comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
somnũ caper& subponebat Deniq
ad extremũ uitae tempus corruptũ
pectus a pondere saxi sanguinem per
oseicere coepit. quod perparietes p̃¬
sentes ꝓproiciens spuebat. Sedet plerũq
fidelibus uiris nocte adcellulam clã
ad propinquantibus quasi uox multi
psallenture sonabat. Sedet multos in¬
firmos et p̃sertim ab accessionibus fri¬
goriticis uel pusulis malis obp̃ssos tac¬
tutantum uł signosalutari inposito
sanitati restituebat. Cum aut̃ umse¬
nio inlinatuseet̃. uocant ministrũ
suum dicens. praeterito tempore occo¬
lendi manifestandi tempus. aduenit
scito ergo mepostriduum ab hoc scło libe¬
randum uocanunc fideles quosq frs
et filios quibus sum uale dicturus ut ue¬
niant aduisitandũ nos. Inluciscente aut̃
dietertia. fluentibus fratribus offium
quoclauserat aperuit. atq ingredientib
cunctis quiaderant consalutatis. deoscula
riius sisti abhuius mundi in pedimentis.

Expanded text:
somnum caperet, subponebat. Denique somnum caperet, subponebat. Denique ad extremum vitae tempus, corruptum pectus a pondere saxi, sanguinem per os eiecere coepit; quod per parietes praesentes proiciens spuebat. Sed et plerumque fidelibus viris nocte ad cellulam clam adpropinquantibus quasi vox multi psallentii resonabat; sed et multos infirmos et praesertim ab accessionibus frigoriticis vel pusulis malis obpraessos tactu tantum, vel signum · salutare inposito, sanitati restituebat. 2. Cum autem iam senio inclinatus esset, vocavit ministrum suum, dicens: 'Praeterito tempore oculendi, manifestandi tempus advenit. Scito ergo, me post triduum ab hoc saeculo liberandum. Voca nunc fideles quosque fratres et filios, quibus sum vale dicturus, ut veniant ad visitandum nos'. Inluciscente autem die tertia, fluentibus fratribus, ostium quod clausus erat aperuit atque, ingredientibus cunctis qui aderant, consalutatis deosculat, qui me salvari iussisti ab huius mundi inpedimentis
Abbreviated transcription (Latin):
aduicum berberensim quinunc lipi¬
dia codr ueniens parietes antiquos
reperit. ibiq redusus ab omnium se
hominum aspectibus inhibebat. Ac
permodicuĩ fenestellam parum per
pans uel aquȩ accipiens quodei ali¬
quo ciens cumeet̃. ualde exiguum
enim percanalem paruulum inferebatꝰ
fenestella uero. uelo o perabatur. Vtri¬
usq tamen rei aditus ita obtectus erat
ut nullus beatos eius uultus possit aduer¬
tere: Et ibi dedie noctuq indi laude
psalmorum modolis delectaturtor¬
mentum sibi quod corpusculum plus
gram cobta dhibuit Nimmemor illud
apostoli : quia non sunt condignae
passiones huius temporis adfutu¬
ramgloriam quer eue labitur in no¬
bis. Lapidem namq grandem: quẽ
duo homines uix leuare potuerunt:
ceruicimpositũ totadiedũdõ cane¬
ret percellulam deportabat: Noc¬
te autem ad additamentũ in iuriae
inuirga quã manugerebat duos
defixerat sudes. desuper acumi¬
na parans: quos ad mentũ suum ne

Expanded text:
ad vicum Berberensem, qui nunc Lipiad vicum Berberensem, qui nunc Lipidiaco dicitur, veniens, parietes antiquos reperit, ibique reclusus, ab omnium se hominum aspectibus inhibebat: ac per modicam fenestellam parumper panis vel aquae accipiens, quod ei aliquoties, cum esset valde exiguum, enim per canalem parvulum inferebatur, fenestella vero velo operiebatur; utriusque tamen rei aditus ita obtectus erst, ut nullus beatos eius vultus possit advertere. Et dum ibidem die noctuque in Dei laude psalmorum modolis delectatur, tormentum sibi, quo corpusculum plus gravaret, adhibuit, non inmemor illud apostoli, quia: Non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis. Lapidem namque grandem, quem duo homines vix levare potuerunt, cervici inpositum tota die, dum Deo caneret, per cellulam deportabat; nocte antem ad additamentum iniuriae in virga quam manu gerebat duos defixerat sudes, desuper acumina parans, quos ad mentum suum, ne
Abbreviated transcription (Latin):
di. uitaeistius fugitiuae iacturã facere
cupientes pertendere ad illã uitã
uoluerunt. quae in exultatione perpetua
manet. quae nullo gemitu obstrepit.
net quoquã fine concluditur. Cuius lu¬
mennũ quã extinguetur Cuius seren¬
tas nulla obscuritate nubis obt egitur
deoq: semper p̃sentiũ doloru contume¬
lias promhilo habuerunt scientes se in
paucis uexatos in multis bene disponen¬
dos Et obhocille quisquis ẽ qui inisto
agone contendit. metu non territur
poena non soluitur. dolore non frangi¬
tur : ut cantum illam aeternae iocun¬
ditatis amoenitatẽ cumelectis dĩ per
frui mereatur. sicut multos fecisse
nouimus descis uiris quorũ nunc ui¬
ta tractatur aut legitur
gitur lupicinus quidã magnae scĩ¬
tatis fortis simusq in operibus dĩqui
primum elrmosinam ꝑdomos deuoto¬
rum deposcens quae ad quirere potu¬
is set sibi similibus erogabat. adex¬
tremum iam mediam habens actatẽ

Expanded text:
di vitae istius fugitivae iacturam facere di vitae istius fugitivae iacturam facere cupientes, pertendere ad illam vitam voluerunt, quae in exultatione perpetua manet, quae nullo gemitu obstrepit nec quoquam fine concluditur; cuius lumen numquam extinguetur, cuius serenitas nulla obscuritate nubis obtegitur. Ideoque semper praesentium dolorum contumelias pro nihilo habuerunt, scientes se in paucis vexatos, in multis bene disponendos. Et ob hoc quisquis ille est, qui in isto agone contendit, metu non territur, poena non solvitur, dolore non frangitur, ut tantum illam aeternae iocundfrui mereatur: sicut multos fecisse novimus de sanctis viris, quorum nunc vita tactatur aut legitur. I. Igitur Lupicinus quidam magnae sanctitatis, fortissimusque in operibus Dei , qui primum eleemosynam per domos devotorum deposcens, quae acquirere potuisset sibi similibus erogabat: ad extremum jam mediam habens aetatem,
Abbreviated transcription (Latin):
am dñi aetheros et in hac serasinobumbra¬
ret maiestatẽ isaiã prophetã extenso uo¬
lumine uerba qua euaticinaturus erat
experge factus. somniũq suum attente
discutiens et finẽ uitae suae dño reuelante
cognosceret . dicit abbatiquẽ in priore
statuerat monasterio. locus ille secus flu¬
uium in quo oratoriũ facere conputabã
iocundus ẽ ualde ideo rogo ut quodego
uolui. tu expleas atq: ibi ossamea trans¬
ferre non abnuas. Quomigrante . et in ora¬
torio prioris cellulae sepulto. cum abba
in iunctũ cupiret opus explere. Nutudĩ
et calces coctos antiquitus. et fundam̃ tum
in ea mensura quaipse ponere cogitabat
nanctus ẽ. Perfectũq aedificiũ detexit
abbatis sepulchrũ. Quopate facto. repe¬
rit corpusculũ in lae sũ ut putaretur ante
diẽ alterũ fuisse defunctũ. Et sic cũ gaudio
prosequente cat̃ua monachor̾ quã ipse edo¬
cuerat in locoillo pof duosannostrans latus ẽ

Expanded text:
am Domini aetheros et in hac Serafin extensis aus ipsam obumbraam Domini aetheros et in hac Serafin extensis aus ipsam obumbraret maiestatem; Isaiam prophetam, extenso volumine, verba quae vaticinaturus erat expergefactus somniumque suum attente discntiens, et finem vitae suac, Domino revelante, cognosceret, dicit abbati, quem in priore statuerat monasterio: 'Locus ille secus fluvium, in quo oratorium facere conputabam, iocundus est valde. Ideo rogo, ut quod ego volui, tu expleas atque ibi ossa mea transferre non abnuas'. Quo migrante et in oratorio prioris cellulae sepulto, cum abba iniunctum cuperet opus explere, nutu Dei et calces coctos antiquitus et fundamentum in ea mensura qua ipse ponere cogitabat nanctus est. Perfectumque aedificium, detexit abbatis· sepulchrum. Quo patefacto, ita repperit corpusculum inlaesum, ut putaretur ante diem alterum fuisse defunctum; et sic cum gaudio, prosequente caterva monachorum, quam ipse edocuerat, in loco illo post duos annos translatus est
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad templicamerã cũ lumine mag
no conscendere. Quod non ẽ dubium.
aliquid fuisse diuinum. Nullitamen
de adstantibus aliis nisiilli tantũ fuit os¬
tensum. Post haec aut̃ regressus. ẽ
aruernum ad priorem monasterium
in quoperquinq annos in habitans uenit
turonus stabilitisq abbatibus in monis¬
teriis supradictis. aruernum regressus ẽ
cum ad priorem cellulam resederet. in
monasterium manatinst quiper incuriã
abbatisintesuerat ordinatur ut scilicet
eius studio. congregatio ipsa canonicere¬
geretur. Erat enim castissimũ conuer¬
sationis sed et alios strenue distringebat
Castã agere uitã quierat suauis colloquio
etblandus effectu. Intrans gressoribus ue¬
roregulae. ita seuerus habebatur. ut ali¬
quotiens. putaretur. eẽ crudelis Inie¬
iunus uigiliisq: et caritate perfectũ red¬
diderat uirum. Cumq tempus migra¬
tionis ad propinquaret. uidit inuisum. si¬
cut ipse beato ep̃oretulit. ductũ se in p̃senti¬

Expanded text:
usque ad templi cameram cum luusque ad templi cameram cum luno conscendere. Quod non est dubium aliquid fuisse divinum; nulli tamen de adstantibus aliis nisi illi tantum fuit ostensum. Post haec autem regressus est Arvernum ad priorem monasterium, in quo per quinque annos inhabitans, venit Turonus, stabilitisque abbatibus in monasteriis supradictis, Arvernum regressus est. Cum ad priorem cellulam resederet, in monasterium Manatinse, qui per incuriam abbatis intepuerat, ordinatur, ut scilicet eius studio congregatio ipsa canonicae regeretur. Erat enim castissimus conversationis, sed et alios strenue distringebat castam agere vitam. Qui erat suavis colloquio et blandus affectu, in transgressoribus vero regulae ita severus habebatur, ut aliquotiens putaretur esse crudelis; in ieiuniis vigiliisque et caritate perfectum reddiderat virum. Cumque tempus migrationis adpropinquaret, vidit in visum, sicut ipse beato Avito episcopo retulit, ductum se in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
duo suł tres annos faciens psalteriũ
memoriae conmendauit: Quem
euis germanus plerumq: int᷑ ficere
uoluit. curnollet matrimonio copu¬
lari Dehino monachi ad eos additis.
Impletis aut̃ beatus aemilianus dieb
uitae suae. et circiter non aginaria
aetate egrediens a corpore. bracchio¬
nẽ reliquid heredem. Hic stabilito mo¬
nasterio obtenuit. a ra nihil desigiual¬
di memorati filia multo terrarũ spatio
quod ad hoc monasteriũ dereliquit.
Erat enims altus exdomouindiacense
hic uero dehoc egressus monasterio turo¬
nusuenit ibiq aedificatis oratoruis duomo¬
nasteria congregauit.
Quodam aut̃ tempore aduenientes
homines peregrini. reliquias scor
deculerunt secũ. Quas super altare ba¬
silicae scĩ martini turonus locauerunt.
quasi incrastinũ profecturi. Ad fuit ei
bracchio abba quiuigilans inbasilica cir¬
ca mediũ fere noctis uidit quasi globđ
ignis inmensi descis pignorib: emicare et

Expanded text:
duos vel tres annos faciens, Psalterium duos vel tres annos faciens, Psalterium memoriae commendavit. Quem ejus germanus plerumque interficere voluit, quod nollet matrimonio copulari. Dehinc monachi ad eos additi sunt. III. Impletis autem beatus Aemilianus diebus vitae suae, et circiter nonagenaria aetate egrediens a corpore, Brachionem reliquit haeredem . Hic stabilito monasterio, obtinuit a Ranichilde, Sigivaldi memorati filia, multa terrarum spatia, quae ad hoc monasterium dereliquit; erat enim saltus ex domo Vindiacensi. Hic vero de hoc egressus monasterio, Turonis venit, ibique aedificatis oratoriis, duo monasteria congregavit. Quodam autem tempore advenientes homines peregrini reliquias sanctorum detulerunt secum, quas super altare basilicae sancti Martini Turonis locaverunt, quasi in crastinum profecturi. Adfuit ei Bal., eis Bracchio abba, qui vigilans in basilica, circa medium fere noctis vidit quasi globum ignis immensi de sanctis pignoribus emicare, et
Abbreviated transcription (Latin):
ad stare uidebat ut agnum. Plurima
tractans ac multa secum reuoluens
quid ageret quidue faceret. utrũ
scł mrelinq ret. anscło deseruiret
sed conpunctus adiuina pietate et
credo scĩ aemeliani oratione aditũ
quaere re coepit occulte qualiter
clericus eẽ. possit quia publice prop¬
ter terrenũ dominũ non audebat.
Tamen cum eẽt adhuc laicus in nocte
uisauit tertio destratusuo consurgens
terrae prostratus. orationem funde¬
bat addñm. Nesciebat enim quid ca¬
neret quia litteras ignorabat. Vi¬
dens aut̃ saepius inoratoriũ litteras
incodice. Cumq ad occur sumdo¬
mini sui clericiuel abbates: assidue
conuenirent. hic eiunioribus quem
primũ potuisset arcessire sẽcrecus
interrogabat nomina litterarum
Et obhoc eas intellegere coepit. An¬
tea aut̃ inspirantedño et legit et scrip¬
sit quamlit terarũ serdem cognouis¬
sec Exin. mortuo sigiualdo ad antẽ¬
diccum senẽ properat. Et cum eodẽ

Expanded text:
adstare videbat ut agnum; plurima adstare videbat ut agnum; plurima tractans ac multa secum revolvens, quid ageret quidve faceret, utrum saeculum relinqueret an saeculo deserviret. Sed conpunctus a divina pietate et, credo, sancti Aemeliani oratione, aditum quaerere coepit occulte, qualiter clericus esse possit, quia publice propter terrenum dominum non audebat. Tamen, cum esset adhuc laicus, in nocte bis aut tertio de stratu suo consurgens, terrae prostratus, orationem fundebat ad Dominum. Nesciebat enim, quid caneret, quia litteras ignorabat. Videns autem saepius in oratorium litteras in codice. Cumque ad occursum domini sui clerici vel abbates assiduae convenirent, hic e iunioribus quem primum potuisset arcessire secretius interrogabat nomina litterarum, et ob hoc eas intellegere coepit. Antea autem, inspirante Domino, et legit et scripsit, quam litterarum seriem cognovisset. Exin mortuo Sigidictum 1213 senem properat, et cum eodem
Abbreviated transcription (Latin):
relinq quaeso terrenũ dominũ. et
sequeredm̃ uerũ cacliterreq factorẽ
cuius nutu omnia gubernantur. Cu¬
ius imperio cuncta subduntur. Cu¬
ius maiestate ipsa quã cernis bestia
adstat intrepida : Nonte tumidum
faciat aut extollat potentia do¬
minitui. quae nihil .ẽ sic enim at
paulus a postolus quigloriatur in
dño glorietur Et alibi si hominibu
placerem xp̃ĩ seruus non essem sub¬
dite eius seruitio qui ait. uenite
ad me omnes quil aboratis et onera¬
ti estis et ego reficiã uos ipse .ẽ. dñ
cuius onus leue .ẽ. Cuius iugũ suaue ẽ
cuius cultus et tribuit p̃sentia et cuta
largitur aeternã sicenimait si
quas renuntia uerit omnib: qua epos¬
sedet centuplum accipiet et in super
utã acternã possidebit. hȩc e bipo
milia sene uiriliter disserente sũ¬
es in laesessiluus petut puerqr des¬
cessit abeo. Nonsine grandi admira¬
tione quod aprũ quem inchoauerat
sequiferũ insconspectu senis mansuetũ

Expanded text:
Relinque, quaeso, terrenum dominum et Relinque, quaeso, terrenum dominum et sequere Deum verum, caeli terraeque factorem, cuius nutu omnia gubernantur, cuius imperio cuncta subduntur, cuius maiestate ipsa quam cernis bestia adstat intrepida. Non te tumidum faciat aut extollat potentia domini tui, quae nihil est. Sic enim ait Paulus apostolus: Qui gloriatur, in Domino glorietur. Et alibi: Si hominibus placerem, Christi servus non essem. Subde te eius servitio, qui ait: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Ipse est Dominus, cuius onus leve est, cuius iugum suave est, cuius cultus et tribuit praesentia et vitam largitur aeternam. Sic enim ait: Si quis renuntiaverit omnibus quae possedet, centuplum accipiet et insuper vitam aeternam possedebit'. Haec et his similia sene viriliter disserente, sues inlaesus silvas petiit, puerque discessit ab eo non sine grandi admiratione, quod aprum, quem inchoaverat sequi ferum, in conspectu senis mansuetum
Abbreviated transcription (Latin):
erat adolescens quidam nomine brac¬
chio quod in eorũ lingua interpraeta¬
tur ursicatulus. Hinc ante dictus uir
ad capessendam porcorũ siluestriũ uena¬
tionẽ delegerat : Ibatq cum ingentimo¬
losorũ turba circũiens siluas et siquid
cepisset dño deferebat quadã uero
die dũ su. ẽ inmensi corporis cumhac la¬
trantium turba prosequeretur. sues
intra septa quae circa cellulam erant
scĩ ingreditur. Prosequens uero canũ
turba cumlatratu. usq ad aditum ac¬
cessit uestibuli moxq insus haesit ues¬
tiguis. nec ingredi .ẽ. permissa post suẽ
quod cernens bracchio Et caelitus
haec euenisse admirans ad celli lam
scĩse confert. uiditq suem ante ostiũ
stantem nibil penitus formidantem
Consalutatus aut̃ ac osculatus a senȩ
inuitatur ad resedendũ quib conse¬
dentibus ait senex. Video te fili di¬
lectis sime in grandi elegantia conpo¬
sitũ et sequi ea quae magis detrimen¬
tum animae p̃parent quã salutem

Expanded text:
erat adolescens quidam nomine Braerat adolescens quidam nomine Brachio, quod in eorum lingua interpretatur 'Ursi catulus'. Hic antedictus vir ad capessendam porcorum silvestrium venationem delegerat, ibatque cum ingenti Molosorum turba, circumiens silvas, et, si quid coepisset, domino deferebat. Quadam vero die, dum suem inmensi corporis cum hac latrantium turba prosequeretur, sues intra septa quae circa cellulam erant sancti ingreditur; prosequens vero canum turba cum latratu usque ad aditum accessit vestibuli, moxque in suis haesit vestigiis nec ingredi est permissa post suem. Quod cernens Brachio et caelitus haec evenisse admirans, ad cellulam sancti se confert, viditque suem ante ostium stantem, nihil penitus formidantem. Consalutatus autem ac osculatus a sene, invitatur ad resedendum. Quibus consedentibus, ait senex: 'Video te, fili dilectissime, in grandi elegantia conpositum, et sequi ea quae magis detrimentum animae praeparent quam salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
tioris orationis solatio. lacrimarũq
fluenta restinguerent
icut nuncbeatus aemilianus norius
nostristemporibus heremita fecis se
probatur. hicigturrelictis parentib
acfacultate propria adheremi deserta
petiuit. Et se intra secreta siluarꝰ ponti¬
cia censium aruerni terreturii abdidit
inqua detisa silua modicum deplanans
campum rastro ipsam effodiens humũ
uitae elicebat alimentũ habebat et
hortũ paruulũ quẽ aqua super uemen¬
te rigabat de quo holus ad refectionẽ
nullo inpinguato adipe p̃sumebat
solatiũ uero absq ad iutorio dĩ nullum
habens Cohabitatores enimbestias
auesq illierant qui ad eum cotidie tã¬
quã addĩfamulum confluebant ua¬
cabat aut̃ ieunus et oratione nec
eum abhaccausa ulla mundanae sol¬
licitudinis occasio inpedire poterat.
quia p̃terdnm aliud nihil habebat
rat autem tunc temporis apud
Laruernã urbem sigiualdus mag¬
na potentia p̃ditus. incuius seruitio

Expanded text:
tioris orationis solatio lacrimarumque tioris orationis solatio lacrimarumque fluenta restinguerent; sicut nunc beatus Aemilianus novus nostris temporibus heremita fecisse probatur. 1. Hic igitur, relictis parentibus ac facultate propria, ad heremi deserta petivit et se intra secreta silvarum Ponticiacensium Arverni territurii abdidit, in qua, decisa silva, modicum deplanans campum, rastro ipsam effodiens humum, vitae elicebat alimentum. Habebat et hortum parvulum, quem aqua superveniente rigabat, de quo holus ad refectionem nullo inpinguato adipe praesumebat. Solatium vero absque Dei adiutorio nullum habens, cohabitatores enim bestias avesque illi erant, qui ad eum cotidie tamquam ad Dei famulum confluebant. Vacabat enim ieiuniis et oratione, nec eum ab hac causa ulla mundanae sollicitudinis occasio inpedire poterat, quia praeter Deum aliud nihil habebat. 2. Erat autem tunc temporis apud Arvernam urbem Sigivaldus magna potentia praeditus, in cuius servitio
Abbreviated transcription (Latin):
cat. in quo felicium animae ex illius
uitis uitalis. sumpto uino nouiliquore.
aepulantur in regnodĩ. Desiderare
ergo oportebat homines huius uitis
haurire mrsterium. ut accedere uale
ad illumtam iocundae habitationis.
amoenis smum locum. Quod s̃ istae
quas nunc cernimus uitas quae pertra¬
duces extensae emis sis palmitibus pam¬
pino in texta dependentibus uuis a moe¬
nanos coniemplatione laetificant dum
non solum proferunt copiam fructuũ
uerum etiam oportuno nosumbraculo
protegunt ignitisolis ab aestuquas
scimus post adsumpto fructu temporis
legitimi deciduis folus quasi aridas
reddi quantomagis illa defderare de¬
bemus qua enullo fine deficiunt neq
ullo temptationis aestu marciscunt.
ubispe p̃terita resipsa quae sperabatꝰ
et tenctur et fruitur. haec multidesi¬
derantes. non modo facultates propri¬
as reliquerunt. Verum etiã deserta
quaq: et inculta ad gressisunt ut si¬
tim buius defideru solitariae acremo¬

Expanded text:
cat, in quo felicium animae, ex illius cat, in quo felicium animae, ex illius vitis vitalis sumpto vini novi liquore, aepulantur in regno Dei. Desiderare ergo oportebat homines huius vitis haurire mysterium, ut accedere valerent ad illum tam iocundae habitationis amoenissimum locum. Quod si istae quas nunc cernimus vites, quae per traduces extensae, emissis palmitibus, pampino intextae, dependentibus uvis, amoena nos contemplatione laetificant, dum non solum proferunt copiam fructuum, verum etiam oportuno nos umbraculo protegunt igniti solis ab aestu, quas scimus post adsumpto fructu temporis legitimi deciduis foliis quasi aridas reddi; quanto magis illa desiderare debemus, quae nullo fine deficiunt neque ullo temptationis aestu marcescunt; ubi, spe praeterita, res ipsa quae sperabatur et tenetur et fruitur. Haec multi desiderantes, non modo facultates proprias reliquerunt, verum etiam deserta quaeque et inculta adgressi sunt, ut sitim huius desiderii solitariae ac remo
Abbreviated transcription (Latin):
priis inspexius. Amemorato aut̃ ponti¬
fice diaconatus acp̃s biteru sortitus ẽ gra¬
dum multa populis diuersis uexatus
morbis remedia contulit Nullitam̃
cellulam egressusse p̃buit contemplan
dũ nisi tantũ perfenes cellã extendens
manum salutare signaculum inpone¬
bat. Et sia quoquã uisitatus fuis set ad
hanc accedens speculam orationem col¬
loquiumq p̃bebat. Dentq in hacreli¬
gione cursumuitae consummans quin¬
quagesimo ut opinor acui annomigra
custodientibus p̃beat. quantũq
noncus todita neglegentibus inrogare
debeat per os psalmografi sp̃s sc̃span¬
dit. Ad p̃hendite inquit disciplinam
nequando irascatur dñs. et pereatis auia
iusta Debonis aut̃ salamonait disci¬
plina pacis erit super eum. disciplina
ergohaec timorem dñi facit timor
autẽ dm̃ initium sapientiae praebet
sapientia uero diligere dm̃docet Di¬
lectio enim dt̃ hominẽ aterrenis sub¬
leuat. ad caelos euocat. para disolo¬

Expanded text:
priis inspeximus. A memorato autem pontipriis inspeximus. A memorato autem pontifice diaconatus ac presbyterii sortitus est gradum: multa populo diversis vexato morbis remedia contulit. Nulli tamen cellulam edum, nisi tantum per fenestellam extendens manum, salutare signaculum inponebat, et si a quoquam visitatus fuisset, ad hanc accedens speculam, orationem colloquiumque praebebat. Denique in hac religione cursum vitae consummans, quinquagesimo, ut opinor, aevi anno migracustodientibus praebeat, quantumque non custodita neglegentibus inrogare debeat, per os psalmografi Spiritus sanctus pandit: Adprehendite, inquit, disciplinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis a via iusta. De bonis autem Salamon ait: Disciplina pacis erit super eum. Disciplina ergo haec timorem Domini facit, timor autem Domini initium sapientiae praebet, sapientia vero dilegere Deum docet; dilectio enim Dei hominem a terrenis sublevat, ad caelos evocat, paradyso lo
Abbreviated transcription (Latin):
bis quas ad iuersorum membrorũ contagio
sanauerat dixit. Dimittere eos ieiunos no¬
lo nedeficiant inuia sed nec illud beneficiũ
occoli arbitror quod ei in loco illo diuina
pietas ẽ largita. Namcũ a profundo ual¬
lis illius quasi stadia decim aqua deferret
orauit ad dñm ut ei impso cellulae suae
habitaculo fontis uenam ostenderet: sed
non de fuit uirtus illa caelestis quae quon¬
damsitientibus populis aquas produxit
asilice. Statimq igitur adhuius orationẽ
gut talaticis a caute prorumpens. coepit
solum stillis freque tibus inrigart. At ille
munus caeleste congaudens concauum in
lapide paruulum inmodum cisternae
phas diuinitus sibi indultas suscipiebat
de quibus tantum e ministrabatur per
dies singulos quantũ ipsi pueroq: sufficeret
qui ciminister fuerat datus: Accessimus
enimet nos ad locũ cumbeato auito ep̃o et
omnia quae narrauimus quaedam ab ip¬
sorelata cognouimus quaedã oculis pro¬

Expanded text:
bis quas a diversorum morborum contagio bis quas a diversorum morborum contagio sanaverat dixit: Dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via . Sed nec illud beneficium occuli arbitror, quod ei in loco illo divina pietas est fargita. Nam cum a profundo vallis illius, quasi per stadia decem aqua deferretur, oravit ad Dominum, ut ei in ipso cellulae suae habitaculo fontis venam ostenderet. Sed non defuit virtus illa coelestis, quae quondam sitientibus populis aquas produxit a silice. Statim igitur ad hujus orationem gutta laticis a caute prorumpens, coepit solum stillis frequentibus irrigare: at ille munus coeleste congaudens, concavum in lapide parvulum in modum cisternae phas divinitus sibi indultas suscipiebat, de quibus tantum ei ministrabatur per dies singulos, quantum ipsi pueroque sufficeret, qui ei minister fuerat datus. III. Accessimus autem et nos ad locum cum beato Avito episcopo, et omnia quae narravimus, quaedam ab ipso relata cognovimus, quaedam oculis pro
Abbreviated transcription (Latin):
sit dicens. uade retro satanas nihilmihi
in nomine xp̃imei poteris ultra nocere
At ille usq limen cellulae egressussonũ
ualidum per inseriorem partem emi¬
sit Et tanto cellulam fetore repleuit. ut
nibil aliud quam diabolus crederetur
Nec ultra coram scõ aut serpens aut dra¬
co conparuit. Erat enim assiduus in ope¬
re dĩ nec uacabat ad aliud nisi aut lege¬
ret aliquid aut oraret . Etiam cum parum ꝑ
cibi caperet. semper orabat. sumebat int̃¬
dum piscem fluminerare quidem . sed cum
uolius set . opitulante dño confestim ad erat
Cibum panis non aliunde sumebat . nisi qui
de monas terio mittebatur. si quis uero de¬
uotorum panes detulis set atituinum. id
incibos deputabatur aegentum. In illor
dum taxat. qui abeo aut signum salutare
suscipere. aut infirmatũ remedia sum cre
flagitabant scilicet ut quos perorationẽ
salutidabat etiam cibi refectione foueret
illud dñi recolens quod incuangelio detur¬

Expanded text:
sit, dicens: Vado retro Satana, nihil mihi sit, dicens: Vado retro Satana, nihil mihi in nomine Christi mei poteris ultra nocere. At ille usque ad limen cellulae egressus, sonum validum per inferiorem partem emisit, et tanto cellulam fetore replevit, ut nihil aliud quam diabolus crederetur; nec ultra coram Sancto aut serpens, aut draco comparuit. 1209 II. Erat enim assiduus in opere Dei, nec vacabat ad aliud, nisi aut legeret aliquid, aut oraret: etiam cum parumper cibi caperet, sempter orabat. Sumebat interdum piscem de flumine, raro quidem, sed cum voluisset, opitulante Domino, confestim aderat. Cibum panis non aliunde sumebat, nisi qui de monasterio mittebatur: si quis vero devotorum panes detulisset aut vinum, id in cibos deputabatur egentium, in illorum duntaxat qui ab eo aut signum salutare suscipere, aut infirmitatum remedia sumere flagitabant: scilicet ut quos per orationem saluti dabat, etiam cibi refectione foveret, illud Domini recolens, quod in Evangelio de tur
Abbreviated transcription (Latin):
dio cruentast quipharaonem ut popu¬
lum dĩ persequeretur armasti qui ad
extremum ipsum hebracum populum
ut inuidia succendente persequeretur
dnm̃ excitasti : Discede aseruis dĩ aquib
saepius superatus discessisti confusus tu¬
ne esenim inca in proiectus inesau supplan¬
tatus. ingolia prostratus. iniuda. tradito¬
resuspensus. et i ipsa illa dominicae uir¬
tutis cruce cum potestatibus et dominatio¬
nibustuis trium phatus: atq contritus
es Abde nunc in imicecaput. ethumilia¬
re subsignaculo crucis diuinae quia nonẽ
tibi portio cum seruis dĩ. quorum ẽ. here¬
ditas regnum xpi. haec et huiuscemodiscõ
dicente crucemq persingula faciente
draco huius uixilli uirtute confusus. ui¬
cissim sehumilians terrae subditur. sed
cumhaec agerentur. ille alius circape¬
des et tibias scĩmn infidus uoluebatur. Cũq
bunc ad pedessuos confusum sc̃s heremia
uideret. orationem faciens cum abireius¬

Expanded text:
dio cruentasti, qui Pharaonem, ut popudio cruentasti, qui Pharaonem, ut populum Dei persequeretur, armasti, qui ad extremum ipsum illum Hebreum populum, ut, invidia succendente, persequeretur Dominum, excitasti? Discede a servis Dei, a quibus saepius superatus discessisti confusus. Tune es enim in Cain proiectus, in Esau supplantatus, in Golia prostratus, in Iuda traditore suspensus; et in ipsa illa dominicae virtutis cruce cum potestatibus et dominationibus tuis triumphatus atque contritus es? Abde nunc, inimice, caput, et humiliare sub signactibi portio cum servis Dei, quorum est haereditas regnum Christi. Haec et hujuscemodi Sancto dicente, crucemque per singula faciente, draco hujus vexilli virtute confusus, vicissim se humilians terrae subditur. Sed dum haec agerentur, ille alius circa pedes et tibias Sancti in insidiis volvebatur. Cumque hunc ad pedes suos confusum sanctus eremita videret, orationem faciens, eum abire jus
Abbreviated transcription (Latin):
moueretur minorum anguium ictibus
Quadam die duo dracones in mensȩ mag¬
nitudinis ad eum ingressi a ds teterunt
procul. quorum unus ut arbitror ipse
dux temptationis ualidior altero erat
qui erecto pectore. os. suum contra os
beati quasi aliquid musitaturus exut.
At ille timore perterritus tamquam
aeneus ualde diriguit. Nullumq peni¬
tus membrum mouerẽ potens. neq ma¬
num eleuare ut simumbeatae crucis
obponeret. Cumq: ambo diutissime
insilentio constitissent uenit inmen¬
tem s cõperspm̃. ut orationem dominicã
etsilabia mouere non poterat. uel cor¬
declamaret. Quãdum tacitus loqui¬
tur. coeperunt pliulatim membra
eius qua einimici fueraN arte reuincta
dissolui . et sentiens se manum dextram
habere iamliberam . orisignum beatae
crucis inponit rursumq conuersus ad
hrdrum pingit i terum crucem xp̃i ad¬
uersus eum dicens. Tu. nees ille qui pro¬
to plaustum deparadisi habitacula pro¬
iecisti : qui germani dexteram parrici¬

Expanded text:
moveretur minorum anguium ictibus, moveretur minorum anguium ictibus, quadam die duo dracones inmensae magnitudinis ad eum ingressi, adsteterunt procul; quorum unus, ut arbitror ipse dux temptationis, validior altero erat, qui, erecto pectore, os suum contra os beati quasi aliquid musitaturus erexit. Ad ille timore perterritus, tamquam aeneus valde diriguit, nullumque penitus membrum movere potens neque manum elevare, ut signum beatae crucis obponeret. Cumque ambo diutissime in silentio constetissent, venit in mentem sancto per spiritum, ut orationem dominicam, etsi labia movere non poterat, vel corde clamaret. Quam dum tacitus loquitur, coeperunt paulatim membra eius, quae inimici fuerant arte revincta, dissolvi, et sentiens, se manum dextram habere iam liberam, ori signum beatae crucis inponit, rursumque conversus ad hydrum, pingit iterum crucem Christi adversus eum, dicens: 'Tune es ille qui protoplastum de paradisi habitacula proiecisti, qui germani dexteram parrici
Abbreviated transcription (Latin):
hitur in excelsum. quasi in quingentis
aut eo amplius pedibus. nullam pe¬
nitus habenscum reliquis montibus
circum positis coniunctionem. Cuius
uallis medium fluuius alluit qui
hunc montem placide continguens
dilabitur. In huitis ergo lapidis scis su¬
ram quod priscis quondam propter
transitum hostium receptaculum
fuit heremita sc̃s ingreditur. Et exciso
lapide. habitacula statuit. inqua nunc
perscalam ualde difficilem scanditur
locus et enim ille tã difficilis ẽ ad ince¬
dendum. ut etiam feris bestus illuc accȩ¬
dere sit laboris. In hoc loco oratoriolum
paruulum. quodam modo fecit Cuioran¬
tiut ipse nobis cumlacrimis referre erat
solitus serpentes super caput eius saepius
decidebant. Et in uoluentes se circacol¬
lum eius non minimum ei inferebant
horrorem. sed quia diabolus ad spaciem
callidi serpentis habetur. non ambrgitur
eius hanc fuisse inmissionis insidiam. Nã
cumille ad haec perstaret in mobilis nec

Expanded text:
hitur in excelsum quasi in quingentis hitur in excelsum quasi in quingentis aut eo amplius pedibus, nullam penitus habens cum reliquis montibus circumpositis coniunctionem. Cuius vallis medium fluvius alluit, qui hunc montem placide contingens, dilabitur. In huius ergo lapidis scissuram, quod priscis quondam propter transitum hostium receptaculum fuit, heremita sanctus ingreditur, et exciso lapide, habitacula statuit, in qua nunc per scalam valde difficilem scanditur. Locus etenim ille tam difficilis est ad incedendum, ut etiam feris bestiis illuc accedere sit laboris. In hoc loco oratoriolum parvulum quodam modo fecit, cui oranti, ut ipse nobis cum lacrimis referre erat solitus, serpentes super caput eius saepius decidebant, et involventes se circa collum eius, non minimum ei inferebant horrorem. Sed quia diabolus ad speciem callidi serpentis habetur, non ambigitur, eius hanc fuisse inmissionis insidiam. Nam cum ille ad haec perstaret inmobilis nec
Abbreviated transcription (Latin):
etiam glorificatos miraculis inlustres eẽ
declarat inmundo. Quofiat ut dumilla
ergastularis contritionis reuinctio para¬
disi unuam pate facit anima angelicis
choris inserta in requie sempiterna persul¬
tet sicut nunc debeato caluppane redau¬
so quoduerum cognouimus prorsus si¬
lere nequiuimus : Hic autem ab ineunte
aetate. semper religionis eclesiasticae
bonũ quaesiuit et reperit. et apud mo¬
nasterium meletinsim termini aruerni
conuersus inmagna sehumilitate fratrib:
p̃buit. Erat enim summae abstinentiae
itaut ab in aedia nimium adtritus. coti¬
dianam cumreliquis fratribus operã
explere nequiret. Vnde ut mos ẽ mo¬
nachorum magnum ei in properium in¬
ferebant. Dicente sibi praesertim prae¬
posito qui non diliberat laborare in¬
digne postulat manducare. Dum aut̃
hic assidue uiri retur. his ex probratio¬
num uerbis uallem baud proculamo¬
nasterio conspicatur. decuius mediola¬
pis natura p̃bente consurgens proue¬

Expanded text:
etiam glorificatos miraculis inlustres esse etiam glorificatos miraculis inlustres esse declarat in mondo, quo fiat, ut, dum illa ergastularis contritionis revinctio paradisi ianuam patefacit, anima angelicis choris inserta, in requie sempiterna persultet; sicut nunc de beato Caluppane reclauso quod verum cognovimus prorsus silere nequimus. 1. Hic autem ab ineunte aetate semper relegionis eclesiasticae bonum quaesivit et repperit, et apud monasterium Meletinsim termini Arverni conversus, in magna se humilitate fratribus praebuit. Erat enim summae abstenentiae, ita ut ab inaedia nimium adtritus cotidianam cum reliquis fratribus operam explere nequiret. Unde, ut mos est monachorum, magnum ei inproperium inferebant, dicente sibi praesertim praeposito: 'Qui non deliberat laborare, indigne postulat manducare'. Dum autem hic assidue uriretur his exprobrationum verbis, vallem haud procul a monasterio conspicatur, de cuius medio lapis, natura praebente, consurgens, prove
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem obtinuit apud dnm̃ ad huc eẽ
inmundo ut fratrem cerneret spiritali
inuitu. sed necillum infime reor fuisse
meriti: cuius aduentu dñs huits scĩ di¬
litare dignatus ẽ dies dequa tardita¬
te &ccepto nuntio protinus quiescente
febre sanus surrexit alectulo. Post
multum uero tempus adueniente ep̃o
a febre corripitur. Ingressoq: ad sesalu¬
tat. et osculatur dicens. grandes mihi
moras deitinere debito facis. oscẽ sacer¬
dos. Quibus uigilantibus nocte quae
erat dominica manefacto. tradidit
spm quo emissomox omnis cellula ab
odore suauitatis repleta tota contre¬
muit. Vnde indubitatum ẽ angelicã
ibidem ad fuisse uirtutem. quae scĩme¬
ritum signans cellulam diuinis faceret
aromatibas efflagrare. Cuius glorio¬
sum corpus sacerdos ablutum recondit
intumulo xp̃sanimã suscepit incaelo
relinquens terrigenis exempla uirtutũ
giam reserat caeli. atq utentes
se. non modo p̃parat polo uere

Expanded text:
caritatem, obtenuit apud Dominum adhuc esse caritatem, obtenuit apud Dominum adhuc esse in mundo, ut fratrem cerneret spiritali intuitu. Sed nec illum infime reor fuisse meriti, cuius adventu Dominus huius sancti dilatare dignatus est dies. De qua tarditate accepto nuntio, protinus quiescente febre, sanus surrexit a lectulo. Post multum vero tempus, adveniente episcopo, a febre corripitur, ingressoque ad se salutat et osculatur, dicens: 'Grandes mihi moras de itenere debito facis, o sanctae sacerdos!' Quibus vigilantibus, nocte, quae erat dominica, mane facto, tradidit spiritum. Quo emisso, mox omnis cellula ab odore suavitatis repleta tota contremuit; unde indubitatum est, angelicam ibidem adfuisse virtutem, quae sancti meritum signans, cellulam divinis faceret aromatibus efflagrare. Cuius gloriosum corpus sacerdos ablutum recondit in tumulo, Christus animam suscepit in caelo, relinquens terrigenis exempla virtutum.giam reserat caeli atque utentes se non modo praeparat polo, vere
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis ad ñõ inpertiri qui obtenuit
arbores aridas inrediuiua uiriditate
frondescere:
dem cumplerumq: transitum suum fra¬
tribus p̃diceret quad amdie tactus
a febre dicit suis. Ite ad felicem epm̃
et nunciate ei discessum meum dicen¬
tes. fratertuus friardus dicit. Ecce
consumatum cursum uitae huius de
hoc mundo absoluor. Et ut certior
sis de hoc uerbo die dominca transi¬
tum accipio. et uado ad requiem quã
mibi promisit rex aeternus ds̃. ueni ob¬
secro et udeam teprius ꝙ obiam. Cumq
ille occasione nescio quad etineretur.
mandatum misit dicens rogosifieri
potest ut memodicum sustineas donec
moris actionum dissolutis ad teusq¬
perueniã reuertentibus ueronun¬
tis et ista dicentibus. cũiam letulo
decubaret ait surgamus ergo et scsti¬
neamus fratrem nostrum. Ouirũ
scitate ineffabilem qui quamq festinaret
dissolui et cum xpõ eẽ. nontamen oblitus

Expanded text:
mortuis a Domino inpertiri, qui obtenuit mortuis a Domino inpertiri, qui obtenuit arbores aridas in rediviva viriditate frondescere. 4. Idem cum plerumque transitum suum fratribus praediceret, quadam die tactus a febre, dicit suis: 'Ite ad Felicem episcopum et nuntiate ei discessum meum, dicentes: „Frater tuus Friardus dicit: „'Ecce, consummatum cursum vitae huius, de hoc mundo absolvor et, ut certior sis de hoc verbo, die dominica transitum accipio et vado ad requiem quam mihi promisit rex aeternus Deus. Veni, obsecro, et videam te, priusquam obiam'". Cumque ille occasione nescio qua deteneretur, mandatum misit, dicens: 'Rogo, si fieri potest, ut me modicum susteneas, donec, moris actionum dissolutis, ad te usqperveniam'. Revertentibus vero nuntiis et ista dicentibus, cum iam lectulo decubaret, ait: 'Surgamus ergo et susteneamus fratrem nostrum'. O virum sanctitate ineffabilem, qui quamquam festinaret dissolvi et cum Christo esse, non tamen oblitus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus baberetur. et coodie adbancui¬
sendam inmanis turba confluerei
ut etiam ipsam remotionem insulac
uirtus prodita publicaret : sc̃s dine
uanaegloriae labe subrueret
rborem arreptam secure sucei¬
dit: rursumq: sc̃s alterius aroo¬
ris ruinam cernens quae actiuenti
uiolentia floribus plena corruen
miseri cordia mocus. orauit dicens
Nepereat quae sodnẽ huts arbua
fructus quae teiubente florum
ornamenta produxit. sed potius ate
incrementum reparationis indultum
fructuum ad ipisci mereatur effectũ
Et haecdicens. accepta secure ampu¬
tata arboris columna. superradices
quae adhuchaerebant columnam
ipsam inmodum sudis fecit acutam eaq:
terrae defixit mox ligatissine radi¬
ceradicibus ad p̃stinum restituta statũ
flores quiaruerant uiruerunt ipsoq
anno haec arbor fructus cultori suores¬
tituit. Credo ego demiseri cordia dĩ
quod miraculum p̃sens exegit loqui quia
obtinere potuit hic orationesua uitam

Expanded text:
tibus haberetur, et quotidie ad hanc vitibus haberetur, et quotidie ad hanc visendam immanis turba conflueret, ut etiam ipsam remotionem insulae virtus prodita publicaret, Sanctus Dei, ne vanae gloriae labe subrueret, arborem arrepta securi succidit. Rursusque Sanctus alterius arboris ruinam cernens, quae acta venti violentia floribus plena corruerat, misericordia motus oravit, dicens: Ne pereat, quaeso, Domine, hujus arbustae fructus, quae te jubente florum ornamenta produxit: sed potius a te incrementum reparatiofructuum adipisci mereatur effectum'. Et haec dicens, accepta secure, amputata arboris columna, super radices, quae adhuc haerebant solo, columnam ipsam in modum sudis fecit acutam, eamque terrae defixit. Mox ligatis sine radice radicibus, ad praestinum restituta statum, flores qui aruerant viruerunt; ipsoque anno haec arbor fructus cultori suo restituit. Credo ego de misericordia Dei, quod miraculum praesens exegit loqui, quia obtenere potuit hic oratione sua vitam
Abbreviated transcription (Latin):
eres  et ille in ueritate enim conpe¬
ri quod seductor sis neq tedm̃ credo
cuius tespeciem mentiris habere  ta¬
mensixp̃s ẽs crucemtuam quoreli¬
quisti. ipsamostende etcredamtibi
cumq nonostenderet dia conuscru¬
cem dnĩ inos eius faciens confusus eua¬
nuit : rursumq ad eumueniens cum
multitudine daemonum tanta eũ
caedemactauit ut uixputaretur
euadere : et discedens nusquam conpa¬
runt : Idem postea diaconus insumma
scĩtate perdurans diedebito defunc¬
tus ẽ. Beatus uero friardus cũ magnis
uirtutibus effulgeret: quod amui¬
ce effractae uento ab arboreramum
quemut ferunt ipse inseruerat:
collegit conpositumq baculum sibi
ex inđ quemianu gereret fecit
Postmultum uero tempus iamare¬
factamuirgam interra plantauit
infusaq aqua saepitis baculus ille from¬
desemisit et poma atq: infraduos
auttres annos inmagna arboris proce¬
ritate distentus excreuit : Quodcũ
grande miraculum pupulis cernen¬

Expanded text:
eres?' Et ille: 'In veritate enim conpeeres?' Et ille: 'In veritate enim conperi, quod seductor sis, neque te Deum credo, cuius te speciem mentiris habere. Tamen, si Christus es, crucem tuam, quo reliquisti, ipsam ostende, et credam tibi'. Cumque non ostenderet, diac. crucem Domini in os eius faciens, confusus evanuit. Rursumque ad eum veniens cum multcaede mactavit, ut vix putaretur evadere, et discedens, nusquam comparuit. Idem postea diaconus in 1205 summa sanctitate perdurans, die debito defunctus est. III. Beatus vero Friardus, cum magnis virtutibus effulgeret, quadam vice effractum e vento ab arbore ramum, quem, ut ferunt, ipse inseruerat collegit, compositumque baculum sibi exinde, quem manu gereret, fecit. Post multum vero tempus jam arefactam virgam in terra plantavit, infusaque aqua saepius, baculus ille frondens emisit et poma, atque infra duos aut tres annos in magnam arboris proceritatem distentus excrevit. Quod cum grande miraculum populis cernen
Abbreviated transcription (Latin):
ret sanabantur regressus aut̃ post
multum tempus ad insolamuemt ad
socium cumuana gloria dicens. Abu
enim extrainsolã et uirtutes multas
inpopulis feci. Cumq: conterritusille
interrogaret quid hoc sibiuellet. cunc¬
ta quae gesserat simpliciterpandit :
Atsenior obstupescens suspiransq et
lacrimans ait : uae nobis inquantũ
audio a temptatore delusus esuade
age paenitentiã neultra tibi praeuade¬
ante eiusdoli. Quod ille intellegens
et perisse se timens. cum fletu ad pedes
eius prosternitur rogansut prose dnm̃
tuae poscamus non ẽ enim difficilis dñs
seconfitentibus miserere cumipse ꝑ pro¬
phetamdicat. Nolo mortem pec catoris
sedut conuertatur etuiuat. Orantib
autemillis aduenit iterum temptator
insimilem speciem ad secundellum dia¬
conumdicens. Nonne praeceperam
tibieo quod oues maeae morbide essent
et pastorem indigerent ut egrederes
et uisi tares atq opem sanitatis eis tribu¬

Expanded text:
ret, sanabantur. Regressus autem valde post ret, sanabantur. Regressus autem valde post multum tempus ad insolam, venit ad socium cum vana gloria, dicens: 'Abii enim extra insolam et virtutes multas in populis feci'. Cumque conterritus ille interrogaret, quid hoc sibi vellet, cuncta quae gesserat simpliciter pandit. At senior obstupiscens suspiransque et lacrimans, ait: 'Vae nobis, in quantum audio, a temptatore delusus es! Vade, age paenitentiam, ne ultra tibi praevaleant eius doli!' Quod ille intellegens et perisse se timens, cum fletu ad pedes eius prosternitur, rogans, ut pro se Dotuae poscamus. Non est enim difficilis Dominus se confitentibus miserere, cum ipse per prophetam dicat: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat'. Orantibus autem illis, advenit iterum temptator in similem speciem ad Secundellum diac., dicens: 'Nonne praeceperam tibi, eo quod oves meae morbidae essent et pastorem indigerent, ut egrederes et visitares atque opem sanitatis eis tribu
Abbreviated transcription (Latin):
et abba sabaudus qui quondam regis
chlotarii minister fuerat paenitentiam
accipientes uindonitensimnam neticiter¬
rittru insula sunt ad gressi: habebant aut̃
secũ et secundellum dia conum: Abba
uero ablatadeara trodnĩmanu ab insola
discedens admonasteriũ rediit. Nec multo
post occultis causis gladio ẽ peremptus
Oc̃s uero friardus cum setundellodiacono
insupra dicta insolastetit inmobilis. Habebat
tamen uterq: eorũ propriã cellulam. sed
procula sepositam. Cumq: strenue in oratio¬
ne persisterent nocte. secundello dacono
apparuit temptator inspecie dñidicens
ego sum xp̃s quem cotidie dep̃caris lãenĩ
sc̃s effectus es et nom̃ tuũ in librouitae cũ re¬
liquisscis meisscripsi. Egredere nunc abinso¬
la etuade facsinitate sinpopulos. Hiset ille
in lectus deceptionib: discessit ab insola nec
sãcellia nuntiauit. Tamencũ infirmis in¬
firmis in nomine xp̃imanus inpone¬

Expanded text:
et abba Sabaudus, qui quondam regie et abba Sabaudus, qui quondam regie Chlotarii minister fuerat, paenitentiam accipientes, Vindonitensim Namnetici territurii insola sunt adgressi. Habebant autem secum et Secundellum diaconem. Abba vero, ablata de aratro Domini manu, ab insola discedens, ad monasterium rediit, nec multo post occultis causis gladio est peremptus. Sanctus vero Friardus cum Secundello diacono in supradicta insola stetit immobilis. Habebat tamen uterque eorum propriam cellulam, sed procul a se positam. Cumque strenuae in oratione persisterent, nocte Secundello diacono apparuit temptator in specie Domini, dicens: 'Ego sum Christus, quem cotidie deprecaris. Iam enim sanctus effectus es, et nomen tuum in libro vitae cum reliquis sanctis meis adscripsi. Egredere nunc ab hac insola et vade, fac sanitates in populos'. His et ille inlectus deceptionibus, discessit ab insola nec satelliti nuntiavit. Tamen, cum infirmis in nomine Christi manus inpone
Abbreviated transcription (Latin):
Semq posthaecxũ in arbore proqua¬
dam necessitate ascendisset. subito
consilio subpedibus ramoruere coepit.
Cadensq deorsum persingulos quos percu
bat sẽper. adiutoriũ nm̃n in nomine dñi qui
fecit caelũ et terrã. His et aliis uirtutib: ani¬
matus coepit infra secreta cordistacitus. co¬
gitare dicens : sicrux xp̃ietinuocationomi¬
ns eus atq adiutoriũ postulatũ ab eotantã
potentiã habet ut aspera quaeq: mundi
deuincat. periculosa obruat. temptatio¬
num atra depellat. et omnia quae sunt
scłihuius oblectamenta pronihiloreputa¬
ta fastideat. quid mihi et mundo. nisi ut re¬
lictis omnib: quae eius sunt. in illius uaca re
solius debeã obsequiis cuius nominis inuo¬
catione apericulis sums aluatus iniquis:
Et egressus abhospitiolosuo oblitus paren¬
tes et patriam. heremũ petut : nein scłoha¬
bitanti inpedimentũ aliquod deoratione
mundis ollicitudo conferret: ipse quoq

Expanded text:
Denique poet haec, cum in arbore pro quaDenique poet haec, cum in arbore pro quadam necessitate ascecolliso sub pedibus ramo ruere coepit, cadensque deorsum, per singulos quos percutbat semper: Adiutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit caelum et terram. 2. His et aliis virtutibus animatus, coepit infra secreta cordis tacitus cogitare, dicens: 'Si crux Christi et invocatio nominis eius atque adiutorium postulatum ab eo tantam potentiam habet, ut aspera quaeque mundi devincat, periculosa obruat, temptationum atra depellat et omnia quae eunt saeculi huius oblectamenta pro nihilo reputata fastideat, quid mihi et mundo, nisi ut, relictis omnibus quae eius sunt, in illius vacare solius debeam obsequiis, cuius nominis invocatione a periculis sum salvatus iniquis?' Et egressus ab hospitiolo suo, oblitus parentes et patriam, heremum petiit, ne in saeculo habitanti inpedimentum aliquod de oratione mundi sollicitudo conferret. Ipse quoque