comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
emo enim scit quod agatur. in hoĩe.
nisi sp̃c hominis qui in ipso est: do
cordis. ut eas non solum quisq fuas uideat.
s & aliorum. Scdm hoc enim dixit apłs
neminem scire quid agatur in homine.
nisi sp̃m hominis qͥ in ipso est: sccłm qd̾
undemus in nobis. Nam scłm id quod
credimus nec uidemus: & multos fide¬
les esse nouimus. & multis noti fumts.

Expanded text:
emo enim scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, doncordis, ut eas non solum quisque suas uideat sed et aliorum. secundum hoc enim dixit apostolus neminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et multos fideles esse nouimus et multis noti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
cit deo: intelligit homo quȩ sp̃ualiter
dicuntur. Cum autẽ diaboli error. tan¬
quã absente intellectu in aniina dñat᷑.
adulter ẽ. Uoca ergo inquit uirum tuñ.
id est sp̃m qui ẽ inte: quo potest homo
intelligere sp̃ualia. si eum lux ueritatis
illustret. Ipse afsit cum loquor tibi: ut

Expanded text:
cit Deo, intelligit homo quae spiritualiter cit Deo, intelligit homo quae spiritualiter dicuntur. Cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu, in anima dominatur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuum, id est, spiritum qui in te est, quo potest homo intelligere spiritualia, si eum lux veritatis illustret; ipse adsit, cum loquor tibi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uoi quisqͥs uenerit ad eam etatem.
ut iam possit capax esse rationis. si
ueritatem statim comprehendere potue¬
rit. non iam illis sensibus rectoribus utet᷑.
s habebit uirum. sp̃mi rationalem. cui sen¬
sus illos infamulatum redigat. seruituti
subitieus corpus suum. Cum & ipse sp̃c¬
hominis heserit xp̃o. quia caput uiri
xp̃c ẽ: amplexus sp̃ualia eterna uita si¬
ne ullo separationis timore ꝑfruitur. Qs
nos enim separare poterit a caritate di¬
Est enim anime quasi marittis quodã
modo sp̃c honitnis: qr animalem affec-¬
tionem tanquã coniugem regit. Non
ille sp̃c sc̃s qui cum patre & filio incom.¬
mutabilis manet. & dignis animis incõ.¬
mutabiliter dattr: sed sp̃c hominis de
quo apls dicit. Nemo scit quid est in
homine: nisi sp̃c hominis. Nam ille
sp̃c sanctus: sp̃c dei est. De quo iteruim
dicit. Sic & quȩ dei funt: nemo scit niu
sp̃c dei. Hic ergo sp̃e homuns cum p̃sens
est idest intentus est. & se pietate subi¬

Expanded text:
 quisque venerit ad eam aetatem, ut jam possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utetur; sed habebit virum, spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum: cum anima hominis haeserit Christo, quia caput viri Christus est , amplexu spirituali aeterna vita sine ullo separationis timore perfruitur. Quis nos enim separare poterit a charitate Est enim animae quasi maritus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit, Nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis. Nam ille Spiritus sanctus, Spiritus Dei est; de quo iterum dicit sic: Et quae Dei sunt nemo scit, nisi Spiritus Dei . Hic ergo spiritus hominis cum praesens est, id est, intentus, et se pietate subji
Abbreviated transcription (Latin):
pore & sp̃u. quem etiã animam
dicunt. De quo & apls̃ dicit. Quis enĩ
scit hominum quȩ sunt hominis: nifi
sp̃c hominis qui in ipso est: Sic & quȩ
dei sunt: nemo scit nisi sp̃c dei. Et quod
adiungit ac dicit. nos autẽ ñ sp̃m huiꝰ
mundi accepimus. s sp̃m qui ex deo est:
ostendit utiq alium esse sp̃m dei. cuiꝰ
particeps fit sp̃c honunis ꝑ grãm dei.

Expanded text:
pore et spiritu, quem etiam animam dicunt: de quo\' et apostolus dicit: quis enim scit hominum quae sunt hominis nisi spiritus hominis qui in ipso est? sic et quae dei sunt nemo scit nisi spiritus dei. et quod adiungit ac dicit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus sed spiritum qui ex deo est, ostendit utique alium esse spiritum dei, cuius particeps fit spiritus hominis per gratiam dei.
Abbreviated transcription (Latin):
amici dñi esse possuntis. quid nr̃ dñs fa¬
ciat sciamus. Non solum enim homines.
uerum etiam iustos ipse facit nos: & ñ
ipsi nos. Et ut hoc sciamtis: quis nͥ ipse
facit : Non enim sp̃m huiꝰ mundi accepi¬
mus. s sp̃m qui ex deo ẽ: ut sciamus q̃ a
deo donata sunt nobis. Ab ipso ꝗtucqͥd
boni ẽ donatur. Ergo quia ex hoc bonũ
ẽ: ab ipso utiq donatur: ut sciattr a qͦ
bonum omne donetur. ut omnino de
omnibus bonis qui głãtur. in dño glẽtur.¬

Expanded text:
amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glor
Abbreviated transcription (Latin):
guedinem suam aĩa nr̃a: & est
quiedam saturitas pinguius sapientiȩ.
Sapientia enĩ ista anime que carent: ma¬
crescunt. Et omnino ita exiles fiunt:
tit in nob̃ omnibus oꝑibus cito defitiant.
Quare cito deficiunt in omnibus bonis. e¬
oꝑibus: Quia ñ habent pinguedinem
p̃cipientẽ: ut qͥsq bene oꝑetur. qui ait.
hylarem enimdatorem diligit ds̃. Pinguis
anima: unde esset pinguis. nisi a dño satu¬

Expanded text:
guedinem anima nostra. Est quaedam saturitas pinguis sapientiae. Sapientia enim ista animae quae carent, marcescunt; et omnino ita exiles fiunt, ut in omnibus bonis operibus cito deficiant. Quare cito deficiunt in omnibus bonis operibus? Quia non habent pinguedinem praecipientem ut quisque bene operetur. Quid ait? Hilarem datorem diligit Deus . Pinguis anima unde esset pinguis, nisi a Domino satu
Abbreviated transcription (Latin):
cumq uerbum. s uerbum deus: Et ñ
cem. Ego seruus tutis: & filitis ancille
tue. Attende ancillam illam castam. &
uirginẽ. & matrem. Ibi enim acceꝑit pau¬
ꝑtatẽ nram: uͥ serui forma indutus est.
semecipsum exinanens. ne ditutias eiꝰ
expanesceres. & ad eũ accedere cum tua
mendicitate ñ auderes. Ibi accepit in¬
qtam formam sertii. Ibi nr̃a induttis ẽ
pauꝑtate: ibi se pauꝑanit. ibi nosditauit.

Expanded text:
cumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non cumque Verbum, sed «Verbum Deus;» et non cem: «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expavesceres, et ad eum accedere cum tua mendicitate non auderes. Ibi accepit, inquam, formam servi, ibi nostra indutus est paupertate; ibi se pauperavit, ibi nos ditavit.
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ: Nam quomͦ diues quis ñ iudet:
Ulnde enim homines fant diuites: Pu¬
to auro argento: familia t̾ra. S omnia
ꝑ ipsum facta sunt. Quid ergo illo ditiꝰ: e¬
ꝑ ciuẽ facte sunut diuitiȩ. etiã ille qtiȩ
ñ sunt tiere diuitie : ꝑillum enum &
ille diuitie. Ingeniũ. menoria. uita. ip¬
sius corporis sanitas: sensus conformatioq:
menbrorum. Et enim cam hȩc salua st̃:
& pattꝑes ditutes funt. Pillum & ille
maiores diuiciȩ. fides. pietas. iusticia. ca¬
ritas. castitas. mores. Nemo enim & has
habet: nͥ ꝑ ecm qui iustificat imꝑium.
Ecce quã dicies. Quis enimi diues. qui
habet quod uult alio faciente: an qui
facit quod uult & alio habente : Puto
quia ditior ille qui fecit: quod habes:
quia quod ille habet tu ñ habes. Himi
bum. Hoc erat in pͥncipio apud deum.
Omnia ꝑ ipsum facta sunt: oosine ipso
factum ẽ nichil. Qui ista dixit: cum dic̾et.
diues erat. Quantomagis ille de quo di¬
cebat: in pͥncipio erat uerbũ. & ñ quale.¬

Expanded text:
pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae divitiae? Per illum enim et illae divitiae, ingenium, memoria, mores, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, conformatioque membrorum: etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, castitas, mores boni: nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impium . Ecce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce bum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Qui ista dixit, cum diceret, dives erat; quanto magis ille de quo dicebat, «In principio erat Verbum:» et non quale
Abbreviated transcription (Latin):
est in lege: tibi scͥptum ẽ dñm deuim tu¬
um adorabis & illi soli seriues. Quem si
dũm patrem tantummꝰ dixerimus: res¬
pondebit᷑ nobis. Ergo latria dño filio¬
ñ debetur. Quod nesas est dici. Si aut̃
debetur. quomͦ uni tantũ debetur dõ.
si & patri debetur & filio: nisi quia
unus ds cui soli ꝑ latriam seruire iussi
mus. ita dicitur deus solus ut & pater
intelligat᷑ & filitis. immo uͦ etiam sp̃c
sanctus: De illo quippe dicit apłs. Nes¬
citis quia corpora ur̃a templum in uobis
no: glorificate & portate deum incorpo

Expanded text:
num deum tuum adorabis et illi soli seruies. quem si deum patrem tantum modo dixerimus, respondebitur nobis: \'Ergo latria deo filio non debetur\', quod nefas est dici. si autem debetur, quo modo ergo uni tantum debetur deo, si et patri debetur et filio, nisi quia unus deus, cui soli per latrian seruire iussi sumus, ita dicitur deus solus, ut et pater intellegatur et filius, immo uero etiam spiritus sanctus? de illo quippe dicit apostolus: Nescitis, quia corpora uestra templum in uobis o. Glorificate jam Deum in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
hic indelligentie minus habuerunt:
qm̃ ab unitate corporis xp̃i qui nobis
uia factus est. &. a templi dei societate
non recesserunt. Unde ut non recedat̃.
regulam fidei pusillis magnisq cõmu-¬
nem in eccłia ꝑseueranter tenent. &
in quo ꝑuenerunt in eo ambulant. &¬
donec eis deus reuelet. siquid aliter sa¬
piunt. cogitationes suas carnales non
dogmatizant. quia non obdurant con¬
tentiosis defensionibus inmanendo.
s quodammͦ ambulando idest ꝓficien¬
do desudant. intelligentie ꝑspicuitatẽ.
impetrantes ꝑ fidei pietatem. Siquis¬

Expanded text:
hic intellegentiae minus habuerunt. hic intellegentiae minus habuerunt. quoniam ab unitate corporis Christi, qui nobis uia factus est, et a templi dei societate non recesserunt. unde ut non recedant, regulam fidei pusillis magnisque communem in ecclesia perseueranter tenent et, in quod peruenerunt, in eo ambulant et, donec eis deus reuelet, si quid aliter sapiunt, cogitationes suas carnales non dogmatizant, quia non obdurant contentiosis defensionibus: inmanendo. sed quodam modo ambulando, id est proficiendo desudant intellegentiae perspicuitatem impetrantes per fidei pietatem. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ficet. exaudiat orantes. nundet confi¬
tentes. ut exhibeat sibi templum imia¬
culatum in eterntm: merito dicitur ñ
habitare in eis. qui cognoscentes deum
non sicut deum glorificauerunt aut
gratias egerunt. Colendo enim ooser-¬
tuendo creature potius quam creatori.
ñ unitis ueri templum se esse uoluert̃:
atq ita dum uolunt eum habere cum
multis. faciluis effecerunt ut eũ ñ babe¬
rent. quam ut diĩs mutis falsis ue mis¬
cerent. Et merito dicitur habitare in
eis: quos scdm ꝓpositum uocatos. iustifi¬
candos. glorificandosq suscipit. etram
antequã incorpoream quȩ tbiq tota ẽ.
ualeant eius nosse natiram. quantũ
nosci ex parte & ꝑ speculum & in enig¬
mate. ab homine in hac uita. cum plti¬
rimun ꝓfecerit potest. Hos tales. etiã
si antequã ꝑtemant ad spt̃ralem mentis
etatẽ. ubi non lacte alantur. s solido ci¬
bo dies uite huius extremus inuenerit.
ꝑficiet in eis habitator illorum. quicqͥd

Expanded text:
ficet, exaudiat orantes, mundet confificet, exaudiat orantes, mundet confitentes, ut exhibeat sibi templum inmaculatum in aeternum, merito dicitur non habitare in eis, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt uel gratias egerunt. colendo enim et seruiendo creaturae potius quam creatori non unius ueri dei templum se esse uoluerunt atque ita, dum uolunt eum habere cum multis, facilius effecerunt, ut eum non haberent, quam ut diis multis falsisue miscerent. et merito dicitur habitare in eis, quos secundum propositum uocatos iustificandos glorificandosque suscepit etiam ante, quam incorpoream, quae ubique tota est ualeant eius nosse naturam, quantum nosci ex parte et per speculum et in aenigmate ab homine in hac uita, cum plurimum profecerit, potest. si, antequam perueniant ad spiritalem mentis aetatem, ubi non lacte alantur sed solido cibo, dies uitae huius extremus inuenerit, perficiet in eis habitator illorum, quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
te inse sp̃u sc̃o. adhuc animales. nondũ
sp̃uales erant: qura nondum poterant
habitatorem sium sp̃m. cognitione ꝑciꝑe.
Habitare. autẽ ideo & in talibus dicitur
quia in eis occulte agit. ut sint templũ
eiuis. idq in ꝓficientibus. & ꝓficiendo ꝑse¬
uerantibus ꝑficit. Spe enim salui facti¬
sumus. sicut apłs dicit: cumalio loco di¬
cat. saluos nos fecit ꝑ lauachrum rege.¬
nerationis. Cum ergo hic dicat saltios
nos fecit. tanquã salus ipsa iam data
sit: quemadinodum accipiendum sit.
illic exponit ubi ait. Spe enim salui fac-¬
ti sumus. Agit ergo in quibus ad huc mor
talibus habitat. ipsam edificationem ha¬
bitaculi sui: quam non in ista s in alta
post hanc uitã ꝑficit. quando absorbe-¬
bitur mors intuctoria. diceturq illi.
llbi est mors uictoria tua: ubi ẽ mors
aculeus tuus: Cum itaq ꝓficientes. in
quibus mortalibus habitat. dum de die
in diem renouantur:. magis magisq iusti¬

Expanded text:
te in se spiritu sancto adhuc animales nondum te in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. talibus habitat, ipsam aedificationem habitaculi sui, quam non in ista sed in alia post hanc uitam perficit, quando obsorbebitur mors in uictoriam diceturque illi: Ubi esta nostra? Cum itaque proficientes, in quibus mortalibus habitat, dum de die in diem renouantur, magis magisque iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ultum iirabilis res est: queinadmo¬
dum quoruindam: nondtim cognos.¬
centium deum. sit in habitator deus. et
quoriundam cognoscentiũ non sit. Ne illi
enim ad templum dei ꝑtinent: qui cog¬
noscentes deum ñ sicut deum glorifica¬
uerunt. aut gratias egerunt. Et ad tem¬
plum dei ꝑtinent paruuli sc̃ificati sacra¬
mento xp̃i. regenerati sp̃u scõ: qui certe
ꝑ etatem nondum possunt cognoscere
deum. Ulnde que potuerunt illi nosse
nec habere: isti potuerunt habere ante¬
quã nosse. Beatissimi sunt autẽ: quibus
hoc ẽ deun habere quod nosse. Ipsa qͥp¬
Neq hos in parutilis mirum debet in¬
deri: eum apͥłs quibusdam etiam maio¬
ribus dicat. nescitis quia templum dei
estis. & sp̃c dei habitat in nobis. de qualibꝰ
paulo ante dixerat. animalis autẽ homo
non ꝑcipit que sunt sp̃c dei. Quos etiam
paruulos uocat: non carns etate s men¬
tis. Non itaq ꝑcipiebant cognitionem
sp̃c scĩ: qui habitabat in eis. Es habitan¬

Expanded text:
ultum mirabilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli sanctificati sacramento Christi, regenerati spiritu sancto, qui certe per aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. beatissimi sunt autem, quibus hoc est deum habere quod nosse; ipsa quipneque hoc in paruulis mirum debet uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum sanctum, qui habitabat in eis, et habitan
Abbreviated transcription (Latin):
sanctus: Quis hoc dicit: insi in quo ñ
inhabitat: Qm̃ in quo habitat: utiq
templam eius est. Deniq cum dixisset
apłs. nescitis qi corpus itr̃m templum
in uobis sp̃c scĩ est. quem habetis a deo.
& non estis ur̃i. empti enim estis precio
magno: continuo secutus adixit. Glori¬
ficate gͦ deum in corpore ur̃o. Ubi dilu¬
cide ostendit dm̃i esse spm̃ scm̃: glorificaun¬
dum scilicet in corpore nr̃o. tanquã in
templo suio. & quod aninie dixit. apłs
petrus. ausus es mentiri sp̃t sancto.
atq ostendens deum esse sp̃m sc̃m: ñ
llbiq ad est sp̃c sanctus. ad homines
in eternam uitam regenerandos: & ñ
est eis deus: Inmo uͦ est. & detis uerus
est: qr ueri dei menbra. templum eius
est. Et utiq subiectum ẽ templum:
illi cuuis ẽ templum. Quomͦ ergo ds̃
non est: cui sunt menbra dei subiecta:
Ac ꝑhoc: & dñs est templi siti. Quis
enuim hoc neget: Quis ita desipiat:

Expanded text:
sanctus! Quis hoc dicit, nisi in quo non sanctus! Quis hoc dicit, nisi in quo non inhabitat? Quoniam in quo habitat, utique templum ejus est. Denique cum dixisset Apostolus, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sancti est, quem habetis a Deo, et non estis vestri? empti enim estis pretio magno; continuo secutus adjunxit, Glorificate ergo Deum in corpore vestro . Ubi dilucide ostendit Deum esse Spiritum sanctum, glorificandum scilicet in corpore nostro, tanquam in templo suo. Et quod Ananiae dixit apostolus Petrus, Ausus es mentiri Spiritui sancto? atque ostendens Deum esse Spiritum sanctbique adest Spiritus sanctus ad homines in aeternam vitam regenerandos, et non est eis Deus! Imo vero est, et Deus verus est, quia veri Dei membra templum ejus est. Et utique subjectum est templum illi cujus est templum: quomodo ergo Deus non est, cui sunt membra Dei subjecta? Ac per hoc et Dominus est templi sui: quis enim hoc neget, quis ita desipiat,
Abbreviated transcription (Latin):
in scła: cuius menbra sunt nr̃a corpora.
Qui em̃ dixit. nescitis qr corpus ur̃m tẽ¬
plum in uobis sp̃c sc̃i est: ipse dixit. Nes¬
citis qri corpora ur̃a. menbra sunt xp̃i:
Ita ne uero cui de lignis & lapidibtis sa¬
lomon edificauit templum deus est:¬
& cui templum edificat᷑ de menbris
xp̃i. hoc est de menbris dei. deus non ẽ.
cum loquens de deo beatissimꝰ martyr
stephanus dixerit. salomon edificauit
ei domum: S summus. ñ in manu fac.¬
tis templis inhabitat. Et tamen xp̃i
menbra quorum caput est suꝑ omne ᷤᷤ
celos: templum sunt sp̃c sci quẽ con¬
stat uenisse de celo. Istum negasse dm̃:
quid ẽ nisi ñ esse & nolle esse templũ
eiꝰ : Alloquitur nos apls dicens. Ob¬
secro autẽ uos fratres ꝑ miserationem
der: tit exhibeatis corpora ur̃a bostiam
uitiam scãn. deo placenteni. Corpora ita¬
q fidelitim hostia sunt deo: menbra xp̃i.
templum sp̃c sancti. Ee deus non ẽ sp̃c

Expanded text:
in saecula , cujus membra sunt nostra corpora. in saecula , cujus membra sunt nostra corpora. Qui enim dixit, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sacnti est? ipse dixit, Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi ? Itane vero cui de lignis et lapidibus Salomon aedificavit templum. Deus est, et cui templum aedificatur de membris Christi, hoc est, de membris Dei, Deus non est? cum loquens de Deo beatissimus martyr Stephanus dixerit: Salomon aedificavit ei domum; sed Summus non in manufactis templis inhabitat . Et tamen Christi membra, quorum caput est super omnes coelos, templum sunt Spiritus sancti, quem constat venisse de coelo. Istum negare Deum quid est, nisi non esse et nolle esse templum ejus? Alloquitur nos Apostolus dicens: Obsecro autem vos, fratres, per miserationes Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Corpora itaque fidelium hostia sunt Deo, membra Christi, templum Spiritus sancti, et Deus non est Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uscipere te dicis quod ꝓtuli: nescitis
quia templtm dei estis. & sp̃c dei ha¬
bĩtat inuobis: Quod potiusti dicere ideo
dictum esse. qr in nemine habitat deus:
quẽ non ante sp̃c sanctus scĩficauerit atq
purgauerit. quasi templum deo habitatu¬
apłs hinc ostenderit ipsum esse deuim.
cuꝰ nos dixerat templum. qr non ait. &
sp̃c dei sanctificat & purgat uos. ut ds̃
habitet in uobis: sed ait. sp̃c dei habitat
in uobis. Utiq in templo suo deus habi¬
tat. Nam quid est templum dei: nifi
habitaculum deis uidisti autẽ etiã tu
consequenter esse deum nr̃m. cuiꝰ stinus
templum: & noluisti aliud testimonium
cõmemorare quod ꝓtuli. nescitis qr corpꝰ
ur̃m templam in uobis sp̃c sancti est quẽ
habetis a deo: Iam ergo confitere. deũ
esse sp̃m scm. Neq enim nͥ esset. deus
haberet templum: & templutm non ma¬
nu factum. sed edificatum de meubrisdĩ.
Xp̃c enim suꝑ omina est ds̃ benedictus

Expanded text:
uscipere te dicis quod protuli, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Quod proposuisti dicere ideo dictum esse, quia in nemine habitat Deus, quem non ante Spiritus sanctus sanctificaverit, atque purgaverit; quasi templum Deo habitatucum Apostolus hinc ostenderit ipsum esse Deum, cujus nos dixerat templum: quia non ait, et Spiritus Dei sanctificat et purgat vos, ut Deus habitet in vobis; sed ait, Spiritus Dei habitat in vobis. Utique in templo suo Deus habitat: nam quid est templum Dei, nisi habitaculum Dei? Vidisti autem etiam tu consequenter esse Deum nostrum cujus sumus templum: et noluisti aliud testimonium commemorare quod protuli, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sancti est, quem habetis a Deo? Jam ergo confitere Deum esse Spiritum sanctum. Neque enim, nisi esset Deus, haberet templum, et templum non manufactum, sed aedificatum de membris Dei: Christus enim super omnia est Deus benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sitsꝓater nr̃ qui es in celis: ut templũ
eiꝰ potius in oratione cõmemoremus. qd
& nos ipsi esse debenits. Et in quantũ
sumus: in tantum ad ens sotietatem
& adoptionis familiam ꝑtinemus. Si
enĩ popls̃ nondum factus equalis angłs¬
eius. adhuc in ista peregrinatione dicitur
eitis. in celis. ubi ẽ popłs anglõꝵ. quibus ag¬
gregandi & coequandi sumus. cum finita
peregrinatione. qd ꝓinissum est sumpseri-¬

Expanded text:
r noster, qui es in coelis : ut templum ejus potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus, et in quantum sumus, in tantum ad ejus societatem et adoptionis familiam pertinemus. Si enim populus Dei nondum factus aequalis angelejus, adhuc in ista peregrinatione dicitur ejus in coelis, ubi est populus angelorum, quibus aggregandi et coaequandi sumus, cum, finita peregrinatione, quod promissum est sumpseri
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ rex non ẽ: cuitis templum ẽ quȩ
patri & filio qui repleuit filium: qui men
bra filii suam possidet domum: Demde
cum de patre ꝓcedat: quomͦ cum patre
non sedet: cum ipsa sessio. non sit utiq co¬
gitanda carnaliter: Postremo qualisuo e¬
scĩs hominibus sc̃a scͥptura concedit: llos
uideritis. Ait enim apls. Cum essemus
mortui peccatis. conuiuificatitt nos xp̃o:
cutis gratia sumus salui facti. Et simul
conutiuificati xp̃o: ita simul sessuri pre-¬
destinati sunt. ut iam factum dicat apbͣ
quod certus est affuturum. Et ipsi sp̃u
scõ subtrabitur a uobis. quisquis ẽ ille
consessus: tanquã sedere cum patre &o
filio sit indignis qui eadem sede efficit
aptid apłm quȩ dicit. Nescitis qr
templum dei estis: statimq subiecit. oo
sp̃c dei habitat in uobise Bs̃ enim habi¬
tat in templo suo. Non enim tanquã
minister habitat sp̃c dei in templo der:
cum alio loco euidentius dicat. Nescitis
quia corpora ur̃a templum ẽ in uobis

Expanded text:
 rex non est cujus templum est, quae Patri et Filio qui replevit Filium, qui etiam membra Filii suam possidet domum? Deinde cum de Patre procedat, quomodo cum Patre non sedet? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter, sanctis hominibus sancta Scriptura concedit, vos videritis. Ait enim Apostolus: Cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et simul convivificati Christo, ita simul sessuri praedestinati sunt, ut jam factum dicat Apostolus, quod certum est adfuturum: et ipsi Spiritui sancto subtrahitur a vobis quisquis est ille consessus, tanquam sedere cum Patre vel Filio sit indignus, qui eadem sede efficit apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in vob
Abbreviated transcription (Latin):
estis. & sp̃c dei habitat in uobis: Ulnde
econtrario de quibusdam ita dicit. Quis¬
qutis autẽ sp̃m xp̃i non habet: hic non ẽ
eits. Quis porro audeat opinari: nisi qͥs¬
ꝗtus in separabilitatem trinitatis penitꝰ
ignorat. quod in aliquo possit habitare
pater aut filius. in quo non habitet sp̃c
sc̃t. aut in aliquo sp̃c sanctus. in quo non
est pater & filius: llnde fatendum est:
ubiq esse deum ꝑ diuinitatis presentiam.
s ñ ubiq ꝑ habitatioĩs grãm. Propt̃ hãc enĩ
habitationẽnͥ ꝓculdubio gr̃a dilectioĩs eiꝰ ag

Expanded text:
estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quibusdam idem dicit: Quisquis autem spiritum Christi non habet, hic non est eius. quis porro audeat opinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, in quo non habitet spiritus sanctus, aut in aliquo spiritus sanctus, in quo non et pater et filius? unde fatendum est ubique esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habitati
Abbreviated transcription (Latin):
deo. loctm scm & aptum requiris.
interiora tua inunda: & omni inde ma¬
la cuꝑiditate depulsa. p̃para tibi in cor¬
dis tui pace secretum. Uolens in tem¬
plo orare: inte ora & ita age semper.
ut templum dei sis. Ibi enim ds̃ exau¬
nuna in corpore constituta. non solũ
ntillas angustias. uerum etiam quã¬
dam᷑ latitudinem inuenit. non corporaliũ
locorum. s sp̃ualium gatidiorium: cum fit
quod ait apls̃. Nescitis qm̃ corpora nr̃a. tẽ.¬
plum in uob̃ sp̃c scĩ est:. quẽ habetis a deo
Nec dici nisi stultissime potest. non habere
locum in nr̃o corpore sp̃m scm: quod totũ
nr̃a anima impleuerit. Quanto stultius
dicitur ullis angustiis impediri alicubi
trinitatem: ut pater & filius eo sp̃e sc̃s.
ubiq sunul esse non posfint: : Ulerum il¬
lud est multo nurabilius: quod ctim ds̃
ubiq sit totus. non tam̃ in omnibus ha¬
bitat. Non enim omnibus dici potest:
quod ait apłs. Ut quod iam dixi. uel e¬
tiam illtid: nescitis qctia templtm dei

Expanded text:
Deo, locum sanctum et aptum requiris, interiora tua munda, et omni inde mala cupiditate depulsa, praepara tibi in cordis tui pace secretum, volens in templo orare. In te ora, et ita age semper, ut templum Dei sis. Ibi enim Deus exaunima in corpore constituta non solum nullas angustias uerum etiam quandam latitudinem inuenit non corporalium locorum sed spiritalium gaudiorum, cum fit, quod ait apostolus: Nescitis, quoniam corpora uestra templum in uobis spiritus sancti est, quem habetis a deo. nec dici nisi stultissime potest non habere locum in nostro corpore spiritum sanctum; quod totum nostra anima impleuerit. quanto stultius dicitur ullis angustiis impediri alicubi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilius, quod, cum deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ait apostolus, uel quod iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei
Abbreviated transcription (Latin):
płorum temporibus inuenimus fuis¬
se quosclam quibꝰ una spes ñ erat:¬
manducemꝰ & bibamꝰ. cras enĩ moriem̃: di¬
centes qd ñ esset resurrectio morttiorums
& tamen in ipsis erant: quibꝰ idem apłs
dicit. Ncinqͥd pauilus ꝓ nob̾ crucifixcisẽ:
ant in nomine patili baptizati estis : Ad
eos enĩ aꝑtissime scbit dicens. Quomͦ di¬
cunt qͥdam in uob̃. quia resurrectio mor¬
tuorum ñ ẽ : Ex sermone d̾ u̾b euãgii unde timo.

Expanded text:
orum temporibus inueniamus fuisse quosdam quibus una spes non erat etmanducemus et bibamus, cras enim morimur, dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? et tamen in ipsis erant quibus idem apostolus dicit: numquid Paulus pro nobis crucifixus est aut in nomine Pauli baptizati estis? ad eos enim apertissime scribit dicens: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? Et
Abbreviated transcription (Latin):
uidicit. ecce coiam deo quia ñ mẽ.¬
tior: iurauit utiq. Et quid sanc¬
tius hac uiratione :. S ñ ẽ contra p̃cep¬
tum uiratio: q̃ amilo ñ ẽ iurantis. s incre¬
dulitatis eiꝰ. cui niride cogitar. Blam hiic
intelligit᷑ ita chp̃m sphbiisse a nirando:
ti faciunt: in orgohabentes iurationẽ. tã¬
qͣ magnũ aut fuane aliqͥs. Nam utiq apłs
notierat p̃ceptũ dñi: ouirauit tamen.
Non enĩ audiendi sunt: qui has iuratio¬
nes esse ñ putant. Quid enĩ facient de illa
plaria manifestissimã iurationem esse¬
conuincunt: Quantum gͦ in ipso ẽ: ñ
turat apłs. Non enĩ appetit nirationenr
cupiditate. ant delectatione iurandi.
malo ẽ. S infirmitatis ant incredrilita¬
tis eorum: qͥ ñ alit̾ motient᷑ ad fidem.

Expanded text:
ui dicit, Ecce coram Deo, quia non mentior, jurat utique. Et quid sanctius hac juratione? Sed non est contra praeceptum juratio quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando ,t, quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de illa, plaria manifestissimam esse jurationem convincunt? Quantum ergo in ipso est non jurat Apostolus, non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. malo est, sed infirmitatis aut incredulitatis eorum, qui aliter moventur ad fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem. quam punitum ẽẽ post mor¬
sa cõmemorasset infirmitates mortesq
multorrim: si enim nos ipsos inqͥt iudica¬
remus. a dño ñ iudicarem. Cum uidicmͦ
autẽ a dño corripim̃: ne cum mundo dãp¬
odo parcit malis: adducens illos ad
penitentiam. flagellit bonos: erudi¬
ens illos ad regnum celorum. ꝓꝑterea fli

Expanded text:
ad mortem, quam punitum esse post morad mortem, quam punitum esse post morsas commemorasset infirmitates mortesque multorum, si enim nos ipsos, inquit, iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damodo parcit malis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelorum; «non est i
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ coepꝰ occistim nichil metuendum ee̾ di¬
dicimus. ne menbra ex anima paciantur.¬
nec pena dicenda est. Si autẽ humanã
erga suam carnem considerenꝰ affectã.¬
potuit inde terreri uel contristari uiuus
quod sensurus ñ erat mortuus. Et hec erat
pena: cum dolebat aninꝰ. id de fuo corpore
futurum. quanitus cum fieret ñ doleret.
Hactenus enim uoluit dñs seruum suum
plectere: qui ñ sua contumatia spreuerat
p̃ceptum eiꝰ implere. s aliena decipiente
fallatia. obedire se credidit quando ñ obedi¬
uit. Neq enim putandum ẽ. ita eum fuis¬
se interemptum morsu bestie. ut ad suppli¬
cium tartareum eiꝰ deinde amma rapet᷑.
quandoqͥdem ipsum eiꝰ corpus idem leo qͥ
occiderat custoditit iumnento etiã quo
uehebat᷑ illeso. &. simul cum illa in mant
fera intrepida p̃sentia ad sin dñi fimꝰ astã¬
te. Quo mirabili signo apparet: hominem
dei coercitum potius temporaliter usq

Expanded text:
post corpus occisum nihil metuendum esse dipost corpus occisum nihil metuendum esse didicimus ne menec poena dicenda est. si autem humanum erga suam carnem consideremus affectupotuit inde terreri uel contristari uiuus, quod sensurus non erat mortuus; et haec erat poena, quoniam dolebat animus id de suo corpore futurum, quamuis cum fieret non doleret. hactenus enim uoluit dominus seruum suum plectere, qui non sua contumacia spreuerat praeceptum eius inplere, sed aliena decipiente fallacia oboedire se credidit, quando non oboediuit. neque enim putandum est ita fuisse interemptum morsu bestiae, ut ad supplicium tartareum eius deinde anima raperetur, quandoquidem ipsum eius corpus idem leo qui occiderat custodiuit iumento etiam, quo uehebatur, inlaeso et simul cum illa inmani fera intrepida praesentia ad sui domini funus adstante. quo mirabili signo adparet hominem dei cohercitum potius temporaliter usque
Abbreviated transcription (Latin):
ulta etiam hic tudent᷑ ignosci. & ridion.
ntillis suppliciis undicari: sed eorũ
pene reseruanttir in posterum. Neq enĩ
& tamen si remittant᷑: ꝓfecto in futa¬
ro scło ñ nocebunt. ꝓpterea de qͥbtisdam
temporalibis penis. que in hac uita peã¬
tibus irrogantar eis quorũ peccata de¬
lentur. ue reseruent᷑ in finem: ait apłs.
Si enim nosipsos iudicaremus: a dño non
iudicarem᷑. Cum iuditam᷑ autẽ a dño cor¬
ripim᷑: ne cum mundo dampnem᷑. Ex libͤ
Nuenitur in regnorum libris ds̃ ꝑ
tien eiꝰ in septilchrum patrum eiꝰ. Que
scͥptura sic se habet. Hec dicit dñs. quxa
inobediens fiusti ori dm̃i. &ñ custodisti
mandatum quod tibi p̃cepto dñs ds̃ tti
tis. & reuersus es. & comedisti panẽ & bi¬
bisti aquã in loco in quo p̃cepit tͥ ne co
mederes. panem. neq biberes aqtiam:
non inferet᷑ cadater ttium in sepulchxũ
patrũ tuorum. Quanti hec pend pen¬
denda sit. si scõm euangłm cogitemus uͥ

Expanded text:
ulta etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enimet tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: s, inquit, iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. eum sane nueniatur in Regnorum libris deus per uer eius in sepulcrum patrum eius. quae scriptura sic se habet. haec dicit dominus: quia inoboediens fuisti ori domini et non custodisti mandatum quod tibi praecepit dominus deus tuus, et reuersus es et comedisti panem et bibisti aquam in loco in quo praemederes panem, neque biberes aquam, non inferetur cadaver tuum in sepulcrum patrum tuorum . Quanti haec poena pendenda sit, si secundum Evangelium cogitemus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ꝑ bonum mͥ oꝑatũ ẽ mortẽ: ut frat
suꝑ modum peccator. aut peccatũ per
mandeitũ. Suꝑ modũ dixit: quia etiam
p̃uaricatio additur. cum peccandi aucta
libidine etiã lex ipsa contempnitur.

Expanded text:
um, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat super modum peccator aut peccatum per mandatum. Super modum dixit, quia etiam praeuaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur.
Abbreviated transcription (Latin):
gitatione ñ possumꝰ. S sufficientia nr̃a qͣ crei¬
dere incipiam᷑ ex d̾o est. Er libro de dono¬
ꝑsenerantie Cogitantes credimꝰ. cogi¬
tantes loquim᷑ cogitantes agi mͦ qͥcqͥda
gimus. Qͦdaut atimet ad pietatis iuam.
& uerũ dĩ cultum nõ sum idonei cogitare aliqͥd¬

Expanded text:
gitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua cregitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, eo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliq
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia bonamerita: ñ qi idonci sumꝰ uqͥt cogitare
aliqͥd quasi ex nob̾metipsis. s sufficientia nr̃a ex
cło est. Attendant hic  uerba ista ꝑꝑendant:
qͥ ꝓutant ex nob̾ esse fidei ceptum. & ex cdło esse fi¬
Aei supꝑlem̃tum. Qͥs entm ñ uideat. pͥus esse
cogitare qͣm credere: Nullus qͥꝑe credu t̾
aliqͥd: nsi pꝰ cogitauerit esse credendũ. Qũaus
eñi rapti qͣuis celerrime credendi uoluntatẽ.
q̃dã cogitationes añuolent. mꝯr illa ista seqͣt᷑.
ut quasi ꝯuinctissima ꝯmitit᷑. necesse est tam̃
ut om̃ia q̃ credunt᷑. p̾ueniente cogitatione cres¬
cũ assensione cogitare. Non enim om̃is qͥ cogitat
credit: cũ id̃o cogitent pleriq ne credant. s co¬
gitat om̃is qͥ credit. & credendo cogitat: & co¬
gitando cpedit. Qͦo gͦ ꝑtinet ad religionẽ.¬
idonei cogitare aliqͥd qͣsi eo nob̾metip̃s s suffi¬
cientia nr̃a ex do est. ꝓfẽcto nõ sumꝰ idonei
credere aliqͥd qͣsi ex nob̾metipsis. qd̾ sine co¬

Expanded text:
bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione crecum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religioneidonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine co
Abbreviated transcription (Latin):
lex & gratia. Et non iam in tietustate
litterȩ. s in nouitate sp̃c deo seruiens. ñ
ñ reprehendi legem cum dicitur: littera
occidit. sp̃c autẽ uituficat. Sicat non rep̃¬
henditur scientra cum dicitur: scientia
inflat. caritas uͦ edificat. Nam utiq ipse
dixerat. Scimiis: quia omnes scientiam
habemus. E tunc adrangit. Scientia
inflat: caritas uͦ edificat. Utqtuid ergol
bebat ipse quo inflaretar: nisi quia cum
caritate : Non solam ñ infłat scientia:
s etim firmat. Ita littera cum sp̃ti. &lex
cum gratra. iam non eo modo latera &s
lex appellatur: sicut ꝑ seipsam cum octi¬
dit abrindante delicto. Ita enim lex oo
uirtus peccati dicta ẽ: cum auget eits
noxiam delectationem. ꝑseneram ꝓhibi¬
tionem. Non tamen etiam sic mala ẽ.
S peccatum ut appareat peccatum:
ꝑ bontm oꝑatum ẽ mortem. Ita muilta
quibuscdam sunt notia: quamutis non

Expanded text:
lex et gratia: et non jam in vetustate lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens, non non reprehendi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. ita enim lex et uirtus peccati dicta est, cum auget eius noxiam delectationem per seueram prohibitionem. nec tamen etiam sic mala est; sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam sunt noxia, quamuis non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet: quod in eo de calago qui datus
ẽ in monte syna hoc solum p̃cepto figura¬
to occultatumẽ quod ad sabbatumpti¬
net. Sabbatum atitẽ scĩficationis ẽ. Nec
uacat quod illo die popłs ab omni opere
seruli abstinere p̃ceptus ẽ. quo significat
peccatum: nisi qia non peccare scificatio¬
in lege quȩ duabus lapideis tabulis con¬
scripta ẽ. solum inter cetera in umbra
figurate positum ẽ. in quo indei sabbatũ
obseruant: tt hoc ipso significaret᷑ tem¬
pus tunc fuisse occultande gratie. que
nouo testam̃to fuerat ꝑ xp̃i passionem.
tanꝙͣ. scissione ueli reuelanda. Cum enĩ
sp̃c dm̃i: ibi libertas. Nemo gͦ xp̃ianorũ¬
non posse. quia legem dedit. quia doctri¬
nam instituit. quia bona p̃cepta man-¬
datut. Illa enim sine adiuuante sp̃u: ꝓ
culdubio ẽ littera occidens. Cum nͦ ad¬
est uituificans sp̃e: hoc ipstm intus con¬
scͥptam facit diligi. quod foris scriptum
ram & sp̃m: que duo dicunt᷑ alio modo

Expanded text:
pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertinet. sabbatum autem dies sanctificationis est. nec uacat. quod seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificatioin lege, quae duabus lapideis tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuad ibi libertas. Nemo ergo christianoruiustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum ram ac spiritum, quae duo dicuntur alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
nouitas sp̃c: reos facere potius cogita¬
tione peccati. quã liberare ã peccato.
llnde & alibi scͥptam ẽ. Qui apponit
scientiam: apponit &o dolorem. Non qr
ipsa lex malum est: s quia mandatũ
bonum habet in littera demonstrante.
non inadiunante sp̃n. Quod mandatũ
si fit timore pene non amore iusticiȩ:
sertuliter fit. ñ liberaliter. Et ideo nec
fit. Non enum fructꝰ ẽ bonus: qui de
caritatis radice ñ surgit. Porro autẽ
si assit fidesq ꝑ dilectionem oꝑatur:
incipit cum delectari legi dei scdm̃ in
in menbris adhic repugnat legi mẽtis
donec in nouitatẽ que de die in drem in in¬
teriore homine auget᷑. tota uetustas muta¬
ta ꝑtranseat. liberante nos de corpore mor-
Hec gratia in testamento uetere uelata
latitabat. que in xp̃i euangłõ reuelata ẽ
difpensatione temportim ordinatissima.
sicut deus nouit cuncta disponere. Et
fortasse ad illud ipsum eius latibulum

Expanded text:
nouitas spiritus, reos facere potius cogninouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortinum nostrum. Hace gratia in testamento uetere uelata latitabat, quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum
Abbreviated transcription (Latin):
filii isrł in faciem moyfi ꝓpter głam uul¬
tus eiꝰ quȩ enacuat᷑: quare ñ magis mi¬
nistratio sp̃e erit in gloria: Si enum
ministratio dampnationis gła ẽ: multo
magis abundabit ministerit̃ iusticȩ
occidit: cui uelut econtrario tuificantẽ
ingerit sp̃m. ea certe ẽ ministratio mortis
in litteris figurata lapideis. & ministra¬
tio dampnationis. Quia lex fabintrauit:
ut abundaret delictum. Porro autẽ p̃cep¬
ta ipsa tam sunt utilia facienti atq sa¬
lubria: ut nͥ quis ea fecerit uitam ha-¬
bere ñ possit. Attende & inde utrum¬
quicꝗͣ. ꝓpter circumcisionẽ uel sabbatũ.
uel quid aliud umbraculis sacram̃ti. ac
ñ totum ꝓpter hoc dicat. quod littera
ꝓhibens peccatum ñ uituificat hominẽ.
s potius occidit augendo concupiscen:¬
tiam. & iniquitatẽ p̾uaricatione cumu¬
lando: nͥ liberet gr̃a ꝑ legem fidei quȩ ẽ
in xp̃o iħn. cum diffundit᷑ caritas in
nob̾. Apparet gͥ litt̾e uctustatẽ. si desit

Expanded text:
i Israhel in faciem Moysi propter gloriam uultus eius quae euacuatur, quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? si enim ministratio damnationis gloria est, multo magis abundabit ministratio iustitiae occidit, cui velut e contrario vivificantem spiritum ingerit. Ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis, et ministratio damnationis; quia lex subintravit, ut abundaret delictum. Porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit, vitam habere non possit. An quidquam propter circumcisionem vel sabbatum, vel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non vivificat hominem, sed potius occidit, augendo concupiscentiam, et iniquitatem praevaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum diffunditur charitas in . Apparet igitur litterae uetustatem, si desit
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ more distabat. qñquid ẽ reb tꝑ̃alib ita sub¬
uarent. nescientes quo referrent᷑: id tam̃
insitũ habebant. quod tali seruitute uni
omnium quod non iidebant placerent dõ.
Quam ctistodiam tanꝗͣ sub pedagogo par¬
uulorum fuisse. scͥꝑfit apłs. Et ideo qui ta¬
libus signis ꝑtina citer inheserunt: contẽp¬
nentem ista dñm cum iam tempus reue.¬
lationis eorũ uenisset. ferre ñ potuerunt.
Atq inde calumpnias quod sabbato cura¬
ret moliti sunt pͥncipes eorum & popłs̃.¬
quia signis illis tanꝗͣ. rebuis adstricti non
credebant deũ esse uel aduenisse. qui ea
sicut ã uideis obseruabant᷑. nollet atten¬
pere. S qui crediderunt. ex quibꝰ facta ẽ
prima eccła ierosolimitana: satis ostendeĩt̃
quanta utilitas fuerit eo modo sub peda¬
gogo custodiri. ut signa quȩ temporalitea
imposita erant seruientibus: ad unius dĩ
cultum qui fecit celum & derram opi¬

Expanded text:
tium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subtium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subuarent, nescieinsitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opi