comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apostolus: iudicium quidem exuno in condẽpnati¬
onem & magnae caritati eius gratias agentes . Dequa
idem ipsedicit gixtiae praedicator: cõmendat caitem.
suam caritatem dr̃ in nobis. Qm̃cum adhuc peccatores
essemus xps̃ pronobis mortuus .ẽ & nos ueraciter denrã
miseria iudicantes & dm̃caritate quam donauit ipsi
diligentes pieredte que uiuamus: quodiudicium & cari¬
tatem dĩ cumphariscei pre&eriban decimabant
tamen propter elimosinas quas faciebant &iam quaeq
minutissima fructuum suorum &ideo non dabant
elimosinã a se incipientes secum que prius misericor¬
diam facientes. propter quem dilectionis ordinem
dictum est. Diliges proximum tuum tã quã teipsũ.
Cumergo increpass& eos. quod forinsecus selauaban
intus cutem racpina & iniquitate plenierant. am¬
monens quãdam climosinã quam sibi homo deb&
primitus dare interiora mundari Verum tamen

Expanded text:
dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnatidicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem . Et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator: Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est ; ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen,
Abbreviated transcription (Latin):
dandasputant. cum sint inmundi omnes quos non mus¬
dat fides xp̃i. dequa scriptũ est. mundans fide cordaeo¬
rũ. & dicat apostolus. in mundiscutem & infidelibus
nihil est mundum. sed polluta sunt eorũ & mens & consci¬
entia : quomodo ergopharisaeis omnia mundaessent.
sieli mosinasdarent. & fideles non essent: aut quomodo
fideles essent sunxp̃oo credere. atque in eius gratia
noluissent : & tamen uerum est. quod caidierant: Dateeli¬
mosinam. &ecce omnia munda sunt uobis. quienem
uult ordinate dare elimosinam: a se ipsodeb& incipere
& eam sibi primum dare : est enimelimosina opus miseri¬
cordice. uerissime que dictum ẽ miserere anima &uȩ
placens dõ. propter hocrenascimur. ut dõplaceamus cui
merito displic& quod nascendo contraximus: haec est
prima elimosina quam nobis debemus. qm̃ nosipsos mi
seros miserentis dĩ miseri cordiam requisiuimus iustũ
iudicium eius confitentes. quo miseri effectisumus : dequo

Expanded text:
dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum ; et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent? Et tamen verum est quod aemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, qseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Dane quisceleratissimae ui. uunt. nec curant talem
uitã moresque corrigere. et inter ipsa facinora & fla¬
munda sunt uobis : hoc enim quam late pateat non
intellegunt. sed ut intellegant: adtendant quibus dixe¬
rit. Nẽpe in euangelio scriptumest: cum loquer&ur.:
rogauit illum quidam pharisȩus ut prander& apudse
et ingressus recubuit. pharisȩus cutem coepit intrase
reputans dicere quare non bapti zatus e&̃. an te pran¬
dium & ait dns̃ adillum. Nunc uosphariscei quod
deforis ẽ calicis & catini mundatis quod autem intus
est uestrum plenũ est iniquitate & rapina : stulti nor¬
ne quifecit id quod foris est &i amid quod intus ẽ fect
uerum tamen quod super est : Date elimosinam &ec
ce omnia munda sunt uobis. Itane hoc intellecturi suꝰ
ut phariseis non habentibus fidem xp̃i &iam si non in eũ
crediderint nec renati fuerint ex aqua & spũ scõ. munda
sint omnia tantum sielimosinas dederint. sicut istieas

Expanded text:
ane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flaa munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. Et ait Dominus ad illum: Nunc vos, Pharisaei, quod deforis est calicis et catini, mundatis; quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Stulti, nonne qui fecit id quod deforis est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiamsi non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptũ est ad nõ pre paratur : Alio quin si proptea¬
atdictum est non uolentis neque currentis sed miseranis
est dĩ quia exutroq fit id ẽ non uoluntate hominis sed
misericordia dĩ : ut sic dictum accipiamus non uolen¬
tis aeque currentis. sed miseranis est dĩ :

Expanded text:
sicut scriptum est, a Domino praeparatur? Alioquin si proptersicut scriptum est, a Domino praeparatur? Alioquin si propterea dictum est, non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est ex voluntate hominis, et misericordia, ut sic dictum accipiamus: Non volentis
Abbreviated transcription (Latin):
iam fecit. sed ut bonihominessimus quod nunc gratia sia
facit. ut simus in xpõnoua creatura secundum quod dictũ ẽ
Cormundum crea in me ds̃ : Neque enimcor eius quantũ
pertin& ad naturtmcordis humani noniã creauerat dĩ
Item ne quis quam & si non deoperib: deipso glori&ur libe¬
ro uoluntatis arbitrio tam quã ab ipso incipiat meritum
cuitã quã debitum reddatur praemium bene openerti
ipsec libertas audict cundem gratiae prceconẽ dicentẽ
ds̃ est enim quio peratur in uobis. & uelle & openori. probo¬
na uoluntate : & alio loco. Igitur non uolentis neque cur¬
rentis. sed misenantis est dĩ. Cum procul dubio si homo eius
adatis. ẽ ut ratione iã utatur non possit credere sperare
diligere nisi uelit. Necperuenire ad palmam superne
uocationis dĩ nisi uoluntate currerit: Quo modo ergo
uon uolentis neque currentis. nisi quia & ipsa uolun as

Expanded text:
jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit, ut simus in Christo Jesu nova creatura, secundum quod dictum est: Cor mundum crea in me, Deus . Neque enim cor ejus, 264 quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat Deus . Item ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, nisi quia et ipsa voluntas,
Abbreviated transcription (Latin):
& uendito uisi redimat cuius illauox est. siuos filius li¬
beniueit tuncuere liberi eritis . quod antequam ho¬
mini fieriincipiat. quomodo quis quã delibero arbitrio¬
in bono gloriatur opere . qui nondumest liber adope¬
nendumbene nisi se uana superbia inflatus extollat :
quam cohib& apostolus dicens. Onttia salui factiestis ꝑfidẽ
& neipsam sibi saltimfidem sic arrogarent ut non intel¬
lilgerent diuinitus. eẽ donatã: sicut idem a postolus alio
loco sedicit. ut fidelis ess& misericordiam consecutum
hic quoque adiunxit. atq: ait. Et hoc non ex uobis sed di
donum est Non exoperibus quae nos fecimus ueforte
quis extollatur : & ne putarentur fidelib: bona opera de¬
futuro : rursus adiecit Ipsius enimsumus fic mentum ere¬
ati ia x põihũ in operib: bonis. quae prceparauit ds̃ ut in
illis ambulemus. Tunc ergo efficimur bene liberi cum
ds̃ nos fingit id est format & creat. Non ut homines quod

Expanded text:
et vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius liet vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis ? Quod antequam fieri inin bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est , non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uumquid libero uoluntatis arbitrio & hoc absit¬
Nam libero arbitrio maleutens homo & seꝑ di¬
dit & ipsum: sicut enim quise occidit utique uiuendo
se occidit. sed se occidendo non uiuit: n ec seipsum po¬
terit resus citałie cumocciderit : Ita cum libero pecca¬
r& arbitrio. uictore peccato amissum est & liberũ
arbitrium A quo enim quis deuictus est : huic & seruus
addictus .ẽ. paricerte a postoli ista est sententia:
quae cumuera sit : qualis quaes o potest serui ad diti
esse libertas. Nisi quando eum peccare delectat.
Libenaliter enim seruit. quisuidomini uolunta tem
libenter facit : Acperhoc ad peccandũ liber ẽ : qui pec¬
catiseruus est. Vnde adiustum faciendum liber nonerit.
nisi a peccato liberatus esse iustitiae coeperit seruus : Ip¬
sa est ueralibertas propter recti factilicentiam. simul
& pi a seruitus propter pracecepti oboedientiam: sed ad
bensficiđndum ista libestas unde erit homini ad dicto

Expanded text:
Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absitNumquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absitnam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera libertas propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto
Abbreviated transcription (Latin):
& originalibus & propriis tota perierat. ex eius parte
reparata quod angelicae soci&ati ruina illa di abolio
minuerat suppler&ur. Hoc enim promis sum est
resurgentibus scĩs quod erunt aequales angelis dĩ Ita
superna hieru salem mater nr̃a ciuitas dĩ nulla ciuiũ
numerositate ficudabitur. aut uberiore &iam copia
fortasse regnabitur. Nequȩ enimnu merum. aut scõni
hominum. aut inmundorum dae monum nouimus.
inquorum locum succedentes filii scaẽ matris quaes tere¬
lis apparebat interris. in ea pace de quã illi ceciderum
sine ullo temporis termino permanebunt. sed illorũ
ciuium numerus. siue qui est. siue qui futurus est . in
contemplatione ẽ. eius artificis. qui uocat ea quae
et pondere cuncta disponit. Verumhaec parsgens
ris humani cuiliberationem ds̃ regnumq: promitta
a& ernumnumquid meritis operum suorum re¬
parariposset absit. quid enimboni operaratus
perditus nisiquantum fuerit a perditione repara

Expanded text:
et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae et pondere cuncta disponit ris humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus?
Abbreviated transcription (Latin):
Aogelisigitur aliquibus impia suꝑbia deserentib dm̃
& in huius aeris imam caliginem desuperna caelesti
habitatione deiectis. residuus numerus angelorum
in aderna cum dõ beatitudine & scĩtate permansit
Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato c&eri
propagatpsunt ut eossicut homines originalem alum
ob noxia successionis uinculis obligar&. atque uniuer¬
sos traher& ad debitas poenas. sed eo qui diabolus factus ẽ.
cum sociis impi&atis elato. & ipsa cum eis elatione pros¬
trata: c&cripia oboedientia dõ cohȩserunt. accipien¬
tes&iam quod illi non habuerunt certamscientiam.
qua essent desua sempiterna as numquam casura stabili
atque moderrtoridõ ut qnm̃ non tota multitudo an¬
gelorum dm̃ deserendo perierat. ea quae perierat in ꝑ¬
p&ua perditione remaner&. Quae cautem cum dõ de¬
serente illaper stiterat. desua certissimae cognita seꝑ
futuro felicitate gauder&: Alia uero creatura nitio¬
nalis quae in hominib: erat. qm̃ peccatis atque supplicus

Expanded text:
Angelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitatque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis postulas : id est quod manu possit portari non qđ
ar maria possit honerare : ut igitur adilla tria redeamus
perquae diximus colendũ dm̃ fidem spem caritatem : facile
est ut dicatur quid credendũ quid spenandũ quid a man¬
dũ sit: sed quem admodũ aduersus eorũ quidiuersa senciuNt
calumnias defendatur : operosioris uberiorisq: doctrinȩ ẽ
quae ut habeatur non breui enchiridion manus deb&im¬
pleri : sed grendistudio pectus accendi: nã ecce tibi simbo¬
Quid facilius memoriȩ commendatur : quia enĩ depeccato
grcuu miseria p̃mebatur genus humanũ & diuina indigebat
miseri cordia : gratiae dĩ tempus proph&a predicensait : &
ter hoc oratio: sed a postolus cum ad ipsã gnatiã commen¬
dandã. hoc proph&icũ commemorass& testimoniũ : continuo
subi ecit : Quomodo cutem in uocabunt inquẽ non crediderun:
propter hoc simbolum. In his duob: : tria illa intuere. fides credit.
spes & caritas orant sed sine fide ẽẽ non possunt: acperhoc:

Expanded text:
a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUT VII. 2. Symboquid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tempus propheta praedicens ait, ter hoc oratio. Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
unda mentum enĩ aliud ait apostolus nemopotest
i deo negandum ẽ propriũ fundamentũ essefidei catholicȩ :¬
quia putari potest aliquib: her&icis. hoc nobiscũ eẽ commune
Si enim diligenter quȩ ad xpm̃pertinent cogitentur: nomi¬
ne tenus inuenitur xp̃s apud quos lib& her&icos quise xp̃ianos
uocariuolunt reipsa uero non ẽ apud eos qđ ostendere
nimis longum ẽ : qnm̃ comme morandȩ sunt omnes hereses
siue quae fuerunt. siue quae sunt. siue quae poterunt eẽ.
subuocabulo xp̃icno & qua isit honero sum per singulas

Expanded text:
undamentum enim aliud, ait Apostolus, nemo potesideo negandum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub vocabulo christiano, et quam sit hoc verum per singulas
Abbreviated transcription (Latin):
Quicum que uero abilla ꝑditionis massaꝗͦ facta est
per hominem primum. non libenentur ꝑunũ media¬
torem di& hominum. resurgendo quidem &iamipsi
unus quis que cum suacarne. sed ut cumdiabolo & angȩ
lis eius puniantur: utrum sane ipsicumuitus. & defor¬
mita tesuorũ corporũ resurgant. quae cumq ineis
do laborare quidopus est : Neque enimfatigare nos de¬
b& incerta eorũ habitudo uel pulcritudo. quorũ erit
certa & sempiterna dãpnatio: nec moueat quomodo
erit in eis corpus in corruptibile. sidolere poterit.
aut quomodo corruptibile simori non poterit . Non
enim uera uita. nisi ubi feliciter uiuitur: nec uera
min corruptio. nisiubiscdus ullodolore corrumpitꝰ
ubi auteminfelix mori non sinitur. ut itadicum
morsipsa non moritur &ubidolor ꝑp&uus non int̃¬
imit sedadfligit ipsa corruptio nonfinitur. huec
inscripturis scĩs. secunda morsdicitur: Nec primata¬
men qua suum corpus anima relinquere cogitur.

Expanded text:
Quicunque vero ab illa perditionis massa, quae facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unisquisque cum sua carne , sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecunque  al.,do laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur; haec in sanctis Scripturis secunda mors dicitur. Nec prima tamen, qua suum corpus anima relinquere cogitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nendo ut fiat uel ipsefaciendo: nec dubitandũ ẽ dm̃
facerebene & icc̃sinendo fieri quaecũque fiunt ma¬
le non enim hoc nisiiustouidicio sint : & profecto bonũ esti
la sunt non sint bona. tamen ut non solũ bona sed
&iamsint & malabonum est : Namnisi e&̃ hocbonũ
ut essent & mala nullo modo eẽ. sinerentur abom¬
nipotentibono: cui proculdubio quantũ ficibe est
quod uult facere : facile est quod non uult eẽ non sine¬
re: hoc nisi credamus periditatur ipse nnrẽ confeis¬
sionis initium. qua nos indm̃ omnipotentem cre¬
dere confitemur: Neque enim ob aliud ueracit̃
uocatur omnipotens. nisi qnm̃ quicquid uult
potest nec uoluntate cuiuspiam creatura uolun¬
tatis omnipotentis inpeditur effectus: quam¬
obremuidendumest. quem admodum sit dedõ
dictum. quic & hoc uerissime a postolus dixit.
quiomnes homines uult saduos fieri cũ enĩ nonom¬
nes sed multo plures non fiunt salui: uid&ur utq

Expanded text:
nendo ut fiat uel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum nendo ut fiat uel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecule. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est la sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur effectus. CAobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique
Abbreviated transcription (Latin):
illihomines paenitentiam & facte fuissent apud eos
qui non fuerunt credituri. a pertissime nãque dñsdic̃
uae tibi corozam. uae tibib&hsaida quia suntiro
& sidone facte essent uirtutes quae facte sunt in uob
olimincilicio & cinere paenitentiã egissent. Nec utiq
ds̃ in iuste uoluit saluos fieri cumpossint saluiesse si
uell& : tunc inclarissima sapientiae luce uidebitur
quod nuncpiorum fides hab&. ante quam manifesta
cognitione uideatur. quã certa & in mutabilis & ef¬
ficacissima sit uoluntasdi qua multa possit & non uelit
Nihil autẽ uelit quod nom possit quã que sit uerum quod
inpsalmocanitur Dsautem nrt̃ in cdosarsũ incaelo & in
terraomnia quaecũque uoluit fecit. quod utiq ñ estuerũ
si aliqua uoluit & ñ fecit. & quod est indignius. Ideo non
fecit qm̃ ne fier& quod uolebat : Omnipotens uoluntas
Noner gofit aliquid nisi omnipotens fieri uelit uł si¬

Expanded text:
illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in coelo sursum; in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas Non fit aliquid nisi omnipotens fieri uelit, uel si
Abbreviated transcription (Latin):
MLitissima scne omnium poena eorum erit qui
pre terpeccatum quod originede traexerunt nul¬
lum insuper caddiderunt. & inc&eris quead diderun
tanto ibiquisque tolerabiliorem habebit dãpnatio
nem. quan to hic minorem habuit iniquitatem Re¬
manentibus itaque cngelis & hominibus repro¬
bis in a&erna poena : Tunc sũ scient plenius quid boni
eis contulerit gratia: tunc rebus ipsis euidentius ap¬
parebit quod inpsalmoscriptum est: misericorda
& iudicium cantabo tibi dnẽ. quia nisi per in debitam
miseri cordiam nemoliberatur. & nisi per  debitum
iudicium nemodãnatur : tunc non la tebit. quod nun
lat&. cum deduobus par uulis. unus e&̃ ad sumends
permis cricordiam. alius periudicium relinquendis
in quohis qui adsi i mer&ur. agnoscer& quid sibiꝑ
iudicium deb&ur. nisi misericordia subuenir&
quurille potius quamiste fuerit cadsumptus. cum
causa una e& ambobus. quur apud quos dam non
fac tesint uirtutes quaẽ si facte fuissent egissent

Expanded text:
Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque toleranem, quanto hic minorem habuit iniquitatem. Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Quia nisi per indebitam misericordiam nemo liberabitur, et nisi per debitum judicium nemo damnabitur. latet, cum de duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ eaq̃ ꝑ corpus gessit. siuebonũ siue malũ quia &iã
hoc meritũ sibi quisque cumia corpore uiuer& comparauit¬
ut ei possint ista prodesse . ñ enĩ omnib ꝓsu

Expanded text:
secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum , quia etiam secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum , quia etiam hoc meritum sibi quisque, cum in corpore viveret, comparavitut ei possent ista prodesse. Non enim omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
Lempus ccutẽ qđ me nominis mortẽ & ultimã resur rectionẽ
int̃positũ ẽ animas abditis receptaculis contin&. sicut una¬
queque digna ẽ uł requiȩ uł erũna ꝓ eo qđ sortita ẽ in carne
cũ uiuer&. Neq negandũ ẽ. defunctorũ animas pi&ate suorũ
uiueriũ releuari cũpillis sacrificiũ mediatoris offertꝰ. uł elimo¬
sinȩ in ecclesia fiunt. sed eis hecꝓsunt. qui cũ uiuerent haec sibi
ut postea possit᷑ ꝓdesse meruer̃. est enĩ quidã uiuendi modus
nec tã bonus ut ñ requirat ista pꝰmortẽ: ẽ uero talis inbono
ut ñ requirat ista. est rursus talis in mado ut nechis ualeat
ai haec uita transierit adiuuari: quo circa hic omne meritũ
emparatꝰ quo possit pꝰhancuitã releuari qui spiã uł grauari:
ꝓmereri: nonigitꝰ ista quȩ ꝓdefunctis cõmendandis frequer¬
tat ecclesia illia postolicȩ sunt aduersa sententiaequa diccuẽ
omnes enĩ stabimus ante tribunal xp̃i ut referat unus qusq

Expanded text:
empus autem quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret. Neque negandum est defunctorum animaviventium revelari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt qui cum viverent haec sibi ut possint prodesse meruerunt. Est enim quidam vivendi modus nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem: est vero talis in bono, ut non requirat ista est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam, vel gravari. Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis inuenerit ibiei remittuntur prac&erita
uniuersa peccata & reatus ille nascendo. contractus renas¬
cendo dissoluitur. tam quam multum ual& quod sps̃
ubi uult spirat ut quidam secundum illam seruitutem
sublege non noueriNt. sed cummandato incipiant.
adiutorio habere diuinum. antequar.
nihilei oberit. situnc ex acuita migrauerit. quia iu
xp̃smorcuus est & resurrexit ut & uiuorum & mortu¬
orum domin&ur Nec tenebit regnum mortis eum pro
cepta diuina referuntur ad caritatem: de ea qua
dicit apostolus in his ccutem praecepti est caritas. decor de

Expanded text:
regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum. CAPUT ationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro cepta divina referuntur ad charitatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est c
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat iuste queceuiuat. In quantum non concedat
male concupiscentice. uincente delectatione iustitiue
hae sunc tertia bene spȩihominis in quibus siqua pia per¬
secuertintia quisque proficiat postrema parscestat
quae posthanc uitam in requie sp̃s deinde inresur reccione
atia quarta in
runa atque perfecta sic est
sicut dõplacuit. qui in mensura & numero. & pondere
cuncta disponit nam fuit primitus antelegem. secundo
sublege quae data est. permorsen. deinde sub gratia.
quaereuelata est per primum mediatoris aduentum
quae quidem gratia necantea defuit quibus eam
opor tuit inpertiri. quamuis protemporis. dispensatio¬
ne uelata & occulta. Neque enimantiquorum qui cum¬
que iustorum. pra&er fidem xp̃i salutem potuit inuenire
Aut uero nisi &in illis. cognitus fuiss& potuiss& nobis per
eorum ministerium. alius apertius. alius occultius pro¬
uelut u&atum. singulum quem que homine gratice

Expanded text:
vivat , justeque vivat, in quantum non cedit vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius provelut aetatum singulum quemque hominem gratia
Abbreviated transcription (Latin):
cimsine dĩdono id est sine spũscõ per quem diffun¬
ditur. caritas in cor dibus nostris. iubere lex poterit.
non iuuare. & pnceuari catorem insuper facere:
quide ignor antia se excusare non possit regnat
enim carnalis. cupiditas ubinon est dĩ cari¬
tas. sed cum in altissimis ignonentice:
tenebris nulla resi
cati si non dii¬
nus adiuuat sps secundum legem uolens uiuene
uincitur &sciens peccat peccato que subditusser uit
A quo enim quis deuictus est huic. & seruus addictus ẽ.
id a gente scientia mandati. ut peccatum oper&ur
in homine omnem concupiscenticm. cumulo prceua¬
ricationis adiectio. at que ita quod scriptum est
impleatun. Lex sub intracuit. ut abundaret de¬
lictum haec sunt secunda hominis siccutem respexe¬
ritds̃ ut adimplenda quae mandat. ipse cdiuua¬
recredatur & agi homo coeperit. dispũ concupisci¬
tur aduersus carnem fortiore robore caritatis.
ut quamuis ad huc sit quod homini repugne ex homine
Nondum cota in firmitate sanata. exfide tamer iustus

Expanded text:
Nam sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. tenebris nulla resispeccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus
Abbreviated transcription (Latin):
in quos lib& iditus aunr̃sque diffugiat in quã cũq
aliorum corporum substantiam uel in ipsa elemen¬
tauertatur. In quorum cumque animalium. &iũ

Expanded text:
in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substantiam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium
Abbreviated transcription (Latin):
liquando autẽ bona uoluntate homo uult aliquid qdđ
certius uoluntate nãillius mala uoluntas eẽ xũ quã potest
tã quã sibonus filius patrẽ uelit uiuere quẽ ds̃ bona uolun it
uult emori: & rur sus fieri potest ut hocuel it homo uolur atemala
quod ds̃ uultbona udud simadus filius uelit mori patrẽ
uedit hoc &icmnds̃: nẽpe ille quod non uult ds̃ iste uero iduult
quoduult & ds̃ & tamen bone di uoluntati pi&as illius
potius consonat quãuis cliud uolentis quã huius idem
uolentis impi&as : tantũ inter ẽ. quid uelle homini quid
dõ congruat & adquẽ finẽ suã quisque referat uolun¬

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo vult aliquid quodcertius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat volun
Abbreviated transcription (Latin):
locoenĩ quidã stulti putant a postolũ in responsione defecisse:
& in opia reddendȩ rationis reprȩssisse contra dictori scudatiã:
sed magnũ hab& pondus. qđ dictũ ẽ. Ohomotu quis es& in
talibus quaestionib: ad suae capacitatis considerationẽ.
reuocat hominẽ : uerbo quidẽ breui sedre ipsa magna ẽ.
redditio nationis: sieni haec non capit. quis ẽ qui respon¬
deat : si autẽ capit magis non inuenit quid respondeat
uid& enĩ sicapit uniuersũ genus humanũ tã iusto iudicio
diuino in a postatica radice dãpnatum. ut &iã sinullus
in deliberar&ꝰ. nemorecte poss& dĩ uituperare iustitiam
& quiliberantur sic opor tuisse liberariut expluribus
ñ liberatis atque indãpnatione iustissima derelictis os¬
tender&ꝰ quid meruiss& uniuersa consparsio. & quo
&iã istos debitũ iudiciũ dĩ ducer& nisicis indebite miseri¬
cordia subuenir&. ut uolentiũ desuis meritis gloriari

Expanded text:
loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari,
Abbreviated transcription (Latin):
raoni. quia ad hoc te excitaui. ut ostendã inte poten¬
tiã meã & cdnunci&ur nom̃ meũ inuniuersa terra
Quibus dictis adutrũq concludens id ẽ & ad misericor¬
diã & cediudiciũ : ergo inquit cuius uult miser& & quẽ
uult obdurat. miser& scilic& magnabonitate : obdurat
sola enĩ gratia redẽptos discernit aꝑditis. quos inuna ꝑ¬
ditionis concreuerat massa ab origine ducta causa cõ¬
munis : hoc autem quieo modo audit. ut dicat. quidad¬
huc conquiritꝰ: Nã uoluntatieius quis resistit : Tãquã¬
ñ propterea malus ñuideatꝰ esse culpandus. quia ds̃
cuius uult miser&ꝰ. & quem uult obdurat: absit ut pu¬
deat nos hoc respondere qđ respondisse uidemus
a postolũ. O homotuquis es qui respondeas dõ : Nũqud
dicit figmentũ ei quise finxit. quare mesie fecistiꝰ
annon hab& potestatẽ figulus luti ex eadẽ massa facere
aliud quidẽ uas inhonorẽ. aliud uero in contu meliã: hoc

Expanded text:
raoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potenraoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fectestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
indigno denique infert & dicit. Igitꝰ non uolentis. ueque
currentis sed miserentis estdi. Amboitaque gemini
natura ire filu nascebantur. Nullis quidem operibusp¬
priis. sed originiliter exada uinculo dapnationis obstricti:
uit non desuis distantib meritis sibieẽ gloriandũ qđ
in eã causit idem suppliciũ non incurrit. sed diuinae
gratice largitate. qͥ a ñuolentis neque currentis sed
miserantis ẽ dĩ: Altissimo quippe acsaluberrimosa¬
crom̃to uniuersa facies. atq: ut ita dixerĩ uultꝰ scãrũ
scripturarũ bene intuentẽ id ad monere inuenitur
ut quigloriatur indnõ glori&ur. Cũ autẽ dimiseri cordia
commendass&. in eo quoda it. Igitur non uolentis neq
currentis. sed miserantis est dĩ. de inde ut &iã iudiciũ
commendar&. qnm̃ in quo non fit misericordia Nonim¬
quitas fit sed iudiciũ Non est quippe iniquitas apud dm̃.
continuo subiunxit atque ait. dicit enim scripture pha¬

Expanded text:
indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. vit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . CAPUT XCIX. Ut maIgitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pha
Abbreviated transcription (Latin):
Quodut dicer& a postolus. gratiã cõmendabatad
cu Aius cõmendationẽ deillis inrebeccae utero geminis
fuerat iã locutus. quib: ñdũnatis nec aliquida gentib boni
seu mali. ut secundũ electionẽ ꝓpositũ dĩ maner&. ñ exope¬
rib: sed ex uocante dictũ ẽ ei quia maior serui & minori.
ꝓpter quod adhibuit alterũ ꝓph&icũ testimonium
ubi dictũ ẽ. Ia cob dilexi esau autem odio habui : senciens
autẽ quemadmodũ poss& hoc qđ dictũ ẽ ꝑ mouere eos
quipene trare intellegendo ñ possunt bancaltitu dinẽ
meritis. unũ dẽ diligat oderit alterũ. Quainre. si futura
opera uł bonahuius uel malc illius. quae ds̃ utiq p̃scie¬
bat uell& intellegi: Nequaquã dicer&. ñ ex operib: sed dicerd
exfuturis operib: eoque modo istam soluer& quȩstionem
immoquã nulla solui opus eđ facer& quȩstionẽ : Nu nc uero
sericors fuero. quis enĩnisi insipiens dm̃ iniquũ put& siue
iudiciũ poenale ingerat digno. siue misericordiã p̃st&

Expanded text:
Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet
Abbreviated transcription (Latin):
rentis dĩ sed uolentis est hominis quia idmiseri cordia dĩ
sola non in pla  porrosi nullus dicere xp̃ĩ anus aud&
Non miserentis dĩ sed uolentis ẽ hominis. nene a postolo
a pertissime contradicat restat ut propterea recte dic¬
tum intellegatur. non uolentis Neque currentis. sed mi¬
serentis ẽ dĩ. ut totum d&urdõ qui bominis uoluntatem
bonã & proceparat  adiuuandam & cdiuuat prte¬
paratã. Praecedit enimbona uoluntas hominis multa
dĩbona sed nonomnia quae autem non pracecedit ipsa
in eis ẽ. & ipsa Namutrũq: legitur in scĩs eloquus & mise¬
ri cordia eius praceueni& me. Et miseri cordia eius subseque¬
turme. Nolentẽ praceuenit ut uelit: uolentem subse¬
quitur aefrus trauelit. Quur enim iubemur orare pro
picmus. Nisi ut ab illo fiat. quod uolemus a quo factũ ẽ.
ut uelimus : Oramusergo promimicis nr̃is ut misericordu
eius pnreueniat eos sicut priteuenit & nos Oramu sauto
promobis ut miseri cordia eius subsequatur nos

Expanded text:
est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere Christianus audebit, Non miserentis Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum detur Deo, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et misericordia ejus praeveniet me ; et: Misericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit ut velit; volentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro nemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos
Abbreviated transcription (Latin):
mus & quod in eu angelio scriptũ ẽ. quiin luminat omne
hominẽ ñ quia nullus ẽ hominũ qui ñ inlumin& : sed quia
nisi ab ipso nullus inlumin& : Aut certe sic dictũ ẽ. qui omnes
homines uult saluos fieri. ñ qđ nullus hominũ e&̃ quẽ saluum
fieri noll&
quiuir tu tesmira culorũ facere noluit apud eos quos dicu
actores fuisse paenitentiȩ si feciss& : sicut omnes bomines
priuatos nobiles & sublimes humiles doccosindoctos integri
corporis. debiles ingeniosos. tardi cordes. fatuos. diuites.
pauperes. medio cres. mares. faeminas. infantes. pueros ad¬
ulescentes. iuuenes seniores. senes. In linguis omnibus inmori¬
bus omnibus in artibus omnib: in ꝓfessionib: omnibus. Inuo¬
luntatũ & conscientiarũ uari&ate innumerabili constitu¬

Expanded text:
d in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitu
Abbreviated transcription (Latin):
umergo uirgo quae siss& ab angelo quo modofi¬
er& quod ei nunciabat. quando quidem illa uirũ
noncognoscer& : respondit angelus. spr̃ scs suꝑuer¬
Inte & uirtus altissimi obumbrauit tibi.
⁊deoq: quod nasc&ur dece scm̃ uocabitur filius dĩ et io¬
sepcũ uell& eã dimittere suspicatus adulterã quã sciebat
non eẽ dese graruidã : Taleres ponsũ ab angelo accepit.
nem quod eum sps̃ scs tãquã pater eius. dematre uirgine
genuis s& : Quis hocdicere audebit : nec opus ẽ osten¬
dere disputando quanta alia sequantur absurda. cum
hoc ipsum iã ita sit absurdum. ut nullȩ fideles aures ua
leant sustinere :¬

Expanded text:
um enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret, respondit angelus: Spiritus sssimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: nem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere