comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo et mͥ a postolico honore uene¬
rabilicensario papȩ: constantius peccator:
Primamͥ cura ÷ : pudorẽ conscientiȩ humilis custod re
Cuiꝰ cancellos. si in aliqͦ forte transgredior: iubentu
magis culꝑa quã mea est: Itaqruit uitã gestaq
beatissimi germani ep̃i. uel ex parte ꝑstringerem:
frĩs ur̃i scĩ antistitis patientis fecit auctoritas:
Cuiꝰ p̃ceptionisiñ ut debui. ut potui tam̃ parui:
Cũq obedientia mea adbeatitudinis ur̃ȩ notic iam
ꝑ ueniss& : ut iterato intemeritatẽ ꝓrũ ꝑem. p̃ce¬
pistis iubendo. ut paginola quȩ adhuc intra secre¬
ti uicinia tenebat᷑. longius me auctore ꝓcederet :¬
esseq̃ ipse reatus mei qͦdã modo & accusator etꝓditoꝵ:
Manifeste enĩ condẽpdomemanebit: si uerborũ meoꝵ
abiectio doctoꝵ offerat᷑ auditui : Reiecto itaq pudoris
ute lamine: optẽ ꝑ ans iussioni : trans misi uob impensȩ deuo¬
tionis obseqͥũ: ꝓfiducia caritatis deposcens: ut duplici

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET MIHI APOSTOLICO HONORE VENERABILI CENSURIO PAPAE CONSTANTIUS PECCATOR. Prima mihi cura est pudorem conscientiae humilis custodire, cuius cancellos si in aliquo forte transgredior, iubentum magis culpa quam mea est. Itaque, ut vitam gestaque beatissimi Germani episcopi vel ex parte perstringerem, fratris vestri sancti antestitis Patientis fecit auctoritas; cuius praeceptioni, si non ut debui, ut potui tamen parui. Cumque oboedientia mea ad beatitudinis vestrae notitiam pervenisset, ut iterato in temeritatem prorumperem, praecepistis iubendo, ut paginula, quae adhuc intra secreti vicinia tenebatur, longius me auctore procederet essemque ipse reatus mei quodammodo et accusator et proditor. Manifeste enim condemnatio in me manebit, si verborum meorum abiectio doctorum offeratur auditui. Reiecto itaque pudoris velamine, obtemperans iussioni, transmisi vobis inpensae devotionis obsequium, pro fiducia karitatis deposcens, ut duplici
Abbreviated transcription (Latin):
abiectio displicuerit. sensus placebit Neo uereor:
ꝑuasorẽ me huiuscȩ ministerii iudicandũ
Tanta enĩ iã tẽpoꝵꝰ fluxere curricula: ut obscurata
ꝑsilentiũ. uix colligat᷑ agnitio: Q uere maluissem¬
relatores tantoꝵ bonoꝵ alios potius quã me fuisse.
qr qͥcũq illi . mefuerant digniores: Quodqr non
contigit: me malo ẽẽ. quã neminẽ
EXELICITRO

Expanded text:
abiectiodisplicuerit, pulchri sensus placebunt. Nec vereor abiectiodisplicuerit, pulchri sensus placebunt. Nec vereor pervasorem me huiuscemodi ministerii iudicandum; tanta enim iam temporum fluxere curricula, ut obscurata per silentium vix colligatur agnitio. Et vere maluissem, tantorum relatorem bonorum alios potius quam ine fuisse, quia quicumque illi me fuerant digniores; quod quia non contigit, me malo esse quam neminem. EXPLICIT
Abbreviated transcription (Latin):
leriq ad scribendũ sollici tante materia uberi¬
ore ꝓductis : dũ ꝑmultiplices sensus. locupletari
credunt̾ in genia : Sed mͥ in lustrissimi uiri germa¬
niantisticis: uitã gestaq uel ex aliqͣ parte dicturo:
incutit᷑ ꝓmiraculoꝵꝰ numerositate trepidatio: & fic̃
solis splendor humanis inlatus obtutib. hebetata
oculoꝵ acie. lum̃ confundit ex lumine. ⁊ita animimei
infirmitas: oblatũ p̃coniorũ cumulũ quẽ implere non potest.
expauescit: Sed rursus intra sedẽ pectoris mei : cortentio alterna
confligit Hinc resistit impossibilitas conscientiȩ : illinc cõmemorari
aliqͣ uel ꝓferre. & religionis contẽplatio & innumera¬
biliũ miraculoꝵ exempla cõpellunt : quȩ agnitioni
uel ꝓfectui om̃iũ impie ꝑ obductũ silentiũ subtra¬
hunt᷑: Id circo malui uerecundiã meã negligere.
quã uirtutes diuinas usq quaq obliuione uecerar¬
cere : Excusat materia dictorem. & cui uerborũ

Expanded text:
lerique ad scribendum, sollicitante materia uberiore, producti sunt, dum per multiplices sensus locupletari creduntur ingenia; sed mihi inlustrissimi viri Germani antistitis vitam gestaque vel ex aliqua parte dicturo incutitur pro miraculorum numerositate trepidatio. Et sicut solis splendor humanis inlatus obtutibus, hebetata oculorum acie, lumen confundit ex lumine, ita animi mei infirmitas oblatum praeconiorum cumulum, quem implere non potest, expavescit. Sed rursus intra sedem pectoris mei contentio alterna confligit: hinc resistit inpossibilitas conscientiae, illinc commemorare aliqua vel proferre et religionis contemplatio et innumerabilium miraculorum exempla conpellunt, quae agnitioni vel profectui omnium impie per obductum silentium subtrahuntur. Idcirco malui verecundiam meam neglegere quam virtutes divinas usquequaque oblivione veterescere. Excusat materiadictorem, et cui verborum
Abbreviated transcription (Latin):
tii ad eun locũ. quibenignis sime ab abbate
loci illius suscepti uestibusq mutatis actan¬
ti fatigacione itĩneris subleuati: cuncta quae
suae contingeraN regioni simulq ad quod
uenerat T pandurT. Quae uerba cum ipsius
abba locisuo retuliss& antistia : uberrimas

Expanded text:
tii adeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque mutati, ac tanti itineris fatigatione sublevati, cuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas
Abbreviated transcription (Latin):
est auressi omnia cupiam per sequi. dies ut opinor
aute quam sermo cessabit. Nam quas ꝑcum dis
uirtutes non edidit cum & mortius uitam. cȩcis uisũ
raraliticis gressum. leprosis munditiã surdis audicuĩ
ademonibus oppessis restituit sanitatem
gitur scĩssimus dñi amandus cursu fideliter ꝑ acto
repletus que omniũ bonoꝵ operum fructu. aduen¬
ente scĩssimi obitus die. feliciter mgrauit ad dp̃n
Sepultus que est cum magnifico honore. in loco cui
uocabulum. ẽ. helnone. In quo loco: multa fiunt
orationbus eius beneficia. & laudabitur ibi ab omi¬
& sp̃u scõ uirtus & honor gloria & imꝑium laus
& potestas ꝑinfinita sȩculorum sȩcula Ameti

Expanded text:
est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, est aures, si omnia cupiam persequi, dies, ut opinor, antequam sermo cessabit. Nam quas per eum Dominus virtutes non ędidit, cum et mortuis vitam, caecis visum, paraliticis gressum, leprosis munditiam, surdis auditum, a daemonibus obpressis restituit sanitatem? Igitur sanctissimus Domini Amandus, cursu fideliter peracto, repletusque omnium bonorum operum fructum, adveniente sanctissimi obitus die, feliciter migravit ad Christum, sepultusque cummagnifico honore in loco cui vocabulum est Helnone, in quo loco multa fiunt orationibus eius beneficia, et laudatur ibi ab omniet Spiritu sancto virtus, honor, gloria et imperium, laus et potestas per infinita saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
eidem que monacho calicem uin & fragmen panis
ꝑ eundem trans misit presbiterũ eiq mandauit
dicens. Uade & dic monacho illi ut sumat partem
panis istius & uini. & cras iubente dõ cum ad eum
uisitandũ ꝑrexero obinam mihi ꝓcedat. & in lectulo
iacere non patiatur. Quod ita factũ est. Accepta
itaq isdem monachus patris benedictione. ita toti¬
us cõrporis recẽpit sanitatem. ac si um̃quã nullãm
pertulisset lesionem. Ad ueniente igitur sc̃o uiro
obuiam ei ꝓcessit. atq cum eo loqui cȩpit. Mirariqͣ
uehementer fratres cȩperunt quod uiuum & incolumẽ
uidebant. quem mortuũ fere suspicabantur. Cir
autẽ dñi amandus indulta fratri uenia. ut mores
de inceps in melius cõmutaret ad monuit. atq eũm
sanum ad monasterium direxit.
lia quidem sunt multa. quȩ ꝑeũ dñs operari di¬
gnatus est. Nobis quidem in cognita. dõ autẽ nota.
Sed quantũ ad nr̃as fidelibus narrantib iuiris ꝑ latũ

Expanded text:
eidemque monacho calicem vini et fracmen panis eidemque monacho calicem vini et fracmen panis per eundem transmisit pręsbiterum eique mandavit, dicens: 'Vade et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedictionem ita omni corporis recepit sanitatem, acsi umquam nullam pertulisset lesionem. Advenienteque sancto viro, obviam processit atque cum eo loqui coepit, miratique vehementer fratres, quod vivum et incolomem videbant, quem mortuum fore suspicabantur. Sie vir Domini Amandus, indulta venia, ut mores deinceps in melius commutaret, admonuit atque eum sanum ad monasterium direxit. 26. Alia quidem sunt multa, quae per eum Dominus operare dignatus est, nobis quidem incognita, Deo autem nota; sed quantum ad nostras, fidelibus narrantibus viris, perlatum
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ dei ꝑger&. excusationis causa quod uehicula mi¬
nime haberet. ita dicitur omni corporis compage pa¬
ralisi dissolutus. ut nec manum quidem uel pedem
Posset mouere. Omniq iam carne uelut mortua.
insolo pectore uitalis anhelabat sp̃s. Tenuiq flatu
confiteri ut ualebat nitebatur. quod obinobȩdientiã
& contumaciã. hȩc ꝑpeti merebatur. ISair p̃fatũ
monachũ fratres mittens tes in naue ad monasteriũ
cui uocabulum maiores indider̃ helnonẽ. & ad urũ
dei ad dipxerunt amandum. Cunque iam uespas¬
cente die finitis missarũ seu uespertinarũ sollẽpnus.
uir dñi ad reficiendũ iuxta morẽ isset. subito ei
nuntiatũ. ẽ. qualiter isdem monachus egrotaret.
Leniterq ut aiuint subridens. dixisse fertur. Ad¬
huc maiora sustinebit ꝑicula. quia ualde iactan¬
tiae atq in obȩdientiȩ deditus erat. Sed tamen
presbiterũ quendã fidelẽ uirũ ad se uocari p̃cepit̃.

Expanded text:
virum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula mivirum Dei pergeret excusationis causa, quod vehicula minime haberet, ita dicitur omni corporis conpage paralisi dissolutum, ut nec manum quidem vel pedem posset moveri; omni iam carne praemortua, in solo pectore vitalis anelabat spiritus, tenuique flatu confiteri, ut valebat, nitebatur, quod ob inoboedientiam et contumatiam haec perpeti merebatur. Igitur praefato monacho fratres misso in navi ad monasterium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iam vesperascente die, finita missarum vel etiam vespertinarum sollemnia, idem vir Domini ad reficiendum iuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora sustenebit pericula, quia valde iactantiae vel inoboedientiae deditus erat'. Sed tamen presbiterum quendam fidelem virum ad se evocare praecepit,
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Confido enĩ quod si firmiter credideris. lumen
pristinũ adño consequi possis. Deducta autẽ mulier
puellȩ suȩ manibus ad arborem citius ꝑuenit: atq eã
excidere conabatur. Tum uir dñi amandus eam adse
ad uocans. signũq crucis suꝑ oculos eius in primens in¬
uocato xp̃i nomine. pristinȩ reddidit sanitati. Instruc¬
tamq qualiter se agere deberet relinquens. om̃ĩbus
dieb uitȩ suȩ caste atq sobrie se exibuit. & correcti¬
orem uitam de inceps gerens. mores commutauit in
eius dñs ostendere dignatus. ẽ nonuideair silentio
contegi. Quodam itaq tempore cum cuidam monacho.
uidelicet prȩposito monasterii sui chrodobaldo cogno¬
mine. ꝑquendam missum iussiss& ut uehicula adui¬
num inusibus fratrũ monasterio deferendũ p̃parare
deberet. dicitur in obȩdiens extitisse. Sed eũ noc̾te eadẽ
ultio diuina subsecuta est. Nam eo iter agente ut dd

Expanded text:
salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa puellae suae inanibus, ad arborem citius mulier perrexit atque eam excidere conabatur. Tum vir Domini Amandus eam ad se advocans, signum crucis super oculos eius inprimens, invocatoque Christi nomine, pristinae reddidit sanitati; instructamque, qualiter se agere deberet, relinquens, omnibus diebus vitae suae caste atque sobrie se exhibuit, et correctiorem vitam deinceps gerens, moresque commutavit Dominus ostendere dignatus est, non videtur silentio contegi. Quodam itaque temporae cum cuidam monacho, videlicet praeposito monasterii sui, Chrodobaldo cognomine, per missum iussisset, ut vehicula ad vinum in usibus fratrum monasterio deferendum praeparare deberet, dicitur inoboediens extitisse. Sed eum nocte eadem ultio divina subsecuta est. Nam eo iter agente, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
quendam locum cui uocãbulũ est rossonto. secus aron¬
nam fluuium. Eratq ibi mulier quȩdam cȩca quȩ
longo iam tempore amisso lumine mhil p̃ter tenebras
agnouerat. INgressus autem uir dei domũ illius.
cȩpit ꝑ cunctari ab ea qualiter ei hȩc cęcitas euenisset.
Responditq illa quod non ob causam aliã ei ipsa cȩcitas
euenisset. Nisi quod aiguria uel idola semꝑ coluerat.
insuꝑ ostendit ei locum. in quo prȩdictũ idolum adora¬
re consueuerat. scilicet arborem quȩ erat dȩmoni
dedicata. Ad quam uir dm̃. ait. Non miror siphac
stultitia cȩca facta sis. sed ad miros clementiã dñi qui
te tam du exspectando sustentat. Ut cum factorem
& redemptorem tuum ad orare debeas. ad oresdȩ¬
mones & idola muta quȩ nec tibi nec sibi possunt
prodesse. Nunc igitur accipe securim. & hanc ne¬
fandam arborem quantotius succidere festina. per
quã lumen amisisti corporis. & anmȩ per didisti

Expanded text:
quendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronquendam locum, cui vocabulum est Rosonto, secus Oronnam fluvium, eratque ibi mulier quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei haec caecitas evenisset. Respondente illa, quod non ob causam aliam ei ipsa caecitas evenerat, nisi quod auguria vel idola semper coluerat, insuper ostendente ei locum, in quo praedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedicata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror clementiam Domini, qui te tamdiu expectando sustentat, ut, cum factorem et redemptorem tuum adorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti
Abbreviated transcription (Latin):
me properabat. Sed subito orta tempestas pluiue
grandinisq omnem illius montis locum. tenebrosȩ
obcexer nubes. Ita ut apparitores qui ad interfici¬
endũ eum fuerant missi amisso lumine nihil penitus
uiderent. Spẽq uitȩ iam nullam habentes prostrat
pedibus sci uiri ueniã postulabant. & ut eos uiuos
abire sineret. humiliter dep̃cabantur. Tunc uir dñi
ad con sueta recurrit prȩ sidia. scilicet adorationum
auxilia profusisq uberrime lacrimis tamdiu oraa¬
oni incubuit. donec reddita serenitate. lumine ȩaã
apparitores recepto. non absq met uel stupore ad
propria reuerterentur. Tali que ꝑculsis timore minis¬
tris. uir dñi mortem incolumis euasit.
Nec illud quoq prȩter eundum putaui. quod pres bitero
quodam nomine enchengysilo. uenerabili atq fideli uiro
narrante didici. Quadam die dũ uis dñi amandus
inpago beluacinse uerbũ dñi prȩdicaret. ꝑuenit ad

Expanded text:
me properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia me properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini ad consueta recurrit praesidia, scilicet ad orationum auxilia: profusis in oratione lacrimis, tamdiu orationi incubuit, donec, reddita serenitate, lumine etiam apparitores recepto non absque metu vel stupore ad propria reverterentur; talique perculsi timore ministri, vir Domini mortem incolomis evasit. 24. Nec illud quoque praetereundum putavi, quod, presbitero quodam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam die, dum vir Domini Amandus in pago Belloacinse verbum Domini praedicaret, pervenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
nanto. in quo uir dñi sagaci intentione cȩpit ȩdificare
cȩnobiũ. Mum mulus autẽ quidã ozidinsi urbis
antistes ualde ferebat moleste. quod isdem uir dñi¬
eundem locũ impetrauerat arge. In uidiȩq facib
accensus. eundem uirũ dñi extinguere conabatur
Missisq agilibus uiris iussit. ut eundem uirũ dei
aloco ipso contemtibiliter iniuriis affectũ eicerent
aut certe in eodem punirent loco. Uenientesq ad eũ
ministri simulato dolo dixer̃. quod ei locum aptum
ad construendum monasterium ostendere deberent
tandũmodo cum illis illuc properare deberet. Sed
eoꝵ fallatia reuelante dõ latere non potuit. Cumque
eum ad p̃dictum locũ ducere simularent. non inseus
uir dñi amandus quo in loco eũ interimere dispone¬
rent. tandem ꝑuenerunt ad suꝑ cilium montis. ut
eũ ibi capite truncarent. Uirtamen dñi suis hoc
ante indicare. noluit. quia ad marteriũ libentissi¬

Expanded text:
Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare Nanto, in quo vir Domini sagaci intentione coepit aedificare coenobium. Mommolus autem quidam Ozidinsis urbis antestis valde ferebatur moleste, quod isdem vir Domieundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eundem virum Domini extinguere conabatur, missisque agilibus viris, ut eundem virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem punirent loco. Venientesque ad eum ministri, simulato dolo, dixerunt, quod ei locum aptum ad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc properare deberet. Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum deducere simularent, non inscius vir Domini Amandus, quo in loco eum interimere disponerent, tandem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissi
Abbreviated transcription (Latin):
Ohomo. si habes fidem. ablue oculos tuos ex aqua. in qua
uir dĩ amandus abluit manus. Confido enĩ. quod per
ipsius scĩtatẽ pristinã consequaris salutem. Cumq isdem
çȩcus oculos ex eadem aqua abluiss&. statim iubente
deo pristinũ recepit uisum. ita omĩa clare uideret.
His ita ꝑactis. idem uir dñi amandus infines remeauit
francoꝵ. Elgitq sibi locũ p̃dicationis aptum. in quo cũ
fratribus qui cum eo ꝑdiuersas ꝓ uintias multas pro
nomine. xp̃i ꝑpessifuerant passiones. aedificauit cȩno¬
bium. Atq ex eisdem fratrib plures post ea abbates.
seu honorificos iuidimus uiros.
Fodem fere tempore uir sc̃s dñi amandus. hildericũ
adiit regem. eumq humiliter postulauit quatenus
ei aliquod municipiũ ad construendũ monasteriũ.
non ambitionis gratia. sed ob animarũ salutẽ largiri
dignaretur. Deditq p̃fatus rex ei locũ. nuncupante

Expanded text:
'O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua 'O homo, si habes fidem, ablue oculos tuos ex aqua, in qua vir Dei Amandus abluit manus; confido enim, quod per ipsius sanctitatem pristinam consequaris salutem'. Cumque hisdem caecus oculos ex eadem aqua abluisset, statim, iubente Deo, pristinum recepit visum, ita ut omnia clare videret. 22 . His ita peractis, isdem vir Domini Amandus in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi perpessi fuerant passiones, aedificabat coenubium, atqueex eis dem fratribus plures postea abbates vel honorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum salutem largire dignaretur. Deditque praefatus rex ei locum noncupante
Abbreviated transcription (Latin):
apta cachin nansrisui uerba quẽ uulgus inimilogũ
uocat. seruũ xp̃i derahere cȩpit. euageliumq quod
prȩdicabat ꝓnihilo ducere. Sed eadem mox hora
arreptus adȩmone miser. propriis se coepit manibus
laniare. Atq co acts puplice confiteri. quod ob inu¬
nam quã dei in rogauerat seruo. hȩc ꝑpea mereretus
ad alia demigrar et loca ꝓuenit ad ciuitatẽ quendã
Ubi cũ ab ep̃o cuntatis illius honorisice fuisset sus ceptꝰ
& ei hospitalitatis more ep̃s aquã in manib funder&
secretius p̃cepit ministro: Vt eandem aquã inqua uir
dei manus abluerat diligenter in sacrario ecclesiae.
custodiendam deportaret. Quod ita factũ est. Prȩfatus¬
uiri dei benedictio. salutẽ fidelib restituere posset
Todem quoq tempore. homo quidam cȩcus sedebat ante
fores templi mendicans. qui multo iam tempore corpo¬
ralem amiserat uisum. Ad quem ciuitatis ipsius ep̃s. ait

Expanded text:
que etiam apta cachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum que etiam apta cachinnans risui verba, quem vulgo mimilogum vocant, servum Christi detrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; bus, et vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hospitalitatis more episcopus aquam in manibus funderet, secretius praecepit ministro, ut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam deportaret. Quod ita factum est, satisviri Dei benedictio salutem restitui possit. Eodem quoque tempore homo quidam caecus sedebat ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum. Ad quem civitatis ipsius episcopus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uerbi dei contenitores. ꝑbiennium fere ingens at¬
triuit plaga. ita ut euersȩ domus. & agri in solitudiub¬
essent redacti ne non ȩaam uici uel castra destruereas.
Nullusq pene in his regionib remaner&. qui uirũ dei
contenserat p̃dicantem.
Nec multo post. cum a fratribus quos obanimarum curã
per diuersa reliquerat loca rogaretur ut eos p̃sentia
tandem p̃ce accepta. ꝑuenit ad eos. Audiuitq ab eis gentẽ
nuncupatur uuasconia. nimio errore deceptã ita ut au¬
gurus uel omni errori dedita idola ȩciam pro dõ colere.
Que gens erga pireneos saltus ꝑ aspera atq in accassibilia
diffusa erat loca fretaq agilitate pugnandi. frequend
fines occupabat francoꝵ Uir autẽ dñi amandus eorĩ
miseratus errorem. enixe elaborare cȩpit ut eos adiaboli
reuocaret seruitio. Dum autẽ eis uerbũ p̃dicaret diu¬
num atq euangeliũ ad nuntiaret salutis. unus emimstris

Expanded text:
Sed verbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adSed verbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem. 20. Nec multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat loca, rogaretur, ut eis vir sanctandem, praece accepta, pervenit ad eos audivitque ab eis gentem nuncupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dedita, idola etiam pro Deo coleret. Quae gens Transalpinis montibus per aspera atque inaccessibilia diffusa est loca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a diaboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris
Abbreviated transcription (Latin):
Congregataq mulatudine sacerdotũ populiq turba non
modica adrgendam treiect̾ensiũ ecclesiã eũ p̃posuit. Illo
uero renuente. atq se indignũ uociferante. om̃s una
uoce clamabant dignũ eũ esse sacerdotio. atq: obanimarũ
sollicitudinem. ecclesiã magis quã pecuniȩ questũ debere
suscipe. Coactus igitur arege ac sacerdotib pontificalem
suscepit cathetͥram. Sicq ꝑtrienniũ fere uicos uel castra
circum iens. uerbum dñi constanter omnib prȩdicauit.
Multi ȩaam quod dictu nefas. ẽ. sacerdotes atq leuitȩ prȩ¬
dicationem illius respuentes. audire contẽpserunt. At ille
secundũ euangelũ prȩceptũ. puluerẽ depedibus intesti¬
moniũ excutiens. ad alia properabat. loca.
Igitur tandẽr paruam reperiens insulam. cui uocabulũ
est canelaus. iuxta scaldum fluuiũ. aliquantis diebus
cum fratrib spiritalib ibidem. xp̃o militare studuit.

Expanded text:
congregataque multitudine sacerdotum populique turbam non congregataque multitudine sacerdotum populique turbam non modicam, ad regendam Treiectensium ecclesiam eum praeposuit. Illo vero rennuente atque se indignum vociferante, omnes una voce clamabant, dignum eum esse sacerdocium atque ob animarum sollicitudinem ecclesiam magis quam pecuniae questu debere suscipere. Coactus igitur a rege vel sacerdotibus, pontificalem suscepit cathedram, sicque per triennium fere vicos vel castra circumiens, verbum Domini constanter omnibus praedicavit. Multi etiam, quod dictu quoque nefas est, sacerdotes atque levitae praedicationem illius respuentes, audire contempserunt; at ille secundum euangelii praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum fratribus spiritalibus inibi Christo militavit.
Abbreviated transcription (Latin):
dei nonrennueret. ꝑhanc familiaritatem liberius in
rgno ipsuis uel ubicũq eligeret haberet licentiam
predicandi. seu nationes quã plures ꝑhanc gratianse
posse conquirere fatebantur. Tandem fatigatus pais
quod p̃cibus suis non renueret amandus statim ipsun
puerum ad ferri p̃cepit. Qui fatebatur nom plusani¬
tiuitate habere quã dies circiter quadraginta. Accept
iitur uir sc̃s inmanib puerũ. &benedicens eum. cat¬
cuminũ fecit. Cumq finita oratione. nemo excircũ¬
stante multtudine respondisset. am̃. Aperunit dñs os
pueri. Atque audientib cunctis. clara uoce respondt
am. Statimq eũ renerans sacro baptis mate in positoq
nomine sigeberto. rgẽ atq omnẽ eius exercitum
sc̃s amandus magno repleuit gaudio
Nis ita gestis. adueniente obitus sudie treiectensium
ep̃s feliciter migrauit ad xp̃m. Rex igitur huius uiri

Expanded text:
Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in Dei non rennueret, per hanc familiaritatem liberius in regno ipsius, vel ubicumque eligeret, haberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatuquod praecibus suis sanctus non rennueret Amandus, statim ipsum puerum adduci praecepit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puerum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orationem, nemo ex circumstante multitudine respondisset : 'Amen', aperuit Dominus os pueri, atque, audientibus cunctis, clara voce respondit: 'Amen'. Statimque eo regenerans sacro baptismate, inpositoque nomine Sygiberto, regem atque omnem eius exercitum tunc sanctus Amandus magno replevit gaudio. 18. His ita gestis, adveniente obitus die, Treiectensium episcopus feliciter migravit ad Christum. Tunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
indulsit. Tunc rex ad scm̃ ait amandũ. Penitet me ualde.
quod stulte aduersum te egerim. Prȩcor gitur neme¬
dñs filiũ non meis p̃cedentibus meritis. p̃corq ut eum
sacro digneris abluere baptismate. atq infiliũ tibi spi
scilicet sciens esse scriptũ. militantem dõ non oportere in¬
plicari sȩcularibus negotiis. & quietũ atq remotum
palatia uondebere frequentare regia. econspectu rgis
abscessit. Statim gitur rex misit ad eum uirũ in luste
dadonẽ. at que cũ eo uenerabilem iurũ elgiũ qui tur
inpalatio regis subseculari degebant habitu. Quos
tamen postea gregios sacerdotes atq: prȩclarosin men¬
tis. sgnis quoq atq uirtitibus fiuisse plurimis con¬
ꝑtum est hi uero humiliter urum dei peter utpi
reis daret ad sensum. atq filiũ ipsius sacro dignarar
diluere fonte. & ut eum enutrire atq lege imbuer
diuina. quantotius ad sentiret. Dicentes. quod si hocur

Expanded text:
indulsit. Tunc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, indulsit. Tunc rex ad sanctum ait Amandum: 'Penitet enim me valde, quod stulte adversum te egerim. Praecor igitur, ne meDominus filium, non meis praecedentibus meritis, praecorque, ut eum sacro digneris abluere baptismate atque, ut tibi sit filiuscilicet sciens esse scriptum, militanti Deo non oportere inplicare saecularibus negotiis et quietum atque remotum palatia non debere frequentare regia, e conspectu regis abscessit. Tunc demum rex misit ad eum virum inlustrem Dadonem atque cum eo venerabilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nulli dubium est. Hi hregis daret adsensum atque filium ipsius sacro dignaretur dilui fonte, et ut eum enutriret atque legem inbueret divinam, quantotius adsentiret, dicentesque, quod si hoc vir
Abbreviated transcription (Latin):
rgenerare deberet. Statimq acersidis ministris¬
ut sc̃m ꝑquirerent amandũ sagaci intentione p̃cepit
Namdudum ipse pontisex dum ꝓcapitalibus criminib
quod nullus ex sacerdotibus facere ausus. ẽ. ipsum
rediagueret regem. infurore accensus iubente eo non
absq in uiria deregno eius fuerat expulsus. Ille uero
remoti ora ꝑquirens boca uerbũ dei gentib p̃dicabat
Cumq aministris tandem fuisset reptus. & ut ad regem
ire deberet ad monitus. memorans illud apostoli prȩ¬
ceptum potestatibus sublimioribus se subdi debere
tandem ꝑuenit ad rgem. Qui in illis diebus inuilla
cui uocabulum clypiaco est morabatur. Uiso querex
beatissimo amando. magno replecus.ẽ. gaudio. Prostrat¬
que pedib beati uiri. dep̃cabatur ut tanto sceleri quod
meum ꝑpetrauerat ueniã largiri dignaretur. Sed ille
ut erat mitissimus atq supra modum patiens. citius eum
eleuauit aterra facinusq inse ꝑpetratum clem̃tissime

Expanded text:
regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministrisregenerare deberet. Statimque, arcessitis ministrisut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse pontifex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus est, ipsum redargueret regem, in furore accensus, iubente eo, non absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra atque veniam clementissime
Abbreviated transcription (Latin):
quatenꝰ adhuc alii conuerterentur. Auduut denq
quod scͥaui nimio errore decepti. adiaboli laques
tenerentur oppressi. Illucq martyrii palmã se
ad sequi posse confidens. transfretato danubio. ei¬
dem circum iens loca. libera uoce euangeliũ ꝓp̃i
gentilibus p̃dicabat. P aucis uero ereis in rp̃o re¬
neratis. uidens enã sibi non satis ad crescere sr uc
& martyrii quod semꝑ quȩrebat nondũ ad epturũ
ad proprias iterũ reuersus ẽ oues. Curamq genis
earum. ad celestia rena prȩdicando perdextt.
Ih derea dagobetus rex amori mulierum plusquã
oportebat deditus. omniq spurcitia libidinis in¬
Nãmatus sobolem minime iudebatur habere. Sed
iamen ad dm̃ confugit auxiliũ. dep̃cabaturq seduo
ut eu filium dare dignaretur qui post eum renisui
dubernaret sceptra. Quodita dante dõ factũ. eit
dignatus esset. magno mex replecuis gaudlio cogitare
tepit. eui ipsũ puerũ trader&: qui eũ sacro baptismate

Expanded text:
quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi, maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danubio, eadem circumiens loca, |libera voce euangelium Christi gentibus praedicabat. Paucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, dante Deo, factum est. no repletus est gaudio; cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
insesperantib ubique dignatur ad esse. Ioto itaq
omni corpore atq cicatricibus. carnẽ carni restituit
ita ut deplagis quas ante ꝑtulerat in eius corpore
nullũ indiciũ appareret: Sicq eum ad ꝓpriam re¬
mittens domũ. parentibus restituit in columem.
At ubi hoc miraculum longe lateq diuulgatũ est staam
incolȩ regionis illius cursu cȩleri ad eum cucurerutꝰ
& ut eos facere. xp̃i anos humiliter postulabant. Fana
eta quȩ aute adorare consueuerant ꝓ priis destruentes
mambus. Ad uirũ dei om̃s unanimiter ꝑuenerunt.
Nam ubi fana destruebantur. uir dñi amandus tam exmu¬
nificentia recis. quã ex conlatione relegioseꝵx uir&. relegiosarũ¬
que feminarum. statim monasteria aut ecclesias con¬
aruebat. Uerbiq sacrd pabulo populum reficiens
omniũ corda mandatis celestib iuluminabat.
Euo iam uir sc̃s uider& p̃dicatione sua quosclam¬
addm̃ conuerti. ex hoc maiori estuabat disiderio

Expanded text:
in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore nullum indicium appareret, sicque eum ad propriam remittens domum, parentibus restituit incolomem. 15. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione sua nonnullos converti, et adhuc maiori aestuans desiderio,
Abbreviated transcription (Latin):
est populi constipatus caterua. Sc̃s ułro uirdñ aman¬
dus ctius ad patibulũ cucurrit homineq iam mortiai¬
um inuenit. Depositũq deligno ad cubiculum inquo
samiliariter orare consueuerat deserri fecit: Fratribus¬
que cellula egressis ipse suꝑ defuncti membra orati
donec iubente dõ. anima incorpus reduit atq cũ iuiro
dei loqui cȩpit. Ad ueniente itaq matutinali tempae
conuocatis fratribus aquam iussit ad ferri. Suspicantibus
autem illis ut corpus ad sepeliendum sic mos ẽ. abluere
deber&. subito cellulã ingressi uiderunt eundem ho¬
minem quem mortuũ reliquerant sanũ cũ uiro dei
sedentem. atq in columem colloquentẽ. Mirariq uehe¬
menter cȩperunt. quod uiuũ uidebant. quẽ paulo
ante mortuũ reliquerant. Tunc igitur sc̃s uir dñi
amandus ad sistentes cunctos uehementissime obtestari
esse adscribendum uirtuti. sed misericordiȩ dñi qui

Expanded text:
domum, populi constipatus caterva, sanctus vir Domini Amandomum, populi constipatus caterva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defuncti membra oratiocibus, donec, iubente Deo, anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hisdem vir Domini Amandus eis vehementissime obtestare esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domini, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bonis ꝑsisferent fideliter hor dabaair.
Illud etiã ope prȩtium huic scedulȩ ad necdũ putauins.
quod iuro uenerabili presbitero nomine bono narrart
didicimus. quidestabatur se p̃sentẽ fuisse quando rxi
desta res est. Aiebat namq quod comes quidam &i gere
franco cognomine dõito congrgata nonminima mult¬
audine francoꝵ inurbe tornaco ut erat illiꝵ iniunca
ad derimandas resederat actiones. Tum subito alltonu
ante eũ p̃sentatus ẽ quidã reus. que om̃is turba a¬
iam crudeliter ad fectus uehementerq cesus corpore etũ
seniuius. Cumq pfatius dotto decreuiset ut eim
patibulo deberent ad figi. uir dnĩ amandus aduenias
obnna pce postulare cepit. ut eiuitã concedere digi¬
retur. Sed ut erat sȩuus atq omni belua crudelior
nibil apud eum obtinere potuuit. Tandem que amimisrs
uel appartoribus isdem fur adfixus patibulo es at
et tremum exalauit spm. Dotto igtur domũ reuer sus

Expanded text:
bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitudine Francorum, ut erat illi iniunctum, ad dirimendas resederat actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba a crudeliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiritum. Dotto vero revertens
Abbreviated transcription (Latin):
Ut siquis se. non sponte ꝑbaptis mi lauacrũ regene¬
rare uolusset co actus argge sacro ablueretur
batis mate. Quo ita factũ est. Percepta namq arge
pocestate. & b enedictione apontifice. illuc uis dm̃
amandus ꝑrexit intrepide. Uix enĩ quis digne
en arrare sufficiet quantas ibidem ꝓxp̃i nomine
ꝑpessus sit in uirias & quã frequent̃ ab incolis loci
illius cȩsussit. nec non & amulierib uel arusticis
uerbũ dñi non destitit monere. memorans illam scĩ
euangelii sententiã. quȩ ait. Maiorem caritatem
nemohabet quã ut animã suã ponat quis ꝓamicis
suis. Comites ȩaã illius qui eum fuerant ger mana
caritate secuti obinȩdiã uel sterilitatem loci ad ꝓpria
remeantes eum ibidem solũ reliquerunt. Ipse uero
in p̃licationis ꝑmanens officio. alim̃tũ propruis ad¬
quirebat manibus. Sane captiuos innumeros redi¬
menssacro baptis mate emundabat. & ut inoꝑibus

Expanded text:
ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regeneut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare sufficiat, quantas ibidem pro nomine Christi perpessus sit iniurias, quodque ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus
Abbreviated transcription (Latin):
bras imagna. Et facto mane. om̃s qui innaui cũ uiro
eraut der sam atq in columes ad t̾ras egressi sunt:
Pesa idem autẽ tempꝰ. eũ loca uel dio ceses ob anmarũ
sollicitudinẽ. uir dm̃ circũ ir& amandus. Audiuit
poũ eẽ. quendam prȩter fluenta scaldi fluilicu
anti quitus diaboli eo circũ quaq: laqueis uebem̃ter
iurecuit. ut incolȩ terrȩ illius relicto dõ arbore
geligra pro dõ colerent atq fana uel idola adora¬
resnt. Piopt̃ ferocitatẽ enĩ gentis illius uel obterrȩ
infecunditatẽ om̃s sacer detes aplicatione loci illius
se subtraxerant. & nemo aud ebat in eodem loco
uerbum adnuntiare dñi. Quo audito uir sc̃s. magis
eo miseratais errorem quã de uitȩ suȩ ꝑiculo ꝑti¬
mẽscens Aichariũ ep̃m qui tunc nouiomensis urbis
cathedrã prȩsidebat sacer dotalem adiit. eumq
humiliter postulauit ut ad regem dagobertũ quan¬
totuus pergeret epistolasq exiussu illius acciperet.

Expanded text:
navi cum viro erant Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, cum loca vel dioceses ob animarum sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi fluvii, cui antiquitas, diaboli laqueis vehementer inretitum, ita ut incolae loci illius, relicto Deo, arbores et ligna pro Deo colerent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescens, ad Aicharium episcopum, qui tunc Noviomensi urbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
mare: uolens eũ ibi dimergi. Sed isdem puer quitahe¬
Uec multo post. cũ quadam die ꝑmediumnutu
pelagus naugaret. uautasq uerbũ moneret dm̃. subito
apparuit illis mirȩ magnitudinis piscis. Mautȩ uero
misso inpelagus rete. eundem piscem ceperunt. Cũcin
epularentur. mutiusq plausib exultarent subito mn¬
opinata orta tempestas .ẽ. quȩ omne eox. saudium iui
luctum conuerat. Ceperunt autẽ quic quid innaui
habebant tam a dstipendiam crbi quã & omne subsi¬
aium uel etiã armamenta naiuis in pelagus proicere.
uhementerq labori isistere ut ad terras egrederent̃
sed nihil omnino ꝓficere ualebant. Nauis uero

Expanded text:
mare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui trahemare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui trahedam die per medium pelagus navigaret nautisque verbum moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta navis in pelago proicere vehementerque labori insistere, ut ad terras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ operum. Erat autẽ piissimus. atq omni bonitate
repletus. Uultu serenus. elemosynis largus. Sen su
sobrius corpore castus. At que inter diuites & pauꝑpes
medius. itaut pauꝑes illũ quasi pauꝑem aspicerent.
diuites quasi superiorẽ se estimarent. Vigilũs atq
orationi deditus. sermone cautiis.
Si quos & iam captiuos uel pueros trans marinos in¬
uenisser. dato p̃tio redimebat. Spiritali que eos
rgenerans lauacro. lit teris asfatim imbui prȩcipieba
Prȩmissaq libertate ꝑdiuersas relinquebat eçclesias
pluresq exhis postea ep̃os uel pres biteros. seu honori¬
ficos ab bates fuisse auduumus.
Illudetiã nonest prȩtermittendũ quod isdem uir dei
amandus aroma secundo rediens. ascensa naue per¬
uenit adcentũ cellensem locum. Quadã igitur
nocte dũ solus ut illi mos erat oraret in mundus
spiriais unũ efamulis adp̃hensa manu trahebat ad

Expanded text:
bonorum operum. Erat autem piissimus atque omni bonitate bonorum operum. Erat autem piissimus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimarent, vigiliis atque orationi deditus, sermone cautus. 9. Si quos etiam captivos vel pueros transmarinus invenisset, dato pretio redimebat, spiritalique eos regenerans lavacro, litteris affatim imbui praecipiebat, praemissaque libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos vel presbiteros seu honorificos abbates fuisse audivimus. 10. Illud etiam non est praetermittendum, quod hisdem vir Dei Amandus iterum a Roma secundo rediens, ascensa navi, pervenit ad Centumcellensem locum. Quadam igitur nocte, dum solus, ut illi mos erat, oraret, inmundus spiritus unum e famulis, adprehensam manum, trahebat ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quadã namq die iam adpropinquante uespa cum
custodes uixta morẽ in ecclesia fecissent diligentiã
sc̃s uir dñi amandus egredientib cunctis in ecclesia
paululũ substitit. ibi et deuotione tota nocte ugilare
eupiens. Tum uero unus ecustodibus eum inuentum
contemptibiliter affectũ tmuriis eiecit extra ecclesia
Dedente autẽ eo in extasi mentis ingradibus antefores
eccłȩ. subito ei sc̃s apparuit petrus. Blande leniterq
eũ alloquitur. & ut ingallias ad p̃dicatione exercenda
reuerti deberet ad monuit. Dequa uisione sc̃s uir
amandus hilarior reddituis. accepta benedictione apłi
atq patrocinus. feliciter remeauit ingallias.
uo interim paucis post trans actis diebus coactus
arge ac sacerdoti bus. ep̃s ordinatiis est. Acceptoq
pontificatus honore. gentib uerbũ euangeli zare
cepit dĩi. atq se ipsum in omnib exemplũ prȩbere

Expanded text:
7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum 7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum custodes iuxta morem in ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini Amandus, egredientibus cunctis, in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione tota nocte vigilare cupiens: tum vero unus e custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque patrocinia, feliceter remeavit in Galliis. 8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege vel sacerdotibus, episcopus ordinatus est, acceptoque pontificatus honore, gentibus verbum euangelizare coepit Domini atque se ipsum in omnibus exemplum praebere