comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. At gente in gentem. Non dimisit hominẽ
nocere illis. Io. ẽ. non ꝑmisit. Ereca aut̃ locutio. ẽ.
noctre illos. latina il nocere illis. o corripuit
ꝓeis regis. Nolitt inquit tengere ap̃os ieos.
et in ꝓpłns meis nolite malignari. Uerba dixit dci
corripientis uł arguentis regis. ne negligerent sc̃os
patres: cũ essent numero breues. & paucissimi atq
incolȩ in t̾ra chanaan. Quȩ uerba licet in libris
ens hystorie non legantur: tam̃ intelligenda sunt
uł latent̃ dicta. sicut dis in hominũ cordib loquit᷑
occultis. & ueracib uisis. uł etiam ꝑaugłm exp̃ssa.
Iam ꝙ rex igrarũ. & rex egrptioꝵ diuinitꝰ admoniti
sunt: tie nocerent abrahe. & rex alius ne nocerit
ysaac. & alii ne nocerent iacob: cũ eẽnt paucissum
& incolȩ. antequam ad incolendã ꝓgrptum cũ filiis
suis transiret i cob: quod intelligitur in eo cõme¬

Expanded text:
dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit hominem dixerat, «de gente in gentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «nocere illis. Et corripuit pro eis reges. Nolite,» inquit, «tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo comme
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan. quando ibi patres habitauert̃. abraham.
ysaĩc. o ucob: ante quam eam acciꝑent hereditait̃.
in semine suo paucissimi erant & incolȩ in ca. Nlon¬
nulli aut̃ codices habent. non paucissimi & incolȩ.
s paucissimos & incolas. Ubi apparet eos qui ita
int̾p̃tati sunt grecam fuisse locutiont̃ secutos: quȩ
transserri non potest in latinũ. nͥ cũ absurditate
quȩ ferri om̃ino non possit. Si eñi totã ipsam lo.¬
eutionẽ tranfferre conemur: dicturi sumꝰ in ca
ẽt. illos numero breui paucissimos & incolas ta ea.
Q uod aut̃ ait grecus in ea esse illos. hoc t̃. latine cũ
essent. Quod uerbũ ñ potest casus accusatiue
sequi. s nominatiuis. Quis cñi dicat. cũ esscut
pauensimos: S cũ essent pancissimi. Cum gͦ cc̃ait.¬
numtro breues. uł numero breui. paueissimi &
incolȩ in ea: transierunt ae gente in gcutm.
& de regno inpopłm alterum. Repetitio est eiꝰ qd̾

Expanded text:
Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos qui ista ita interpretati sunt, graecam fuisse locutionem secutos, quae transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quae ferri omnino non possit. Si enim totam ipsam locutionem transferre conemur, dicturi sumus, «In eo esse illos numero brevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim dicat, Cum essent paucissimos? sed, Cum essent paucissimi. 9. numero breves,» vel, «numero brevi, paucissimi et incolae in ea; transierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis. t̾ra fluens lac & mel: quod totũ signisi.¬
cat grãm in qua gustatur quam suauis est das. ad
quar non otãs homines ꝑtinent. Non eñi omĩũ
est fides. Ideo addit funiculũ hereditatis ur̃e. Un.¬
Ae in alio psalmo. semen abrahe qͥd est xp̃s. intel¬
ligit᷑ loqui ubi dicit. funes ecciderunt mͥ inp̃ela¬
ris. ꝙ etũ hereditas mea p̃clara est mͥ. Cur aut̃ dic¬
ta sit t̾ra chanaan: intp̃tatio huiꝰ nominis aperit.
Chana an quippe. int̃p̃tat᷑ humilis. Quod si ad illam
restrat᷑ sententiã scĩ noc qua cũdem chanaan dix̃
futurũ seruũ fratrũ suoꝵ: hinc est etĩ seruilis
timor. Seruus aut̃ non manet in domo inȩt̾nũ:
filtus atit̃ manet inȩt̾tiũ. Ideo excluso chananco.
datur t̾ra repmissionis semini abrahe. Consũma.¬
ta eñi caritas foras mittit timorem: ut filius mane¬
in libroꝵ scõꝵ ueritate notissima. Cũ ẽt̃nt. nume.¬
ro brtui. paucissimi. & incolȩ in ea. Id.ẽ. in t̾ra

Expanded text:
mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, semel Abrahae, quod est Christus, intelligitur loqui, ubi dicit: «Funes ceciderunt mihi in praeclaris; etenim haereditas mea praeclara est mihi» . Cur autem dicta sit terra Chanaan, interpretatio hujus nominis aperit; Chanaan quippe interpretatur Humilis. Quod si ad illam referatur sententiam sancti Noe, qua eumdem Chanaan dixit futurum servum fratrum suorum , hinc est etiam servilis timor. «Servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet in aeternum» . Ideo excluso Chananaeo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius manein Librorum sanctorum veritate notissimam. «Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓdigia . id. ẽ. quȩ dicerent ut fierent signa &
ꝓdigia. Multa eni sine uerbis ficta sunt. uel
uirga uł manu extenta. uł famlla ineela missa.
s quia illa ipsa quȩ facta sunt non erant alicuiꝰ
significationis in ania: sicut u̾ba quȩ loquimur.
Ideo & ipsa dicta sunt uerba ñ uocũ & sonoꝵ: sed¬

Expanded text:
et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significatiideo et ipsa dicta sunt verba. Verba ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
incolis sins felicib inuiderent. In co gͦ qͦd popłm
suũ multiplicauit. hoc beneficio suo malos ad in¬
uidendũ conuertit. Inuidia est cm. odiũ felicita¬
tis aliene. Sic gͦ conuertit cor coꝵsi ht ꝑ inuiden-¬
tiam odissent ppłm ei. & dolũ facerent in seruos
cius. Non itaq cor illoꝵ malũ faciendo. s ppło
suo bene faciendo: cor illoꝵ sponte malũ con̾rat
ad odiũ. Non eñi rectam cor ꝑuertit. s sponte ꝑt̾i¬
sũ adodium ppłi. ubi co malo bene uteret᷑ ꝯuertit.
non illos malos faciendo: sed istis bona quibꝰ mali
facillime possent inuidere largiendo. Quo illoꝵ
sequentia docent. quȩ in ciꝰ laude cõmemoraint᷑.
s nichil in co querendũ ẽ. qͦd adortũ est ipsum.
Locutio scripturarũ est sicut. ẽ in qua babitabt̃
in ea. qua locutione diuine paginȩ plenȩ sunt.
Posint in eis uerba signoꝵ suoꝵ. & ꝓdigiorum in

Expanded text:
incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, ut per invidentiam odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaciendo, cor illorum sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo. Quo illorusequentia docent: quae in ejus laude commemorantur, sed nihil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.» Locutio Scripturarum est, sicuti est, «In qua habitabunt in ea» : qua locutione divinae paginae plenae sunt.Posuit in eis verba signorum suorum et prodigiorum in
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs dĩ suꝑ egrptios inunicos suos. quando masculini¬
conterebant᷑. s quando in manu potenti ꝑ signa &
portenta dm̃ dĩ sui. metuendi ꝙ honorandi facti
sunt: donce duri regis contentio uinceret᷑. ꝯmare
micos eiꝰ. uelut quereremꝰ quomͦ factum sit. incipit
dicert. donce ętiam id narrando det̾minet. Et¬
conuertit eor coꝵ ut odirent ppłm eiꝰ. ut dolum
uł credendũ. quod dĩ cor hominũ ad facienda pec¬
cata conuertat: An peccatũ non est uł paruũ
peccatũ est odisse ppłm dĩ. & dolũ facere in seruos esꝰ:
Quis hoc dixerit: Nũquid gͦ istoꝵ tam grauium
peccatoꝵ auctor est d̃s. qui nulliꝰ uł leuissimi pec¬
cati auctor credendus. ẽ: Quis sapiens & intelliget
hex: Nam ipsa est illa mirabilis dĩ bonitas. qua
bene utitur etiã malis. uł angłis uł hominibus.
Cũ eñi ipsi uitio suo mali surit: ille de malo eoꝵꝵ
bene facit. Non cñi anteqtiã odissent ppłm eiꝰ
boni crant. s maligni & impii tales erant: qͥ facile

Expanded text:
s Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculiniconterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare micos ejus,» velut quaereremus quomodo factum sit; incipit dicere, donec etiam id narrando detconvertit cor eorum, ut odissent populum suum, ut dolum vel credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile
Abbreviated transcription (Latin):
nolite malignari. Potest aut̃ merito mouere
quomͦ fuerunt xp̃i appellati antequã et. unctio.
ex qua hoc nomen impositum est regib. quod a
saule cepit. eui dauid successit in regnã: atq inde
eȩt̾i. & reges tude & reges isrł continuatione sacra¬
te consuctudinis ungebant᷑. In qua unctione si.¬
gurabatur unus uerus xp̃s. cui dictũ est. Uixxit
te d̃ ass tuus & eo exultationis p̃partieipibꝰ tus.
Unde g illi im tunc xp̃i appellabantur: Nam
ꝓpħas cos fuisse legimus de abriũ. Et utiq qͦs
de illo manifeste dictum t̃: boc & in illis intelli.¬
gendũ. ẽ. An ideo xp̃i. quia gnam si latent᷑ iã tam̃
ante illos. quod & iuacis respondit dicens. Ante¬
quam abraham fieret ego sũ. Quonꝰ aut̃ hunc
ham concupruit uidere diem incũ. & uidit &
gauisus. ẽ. Non en̾i quisquam p̃t̾ istam fidem
que est in xep̃o iłsu: suit ante eł incarnationem.¬

Expanded text:
nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc ham concupivit videre diem meum, et vidit, et gavisus est» . Non enim quisquam praeter istam fidem quae est in
Abbreviated transcription (Latin):
ingt̃num inĩp̃tari. Proinde si illa miscdia hic intel¬
ligitur. qua nemo sine dõ beatus. cẽ. potest: melius
accipimus inȩt̃num. Si aut̃ illa eł miscdłia quȩ
miseris exhibitur. ut uł consolent᷑ in mistria. uel
ab illa gtama liberent᷑: meliꝰ in sełm hoc est usq in
finem scłl. ĩtiquo non decrunt mistri. quib miscdia

Expanded text:
um» interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur; melius «in saeculum,» hoc est, usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. tanq̃uã i quȩ sunt. Nec ibi aixit apłro.
qui uoeat ea quꝑ non sunt ut sinit: s tanꝗͣsint.
Apud dm̃ quippe ił sactũ ẽ: quod eiꝰ dispensatione
futurum. ẽ: quia ae illo alibi dicit᷑. Qui fecit que
futura st̃. Ꝙ hic quando fames facta est. tunc dic¬
ta est uocata. id. ẽ. ut adesset. que iam fuerat in
eiꝰ occulta gub̃natione disposita. Deniq quomedo
nocauerit samc̾: statim exposuit dicens. Om̃e
sirmamentũ panis contriuit. Et hȩc inusitata¬

Expanded text:
sunt, tanquam quae sunt». Nec ibi Apostolus dixit, sunt, tanquam quae sunt». Nec ibi Apostolus dixit, «Qui vocat ea quae non sunt,» ut sint; sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et haec suit
Abbreviated transcription (Latin):
ingentẽ. de regno in ppłm alterũ. S ñ st̃ negligen¬
ter p̃tereunde scriptutarũ scãrũ locutiones. Uo¬
cauit inquit famẽ suꝑ t̾ram. quasi fames aliqua
ꝑsona sit. uł aliqͥd animatũ corpus. uł aliqͥs sp̃s
qui obedire possit uocanti: cũ sit fames exinedia
contracta ꝑnicies. atq ita sit in cis qui cam pati¬
unt᷑: ut aliquis morbus. Sicut cñi morbus ut. eet.
desinat. sit plerũq ꝑ medicamentũ: sic & fames
sanatur quodamꝰ ꝑ alimentũ. Qͥd est gͦ uocauit
famt̃  An forte ista mala que patiunt᷑ homincͤ.
habent quosda p̃positos suos angłos malos: Nam
situs appellatũ. Ex qua opinione romani ue.¬
teres deos quosdam tales consecrauert̃. sicut
dcam febrem. dm̃q pallorem. An quod est credi¬
bilius. uocauit famẽ. id intelligendũ. ẽ Aixit ut
fames esset. ut hoc sit uocare qͥd appellare. hoc
appeslant. quod dicere: hoc dicere quod iubere:
Nam ille uocauit famẽ. qui uocat ea quȩ non

Expanded text:
rum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam situs, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille vocavit famem, qui «vocat ea quae non
Abbreviated transcription (Latin):
quia incubuit timor coꝵ suꝑ cos. Ecec quomodo
ppłm suũ sirmauit suꝑ iniicos eiꝰ. Cum autt̃
inimicis coꝵ ista mala iustitia eiꝰ inflexerit:
quȩ ipsis largita sit itiã temꝑalia miscđia ciꝰ
accipite. Expandit iuibem in ꝓtection̾e̾ coꝵ: &
ignẽ ut luceret cis ꝑ nocltm. Petieruit & uenit
coturnix. & pant ocli saturauit cos. Disrupit pe¬

Expanded text:
odo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane
Abbreviated transcription (Latin):
Maic i geuerationes. nec inet̾num udent᷑ aliqͥo
significare. quia utiq finem habent. &. ad ipsa tẽ.¬
poralia nimis multȩ sunt. Quamlibet cũi pau¬
cis annis generatio det̾minet᷑. quã greci genean
dicunt. quã minimã quidã quindecĩ annis t̾mi.¬
nauerunt: ex qua homo incipit posse generare.
quȩ sunt iste mille generationes. non solũ a tem¬
pore abraha quando ei facta. ẽ. ista ꝓmissio usq
ad tempꝰ noui testam̃ti: s ab ipso adam. usq ad
t̾minum scłi: Quis en̾i audeat dicere quindceĩ
annoꝵ milib hoc scłm gxtendi : Pinide mͥ uidet᷑
non hic uetus testam̃tũ intelligendũ. qͦo nouo
nouũ. ñ sed̃m testamentũ qͥd ꝯstitui patrib coꝵ.
cũ eduxissem eos ac t̃ra egẏpti: s testam̃tũ fidei
qͥd laudat apłs cũ abraam nobis ꝓponit imitat¬
dũ. & de legis oꝑib głantes. inde conuincit. qͦd
abraham ȩtiã ante circuncisiont̾ credidit dco.
& reputatũ est illi ad iustitiam. Deniq cũ apxis¬

Expanded text:
 «generationes,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatio determinetur, quam Graeci γενεάν dicunt; quam minimam quidam quindecim annis terminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tempore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7. Proinde mihi videtur non hic Vetus Testamentum intelligendum, quod Novo Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegypti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Denique cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Si aut̾ hoc loco testamentũ uetus intelligen.¬
dũ. ẽ ꝓpt̾ t̾ram chanaan: sic eãi sermo contexitur.
& statuit illud ^ ĩa cob in p̃ceptũ. & ipsi ifrł in testa¬
mentũ ȩt̾num. dicens. tͥ dabo t̾ram chanaan fu¬

Expanded text:
mini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligenmini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
uit eis. Ioco duictum x̃. quia unã gentẽ uoleut in.¬
taligi. ꝓtinentrm adsemen abrahe: quȩ uo cat iels
quioeri ex om̃iab gentib. ꝙ sic in ca dicunt omnes
gentes. it una sit gens in adoptiont̃ uoeata. Sxtra
as̃taim mniui genti manitestant iuoicia cn a.
Qt̃ qui ea non crediderunt. gciam si annuntiata
Alii codices habent inȩt̾num. quod ex am¬
biguo greco factum.c̃. Sed si in hoc scło intelligen.¬
dũ est non inet̃num: quomͦ exponens cuiꝰ testa¬
menti memor fuerit. adiungit &dicit. uerbi qͦd
mandauit in mille genera. tiones: Qͥo adhuc
cũ aliquo fine potest intelligi. sed deinde dicit.
Quod disposuit ad abraham. & iuramenti sui ad
ẏsaac: ꝙ statuit illud iacob in p̃ceptã. & isrł in testa.¬
mentũ iternũ: ubi nullus est ambiguitatis locus.
nũ int̾p̃tatisunt. Uix aut̃ aliqui alicubi ac̃õioni¬
ȩt̃nale dixerunt. Hisi forte quia a c̃ona familiars
int̃pritari uelint. qͦt neminẽ ausũ fuisse cd̃mẽ.¬

Expanded text:
vit eis» . Ideo dictum est, quia unam gentem voluit intelligi pertinentem ad semen Abrahae; quae vocata est quidem ex omnibus gentibus, et sic in ea dicuntur omnes gentes, ut una sit gens in adoptionem vocata. Extra istam nulli genti manifestavit judicia sua: quoniam qui ea non crediderunt, etiamsi annuntiata Alii codices habent, «in aeternum;» quod ex ambiguo graeco factum est. Sed si in hoc saeculum intelligendum est, non in aeternum; quomodo exponens cujus testamenti memor fuerit, adjungit et dicit: «Verbi quod mandavit in mille generationes?» Quod adhuc cum aliquo fine potest intelligi; sed deinde dicit: «Quod disposuit ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac; et statuit illud Jacob in praeceptum, et Israel in testamentum aeternum.» Ubi nullus est ambiguitatis locus: num interpretati sunt; vix autem aliqui alicubi αἰώνιον aeternale dixerunt. Nisi forte quia αἰῶνα familiarius interpretari velint; quod neminem ausum fuisse comme
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Si cñi opus est in p̃cepto. merces in promisso.
Hoc est opus dĩ dñs ait. ut credatis in eũ quẽ misir
ille. łłoc gͦ uerbũ quod mandauit. memor in ȩt̾̃nũ
testam̃ti sui. hoc est uerbũ fidei quod p̃dicamꝰ. statuit

Expanded text:
tum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: tum. Si enim opus est in praecepto, merces in promisso: «Hoc est opus Dei,» Dominus ait, «ut credatis in eum quem ille misit» . Hoc ergo verbum quod mandavit, «memor in aeternum testamenti sui,» hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
reditas it̾na ꝓmittit᷑. Wille gͦ generationes ꝓpt̾
nunieri ꝑfectionẽ ꝓ omĩb intelligende st̃. Id est
quadiu generatio. generationi sequendo suscce¬
dit: tamdiu mandatum est uiuendum ex fide:
Qd obseruat ppłs dĩ. filii ꝓmissionis. nascendo ui¬
uentes &moriendo abeuntes: donec om̃is genera.¬
tio siniatur. quod millenario namero sigaifica¬
tũ est. quia denarũ numeri solidũ quadratum
decem decies. & hoc dccies ad mille ꝑuenit. Quod
disposuit inquit ad abraham. & iuramenti sui ad¬
ad rsaãc. Et statuit illud iacob. id.c̃. ipsi iacob
in p̃oeptum. Ipsi sunt tres patriarche. quoꝵ speci¬
alit̃ se dicit am̃. quos & dñs nominat in testa.¬
m̃to nouo ubi dicit. multi ab oriente & occidente
uenient. & recũbent cũ abraham. ysaãc & iacob.
in regno eloꝵ. Ista est hereditas at̃na. Nã & hic
ubi ait. statuit illud iacob inp̃ceptũ: manifestat
p̃ceptũ eisse fidei. Non cñi ꝓmissũ appellaret p̃ccp¬

Expanded text:
«generationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit, «ad Abraham, et juramenti sui ad Isaac. Et statuit illud Jacob,» id est ipsi Jacob, «in praeceptum.» Ipsi sunt tres patriarchae quorum specialiter se dicit Deum, quos et Dominus nominat in Testamento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno coelorum» . Ista est haereditas aeterna. Nam et hic, ubi ait, «Statuit illud Jacob in praeceptum;» manifestat praeceptum esse fidei: non enim promissum appellaret praecep
Abbreviated transcription (Latin):
ioħes ait. Scimus quia cũ apparuerit simues ei
drimuis. qm̃ uidebimnts cã sicuti est. An srit etiã
cũ ficit ad faciem uiderimꝰ eil sicuti.ẽ. adhue ꝑd̾.¬
rendus erit. & sine fint querenous. quia sine sine
amandits: Dieimus eũi gtiã p̃stnti alicui. non tẽ
quero. id.ẽ. non te ailigo. Ae ꝑhoc qui diligitur
itiam p̾scus querit᷑. añ caritate ꝑpetua ne fiat aħ¬
sens agit᷑. ꝑ romat quẽ quisꝙ diligit. ꝑtia cũ cum
idet. fine fastidio scmꝑ uult. eẽ. p̃sentẽ. hoc .ẽ. Arit
semꝑ ẽt p̃sentem. Et mmirũ hoc est quęrite faciẽ
el semꝑ. ut non huic inquisitioni qua significat᷑
amor: finem p̃stet inuentio. s amore crescente in
st laudator iste ardens. & ad capacia uerba descrn.¬
dit. infirntã amorẽ atq lactantẽ tẽporalib aci
mirabilib nutricns. Mementote inqͥt mirabi.

Expanded text:
es ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, et sine fine quaerendus, quia sine fine amandus? Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum videt, sine fastidio semper vult esse praesentesse praesentem. Et nimirum hoc est, «Quaerite faciem ejus semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur amor, finem praestet inventio, sed amore crescente inqse laudator iste ardens, et ad capacia verba descendit; infirmum amorem atque lactentem temporabilus Dei mirabilibus n
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. laudamini in nomine scõ eiꝰ. Lȩtetur cor queren¬
tiũ dñm. quȩrite dñĩn & confirmamini. querite
faciem eiꝰ semꝑ. Deinde ad paruuloꝵ corda nutrien.¬
da ut roborent᷑ in fide. de patriarchis ꝓponuntur
& illoꝵ fides & ꝓmissiones dĩ: ut imitando & speran¬
do simus semen coꝵ non de sola gente hebreoꝵ.
s quotqͥt istam gr̾am suscipiunt in om̃i t̃ra: qͥd
totũ his uersib continetur. Mem̃tote mirabili¬
um eiꝰ quȩ fecit. ꝓdigia eł & iudicia oris ciꝰ. semen
abralam serui eiꝰ. filii iacob clecti eiꝰ. Ipse dñs as

Expanded text:
o ejus; laetetur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper.» 36. Deinde ad parvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Jac
Abbreviated transcription (Latin):
setitudo mea. & fortitudinẽ meã a te custodiã: ut
cum quertudo. atq ad cũ accedendo. & illuminemur
ꝗ confortemur: ne cecitate quid faciendũ sit ñ uide.¬
amus. aut infirmitate ũ faciamus eciã qo uidemꝰ.
Quod g est aduidendũ ad cedite ad cil & illumina.¬
mini: hoc est ad faciendũ. quęrite dũm & confortami.¬
mi. Querite inquit faciem eus semꝑ Q ue .ẽ. ficus
dñi nisi p̾sentia dĩ. sicut facies uenti. & facies igais.
Iictum est eñi. sicut stipulam ante faciem uena.
a sieut stunt cera afacie igiris. & multa talia ponit
sereptura: nichil aliud quã earũ rerũ p̾sentiam
uolers intelligi. quarũ nomitat ficiẽ. S adi elt
querite facitm eł seraꝑ. Scio quidem. quia miem
a oherert eo bonũ. ⁊: Se si scmꝑ querit᷑. quando
inuenit: An semꝑ dpcit in tota uita qua hic uunt᷑.

Expanded text:
 et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam quod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accedite ad eum, et illuminamini» ; hoc est ad faciendum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi pdictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem. Sed quid est, «Quaerite faciem ejus semper?» Scio quidem quia mihi adhaerere Deo bonum est ; sed si semper quaeritur, quando invenitur? An «semper» dixit, in tota vita ista qua hic
Abbreviated transcription (Latin):
rtereent᷑. Desiciant peccatores at̾ra. Siniqui ita ut non
fint. Qͥo non suit. nͥ iniqui: Ergo iustificent᷑. & non
sint iniqui. Uidit hoc. & implitus t̃. gaudio. & reuo¬
cat uersum pͥmum psalmi. Benedio anima mea do¬
minũ. Benedicat anima nr̃a dnm̃ fr̃s. quia dart¬
dignatꝰ. c̾. ꝙ facultatẽ ꝙ strmonẽ nobis & uobis. inten¬
tionẽ & studiũ. Unusquisq ut potest recordetur
qͦd audunt. Colloeutione inuioem ructate sagi¬
nã urãm. ruminate qͦd accepistis. non cat in uis.¬
cera oblunonis ur̃ȩ. thesaurus desidetabilis requi¬
estat in ort uro. Magno labore questta cinuen.¬
ta sunt. magno labore nuntiata & disputata sunt.
Sit labor nr̃ fructuosus uobis. & benedicat anima

Expanded text:
Deficiant peccatores a terra, et iniqui, ita ut non sint.» Quid non sint, nisi iniqui? Ergo justificentur, ut non sint iniqui. Vidit hoc, et impletus est gaudio, et revocat versum primum psalmi: «Benedic, anima mea, Dominum.» Benedicat anima nostra Dominum, frdignatus est et facultatem et sermonem nobis, et vobis intentionem et studium. Unusquisque ut potest recordetur quod audivit; collocutione invicem ructate saginam vestram, ruminate quod accepistis, non eat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Magno labore quaesita et inventa sunt, magno labore nuntiata et disputata sunt; sit labor noster fructuosus vobis, et benedicat anima
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ fẽs meibostiarius illt de quo dixi ad similita.¬
dimẽ domꝰ magne buiꝰ t̾reuȩ. potest aliqͥo facere nes¬
citnte dño suo. & turbare aliquem illo non tubente.
Istt cut̃ nec ad ullam ianuam positus ẽ. qua intrans

Expanded text:
Et tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similituEt tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similitudinem domus magnae hujus terrenae, potest aliquid facere nesciente domino suo, et turbare aliquem illo non jubente: iste autem nec ad illam januam positus est, qua intramus
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ accipite breuit̃. quia re uera aliqͥo mag.¬
nũ est hoc nosse & intelligere. Domũ magnã aliꝗͣ
putate. totam istam administrationẽ ereaturx.
Domus ista magna habet dnm̃. habet sco uos. & in
ipsis scruis hibet circa se ꝓximos sibi in appara¬
tib meliorib uesttã. thesauroꝵ. horreoꝵ. mag¬
narũ possessionũ. Habet etiã seruos minfimis
mysteriss. ita sũbditis sibi potestatib. ut quostã
habeat & ad mundandas cloicas. Ast̾mis uaq ꝓcu¬
ratouib usq ad extrema ista & infima misteria. quã
multi et̃ gradus : Si gͦ aliquis magnus ꝓcurator offea¬
dat. & pena dm̃ sui uerbi gr̃a fiat hostiarius in extre.¬
tes intrare uł exire ꝑtarbet sc̾m modũ potestatis
quem accepit adño: ili aut̾ nesciant cum fuisse
aliquando magnũ ꝓcuratorẽ: magnã potestatem
illius esse arbitrant᷑. quia qͥoꝑdiderit nesciunt.

Expanded text:
tudinem accipite breviter; quia revera magnum alitudinem accipite breviter; quia revera magnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum magnam aliquam putate totam istam administrationem creaturae: domus ista magna habet dominum, habet servos, et in ipsis servis habet circa se proximos sibi in apparatibus melioribus vestium, thesaurorum, horreorum, magnarum possessionum; habet etiam servos in infimis ministeriis, ita subditis sibi potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloacas: a summis procuratoribus usque ad extrema ista et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo aliquis magnus procurator offendat, et poena domini sui, verbi gratia, fiat ostiarius in aliqtes intrare vel exire perturbet, secundum modum potestatis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum fuisse aliquando magnum procuratorem; magnam potestatem illius esse arbitrantur, quia quid perdiderit nesciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃i logem sixam. legem ȩt̾nam. iubentẽ stne sqͥ¬
tura. sine sillabis. sine strepitu. fixam semꝑ & stan.¬
tem intuent᷑ angłi corde mundo. & exilla faciũt
quic qͥd hic fit. & potestates ex illa ordinant᷑: a sum¬
mis usq inima. & si potestates sũmoꝵ eeloꝵ
reguntur uerbo dĩ. quantomagis inftriores atq
t̃rengs Remanet gͥ in malis sola nocendi cupiditaᷤ.
Hanc habet homo in potestatt cupiditatẽ. nocendi
uoluntatẽ ad ꝑnitiem. Si aut̃ cuiquã nocere po¬
tuerit: non głctur. non ipse nocuit. data est ei
potestas. Semel dictum est. sententia firma et.
pon est potestas. nͥ ads̃. Quid ergo times: In aquis
sit anico. in mari sit araco: illic transiturus cs. Sic
et sictus ut illudatur. hio athunc locũ ordinatꝰ est.
in his sedob acputatus est. Magnũ aliqͥo illi puras
esseͥ scaes: Quia non nosti scdes angłoꝵ unde. lap.¬
quȩ toi uidctur euis głatio: Aãpnatio est. Simili.¬

Expanded text:
enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine screnim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupiditas. Hanc habet homo in potestate cupiditatem nocendi, voluntatem ad perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. Semel dictum est, sententia firma est: «Non est potestas, nisi a Deo» . Quid ergo times? In aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus es. Sic est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum ordinatus est, in his sedibus deputatus est. Magnum aliquid illi putas esse has sedes, quia non nosti sedes Angelorum unde lapquae tibi videtur ejus gloriatio, damnatio est. 10. Simili
Abbreviated transcription (Latin):
ad illudendũ ci ad angłis meis. Os ibi loquitur in
libro iob. Non est quicquã ei suꝑ t̾ram simile fac¬
tũ ad ubudendũ ei ab angłis meis. Om̃t altũ uidet.¬
& ipse rex om̃iũ quȩ in aquis sunt. Cui testimotuo
congruit boc in psalmo. Cũ eñi diceret de mari
na. ubi repentia quoꝵ non ẽ. numerus. ubi naui.¬
gant ligno tutȩ: ait. Draco hic quẽ fuixisti ad
illudendũ ei. S si ad illudendũ. quomͦ as̃ ali illudit:
An tradidit cũ ad illudendũ. hoc. c̾. ut illudat᷑. Pu.¬
taremus qͦd d̾s illi illuderet. nͥ script᷑a iob soluiss
questionẽ. Ibi eñi dictum. c̃. ad illudendũ ci ab an¬
głis meis. Uis illudere draconi: Esto angłs dei.
S ñdum es angłs dĩ. Donec sis. si eũ cursũ tenes
ut sis: sunt angłi qui illudant draconi. ne tibi no.¬
ccat. Prepositi eñi sunt angłi eeloꝵ suꝑ potestates
acrias. & in de ꝓcedit uerbũ quod fit hic. In tuent᷑

Expanded text:
ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari na, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur
Abbreviated transcription (Latin):
ut ille ꝓ eis offerat hostias. quib coꝵ peccata sol¬
uant᷑. E ia fr̃s mei. qui uult obseruare caput ser¬
pentis. & sccurus transire hoc mare. quia necesse
t̃: habitet hic serpens iste. & ut dicere exꝑam lap.¬
sus diabolus de cȩlo hunc accoꝑit locũ: obseruet
caput eiꝰ a timore scłl. & a cupiditate scłi. Hinc
cñi suggerit aliquid. aut unde times: aut undt
cupis. Aut amorẽ tuũ temptat: aut timoren.
Tu si tuueris gebennas. amaueris regnũ dĩ: obser.¬
uabis caput etus. Tuitato capite. sccutꝰ eris. Noc
ille lapsum tuil teuebit. nec de tua ruina gaude¬
bit. Hemo aut̃ dicat ut dixi. magnã habet potesta.¬
tem. U̾ident eñi homines quasi quantũ acceperit
cens de ista potestate quã dicit᷑ habere diabolus.
& describens ilbã multis modis in figuris similitu¬
dinũ. exponens quid ille sit: uł quid ualeat: hoc
quoq ait. Non est quicquã simile ei factũ suꝑ t̾rami.

Expanded text:
ut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit cens de ista potestate quam dicitur diabolus habere, et describens illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem corrigens ad iustitiam: illius senteu¬
tiam flectens ad miscłiam. Sicut gͦ hoc unum
exposuimus quantũ dñs dedit. qͦd durũ uidit᷑
dictum a iob: sic & cit̾a quȩ ibi uident᷑ quasi
asꝑa & blaspbema. habent intellectus suos. Qd̾
antequam loqueret᷑ iob: ꝙ postea quã totũ locutꝰ.
est. Phibuit ds̃ testimoniũ primo dicens. Homo
sine quertla. uerax dĩ cultor. Dixit hoc ds̃. dixit
antẽ temptationẽ illius. Ne quis aut̃ in illis uer¬
bis forte male intelligens scandalitaretur. & pu¬
tarit tustum quidem uirũ fuisse i ob ante tc̃ptati¬
onem: in temptatione aut̃ grauide fiiͣnse. lapsũ
cisc insacrilcgam blaspbemiam: finitis omĩb sermo.¬
nib & ipsius iob & amicoꝵ eiꝰ. a quib ei consolatio
reddebatur. dicit dĩ testimoniũ. illos ñ uerũ locutoᷤ
sic̃ seruns eiꝰ iob. Non cñi locuti estis inquit corã me
uerũ quicqͣm. sicut scruns m̃s iob. Dcinde iubet

Expanded text:
voluntatem corrigens ad justitiam, illius sentenvoluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quodantequam loqueretur Job, et posteaquam totum locutus est. Perhibuit Deus primo testimonium, dicens: «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ co discute tt ne labaris. Attendit em̃ semꝑ ille
serpens calcancũ tuti. Quid inisus. ẽ. dixisse
iob : Utinã et. nobis arbiter. utinã eẽt. medius
aliquis. qui iudicaret int̾ me. &te. hoc dõ ho.¬
mo. boc instercore homo. hoc uł in cȩlo angłs
do: Utinã. ec̃t nobis arbit᷑. S quid p̃uidebat :
Arbitrũ desidcrabat. Qͥa est arbiter: Aledius
ad cõponendã causã. Nonne immici cramus
dĩ. ꝙ malã cansã habebamus adn̾sus dm̃: Qͥs
fimiret causã istã malã. nͥ ille medius arbit̃.
mediator. Ergo xp̃s mediator int̃ homint̃ ꝙ dm̃. Hon
quia dc̃.s. quia homo. Non quia ds̃ equalis patri. sed¬
Ut aut̃ sit mediator. descendat a suꝑiore ad inferi¬
orem : ab ȩqualitate patris faciat qͦd ait apłs. sem&¬
ipsum exmaniuit foemã scrui accipiens. in si¬
militudint̾ hominũ factus. ꝙhabitu inuentꝰ
ut homo. fundat sanguint̃ suũ. deleat cirogra¬
phum nr̃m. Coponat int̾ nos & dm̃. nrãm

Expanded text:
abaris; attendit enim serpens ille semper calcaneum tuum. Quid visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» utinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, nisi ille medius arbiter,mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sedUt autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram
Abbreviated transcription (Latin):
rauit usq ad istum locum ubi ait. lȩtata ẽ aiꝑtꝰ
in ꝓfectione coꝵ. quia incubuit timor coꝵ suꝑ
cos: Pielut assignans qͦd ꝓposuerat. quia firmauit
sint. Eorcpandit nubem inꝓtectionẽ eoꝵ & ignẽ
ut luceret cis ꝑ nootem. Tam sunt heo manifesta
coturnices concupiuerunt. s carnes. Quia uero
& coturnix caro est. & in isto psalmo non loqͥtur
de amaricatione illoꝵ in quib non est placitũ
ipsi intelligendi st̃ pctisse ut ueniret unde amari.¬
cantiũ murm᷑ oppͥmeretur. Ia in uersu qͥ sequit᷑.
io pane gli saturauit eos: manna quidem non
nominauit. s nulli obscurũ .t. qͥ illas luteras
eãi ꝙ dicit. Qm̃ memor fuit uerbi scĩ sui. qͦd
locutus. ẽ. ad abraham puerũ suũ. Et eduxit
ppłm suũ in exultatione. & electos suos in letitia.
Quod ait ppłm suũ. hoc repetiuit elcctos suos.
& quod ait in exultatione: hoc repetiuit in leti¬

Expanded text:
narravit, usque ad istum locum, ubi ait, «laetata est Aegyptus narravit, usque ad istum locum, ubi ait, «laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos;» velut assignans quod proposuerat, quia firmavit sunt. «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec manifesta coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras ui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laeti
Abbreviated transcription (Latin):
tate migrandi. nullus. cẽt. egrotus. Lȩtata est¬
gyptus in ꝓscctione coꝵ. quia incubuit timor
coꝵ soꝑ cos. Timor utiq hebreoꝵ. suꝑ egrptios.
Non cm̃i timor coꝵ quo timebant hebrei: sed quo
timebant᷑. Dicit aliquis. Quoifi gͦ nolebant cos
dimittere eayptii. quomꝰ tanquã redituros di.¬
miserunt. quomͦ tanquã redituris & reddituris
aurũ ꝙ aigentũ petentib cõmodauerunt. si lȩta
ta pgyptus inꝓfcctione eoꝵ: S intesligendũ ẽ.
post illam ultimã egyptioꝵ mortem. & tantã
stragem in mari rubro. tam magni ꝑsequenitis
exercitus. sgyptios timuisse residuos ne redirẽt
hebrei: & coꝵ reliquias magna facilitate con¬
tẽrerent. Tunc impletum. ẽ. qͦt suꝑius cũ dpxis¬
lit a auxit ppłm suũ uchement̾: mex addidit. &
srmauit eã suꝑ immicos eiꝰ. Hanc cñi sententiã
uno uersiculo ꝓpositam. ut explicaret quomͦ id
factum sit. adiunxit cȩtera quȩ in hac laude uar

Expanded text:
tate migrandi nullus esset aegrotus. 29. tate migrandi nullus esset aegrotus. 29. Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, quomodo id factum sit, adjunxit caetera quae in hac laude cladis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunt. a quib sibi ut cõmodaret᷑ aurum argentã ꝙ
petierunt. putandus est as̃ huiꝰmodi dolos eis qͥ
sur sũ cor habent. uł iubert. uł si feceriat appro¬
bare. Magis eñi ꝑ illa dĩ u̾ta utiq ab illo qui cor
coꝵ uidebat a cupiditates examinabat. ꝑmissi st̃
facert ista quã ussi non tam̃ sine aliquo ꝓnecta
auimȩ carnalis. quod o his fecerunt qui talia
iure passi st̃: & quãuis ꝑdolum abiniquis homi¬
nib tam̃ qͦd sibi reddi debtut abstulert̃. Sicut cñi
sgyptioꝵ iniquitate. sic istoꝵ infirmitate ad id
quod opus crat illis factis figurandũ ap̾nm-¬
tiandũ dimnȩ usus est dĩ. Ex eduxit cos in argen¬
toes auro. Et istalocutio scripturarũ ẽ. Pro co
quippt dictum est in argento &auro: ac si diccre¬
tur cũ argento oauro. & non crat intribubus
coꝵ infirmus. S corport non animo. Etiam
hoc magnũ dĩ benesiciũ fuit. ut in illa necessi.¬

Expanded text:
perunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque perunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessi
Abbreviated transcription (Latin):
in grandinis & fulminib sictum est. unde eigne
dixit cõburentẽ. Opoit o uenit locusta abrucꝰ.
cusꝰ non trat numerus. Una plaga est locustȩ
ꝙ bruci. qm̃ altera est parcas. & alt̃ setus. Et co¬
scriptura consueuit. quȩ stañꝰ appallat eciũ srgt᷑.¬
tes frugũ. Sed ut duo diceret. duob strtasse quȩ
dixerat numero uoluit consonare. id est locustȩ
& bruco. Hoc aut̃ totum ꝑtinet. ad eloctitionis ua¬
rictatẽ. iedentẽ fastidio. non ad diuersitatẽ sen
est. excepta morte in mari rubro. Prumitias ł
sunt. nec eodem ordine quo ibi facit leguntur.
Libera es cñi landatio alege narrantis. & texentis
eum egit hominẽ qui illam scripsit historiam. &
cõmemorat aliquid factã quod ibi ñ legit᷑. ꝙ quod
dĩ. qͦd argento ꝙ auro ditatos irłitas eduxit ex
egypto. quia & ipsi tales erant. qui nũdũ possent
contẽpnere laboꝵ suoꝵ licet tẽporalẽ : tani debitã
iustamq mercedem. Hec in eo qͦd egẏptios dece¬

Expanded text:
fulminibus factum est. Unde et ignem dixerunt comburentem. Dixit, et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Una plaga est locustae et bruchi; quoniam altera est parens, altera fetus. Et coScriptura consuevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversitatem sentest, excepta morte in mari Rubro. Primitias vesunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis eum egit hominem qui illam scripsit historiam, et commemorat aliquid factum quod ibi non legitur, et quDei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque mercedem: nec in eo quod Aegyptios dece
Abbreviated transcription (Latin):
carcer eiꝰ est. Multi enĩ dicunt. Quare tantam
potestatẽ diabolus accepit. ut dominet᷑ in isto scło. ꝯ
tontã uacat. tantũ posit. Quantũ talet. aut qͥntũ
potest  s isi ꝑmissus. nichal potest. Tu sic age. ne ꝑuit.

Expanded text:
carcer ejus est. Multi enim dicunt: Quare tantam carcer ejus est. Multi enim dicunt: Quare tantam potestatem diabolus accepit, ut dominetur in isto saeculo, et tantum valeat, tantum possit? Quantum valet, aut quantum potest? Nisi permissus, ni