comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. & cũtant᷑. et sanem eos: utrũ sub
de suꝑ sententia ubi dictũ. ẽ ut ñ uideant᷑
ocłis et intelligant corde: he et hic utiq dictũ
ẽ ut ñ intelligant᷑ Et ipsa enim c̃ũsio de
& hoc de suꝑnȩ medicinȩ miscđia factũ
tatis erant et suã iustitiam constituere uo¬
lebant. Ad hoc desererent᷑ ut excȩcarent᷑ :
Ad hoc excecarent᷑ ut offendent in lapi¬
dem offensionis. et impleret᷑ facies eorũ
ignominia : atq ita humiliati quȩreređ
nom̃ dñi : et ñ suã qͣ in flat᷑ suꝑbi. sed iu¬
stitiã dĩ qͣ iustificat᷑ impius. Hoc enim
multis eoꝵ ꝓfecit in bonũ : qui de suo sce¬
lere cõpuneti in xp̃m pꝰ ea credider : pro
quib & ipse orauerat dicens. Pat̃ ignosce
illis : qr nesciunt qͥd faciunt. De qͣ eoꝵ ig

Expanded text:
addidit: Et convertantur, et sanem eos, utrum subadesuper sententia, ubi dictum est, Ut non videant oculis, et intelligant corde: quia et hic utique dictum est, ut non intelligant; et ipsa enim conversio det hoc de supernae medicinae misericordia factum tatis erant, et suam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesci
Abbreviated transcription (Latin):
in cruce passionis : etiã in imici eiꝰ credunt
sed resurrexisse ñ credunt. Qđ firmissime ñ
credentes : tanꝗ de p&re soliditate contuem᷑.
Unde certa spe adoptionẽ expectamꝰ redẽp¬
quae nos ipsi sumꝰ: qđ ꝑfectũ eẽ. in ipso tanꝗ
in capite m̃d fidĩ sanitate cognoscimꝰ. Corde

Expanded text:
in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redempquae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ hoc oratio. Sed apłscum ad ipsã grãm cõm¬
m̃dandã hoc ꝓpħicũ cõmemorasset testimoniũ
continuo subi ecit. Quomꝰ aut̃ in uocabt̃. inquẽ
ñ credider̃ : ꝓpt̃ hoc srmbolũ. in his duob¬
intuere illa tria: Fides credit: spes & caritas
orant: sed sine fide eẽ ñ posit̃i Ac ꝑ hoc & fides
orat. Propt̃ ea quippe dictũ ẽ Quomꝰ gͦ in¬

Expanded text:
propter hoc oratio. Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo in
Abbreviated transcription (Latin):
tatem in ore suo : ñ incordesuo. Propt̃ea
distinguendi erant ab illo de qͦ dictũ est
qͥloquit᷑ ueritatem suã in corde suo. Hanc
aut̃ ueritatem catholicus sic̃ incorde lo¬
quit᷑ quia ita credit: ita et in ore debet. ut
ita p̃dicet. Cont᷑ istã. uͦ nec in corde nec in
ore habeat falsitatem : ut et corde credat
adiustitiã : & ore c̃fessionem faciat ad
salutẽ. Nã et in ipso psalmo cũ dictũ eẽt
qui loquit᷑ ueritatẽ in corde suo: mox
etiam hoc additũ ẽ qͥ ñ egit dolũ in

Expanded text:
tatem in ore suo, non in corde suo. propterea tatem in ore suo, non in corde suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc additum est: qui non egit dolum in
Abbreviated transcription (Latin):
fessio fit ad salutẽ Nonne poene om̃s
qui xp̃m corã ꝑsecutorib negauer̃: qđ
de illo credebant corde tenuer̃ Et
tam̃ ore ad falutẽ ñ c̃fitendo perter̃: nisi
qui poenitentia reuixer̃. Quis ita uanes¬
cat: ut existimet apłm p&rũ hoc habu¬
isse in corde qđ in ore. qͣndo xp̃m negauit.
Hempe in illa negatione. intꝰueritatem
tenebat : & foris m̃claciũ ꝓferebat Cur gͦ
lacrimis diluit qđ negauerat: si salutẽ faci¬
ebat qđ corde tenebat: Cur loquens in co¬
rde suo ueritatẽ . tã amaro fletu puni¬
uit mdaciũ qđ ore dȩpmsit : nisi qr magnã
uidit eẽ. ꝑniciem qͦd corde qͥ dem credidre
Adiustitiã. sed ore c̃fessio siutid salutẽ:¬
Qua ꝓpt̃ illud qđ scriptũ ẽ qͥ loqͥt᷑ ueri¬
tatẽ in corde suo: ñ sic accipiendũ ẽ qͣsi re¬
tenta incorde ueritate loq̾endũ sit in ore
m̃dacium : sed idõ dictũ est. qr fieri potest
locunt᷑ : ut nr̃i eẽ credant᷑. Locunt᷑ gͦ ueri¬

Expanded text:
fessio fit ad salutem. nonne paene omnes, qui Christum coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerunt? quis ita uanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu puniuit mendacium, quod ore depromsit, nisi quia magnam uidit esse perniciem, quod corde quidem credidit ad iustitiaQuapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest,loquuntur, ut nostri esse credantur. loquuntur ergo ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ficari hominem ꝑfidem sine oꝑib legis
Et st̃ oꝑa quae uidentur bona sine fide xp̃i:
dtiã omĩ credenti. Idõ nõluit discernere
ab ope fidem: sed ipsã fidem dix̃ eẽ opꝰ
Ipsa ẽ enim fides: quȩ ꝑdilectionẽ opori

Expanded text:
ficari hominem per fidem sine operibus legis Et sunt opera quae videntur bona sine fide Christtitiam omni credenti . Ideo noluit discernere ab opere fidem, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides quae per dilectionem operatur
Abbreviated transcription (Latin):
salutem. Intrare quisquã eccłiam potest no¬
lens: accẽđe ad altare potest nolens : acciꝑe¬
sacrtem̃tũ potest nolens: credẽ ñ potest nisi uo¬
lens. Si corpore credetur : fieret in nolentibi
Sed ñ corpore credit᷑. Apłm audi Corde credit᷑
ad iustitiam. Et qͥd sequit᷑ : Ore aut̃ c̃fessio
fit ad salutẽ De radice cordis surgit ista confes¬
sio. Aliqͣndo audis c̃fitentẽ : et nescis cre¬
dentẽ. Sed nec debes uocare c̃fitentem: quẽ
iudicas ñ credentẽ. Hoc ÷ enĩ c̃fiteri: dicere
qͦd habes incorde. Si aut̃ aliud in corde ha¬
bes: aliud dicas: loqueris ñ c̃fiteris.

Expanded text:
isquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipeSacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris.
Abbreviated transcription (Latin):
stus ex fide uiuit: eaq fidĩ deuotio offi¬
ciũ anob̵ exigit. & cordis linguaȩ. Ait enĩ
apłs Corde credit᷑ adiustitiã : ore aut̃
c̃fessio fit ad salutẽ Oport& nos gͦ eẽ et
iustitiae memores & salutis : qͣndo qͥdem
in sẽpit̃nam iustitiã regnaturi. ap̃seqi
scło maligno salui fieri ñ possumꝰ : nisi
&nos ad salutẽ ꝓximoꝵ nitentes etiã

Expanded text:
iustus ex fide uiuit, eaque fides offiiustus ex fide uiuit, eaque fides officium a nobis exigit et cordis et linguae — ait enim apostolus: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem — oportet nos esse et iustitiae memores et salutis, quandoquidem in sempiterna iustitia regnaturi a praesenti saeculo maligno salui fieri non possumus, nisi et nos ad salutem proximorum nitentes etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Natũ crucifixũ mortuũ erubescis confiteri ẽ
te mortuus. Egrote qͦmͦ sanaberis : qͥ de
medicam̃to tuo erubescis: Elige tempus
Nc̃ ẽ tẽprs. Post ea contemptꝰ ille ueniet
adbnirandus : udicatꝰ ille ueniet iudi¬
caturus : occisus ille excitaturus: exho¬
noratus ueniet honoraturus : mͦ et pꝰ ea.
Modo infide res ẽ post ea in manifestatio¬
ne erit. Elige hoc tẽpore : quã partẽ teneas
redditurus qđ ꝓmisit bonis : qđ minatꝰ ẽ
malis. Ubi eris tu : Quid facies si te atten¬
dat ille excelsus. & dicat tibi. erubiisti de
bumilitate mea ñ eris inclaritate meat
Discedat gͦ mala uerecundia : accedat salũ¬
bris impudentia : si impudentia dicenda
ẽ Sed tam̃ fr̃s. extorsi mͥ ut hoc dicerem
dimꝰ incrucifixũ : i occisũ. Hlane in occisũ
moccisũ credidi. Sed hoc in illo occisũ. ẽ
qͦd sũpsit de me: non unde fecit me
cRistũ ẽ & apłicae disciplinae robus¬
tissima auctoritate firmatũ : qr ui

Expanded text:
natum, crucifixum, mortuum erubescis confiteri. te mortuus. Aegrote, quomodo sanaberis, qui de medicamento tuo erubescis? Elige tempus. Nunc est tempus: postea contemptus ille veniet admirandus, judicatus ille veniet judicaturus, occisus ille veniet excitaturus, exhonoratus ille veniet honoraturus. Modo, et postea: modo in fide res est, postea in manifestatione erit. Elige hoc tempore quam partem teneas redditurus quod promisit bonis, quod minatus est malis. Ubi eris tu? Quid facies, si te attendat ille excelsus, et dicat tibi, Erubuisti de humilitate mea, non eris in claritate mea? Discedat ergo mala verecundia; accedat salubris impudentia, si impudentia dicenda est: sed tamen, fratres, extorsi mihi ut hoc dicerem, mus in crucifixum, in occisum. Plane in occisum;in occisum credidi: sed hoc in illo occisum est quod sumpsit de me, non unde fecit mescriptum est et apostolicae disciplinae robustissima auctoritate firmatum. quia
Abbreviated transcription (Latin):
derent qđ ñ audier̃ : Aut qͦmͦ audirent sine
p̃dicante : Fides enĩ ex auditu : sic̃ scriptũ ẽ
quid ñ audier̃ : & quidem in omem t̃rã
exiit sonꝰ eoꝵ: & infines orb t̃rȩ ũba eoꝵ:
Sed anteqͣm hoc inciꝑet fieri. anteꝗ deniq
usq ad sines totius orbis t̃rȩ p̃dicatio ipsa
gentes lic& ut ꝑhibetur paucissim&. qͥb
hoc ñdũ fuerit p̃dicatũ quid faciat humana
nat᷑a uł quid fecit. quȩ uł aute ñ audie¬
rat hoc futurum uł ad huc ñ cõꝑit factũ nisi
credendo in eũ qͥ fec̃ caelũ et t̃rã aqͣ et se fac¬
tam naturalit̾ sentit. & recte uiuendo eius
impleat uoluntatẽ: nulla fidȩ passionis
xp̃i &resurrectionis imbuta᷑ Qđsi fieri
potuit aut potest: hoc et ego dico qd de
Sienim hoc ille dix̃ delege quã accepit
gens una uidȩoꝵ ͣ quanto iustius dicit᷑
de lege naturȩ quã accepit uniui sũ genꝰ
humanũ : Si ꝑnaturã iusatia ero

Expanded text:
derent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine derent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? Fides enim ex auditu, sicut scriptum est; quid non audierunt? In omnem terram exiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de is mortuus est. si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
enim legis xp̃c: adiustitiã om̃i credeai. Hanc
itaq iustitiam dĩ ñ in p̃cepto legis qͦ timor
constittam eẽ qui intelligit: ipse intelligit
gratis mortuus ẽ. Si aut̃ ñ gratis mortuus ẽ iN
illo solo iustificat᷑ impiꝰ: cui credenti in eũ qi
ustificat impiũ deputat᷑ fides eiꝰ ad uistitiã¬
Om̃s enĩ peceauer̃ : & egent gła dĩ: iustificati¬
sedȩgrotantibus. Vnde ñ uenit ille uocare
iustos: sed peccatores. Ac ꝑ hoc nat᷑a huma¬
ni generis ex illiꝰ uniꝰ p̃uaricatoris carne pr¬
creata si potest sibi sufficere ad impleridã legẽ
ꝑficiendãq iustitiã. dep̃mio debet ẽẽ secura
hoc ÷ de uita ȩt̃na : etiam si in aliqͣ gente. aut
aliqͦ suꝑiore tẽpore. fides eam latuit sangui¬
nis xp̃i. Ñ enim iniustus ds̃ qui uistos frau¬
det mercede iustitiȩ: si eis ñ ẽ anñtiatũ sa¬
eram̃tũ diuinitatis et humanitatis xp̃i : qđ
manifestatũ . ẽ in carne. Quomꝰ enim cre

Expanded text:
enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent glorised aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est i
Abbreviated transcription (Latin):
pleta: quando ad huc usq st̃ gentes qđ cer¬
tissimũ . ẽ nobis in quibus modo coepit: et in
quibus nondũ coepit impleri: rĩ itaq sic
dictũ ẽ apłis. eritis mͥ testes inierłm . & in tota
uidxa et samaria et usq ad extremũ t̾rȩ.
tanqͣm ipsi soli qͥbus tunc loquebat᷑ totũ
munus fuerint impleturi. Sed sic eis solis
uidetur dixisse qͦd dix̃ ecce uobcũ sũ usq
ad c̃sũmationẽ scłi  qđ tam̃ eũ uniũ sȩ ec¬
clesiae promissȩ quae aliis morientib aliis
nascentib hic usq in scłi consũmationem
futura ẽ qͥs ñ intelligat: Sic̃ eis et illud ait
qͦđ ad eos omnino ñ ꝑtineat: & tam̃ sic dictũ
ẽ tanqͣm ad eos solos etiam ꝑtineret: cũ ui¬
đitis hȩc om̃a : scitote qm̃ ꝓpe. ẽ in ianus.
Ad qͦs enĩ hoc ꝑtinet : nisi ad eos qͥ incarne
tnc̃ er̃ cũ om̃a cõplebunt᷑: Quanto magis
illud qͦd ex magna parte ꝑeos agendũ fuit:

Expanded text:
pleta, quando adhuc usque sunt gentes quod cerpleta, quando adhuc usque sunt gentes quod certissimum est nobis in quibus modo coepit, et in quibus nondum coepit impleri? Non itaque sic dictum est Apostolis, Eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum terrae, tamquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi, quod tamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum xẽi. Quamuis enim ds̃ doceat
intrinsecus : tam̃ fides ex auditu. ẽ Et qͦmͦ
audient sine p̃dicante : Neq enim quia
ds̃ dat increm̃tum: ideo ñ ẽ plantandũ neq
les uocantur: et qui ñ habent infide¬
les ssicutꝰ hi qui uenientem in ppria
dĩ filiũ ñ receper̃ : quãuis ex auditu in
nec ad oculos huius carnis. qm ñ ẽ color
aut corporis forma : nec ad eũ qui dicitur
tactus qm corpulentiȩ n habet : nec¬
adullum omnino sensum corporis. qͣm
cordis ẽ. res ista ñ corporis : nec. foris est
a nob̵ sed in intimis nobisa nec eam quis¬
quam hominum uidet in alio: sed unꝰ¬
quisq in sem et ipso. Deniq potest & simula¬
tione confingi: & putari eẽ. in qͦ ñ ẽ Suam
quisq igit᷑ fidem. a pđ se ipsũ uide : in alteio
aut̃ credit eã eẽ ñ uidet. Et tanto firmius
credit: quanto fructꝰ eiꝰ magis nouit qͦs oꝑari
solet fides ꝑdilectionẽ. Sed dico. Nunquid
Quo pacto ab apłis ẽ p̃dicatio ista com

Expanded text:
verbi. Quamvis enim Deus doceat intrinsecus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo non est plantandum et les vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in n est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; necad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem Quo pacto ab apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
bat. sccła qͥppe tñc assumet᷑ ingła. qͣndo
dicet᷑: uenite benedicti pr̃is mei : ꝑcipite
regnũ. Et tam̃ tanꝗ factũ fuisset. ẽ dictũ:
qͦđ certo sciebat᷑ futurũ. Multo minus mi¬
randũ .ẽ. qđ etiã uerb p̃sentis tẽporis usus
ẽ: in eo qđ illũ identidem dixisse manifes¬
ctificans & crescens: quã uis euangłium non
dũ mundũ tenebat uniũ sũ: sed fructifi¬
care illud in uniũ so mundo dix̃ & crescere:
ut ita significaret qͦ usq fuisset fructifi¬
cando &crescendo uturũ disrł aut̃¬

Expanded text:
do dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et tamen tanquam factum fuisset dictum est, quod certo sciebatur futurum. 51. Multo minus mirandum est quod etiam verbis praesentis temporis usus est in eo quod illum identidem dixisse memorasctificans et cdum mundum tenebat universum: sed fructificare illud in universo mundo dixit et crescere, ut ita significaret quousque fuisset fructificando et crescendo venturum. Si
Abbreviated transcription (Latin):
inuidẽbat: quando dicebat Multa
habeo uob dicere: sed ñ potesas illa
portare mͦ Ambulandũ. ẽ ꝓficiendũ
ẽ crescendũ.ẽ ut sint corda nr̃a ca¬
patia earũ rerũ. qͣs cape mͦ Nĩ possumꝰ
Qđ si nos ultimꝰ dies proficientes inue¬
nerit : ibi discemꝰ qͦd hic ñ potuimus.
Si quis aut̃ istã questionẽ liquidius et
melius nouit se p̾osse & confidit expo¬
nere : absit ut ñ sim paratior discere
quã docere : tantũ ne audeat qͥsquam li¬
berũ arbitriũ sic defende ut nob ora¬
tionem q̃ dicimus ne nos inferas in

Expanded text:
 Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dici
Abbreviated transcription (Latin):
lcius ẽ uoluntatis diuine ita qđ uu
ñ poterant cređe: culpa ẽ uoluntatis
humanȩ Ecce dico et ego. Quotqst tam
suꝑbȩ sapiunt. ut suȩ uoluntatis uirib
tantũ existiment eẽ tribuendũ. ut ne¬
gent sibi eẽ. necessariũ diuinũ adiuto¬
riũ ad bene uiuendũ : ñ posst̃ crede
in xp̃m : ñ qr mutari hões in meliꝰ ñ posst̃:
sed qͣm duu talia sapiunt. ñ posst̃ cređẽ.
Hinc excitant᷑ & indurantur : qr negan¬
do diuinũ ad iutoriũ ñ adiuuant᷑ Hoc de¬

Expanded text:
laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere, non quia mutari homines in melius non possunt, sed quandiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur et indurantur, quia negando divinum adjutorium non adjuvantur.
Abbreviated transcription (Latin):
u nomine ñ uita: ñ morib. Nemo sentit: ni¬
si qͥ exꝑtus. ẽ. Ergo intende : intuere qđ audis
Uis uiuere ut xp̃ianꝰ : uis sequi uestigia dñi tui:
obicit᷑ tibi. Erubescis: et erubescendo dimit¬
tis. Videris tibi corde credidisse adiustitiã :
sed ꝑdidisti: ore c̃fessio fit ad salutẽ. Si gͦ
uis ambulare uiã dĩ etiam in c̃spectu hõmi¬
nũ: sꝑa indm̃ : id. ẽ noli erubescere de spe
tua. Quomꝰ uiuit in corde tuo sic habitet
in ore tuo: qr ñ sine causa signũ suũ xpc̃ iN
fronte nob̵ figi uoluit tanꝗ in sede pudoris:

Expanded text:
 nomine, non vita, non moribus. Nemo sentit nisi qui expertus est. Ergo intende, intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendo dimittis. Vised perdidisti; ore confessio fit ad salutem . Si ergo vis ambulare viam Dei, etiam in conspectu hominum spera in Dominum, idest, noli erubescere de spe tua. Quo modo vivit in corde tuo, sic habitet in ore tuo: quia non sine caussa signum suum Christus in fronte 135 nobis figi voluit, tanquam in sede pudoris:
Abbreviated transcription (Latin):
ex altatũ suꝑ cȩlos : quia uident suꝑ
omnẽ t̃rã głam eiꝰ. Sed cũ se inuicem
timent: sibimet inuicẽ erubescuNt:
faciunt a se longe salutẽ : quia ore
c̃fessio fit ad salutem. Quid ꝓdest cor¬
de credidisse adiustitiam: si os
dubitat proferre qͦd corde con¬
ceptũ.ẽ. In tus fidem ds̃ uidet:
sed parũ ẽ Ne confitearis humilem
times suꝑbos: et ei p̃ponis suꝑbos. qͥ
ꝓte displicuit suꝑbis. Numilem ti¬
mes confiteri filium dĩ Magnum
uerbũ dĩ. uirtutẽ dĩ sapientiã
dĩ ñ erubescis confiteri.

Expanded text:
exaltato super coelos; quia vident super omnem terram gloriam ejus. Sed cum se invicem timent, sibimet invicem erubescunt, faciunt a se longe salutem: quia ore confessio fit ad salutem. Quid prodest corde credidisse ad justitiam, si os dubitat proferre quod corde conceptum est? Intus fidem Deus videt: sed parum est. Ne confitearis humilem, times superbos; et ei praeponis superbos, qui pro te displicuit superbis. Humilem times confiteri Filium Dei. Magnum Verbum Dei, virtutem Dei, sapientiam Dei non erubesc
Abbreviated transcription (Latin):
et c̃fessus fueris in ore tuo qr ds illũ suscita¬
uit amortuis: saluus eris. Corde erum credit᷑
Adiustitiam : ore aut̃ c̃fessio fit ad salutem.
Parũ ẽ gͦ in corde hab̾e xẽm: et nolle con¬
fiteri dũ timetur oꝓbriũ. Sed exꝓbran¬
tibus respondendũ ẽ uerbũ. U aut̃ hoc
maruyres possent: ꝓmissũ ẽ eis et dictum
Nenim uos estis: qui loqͥmini: sed sp̃s pa¬
tris ur̃i qͥ loquitur in uobis. Sed dũ pe
regrinam᷑ a dño et ꝑfidem abulamꝰ ñ
nem ꝑ ipsã fidem uide debemꝰ : id ẽ in
solito fidĩ sacrem̃to stantes qđ signi¬
ficat para: et eã detali iustissima spe¬
cula intuentes . in catholica scilicet
ȩdi ficaibo eccłam meã. Tanto enĩ cer¬
tius diligimꝰ quã cuđe desidamꝰ faciẽ
xẽi : quanto inposteriorib eius ag nos¬
in ipsa carne fides resurrectionis eius
saluos facit atq uistificat. Si enĩ crediđis
inquit in corde tuo qr ds̃ illũ suscitauit
amortuis : saluus eris. Et iterũ. Qui traditꝰ¬

Expanded text:
illum suscitavit a mortuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobregrinamur a Domino, et per fidem ambulamus, non nem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnosin ipsa carne fides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui tradit
Abbreviated transcription (Latin):
sis iustificant : idõ grãm ñ cognouer̃: qr gratis
saluari noluer̃. Quis ẽ qui saluat᷑ grãtis :
In qͦ non inuenit saluator quid coronet:
sed quid damnet. Non inuenit merita
honoꝵ: sed inuenit merita supplicioꝵ.¬

Expanded text:
 cognoverunt, quia gratis salvari noluerunt. Quis est qui salvatur gratis? In quo non invenit Salvator quod coronet, sed quod damnet; non invenit merita bonorum, sed invenit merita supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs dic̃ Ac ꝑ hoc qͥesurit & hunc panẽ:
esurit iusaitiam : sed iustitiã quȩ deçȩlo descen¬
dit: iustitiam qͣm dat ds̃: non quã sibi facit
homo. Sienim nullã sibi homo faceret iusti¬
tiam : non diceret idem apłs de iudȩis. Ig¬
norantes enim dĩ iustitiam. et suã uolentes
constituere : iustitiaȩ dĩ ñ st̃ subiecti Inde era&
isti: qͥ panem decȩlo descendentẽ ñ intelli¬
gebant : quia sua iustitia saturati. iustitiam
dei ñ esuriebant. Quid ẽ hoc iusttia & iusatia
bominis : Iusticia dĩ hic dr̃ ñ qua iustus ẽ g̃s
sel quã dat homini dĩ ut iustus sit homos poer
dm̃. Suae aut̃ erat illoꝵ iustitia÷ qua tesius
iralo p̃sumebant : & quasi impletores sauis
se rposos eesua uirtute dicebant  le mes aeces
implet legemnisi quẽ adiuuerit grai iaett
panis quĩ decȩlo descendit. Legis eruim ple¬
nituoo cõpendio ut a ait apbs caritas ẽ sari¬

Expanded text:
lus dicit . Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, chari
Abbreviated transcription (Latin):
hierłm cuies terrigene : ut dicit apłs ignoran¬
tes dĩ iustitiam. idẽ quã dat homini ds̃. qui so¬
lus ẽ uistus atq iustificans et suam uolentes con¬
stituere. id ẽ uelut a se sibi partam ñ ab illo
imꝑtitam: iustitiȩ dei ñ st̃ subiecti: utiq qr suꝑbi
de suo putantes non dedĩ posse placere deo.¬

Expanded text:
 ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se D
Abbreviated transcription (Latin):
tiam : Quã enim tu cõm̃das utilem scien¬
tiam : Nũ quid illam. quȩ cũ sola fuerit
inflat: quȩ nisi comitata fuerit caritate
ñ aedificat : ñ utiq ipsam : sed illã scientiã
comitẽ caritatis: magistrã humilitatis
Uide si ipsa. ẽ. Telũ inquit dĩ habent
sed ñ scđm scientiã Peponat quã dicat
scientiã. Ignorantes enĩ dĩ uistitiam. et¬

Expanded text:
tiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.» Exponat quam dicat scientiam: «Ignorantes Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quis es qͥ refp̃deas dõ: ut recurrente
sententia ad uerba suꝑiora iste sit sensus.
Si uolens ds̃ ostende iram attulit uasa
irȩ t qͥs es qͥ respdeas dõ : Naut̃ solum
uolens ostende potentiã suã. sed eti

Expanded text:
« tu quis es, qui respondeas Deo, » ut recurrente sententia ad verba superiora iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, sustinuit vasa irae, tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum volens
Abbreviated transcription (Latin):
qđ emulationẽ dĩ habent: sed ñ scđm scientiã
melum inquit dĩ habent: Noui: Scio ⁊
Apud illos fui: ⁊ alis fui. Telũ dĩ ha¬
ui bedd: sed non scđm scientiam. Quid ẽ heoc apo¬
stole non scđm scientiam:: Expone nobis
quam comdes scientiam: quã doleas in illis
n ee et in nob uelis eẽ Secutus ad uiͣxit: et
qđ clausum posuerat aꝑuit. Quid ẽ zelũ dei
habents sed ñ scđm scientiam : Ignorantes enĩ
di uiftitiã & suã uolenites corifaduere.

Expanded text:
quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Zelum, inquit, Dei habent: novi, scio, apud illos fui, talis fui. Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Quid est hoc, Apostole, non secundum scientiam? Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam vole
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uenerit gaudebt̃. Qui sine fide st̃ : cũ uenerit
qđ nc̃ ñuident erubescent: Et c̃fusio illa non
erit unius diei et transiet : quomͦ solent cori¬
fundi qͥ inueniunt᷑ in aliqͣ culpa᷑ & eis in sul¬
tatur ab hominib. Confusio illa. traducetit
confusos ad sinistram. ut audiant. Ite inignẽ
ȩt̃num : qui paratꝰ ẽ diabolo & angłis eiꝰ Ma¬
neamꝰ gͦ in uerb eiꝰ: ne confundam᷑ cũ uene

Expanded text:
cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum vene
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas ut ad uera credenda moueat᷑.
non sibi sufficit: nisi ꝑgr̃am ds̃ opituletur:
dicente ipso dño cũ de ñ credentib loque¬
ret᷑ Nemo uenit ad me nisi ei datũ fuerit
apatre Prdpt̃ hoc & apłs. quã uis eis instant̃
eugłiũ p̃diccr&: parũ tam̃ eẽ credebat:

Expanded text:
voluntas, ut ad vera credenda moveatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam Deus opituletur, dicente ipso Domino cum de non credentibus loqueretur, Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre ; propter hoc et Apostolus, quamvis eis instanter Evangelium praedicaret, parum tamen esse credebat,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ dĩñ st̃ subiecti. Qđ omnino &uos
facits Iustitiã quippe uram uults consti¬
tuere: eui os scđm merita retribuat gr̃am
Heceultis grãm dĩ p̃cede quȩ uios faciat
habe iustiaam

Expanded text:
itiae Dei non sunt subjecti . Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram vultis constituere, cui Deus secundum merita retribuat gratiam; nec vultis gratiam Dei praecedere, quae vos faciat habere justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
poluo fecerit ea uiuet in illis. Nait qͥ fece¬
rgala rit eã uiuet in illa: ut intelligas
chas. tegem hoc loco ꝓipsis oꝑib positam
Qui aut̃ uiuebant in his oꝑib. time¬
bant utiq ne si ñ ea fecissent: lapida¬
tionẽ uł crucẽ uł aliqͥd huiꝰ modi pa¬
terent᷑. Ergo qͥ fecerit ea inquit uiuet
in illis: id ẽ habebit p̃miũ : ne ista
morte puniatur. Ñ ergo apđ dm̃: cuiꝰ
exfide si quis in hac uita uixerit. cum
hinc excesserit. tñc̃ eũ magis habebit
p̃sentissimũ p̃miũ Ñ itaq ex fide
uiuit: quisquis p̃sentia quȩ̃ uidentur
uł cupit uł timet : qr fides dĩ ad inui

Expanded text:
n illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet;
Abbreviated transcription (Latin):
÷ Ap̃c spabat᷑ uenturꝰ apopło iudaeoꝵ : & quia
nohis iu bumilis uenit ñ ẽ agnitꝰ. Quia lapis par¬
uus erat: offender̃ in illũ & fraca str&
creuit lapis : & factꝰ ẽ monsmagnꝰ Et quid
ait scripturti : Qiuc̃q offenderit in lapi¬
dem istũ : conqͥssabitur. Et suꝑ quẽ uenerit
lapis iste: conteret eũ Discernenda st uerba
offendentem dix̃ conquassari : Suꝑ quem
aut̃ uenerit. conteri. Primo qr humilis uenit
offender̃ in illũ hões : qr excelsus uenturus ẽ
adiudiciũ. suꝑ quẽ uenerit conteret eum.
Sed illũ ñ conteret uenturus : quẽ ñ quas¬
sauit cũ uenit. Qui i humilem ñ offen¬
dit: ñ formidabit excelsũ. Om̃ib enim

Expanded text:
 sperabatur venturus a populo Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassavit cum venit. Qui in humilem non offendit, non formidabit
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ : qr si ẽfitearis in ore tuo qr dñs est
unc et crediđis in corde tuo quia ds̃ sus¬
citauit illũ amortius : saluus eris. In
tantũ iustus : in qͣntũ saluus ꝑhanc e¬
nim fidem credimꝰ qđ etiam nos ds̃ a
mortuis excitet: interim spũ: ut in no¬
uitate eius grȩ tẽꝑant̃. et iuste & piȩ
uiuamꝰ in hoc scło: post etiam carne
nr̃a ad immortalitatem resurrectu¬
mũ in mortem : ut quẽ admodum re¬
ita et nos in nouitate uit̾ae ambulemꝰ¬

Expanded text:
earis in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris . In tantum justus, in quantum salvus. Per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos Deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in novitate ejus gratiae temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo ; post etiam carne nostra ad immortalitatem resurrectumum in mortem, ut, quemadmodum sic et nos in nouitate uitae ambulem
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ipsũ ñ c̃cupisces. & cȩtã eiꝰ modi man¬
data sc̃a & bona sibi tribuebant. Quae
ut possit homo facere. ds oꝑatur it
homine ꝑfidem itũ i xp̃i qui finis . ẽ. adiustitiã
om̃ĩ credenti: id ẽ cui ꝑ fp̃m in corporatus fac.¬
tusq m̃brũ eiꝰ. potest quisq illo increm̃tũ
intrinsecus dante oꝑari iustitiam. De cuiꝰ
oꝑib etiam ipse dixit: qr sine me nichil
potestis facere. Idõ quippe ꝓponit᷑ iustitia
legis : qđ qui fecerit eam uiuet in illa
uut cũ quisq infirmitatem suam cognoue¬
rit: non ꝑsuas uires neq ꝑlitteram ipsiꝰ
legis. qđ fieri ñ potest. sed ꝑfidem concili
ñ fit nisi aiustificato lustificatio aut̃ ex
fide impat  de qͣ scriptũ ẽ Ne dixeris
in cordetuo. qͥs ascendit in caelũ : hoc. ẽ

Expanded text:
quia ipsum non concupisces et cetera mandata sancta et iusta sibi tribuebant. quae ut possit homo facere, deus operatur in homine per fidem Iesu Christi, qui finis est ad iustitiam omni credenti, id est cui per spiritum incorporatus factusque membrum eius potest quisque illo incrementum intrinsecus daute operari iustitiam. de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilian fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n cae
Abbreviated transcription (Latin):
Totus muridꝰ eccła ẽ et totus mundus
odit eccłam. Nundꝰ igit᷑ odit mundum :
inimicꝰ rec̃ciliatũ : damnatꝰ saluatũ: in¬
quinatus mundatũ. Sediste munđ quẽ
ds̃ in xp̃o reconciliat sibi. et qui ꝑxp̃n¬
demundo ẽ electus inimico. dãnato. con¬
taminato. Ex eadem quippe massa quȩ
tota i adã ꝑiit fuint uasa miscđiae : in
quib ẽ mundꝰ ꝑtinens ad rec̃ciliationẽ
Quẽ mundꝰ odit ex eadem massa ꝑtinens
aduasa nȩ quae ꝑfecta st̃ in ꝑditionem :
Deniq cũ dixisset si de mundo eẽtis munđ
qđ suũ erat diligeret: continuo subiecit.
Quia .uͦ. de muaido ñ estis. sed ego elegiuos

Expanded text:
Totus mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui pde mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego el
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ quae exfide ẽ. Isrł autem inquit. ꝑse¬
quens legem uistitiae : in legem iustitie
non ꝑuenit. Quare : qr non ex fide Quid
ẽ quia ñ exfide  ñ sꝑauit in dm̃: non
illam petiuit adõ: tior credidit iN
eũ qui iustificat impiũ. Ergo ꝑsequens¬

Expanded text:
ex fide est. Israel autem, inquit, persequens legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide. Quid est, Quia non ex fide? Non speravit in Deum, non illam petivit a Deo, non credidit in eum qui justificat impium : n
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur & dic̃. Et c̃gregabunt᷑ filii uidae &e filii
isrł in id ipsũ &ponent sibi pͥncipatũ unũ : et
ascendent a t̃ra. Hoc si ad huc uelimꝰ exponere¬
eloquii ꝓpħici obtundetur sapor Recolatur
tam̃ icipis ille angularis. & duo parietes
unus ex utdxis: alter ex gentibus. Iue no¬
mine filioꝵ uida. iste nomine filioꝵ isrt. o
eidem uni principatui suo in idipsũ inni¬
tentes et ascendentes agnos cantur a t̃rai

Expanded text:
sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimeloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angularis, et duo illi parietes, unus ex Judaeis, alter ex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra.
Abbreviated transcription (Latin):
milis in t̾ra iacebat. in caelis qͥdem᷑ et ipse
erat : leuata illo carne sua a mortuis re¬
suscitata. Sed nisi et int̾ra xp̃c iaceret :
Ergo ille iacebat: qr humilitatẽ p̃ferebat:
ille offendebat : quia ñ uidebat Et totum
hoc ñ uide unde erat : De tumore suꝑbia
Illi aut̃ qui offender̃ in lapidem offensi¬
onis : quid de illis dicit ipse apłs : qr
ñ inquit ex fide: sed tanꝗ ex oꝑibus:
quasi ipsĩ sua iustitia offender̃ in lapi¬
dem offensionis. Sic̃ scriptũ .ẽ. Ecce
ponam in syon lapidem offensionis
et p&ram scandali : & qui crediderit
in eum ñ ẽfundetur. Qui enim credidit
in eum. ñ habebit suã iustitiã quȩ ex
lege ẽ quã ussit bona lex: sed imp̃le¬
bit ipsam legem: ñ sua iustitia sed data
exdõ. Ita enĩ non ẽfundetur Caritas
Offenderag illi m lapidem offensio¬
nis et p&ram scandali : Et ait de illis
Pas̃. bona uoluntas quidem cordis mei
et dep̃catio ad dm̃ ꝓipsis in salutem

Expanded text:
milis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a mortuis resuscitata; sed nisi et in terra Christus jaceret, Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiaIlli autem qui offenderunt in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, ex fide, sed tanquam ex operibus. Quia ipsi quasi sua justitia offenderunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali; et qui crediderit in eum, non confundetur . Qui enim crediderit in eum, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis sit bona lex; sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data ex Deo. Ita enim non confundetur. Charitas . Offenderunt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi inde erant᷑. Unde ut ñ eent eleca st̃ in oe¬
ñ meritis suis qͦrũ nulla bona p̃cesseranꝰ
oꝑa: ñ natura qua tota fuerat ꝑliberũ
arbitrium in ipsa radice uitiata : sed gra¬
tuita: hoc ÷ uera gr̃a Qui enim demũnoo
mundũ elegit: fee qđ eliger& ñ inuenit
qr reliqͥae ꝑelectionem gr̃a saluȩ factȩ st̃
Si aut̃ gr̃ã inqͥt: iam ñ exoꝑib Alioquin:

Expanded text:
t, unde ut non essent electi sunt, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata, sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit, quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si aut
Abbreviated transcription (Latin):
infio eles et suꝑbi. ac ꝑhoc infructuosi rami
ut insereretur oleaster gentiũ : ideo perne
potuit radix patriarcharum & ꝓpharum :
qr et si fuerit inquit isaias numerus filioꝵ
isrł sic̃ hayna maris: reliquiȩ saluȩ fieit
dmiscđiam quippe gratuitã ñ debitam
ꝑtinet demassa damnationis uasa ingliam
p̃parare : ñ solũ exiudaeis sic̃ dicit sed etiã
ex gentibus. Propt̃ qd ponit testimoniũ de
oseȩ ꝓpħa : uocaui ñ plebem meam plebem
meam : et de isaia : ÷ꝓpt̃ isrł reliquiae saluȩ factȩ
faciet dñs suꝑ tram: id ẽ ut cõpendio fideiꝓ
grãm saluos faciat credentes : ñ ꝑ innumera¬
biles obseruationes quibus illa multitudo

Expanded text:
infideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Prophetarum. Quia etsi fuerit, inquit Isaias, numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae salvae fientdiam quippe gratuitam, non debitam, pertinet de massa damnata vasa in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; et de Isaia, Propter Israel reliquiae salvae fient. faciet Dominus super terram; id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
cernerent : ñ solum ineis qui originali pec¬
cato multa addunt male uoluntatis arbi¬
trio: uerum etiam in tã multis paruulis :
qͥ tantũ mͦ uinculo peccati originalis obs¬
tricti sine gr̃a mediatoris ex hac luce ra¬
piuntur. Tota quippe ista massa iuste
damnationis reciꝑet debitũ: nisi ex ea fa¬
ceret ñ solũ iustus sed etiam misericors fi
res p̃uenit. ut habe aliqͣ merita possi.¬
sm̃s de monstrauit micbi inimicis
mieis Quid aiti qͣntam circa me exhibue¬
rit miscđiam : inimicis meis mͥ demon¬
strauit. Relictis cõparet se collectus:. et
repulsis electus Cõparet se uasis irȩ uas
simi scđiȩ & uideat qr ex una massa
fecit ds̃ aliud uas in honorem: aliud in
contumeliam. Quid ẽ demonstrauitͫ ini
micis meis : Si enim uolens ds̃ ostenđe

Expanded text:
cernerent, non solum in eis qui originali peccernerent, non solum in eis qui originali peccato multa addunt malae voluntatis arbitrio, verum etiam in tam multis parvulis, 256 qui tantummodo vinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. Tota quippe ista massa justae damnationis reciperet debitum, nisi ex ea faceret, non solum justus, sed etiam misericors figres praevenit, ut habere aliqua merita possis demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim De
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciũ redderetur. Cũ uͦ atculit iri
multa patientia uasa ire quȩ ꝑfecta st̃
in ꝑditionem: ñ solũ oftenoit iram et
demonstrauit potentiam suã redibendo
uindictam. et bene utendo malis: sed etiam
Ita enim quid sibi p̃stetur discit gratis iustifi¬
catus : dũ non suo merito sed gła largissimȩ
dĩ miscđiae discernit᷑ adamnato: cũ quo eadem
iustitia fuerat & ipse damnandus. Tã multos
aut̃ creanto nasci uoluit. qͦs ad suam gr̃am ñ
ꝑtinere p̃ sciuit: ut multitudine in cõpara¬
bili plures sint. qͣm qͦs in sui regni głam filios
ꝓmissionis p̃destinare dignatꝰ ẽ ut etiam ipsa
reiectorũ multitudine ostendẽtur qͣm nul¬
lius sit mom̃ti a pđ dm̃ iustũ. qͣntalibet
numerositas iustissimȩ dam natorũ : atq:
ut hinc qͦq intelligant qui ex ipsa dam¬
natione redimunt᷑ hoc fuisse debitũ massȩ
illi. uniũsȩ : qđ tam magnȩ parti eiꝰ redditũ

Expanded text:
supplicium redderetur. cum uero adtulit in supplicium redderetur. cum uero adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam ita enim, quid sibi pcatus, dum non suo merito, sed gloria largissimae Dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creando nasci voluit, quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multitudine incomparabili plures sint eis quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa rejectorum multitudine ostenderetur quam nullius momenti sit apud Deum justum quantalibet numerositas justissime damnatorum. Atque ut hinc quoque intelligant qui ex ipsa damnatione redimuntur hoc fuisse debitum massae illi universae quod tam magnae parti ejus redditum
Abbreviated transcription (Latin):
libyd iob scriptũ.ẽ. beuis ẽ uitae. et plenꝰ
iracun diȩ Cius enim yeiuas. ẽ: qua plenꝰ
ẽ. Unde irȩ uasa dicunt᷑. Ostendit & poten¬
tiam suam qua bene utit᷑ etiam malis
multa illis naturalia et tẽporalia bona lar¬
giens. eorũq malitiam ad exercendos et cõ
paratione ad monendos bonos accõmodans.:
suis meritis quae in eadem massa paria
fuer̃ : sed illius miseratione discrea st̃ :
qđ maxime appare in paruulis. De qͥb
in illa tenera ȩtate finientes. in ęt̾nam
transeunt et beatã: dici ñ potest qđ lib̃o
discernunt᷑ arbitrio ab aliis infantibus.
qui sine hac gr̃ã in ipsius massȩ damnati¬
one moriuntur. Si aut̃ hi soli creayent᷑
exadam qͥ eẽnt ꝑ grãm recreandi et p̃t̃
illos qui in dĩ filios adoptant᷑ nulli alu
homines nascerent᷑ : lateret beneficium
qđ donaret᷑ in dignis: qr nullis ex eadem
damnabili stirpe uenientib debitũ

Expanded text:
libro Job scritum est , brevis est vitae et plenus libro Job scritum est , brevis est vitae et plenus iracundiae: ejus enim rei vas est qua plenus est, unde vasa irae dicuntur. Ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque mparatione admonendos bonos accommodans, s non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. quod maxime apparet in paruulis, de quibuin illa tenera aetate finientes in aeternam transeunt et beatam, dici non potest, quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae dam- =Batione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam. qui essent per gratiam recreandi. et praeter illos, qui in dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur. lateret beneficium. quod donaretur indignis, quia nullis ex eadem damnabili stirpe uenientibus debitum