comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
It ego iteꝵ ac sepius repeto
Nũqͥdnã ⁊ hic cõparatione
aliqua egent tpr̃a  Quiꝰ rogo
audire ñ horreat. ñ dicã bella
t̃na. seruilia. socialia. quilia.
fugitiuoꝵq: Nec sicqͥdẽ sal¬
tĩ sese ut cõmoti mariᷤᷤ fluctus
quãuis molib magniᷤᷤ secunt᷑. s
undiq diu̾siᷤᷤ causis. uocabulis.
formis. malisq excitata. coacer
uataq c̃currũt Ut e maximo
repetã. ⁊ infame illud seruile
p̾tereã. iugurtinũ bellũ ñdũ
adhuc ab africo ꝑdetonuerat.
iã cibricũ a circio fulminabat
De cĩbriciᷤ illiꝰᷤ nubib adhuc fedi
uastiq tor rentes effusi
sanguiniᷤᷤ agebant᷑. iã socialis
belli nebulas in magna c̃tinuo
maloꝵ nubila coituras. misera
exalabat italia. Adhuc uͦ post
infinitã crebrãq italici belli
tẽpestatẽ. discurri tc̃ ꝑ italiam
minime pot̾at. ita om̃s absq il¬
lis ꝑ icucłosissimiᷤᷤ inunicaꝵ ur.¬
biũ uoraginib. dissoluta ac lu¬

Expanded text:
t ego iterum ac saepius repeto: num quidnam et hic conparatione aliqua egent tempora ? quis rogo audire non horreat non dicam bella um, externa, seruilia, socialia, ciuilia, fugitiuorum? quae ne sic saltem sese, ut commoti maris fluctus quamuis molibus magnis sequuntur, sed undique diuersis causis uocabulis formis malisquevataque concurrunt. Ut e proximo repetam, et infame illud servile praeteream, Jugurthinum bellum nondum adhuc ab Africo detonuerat, jam Cimbricum a Circio fulminabat. De Cimbricis illis nubibus adhuc foedi vastique torrentes effusi sanguinis agebantur, jam socialis belli 362 nebulas in magna continuo malorum nubila coituras, misera exhalabat Italia. Adhuc vero post infinitam crebramque Italici belli tempestatem discurri tuto per Italiam minime poterat: ita omnes absque illis periculosissimis inimicarum urbium voraginibus, dissoluta ac lu
Abbreviated transcription (Latin):
uictor ab oriente ueniens.
uiiͦi. idꝰ ianuarii urbẽ tri¬
plici triũpho ingressus ẽ:
Ac tũ pͥmũ ipse iani portas
sopitis finitisq om̃ib belliᷤ
ciuilib clausit: Hoc die.
pͥmũ augustus c̾salutatꝰ ẽ
Q d nom̃ cunctiᷤᷤ antea inuio¬
latũ. ⁊ usq adhuc cȩteris
in ausũ. dñis tantũ orb̾ lici.¬
te usurpatũ. apicẽ declarat
imꝑii: Atq ex eadẽ die sũ¬
ma rerum ac potestatũ. pe¬
nes unũ ẽẽ cȩpit: ⁊ mansit:
Qd̃ greci monãrchiã uocant:
Porro aut̃ hunc eẽ scm̃ diem.
noᷤᷤ epyphaniã hoc ẽ appari¬
tionẽ siue manifestationẽ
dnĩci sacram̃ti obseruamꝰ.
nemo credentix siue etiã fi¬
dĩ c̃t radicentiũ nescit De
qͦ nr̃e istiꝰ fidelissime obser:¬
uationiꝰ sacram̃to. ubiuᷤᷤ nc̃

Expanded text:
uictor ab Oriente rediens, uictor ab Oriente rediens, VIII idus Ianuarias Vrbem triplici triumpho ingressus est ac tunc primum ipse Iani portas sopitis finitisque omnibus bellis ciuilibus clausit. hoc die primum Augustus consalutatus est; quod nomen, cunctis antea inuiolatum et usque ad nunc ceteris inausum dominis, tantum Orbis licite usurpatum apicem declarat imperii, atque ex eodem die summa rerum ac potestatum penes unum esse coepit et mansit, quod Graeci monarchiam uocant. Porro autem hunc esse eundem diem, nos Epiphania, hoc est apparitionem siue manifestationem Dominici sacramenti, obseruamus, nemo credentium siue etiam fidei contradicentium nescit. de quo nostrae istius fidelissimae obseruationis sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta ẽ. frustra cȩsare etiã
psillos admouente. qͥ uene¬
na serpentũ e uulnerib ho-¬
minũ haustu reuocare atq
exsuggere solent: Cȩsar
alexandria urbe omĩũ lon¬
ge opulentissima ⁊ maxi.¬
ma. iuctor potitꝰ ẽ Nã &
roma in tantũ opib eiꝰ aucta
ẽ. ut ꝓpt̃ abundantiã pecu¬
niaruos duplicia quã usq
ad id fuerant. pos sessionũ
aliaꝵq rerũ uenaliũ p̾cia
statuerent᷑ Occisi s̃ uissu cȩ¬
saris. maior antonii filiꝰ &
dẽ sẽꝑ cȩsari. s ⁊ antonio
infidus. ⁊ cassiꝰ pulm̃sis.
ultima uiolati patris cȩsa¬
niꝰ. ob eã maxime notã. qd̾
obscenissime lanificio tex¬
trinoq reginȩ. senator po¬
płi romani p̃eẽ ñ erubue¬
rat. Dehinc cȩsar pedestͥ¬
b copũs in syriã uenit:
Deinde in asiã ad hib̾nan¬
dũ c̃cessit Ac pͦ. ꝑ greciã
brundisiũ ꝓfectus ẽ¬
Dino ab urbe c̃dita septĩ
re cȩsare augͦto qͥnqͥes.⁊

Expanded text:
inventa est, frustra Caesare etiam inventa est, frustra Caesare etiam Psyilos admovente, qui venena serpentum e vulneribus hominum haustu revocare atque exsugere solent. Caesar Alexandria, urbe omnium longe opulentissima et maxima, victor potitus est. Nam et Roma in tantum opibus ejus aucta est, ut propter abundantiam pecuniarum, duplicia, quam usque ad id fuerant, possessionum aliarumque rerum venalium pretia statuerentur. Occisi sunt jussu Caesaris, major Antonii filius, idem semper Caesari, sed et Antonio infidus, et Cassius Parmensis, ultima violati patris Caesanius ob eam maxime notam, quod obscenissime lanificio textrinoque reginae senator populi Romani praeesse non erubuerat. Dehinc Caesar pedestribus copiis in Syriam venit, deinde in Asiam ad hyberna concessit, ac post per Graeciam Brundusium pervectus eab Vrbe condita DCCXXV re Caesare Augusto quinquies
Abbreviated transcription (Latin):
is ultro susceptꝰ ẽ: In terea
corneliꝰ gallus p̃missus a ce¬
sare. qͣtuor legiones quas
antoniꝰ apud cyrenas p̾sidii
loco constituerat suscepit
in fidẽ. atq inde parethoni¬
ũ primã egypti ac lybiȩ
partis ciuitatẽ uicto cȩpit
antonio: ipsũq c̃tinuo apd̃
Ntonius equestre adu̾sus
çȩsarẽ bellũ inũt. In eo qͦꝙ
miserabilit᷑ uictꝰ aufugit.
kalendiᷤᷤ sextilib pͥma luce
antoniꝰ cũ ad instruendã cla¬
ssẽ in portũ descendet. subi¬
to uniu̾sȩ naues ad cęsarẽ
transiert᷑ Cũq unico psidio
spoliatꝰ eet. trepidꝰ se cũ pa¬
ucis recepit in regiã: Dem¬
de ĩminente cęsare. turba¬
taq ciuitate. idem antoni¬
ac semianimiᷤ ad cleõpatrȩ
monum̃tũ in qͦ se illa mo¬
ri certa c̾didat ꝑlatꝰ ẽ. Ele¬
õpatra postquã se reserua¬
luntariã mortẽ petens. serpen¬
tis ut putat᷑ morsu insini¬
stro tacta brachio. ex animiᷤᷤ

Expanded text:
is ultro susceptus est. Interea is ultro susceptus est. Interea Cornelius Gallus, praemissus a Caesare, quatuor legiones, quas Antonius apud Cyrenas praesidii loco constituerat, suscepit in fidem: atque inde Paraetonium, primam Aegypti a Libyae parte civitatem, victo cepit Antonio, ipsumque continuo apud Antonius equestre adversus Caesarem bellum iniit; in eo quoque miserabiliter victus aufugit. Kalendis Sextilibus prima luce Antonius cum ad instruendam classem in portum descenderet, subito universae naves ad Caesarem transierunt. Cumque unico praesidio spoliatus esset, trepidus se cum paucis recepit in regiam. Deinde imminente Caesare. turbataque civitate, idem Antoniac semianimis ad Cleopatram in monumentum, in quod se illa mori certa condiderat, perlatus est. Cleopatra postquam se ad triuluntariam mortem petens, serpentis ut putatur morsu in sinistro tacta brachio, exanimis
Abbreviated transcription (Latin):
diei septimã. incerta uincen¬
di spe. grauissimȩ utrĩq cȩ¬
des acte: Reliquũ diei cũ
subsequente nocte. in uicto¬
riã cȩsaris declinauit: Prior
regina cleopatra. cũ sexagin.¬
ta uelocissimiᷤᷤ nauib fugit:
Antoniꝰ qͦq detracto insigni
p̃toriȩ nauis. fugientem se¬
cutꝰ ẽ uxcorẽ: & illucesc en¬
te iã die. uictoriam cȩsaR
consũmauit: Ex uictis.xͦii.
milia cecidisse referunt᷑:
Sex milia uulnerata .s̃. e qͥb
mille int̾ curandũ defecer̃.
Ntoniꝰ ⁊ cleopatra cõmuneᷤ
lib̾os cũ parte regiȩ gazȩ.
ad rubrũ mare p̾mittendoᷤᷤ
censuer̃ Ipsi p̾sidiis circa duo
egypti cornua pelusiũ pa¬
rethoniũq dispositis. clas¬
sẽ ⁊ copias instaurando bel¬
lo parauer̃ Cȩsar sexto im
brundusiũ uenit: Ibiꝰ t̾ra¬
rũ orbiᷤᷤ psidia. diuisis legi¬
onib cõposuit: Inde in sy¬
riã ꝓfectꝰ. mox pelusiy adĩ¬
it: Ubi ab antonianis p̾sidi¬

Expanded text:
septimam incerta uincenseptimam incerta uincendi spe grauissimae utrimque caedes aotae; reliquum diei cum subsequente nocte in uictoriam Caesaris declinauit. prior regina Cleopatra cum LX uelocissimis nauibus fugit; Antonius quoque detracto insigni praetoriae nauis fugientem secutus uxorem est. inlucescente iam die uictoriam Caesar consummauit. ex uictis duodecim milia cecidisse referuntur, sex milia uulnerata sunt, e quibus mille inter curandum defecerunt. Antonius et Cleopatra communes liberos carn parte regiae gazae ad Rubrum mare praemittendos consuerunt; ipsi praesidiis circa duo Aegypti cornua, Pelusium, Parethoniumque dispositis, classem et copias instaurando bello paraverunt. Caesar sexto impBrundusium venit. Ibi orbis terrarum praesidia, divisis legionibus, composuit. Inde in Syriam profectus, mox Pelusium adiit, ubi ab Antonianis p
Abbreviated transcription (Latin):
miᷤᷤ gͣues. ab ȩgyꝑto. syria. a¬
siaq ad subsidiũ antonio ue¬
nienteᷤᷤ cȩp̃ Peragͣtoq pelo¬
ponensiu̾ sinu. mothonaor
urbẽ ualidissimo antonia¬
no p᷑sidio munitã expug-¬
nauit: Inde corcyrã cepit:
Fugientesq nauali p̃lio ꝓse¬
cutꝰ. ꝓfligauit: Multisq
reb cruentissime gestis. ad
cęsarẽ uenit: Antoniꝰ defec¬
tu ⁊ fame militũ suoꝵ ꝑmo¬
tꝰ. bellũ mature instituit:
Ac repente instructiᷤ copiis ad
cȩsariᷤᷤ castra ꝓcessit. ⁊ uictͦ
est: ⁊ cio pͦ pͣugnã die. an¬
toniuis castra ad actiũ transty¬
lit. nauali pͣlio decernere pa¬
sine rostriᷤ triremes. uelocita¬
te liburnicis pareᷤᷤ. ⁊ octo le¬
tonii.c. seytuaginta nauiũ
fuit. qͣntũ num̾o cȩdens. tai¬
tũ magnitu dine p̾cellens.
Nã x pedũ altitudine. a mari
aberant Famosũ ⁊ magnũ
hoc bellũ. apud achũ fuit:
Ab hora .uͭ. usq in horã alteriꝰ¬

Expanded text:
mis graves, ab Aegypto, Syria, Amis graves, ab Aegypto, Syria, Asiaque ad subsidium Antonio venientes, cepit; peragratoque Peloponnensium sinu, Methonam urbem, validissimo Antoniano praesidio munitam, expugnavit. Inde Corcyram cepit: fugientes navali praelio persecutus, profligavit; multisque rebus cruentissime gestis, ad Caesarem venit. Antonius defectu et fame militum suorum permotus bellum maturare instituit, ac repente instructis copiis, ad Caesaris castra processit, et victus est. Tertio post pugnam die, Antonius castra ad Actium transtulit, navali praelio decernere pasine rostris, triremes velocitate Liburnicis pares, et octo letonii centum septuaginta navium fuit, quantum numero cedens tantum magnitudine praecellens, nam decem pedum altitudine a mari aberant. famosum et magnum hoc bellum apud Aotium fuit. ab hora quinta usque in horam
Abbreviated transcription (Latin):
cib sepe trestri naualiq
bello iictꝰ ⁊ capt᷑. ac post
paululũ int̾fectꝰ ẽ: Cȩsar
ylliricũ. pannoniã. partẽ¬
q italiȩ. bellis subȩgit ac
domuit. Antoniꝰ artaba¬
nẽ armeniȩ regẽ. ꝓditiõe
⁊ dolo cȩpit: Quẽ argen¬
tea catena iuinctũ. ad con¬
fessionẽ thesauroꝵ regioꝵ
coȩgit: Expugnatoq op¬
pido in quo conditas eẽ ꝓ¬
did̾at. magnã uĩ auri argen¬
tiq abstulit. Qua elatꝰ
pecunia. denunciari bellũ
cȩsari. atq octauie sorori cȩ¬
saris uacori suȩ repudiũ in¬
dici iussit. ⁊ cleopatrã sͥ ex
alexandria occurrere im
ꝑauit: Ipse actix̃ uͥ classẽ
ã partẽ remigũ fame absũ¬
ptã offendisset. nichil motꝰ.
remi inqͥt mͦ salui sint
Nã remiges ñ deer̃. qͦadusq
grecia homines habuerit:
Cesar ducentiᷤᷤ. xxͣx. rostratiᷤ
nauib a brundusio in epy¬
sus a cę̧sare. multaᷤᷤ onera¬
rias naues frum̃to atq ar-¬

Expanded text:
cibus saepe terrestri naualique cibus saepe terrestri naualique bello uictus et captus ac post paululum interfectus est. Caesar Illyricum Pannoniam partemque Italiae bellis subegit ac domuit; Antonius Artabanen Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena uiactum ad confessionem thesaurorum regiorum. coegit, expugnatoque oppido, in quo conditos esse prodiderat, magnam uim auri argentique abstulit. qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari atque Octauiae, sorori Caesaris , uxori suae, repudium indici iussit et Cleopatram sibi ex Alperavit. Ipse Actium, ubi classem am partem remigum fame assumptam offendisset, nihil motus: Remi, inquit, modo salvi sint; nam remiges non deerunt, quoad Graecia homines habuerit. Caesar ducentis triginta rostratis navibus a Brundusio in Episus a Caesare, multas onerarias naves frumento atque ar
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. sex milia quoꝵ dnĩ ñ
extabant. in cruce̾ ȩgit. Duas
urbẽ ingressuᷤᷤ. ut in ꝑpetuũ
tͥbunicie potestatis eẽt. ã se¬
natu decretũ ẽ
Iis dieb trans tiberi a tab.¬
na meritoria fons olei a t̾ra ex¬
undauit. ac ꝑtotũ diẽ largi¬
ssimo riuo fluxcit:
Intoniꝰ uͦ postꝗͣ. araxẽ trans.¬
misit. oĩb undiq maliᷤᷤ circũ¬
uentꝰ. uix tandẽ anthiochiã
cũ pauciᷤᷤ rediit: Nã cũ mul¬
titudine eqͥtũ ⁊ sagitarioꝵ
ab oĩb p̾lus quȩ plura tẽpta.¬
uit uictꝰ sẽꝑ effugerit. tũ p̃¬
t̾ea incertiᷤᷤ ⁊ ignotis regionib¬
⁊ lociᷤᷤ ĩpeditus. gͣuissima fa-¬
me ad nefandos ciboᷤᷤ coactꝰ ẽ:
Pł̾imi militũ. sese hostib dedi¬
der̃: Inde in greciã transiit:
Iussitq põpeiũ qͥ uictꝰ a cȩ¬
sare exercitũ bellũq repa.¬
rabat. cũ pauciᷤᷤ ad se ueni¬
re Põpeius fugiens. attio
⁊ furtunio antonianiᷤ du-¬

Expanded text:
tuit, sex milia, quorum domini non tuit, sex milia, quorum domini non exstabant, in crucem egit. ouans Vrbem ingressus ut in perpetuum tribunioiae potestatis esset, a senatu decretum est. his diebus trans Tiberim e taberna meritoria fons olei terra exundauit ac per totum diem largissimo riuo fluxit. Antonius uero postquam Araxim transmisit, omnibus undique malis circumuentus, uix tandem Antiochiam cum paucis rediit. nam cum multitudine equitum et sagittarum ab omnibus proeliis, quae plura temptauit, uictus semper effugerit tum praeterea incertis et ignotis regionis locis impeditus grauissima fame ad nefandos cibos coactus est; plurimi militum sese hostibus dediderunt. inde in Graeciam transiit iussitque Pompeium, qui uictus a Caesare exercitum bellumque reparabat, cum paucis ad se uenire. Pompeius fugiens a Titio et Furnio Antonianis du
Abbreviated transcription (Latin):
Lepidus magna .xxx. legionũ
insolentia tumens. cũ messã¬
nã militib ꝑmissã diripuis.¬
set. ipsũ cȩsarẽ ad se uenieñẽ
semel atq iteꝵ sp̃uit. ac potiꝰ te.¬
lis appeti iussit Quȩ ille collec¬
ta in leuũ brachiũ lacerna.
repellendo uitauit: Mox ĩmiᷤ.¬
so eqͥuo ad suos reu̾sus. instry.¬
cto exercitu adu̾sus lepidũ
ueniens. płimas legiones lepi¬
di paucis int̾fectis transire in
suã partẽ cõpulit: Lepidus
tandẽ intelligens qͦ uanitas
sua intendet. deposito palu¬
dam̃to assũptaq ueste pul¬
la. supplex cȩsari factꝰ. uitã
⁊ bona ĩpetrauit. ꝑpetuo qͥ¬
dẽ em̃datꝰ exilio ⁊aurꝰ ce¬
sariᷤᷤ p̃fectus totã pene siciliã
ferro ꝑtẽptatã cont̾ritãq. in
fidẽ recȩpit: Quadraginta ⁊
sariᷤᷤ erant O ilites multitu¬
dine fortiores. qͦsdã ꝓ capien¬
diᷤ agriᷤᷤ tumultuᷤᷤ ex citaue¬
milia militũ exauctorauit.

Expanded text:
Lepidus magna viginti legionum Lepidus magna viginti legionum insolentia tumens, cum Messanam militibus permissam diripuisset, ipsum Caesarem ad se venientem semel atque iterum sprevit, ac potius telis appeti jussit: quae ille, collecta in laeeuum bracchium lacerna repellendo uitauit; mox inmisso equo ad suos reuersus, instructo exercitu aduersus Lepidum ueniens, plurimas legiones Lepidi paucis interfectis transire in suam partem conpulit. Lepidus tandem intellegens, quo uanitas sua tenderet, deposito paludamento assumptaque ueste pulla, supplex Caesari factus uitam et bona impetrauit, perpetuo quidem amendatus exilio. Taurus, Caesaris praefectus, totam paene Siciliam ferro pertemptatam conterritamque in fidem recepit. quadraginta et saris erant; milites, multitudine ferociores, quosdam pro accipiendis agris tumultus excitauemilia militum exauctorauit,
Abbreviated transcription (Latin):
tus. cũ sex triremib ad cȩ¬
sarẽ transiit: S hc cȩsar
teio transfugã. indulta tan¬
tũ uita. segnẽ reliquit: de¬
inde agrippa int̾ mylas ⁊ ly¬
paras. adu̾sꝰ de mocãs ⁊ põpe¬
iũ nauale p̃liũ gessit ⁊ uic̃.
mersit. aut cȩpit: Reliqͥs
laceratiᷤᷤ. põpeiꝰ messanã c̾fu-¬
git: Cȩsar intẽa tauromini¬
u traiecerat: Quẽ repenti¬
no ĩpetu põpeiꝰ afflixcit Un¬
de multis dimersis nauib
sius. ac magna multitudi¬
ne suoꝵ militũ ꝑdita. ini¬
taliã cęsar aufugit: Nec in¬
t̃ueniente mora. in siciliã re¬
diit: Ibiq lepidũ ex africa
aduentantẽ obuiũ habuit.
sũmaᷤᷤ sͥ partes. t̾rore. miniᷤᷤ.
ac suꝑbia uindicantẽ: Post
dies p aucos agrippa iussu cȩ¬
saris a littore cũ acie instru¬
cꝰta ꝓspectantiᷤᷤ. atrocissimo
nauali p̃lio adu̾suᷤᷤ põpeiy c̃¬
flixit ⁊ uic̃. Nã centũ sexa¬
ginta ⁊ tres naues. dimersit

Expanded text:
tus, cum sex triremibus ad Caetus, cum sex triremibus ad Caesarem transiit. Sed hunc Caesar tertio transfugam, indulta tantum vita, 434 segnem reliquit. Deinde Agrippa inter Mylas et Liparas adversus Democharem et Pompeium navale praelium gessit, ac vicit; mersit, aut cepit, reliquis laceratis. Pompeius Messanam confugit. Caesar interea Taurominium trajecerat, quem repentino impetu Pompeius afflixit. Unde multis demersis navibus suis, ac magna multitudine suorum militum perdita, in Italiam Caesar aufugit, nec interveniente mora, in Siciliam rediit: ibique Lepidum ex Africa adventantem obvium habuit, summas sibi partes terrore, minis ac superbia vindicantem. Post dies paucos Agrippa jussu Caesaris a littore cum acie instructa prospectantis, atrocissimo navali praelio adversus Pompeium conflixit et vicit. Nam centum sexaginta tres naves aut demersit
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ põpeianos cruentissimũ
bellũ nauale c̃fecit. s c̃tinuo
uictricẽ classẽ pene uniu̾sã
apud sillaceũ naufragio ami¬
sit. Uentidiꝰ ꝑsas ⁊ parthos
in syriã irrũpentes. tͥb belliᷤ
maximiᷤᷤ fudit. regẽq eoꝵ pa¬
coꝵ int̾fec̃: in acie ea scilicet
die. qua crassus a parthiᷤ fu¬
erat occisuꝰ Antoniꝰ uno uix
castello expugnato. pacẽ cũ
anthioco fecit. ut ipse tantã
rẽ c̃sũmasse uideret᷑ Uenti¬
dix̃ syriȩ p̾fecit. iussitq ut
antigono bellũ inferret. qͥ iy¬
deoᷤᷤ tc̃ forte debellauerat. ca¬
ptisq ierusolimiᷤ tẽplũ ex po¬
liaeret. regnũ q herodi dar&.
Qũe c̃tinuo uictũ. in deditionẽ
recepit Oena lib̾tꝰ. cũ sex na¬
uib ad põpeiũ rediit A qͦ
clem̃t̃ receptꝰ. cȩsaris classe᷑
incendit. quãuis nuꝑ cę̧sar
alterã scd̃o naufragio ꝑdidis¬
set Idẽq mena postea ab a¬
grippa nauali p̾lio circũuẽ¬

Expanded text:
dem Pompeianos cruentissimum dem Pompeianos cruentissimum bellum nauale confecit; sed continuo uictricem classem paene uniuersam apud Scylaceum naufragio amisit. Ventidius Persas et Parthos in Syriam inrumpentes tribus bellis maximis fudit regemque eorum Pacorum in acie interfecit, ea scilicet die, qua Crassus a Parthis fuerat ocoisus. Antonius, uix uno castello expugnato, pacem cum Antiocho fecit, ut ipse tantam rem consummasse uideretur. Ventidium Syriae praefeoit iussitque ut Antigono bellum inferret, qui Iudaeos tum forte debellauerat captisque Hierosolymis templum spoliauerat regnumque Herodi dederat: quem continuo uictum in deditionem recepit. Mena libertus cum sex nauibus ad Pompeium rediit, a quo clementer receptus Cincendit, quamvis nuper Caesar alteram secundo naufragio perdidisset. Idemque Mena postea ab Agrippa navali praelio circum ven
Abbreviated transcription (Latin):
in eoᷤᷤ insolens. ꝑ qͦs ut insoles¬
ceret agebat᷑ Nã ⁊ cęsarẽ re¬
u̾sũ apud brundisiũ. c̾tume¬
lũs. factionib. insidiisq pe¬
tiit: A qͦ ꝓpulsata. ad antoni.¬
ũ c̃cessit in greciã Sextus
põpeiꝰ postquã se in ꝓscripto¬
ꝵ numerỹ relatũ cõꝑit.
c̃uersꝰ in latrocinia. omnem
orã italiȩ cȩdib rapinisq ua¬
stauit: Sicilia p̾repta. cõme¬
atibq ĩpeditiᷤᷤ. romã famȩ
affecit: Oox cũ eo pacẽ tri-¬
umuiri ut ñ dicã tyranni. id
ẽ lepidꝰ.cȩsar. antoniꝰq fece¬
r̃: S ⁊ c̃tinuo cũ contra pac¬
tr̃ põpeiꝰ fugitiuos alligeret.
ut hostiᷤᷤ habitꝰ ẽ Mena lib̾t᷑
põpeũ.cũ sexaginta nauiũ
classe ad cȩsarẽ defecit. idẽ¬
q classi iussu cęsariᷤᷤ p̾fuit.i.¬
dẽq c̃tinuo cũ statilio tauro
adu̾sũ menegratũ põpeianũ
ducẽ nauale bellũ gessit:
Deinde ipse cęsar aduersꝰ eoᷤ.¬

Expanded text:
in eos insolens, per quos ut insolesin eos insolens, per quos ut insolesceret agebatur. nam et Caesarem reuersum apud Brundisium contumeliis factionibus insidiisque petiit. a quo propulsata ad Antonium concessit in Graeciam. Sex. Pompeius postquam se in proscriptorum numerum relatum conperit, conuersus in latrocinia omnem oram Italiae caedibus rapinisque uastauit. Sicilia praerepta commeatibusque inpeditis Romam fame adfecit. mox cum eo pacem triumuiri, ut non dicam tyranni, id est Lepidus Caesar Antoniusque fecerunt. sed continuo cum contra pactum Pompeius fugitiuos allegeret, ut hostis habitus est. Mena libertus Pompei cum sexaginta nauium classe ad Caesarem defecit eidemque classi ipse iussu Caesaris praefuit. idemque continuo cum Statilio Tauro aduersus Menecraten Pompeianum ducem nauale bellum gessit. deinde ipse Caesar aduersus eos
Abbreviated transcription (Latin):
pugna ñ uirtute partiᷤᷤ anto¬
nii. s cȩ̨saris felicitate c̃fecta
sit: C esar enĩ tẽ eger. cũ sin
castris capiendȩ salutiᷤᷤ causa
tenẽre statuisset. hortatu ⁊
p̃cib medici sui. qͥ ꝑ sõniũ ad¬
monitũ ẽẽ fatebatur. ut ea di¬
e castriᷤᷤ cȩsarẽ salutiᷤᷤ ipsi . edui.
ceret. in cãpũ egre int̾ copiaᷤ
egressꝰ ẽ. ac mox castra eiꝰ ab
hostib capta s̃: S rursus cȩsa¬
riani militeᷤᷤ. cassui castra cȩpe¬
r̃ Quare ad desꝑationẽ ad ac¬
ti brutꝰ ⁊ cassiꝰ. ĩmaturã sibi
mortẽ ante belli t̾minũ c̃sci¬
uer̃: Nã inuitatiꝰ ꝑcussorib.
cassius caput. brutus latus p̃.¬
buit: At romȩ fuluia uxxor
antonũ. socrꝰ cesariᷤᷤ. dñatũ ut
mulier agitabat: Incertũ ui
hac mutatione c̃sulariᷤᷤ regĩq
fastiguĩ. utrũ deficientiᷤ poten¬
tia ultima. an incipientis pri-¬
ma numeranda. certe etiam

Expanded text:
pugna non uirtute partis , Antopugna non uirtute partis , Antoni, sed Caesaris felicitate confecta sit. Caesar enim tnnc aeger, cum se in castris capiendae quietis causa tenere statuisset, hortatu et precibus medici sui, qui per somnium admonitum sese fatebatur, ut ea die castris Caesarem salutis ipsius causa educeret, in campum aegre inter copias egressus est ac mox castra eius ab hostibus capta sunt. sed rursus Caesariani milites Cassi castra ceperunt. quare ad desperationem adacti Brutus et Cassius immaturam sibi mortem ante belli terminum consciuerunt. nam inuitatis percussoribus Cassius caput, Brutus latus praebuit. at Romae Fuluia, uxor Antoni, socrus Caesaris, dominatum ut mulier agitabat, incertum in hac mutatione consularis regiique fastigii utrum deficientis potentiae ultima an incipientis prima numeranda, certe etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in tabula ꝓposita s̃ Primũ le¬
pidi p̾cepto ⁊ numine. deinde
antonii. t̾cio cȩsaris Ibi anto¬
niꝰ tulhũ ciceronẽ inimicũ su¬
ũ. ibi luciũ cesarẽ auunculx̃
suũ. ⁊ qđ exaggerando scele¬
ri accessit. uiua matre ꝓscripse¬
rat. ibi lepidꝰ luciũ frẽm suũ.
in eundẽ ꝓscriptoꝵ gregẽ c̾iece.¬
rat. Adiecti s̃ postea adnume
ni Multȩ diu ⁊ uariȩ cȩde actȩ
Domus ꝓscriptoꝵ. direptis om̃i¬
b dirutȩ s̃ At dolobella. mul¬
ta in syria cũ cassio bella gessit:¬
A qͦ uictꝰ. ipse se int̾fecit: Bry.¬
tus ⁊ cassiꝰ multiᷤᷤ exercitib
cõparatiᷤᷤ. apud athenas c̃ue-¬
ner̃. totãq greciã deppłati
s̃ Rhodios cassiꝰ t̾ra mariq
oppugnatos. ad deditionẽ
coegit Qͥb p̾t᷑ uitã nichil
reli quit: Igͥ cęsar &
antoniꝰ eodẽ in macedoniã
magniᷤᷤ belloꝵ apparatib ꝑse¬
cutiꝰ. ad mortẽ cõpuler̃. quã¬
uis manifestissime illa tuc

Expanded text:
in tabula proposita sunt, primum Lepidi praecepto et nomine, deinde Antonii, tertio Caesaris. Ibi Antonius Tullium Ciceronem inimicum suum, ibi L. Caesarem avunculum suum, et quod exaggerando sceleri accessit viva matre rat ; ibi Lepidus L. Paulum fratrem suum in eundem proscriptorum gregem coniecerat. adiecti sunt postea ad numeni. multae diu et uariae caedes actae, domus proscriptorum direptis omnibus dirutae sunt. at Dolabella in Syria mua quo victus ipse se interfecit. Brutus et Cassius magnis exercitibus comparatis apud Athenas convenerunt, totamque Graeciam depopulati sunt. Rhodios Cassius terra marique oppugnatos ad deditionem coegit, quibus praeter vitam nihil reliquit. Igitur Caesar et Antonius eosdem in Macedoniam magnis bellorum apparatibus persecuti, ad mortem conpulerunt; quamuis manifestissime illa tunc
Abbreviated transcription (Latin):
toq grauati uino somnoq qͥ euissent. grimoaldus
suꝑ eos post noctis mediũ irruens. tanta eoscȩde ꝓstra¬
uit. ut uix pauci ex eis elapsi. in patͥã uꝰoluerint
repedare: Qͥ locus uͥhoc gestũ ẽ. p̃luĩ francoꝵ usq
hodie appellat᷑: nec longe distat ab astensis ciuitatiᷤ

Expanded text:
toque degravati vino somnoque quievissent, Grimuald toque degravati vino somnoque quievissent, Grimuald super eos post noctis medium inruens, tanta eos caede prostravit, ut vix pauci ex eis elapsi patriam valuerint reppedare. Qui locus, ubi hoc gestum est proelium, Francorum usque hodie Rivus appellatur, nec longe distat ab Astensis civitati
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt in palatio secũ. an cũ berthari in ꝑegriatione de
nigne suscipiens. utrũq fide collaudans p̃cepit imul¬
fo ut qͥcqͥd uellet de domo sua tolleret. pueros scilie&
⁊ equos ⁊ diu̾sa supellectilem. ⁊ ad berthari illesus
ꝓperaret: Pari etiã mͦ ⁊. uestiariũ illũ absoluit: Qͥ
cient̃ tollentes. cũ eiꝰdẽ regis adiutorio. francoꝵ in
MMac tẽpestate francoꝵ exercitũ de ꝓuin¬
cia egrediens. italiã introiuit: Contra qͦs grimoal¬
duꝰ cũ langobardĩ ꝓ gressus. eos arte decepit:
fugere qͥpe. eoꝵ impetũ simulans. castra sua simul
cũ tentoriis. ⁊. dui̾sis parit᷑ referta bonis. p̃cipueq uini
optum copia. hominib omĩno uacua reliqͥt: Qͦ dũ¬
francoꝵ acies aduenissent. eristimantes grimoaldum
cũ langobardis pauore. deterritis castra ira reliqͥsse.
mor lȩti effecti certatim cuncta inuadũt. cenãq
affluentissimã instruunt: Qͥ dũ diu̾sis epulis mul¬

Expanded text:
esset secum in palatio manere, an cum Bertarido in peregrinatione degnigne suscipiens, eorumque fidem collaudans, praecepit Hunulfo ut quidquid vellet de domo sua tolleret, pueros scilicet et equos, et diversam supellectilem, et ad Bertaridum illaesus properaret. Pari etiam modo et vestiarium illum absolvit. Qui cienter tollentes, cum ejusdem regis adjutorio, Francorum in ac tempestate Francorum exercitus de provincia egrediens, in Italiam introivit: contra quos Grimoaldus cum Langobardis progressus, hac eos arte decepit. Fugere quippe se eorum impetum simulans, castra sua simul cum tentoriis et diversis pariter referta bonis, praecipueque vini optimFrancorum acies advenissent, existimantes Grimualdum cum Langobardis pavore deterritos castra integra reliquisse, mox laeti effecti certatim cuncta invadunt coenamque affluentissimam instruunt. Qui dum diversis epulis mul
Abbreviated transcription (Latin):
Qd uob̃ de hor̃e isto iudet᷑. qͥtalia ꝑpetrauit: Tue
om̃s una uoce responder̃. ẽẽ eũ dignũ multiꝰ sipplicuis
dignꝰ ẽ hõ iste bene habere. qͥ se ꝓ fide sui diũ morti
t᷑dere ñ recusauit: Cũq mor int̾ suos uestiarios eẽ
p̃cepit. admonens eũ ut s̃ eandẽ fidẽ quã cͥca berthari
habuerat seruaret. multa se ei largiturũ ꝓmitten:
eũ misit. sponte ꝓmittens. ꝗͦd nichil pateret᷑ mali.
tantũ in sua fide ueniret Unulfus uͦ talẽ regis ꝓmiᷤ¬
sionẽ audiens. mox ad palatiũ uenit: Adͥq ad regi uesti¬

Expanded text:
'Quid vobis de homine isto videtur, qui talia perpetravit'? Tunc 'Quid vobis de homine isto videtur, qui talia perpetravit'? Tunc omnes una t homo iste bene habere, qui se pro fide sui domini morti tradere non recusavit. Eumque mox inter suos vestiarios esse praecepit, admonens eum ut sibi eamdem fidem quam erga Bertaridum habuerat servaret, multa se ei commoda largiturum promittens. eum misit, sponte promittens, quod nihil pateretur mali, tantum in sua fide veniret Unulfus vero talem regis promissionem audiens, mox ad palatium venit, atque ad regis vesti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possit Qⁱͥb cam̃ p̃cepit. ut mor eũ ercitatũ
ad palatiũ deducerent: Qͥ uenientẽ ad ianuã cu¬
biculi in qͦ berthari sꝑabant qͥescere. ceper̃ acruĩ
pulsare: Tunc uestiariꝰ ille rirsũ eos rogare ce¬
pit. ut quasi eundẽ berthari aliquantulũ adhuc
dormire ꝑmitterent: Q irati. uociferante̾ iã satiꝰ
ebriosũ illũ dormisse. mox calcibꝰ eiꝰdẽ cubiculi
ostiũ ꝯfreger̃: Ingressiq berthari inlectulo reqͥ¬
rogat. qͥd de barthari factũ fuisset Qͥb ille fugis¬
se eũ respondit: Quẽ statĩ capillis app̃hensũ. furen¬
tes. eũq u̾berantes: ad palatiũ ꝑtrahunt. eũq in
regis p̃sentiã ꝑducũt. dicenteᷤ fugȩ berthari hũc
eẽ consciũ. idõq morte ẽẽ dignissimũ: Quẽ rex
dimitti p̃cepit. eũq ꝑ ordiliẽ qualit̃ berthari effu¬
gisset inqͥsiuit: Ille uͦ regi uniu̾sa sic̃ acta fuerant
retulit: Tunc rer acͥcũstantib reqͥsuuit dicens:

Expanded text:
n possit'. Quibus tamen praecepit, ut mox eum excitatum ad palatium deducerent. Qui venientes ad ianuam cubiculi, in quo Perctarit sperabant quiescere, coeperunt acrius pulsare. Tunc vestiarius ille rursum eos rogare coepit, ut quasi eundem Perctarit aliquantulum adhuc dormire permitterent. Qui irati vociferantes, iam satis ebriosum illum quievisse, mox calcibus eodems cubiculi ostium confringunt, ingressique Perctarit in lectulo requrogant, quid de Perctarit factum fuisset Quibus ille, fugisse eum, respondit. Quem statim capillis adprehensum, furentes eumque verberantes, ad palatium pertrahunt. Eumque in regis praesentiam perducentes, fogae Perctarit hunc esse conscium ideoque morte dignissimum, dicunt. Quem rex dimitti praecepit eumque per ordinem, qualiter Perctarit effugisset, inquisivit. Ille regi universa sicut acta fuerant retulit. Tunc rex a circumstantibus requisivit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
parare deberet. garibaldꝰ respondit. qͦd dignũ eẽt. ut
accepit: Idẽ uͦ garibaldꝰ tociꝰ maliciȩ seminator. godi¬
b̾to ꝑsuasit: ut ñ alit̃ quã lorica sub ueste indutus
cũ grimoaldo locuturũ ueniret. asserens qͥa eũ grimo¬
alduꝰ occidere uellet: Rursus idem fallendi artifer
ad grimoaldũ ueniens dix̃. qͦd nͥse fortit̃ p̃pararet.
eũ godib̾tũ gladio suo ꝑimeret. asseuerans godib̾tum
quando cũ eo ad colloquendũ ueniret. loricã sub ueste
gestare: Quid plura: C ũ ad colloqͥũ die crastino ue¬
nissent. ⁊ godib̃tũ post salutationẽ grimoaldũ am¬
pleratꝰ eẽt. statim sensit qͦd loricã sub ueste gestaret:
Nec mora. euaginato gladio eũ uita pͥuauit. regnũq
eiꝰ ⁊. omẽm potentiã inuadens. suȩ subdidit ditioni:
habebat aut̃ tẽ godib̾tꝰ iã filiũ paruulũ. nomine
ragimb̾tũ. qͥ a godib̾ti fidelib sublatiᷤ. ⁊ occulte nutri¬

Expanded text:
praeparare deberet, Garibaldus ita respondit, quod dignum esset praeparare deberet, Garibaldus ita respondit, quod dignum esset accepit. Isdem vero Garipald totius nequitiae seminator Godeperto persuasit, ut non aliter quam lorica sub veste indutus cum Grimualdo locuturus veniret; asserens, quia eum Grimuald occidere vellet. Rursus idem fallendi artifex ad Grimualdum veniens dixit, quod, nisi se fortiter praepararet, eum Godepertus suo gladio perimeret, asseverans, Godepertum, quando cum eo ad conloquendum veniret, loricam sub veste gestare. Quid plura? Cum ad conloquium die crastino venissent, et Godepertum post salutationem Grimualdus amplexatus esset, statim sensit, quod loricam sub veste gestaret. Nec mora, evaginato gladio eum vita privavit. Regnumque eius et omnem potentiam invadens, suae subdidit ditioni. Habebat autem tunc Godepert iam filium parvulum nomine Raginpertum, qui a Godeperti fidelibus sublatus et occulte nutri
Abbreviated transcription (Latin):
uirib fortis existeret: Grimoaldꝰ hȩc audiens. mox
animũ ad regnũ langobardoꝵ obtinendũ erexit: Or¬
electa manu ticinũ ꝓfecturũ iter arripuit. ac ꝑ õs
etuitateᷤ ꝑ quas uiã habuit. sibi amicõ ⁊ adiutores
ad regnũ ꝑcipiendũ asciuit: Trasemundũ uͦ comitẽ
capuanũ ꝑ spoletiũ ⁊ tusciã direxit. ut eiꝰ regioniꝰ lan
gobardoᷤ fuo ꝯsortio coaptaret: Qͥ imꝑata sibi strenue
ꝑficiens. ei cũ multiᷤ ad utorib apud emiliã initinere
occurrit: Igit᷑ grimoaldũ cũ ꝓpe placentiã cũ robusta
uiroꝵ multitudine aduenisset. garibaldũ qͥ legatꝰ adͥ
eũ missuᷤ a godiberto fuerat. ticinũ p̃misit ⁊ ut e¬
idẽ godib̃to de suo aduentu nuntiaret: Qͥ ad godib̃tũ
uemenꝰ. grimo aldũ citiũ aduentare dixit: Cũq godib̾¬
tuᷤ ab eo quȩreret. qͦ in loco eidẽ grimo aldo hospitiũ

Expanded text:
viribus fortis existeret. Grimuald haec audiens, mox viribus fortis existeret. Grimuald haec audiens, mox animum ad regnum Langobardorum obtinendum erexit. Orelecta manu Ticinum profecturus iter arripuit, ac per omnes civitates, per quas viam habuit, sibi amicos et adiutores ad regnum percipiendum adscivit. Transemundum vero comitem Capuanum per Spoletium et Tusciam direxit, ut eius regiongobardos suo consortio coaptaret. Qui imperata sibi strenue perficiens, ei cum multis adjutoribus apud Aemiliam in itinere occurrit. Igitur Grimoaldus cum prope Placentiam cum robusta virorum multitudine advenisset, Garibaldum, qui legatus ad eum missus a Godeberto fuerat, Ticinum praemisit, ut eidem Godeberto de suo adventu nuntiaret. Qui ad Godebertum veniens, Grimoaldum citius adventare dixit. Cumque Godebertus ab eo quaereret quo in loco eidem Grimoaldo hospitium
Abbreviated transcription (Latin):
spoletitũ qͦq teodelapia defuncto. ato eidem cun¬
tati ductor efficitur: Liii.
gobardos rererat. diẽ obiens. regnũ duobus
filiis siuis adhuc adolescentib bertari ⁊ godib̃¬
to regendũ reliquit: Ꝙ godib̾tus qͥdem ticmni se¬
dẽ regni habuit. berthari uͦ in ciuitate medio¬
lanensi Int̾ qͦs fr̃s. facientib malignis hõĩb
discordiȩ ⁊ odioꝵ fomes surrer̃. intantũ. ut alter
alterius regnũ inuade conaret᷑: Qua de re godib̾tꝰ
garibaldũ taurinatiũ ducẽ ad grimo aldũ bene¬
uentanoꝵ strenuũ tẽ ductorẽ direr. inuitans eum
⁊ auriliũ ferret. regis filiã suã germanã ei se daturũ
ꝓmittens S legatus ipse fraudulent̃ ꝯtra siuũ dñm
agens. grimoaldũ exhortatus ẽ ut ueniret. ⁊ lan¬
gobardoꝵ regnũ qͦd adolescentes germani dissipabãt
ipse arriꝑet. qͥ ȩtate maturus. consilio ꝓuidus. ⁊

Expanded text:
Spoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem cSpoletium quoque Theudelaupo defuncto, Atto eidem ctati ductor efficitur. 51. Iggobardos rexerat diem obiens, regnum duobus filiis suis adhuc adulescentibus Perctarit et Godeperto regendum reliquit. Et Godepert quidem Ticini sedem regni habuit, Perctarit vero in civitate Mediolanensi. Inter quos fratres, facientibus malignis hominibus, discordiae et odiorum fomes surrexit in tantum, ut alter alterius regnum invadere conaretur. Qua de re Godepertus Garipaldum Taurinatium ducem ad Grimuald Beneventanorum strenuum tunc ductorem direxit, invit auxilium ferret, regisque filiam, suam germanam, ei se daturum promittens. Sed legatus ipse fraudulenter contra suum dominum agens, Grimualdum exhortatus est, ut veniret et Langobardorum regnum, quod aduliscentes germani dissipabant, ipse arriperet, qui aetate maturus, consilio providus et
Abbreviated transcription (Latin):
nit Legati uͭ responder᷑ dicentes Si placet ur̃õ
conspectui. uolumꝰ hanc quã dicitis mulierem ui-¬
dere: Quȩ cũ uissu imꝑatoris aduenisset: mox¬
ut eã legati conspiciunt. ad eiꝰ uestigia ꝓuoliunt᷑.
eiq uenerabilit᷑ qͥa eã uir suus reqͥreret sugger̃:
Qͥb illa respondit Ite. renunciate regiur̃o ⁊
diderit. iã me ultra consortẽ thori habere ñ po¬
terit: Qͥd multar᷑ Reu̾si legati ad patriã. uniu̾¬
sa quȩ audierant. suo regi nunciant: Q nichil
moratus. cũ seraginta milib uiris constantino¬
polim pacifice adimꝑatorẽ uenit: A. qͦ gratant᷑
ꝑ fusus. ⁊. ab augusto de fonte leuatuꝰ. catholica
fide confirmatus est: Multisq munerib ab
augusto honoratus. accepta sua coniuge. lȩtus ⁊
gaudens ad suã patriã repedauit: Circa hȩc tem¬
pora mortuo apud forouliaͥnũ duce. grasulfo
foro uliensẽ ducatũ ago regendũ suscepit: Apud

Expanded text:
nit". Legati vero responderunt dicentes: "Si placet, vestro nit". Legati vero responderunt dicentes: "Si placet, vestro conspectui velimus hanc quam dicitis mulierem videre". Que cum iussu imperatoris advenisset, mox eam legati conspiciunt, ad eius vestigia provolvuntur eique venerabiliter, quia eam suus vir requireret suggerunt. Quibus illa respondit: "Ite, renunciate regi vestrodiderit, me iam ultra consortem tori habere non poterit". Quid multa? Reversi legati ad patriam, universa que audierant suo regi renuntiant. Qui nichil moratus, cum sexaginta milibus viris Constantinopolym pacifice ad imperatorem venit, a quo gratanter perfusus et ab augusto de fonte levatus, catholica fide confiAugusto honoratus, accepta sua conjuge laetus et gaudens ad suam patriam repedavit. Circa haec tempora mortuo apud Forum Julii Grasulfo duce Forojuliensi, ducatum
Abbreviated transcription (Latin):
is dieb defuncto heraclio augusto apud
constantinopolim. heraclones eiꝰ filius cũ matre
martina regni uira suscȩpit rexit q imꝑium
duobus annis: Qͦ decȩdente uita. successit in
locũ eiꝰ constantinꝰ germanꝰ eidẽ: alius filius hera
constantini filius ad regni dignitatẽ. ascendit: te¬
nuitq regnũ annis octo i. uiginti:
irca hȩc tẽpora regis ꝑsarũ coniunx noĩe
cesara. de ꝑside eriens cũ paucis suis fidelibus. pͥ
uato habitu ꝓpter xp̃ĩanȩ fidei amorẽ constanti¬
nopolim uenit: Quȩ ab imꝑatore honorifice
suscepta. post aliquot dies ut desiderabat bap¬
tismũ consecuta. ab augusta de sacro fonte leuata ẽ:
Qͥ ad imꝑatorẽ uenientes. u̾ba regis ꝑsarũ nunciat᷑.¬
qͥ suã reqͥrebat reginã Imꝑator hȩc audiens. rẽq
omĩno ignorans. eis responsũ reddidit dicens:
De regina quã quęritis fatem᷑ nos nil scire. p̾ter
qd̾ ad nos hic aliqua mulier pͥuato habitu adue¬

Expanded text:
is diebus defuncto .Eraclio augusto apud Constantinopolim, Heraclones, eius filius, cum matre Martina regni iura suscepit rexitque imperium duobus annis. Quo vita decedente, successit in loco eius Constantinus, germanus eiusdem, alias filius Heractantinus, eiusdem filius, ad regni dignitatem ascendit tenuitque regnum annis octo et viginti. 50. Circa haec tempora regis Persarum coniux nomine Cesara de Perside exiivato habitu propter christiane fidei amorem Constantinopolym venit. Quae ab imperatore honorifice suscepta, post aliquos dies, ut desiderabat, baptismum consecuta et ab augusta de sacro fonte levata est.Qui ad imperatorem venientes, verba regis Persarum nunciaqui suam requirebat reginam. Imperator hec audiens remque omnino ignorans, eis responsum reddidit dicens: "De regina, quam queritis, fatemur nos nichil scire, preter quod ad nos hic aliqua mulier privato habitu adve
Abbreviated transcription (Latin):
possis Tunc eis inspaciosa domo hospitiũ p̃bens. post
ex publico uictũ ⁊ queq eẽnt necessaria ministra¬
ri Berthari uͦ cũ ad hospitiũ sibi a rege p̃paratum
ueniset. mox adeũ ticinensiũ eiuitatis ceper̃ tͣmȩ
ꝯcurrerr. ut eũ uł uiderent. uł pͥstina noticia
cognitũ salutarent: Uerũ qͥd ñ lingua irrũꝑe potest :
Mex nãq uenientes ad regẽ qͥdã maligni adulatores.
ei denuntiant. qͥa nͥ berthari citius uita pͥuaret.
ipse regnũ ꝓtinꝰ cũ uita ꝑderet. asseuerantes obhoc
ad eũ totã ꝯcurrere ciuitatẽ:: His auditis grimo al¬
dus. nimiũ credulus effectꝰ. ⁊. ꝗͦd ꝓmiserat oblitus.

Expanded text:
possis'. Tunc ei in spaciosa domo hospitium praebens, eum post possis'. Tunc ei in spaciosa domo hospitium praebens, eum post ex publico victum et quaeqri. Bertaridus vero cum ad hospitium sibi a rege praeparatum venisset, mox ad eum Ticinensium civium coeperunt turmae concurrere, ut eum vel viderent, vel pristina notitia cognitum salutarent. Verum quid non mala lingua irrumpere potest? Mox namque venientes ad regem quidam maligni adulatores regi denuntiant, quia, nisi Perctarit citius vita privaret, ipse regnum protinus cum vita perderet; adseverantes, ob hoc ad eum totam concurrere civitatem. His auditis Grimuald nimium credulus effectus, et quod promiserat oblitus,
Abbreviated transcription (Latin):
pactã sibi arib̾ti regis filiã cuiꝰ germanũ godi¬
tam̃ ex eis secũ habituroᷤ retmuit. largissimas
eis tͥbuens possessiones:¬
Qui postea quã cõꝑit berthari ꝓfugũ sey¬
thiã appetisse. ⁊ apud cacanũ demorariꝰ eidem
cacano auariũ regi ꝑlegatoᷤ mandauit. ut siber¬
thari in regno suo detineret. cũ langobardis ⁊.
secũ pacẽ quã hactenꝰ habuerat. deuiceps habe
eũ auares eũ langobardis inumcicias ꝯtraherent:
sem cuutatẽ ueniset. misit ante se ad grimo aldũ
regẽ unulfũ sibi fidelissimũ. qͥ suũ ei aduentũ nun¬
ciaret: Unulfu̾ uͦ ad regẽ ueniens berthari in eiꝰ
fidẽ aduentare dirit: hȩc ille audiens. fident̃ ꝓmi¬
Ad quẽ berthari seruus tuus sũ inqͥt: Sciens te
xͥanisimũ ⁊ piũ eẽ. cũ possem int̾ paganõ uiuere.
fretus de tua cdem̃tia. ueni ad tua uestigia. Cui rer
ut solebat iure iurando ꝓmisit dicens: ꝑ eũ qͥ me
nasci fecit. postquã in meã fidẽ ad me uenisti mchil

Expanded text:
pactam sibi Ariperti regis filiam, cujus germanum Godetamen ex eis secum habitaturos retinuit, largissimas eis tQui postquam conperit, Perctarit profugum Scithiam appetisse et aput cacanum demorari, eidem cacano Avarum regi per legatos mandavit, ut, si Perctarit in suo regno detineret, cum Langobardis et secum paceum Avares cum Langobardis inimicitias contraherent. sem civitatem venisset, misit ante se ad Grimualdum regem Unulfum sibi fidelissimum virum, qui suum ei adventum nuntiaret. Unulfus vero ad regem veniens, Perctarit in eius fide adventare nuntiavit. Haec ille audiens, fidentAd quem Perctarit: 'Servus tuus sum', inquit; 'sciens te christianissimum et pium esse, cum possim inter paganos vivere, fretus de tua clementia ad tua vestigia veni'. Cui rex, ut solebat, iureiurando ita repromisit dicens: 'Per eum qui me nasci fecit, postquam in meam fidem ad me venisti, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
grimo aldũ beneuentũ in eriliũ direrit: His ita gestis.
garibaldꝰ cuiꝰ instigatione ⁊ certamine ista patrata sunt.
⁊ ñ solũ hȩc ȩgerat. s ⁊ fraudẽ in legationẽ suã fecerat.
dũ munera quȩ deferre beneuentũ debuerat. ñ integra
Erat qͥdã homunculiᷤ ex ꝓpͥa familia godib̾ti. oriundꝰ
inciuitate taurina Qͥ cũ garibaldũ ducẽ ipso sacra¬
baldꝰ transiturus erat. euaginatũ ensem sub amictu
tenens. cũ uxta. eũ garibaldus uenisset ut ꝑtransiret.
cussit Suꝑ quẽ qͥ cũ garibaldo uenerãt irruentes.
multis eũ ictiũ uulneribꝰ occider: Qͥ licet occubuerit
tam̃ godib̾ti dnĩ su iniuriã insignit̾ ultus est: Ex-¬
plic̃ lib̾ quartꝰ. Incipiunt capła libͥ¬

Expanded text:
Grimoaldus Beneventum in exsilium direxit. His ita gestis Garibaldus, cujus instigatione, et certamine ista patrata sunt, et non solum haec egerat, sed et fraudem in legatione sua fecerat, dum munera quae deferre Beneventum debuerat, non integra Erat quidam parvus homunculus, ex propria familia Godeberti oriundus, in civitate Taurinatium. Is cum Garibaldum ducem ipso sacrabaldus transiturus erat, evaginatum ensem sub amictu tenens, cum juxta eum Garibaldus venisset, et pertransiret, it. Super quem qui cum Garipaldo venerant inruentes, multis eum ictuum vulneribus occiderunt. Qui licet occubuerit, tamen Godeperti sui domini iniuriam insigniter ultus est. FINIT LIBER QUARTUS. INCIPIUNT CAPITULA LIB
Abbreviated transcription (Latin):
qͥesfcere putaret. ab eodẽ hospitio usq ad pala
tiũ acies hominũ hinc ⁊ inde astare fecit. ut
posset: Cũq arege missi uenissent. qͥ berchari
ad palatiũ euocarent. ⁊ ad hostiũ qͦ eũ qͥescere
putabant pulsassent. uestiariꝰ ille qͥ introrsu erat.
rogabat eos dicens: Mised̾iã cũ eo facite. eũ q pau¬
lulũ qͥescere sinite. qͥd adhuc de itinere. lassũ.
grauissimo somno depͥmit᷑: Q d cũ illi ad qͥeus¬

Expanded text:
quiescere putaret, ab eodem hospitio usque ad palatium quiescere putaret, ab eodem hospitio usque ad palatium suum acies hominum hinc posset. Cumque a rege missi venissent, qui Bertaridum ad palatium evocarent, et ad ostium in quo eum quiescere putabant pulsassent, vestiarius ille, qui introrsus erat, rogabat eos dicens: Misericordiam cum eo facite, eumque paululum quiescere sinite, quia adhuc de itinere lassus, gravissimo somno deprimitur. Quod cum illi acquievis
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrerent qͥd hoc eẽt. seruus inqͥt iste nequã
lectũ mͥ in cubiculo ebriosi istiꝰ berthari stra¬
uit. qͥ tantũ iuno plenus est ut quasi mor¬
tiuis cubet: S satis mͥest. qd̾ eiꝰ nc̃ usq amẽ¬
tiã secutus sũ:. Iã enĩ deinceps. in uita dñĩ
⁊ uera ẽŗeredentes. lȩti effecti sunt. ⁊ eum
parit᷑q berthari quẽ putabant seruũ. ⁊. qͥ
oportune ne agnosceret᷑ cooꝑtũ habebat¬
cerpꝰ caput. locũ illis dantes abire ꝑmiser̃:
Illis aut̃ abeuntib. uestiariꝰ ille fidelissimus
obserato diligent᷑ ostio. remansit intrinsecus
solus Unulfus uͦ berthari de muri angulo
quȩ ẽ aparte ticmi fluminis ꝑ funẽ deposuit.
eiq qͦs potuit socios ꝯiunrit: Qͥ arreptiᷤ qͦs
in portu inuenerat equis. eadẽ nocte ad asten
adhuc grimoaldo rebelles ertabant: Demde
facere cupientẽ ab offensione seruauit.
uI. Et uͦ granoaldũ dũ berchari in hospicio

Expanded text:
requirerent, quid hoc esset: 'Servus iste', inquit, 'nequam requirerent, quid hoc esset: 'Servus iste', inquit, 'nequam lectum mihi in cubiculo ebriosi istius Perctarit statuit, qui in tantum vino plenus est, ut quasi mortuus ita cubet. Sed satis est, quod eius nunc usque amentiam secutus sum, iam deinceps int esse credentes, laeti effecti sunt, et eum pariterque Perctarit, quem putabant servum et qui opertum, ne agnosceretur, habebat caput, locum illis dantes, abire permiserunt. Illis autem abeuntibus, vestiarius ille fidelissimus, obserato diligenter ostio, remansit intrinsecus solus. Unulfus vero Perctarit de muro anguli, qui est a parte Ticini fluminis, per funem deposuit eique quos potuit socios coniunxit. Qui, arreptis quos in pastu invenerant equis, eadem nocte ad Astensadhuc Grimualdo rebelles extabant. Deinde facere cupientem ab offensione servavit. At vero rex Grimoald dum Perctarit in hospitio suo
Abbreviated transcription (Latin):
fo citiꝰ ad se ascito. de sua morte. ei ⁊. regiᷤ ꝯsiliũ
nunciauit: Qͥ statim ad domũ suã puerũ misit.
ut s̃ lectis ernia deferret. lectũq s̃ uixta stratũ
berthari fieri p̃cepit: Nec mora. rer grimo aldũ
suos satellites direrit. qͥ domũ inqua berthari
qͥ escebat ne aliqͦ mͦ effugere posset. custodire
deberẽt: Cũq cena finita eẽt. ⁊ egressis omnib¬
berthari cũ suo uestiario remansisset. qͥutiq eidẽ
satis erat fideł. consiliũ ei aꝑit. ⁊ obsecrat eũ ut
cũ berthari fugeret. ipse eũ quã du posset intͣ
suit. eũq ex consilio quasi rusticanũ seruum
ertra ianuã. impellere. cepit. multasq ei in¬
iurias faciens. fuste eũ ꝑcutere desuꝑ ⁊. ur¬
gere ñ cessabat. ita ut impulsus atq ictũ
sepiꝰ ad terra corrrueret Cũq eundẽ unul¬
fũ regi satellites qͥ ad custodiã positierant

Expanded text:
fo citius ad se ascito, de sua morte ei consilium regis fo citius ad se ascito, de sua morte ei consilium regis nuntiavit. Qui statim ad domum suam puerum misit, ut sibi lectisternia afferret, lectumque sibi juxta stratum Bertaridi fieri praecepit. Nec mora, rex Grimoaldus suos satellites direxit, qui domum in qua Bertaridus quiescebat, ne aliquo modo effugere posset, custodire deberent. Cumque coena finita esset, et, egressis omnibi, remansissent, qui utique ei satis erant fideles, consilium ei aperuit et obsecravit eum ut cum Bertaridus fugeret, ipse eum quandiu posset intra suit, eumque ex consilio quasi rusticanum servum extra januam impellere coepit, multasque ei injurias faciens, fuste eum percutere desuper, et urgere non cessabat, ita ut impulsus atque ictus saepius ad terram corrueret. Cumque eundem Unulfum regii satellites, qui ad custodiam positi erant,