comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omino uere scõ et omni michi af¬
fectione uenerabili papȩ aus ustino:
hieromimus in xp̃o salutem.Eyirum ho¬
norabilem frem̃ meum filium dignationis
tue. orosium p̃sbiterum: et sui merito. et te
uibente suscepi. S incidit tempus difficillimũ
quando michi tacere melius fint quam loqͥ.
ita ut nr̃a studia cesẜarent. et uixta apꝑiũ.
canina exerceretur facundia. Itaq duob li¬
bellis tiuis quos meo nomini dedicasti. erudi¬
stis sinuis et omni eloquentie splendore fulgen¬
tib ad tempus respondere non potui. Non
quo quicquam in iłł rep̃ hendendum putem:
s quia uixta beatum aplm̃ unusquisq ĩ
suo sensu abundet alius quidem sic: alius
Quicquid dicipotuit. et sublimi ingeto de
est. S queso reuerentiam tuam parumper
patiaris metuum laudare ingeraum. Non
enim inter nos eruditionis causa disserimus
Ceterum emuli et maxime heretici. si diuersas
inter nos sententias uiderint. de ammi calũp¬
uabuntur rancore descendere. Michi autem

Expanded text:
OMINO VERE SANCTO ET OMNI MIHI AFFECTIONE VENERA- BILI PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Virum honorabilem fratrem meum filium dignationis tuae Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nostra studia cessarent et iuxta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis. quos meo nomini dedicasti, eruditissimis et omni eloquentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui, non quo quicquam in illis reprehendendum putem, sed quia iuxta beatum apostolum unusquisque in suo sensu abundet alius quidem sic alius quicquid dici potuit et tam sublimi ingenio deest. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem
Abbreviated transcription (Latin):
datur sai benedictum in os eius. ut sapientia
conditus. fetore careat iniquitatis. et ultra non
putrescat a u̾mib uicioꝵ. Deinde exsufflatur
malignus foris. ut sp̃c spũ pellat᷑. Postea tan¬
guntur ei aures et nares cum saluia. ut tacti
suꝑnȩ sapientiȩ et aures eiꝰ aꝑiant᷑ ad audiendũ
u̾bum dĩ: et nares similit̾ ad discernendum
uitȩ et mortis. Hoc ẽ sacram̃tũ aꝑtionis. qͥa¬

Expanded text:
datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia datur sal benedictum in os ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentum apertionis q
Abbreviated transcription (Latin):
mimundũ nom̃ dñi iħu diuina uirtute obie¬
eta adiurantes eunt ut egrediatur ab illis. Rec¬
te gͦ pꝰ catecizationẽ exorcismꝰ sequit᷑. ut ab eo qͥ
iam fidẽ instrutus ẽ adu̾saria uirtus pellatur.
Tria quipe sunt usq ad susceptionẽ nouitatis
ꝑficienda. quib baptizandꝰ quasi concipitur &
nutritur. et usq ad integritatẽ nouȩ uitȩ ꝓmo¬
uetur. Hec autẽ sunt catecisini. exorcismi. ora¬
tiones. Primum itaq cateciratur baptirandꝰ.
ut ad fidẽ ꝓp̾o moueat᷑ uoluntatis arbitrio.¬
Deĩ exorenat᷑ ut ab eo diaboli potestas iniqͣ
pellatur. Aaditur etiam oratio ui gr̃a p̃uenias.
et subsequat᷑. que uires prebeat libero arbtrio.
torma ꝗͥ exoreiseni in hunc modum ꝑfiet. Sis¬
natur pͥmo baptizandus crucis signaculo in
fronte. in oculis. in aurib in narib in ore. ut
totius corꝑis sensus hoc signaculo muniantur.
cuius urtute omnia sacram̃ta nt̃a complent᷑.
et omnia diaboli figmenta frustrant᷑. Postea

Expanded text:
men Domini Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ur, proprio moveatur voluntatis arbitrio. Exorcizatur, ut ab eo diaboli potestas iniqua depellatur. Additur pro eo oratio, ut gratia praeveniat et sequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
mo susceꝑunt. ut eos qui cum ad legitimã
etatẽ ꝑueuerint : admoneant fidem rectam.
et conu̾sationẽ bonã custodire. Ante omnia
simbo lum et orationẽ dñicam et ipsi teneant:
et eis insinuent ꝓ quoꝵ fide sponsionẽ fecer̃t.

Expanded text:
mo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam mo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro quorum fide sponsionem fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
atrini uocantur qui paruulos ad bap¬
tismum offerunt. et ꝓ ipsis spondendo
quasi fideiussores ad dm̃ fiunt. hi ꝓpt̃ẽa
patrini uocantur quia regenerandos ad uitã
nouam offerunt. et quodã mͦ auctores fiunt ip¬
sis regenerationis nouȩ. De quib placuit patͥb
ut ꝑ singłos baptirandos patrini singłi adiit¬
terent᷑. id ẽ unus tantum. siue uir. siue mulier.
ꝓpt̃ea fortassis ne spũalis cognatio. cui reu̾en¬
tiam exhib̾e oportebat. passim diffusa in matͥ¬
moniis copula obeẽ potuisset. S quȩdam eccłie
hanc consuetudinẽ non seruant. plures ad fus¬
ceptionẽ paruuloꝵ admittentes. hoc similit̃
sacram̃tũ ẽ. ut alium in baptismo uł inc̾sma¬
te. hoc ẽ confirmatione in filiolum ñ suscipiat.
qͥ ipse baptizat᷑ non ẽ uł confirmat᷑. S nec mo¬
nachi compatres aut cõmatres facere possunt.
quibꝰ eiꝰmodi cõmercia familiaritatis ꝓbent᷑.
Patrini fideiussores sunt ꝓ his quos in baptis¬

Expanded text:
atrini vocantur qui parvulos ad baptismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit rector : tunc erit arguendus a subditis. ꝓmo
ribꝰ uero rȩꝓbis: tolerandus magis qͣm distriugen¬
racundi doctores ꝑ rabiem suroris disciplinȩ. mo¬
dum ad immanttatẽ crudelitatis conuertunt.
et unde emendare subditos poteraut. inde potiuulnant
Ioeo sine mensura uleiseitur culpas preposit iracuũ¬
aus: quia cor eius disꝑsum in terum curis non col¬
ligitur in amorẽ imiꝰ deitatis. Mens enim soluta
indiu̾sis catena caritatis non adstringitur: s male
laxata. male ad omnem occasionem mouetur
Uui. De suꝑbis doctoribus.

Expanded text:
verit rector, tunc erit arguendus a subditis; pro verit rector, tunc erit arguendus a subditis; pro moribus vero reprobis tolerandus magis distringenIracundi doctores per rabiem furoris disciplinae modum ad immanitatem crudelitatis convertunt; et unde emendare subditos poterant, inde potius vulnerant. 2. Ideo sine mensura ulciscitur culpas paepositus iracundus, quia cor ejus dispersum in rerum curis non colligitur in amorem unius Deitatis. Meus enim soluta in diversis catena charitatis non astringitur, sed male laxata, male ad omnem occasionem movetur. CAPUT XLI. De superbis doctoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
regimen suscepisse pontificis. Iam ꝓ meritis ple¬
bium disponit᷑ a dõ uita rectorum: exemplo daiuid
peocantiᷤᷤ ad comparationẽ principum qui ex merito
plebis preuaricant᷑. Sententia preuaricant᷑ cham fi¬
lii noe: qui suoꝵ prepositorum culpas in publico
ꝓdunt. Sicut cham qui patris pudenda non oꝑuit.
s deridendo monstrauit. Habituri sem meritũ et ia¬
feth: qui reuerent̃ operiunt quȩ patres suos cõmisis¬
se cognoscunt. Si tam̃ patrũ facta non diligant. s
tantum oꝑͥant neᷤ imitentur. Nlam sunt qui p̃posi¬
tos suos ꝑuerse iudicant dum terrenis studiis eos plus
uideriit ẽẽ intentos: si uł parum iam ipsi de spiri¬
talibꝰ cogitauerunt. Rectores qͦ adõ iudicandi sunt.
a suis autem subditis nequaqͣm iudicandi sunt. Exem¬
plo dñi qui ꝑ se uendentes columbas et nummu¬
larioꝵ mensas ꝓpͥo euertit flagello et ꝓiecit e tem¬

Expanded text:
regimen suscepisse pontificis. Nam pro meritis pleregimen suscepisse pontificis. Nam pro meritis plebium disponitur a Deo vita rectorum, exemplo David peccantis ad comparationem principum, qui ex merito plebis praevaricantur. 4. Sententia damnantur Cham filii Noe, qui suorum praepositorum culpas in publico produnt; sicut Cham, qui patris pudenda non operuit, sed deridenda monstravit . Habituri Sem meritum, et Japheth, qui reverenter operiunt quae patres suos excessisse cognoscunt, si tamen patrum facta non diligant, sed tantum operiant, nec imitentur. Nam sunt qui praepositos suos perverse judicant, dum terrenis studiis eos plus viderint esse intentos, si vel parum jam ipsi de spiritualibus cogitaverunt. 5. Rectores ergo a Deo judicandi sunt, a suis autem subditis nequaquam judicandi sunt: exemplo Domini, qui per se vendentes columbas et nummulariorum mensas proprio evertit flagello, et projecit a tem
Abbreviated transcription (Latin):
rouidentia plerumq diuini consilui ordi¬
nat prepositos mundana et exteriora se¬
ctantes. ut dum temporalib rebꝰ se totos
impendunt. sp̃itales tutiorem uitam contempla¬
tionus exerceant. Quam dure sunt quiete uiuere
uolentium sarcinȩ curarum episcopalium s ꝓuide
et sepe deus curis deditos scl̃arib ad susceptionem
tegiminis: ut dum hi exteriora sine tedio ꝓcurant.
sp̃itales reb interiorib sine impedunento rerum
terrenarum deseruiant. Dei gͦ ordinem accusant. aqͦ
instituiit᷑: qui ep̃os condempuant. dum muꝰ spirita¬
lia s magis terrena sectantur. Ex diuini enim tab¬
naculi dispositione ob iniurias mundi ferendas et
turbi nes quosdã institui ep̃os scłaribꝰ curis insisten¬
tes: ut hi qui iiteriꝰ suꝑna desid̾ant. nullo terreno
obsistente negocio liberiꝰ hoc quod amat᷑ intendãt.
Non ẽ itaq iudicandus aplebe rector inordinatus.
dum magis nouerint popłi sui fuisse meriti ꝑu̾si

Expanded text:
rovidentia plerumque divini consilii ordinantur praepositi, 327 mundana et exteriora sectantes, ut dum temporalibus rebus se totos impendunt, spirituales tutiorem vitam contemplationis exerceant, quia durae sunt quiete vivere volentium sarcinet saepe Deus curis deditos saecularibus ad susceptionem regiminis, ut dum hi exteriora sine taedio procurant, spirituales rebus interioribus sine impedimento rerum terrenarum deserviant. 2. Dei ergo ordinem accusant, a quo instituuntur, qui episcopos condemnant, dum minus spiritualia, sed magis terrena sectantur. Ex divini enim tabernaculi dispositione ob injurias mundi ferendas, et turbines quosdam, institui episcopos saecularibus curis insistentes, ut hi qui interius superna desiderant, nullo terreno obsistente negotio, liberius hoc quod amant intendant . 3. Non est itaque judicandus a plebe rector inordinatus, dum magis noverint populi, sui fuisse meriti perversi
Abbreviated transcription (Latin):
tib prestat: quod beato iob satan presticit. Nlam
dum emulatur ꝓsꝑitatib cõmouet aduersa. s¬
unde eum credidit diabolus posse ꝓsternere: inde
enus aucta sunt merita. atq inde claruerunt ꝓba¬
biliora pacientiȩ documenta. Ita requirunt iniudi
aditum malȩ famȩ. ꝑ quam bonoꝵ uitam macu¬
lent: sic̃ querebant ostium sodomitȩ quo domum
loth uocituri introirent. Illi uͦ cecitate erroris pa
talit̃ inuidi uidendo uelut parietem uirtutes dissi¬
mulant: uicia uero ꝑquirunt ꝑ que eorum conscien¬
tiam urant.
xxui. De simulatione.

Expanded text:
tibus praestat: quod beato Job Satan praestitit . Nam tibus praestat: quod beato Job Satan praestitit . Nam dum cumulatus prosperitatibus commovit adversa, unum eum credidit diaejus aucta sunt merita, atque inde claruerunt probabiliora patientiae documenta. 8. Ita requirunt invidi aditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae, quo domum Lot nocituri introirent. Illi vero caecitate erroris peraliter invidendo invidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quae eorum conscientiam urant. CAPUT XXVI. De simulatione.
Abbreviated transcription (Latin):
iuor alieni boni suum punit auctorem. Ilã
unde bonus ꝓficit: inde inuidus contabescit. ho
mmes praue uiuentes sic̃ de bonorũ lapsibꝰ gratu¬
lantur: ita de eoꝵ recta facta bonaq ꝑseuerantia
confundunt᷑. Inuidus inembrum ẽ diaboli. cuius
inuidia mors introiuit morbem terrarum: sicut
et suꝑbꝰ membrum ẽ diaboli de quo scriptum est.
Omne sublime uidet: et ipse ẽ rex suꝑ omnes filios
suꝑbiȩ. Nulla ẽ uirtꝰ quȩ non habeat contrarium
inuidiȩ malum. Sola miseria inuidia caret: qͥa
nemo inudet misero. Cui re uera non liuor obicit᷑.
s sola miscdia adhibetur. Multi et bonos imitarꝙͥ
uolunt: et de bonorum ꝓfectib in uidiȩ liuore
tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo
suo. s muidentia deteriorentur. et bonos arecto
studio quantum in ipsis est si potueruit deprauare
conentur. Quando malos boni ꝓficere uident non
scanddalizentur: s quem sint finem habituri ma¬
xime cogitent. Hoc omnis inuidus alienis uircu¬

Expanded text:
ivor alieni boni suum punit auctorem. Nam unde bonus proficit, inde invidus contabescit. 2. Homines prave viventes, sicut de bonorum lapsibus gratulantur, ita de eorum recte factis, bonique perseverantia confunduntur . 3. Invidus membrum est diaboli, cujus invidia mors inet superbus membrum est diaboli, de quo scriptum est: « Omne sublime videt, et ipse est rex super omnes filios superbiae . » Nulla est virtus, quae non habeat contrarium invidiae malum. Sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui revera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum perfectibus invidiae livore contabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidiam deteriorentur, estudio, quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. 315 6. Quando malos boni proficere vident, non scandxime cogitent. Hoc omnis invidus alienis virtu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i erigere possis. Uide gͦ quia et hoc scłm
ꝑdis et futurum non adquiris. Melius tibi
saltẽ eẽt uł ista tormenta deuitare: qͣm in
toto ꝑire et nichil sentire boni. Uidet deus
assentis. Fortassis respiciet ad uiolentiam pas¬
sionis tuȩ. et misertus excessui tuo ueniam
dabit. Precipue cum dicat apłe. quia melius
ẽ nub̾e qͣm uri. Et item. Inusquisq uxorẽ
habeat ꝓpt̃ fornicationẽ. Bene autẽ. nouit¬

Expanded text:
Deum erigere possis. Vide ergo quod et hoc saeculum Deum erigere possis. Vide ergo quod et hoc saeculum perdis et futurum non acquiris. Melius tibi saltem esset vel ista tormenta devitare quam in toto perire et nihil sentire boni. Videt Deus assentis; fortassis respiciet ad violentiam passionis tuae; et misertus, excessui tuo dabit veniam, praecipue cum dicat Apostolus: Melius est nubere quam uri . Et unusquisque uxorem suam habeat propter fornicationem. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
fastidire ceꝑint bonum in quo sunt lib̾tatẽ
querentes. uł cum temptati fuerint forte de
malo in quo nondũ sunt ad uoluntatẽ suam
explendam festinantes. Ita dissipabit᷑ omĩs
ordo et pulchritudo religionis xp̃ianȩ ad ni-¬
chilum redigetur. et turpitudo magna suoce¬
det. Scdm infirmitatẽ nr̃i corꝑis loquor. Quis
deinceps in habitu uł ꝓfessione religionis con¬
stitutus stabit si urgeri ceꝑit stimulis carnis
suȩ sicut natura mortalis et corruptioni ob¬
noxia pati consueuit. et dixerit ei cognatio
sua non poteris resistere tam uiolenti passio
quȩ non hodie aut cras aut triduo siue qua¬
tuor. aut .uiii. dieb aut etiam unius men-¬
sis aut uniꝰ anni spacio bellum tibi indixe¬
runt: s quandiu uiuis suꝑ terrã. qͣmdiu
carnẽ mortalem portas. qͣndiu sentire po¬
teris non te deserent. non tibi dabunt pacẽ
ment. cogitationẽ tuam au̾tent. ut nunqͣm
mentẽ liberam aut uoluntatẽ puram ad

Expanded text:
fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad voluptatem suam explendam festinantes. Ita dissipabitur omnis ordo, et pulchritudo religionis Christianae ad nihilum redigetur, et turpitudo magna succedet. Secundum infirmitatem nostri temporis loquor. Quis deinceps in habitu vel professione religionis constitutus stabit, si urgeri coeperit stimulis carnis suae, sicut natura mortalis et corruptioni obnoxia pati consueverit, et dixerit ei cogitatio sua: non poteris resistere tam violentae passiontibus, quae non hodie aut cras aut triduo sive quatuor aut octo diebus; aut etiam unius mensis, aut unius anni spatio bellum tibi indixerunt, sed quandiu vivis super per terram, quandiu carnem mortalem portas, quandiu sentire poteris, non te deserent, non tibi parcent, non ment, cogitationem tuam avertent, ut nunquam mentem liberam aut voluntatem puram ad
Abbreviated transcription (Latin):
alio sexu senciendum ẽ. si lapsi a ꝓposito et
ꝓfessione continentiȩ uiri uxores uiri uxores
duxeruit. coniugia ẽẽ uera et rata ẽẽ deb̾e.
intantum ut solui omnino non possint:
quanuis a culpa defendi non possint. Cece
gͦ dicamꝰ quia ita ẽ et ita sentire et tenere
oportet: non habenius rationẽ aliquã qua
infringere possimus aut infirmare tam eui¬
dentẽ rationẽ et auccoritatẽ. Tenem᷑ neces¬
sitate : ut ita teneamꝰ et sentiamus. Uidete
quid sequitur. Si hoc ꝓmulgatũ fuerit &
audierint homines quia ita tenet eccłia.
quod lapsi a ꝓposito et ꝓfessione continen¬
tiȩ si coniugia imerint seꝑari ñ possunt.
neq eos potest eccłia ut ad ꝓpositum con¬
tinentiȩ obseruandum reuertantur. nichil dein¬
ceps stabile aut ratum ẽẽ poterit. Non ordo uł
habitus. non deniq uotum aut ꝓfessio ulla
tenere poterunt homines. quin frena pudi¬
ciciȩ laxent et ruant in desideria sua: uł cũ

Expanded text:
alio sexu sentiendum est, si lapsi a proposito et alio sexu sentiendum est, si lapsi a proposito et professione continentiae viri uxores duxerint, conjugia esse vera et rata debere esse, in tantum ut solvi omnino non possint, quamvis a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut infirmare tam evidentem rationem et auctoritatem. Tenemur necessitate, ut ita sentiamus et teneamus. Videte quid sequitur. Si hoc promulgatum fuerit et audierint homines quia ita tenet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos potest Ecclesia ut ad propositum continentiae servandum revertantur, nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non denique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑ hanc minus consideratã opinionem
qua putant lapsarũ a scõ ꝓposito feminarũ.
si nupseruit. non eẽ coniugia ñ paruũ malũ.
ut a maritis separentur uxores. quasi adultȩ
sint non uxores. Et cum uolunt eas seꝑatas
reddere continentiȩ. faciunt maritos earum
adulteros ueros: cum suis uxorib uiuis alt̃as
duxerint. Quaꝓpt̃ non possum quidem di¬
cere a ꝓposito meliores lapsas si nupserint
feminas. adult̃ia ẽẽ non coniugia: s plane
non dubitauerim dicere. Lapsus et ruinas
a castitate sanctiore quȩ uouetur deo. adul-¬
teriis eẽ peiores. Et sic quidem beatus aug.
dicit. Et uidet᷑ manifesta auctoritas et ratio
euidens. de qua dubitari non possit. S ecce
dicamꝰ ita et ita sentiamꝰ ut lapsȩ a ꝓposito
et ꝓfessione continentiȩ si nupseruit. conu¬
gia ẽẽ uera nec solui posse omĩno eiusmodi.
Quid gͦ : Nonne similit̃ et eadem ratione de

Expanded text:
autem per hanc minus consideratam opinionem, autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse conjugia, non parvum malum ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores. Et cum nolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros veros, cum suis uxoribus vivis alteras duxerunt. Quapropter non possum quidem dicere a proposito meliore lapsas si nupserint feminas, adulteria esse, non conjugia. Sed plane non dubitaverim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore quae vovetur Deo adulteriis esse pejores. Et sic quidem beatus Augustinus dicit: Et videtur manifesta auctoritas et ratio evidens de qua dubitari non possit. Sed ecce dicamus ita, et ita sentiamus, ut lapsae a proposito et professione continentiae gia esse vera, nec solvi posse omnino ejusmodi. Quid ergo? Nonne similiter et eadem ratione de
Abbreviated transcription (Latin):
fidem irritam fecerunt. Et post pauca. Promi
de qui dicunt talium nuꝑtias non ẽẽ nup¬
tias. s potius adulteria. ñ mͥ uidentur satis
acute ac diligent considare qͥa dicant. fauit
eos quippe similitudo ueritatis. Quia enim
coniugium xp̃i dicuntur eligere quȩ xp̃iana
sc̃itate non nubunt: hinc arguũitaut᷑ quidã
dicentes. Si uiro suo uiuo que alteri nubit
adultera ẽ sic̃ ipse dũs in euangelio diffini¬
uit: uiuo gͦ xp̃o cui mors ultra non dñabit᷑.
quȩ coniugium eiꝰ elegerat: si nomini nubit
adultera ẽ. Qui hȩc dicunt acute quidẽ mo¬
uentur : s parum attendunt hanc argumen¬
tationẽ quanta sequatur absurditas. Cum enĩ
laudabilit̃ etiam inuente uiro ex erus consensu
continentiã femina xp̃o uoueat. iam scđm isto¬
rum rationẽ nulla hoc facere debet : ne ipsũ
xp̃m quod sentire nefas ẽ aduiteriũ faciat.
cui uiuente uiro nubit. Et post pauca. Fit

Expanded text:
fidem irritam fecerunt. Et post pauca: Proifidem irritam fecerunt. Et post pauca: Proide qui dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed potius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facerChristo, quod sentire nefas est, adulterum faciat, cui vivente viro nubit. Et post pauca: Fit
Abbreviated transcription (Latin):
totum. Hec sunt gͦ que adducunt in approba¬
tione assertionis suȩ. Beatus augustinꝰ in libro
de ꝓfessione sanctȩ uiduitatiᷤ sic ait. In coniu¬
gali uinculo si pudicicia conseruetur. damp¬
natio non timetur. S in uiduali et uirginali¬
continentia excellentia muneris amplioris
expetitur. Qua expetita et electa et uoti de¬
bito oblata iam ñ solum capessere nuptias:
s etiam si ñ nubatur nubere uelle dampna¬
bile ẽ. Nam ut hoc demonstraret apłe: non
ait cum indeliciis egerint in xp̃o nubunt.
s nubere uolunt: habentes inquit damp¬
nationẽ. qm̃ pͥmam fidem irritam fecerunt.
et si ñ nubendo: tam̃ uolendo. Non quia iꝑ¬
se nuptiȩ uł talium dampnandȩ iudicant᷑.
s dampnatur ꝓpositi fraus. dampnat᷑ fracta
uoti fides. dampnatur non susceptio a bono¬
inferiore. s ruma ex bono suꝑiore. Postremo
dampnant᷑ tales. non quia conuigalẽ fidem
posterius inierunt: s quia continentie pͥmã

Expanded text:
totum. Haec ergo sunt quae adducunt in approbatotum. Haec ergo sunt quae adducunt in approbationem assertionis suae. Beatus Augustinus in libro De professione sanctae viduitatis sic ait: In conjugali vinculo si pudicitia conservatur, damnatio non timetur. Scontinentia excellentia muneris amplioris expetitur: qua expetita et electa et uoti debito oblata iam sed etiamsi non nubatur, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus, non ait, Cum in deliciis egerint in Christo, nubunt; sed, nubere volunt: habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem irritam fecerunt; etsi non nubendo, tantum volendo: non quia ipsae nuptiae vel talium damnandae judicantur; sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta voti fides, daminferiore, sed ruina bono ex superiore. Postremo damnantur tales, non quia conjugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam
Abbreviated transcription (Latin):
lii non minus precipiti estimatione. in
contrariam assertionem feruntur in
tantum ut dicant quãlibet illegiumȩ
ꝑsone fuerunt cuiꝰcumq ꝓfessionis siue ordi¬
nis pari consensu adinuicẽ facto coniuges eẽ.
Non sacerdotes continentiam ꝓfessos. non
sũmos sacerdotes. non monachos. aut sacras
uirgines ab hac lege excipiendos putant.
Et habent isti similit̃ uerba quȩdam scrip¬
turarum quib munire credunt et confir¬
mare estimationẽ suam. Et sunt uere quȩ¬
dam dicta eiusmodi in quib conuenient̃
hoc intelligi posset. S non sic iudicare de
bent quib doctrina u̾bi dĩ cõmissa ẽ: ut
ꝓpt̃ unum aliquid confirmandum a sen¬
su uniu̾sorum recedant. Neq enĩ partem to¬
tum s totum pars sequi debet. Et si forte inue¬
niatur pars a toto discordans: ut coaptanda
est si fieri potest. aut si fieri non potest abici¬
enda. Melius enim a parte receditur qͣm a
toto: optimum autẽ et si pars retinetur et

Expanded text:
lii non minus praecipiti existimatione in contrariam assertionem feruntur, in tantum ut dicant quantumlibet illegitimae personae fuerunt cujuscunque professionis sive ordinis pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotes continentiam professos, non summos sacerdotes, non monachos aut sacras virgines ab hac lege excipiendos putant. Sed habent isti similiter verba quaedam Scripturarum quibus munire credunt et confirmare existimationem suam. Et sunt vere quaedam dicta ejusmodi in quibus convenienter hoc intelligi possit, si convenientebent quibus doctrina Verbi Dei commissa est, ut, propter unum aliquid confirmandum, a sensu universorum recedant. Neque partem totum sed totum pars sequi debet. Sed si forte inveniatur pars a toto discordans, aut coaptanda est si fieri potest, aut si fieri non potest abjicienda. Melius enim a parte receditur, quam a toto. Optimum autem est si et pars retinetur et
Abbreviated transcription (Latin):
presumpserint ea contra ꝓpositi ac ꝓfes¬
sionis suȩ puritatẽ inire. quasi illegitima
et a sc̃itate coniugii aliena. debita districti¬
one dissoluit. Sic eccłia tenet. sic nos tene¬
re debemus qui eccłiȩ instituta sequimur.
et salubre ẽẽ credimꝰ quicquid sp̃u dĩ ditan¬
te ab ilia fuerit institutum. et dignum re-¬
uerentia iudicatum. Etiam si aliis temꝑib
aliquando non ita fuisse. et nunc alit̃ ẽẽ
qͣm fuit demonstraretur: non tam̃ cogita¬
re debeinus quasi leuitate aliqua factum
sit. ut nunc alit̃ teneatur et alit̃ institutũ
sit quam fuit: s quia tunc oportebat et ita sa¬
necessarium saluti humanȩ. De coniugio in
De conugio in

Expanded text:
praesumpserint ea contra propositi ac profespraesumpserint ea contra propositi ac professionis suae puritatem inire, quasi illegitima et a sanctitate conjugii aliena debita districtione dissolvit. Sic Ecclesia tenet. Sic nos tenere debemus, et qui Ecclesiae instituta sequimur, et salubre esse credimus quidquid Spiritu Dei dictante ab illa fuerit institutum et dignum reverentia judicatum; et etiam si aliis temporibus aliquando non ita fuisse et nunc aliter esse quam fuit, demonstretur: non tamen cogitare debemus quasi levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, et aliter institutum sit quam fuit, sed quod tunc oportebat et ita sanecessarium saluti humanae. CAP. XIII. De conjugio in
Abbreviated transcription (Latin):
ritali debeatur. Sunt qui hec ad t̾rorem di¬
cta eẽ putant. alii ad publicam penitentiã
referunt. quȩ ꝓpt̃ rigorẽ ad incutiendum
timorem aliquando neganda uidetur. ut
dum peccator scđ̾m dispensationẽ foris re-¬
pellitur. et in stantib tanor cadendi. et in
iacentib humilitas resurgendi augeatur.
Ego nichil abicio ex his quȩ ueritati contͣ¬
ria non funt. Dicatur quodlibet dum non
credatur nͥ qͦdlibet. Suma hec ẽ quia si qͥs
pꝰ uotum continentiȩ factum ad carnales
nuptias transierit. si quidem occultum fuit
quin nubat : et si forte postea facti penite¬
at. eccłia neq de occultis penitentẽ a con¬
silio salutis repellere. neq ꝓpt̃ occulta
ea quȩ manifesta sunt dissoluere potest.
Si autẽ hi qui ꝓpositum suum publica ꝓ¬
fessione et uoto firmauerunt. deide uo¬
luerint ad carnalis federis uira trausire.
nullatenus eos eccłia ꝑmittit. et si forte

Expanded text:
rituali debetur. Sunt qui haec ad terrorem dirituali debetur. Sunt qui haec ad terrorem dicta esse putant, alii ad publicam poenitentiam referunt, quae propter rigorem ad incutiendum timorem aliquando neganda videtur, ut, dum peccator secundum dispensationem foris repellitur, et instantibus timor cadendi et in jacentibus humilitas resurgendi augeatur. Ego nihil abjicio ex iis quae veritati contraria non sunt. Dicatur quodlibet dum non credatur nisi quod licet. Summa haec est. Quod si quis post votum continentiae factum ad carnales nuptias transierit; si quidem occultum fuerit quin nubat. Et si postea facti poeniteat, Ecclesia neque de occultis poenitentem a consilio salutis repellere, neque propter occulta, ea quae manifesta sunt dissolvere potest. Si autem ii qui propositum suum publica professione et voto firmaverunt, deinde voluerint ad carnalis foederis jura transire, nullatenus eos Ecclesia permittit; et si forte
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾satione discesserit. In eo enimi statu pęni¬
tentiam agere non possunt: in quo quandi
u ꝑmanserint saluari non posfunt. Quidã
eum cui se iunxerant xp̃m interpretari uo¬
lunt: cui prius ꝓposito continentiȩ se uo¬
uerunt. Et quasi sub conditione dictum sit
quia secundus ad quẽ transeunt legitimus
non iudicatur : nisi pͥus ille cui se iunxerant
moriatur. Si enim in hominib hec ratio
seruatur. ut quandiu prior uiuit scdđ̾s legi¬
timus eẽ non possit: constat ꝓfecto quia uͥ
prior omĩno mori non potest: sods nulla rõ¬
ne legitinius eẽ potest. Et adhunc modum
qualicũq ratione ꝓbatur. quia nȩȩ quȩ
cum ꝓfessione continentiȩ sponsȩ xp̃i conse¬
cratȩ sunt amplius ad carnales nuptias tran¬
sire non possunt. Et ẽ in ista utiq ꝓbatione
non quidẽ ꝑ omnia ratio cogens. s ad aliqͥd
similitudo conueniens qua docetur sponsȩ
multo maior deuotio et amor sincerior spi¬

Expanded text:
conversatione discesserit. In eo enim statu poeniconversatione discesserit. In eo enim statu poenitentiam agere non possunt, in quo quandiu permanserint salvari non possunt. Quidam eum cui se junxerant, Christum interpretari volunt, cui prius proposito continentiae se voverunt, et quasi sub conditione dictum sit quia secundus ad quem transeunt legitimus non judicatur, nisi prius ille cui ante se junxerant moriatur. Si enim in hominibus haec ratio servatur, ut quandiu prior vivit, secundus legitimus esse non possit, constat profecto, quod ubi prior omnino mori non potest, secundus nulla ratione legitimus esse potest. Et ad hunc modum hac qualicunque ratione probatur quod hae quae cum professione continentiae sponsae Christi consecratae sunt, amplius ad carnales nuptias transire non possunt. Et est in ista utique probatione non quidem per omnia ratio cogens, sed ad aliquid similitudo conveniens qua docentur sponsaemulto major devotio et amor sincerior spi
Abbreviated transcription (Latin):
nota. Innocencius papa cuius auctoritas in ec¬
cłia xp̃i celebris est sic dicit. Quȩ xp̃o inquit
spiritalit nubunt. et ã sacerdote uelantur. si
publice nupserint uł clancło corruptȩ fuerint.
non eas admittendas ad agendam penitentiã
nisi is cui se tunxerant ab hac uita discesserit.
Si enim hȩc ratio in omnib seruatur. ut quȩ
dimisso uiro suo ad alium transiuerit adult̃a
habeatur nec ei agendȩ penitentiȩ locus conce¬
datur nisi alter defunctus fuerit. quantoma
gis ea quȩ se unmortali sponso iunxerat: Non
ẽ gͦ dubium quod de illis hoc agitur : quȩ in
ꝓposito conscientiȩ sub manifesta etiam ꝓfessio¬
ne ad castimoniã conseruandã consecratȩ sunt.
De his gͦ dicunt quia si pꝰ tale ꝓpositum ad nup¬
tias caruales transierint. ad penitentiam non
sunt ad intitendȩ : nͥ is cui se uinxerant id ẽ
fornicator siue adulter ab hac uita id ẽ a tali

Expanded text:
nota. Innocentius enim papa, cujus auctoritas in Ecnota. Innocentius enim papa, cujus auctoritas in Ecclesia Christi celebris est, sic dicit: Quae Christo, inquit, spiritualiter nubunt, et a sacerdote velantur, si publice nupserint, vel clanculo corruptae fuerint, non eas admittendas ad agendam poenitentiam, nisi is cui se junxerant ab hac vita discesserit. Si enim haec ratio in hominibus, servatur, ut quae dimisso viro suo ad alium transiverit, adultera habeatur nec ei agendae poenitentiae locus concedatur, nisi alter defunctus fuerit, quanto magis etiam ea quae se immortali sponso junxerat! Non est ergo dubium quin de illis hic agatur, quae in proposito continentiae sub manifesta etiam professione ad castimoniam conservandam consecratae sunt. De his ergo dicunt quod si post tale propositum ad nuptias carnales transierint, ad poenitentiam non sint admittendae nisi is cui se junxerant, id est fornicator sive adulter, ab hac vita, id est a tali
Abbreviated transcription (Latin):
dmñ se obligauerunt. et forte adhuc quod ampli¬
us ẽ ad scĩmoniam continentiȩ consecratȩ sunt.
de quib uere dicimus quia post tale ꝓpositum
et tale uotum manifesta ꝓfessione confirmatũ
ad coniugale fedus descendere non possunt: et
si forte hoc aliquando attemptau̾int: ñ coniu¬
ges s fornicarios et sp̃ualis castimoniȩ uiolato¬
res ad pͥstinam ꝓpositi sui integritatẽ reparan¬
dam et conseruandam districte reuocandos.
Si autẽ temerario ausu incepto ꝑsistere uolu¬
erint. et illicitam copulam quã contra pͥmȩ
ꝓfessionis debitum inierunt disserere contemp¬
serint: quasi inobedientes et incestu fornicati¬
onis nefandȩ contaminatos. iustȩ seueritatis
sententia ab eccłie communione precidendos:
neq ullatenus ad penitentiam recipiendos nͥ
se ab huius infamis societatis conuersatione
retraxerint. Et hoc ẽ fortassis quod sibi uolunt
uerba illa cuctis pene ꝓ sui ambiguitate iam

Expanded text:
Deum se obligaverunt, et forte adhuc, quod ampliDeum se obligaverunt, et forte adhuc, quod amplius est, ad sanctimoniam continentiae consecrati sunt. De quibus vere dicimus, quod post tale propositum et tale votum manifesta professione confirmatum, ad conjugale foedus descendere non possunt, et si forte hoc aliquando attentaverint non conjuges, sed fornicarios et spiritualis castimoniae violatores, ad pristinam propositi sui integritatem reparandam et conservandam districte revocandos. Si autem temerario ausu incoepto persistere voluerint et illicitam copulam quam contra primae professionis debitum inierunt deserere contempserint, quasi inobedientes, et incestu fornicationis nefandae contaminatos, justae severitatis sententia ab Ecclesiae communione praecidendos, neque ullatenus ad poenitentiam recipiendos, nisi se ab hujus infamis societatis conversatione retraxerint. Et hoc est fortassis quod sibi volunt verba illa cunctis pene pro sui ambiguitate jam
Abbreviated transcription (Latin):
uł occulte uera unicuiq sedm suam mensurã
sentire licebit. Michi autẽ hoc magis ꝓbabile
ẽ si in nuere contigerit quod et ueritatẽ ser¬
uat et auctoritatẽ non imꝓbat. Precipue tan¬
ti uiri de quo bene sentire debeinus. etiam
tunc quatido id quod sensit ipse: nos sentire
non possumus. Dicamꝰ ꝗͥ quantum scđ̾m ueri¬
tatẽ dicere possumus. quia aut scđm tempꝰ
hoc dictum ẽ quando ita fieri oportebat. aut
sed̾m eos tantum hoc dictum ẽ qui post occul¬
tum uotum continentiȩ ad exꝑientiam car-¬
nis redeunt et coniuges fuint. quos idc̃eo ȩe¬
cłia seꝑare non potest. quia cum hinc manife¬
stum coustet factum quod illicoccultum fuit
ꝓbari non potest. In quib tam̃ temeratȩ fidĩ
ratus scđm aliquid peior adult̃io dicitur: qͥa
ꝑ illud in hominẽ. ꝑ hunc uero in xp̃m pecca¬
tur. Aliud autem ẽ de illis qui pꝰ uotum etiam
ꝓfessione publica sub testimonio eccłiȩ erga

Expanded text:
vel occulte vera, unicuique secundum suam mensuram vel occulte vera, unicuique secundum suam mensuram sentire licebit. Mihi autem hoc magis probabile est si invenire contigerit quod et veritatem servat, et auctoritatem non improbat, praecipue tanti viri de quo bene sentire debemus, etiam tunc quando id quod sensit ipse, nos sentire non possumus. Dicamus igitur quantum secundum veritatem dicere possumus, quod aut secundum tempus hoc dictum est, quando ita fieri oportebat, aut secundum eos tantum hoc dictum est, qui post occultum votum continentiae ad experientiam carnis redeunt et conjuges fiunt, quos idcirco Ecclesia separare non potest, quia, cum hic manifestum constet factum, quod illic occultum fuit probari non potest. In quibus tamen temeratae fidei reatus, secundum aliquid pejor adulterio dicitur, quia per illud in hominem, per hunc vero in Christum peccatur. Aliud est autem de illis qui post votum etiam professione publica sub testimonio Ecclesiae erga
Abbreviated transcription (Latin):
olatam dampnationẽ hab̾e. s tam̃ omĩno con¬
tuges eẽ nec seꝑari deb̾e existimet: certum ẽ
sicut suꝑuis diximus quia ea quȩ eccłie ꝓbari ñ
Hȩc gͥ quȩ uera ẽẽ constat. si in sententia suꝑiꝰ
memorata conuenient̃ dicta accipimꝰ: nichil
amplius restat questionis. cur non uerasciter
dicta et utilit̃ teuenda approbemꝰ: Certum
est enim quod hi qui pꝰ occultum uotum casti¬
tatis et ꝓpositum continentiȩ ñdum manifesta
ꝓfessione firmatum ad exꝑientiam carnis rede¬
unt. nullo mͦ ab eccłia ꝓhibere possunt: neq
enismodi copulam ab eccłia ipsa si quando con-¬
tigerit abiudicat: s ratam ẽẽ. neq occulta ma¬
nifestis preiudicare debere confirmat. Quod
si quis ad hȩc dicere uoluerit quod illȩ quȩ in
illo uiuente homines hab̾e maritos: recte
supradicta ratione eius assertio reprobatur.
Ad hunc modum de his quȩ manifeste falsa fc̃

Expanded text:
olatam damnationem habere, se tamen omnino conolatam damnationem habere, se tamen omnino conjuges esse, nec separari debere existimet, certum est, sicut superius, diximus, quod ea quae Ecclesiae probari non Haec igitur quae vera esse constat, si in sententia superius memorata convenienter dicta accipimus, nihil amplius restat quaestionis cur non veraciter dicta et utiliter tenenda approbemus. Certum est enim quod ii qui post occultum votum castitatis, et propositum continentiae nondum manifesta professione confirmatum, ad experientiam carnis redeunt, nullo modo ab Ecclesia prohiberi possunt neque ejusmodi copulam Ecclesia ipsa, si quando contigerit, abjudicat, sed ratam esse, neque occulta manifestis praejudicare debere confirmat. Quod si quis ad haec dicere voluerit quod illae quae spis illo vivente homines habere maritos, recte supradicta ratione ejus assertio reprobatur. Ad hunc modum de iis quae manifeste falsa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ. scđ̾m quã licita uł ilicita rata et soluen¬
da omnia iudicantur. si quis hoc dicat. fortas¬
sis aliquid dixisse uidebitut. Nos nichil repre-¬
hendinus ex omnib quȩ ueritatẽ quietam
eẽ ꝑmittunt. Hi autẽ aliquis hec dicta ẽẽ intel¬
ligat. de his qui ꝓpositum continentiȩ occulte
uouerunt. et uotum suum sine attestatione
humana soli dõ obtulerunt. eosq si postea uo¬
to fracto ad conugalem societatẽ descende uo¬
luerut. idcͥco ab eccłia ꝓhib̾i non posse quia
ꝓfessionẽ illoꝵ non accepit. neq obseruantiã
continentiȩ eis indixit: si quis qͥ tales uiduas
aut uirgines pꝰ uotum continentiȩ ad marita¬
lem copulam descetidentes. damꝑnationẽ qͥdẽ
habere id ẽ rem damꝑnabilẽ facere. non quia
nubunt s quia uotum frangunt. non ꝓpter
bonum inferiꝰ quod appetunt s ꝓpt̾ bonum
suꝑius qđ relinquiuit. ita quod ꝓpt̃ fidem ui¬

Expanded text:
Ecclesiae, secundum quam licita vel illicita, rata et solvenEcclesiae, secundum quam licita vel illicita, rata et solvenda omnia judicantur. Si quis hoc dicat, fortassis aliquid dixisse videbitur. Nos nihil reprehendimus ex omnibus quae veritatem quietam esse permittunt. Si quis autem haec dicta esse intelligat, de iis qui propositum continentiae occultae voverunt, et votum suum sine attestatione hominum soli Deo obtulerunt, eosque si postea voto fracto ad conjugalem societatem descendere voluerint, idcirco ab Ecclesia prohiberi non posse, quia professionem illorum non accepit, neque observationem continentiae, eis indixit. Si quis igitur tales viduas aut virgines, post votum continentiae ad maritalem copulam descendentes damnationem quidem habere, id est rem damnabilem facere, non quia nubunt, sed quia votum frangunt; non propter bonum inferius quod appetunt, sed propter bonum superius quod relinquunt, ita quidem propter fidem vi
Abbreviated transcription (Latin):
porib dicta ẽẽ quando homines magis pec-¬
care erubescebant. et quando sola erubescen¬
tia preuaricationis ebhibere potuit fluctu¬
antes et in temptatione constititos. ne aꝓ
posito et uoto scĩtatis laberentur. et quan¬
do magis terrebantur in eo quod sibi post
lapsum ad pͥoris excellentiȩ puritatẽ reditũ
ampliꝰ non patere sciebant: et ita nunc eccłiã
scd̾m temporis illiꝰ statum tenere debiusse.:
et tenuisse ut qui post uotum et ꝓfessionem
continentiȩ ad conuigalem copulam descen¬
derent.ita manerent nec soluerentur eiꝰmodi
contractus. et sed̾m iudicium et ꝑmissioneia
eccłiȩ tunc rata fuisse eiusmodi coniugia. pͦ¬
ea autẽ cum inciꝑent homines abuti tali
concessione et ꝑmissione. eccłiam ꝓpt̃ ꝑicła
imminentia usum mutasse et sententiam in¬
torsisse ad aliud. atq idõ minc coniugia ñ
ẽẽ eiꝰmodi ꝓpt̃ ꝓhibitionẽ et institutionem

Expanded text:
poribus dicta esse quando homines magis pecporibus dicta esse quando homines magis peccare erubescebant et quando sola erubescentia praevaricationis cohibere potuit fluctuantes et in tentatione constitutos ne a proposito et voto sanctitatis laberentur; et quando magis terrebantur in eo quod sibi post lapsum ad prioris excellentiae puritatem amplius reditum non patere sciebant; et ita tunc Ecclesiam secundum temporis illius statum tenere debuisse et tenuisse, ut qui post votum et professionem continentiae ad conjugalem copulam descenderent, ita manerent; nec solverentur hujusmodi contractus, et secundum judicium et permissionem Ecclesiae tunc rata fuisse hujusmodi conjugia. Postea autem cum inciperent homines abuti tali confessione et permissione. Ecclesiam propter pericula imminentia usum mutasse, et sententiam intorsisse ad aliud atque ideo nunc conjugia non esse ejusmodi propter prohibitionem et institutionem
Abbreviated transcription (Latin):
nem euade possim: et mortẽ istam᷑ qua ui¬
uens teneor declinare. Quis putatis uon elꝰ-¬
modi rationib se iustiget et cohortetur cũ
affligi ceꝑit et uri stimulis carius suȩ. si sci¬
at quia licet et si fieri potest. et salus ẽ illis
qui hoc faciunt. et non cogit eccłia illos qui
sic retro aspiciunt. s ita uiuere concedit. et
legitima censet ẽẽ coniugia illoꝵ: Quis ñ
malit cum in temptatione graui fuerit mul-¬
tis annis pęnitere et qͣmlibet satisfactionẽ
exsoluere. tantum ut frui possit uoto et
optione sua et desideria sua licite adimple¬
re: Quid gͦ dicemꝰ: Pane attestari audem᷑
quia et si negari forte non potest nic ita dic¬
tum ẽẽ. et hoc dictum ita intelligendum
ẽẽ nulla tam̃ ratione his maxime temporib
quib homines ad uicia ꝓni funt expedit
ita tenere et facere. Et adhunc modum for¬
tassis si quis dicere uoluerit. hec de illis tem¬

Expanded text:
nem evadere possim; et mortem istam in qua vinem evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, declinare. Quis putatis ejusmodi rationibus non se instiget et cohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis suae, si sciat quod licet et quod fieri potest; et salus est illis qui hoc faciunt, et non cogit Ecclesia illos qui sic retro aspiciunt, sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non potest hic ita dictum esse et hoc dictum ita intelligendum esse, nulla tamen ratione his maxime temporibus quibus homines ad vitia proni sunt expedit ita tenere et facere. Et ad hunc modum fortassis si quis dicere voluerit, haec de illis tem
Abbreviated transcription (Latin):
illi habeant quia illis licet: s imusquisq
habeat. quia qui continere non potest meliꝰ
ẽ ut nubat qm uratur. Melius ẽ ut licite
excipiat infirmitatẽ : qͣm uicio semꝑ urat᷑
ad passionẽ. Nam ipse dñs dicit. qui potest
capere capiat. Ipse scit quia caꝑe non possũ
u̾bum hoc ut contineus ꝑmaneam. Quan¬
do putaui posse. libent̃ ꝓposui. et eadem ad¬
huc uoluntate libent̃ ꝑseuerarem si pati
possem. S non ualeo tolerare estum buili¬
entis naturȩ. ardorem concupiscentiȩ feruen¬
tis sustinere non possum. Ideo facio quod pos¬
sum. Uado et duco uxorẽ. excipio infirmitatẽ
meam. dolens quidem quia a suꝑiori bono
descendere cogor: s tam̃ non omĩtio desꝑans
quia ad concessa descendo. Magis uolo in in¬
feriori bono saluari qͣm in sũmo ꝑiclitari. Et
si forte culpa ẽ aliqua quia descendo. quia
ꝓpositum meum ñ teneo: ego penitentiam
agam. et satiffactionẽ placabo dm̃. Nichil
durum erit aut difficile tantum hanc passio¬

Expanded text:
 habeant, quia illis non licet; sed unusquisque habeat: qui continere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continens permaneam. Quando putavi posse, libenter proposui; et in eadem adhuc voluntate libenter perseverarem, si pati possem. Sed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscentiae ferventis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in inferiori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placabo Deum. Nihil durum erit aut difficile, tantum hanc passio
Abbreviated transcription (Latin):
dustria namq peccat: qui studio ac deliberatione
mentis malum agit. Infirmitate autẽ: qui casu uł
precipitatione delinquit. Nequius autem et de indu¬
stria peccant: qui nou solum ũ bene uiuunt. s ad
huc et bene uiuentes. si possunt aueritate diuertunt.
Sunt enĩ qui ignorantes peccaut: et funt qui scien¬
tes. Sunt qui etiam et ꝑ ignorantie excusationem
scire nolunt ut minus culpabiles habeantur: qui
tam̃ se ipsos non mutͣiunt s magis decipiunt. Nes¬
cire simplietter ad ignorantiam ꝑtinet: noluisse¬
uero scire. ad contumacẽ suꝑbiam. Uoluntate qͥp¬
pe ꝓpria dm̃ uelle scire. quid altud ẽ qͣm uelle
dũm suꝑbiendo contempnere : Nemo igitur se
de ignorantia excuset: quia ds̃ ñr non solum eos
iudicat qui a cognitione sua reuertuntur. s etiã¬
et illos qui nescierunt. Testante eodem dño ꝑ ꝓphe¬
tam. Disꝑdam inquit homines a facie terrȩ. et eos

Expanded text:
dustria namque peccat qui studio ac deliberatione dustria namque peccat qui studio ac deliberatione mentis malum agit; infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industrhuc et bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. Sunt ei qui ignorantes peccant, et sunt qui scientes. Sunt etiam qui per ignorantiae excusationem scire nolunt, ut minus culpabiles habeantur. Qui tamen seipsos non muniunt sed magis decipiunt. Nescire simplivero scire, ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire, quid aliud est quam velle dominum superbiendo contemnere? Nemo igitur se de ignorantia excuset, quia Deus non solum eos judicat qui a cognitione sua se avertunt, sed etiam illos qui nescierunt, testante eodem Domino per prophetam: Disperdam, inquit, homines a facie terrae, et eos