ meȩ quȩ audi¬
ui adño exercituũ dõ isrł annuntiaui
uobis. luxta ebraicũ: bunc habet sen
sũ. O popłi qui condendus es in horrea
mea. quẽ id circo triui in areis angus¬
tis. ut paleas ab eo excuterẽ: & purissi¬

Expanded text:
tum, ut in saeculi istius tenebris quae venttum, ut in saeculi istius tenebris quae ventvenit, hoc quod sequitur, se vidisse significans, venire Dominum Salvatorem sedentem super bigam, et duobus equis, immo animantibus, asino et camelo unum currum jungentem. Qui ascensor bigae desideranti Prophetae, et verba ejus audire cupienti, respondit et dixitadventu meo cecidit, quo humanum corpus assumpsi, et penitus in consummatione mundi ruitura est. Et omnia sculptilia ejus cont manufacta interpretati sunt, significantes Scripturam haereticorum variosque errores haerese ωn, qui fabricatores sunt idolorum, et adorant quae de suo corde finxerunt. Quodque sequitur ex persona Prophetae dicentis: Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis, juxta Hebraicum hunsum: O popule, qui condendus es in horrea mea, quem idcirco trivi in variis angustiis, ut paleas ab eo excuterem, et purissi
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ cernere quȩ uentura sunt. Qđ
quidẽ & leoni poterit coaptari : qui ab
ia cob & balaam sub xp̃i mysterio nomi¬
natur. Suꝑ specula dñi egosũ stans
iugit̾ ꝑdiem: & suꝑ custodiã meam ego
sum stans totis noctibus. Ecce iste ue¬
nit ascensor uirbige equitũ. & respon¬
dit: & dixit. Cecidit babylon: & om̃ia
sculptilia deorũ eius contrita sunt
in terra. Tritura mea & filii areȩ meę
quȩ audiui adño exercituũ deo isrł
annuntiaui uobis. Lxx. Dñs dix̃. Steti
ꝑ totam diem. & supra castra ego steti:
tota nocte. & ecce ipse uenit ascensor
bige. & respondens ait. Cecidit baby¬
lon. & om̃ia simulaera eiꝰ & manu facta:
contrita sunt in terra. Audite qui de:¬
relicti estis: & doletis. Audite quȩ au¬
diui ad ño sabaoth: ds̃ isrł anñtiauit
uobis. Stat ꝓpħa inspecula dñi. &
in illius lumine constitutus: quę uen¬
tura sunt ꝓspicit. Hanc quȩ habet
custodiã. & hoc sibi officium delega¬

Expanded text:
possimus cernere quae ventura sunt. Quod possimus cernere quae ventura sunt. Quod quidem, et leoni poterit coaptari, quia Jacob et Balaam sub Christi mysterio nominatur. Super speculam Domini ego sum, stans jugiter per diem, et super custodiam sum, stans totis noctibus. Ecce iste venit ascensor vir bigae equitum, et respondit, et dixit: Cecidit Babylon, et omnia sculptilia deorum ejus contrita sunt in terram, Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis. LXX: Dominus dixit: Steti per totam diem, et super castra ego steti tota nocte: et ecce ipse venit ascensor bigae, et respondens ait: Cecidit, cecidit Babylon, et omnia simulacra ejus, et manufacta contrita sunt in terra. Audite qui derelicti estis, et doletis: audite quae audivi a Domino Sabaoth, Deus Israel annuntiavit nobis. Stat Propheta in specula Domini, et in illius lumine constitutus quae ventura sint, prospicit. Hancque habet custodiam, et hoc sibi officium delega
Abbreviated transcription (Latin):
ni. & ascensorẽ cameli. & contemplatus
est diligent̃ multo intuitu: & clama¬
÷ me dñs. Uade & pone tibi speculatorẽ:
& qđcunq uideris anñtia. & uidi as¬
:censores equites duos: ascensorem equi.
& ascensorẽ cameli. Audiui auditum
:multũ: & uocaui uriam ad speculam.
lubet᷑ ꝓpħa ponere in corde suo specu¬
latorẽ: & diligentius intueri quȩ uen¬
tura sunt mundo. Uiditq duos eqͥtes:
ascensorẽ asini. & ascensorẽ cameli.
Quos quidã sic interp̃tatus ÷ ut ascenso
duosascensores litterȩ & sp̃s.: ad duo
referunt testam̃ta. Illudq qͦd in hebra¬
ico dicit᷑ ariel. ꝓ quo aquila & simma¬
chus leonẽ &e leenã interp̃tati st̃: nescio
quid uolentes lxx. uriam posuer̃ qđ
quidã lumen dĩ interp̃tari putat. cũ
aliis litteris lum̃ dñi scribat᷑: quod hic
re incorde suo appellari uriam. & per
interp̃tationẽ nominis refert ad xp̃i
intelligentiã : qͦd ipso habitante in nob̃.

Expanded text:
atus atus est diligenter multo intuitu, et clama me Dominus: Vade et pone tibi speculatorem, et quodcumque videris, annuntia. Et vidi ascensores equites duos, ascensorem asini, et ascensorem cameli: audivi auditum multum, et vocavi Uriam ad speculam. Jubetur Propheta ponere in corde suo speculatorem, et diligentius intueri quae ventura sunt mundo: viditque duos equites, ascensorem asini, et ascensorem cameli. Quos quidam sic interpretatus est ut ascensorduos ascensores litterae et spiritus ad duo referunt Testamenta. Illudque quod in Hebraico dicitur ARIE  , pro quo Aquila, et Symmachus leonem et leaenam interpretati sunt, nescio quid volentes LXX οὐρίαν posuerunt, quod quidam lumen Domini interpretari putat, cum aliis litteris lumen Domini, quod hic re in corde suo, appellari Uriam, et per interpretationem nominis refert ad Christi intelligentiam, ut ipso habitante in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
discrepat. Corrip̃it se ꝓpħa. inimo
sub ꝑsona sua aliorũ confitet᷑ errorẽ.
qui sequentes occidentẽ litterã. con¬
tempnunt sp̃m uiuificantẽ. &iniq
fecisse se dicit ut ñ audiret legem sp̃ua¬
lit̾. sed econtrario festinaret dĩ sacram̃¬
ta non cernere: ñec dicere cũ dauid. re¬
uela oculos meos & considerabo mirabilia
de lege tua. Id circo errat cor ei. & iuda¬
ica suꝑsticione impletũ. ñ in caritate dĩ
sed in timore consistit. ut habeat spm̃ ser¬
uirtutis in tuore: &e nequaquã sp̃m ad¬
optionis. in qͦ clamamꝰ abba pat̃. Unde
p̃cipit᷑ ei ut accedat ad m̃sam ciborũ
spũaliũ : comedantq om̃s in ea qͥ illius
sequunt᷑ exemplũ & bibant & ueteri
errore contempto. consurgant insp̃u
qui iacebant in littera. & fiant princi¬
enĩ dix̃ mͥ dñs. Uade & pone speculato¬
rẽ. & quodcũq uiderit anñtiet. Et ui¬
di currũ duorũ equitũ: ascensorẽ asi

Expanded text:
discrepat. Corripit se Propheta, immo discrepat. Corripit se Propheta, immo sub persona sua aliorum confitetur errorem, qui sequentes occidentem litteram, contemnunt spiritum vivificantem; et inique fecisse se dicit, ut non audiret legem spiritualiter: sed econtrario festinaret Dei sacramenta non cernere, nec diceret cum David: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua . Idcirco errat cor ejus, et Judaica superstitione completum, non in charitate Dei, sed in timore consistit, ut habeat spiritum servitutis in timore, et nequaquam spiritum adoptionis, in quo clamamus, Abba pater . Unde praecipitur ei, ut accedat ad mensam ciborum spiritualium, comedantque omnes in ea, qui illius sequuntur exemplum, et bibant: et veteri errore contempto consurgant, in spiritu qui jacebant in littera, et fiant princienim dixit mihi Dominus: Vade et pone speculatorem, et quodcumque viderit annuntiet. Et vidit currum duorum e
Abbreviated transcription (Latin):
festinaui ut uiderem. Trrã cor meũ.
ini quitas inundauit suꝑ me : anima
mea insiftit tuori. Para mensã. come
clipeos. Pre auditu & usione durissi¬
ma quẽ cernebat deserto maris ꝓpħa
uenturã: corruisse & turbatũ esse se
dicit: & ꝓpe modũ caligantib oculis
& stupefacta mente nescisse qͥd cer¬
neret. Illa enĩ babilon. ꝓ qua aquila
&& theodotio tenebras in terp̃tati sunt.
ut significarent mundũ istũ qui in
maligno positus. ẽ. & cuiꝰ pͥncipes sunt
uixtã apłm paulũ rectores tenebra¬
rũ istarũ. quȩ quondã uł ꝓpħȩ uel
dõ amabilis fuit: facta . ẽ. in sua sub¬
uersione mirabilis. Unde ꝓpħȩ p̃ci
saturatꝰ cibo diligentius contemplet̾
quȩ uentura sunt mundo. Dicaturq
ꝑ eũ ad om̃s credentes: ut comedentes
ignita diaboli iacula extinguere.
Hoc iuxta ebraicũ: &e ceptam super
mundũ interp̃tationẽ. Transeamꝰ ad
editionẽ lx̃x: quȩ multũ a suꝑiorib

Expanded text:
festinavi ut non viderem, errat cor meum: festinavi ut non viderem, errat cor meum: iniquitas inundavit super me; anima mea insistit timori. Para mensam, specuclypeos. Prae auditu, et visione durissima quam cernebat de deserto mari Propheta venturam, corruisse et turbatum esse se dicit, et propemodum caligantibus oculis, et stupefacta mente, nescisse quid cerneret. Illa enim Babylon pro qua Aquila, et Theodotio, tenebras interpretati sunt, ut significarent mundum istum, qui in maligno positus est , et cujus principes sunt juxta apostolum Paulum , rectores tenebrarum iso amabilis fuit, facta est in sua subversione mirabilis. Unde Prophetae 3saturatus cibo, diligentius contempletur, quae ventura sint mundo: diciturque per eum ad omnes credentes, ut comedentes ignita diaboli jacula exstinguere. Hoc juxta Hebraicum, et coeptam super mundo interpretationem. Transeamus ad editionem LXX, quae multum a superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
custos qui de nocte. Dix̃ custos. Uenit
mane & nox. Si quęritis querite: conuer¬
Adme clamat de seir. Custodite ꝓpu¬
gnacula. custodio mane & nocte. Si
queris quȩre : & apud me habita. Uer¬
bum hebraicũ. HE LA I. qͦd om̃s inter¬
p̃tati sunt ad me: si uoluerimꝰ legere
heli. in terp̃tat᷑ ds̃ m̃s. uł fortis meus.
Quodq nos diximꝰ clamat uł uocat. id ÷¬
cali scđm ebrei & greci sermonis ambi¬
guitatẽ dici potest. clama uel uoca.
& est sensus. Ds̃ qui est custos m̃s dieac
nocte. me ad pęnitentiã uocat. ut re¬
linquens seir. quod interp̃tat᷑ hispidys
ac pilosus: reuertar & habitẽ apud eũ.
Duma. uł similitudinẽ uł silentium
uocat. Idumea aut̃e : in terrenã uerti

Expanded text:
 de nocte? Dixit custos, venit mane, et nox. Si quaeritis, quaerite: converad me clamat de Seir: Custodite propugnacula, custodio mane et nocte; si quaeris, quaere: et apud me habita. Verbum Hebraicum ELAI  , quod omnes interpretati sunt, ad me, si volueris legere ELI, interpretatur Deus meus, vel fortis meus. Quodque nos diximus, clamat, vel vocat, id cundum Hebraei, et Graeci sermonis ambiguitatem dici potest clama, vel voca; et est sensus: Deus qui est custos meus, die ac nocte me ad poenitentiam vocat, ut relinquens Seir, quod interpretatur hispidas ac pilosus, revertar, et habitem apud eum. Duma vel similitudinem, vel silentium, sonat. Idumaea autem in terren
Abbreviated transcription (Latin):
ra nuntiata ÷ m. Qui incredulus ÷ infide¬
lit̃ agit: & qͥ depopulator est uastat.
Ascende elam. obside mede: om̃em gemi¬
tũ eius cessare feci. Propt̾ea repleti sunt
lumbi mei dolore. Angustia possedit me:
sicut angustia parientis. Lxx. Uisio de¬
serti. Sicut tempestas de deserto transe
at deserto ueniens: de terra horribili
usio dura annuntiata est mͥ. Preuarica
elamitȩ & legati ꝑsarũ ueniunt. Nunc
ingemiscã & consolabor me. Idcirco reple¬
tĩ sunt lumbi mei angustia: dolores ap¬
p̃hender̃ me sicut parturientẽ. Quid
nob̾ uideat᷑ iuxta historiam breuiter
diximꝰ: nc̃ tropologiȩ summa carpamꝰ.
Uisio. uł pondꝰ contra scłi huiꝰ cernitur
mare : & cernit᷑ a ꝓpħa quantis temp¬
tationib mundꝰ hic plenus sit. Quod
autẽ mare appellet᷑ scłm. ut multa p̃te¬
ream: uno testimonio psalmi contentꝰ
sum. Qui descendunt mare in nauib
facientes oꝑationẽ in aquis in ultis: ip¬
si uider̃ oꝑa dm̃i. & miraebilia eiꝰ in pro

Expanded text:
infideliter agit, et qui depopulator est, vastat. Ascende Elam, obside Mede: omnem gemitum ejus cessare feci. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: angustia possedit me, sicut angustia parientis. LXX: Visio deserti maris. Sicut tempestas de deserto transeat, de deserto veniens. De terra horribili visio dura annuntiata est mihi: praevariElamitae, et legati Persarum veniunt: nunc ingemiscam, et consolabor me: idcirco repleti sunt lumbi mei angustia, dolores apprehenderunt me, sicut parturientem. Quid nobis videatur juxta Historiam breviter diximus: nunc tropologiae summa carpamus. Visio, vel pondus contra saeculi hujus cernitur mare: et cernitur a Propheta, quantis tentationibus mundus hic plenus sit. Quod autem mare appelletur saeculum ut multa praeteream uno testimonio Psalmi contentus sum: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationes in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
uersitate prudentior. ẽ: tanto longiꝰ
recedit adño. Quod autẽ dicit uixta
hebraicũ. om̃s qui inuenti st̃ inte. hoc
notare debemꝰ. quod heretici eos quos
deceꝑint inuenisse se dicant: sed in¬
uentio eorũ ꝑdicio. ẽ. Deniq pariter
colligant᷑: & ꝓcul fugiunt. Nec michi
placet illa expositio scđm diuersitatẽ
hereseon. diuersa. eẽ. & spacia fugienti¬
um: cũ scriptura sca dicat: om̃s qͥ ab
hereticis sunt reꝑti. parit̃ colligatos
spargit. Unde de moise dicit᷑. Ap̃pro¬
pinquauit moyses solus ad dñm: cȩteri
uͦ non apppinquabant. Ds̃ enĩ scĩs suis

Expanded text:
rversitate prudentior est, tanto longius rversitate prudentior est, tanto longius recedit a Domino. Quod autem dicit juxta Hebraicum: Omnes inventi sunt in te, hoc notare debemus, quod et haeretici eos quos deceperint, invenisse se dicant: sed inventio eorum, perditio est. Denique pariter colligantur, et procul fugiant. Nec mihi placet illa expositio, secundum diversitatem haereseon diversa esse et spatia fugientium, cum Scriptura sancta dicat : omnes qui ab haereticis sunt reperti pariter colligatos, spargit. Unde de Moyse dicitur , appropinquabat Moyses solus ad Deum, caeteri vero non appropinquabant. Deus enim sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
semine factos ẽẽ. eunuchos: quos in mini¬
sterio nabuchodonosor fuisse ñ dubium
est. Dixitq ezechias. Bonũ uerbũ dñi
qđ locutus ẽ. In quo abhebrȩis rep̃bendit᷑.
cur ñ sit imitatꝰ bonitatẽ moysi qui locu¬
tus ad dñm ẽ. aut dimitte eis hanc noxã.
aut si ñ facis dele me de libro tuo quem
scripsisti. Unde ⁊ apłs paulus anathẽma

Expanded text:
semine, factos esse eunuchos, quos in minisemine, factos esse eunuchos, quos in ministerio Nabuchodonosor fuisse, non dubium est . « Dixitque Ezechias: Bonum verbum Domini, quod locutus est. » In quo ab Hebraeis reprehenditur, cur non sit imitatus bonitatem Moysi qui locutus ad Dominum est: « Aut dimitte eis hanc noxam, aut, si non facis, dele me de libro tuo, quem scripsisti . » Unde
Abbreviated transcription (Latin):
longinqua uener̃ ad me de babylone.
Qđ quanto t̃ra longior sit unde uenerunt:
tanto iste gloriosior ꝓpt̾ quẽ uenerunt.
Et uener̃ inquit ad me. qͥ debuerat dice¬
re uener̃ ad glorificandũ dm̃ ꝓsigni ma¬
gnitudine de babilone: quȩ urbs in to¬
to orbe potentissima .ẽ. Rursusq isaias.
Quid inquit uider̃ in domo tua: Et ille
respondit exparte uerũ qͦd om̃ia uide¬
rint in domo illiꝰ nec fuerit res quã non os¬
tenderit eis in thesauris suis: sed alterum
tacet de quo uerebatur offensã. qͦd osten¬
derit eis cuncta quȩ haberet in potestate
sua. haud dubiũ quin templi suppellec.¬
tilẽ. Propt̃ quȩ isaias dĩ sermone profert
sententiã. Audi uerbũ dñi exercituum.
Ueniet tempus quando omĩa hȩc quȩ in
domo tua sunt iñ tuo sed patrũ tuorũ
labore quȩsita. in babylonẽ transferant᷑.
& de semine tuo fiant eunuchi in aula re
gia. Ex quo hebrei uolunt danielẽ. ana¬
niã. misahel. atariã. qui fuere de regio

Expanded text:
longinqua venerunt ad me, de Babylone: quod quanto terra longior sit unde venerunt, tanto iste gloriosior propter quem venerint. Et venerunt, inquit, ad me; qui debuerat dicere, venerunt ad glorificandum Deum pro signi magnitudine, de Babylone, quae urbs in toto orbe potentissima est. Rursumque Isaias, Quid, inquit, viderunt in domo tua? Et ille respondit ex parte verum, quod omnia viderint in domo illius, nec fuerit res quam non ostenderit eis in thesauris suis. Sed alterum tacet, de quo verebatur offensam, quod ostenderit eis cuncta quae haberet in potestate sua; haud dubium quin et Templi supellectilem. Propter quae Isaias Dei sermone profert sententiam: Audi verbum Domini exercituum: Veniet tempus quando omnia haec quae in domo tua sunt, et non tuo, sed patrum tuorum labore quaesita, in Babylonem transferantur, et de gia. » Ex quo Hebraei volunt Danielem, Ananiam, Misaelem, Azariam, qui fuere de regio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ animalia eius ñ sufficient ad holochaustũ.
Om̃s gentes quasi ñ sint sic sunt corã eo: &
quasi in nichili ⁊ mane reputatȩ sunt ei.
Lxx. Quis mensus ẽ. manu. aquã & cęlũ
palmo ⁊ om̃em t̾ram pugillo: Quis statuit
montes pondere & rupes statera: Quis cog¬
nouit mentẽ dñi. aut quis consiliarius eius
fuit : Quis docuerit eũ cuius acceꝑit con¬
siliũ & extruxit illũ : Uel quis docuit eum
iudiciũ. ⁊uiã intelligentiȩ quis ostendit illi ::

Expanded text:
ient ad holocaustum. Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo, et quasi nihili et inane reputatae sunt ei. LXX: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et omnem terram pugillo? Quis statuit montes pondere, et rupes statera? Quis cognovit mentem Domini: aut quis consiliarius ejus fuit? Quis docuit eum, cujus accepit consilium, et instruxit illum? Vel quis ostendit ei judicium, et viam intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ero eis indm̃. ⁊ dauid in medio eorũ prin¬
ceps. Ego dñs locutus sũ: ⁊ ponã cũ da¬
uid testam̃tũ pacis. In quo considerandũ
qđ post multa tempora dauid gulosis pa¬
storib reprobatis. dnm̃ nr̃m qui est de stir¬
pe dauid suscitaturũ ẽẽ. se dicat. qui con¬
greget agnos & foueat in sinu suo. ⁊ foetus
ouium. siue fetas oues. ipse portet in hume¬
ro suo sic̃ in euangelio legimꝰ quod ouem
errantẽ. & a grege solido remanentẽ. sius
ad caulas humeris reportarit. Possumꝰ
plurimorũ. ⁊ dicunt cũ apło. filioli mei
quositerũ parturio donec xp̃s formetur
in uobis. Hebrȩi asser̃ nec de hac re apud
appellari genere femineo id ÷ Ruhacodsa.
illudq qđ in sexagesimo sexto psalmo di¬
cit᷑. dñs dabit uerbũ euangelizantib uir¬
tute magna. illi sic legunt: dñs dabit uer

Expanded text:
ero eis in Deum, et David in medio eorum prinero eis in Deum, et David in medio eorum princeps. Ego Dominus locutus sum, et ponam cum David testamentum pacis . In quo considerandum quod post multa tempora David, gulosis pastoribus reprobatis, Dominum nostrum, qui est de stirpe David, suscitaturum esse se dicat, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanentem, suis ad caulas humeris reportarit . Possumuplurimorum, et dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis : Hebraei asserunt, nec de hac re apud appellari genere feminino, id est, RUA CODSA . Illudque quod in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa: illi si
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dicit in euangłio. Uenturus ẽ. enĩ filiꝰ
hominis ingła patris sui: ⁊ reddet unicuiq
scđm opussuũ. Sicut pastor gregẽ suũ pas¬
cet. Iste qui postea in maiestate uenturus
est prius formã pastoris accepit: dicens ipse
de se. Ego sum pastor bonus. ⁊ cognosco meaᷤᷤ
& cognoscunt mne meȩ: ⁊ animã meã pono¬
ꝓ ouib meis. De quo. ⁊ in zacharia pater
loquit᷑. ꝑcutiam pastorẽ: ⁊ oues disꝑgen¬
tur. In brachio inquit suo congregabit ag¬
nos. Non tauros ⁊ arietes. ⁊ hyrcos ⁊ gran¬
des õues. quib ꝑ iezechiel cõminatur qđ
lacte uescantur ⁊operiantur lanis. & in¬
firmũ conterant gregẽ: sed agnos ad huc
tenellos. ⁊ rudes in xp̃o infantiȩ qui nup
inbaptismo sunt renati. De quib ipse dñs
loquebatur ad petrũ: pasce agnos meos.
Unde ⁊ in eodẽ iez echiel scriptũ. ẽ. Susci¬
tabo suꝑ eos pastorẽ unũ ⁊ pascet eos ser¬
uus m̃s dauid ⁊ erit pastor eorũ: ⁊ ego dñs

Expanded text:
est enim Filius hominis in gloria Patris sui et reddet unicuique secundum opus suum . Sicut pastor gregem suum pascet. Iste qui postea in majestate venturus est, prius formam pastoris accipit, et dicit ipse de se: Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae, et pono animam meam pro ovibus meis . De quo in Zacharia Pater loquitur: Percutiam pastorem; et oves dispergentur . In brachio, inquit, suo congregabit agnos; non tauros, et arietes, et hircos, et grandes oves, quibus per Ezechiel comminatur, quod lacte vescantur et operiantur lanis, et infirmum conterant gregem, sed agnos adhuc tenellos, et rudis in Christo infantiae, qui nuper in baptismo sunt renati, de quibus ipse Dominus loquebatur ad Petrum: Pasce agnos meos . Unde et in eodem Ezechiele scriptum est: Suscitabo super eos pastorem unum, et pascet eos, servum meum David; et erit pastor eorum, et ego Dominus