comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum petrum tamcrudelibus uiderent atq immanibus sup¬
pliciis cruciariconstanter et libere. cur. aiuut imperator
punis inp&ro mentissententiam quae in nobis omnib:¬
uiget ut quid in illo crimenducitur. quod a nobis omnibus
confit&ur : haec nobis fides hiccultus et una animi eademq
sententia : quosille cum in medium nihi lominus uenire ius¬
siss& similibus poenae ut prioris supplicus ad fectos ad
ultimum laqueo ad pensos necariius sit : Tunc et anthimus
martrriigloriam capitis obtruncatione suscepit ⁊
Hunc autem tam quam uere bonum pastorem uiam mas¬
trrii praeeuntem uniuersa poenae gregis sui multitudo
hocimperator a nostris factum selsa suspitione p̃sumꝑsit:
ex quo in a estimabili furore suc census iube tomnes nrõs
aceruatim collectos alios quidem gladio obtruncari::
interrogarent singulos. si forte sacrificaturi uellent
dimita tam uiri quam mulieres. nein terrogariq
sepatiebantur ⁊ sedultro uel flammis inruere uelceden¬

Expanded text:
martyrem crudelibus atque immanibus suppliciis cruciari, constanter et libere aiunt: Cur, imperator, in hoc solo punis sententiam, quae in nobis omnibviget? Ut quid in illo crimen ducitur, quod a nobis omnibus confitetur? Haec nobis fides, hic cultus, et unanimis eademque sententia. Quos ille cum in medio nihilominus venire jussisset, similibus poenae, ut priores, suppliciis affectos, ad ultimam laqueo appensos necari jussit. Tunc et Anthymus one perdurans, martyrii gloriam capitis obtruncatione suscepit. Hunc autem tanquam vere bonum pastorem, viam martyrii praeeuntem, universa pene gregis sui multitudo Hoc imperator a Christianis factum falsa suspicione praesumpsit. Ex quo inaestimabili furore succensus, jubet omnes Christianos acervatim collectos alios quidem gladio obtruncari, rogarent singulos, si forte sacrificaturi vellent dimitti, tam viri quam mulieres ne interrogari se quidem patiebantur, sed ultro vel flammis irruere, vel caeden
Abbreviated transcription (Latin):
atq in molare compellitur. abnũensimperator adpendi et
flagris toto corpore laniari uidelic& ut doloris necessitate
facer& quod praecipiebatur inuitus. Atille cum maner& im¬
mobilis uisceribus iampellenudatis iubetur ac&o acsale per¬
fundi : Cumq: etiam hoc tormentigenus constanter ac for¬
titer tolerass&. graticula prunis substrata poniiub&ur
inmedio : Ibiq quod reliquum fuerat in uerberibus absumpti
corporis superponi : Et non ad subitum sed sensimpaulatim¬
quae succendi quoscilic& poena protelar&ur in longum ꝰ ꝓtra¬
Cumq: ministris celerum hic modo corpus modo inde uer¬
santes permembra singula poenas inciperent. et sup¬
plicia renouarent sperantes ab eo elicere seposse consensum ꝓ sextor¬
Ile firmus infide et oucnis in spe consumptis ⁊ lam etigniaudens¬
resolutis carnibus suis ultimum spirituum in fide la&us ex¬
h&l at: talipetrus hoc enim ein omen .ẽ. martyrio deco¬
ratus. uerepetriextitit et fideiheres et nominssꝑhuius

Expanded text:
atque immolare compellitur. Abnuens, imperatur appendi et flagris toto corpore laniari: videlicet ut doloris necessitate faceret, quod praecipiebatur invitus. At ille cum maneret immobilis, visceribus jam pelle nudatis, jubetur aceto funditur. Cumque hoc tormenti genus constanter ac fortiter tolerasset, craticula prunis subterstratis poni jubetur in medio, ibique quod reliquum fuerat verberibus absumpti corporis superponi, et non ad subitum sed sensim paulatimque succendi; quo scilicet poena protelaretur in longum. Cumque ministri scelerum, hinc modo corpus, modo inde versantes, per membra singula poenas inciperent, et supplicia renovarent, sperantes ab eo elicere se posse consensum, ille firmus in fide, et quasi in spe consumptis jam et ignresolutis carnibus suis, ultimum spiritum in fide laetus exlat. Tali Petrus hoc enim et nomen ejus martyrio decoratus, vere Petri exstitit et fidei haeres et nominis
Abbreviated transcription (Latin):
claustris : replent subito stadium : circumdant eclesiã
martrrum in medio sitam circum eunt saepius et oblũs¬
trant et diuin ac uere ut his adessceiscustodiam sentiedes
procul abeorum corporibus abscẽdunt ⁊ sedilico furor
qui reprimebatur inbelustransit in homines : Nemo¬

Expanded text:
claustris, replent subito stadium, circumdant ecclesiam martyrum in medio sitam, circumeunt saepius et oblustrant; ac divinae virtutis adesse eis custodiam sentientes, procul ab eorum corporibus abscedunt. Sed illico furor, qui reprimebatur in belluis, transit in homines:
Abbreviated transcription (Latin):
ronbilominino uugium gerens siantequam aerear fimbri ac summimta¬
nem ones cendo contigerit docerpatu hanc stactuan ad s̃mlitudi¬
nem uulas abũ sormatum tradebaNt quaeper manst aduira
usquae a dtemporet sicut ipsi oculis nostros IAspeximus et
nibil mium sinqul exgentibus crediderant probene ficus
ande a salietore suerant consecuti huius nodi uelibe mitur
piedelantur ofsere cum ui de camus etiam unc et a postolorã
petiquel pauli e ipsius saluatoris imagines designcori te bu¬
dasi don depingi sec et amquas ipsorum imiogines aqruibis¬
dam conseruetas Nos uidimus quod mmi hi uidetur exgen¬
tili consue tudine indis trenter obser uatu n quoditoso le¬
ant honoratre quos honore dignis duxerit in signir etenim ueterum
reseruari adposterorum memoriam illorum honoris horum uero a moris
inditium est. XvI. DEΝIq:
ET IA CObI

Expanded text:
omnino virium gerens, si antequam aereae fimbriae summitaomnino virium gerens, si antequam aereae fimbriae summitatem crescendo contigerit, decerpatur. Hanc statuam ad similitudinem vultus Jesu formatam tradebant: quae permansit ad nostra usque tempora, sicut oculis nostris ipsi inspeximus. Et nihil mirum, si hi qui ex gentibus crediderant pro beneficiis quae a Salvatore fuerant consecuti, hujusmodi velut munus videbantur offerre; cum videamus etiam nunc et apostolorum Petri vel Pauli et ipsius Salvatoris imagines designari, tabulasque depingi; sed et antiquas ipsorum imagines a quibusdam conservatas nos vidimus. Quod mihi videtur ex gentili consuetudine indifferenter observatum, quod ita soleant honorare quos honore dignos duxerint: insignia etenim veterum reservari ad posterorum memoriam, illorum honoris, horum vero amoris indicium est. Denique et Jacobi
Abbreviated transcription (Latin):
qura cirbis.
huius feciinus mentionem iustum uidetur commemorare etiam illud
in aea quod historia dignum diximus muliaere in quan sanguims
pro fludio laborantem a saluectore curatom eu angeli& tradiderunt
huius urbis ciuem constatfuisse domus quie eius. aetiam nuno osten¬
ditur. proforibus uero domus ipsius basis quae dam inlo co. aadica¬
ore conlocata monstratur ix quamulieris ipsius uełt genibus
prouolatee palmas quae sub pliter tendentis. imago ae reuidecur
expressa ad stat uero alia aere nihi lomninus fusa statua
habitu uiristola comte circumdati etdextrammulieri
porrigentis huius ad pedem satuae aebasi. berboc
quaedam Nouas pecie nascitur quaecum exorta¬
fuerit ex criscere usquae adstole illius erer ia¬
dumenti simbriam solet quam cum sum mouertiee
cins ceos her bit contigerit uires inde adde pellendo somnes morbos
lan uores quac conqurit ite ut quae cumquae illa fuerit in firnatt dꝰ
cor porm bao stranguo madefacti salutaris gr̾ amins depellactur: degasan¬

Expanded text:
quia urbis hujus fecimus mentionem, justum videtur commemorare etiam illud in ea gestum, quod historia dignum duximus. Mulierem quam sanguinis profluvio laborantem a Salvatore curatam Evangelia tradiderunt, hujus urbis civem constat fuisse; domusque ejus in ea etiam nunc ostenditur. Pro foribus vero domus ipsius basis quaedam in loco ediori collocata monstratur, in qua mulieris ipsius veluti genibus provolutae palmasque suppliciter tendentis imago aere videtur expressa. Astat vero alia aere nihilominus fusa statua, habitu viri, stola compte circumdati, et dexteram mulieri porrigentis. Hujus ad pedem statuae, e basi herba quaedam nova specie nascitur; quae cum exortafuerit, excrescere usque ad stolae illius aerei indumenti fimbriam solet; quam cum summo vertice crescens herba contigerit, vires inde ad depellendos omnes morbos languoresque conquirit; ita ut quaecunque illa fuerit infirmitas corporis, haustu exiguo madefacti salutaris graminis depellatur, n
Abbreviated transcription (Latin):
indicium namcum decfnis in suburbano antio chiaȩ iuxtic fontẽ castelliam
littaret a pollini et nulla exhisqua e quae rebat responsa susciperet
causas quaesilentu perconte retur a sc cerdotibus demones aiunt bcbrlli
marturis sepuldirum propter ad sistere. Etideores ponse Nonred di
tum illae ueniregallileus hoc enim nomine nostros appellare solitus
erat et auferresepulchrum martrris uibet. igitur eclesia uxuerse
cinti trahebant longo agmine ar cammartrres psallentes summis
et cum exultatione dicentes. confundatur omnes qui adorant scalp¬
tlibus et qui considunt insimulacrissuis haec in auribus profanibus
principes per sexmilia passuum tante exultatione psallebat
omnes edesia ut cae lum la moribus resulturet unde illae
intantam ir acundiae rabiem deductus ẽ ut altera diae
conprae hendi xp̃ĩ anos pas s̃ et truduiuberet incarcerem acpenisset
cruciatibus adfici

Expanded text:
indicium. Nam cum Daphnis in suburbano Antiochiae juxta fontem Castalium litaret Apollini, et nulla ex his quae quaerebat, responsa susciperet, caussasque silentii percontaretur a sacerdotibus daemonis, aiunt, Babylae martyris sepulcrum prope adsistere, et ideo responsa non reddi. Tum ille, venire Galilaeos hoc enim nomine nostros appellare solitus erat et auferre sepulcrum martyris jubet. Igitur Ecclesia universcincti, trahebant longo agmine arcam Martyris, psallentes summis clamoribus, et cum exultatione dicentes: Confundantur omnes qui adorant sculptilia, et qui confidunt in simulacris suis . Haec in auribus prophani Principis per sex millia passuum tanta exultatione psallebat omnis Ecclesia, ut coelum clamoribus resultaret. Unde et ille in tantam iracundiae rabiem deductus est, ut altera die comprehendi Christianos passim et trudi juberet in carcerem, ac paenis et cruciatibus affici
Abbreviated transcription (Latin):
io sephqui fuitheli : qui fuit melchi Nobis ergo immin et ostendere quomodo
io sephquidicitur secundum mattheum quidem patrehabuis seia cobquẽ

Expanded text:
ostendit, ita dicens: « Nobis ergo imminet ostendere quomodo Joseph dicatur secundum Matthaeum quidem patrem habuisse Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
rios urõs illic repperiet is: primũ quoq: nero in hanc sectã
cũ maxime romȩ oriente caesarianogladio fero cisse
tali dedicatore damnatlonis nrae &iã gloriamur. Quieñ
scit illũ intellegere potest Nnisi grande aliquod boniu
a nerone dumnatũ : Tempta uerat & domicianus postio
neronis dec rud dicat sodquas. hom. facile coneptũ reptes sic Neslitu¬
uis & iũ quos relegnuerat : Tales nobis seeo ꝑin secationes inustiumpii
turpesquos & ipsidamnare consustis. a quibidũ natos restituere solĩ estis

Expanded text:
rios vestros, illic reperietis primum Neronem in hanc sectam cum maxime Romae orientem Caesariano gladio ferocisse. Sed tali dedicatore damnationis nostrae etiam gloriamur. Qui enim scit illum, intellegere potest non nisi grande aliquod bonum a Nerone damnatum. Temptaverat et Domitianus, portio Neronis de crudelitate, sed qua et homo, facile coeptum repressit, restitutis etiam quos relegaverat. Tales semper nobis insecutores, iniusti, impii, turpes, quos et ipsi damnare consuestis, a quibus damnatos restituere soliti estis
Abbreviated transcription (Latin):
urbe roma uecusta consuetudo seruerunt quia uelille a egrpti
uel hic suburbi cariarum: Ecclesiarum sollicitudinẽ gerat.
Etut si foste inundinando ep̃o duum ueltres ꝓaliqua contentio dis¬
sentianit reliquorum auctoritas et precipue metropolitani

Expanded text:
urbe Roma, vetusta consuetudo servetur, ut vel ille Aegypti, urbe Roma, vetusta consuetudo servetur, ut vel ille Aegypti, vel hic suburbicariarum Ecclesiarum sollicitudinem gerat. VII. Et ut si forte in ordinando Episcopo, duo vel tres pro aliqua contentione disse
Abbreviated transcription (Latin):
li accepto baptismo antequam cautius examinetur clericus fiat :
Etut nequis episcoporum caeterorumq clericorum cumextrane¬
is mulierib habitet praecer cummatre uel sopore uelthia uelsi
quae sunt huius cemodi neces situdinum persone: Etut epis copus
siferi potest atotius prouincie epis copis ordinetur: si hoc diffi
pi maxime uel presentia uel austoritas habeatur absq quo ordina¬
tionem irritamesse uoluerunt: Etnequem alius episcopus eccle¬
sia expulerit siueclericum siuelaicum. suscipiat alios scne
nehoc autiracundia aliqua aut contentione. ut fierisolet IN¬
iuste factum remedium non haberet. deicernuntur ꝑsingulos
annos insingulis quibusq prouinciis secundo ab omnib: ep̃is ꝓuincia¬
lib concilia agideberet etdehumo huiuscemodi negotiis iudicari:
Vt si foste abuno inique aliquid gestum est. ac et eri remendetur si
Et ut apud alexandriam et in

Expanded text:
li, accepto baptismo, antequam cautius examinetur, clericus fiat. III. li, accepto baptismo, antequam cautius examinetur, clericus fiat. III. Et ne quis Episcoporum caeterorumque clericorum, cum extraneis mulieribus habitet, praeterquam cum matre, vel sorore, vel θείᾳ, vel si quae sunt hujusmodi necessitudinum personae. IV. Et ut Episcopus si fieri potest a totius provinciae Episcopis ordinetur. Si hoc difficpi maxime, vel 225 praesentia, vel auctoritas habeatur. Absque quo ordinationem irritam esse voluerunt. V. Et ne, quem alius Episcopus de Ecclesia expulerit, sive clericum, sive laicum, suscipiat alius. Sane ne hoc aut iracundia aliqua, aut contentione ut fieri solet injuste factum remedium non haberet, decernunt per singulos annos in singulis quibusque provinciis secundo ab omnibus Episcopis provincialibus concilia agi debere, et de hujuscemodi negotiis judicari, ut si forte ab uno inique aliquid gestum est, a caeteris emendetur. Si Et ut apud Alexandriam, et in
Abbreviated transcription (Latin):
gulis quibusque ecclesi asticis obseruationib cesta statuta
figenitibus consilium direptum est: Exemplum autem ex positi¬
onis fidei eorum qui conuenerant infra scriptum est. exemplum¬
fidei nicaene: Credimus inunumdm̃ patrem omni potentem om¬
nium uisibilium et inuisibilium factorem et inunum dm̃ nr̃m.
factasunt quacin caelo et quein terra: Qui propternos etpros¬
ter nram salutem descendit: Et in carnatus est homo factus pos¬
sus est. Etresurrexit testia die et ascendit incaelos indeuentu
cunt erat aliquando quando non erat et antequam n asceretur
nonerat. Et quia exnullis substantibus factus est. autex alia
subsistentia uel substantia dicunt esse caua conuestibilem uelmu¬
sia: statuunt preterca obseruandum esse in ecclesiis nequis ex
his qui semetipsos inpatientia libidinis exciderunt ueniret adele¬
rum: Et nequin operat sumptus exuita uel conuersatione genti¬

Expanded text:
gulis quibusque Ecclesiasticis observationibus certa statuta gulis quibusque Ecclesiasticis observationibus certa statuta figentibus, Concilium diremptum est. Exemplum autem expositionis fidei eorum, qui convenerant, infra scriptum est. CAPUfidei Nicaenae . 224 Credimus in unum Deum, Patrem Omnipotentem, omnium visibilium et invisibilium factorem. Et in unum Dominum facta sunt, quae in caelo et quae in terris. Qui propter nos et propter nostram salutem descendit, et incarnatus est homo factus, passus est, et resurrexit tertia die, et ascendit in caelos: inde ventcunt, erat aliquando, quando non erat, et antequam nasceretur non erat, et quia ex nullis substantibus factus est, aut ex alia subsistentia, vel substantia, dicunt esse τρέπτον, aut convertibilem, vel musia. Canones Nicaeni. 1. Statuunt praeterea observandum esse in Ecclesiis, Ne quis ex his qui semetipsos impatientia libidinis exciderunt, veniret ad clerum. II. Et ne quis nuper assumtus ex vita, vel conversatione Genti
Abbreviated transcription (Latin):
batur frequenter arrius INconcilium etadsiduo
tractatu adsertiones eius discutiebaNtur: Et quid ad¬
uer sum haec tereri deberet autstatui summa cum libe¬
debere idest eiusdem cump atre substantiae filium
conifiteri: Idque firmis sima omniium senit ertia ꝓ¬
Nuniciatur: Decem et septem soli tune fuisse dicun¬
ur quibus arru fides magis placeret extrinsecus
creatum dĩfilium exnullis substantibus et rionexipsa
patris deitate progenitum cot firmanites.:
Defestur ad conistantinum sacerdotalis concilii senten
enitem INexilium seprotestatur acturum: sexigitur
soli cumarriose patiunitur. expelli : Reliqui uero¬
Reliqui uero
undecim consilio INterse habito ad quies cuNt. adsus¬
cribent dum manusola Nonmente: Cuius si mula¬
tionis austor precipuae extitir Nicomediae. episcopus
eubius Interim quomodo aliis ueritate aliis simula¬
tione sicut postexitus docuit susseriberidibus et desin¬

Expanded text:
batur frequenter Arius in Concilium, et assiduo batur frequenter Arius in Concilium, et assiduo tractatu assertiones ejus discutiebantur, et quid adversum haec teneri deberet, aut statui, summa cum libdebere, idest, ejusdem cum Patre substantiae Filium confiteri, idque firmissima omnium sententia pronuntiatur. Decem et septem soli tunc fuisse dicuntur, quibus Arii fides magis placeret, extrinsecus creatum Dei Filium ex nullis substantibus, et non ex ipsa Patris deitate progenitum confirmantes. Defertur ad Constantinum sacerdotalis Concilii sententdivina statuta venientem, in exilium se protestatur acturum. Sex igitur soli cum Ario se patiuntur expelli: reliqui vero undecim, consilio inter se habito, adquiescunt ad subscribendum manu sola, non mente. Cujus simultionis auctor praecipue extitit Nicomediae Episcopus Eusebius. Interim quoquo modo aliis veritate, aliis simulatione sicut post exitus docuit subscribentibus, et de sin
Abbreviated transcription (Latin):
sistebat ille qui commendauerat: Cefletu aclacrimis
perurgebat. uitaesuaequoque INilatunum seesse
exitium Nisi commenidata Neciperet testabatur:
ermotus lacrimis eius senex ad sepulchrum filiae prope¬
rat adqueeam Nomine clamitat: Tumilla desepulchro¬
quiduis ait. pater commeNdatum
INquid illius ubiposu¬
isti. atilla locum designiant. illicait. INiuenies defossum
regressus ad domum rem. sicut filia desepulchro respon¬
derat repertam tradidit reposceNti sed etmul¬
ta alia eius fer untur gesta mirabiliaque etiam Niunc
ore omniium celebrantur tales igitur inillis ad¬
huc temporibus per multi uiri inecclesiis dni reful¬
gebant : Exquibus plurimi INillo conicilio fu¬
erunt:: sedet atanasius eodem tempore alexan¬
dri diacoNius alexandriNi episcopi aderat cor¬
silus serem quamplurimis iuuanis. Inter ea per
gulos agitabatun conuentus: Mec fac
aut tem ere deretanit. a statuere audebant euoca¬

Expanded text:
tamen ille, qui commendaverat, et fletu ac lacrymis tamen ille, qui commendaverat, et fletu ac lacrymis perurgebat: vitae suae quoque illaturum se esse exitium, nisi commendata reciperet, testabatur. Permotus lacrymis ejus senex, ad sepulcrum filiae properat, atque eam ex nomine clamitat. Tum illa deQuid vis, ait, pater? Commendatum, inquit, illius ubi posuisti? At illa locum designans, illic, ait, invenies defossum. Regressus ad domum, rem sicut filia de sepulcro responderat, repertam tradidit reposcenti. Sed et multa alia ejus feruntur 223 gesta mirabilia, quae etiam nunc ore omnium celebrantur. Tales igitur in illis adhuc temporibus permulti viri in Ecclesiis Domini refulgebant, ex quibus plurimi in illo Concilio fuerunt. Sed et Athanasius eodem tempore Alexandri diaconus Alexandrini Episcopi, aderat consiliis senem quamplurimis juvans. Interea per dies singulos agitabatur conventus, nec facile aut temere de re tanta statuere audebant. Evoca
Abbreviated transcription (Latin):
aditum educendis ouibus facerent. exteridis serit:
Inuisibilibus quibusdam uiniculis restrictius quead lu¬
cem uelut traditi torturibus per mariserunit.
Cum uero oues ducturus ad pascua matutinius ager et
serior uidet iuuenies absque uiniculis humanus¬
caulis peridere destrictos: Cum que causcus nerito
caulis penider e destrictos.
Cum que causam No¬
xae comperissec absoluit ser mote quos meritis
uit ixerat: Et Nceis inanis octurtua ceu¬
etRet occupatio tollite lniquid ouiuetiames uniumn
uobis arietem Nesine causa uerus se uidiamin
quem melius praece quan furto quaesisse coniuenerat.¬
Tradunit dehoc etiam illud factum mirabile filiam habuit
irenien Nomine quaeei cumbene minuistrasset uir¬
go defunicta est. Posteius obitum. ueNit quidam diceNs
seei quod dam depositum commendasse rem gesta ig¬
Nor auerat pater: Perquisitum IN tota domo¬
Nosquam quod poscebatur INuertu¬
sistebat ille¬

Expanded text:
aditum educendis ovibus facerent, extendissent, aditum educendis ovibus facerent, extendissent, invisibilibus quibusdam vinculis restricti, usque ad lucem velut traditi tortoribus permanserunt. Cum vero oves ducturus ad pascua matutinus se ageret senior, videt juvenes absque humancauliscaulis pendere districtos. Cumque causam noxae comperisset, absolvit sermone, quos meritis vinxerat: et ne eis inanis nocturna cederet occupatio: Tollite, inquit, o juvenes, unum vobis arietem, ne sine caussa venisse videamini, quem melius prece, quam furto quaesisse coTradunt de hoc etiam illud factum mirabile: filiam habuit Irenem nomine, quae ei cum bene ministrasset virgo defuncta est. Post ejus obitum venit quidam dicens, se ei quoddam depositum commendasse. Rem gestam ignoraverat pater. Perquisitum in tota domo quod poscebatur invesistebat
Abbreviated transcription (Latin):
ea INillo concilio et pafnutius homodĩ episcopus exaegypti pafti¬
bus: Confessor exillis dextris oculis effosis et sinistro poplite
succiso. permetalla damnauerat. sedinhoc tanta ustutum
in erat gratia ut signa pereum Nonminus quamdudum per
apostolos fierent : Nam et daemonas uerbotantum fugabat
et aegros sola oratione curabat: sed et caecis uisum dicitur
quem constantinus intanita ueneratione et affectu habuit.
ut saepius eum INtrapalatium euocatum conplecteretur:
Etillum oculum quunconfessione fidei fuerat euulsus auid¬
si quid adhuo emiNientius fuis se dicitur etiam spiridon
ciprius episcopus uir unus exordiNie prophetarum.
quantum etiam Noseorum quieum uideratit Narra¬
tionie comperimus: Hic pastor ouium etiam it
episcopatu positus permansit: Quadam uero tuo ete¬
cumadcaulas fures ueniissent: Etmanus inprobas quo
Et manus inprobas quo

Expanded text:
ea in illo Concilio et Paphnutius, homo Dei, Episcopus ex Aegypti partiea in illo Concilio et Paphnutius, homo Dei, Episcopus ex Aegypti partibus, Confessor ex illis quos Maximianus dexteris oculis effossis, et sinistro poplite succiso, per metalla damnaverat. Sed in hoc tanta virtutum inerat gratia, ut signa per eum non minus, quam dudum per Apostolos fierent. Nam et daemones verbo tantum Ms. tantummodo fugabat, et aegros Al. aegrotos sola oratione curabat: sed et caecis visum dicitur Quem Constantinus in tanta veneratione, et affectu habuit, ut saepius eum intra palatium evocatum complecteretur, et illum oculum, qui in confessione fidei fuerat evulsus, avidisi quid adhuc eminentius, fuisse dicitur etiam Spiridion Cyprius Episcopus, vir unus ex ordine prophetarum, quantum etiam nos eorum, qui eum videratione comperimus. Hic pastor ovium etiam in Episcopatu positus permansit. Quadam vero cum ad caulas fures venissent, et manus improbas, quoet manus improbas, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nosm oste liberauit. acresurrectionesua aeternam nobis
rimus esse ueniturum: Credis haec itaesse philosophe. at
ille uelud se. Num quam ullum sermonem contradicen di
didicis sec ita obstupe fastus uistute dictorum mutus ad
omnia hocsolum potuit respondere. ita sibi uideri. Nec ali¬
uduerum esse quam dixerat: Tumsenior sihaec INquid
itaes se credidistis surge et sequereme addominicum ethuus
fidei signaculum suscipe: Et philosophus conuersus addis¬
cipulos suos uel adeos quiaudiendi gratia conuenerant:
Quditein quid omnes cruditiuiri donec uerbis mecum iesta
res est uerba uerbis opposui: Et quaed icebantur dic en¬
di aste subuerti : Vbiuero pro uerbis uistus processit ex
ore dicentis Non potuerunt resistere uerba uistuti.
Nec homo aduersari potuitdõ: Etideo si quisuestrum po¬
tuit in his quaedista sunt sentire quae sensi credatxp̃o
Eesequatur hunc senem in quo locutus est ds̃: Ita philoso¬

Expanded text:
nos morte liberavit, ac resurrectione sua aeternam nobis nos morte liberavit, ac resurrectione sua aeternam nobis rimus esse venturum: credis hoc Al. haec ita esse, philosophe? At ille velut si nunquam ullum sermonem contradicendi didicisset, ita obstupefactus virtute dictorum, mutus ad omnia, hoc solum potuit respondere, ita sibi videri, nec aliud verum esse, quam dixerat. Tum senior: Si haec, inquit, ita esse credis, surge et sequere me ad Dominicum, et hujus fidei signaculum suscipe. Et philosophus conversus ad discipulos suos, vel ad eos, qui audiendi gratia convenerant: Audite, inquit, o eruditi viri, donec verbis mecum gesta res est, verba verbis opposui, et quae dicebantur, dicendi arte subverti: ubi vero pro verbis virtus processit ex ore dicentis, non potuerunt resistere verba virtuti, nec homo adversari potuit Deo. Et ideo si quis vestrum potuit in his quae dicta sunt sentire quae sensi, credat Christo, et sequatur hunc senem, in quo loquutus est Deus. Ita philoso
Abbreviated transcription (Latin):
insermone regnumdi. sed inuistute consistit quidam geconses¬
sorib simplicis simac naturae uir et nibilaliud sciens nisub̃ti
uda sedis putationis aste iactantem poscit abomnibus lo cõ
uelle sepaucis cumphilos opho sermocinare: Tumueronr̃i
qui sim plitatem uiri et imperitiam insermone dumtaxat nossen
pauere et uelut pudorem quendam pati: Neforte apud callidos
hominis risui efficeretur scã simplicitas prestitit tamen senior
et hinc mouit. sermonis ex ordium. In nomine inquidihũxp̃i philoso¬
phe audi quae uera sunt: Dsunus est qui caelum fecit et terram
qui que homini quem de terra et limo formauerat sp̃m dedit uniuer¬
sa qua euidenur. et quae non uidentur uistute uerbis sui
creauit: Et sp̃s sui sc̃ificatione firmauithoc uerbum ac
sapientia quemnos filium dicimus humanos miseratur erro¬
ris exuirgine nascitur. et perpassionem mostis a perpetua

Expanded text:
in sermone regnum Dei, sed in virtute consistit, quidam ex Confesin sermone regnum Dei, sed in virtute consistit, quidam ex Confessoribus simplicissimae naturae vir, et nihil aliud sciens nisi Jesuntem nostris, et callida se disputationis arte jactantem, poscit ab omnibus locum: velle se paucis cum philosopho sermocinari. Tum vero nostri, qui simplicitatem viri et imperitiam in Al. de sermone duntaxat nossent, pavere, et velut pudorem quemdam pati, ne forte apud callidos homines risui efficeretur sancta simplicitas. Perstitit tamen senior, et hinc movit sermonis exordium. In nomine, inquit, Jesu Christi, philosophe, audi quae vera sunt. Deus unus est qui fecit caelum et terram, quique homini, quem de terrae limo formaverat , spiritum dedit: universa quae videntur, et quae non videntur, virtute Verbi sui creavit, et Spiritus sui sanctificatione firmavit. Hoc Verbum ac sapientia, quem nos Filium dicimus, humanos miseratus errores, ex Virgine nascitur, et per passionem mortis a perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
i neodem concilio esset confessorum magnus numerum sacer¬
dotum omnes arrii nouitatib aduersabantur. faciebant uero
et uiri inquaestionib: callidi etobside simplicitati fidei aduer
exhis qua e inibi gesta referuntur agnoscimus. Et enim cumpro
studio religiosi imperatoris. ex omni terra sacerd otisđi. cois¬
sent opinione commoti: Philosophi quoque et dialectici
ualde nobilis etopinatissimi conuenerunt in ciuibus. qui¬
dam in signis in astedialectica perdies singulos conflietum
summi cestaminis cumepis copis nr̃is uiris ad aeque indialec¬
tica non in probaliter eruditis simoriebat etfiebat ingens
spectaculum conuenientibus ad audiendum doctis eliteratis
uiris riectamen nullo genere philosophus coneludi aquo¬
quam poterat aut constringi. Tante &enim dicendi asteobiecis
quaestionib: ec currebat ut ubimaxime put aretur ad trictus
uelut anguis lubricus laberetur sed ut ostenderet ds qui a non

Expanded text:
in eodem Concilio esset Confessorum magnus numerus sacerin eodem Concilio esset Confessorum magnus numerus sacerdotum, omnes Arii novitatibus adversabantur. Favebant vero ei viri in quaestionibus callidi. et ob id simplicitati fidei adversex his quae inibi gesta referuntur, agnoscimus. Etenim cum pro studio religiosi Imperatoris, ex omni terra sacerdotes Dei coissent, 220 opinione commoti philosophi quoque et dialectici valde nobiles, et opinatissimi convenerunt. In quibus quidam insignis in arte Dialectica, per dies singulos, conflictus summi certaminis cum Episcopis nostris, viris adaeque in Dialectica non improbabiliter eruditis, movebat: et fiebat ingens spectaculum, convenientibus ad audiendum doctis et litteratis viris. Nec tamen ullo genere philosophus concludi a quoquam poterat, aut constringi. Tanta etenim dicendi arte objectis quaestionibus occurrebat, ut ubi maxime putaretur adstrictus, velut anguis lubricus elaberetur. Sed ut ostenderet Deus, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
constuit sacerdotes et potestatem uobis dedit denobis quoque
iudicandi et ideo nos a uobis recteiudicamur. uosautem non po¬
testis ab hominib: iudicari: Propterquod dĩ solius interuos ex¬
pectate iudicium. Et uestram iurgia quaecumquesunt adillud
diuinum reseruentur ex amen: Vos et enim nobis ađo dati
estis die conueniens non est ut homo iudicet deos. sed illesolus
dequo scriptumest. Dsstetit in congregatione de orum in me¬
dioautem deos discernit: Et id eohis omissi sillaque ad fidemdĩ per¬
tinent̃ absqueulla animorum contentione distingite cumhaec di¬
xisset omnes simul quaerimoniarum libellos exuri. nein notes ce¬
ret ulli hominum simultatio sacerdotum. Uerum cumdies mul¬
tos inepiscoporum concilio defide quaestio uesteretur: Et non¬
nulli diuersa sentireN. acuehementer coeptis arrii fauerentur.
plures tamen eraNT quem pium ex secrarentur inceptum. cum que

Expanded text:
constituit sacerdotes, et potestatem vobis dedit de nobis quoque constituit sacerdotes, et potestatem vobis dedit de nobis quoque judicandi. Et ideo nos a vobis recte judicamur, vos autem non potestis ab hominibus judicari. Propter quod Dei solius inter vos exspectate judicium, ut et vestra jurgia quaecunque sunt ad illud divinum reserventur examen, vos etenim nobis a Deo dati estis dii. Conveniens non est ut homo judicet deos, sed ille solus de quo scriptum est: « Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos discernit . » Et ideo, his omissis, alia quae ad fidem Dei pertinent absque ulla animorum contentione discutite. Cum haec dixisset, omnes simul querimoniarum libellos jussit exuri, ne innotesceret ulli hominum simulatio sacerdotum. Verum quum per dies multos in Episcoporum Concilio de fide quaestio verteretur, et nonnulli diversa sentirent, ac vehementer coeptis Arii faverent, plures tamen erant qui impium Ms. imperium exsecrarentur inceptum. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
omni studio et diligentia curaret. quenostrasunt peruenittu
concilium. conuocat ibique arrium trecentis decem et osto episco¬
pis residentibus adẽẽ iubet: Acdeeius prepositionibus etques¬
tionibus. iudicari: sedineo concilio ad mirabile fastum princi
pis non puto reticendum. et enim cum ex omnib: poene locis epis¬
copi conuenis senT: Etut fieri solet diuersis ex causasint interse
qua edam iurgia detulissent interpellabatur. frequenter
a singulis offerebantur libelli: Cumq proferebantur et ma¬
gis ad hae quam ad id proquouentum fuerat. animosdabant.:
atilleuidens quod perhui usmodi iurgia causa summi negotii frus¬
tra retur diem cestam statuit quiaunus quisque epis coporum si quid
quaerimoniae habere uideretur deferret. et cumresedisset
suscipi asingulis libellos quossimul omnes insinusuo continens
necineis quid contineretur aperiens. ait ad episco pos: Dsuos

Expanded text:
omni studio et diligentia curaret, quae nostra sunt, pervenit. omni studio et diligentia curaret, quae nostra sunt, pervenit. concilium convocat; ibique Arium trecentis decem et octo episcopis residentibus adesse jubet, ac de ejus propositionibus et quaestionibus judicare. pis non puto reticendum. Etenim cum ex omnibus pene locis episcopi convenissent, et, ut fieri solet, diversis ex causis inter se quaedam jurgia detulissent, interpellabatur frequenter a singulis, offerebantur libelli, culpae proferebantur, et magis ad haec quam ad id pro quo fuerat ventum animos dabant. At ille, videns quod per hujusmodi jurgia causa summi negotii frustraretur, diem certum statuit quo unusquisque episcoporum, si quid querimoniae habere videretur, deferret. Cum resedisset, suscepit a singulis libellos. Quos simul omnes in sinu suo continens nec in eis quod contineretur aperiens, ait ad episcopos: « Deus vos
Abbreviated transcription (Latin):
Cumapud alex andriam post achillan quipe
gaudebat: Pr̾os peritas rerum nr̃arumdom estica contentione turbatur
tenim praesbiter quidam apud alexandriam arrius nomineuir spẽcie &
forma magis quamuistute religiosus. Sed glorie laudis quae etnouita¬
tis iaphecupidus praua quaedam defidexp̃i ꝓferre. Eequatantea inqu¬
cionem num quam uenerant coepit abscidere ae separare abilla a&na a
ineffabili dĩ patris substantia uelnatura filium conabatur:. Quaeres plu¬
mos inecelesia conturbabat. Sedeumalexander episcopus naturalenis et
quietus ad siduis commonitionib arrium ebperec aprauo
incepto et adsestionib impiis reuocarent tamenres exentia ꝓce¬
deret: Et quod plerosq iam contagio pesti fere adsertionis infe¬
cerat: Nonsolum apud alexandriam uerum et peralias urbes ꝓ¬
uincias que dispersas perniciosum foreci edenssi dissimulabat
atalib prurimis consacerdotib suisrem indicat. questiolatius
in notescit. sermo usqueadaures religiosi principis quippe qui

Expanded text:
cum apud Alexandriam post Achillem, qui Pgaudebat, prosperitas rerum nostrarum domestica contentione turbabatur. Etenim presbyter quidam apud Aleforma magis, quam virtute religiosus, sed gloriae laudisque et novitatis improbe cupidus, prava quaedam de fide Christi proferre, et quae antea in quaestionem nunquam venerant, coepit: abscidere ac separare ab illa aeterna et ineffabili Dei Patris substantia, vel natura Filium conabatur. Quae res plurimos in Ecclesia conturbabat. Sed cum Alexander Episcopus natura lenis et quietus, assiduis commonitionibus Arium cuperet a incepto et assertionibus impiis revocare, nec tamen res ex sententia procederet, quod plerosque jam contagio pestiferae assertionis infecerat, non solum apud Alexandriam, verum et per alias urbes provinciasque dispersa: perniciosum fore credens; si dissimularet a talibus, plurimis consacerdotibus suis rem indicat. Quaestio latius innotescit. Sermo usque ad aures religiosi principis, quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
quae considerans inconcilio sacerdotum ait : & quemalium inuenimus uirũ
talemin quosit sp̃s dĩ mipso sicut inte qui haecitapossit implere. & traditoei
sacerdotio redirecum cumdm̃ gratia undeuenerat iubet: Quiquecum epis¬
Quiquecum epis¬
copus perrexisset adindiam tantacidatues se adõ uistutum gratia dicitur
ut signa pcuma postolica fierent: & infinitus numerus barbarorum conuersus¬
teretur ad fidem ex quomnindiae pastib et populi x p̃ianorum et eeclesia efactesunt
etsacer dotium coepit: Quaenosita gesta nonopinione uulgi sedipso aedesiotr
praes bitero postmodum facto ciui qui frumentu comes prius fuerat
referente cognouimus.

Expanded text:
que considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum que considerans, in concilio sacerdotum ait: Et quem alium inveniemus virum talem, in quo sit spiritus Dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere? Et tradito ei sacerdotio, redire eum cum Domini gratia, unde venerat, jubet. Quique cum Episcopus perrexisset ad Indiam, tanta ei data esse a Deo virtutum gratia dicitur, ut signa per eum Apostolica fierent, et infinitus numerus Barbarorum converteretur ad fidem. Ex quo in Indiae partibus et populi Christianorum et Ecclesiae factae sunt, et Sacerdotium caepit. Quae nos ita gesta, non opinione vulgi, sed ipso Edesio Tyri presbytero postmodum facto, qui Frumentii comes prius fuerat, referente cognovimus.
Abbreviated transcription (Latin):
multomagis eadem facere. & itac&eros cohortari. fauore etbeneficus inuitare. praes¬
tare quicquid o postunum fuis sec loca. aedificiis aliaque necessaria praebere. &om¬
nimodogestire utxp̃ianorum inibisemen exsurgeret. Sed cuma doleuis sa regus
puer cuius ꝓcurationem regnigerebant. Expletis omnibus et exfide traditis mul¬
tum lic& detinentibus exrogantibus et manerent regina uel filio adorbem tamen
nr̃m denuo reuestuntur. &adesio festinant etirum parentes ꝓpinquosq
reuisere: frumentius alex andriam pergit dicens aequum nones seopus occulta¬
re dominicum. Igiturremomnem ut gesta est exponit episcopo. &c monet ut pro¬
uideat uirum aliquem dignum quem congregatis iam plurimis xp̃ianis et eccle¬
sus constructis in barbarico solo episcopum mittat: Tumuero achanasius nam
is nupersacer dotium susceperat adtentius et ꝑpensius frumentii dietae gesta¬

Expanded text:
multo magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praesmulto magis eadem facere, et ita caeteros cohortari, favore et beneficiis invitare, praestare quicquid opportunum fuisset, loca aedificiis, aliaque necessaria praebere, et omnimodo gestire, ut Christianorum inibi semen exsurgeret. Sed cum regius puer adolevisset, cui procurationem regni gerebant, expletis omnibus et ex fide traditis, multum licet detinentibus et rogantibus, ut manerent, regina vel filio, ad orbem tamen nostrum revertuntur. Et Edesio festinante Tyrum, parentes propinquosque revisere, Frumentius Alexandriam pergit, dicens, aequum non esse Al. est opus occultare Dominicum. Igitur rem omnem, ut gesta est exponit Episcopo, ac monet, ut provideat virum aliquem dignum, quem, congregatis jam plurimis Christianis, et Ecclesiis constructis in Barbarico solo, Episcopum mittat. Tum vero Athanasius  nam is nuper sacerdotium susceperat attentius et propensius Frumentii dicta gesta
Abbreviated transcription (Latin):
ueruli repti sub arbore meditantes et lectiones sucas parantes : barba rorũmiseratione seruanti
ducuntur ad regem: Horum ille alterum id est aedesium sibi pincernam fecit. frumentio uero
quẽ quasi ꝑspicacem deprachenderat et prudentẽ rationes suas scrinia quae cõmisit: Ex quo
et in honore magno apud regem habitis̃ ÷ etin amore : Atuer o moriens rex uxorẽ cũ paruulo filio
haber& intocoregno fidelius ut secumus que quo ad olescer& filius regendi regnis ollici¬
tudinem partirentur & praecipuae frumentius cuius prudentia admoderandũ
sufficeret regnum. Namalius fidem puramet sobriam mentem simpliciter ex hibebat:
eius & animos instigante requirere sollicitus coepit siqui inter negotiores roma¬
nos xp̃ianessent &x ipsis potestatem maximam dare: Ae monere ut conuenticula
ꝑloca singula facerent: Atquero manoritu orationis causa confluerent sedetipse

Expanded text:
Pueruli reperti sub arbore meditantes, et lectiones suas parantes, Barbarorum miseratione servati, Pueruli reperti sub arbore meditantes, et lectiones suas parantes, Barbarorum miseratione servati, ducuntur ad regem. Horum ille alterum, id est, Edesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat et prudentem, rationes suas scriniaque commisit. Ex quo et in honore magno apud regem habiti, et in amore. At vero moriens rex, uxorem cum parvulo filio haberet in toto regno fidelius, ut secum, usquequo adolesceret filius, regendi regni sollicitudinem partirentur: et praecipue Frumentium, cujus prudentia ad moderandum sufficeret regnum. Nam alius fidem puram, et sobriam mentem simpliciter exhibebat. ejus et animos instigante 232 requirere sollicitius coepit, si qui inter negociatores Romanos Christiani essent, et ipsis potestatem maximam dare, ac monere, ut conventicula per loca singula facerent, ad quae Romano ritu orationis caussa confluerent. Sed et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uomer in praesserat: Quaetamen temporibus constantini taliquadam excausa semina
fides prima suscepit: Methrodorus quidam pbilosophus inspiciendorum locorum
etordis ꝑserutandi gratia ulteriorem dicitur indiam penetrasse: Cuius exemplo
inuitatus etiam meropius quidam tirius philosophus simili excausa adlre indiam
uoluit: habens secum duospuerulos quos liberalibus litteris ut pote ꝓpinquos ins¬
tituebat. Quorum unus quieratiunior edius alter frumentius uocabatur: Igitur
ꝑuisis et in notitiam captis his quib: animus pascebatur cumphilosophus redire
coepis set a quae uel caeterorum necessariorum causa ad postum quendem
sibi cumromanis turbatum uicine nuncia uerint gentes omnes quia pud eos exromanis
inuencifuerint iugulentur : Inuaditurnauis philosophi cuncticumi psopariter perimunt᷑

Expanded text:
vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina vomer 231 impresserat, quae tamen temporibus Constantini tali quadam ex caussa semina fidei prima suscepit. Metrodorus quidam philosophus, inspiciendorum locorum, et orbis perscrutandi gratia, ulteriorem dicitur Indiam penetrasse. Cujus exemplo etiam invitatus Meropius quidam Tyrius philosophus simili ex caussa adire Indiam voluit, liabens secum duos puerulos, quos liberalibus litteris utpote propinquos instituebat. Quorum unus qui erat junior Edesius, alter Frumentius vocabatur. Igitur pervisis, et in notitiam captis his quibus animus pascebatur, cum philosophus redire caepisset, aquae vel caeterorum necessariorum caussa ad portum quendamsibi cum Romanis turbatum vicinae nuntiaverint Al. nuntiaverunt gentes, omnes qui apud eos ex Romanis inventi fuerint jugulentur. Invaditur navis philosophi: cuncti cum ipso pariter perimuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut insolitud ineuit com degens: Usus solum modo consostio fuerit bestiarum et dedȩmonib:
crebros agenstrium phos: placueritdõ supracunctos mostales: Ut quaeinstitutionis suae
praeclara usque in hodiernum monachis exemplareliquerit : Volentem mealiqua ex po¬
nere illelibellus exlusit: Quiabathancisio seriptus etiam latinosermone editus est
ꝓpt̃ quodnos omissis his quaeabaluis iam dicta sunt ea memorabimus quaequam uis ges¬
torum contineatfides: Ab histamen qui longepositisunt obscurior fama subtraxit¬
cumaliae aliis ꝓuinciae obuenissent thomae partia. et matheo a& hiopia: Ciq: ad he¬
rens ceteriori in die bast holomeo dicitur sorte decreta : Inter quam phartiam¬
que media: Sed longo interior tractu india ulterim iacet : multis uarusq linguis
et gentib habitata: Quamuelud longeremotam nullus a postolicae praedicationib

Expanded text:
ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus ut in solitudine vitam degens, usus solummodo consortio fuerit bestiarum, et de daemonibus crebros agens triumphos, placuerit Deo supra cunctos mortales, utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis exempla reliquerit, volentem me aliqua exponere ille libellus exclusit, qui ab Athanasio scriptus, etiam Latino sermone editus est. Propter quod nos, omissis his quae ab aliis jam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum contineat fides, ab his tamen qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxitcum aliae aliis provinciae obvenissent, Thomae Parthia, et Matthaeo Aethiopia, eique adhaerens citerior India Bartholomaeo dicitur sorte decreta. Inter quam Parthiamque media, sed longo Al. longe interior tractu, India ulterior jacet, multis variisque linguis et gentibus habitata, quam velut longe remotam, nullus Apostolicae praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsamanibus suis famulȩ habitu succinetacibum ad poneret . Poculum por¬
rigeret A quamma nibus in funderet: & regina orbis aemater im perii fanu¬
larumxp̃isefanulan deputaret & hacc quidem hiero solinus gestaat ibnco¬
ea constantinus pietate fretus sarmatas gothos alias quebar baras nationes
nisi quaeuel amicitus uel deditione sui pacem praeuenerant in soloꝓ prioarmis
edo munt : & quantomagis sereligiosus et humilius do subiecerat tanto an pliuas ciel̃
unuuersa subdctat : A dantonium quoq primum heremi habitatorem ueludadunse
oepohetis lateras suppliciter mitit: Ileps ac liberis suisdniosap plicaret : Ita cisela
meritis suis acreligionematris sed etintercessione scorum commendabilem sedõ fieri gestiebat:
saneqm̃ tantiuiri antoni fecimus mentionẽ deuistutib eius atq institutis et sobrietatemntis

Expanded text:
ipsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum poripsa manibus suis, famulae habitu succincta, cibum apponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet, et Regina orbis ac mater imperii, famularum Christi se famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis gesta. Interea Constantinus pietate fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras, supliciter mittit, ut pro se ac liberis Domino supplicaret. Ita non solum meritis suis, ac religione matris, sed et intercessione sanctorum commendabilem se Deo fieri gestiebat. Sane quoniam tanti viri Antonii fecimus mentionem, de virtutibus ejus atque institutis, et sobrietate mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
uirium recepta alacrior multo quam cumsanafuerat totadomo discurrere
et magnificaredñi potentiam coepit: siceuidenti indicio reginauoti compos
effecta templum mirificum in eo lo co inquoerucem reppererat regia ambi¬
tione construxit: Clauos quoque quibus corpus dominicum fuerat ad fixum
postat adfilium: Ex quibus ille frenos conposut quibus uteretur a dbellum
& exaliis galeam nihilominus belliusibus aptamfestur armas se: Lagni uero
ipsius salutaris pastem detulit filio: Pastem uero thecis ar genteis conditã
dereliquid in loco quaeetiam nunc ad memoriam sollicita ueneratione seruatur
Reliquid&iam hoc indicium religiosi amimi regina uenerabilis. Vir gines quas
ibi repperit dõ sacratus inuitas se ad prandium. Et tante has deuotione curas¬
sedicitur: Vt indignum erederet sifamulorum uterentur offieus. Sed

Expanded text:
virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurrere virium recepta, aiacrior multo, quam cum sana fuerat, tota domo discurrere et magnificare Dei Al. Domini potentiam coepit. Sic evidenti indicio Regina voti compos effecta, templum mirificum in eo loco in quo crucem repererat, regia ambitione construxit. Clavos quoque, quibus corpus Dominicum fuerat affixum, portat ad filium. Ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum: et ex Al. tac. ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio, partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum crederet, si famulorum uterentur officiis, sed