comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i õis actio bonat. ut qͥd leges: ut qͥd uidicia : ed corrigunt sacerdotesͦ E puni¬
officio rep̾hendit᷑. Pruatis nanq seu publicis institutioĩb singła moderant᷑. Res qͥdẽ de
qͥb aliqͥd cont᷑ iusticiã agendo p̾sumit᷑. si bene consid̾es sine culpa inuenies. unde u̾
res sed de reb agentis. iniusticiã merito rep̃hendis. Agentẽ qͥa indebite fecit iustiua
debite punit. quẽ indebite punisset si debite auctor egisset. Magnũ sane eqͥtatus
constat iudiciũ qͦd malũ nusquã remanet ĩpunitũ. & di iniusta iuste puniunt᷑.
ubiꝙ regnare di iusticiã ipsa ꝓficent᷑. sub q nec ĩpuniti remanent qͥ uistũ iius¬
manifestis enĩ solũm iudicat. dũ occulta cordiũ ignorat. Sed sũmꝰ arbit̾ lonoe
ilit᷑ iudicat. qͥ magis corda pensat quã oꝑa. qͥ nullũ opꝰ apꝓbat. qͦd caritas n umd¬
onne ꝓiudentia qͦ ñ quã fallitur oia antecedit: Nonne sic̾ p̃iudit. sic singła

Expanded text:
 omnis actio est bona, utquid leges, utquid judicia? Quid corrigunt sacerdotes, quid puniofficio corripitur. Privatis namque seu publicis institutionibus singula moderantur. Res quidem de quibus aliquid contra justitiam agendo praesumitur, si bene consideres, sine culpa invenies. Unde non res, sed de rebus agendis injustitiam merito reprehendis. Agentem, quia indebite fecit, justitia debite punit, quem indebite punisset, si debite auctor egisset. Magnum sane aequitatis constat indicium quod malum nusquam remanet impunitum; et dum injusta juste puniuntur, ubique regnare Dei justitiam ipsa profitentur; sub qua nec impuniti remanent qui justum injusmanifestis enim solummodo judicat, dum occulta cordium ignorat. Sed summus arbiter longe aliter judicat, qui magis corda pensat quam opera, qui nullum opus approbat quod charitas n Dei, quae nunquam fallitur, omnia antecedit? Nonne sicut praevidit, sic singula
Abbreviated transcription (Latin):
rit: uere liberi eritis. Post lapsũ gͦ ñ posst̃. eẽ. libi. nͥ ꝑ unicũ dĩ filiũ liberati Uideant qͥd di-¬
cunt qͥ uociferando asserunt liberũ arbitriũ a do datũ. ad bonũ partt̃ & ad malũ. Reccan¬
do nanq amittit᷑. amissũq nͥ ꝑ gra̾m minime reparat᷑. De cet̾o. cũ malũ nicħ ẽẽ. conuncit᷑.
Simplicit᷑ tñ ad utrunq datã concedimꝰ. ñ ut utrunq seqͥt᷑. sed altero reꝓbato honũ eligatur.
sic̃ de filio uirginis ꝑ ysaiã dr. Butirũ & mel comedet. ut sciat repbare malũ ꝙ elig̾e boni

Expanded text:
rit, vere liberi eritis . Post lapsum ergo non possunt esse liberi nisi per unicum Filium Dei liberati. Videant quid dirit, vere liberi eritis . Post lapsum ergo non possunt esse liberi nisi per unicum Filium Dei liberati. Videant quid dicant qui vociferando asserunt liberum arbitrium a Deo datum ad bonum pariter et ad malum. Peccando namque amittitur, amissumque nisi per Simpliciter tamen ad utrumque datam concedimus, non ut utrumque sequatur, sed altero reprobato, bonum eligatur; sicut de Filio Virginis per Isaiam dicitur: Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ oĩa creatorẽ attendit. & creaturã inferiꝰ respicit. iudicat uere factori oĩmodis
bseqͣndũ. & factis ꝓ uoluntate factoris utendũ. Sed hoc eiꝰ udiciũ minime constat li¬
b̾ũ: nͥ cũ effic̃ qͦd nouit agendũ. Effic̃ aũ: dũ creatorẽ diligit. & eiꝰ uoluntatẽ sua pꝰposita
seruando cognoscit. Qͦdsi seruare detrectat. quã singłarit̃ seruandã iure iudicat: suo
ipse iudicio contradic̃. meritoq libtatẽ iudicandi transgressor amictit. Ut uͦ iusticie lib̾tatẽ
seruare deserit: iure debito tradit᷑ uicus. Amissa itaq arbitrii lib̾tate : captuuis rema-¬
net sub peccati cõpede. Libtatẽ enĩ quã ꝓpͥo uitio deserit: reparare sibi ipse nullomodo
sufficit. Hec enĩ nullomͦ nͥ a qͦ dari potuit: reddi ñ poterit. Hinc ueritas ait. Si filiꝰ uos liberaue-¬

Expanded text:
super omnia Creatorem attendit, et creaturam inferius respicit, judicat vere factori omnimodis super omnia Creatorem attendit, et creaturam inferius respicit, judicat vere factori omnimodis obsequendum, et factis pro voluntate factoris utendum. Sed hoc ejus judicium minime constat liberum nisi cum efficit quod novit agendum. Efficit autem dum Creatorem diligit et ejus voluntatem, sua postposita, servando cognoscit. Quod si servare detrectat quam singulariter servandam vere judicat, suo ipse judicio contradicit, meritoque libertatem judicandi transgressor amittit. Ut vero justitiae libertatem servare deserit, jure debito traditur vitiis. Amissa itaque arbitrii libertate, captivus remanet sub peccati compede. Libertatem enim, quam proprio vitio deserit, reparare sibi ipse nullo modo sufficit. Haec enim nisi a quo dari potuit, reddi non poterit. Hinc Veritas ait: Si Filius vos liberave
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ipsa conũtit᷑. sed arbitrii sui libtate pͥuatur. dũ ꝓpͥam uoluntatẽ qͦm creata hab̾ e
ñ debec creatori suo p̾ponere nitit᷑. E ꝓpt̃. ñ natura. ñres aliqͦ: istud qͦd dicimꝰ malũ: sed
abusio. seu neglegentia boni sortita ÷ mali uocabulũ. Priuilegiũ sane uoluntatis ꝓpͥe
abono conditore bene condita. ꝙ lib̾tate arbitrii ditata. conditorẽ suũ uirȩ debito
deb& dilige̾ : & eiꝰ instituta studiose seruare. Cͤ si seruare contẽpserit: contẽptꝰ merite
arbitrii lib̾tate carebit: amissãq sibi redd̾e ñ pot̾it. Int̃. Quidi liberũ arbitriuꝰ¬
Iiberũ arbitriũ ÷ͥ qͥdã motꝰ intelligentie rationał. habens possibilitatẽ qͦd iudicat
ex eqͦndi. Hoc itaq lib̾orationał uoluntatis iudicio. tã hõ quã angłs accepto. dũ

Expanded text:
aliud ipsa convertitur, sed arbitrii sui libertate privatur, dum propriam voluntatem, quam creatura habere aliud ipsa convertitur, sed arbitrii sui libertate privatur, dum propriam voluntatem, quam creatura habere non debet, Creatori suo praeponere nititur. Quapropter non natura, non res aliqua est istud quod dicimus malum; sed abusio seu negligentia boni sortita est mali vocabulum. Privilegium sane voluntatis propriae a bono conditore bene condita, et libertate arbitrii ditata, Conditorem suum jure debito debet diligere et ejus instituta studiose servare; quae si servare contempserit, contemptus merito arbitrii libertate carebit, amissamque sibi reddere non poterit. Hanc enim a semetitio, arbitrium est quidam motus intelligentiae rationalis habens possibilitatem quod judicat exsequendi. Hoc itaque libero rationalis voluntatis judicio tam homo quam angelus accepto, dum
Abbreviated transcription (Latin):
p. siner ar bitrii gra miset abittit᷑. sũmaq iusticia qͣm ñ potest effug̾e. n̾ arbitrio. sed ar¬
bttris libͥtute puat᷑ ita ut ñ possit qͦd ante potuit. qͥa uoluit qͦd uelle ñ debuit. Serrtit
ꝗ de ratione se cccidisst in culpã. & ad redeundũ ñ. cẽ. lib̾ũ. Decdinare qͥdẽ a bono ꝑse ipsũ
potuit. sitñ hoc posse fuit. defectꝰ enĩ ÷ ab eo qͦd bene potuit. Potuit qͥdẽ cũ grã creato¬
ris qͦ contẽpto: ad ñ posse deuenit. Hic contẽptꝰ hec n eglegentia: seu maliuo letrcia ꝓpͥe¬
scriptura teste p̾direras ualde bona oftendis fieri malã : An desinit. eẽ. qͦd factai. & efficit᷑
creator oĩũ. nec oĩa ꝑ ipsũ facta st̃. R. Hoc de qͦ agimꝰ malũ. qͦd ꝓpͥe dicimꝰ peccatũ. oĩ¬
no nichil aliud÷. nͥ rationał creature uiciũ. Que cũ declinat a bono sibi a suo conditorę ꝓ¬
posito. qͦ ipsũ qͥ sũme ÷ debuit amare.& amando ꝑciꝑe. & ꝑcipiendo begta manore. ñ int

Expanded text:
ox arbitrii gratia miser abutitur, summaque justitia, quam non potest effugere, non arbitrio, sed arbitrii libertate privatur, ita ut non possit quod ante potuit, quia voluit quod velle non debuit. Sentit quidem ratione se cecidisse in culpam, et ad redeundum non esse liberum. Declinare quidem a bono per se ipsum potuit, si tamen hoc posse fuit. Defectus est enim ab eo quod bene potuit. Potuit quidem cum gratia Creatoris; quo contempto, ad non posse devenit. Hic contemptus, haec negligentia seu malevolentia pScriptura teste, praedixeras valde bonam, ostendis fieri malam? An desinit esse quod facta est, et efficitur imus malum, quod proprie dicimus peccatum, omnino nihil aliud est nisi rationalis creaturae vitium. Quae enim declinat a bono sibi a suo Conditore proposito, quo ipsum qui summe est debuit amare et amando percipere et percipiendo beata manere, non in
Abbreviated transcription (Latin):
÷ aut creatora. Bonꝰ ille. bona eiꝰ oĩã. Sic enĩ colligit seriptura. Uidit ds̃ cuncta qͥ fecerat.
& erant ualde bona. Bona qͥd ẽ. qͦd ab ello. mutabilia qͥa ñ genita de illo. sed factã de nichilo
Qd malo manifestiꝰ. qͦd sẽꝑ & ab .ẽe. uolumꝰ. nec declinare possum: Re Cũ de malo qͥrtꝰ
o& qͥd malũ sit ñ recte pensat᷑ haut facile questioni ꝓposite respondet᷑. Solet emĩ maluã
aliqͦndo dici incomodũ seu uiciũ cuiꝰ lile corporis. sicut  dicimꝰ malũ etiã molestias
animi ñ cont̾ iusticiã sentientis. Corporis qͥdẽ ut sunt egritudines: supplicia. pene labo¬
foosueta. solet dicẽ mala. sed ñ st̃ dap nabilia. Ea enĩ ꝙ os iusti tolerant in p̾serti uita.
⁊ lic& huiꝰmodi malo patiunt᷑. ñ ido tũ mnali nommnat᷑. Suc & irrationabilia ł snsucart

Expanded text:
t. Bonus ille, bona omnia ejus. Sic enim colligit Scriptura: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Bona quidem quod ab illo; mutabilia, quia non genita de illo, sed facta de nihilo. I defendis. Quid malo manifestius, quod et semper abesse volumus, nec declinare possumus? RESP. Cum de malo quaeritur, et quid malum sit non recte pensatur, haud facile quaestioni propositae respondetur. Solet enim malum aliquando dici incommodum seu vitium cujuslibet corporis, sicut et molestiae animi non contra justitiam sentientis. Corporis quidem, ut sunt aegritudines, supplicia, poenae, laboconsueta solet dicere mala, sed non sunt damnabilia. Ea enim et justi omnes tolerant in praesenti vita. Qui, licet hujusmodi mala patiantur, non ideo tamen mali nominantur. Sic et irrationabilia vel sensu
Abbreviated transcription (Latin):
ris tẽ poteris. cũ uidere tenebras & silentiũ audire quiueris. Sed ñ uidontur
tenebre nec audit᷑ silentiũ. nͥ ñ uidendo & non audiendo. Ocłis qͥdem tenebras&
aurib silentium ut eũq potes ꝑciꝑe. non tam̃ in specie: sed in speciei pͥnaron
& cognoscendo nescimꝰ. Ut cũ alicuiꝰ aĩam sentimꝰ hab̾e sapientiã. intelligendo conspio¬
mꝰ in ea sapientie formã. at si inaĩa illa defecerit sapientia. cũ cã insipientẽ dicis. q̃pi

Expanded text:
eris et silentium audire. Sed non videntur tenebrae, nec auditur silentium, nisi non videndo et non audiendo. Oculis quidem tenebras et auribus silentium utcunque potes percipere, non tamen in specie, sed in speciei privatione. et cognoscendo nescimus. Ut cum alicujus animam sentimus habere sapientiam, inteligendo conspicimus in ea sapientiae formam. A
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ. ut cecitas. nuditas. egestas. taceo. nolo. Desipio. nescio. & huiꝰ modi. Ere cauendũ tͥ
sũmoꝑe ÷. ut cũ aliqͥs tecũ ꝓ inqͥrenda ueritate seu ostentacione disceptat. ne ꝑ huiꝰ modi
uoces eũ aliqͥd ponere ꝑmittas. Sienĩ ꝑmiseris. cito te ad in conuetnens trahere potest.

Expanded text:
novimus; ut caecitas, surditas, nuditas, egestas, taceo, nolo, desipio, nescio, et hujusmodi. Quare cavendum tibi novimus; ut caecitas, surditas, nuditas, egestas, taceo, nolo, desipio, nescio, et hujusmodi. Quare cavendum tibi summopere est ut, cum aliquis tecum pro inquirenda veritate seu ostentatione disceptat, ne per hujusmodi voces eum ponere aliquid permittas. Si enim permiseris, cito te ad inconveniens trahere poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
uiddicis: Nunqͥd insipientia sue silentiũ. seuꝰ malũ & huiꝰ modi uoces incassũ pferuntur
cũ eas aliqͥs loqͥt᷑ ere sonant. si nichil significant. R̾ Scire debes qͦsdã uocessiam.¬
ficare nominando ł indicandorẽ aliꝗͣ. qͣsdã uͦ significare. ũ ponendo sed potiꝰ remouen
rẽ aliꝗͣ. Nã uerbi grã. bonitas. uox ista rẽ suã nominando seu indicando significat. At ni
malicia ut ꝓpͥe loqͥr. bonitate᷑ ab eẽ. designat. Malũ sane siue malicia diuersa suscipit u¬
cabula ut m̾daciũ. fornicatio. adulteriũ. & quã multa huiꝰ modi. Ea qͥdẽ qͦ his uocib duo¬
signat᷑. sic dicunt᷑. ñ qͥa st̃. sed qͥa bona ñ st̃. Sic̾ malũ dr ñ qͥar. sed qͥa bonũ ñ ÷ͥ.Dicitꝰ dit̾¬
m̃daciũ : pͥuatio ueritatis. ⁊ ornicatio. amissio castitatis. Adulteriũ. uolatio fidĩ conuicuł
& cetera huiꝰ modi. Enumerare uoces ñ possamꝰ. qͦs significare ñ ponendo sed remouendo

Expanded text:
uid dicis? Nunquid insipientia, sive silentium, seu malum, et hujusmodi voces incassum proferuntur, cum eas aliquis loquitur? Quare sonant si nihil significant? RESP. Scire debes quasdam voces significare nominando vel indicando rem aliquam; quasdam vero significare non ponendo, sed potius removendo rem aliquam. Nam, verbi gratia, bonitas, vox ista rem suam nominando seu indicando significat. At vero malitia, ut proprie loquar, bonitatem abesse designat. Malum sane sive malitia diversa suscipit vocabula, ut mendacium, fornicatio, adulterium, et quam multa hujusmodi. Ea quidem quae his vocibus designantur, sic dicuntur, non quia sunt, sed qmendacium privatio veriatis; fornicatio, amissio castitatis; adulterium, violatio fidei conjugalis, et caetera hujusmodi. Enumerare voces non possumus quas significare non ponendo sed removendo
Abbreviated transcription (Latin):
ris reportauit. Sed qͥ ab mitio mendar fuit. caritate caruit. qͥ ueritate negletta menda¬
cit᷑ dixit. Ero simił alcissimo. Hic gͦ qͥ a caritatẽ ñ habuit. nec ordo fuit. necde ordinib
cecidit. qͦs caritatis m̃sura distinguit. Concedimꝰ tũ dici posse qͥa cecidit ab ordine. ce¬
cidit a beatitudine. ñ qͦ habuerit. ł in qͥb fuerit. sed qͦ hab̾e ł in qͥb. eẽ dm̃ diligenido
potuit. Potuit enĩ qͥ ꝙ natura bonꝰ fuit. & ut indõ ꝓficeret᷑. liberi arbitrii bonũ a
do optinuit. B onũ hoc a sũmo bono ad bonũ accepit. Sed abutens facultate. doni
inse ñ indõ głari uoluit. falsoq dirit. Ponã sed ẽ meã ad aqͥlonẽ. ero simił altissimo
Sec x cupiditas qͣ a do̾ deflurit. & mat̾ ĩpia pͥmogenitã pessimã edidit. suꝑbiã dico. qͦ

Expanded text:
ris reportavit. Sed qui ab initio mendax fuit, charitate caruit, qui, veritate neglecta, mendaris reportavit. Sed qui ab initio mendax fuit, charitate caruit, qui, veritate neglecta, mendaciter dixit: Ero similis Altissimo. Hic vero quia charitatem non habuit, nec ordo fuit, nec de ordinibus cecidit, quos charitatis mensura distinguit. Concedimus tamen dici posse quia cecidit ab ordine, cecidit a beatitudine, non quae habuerit, vel in quibus fuerit, sed quae habere vel in quibus esse Deum diligendo potuit. Potuit enim quia et natura bonus fuit, et ut in Deo perficeretur liberi arbitrii bonum a Deo obtinuit. Bonum hoc a summo bono ad bonum accepit, sed abutens facultate doni in se non in Deo gloriam voluit, falsoque dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, ero similis Altissimo . Haec est cupiditas quae a Deo defluxit, et m
Abbreviated transcription (Latin):
rere dõ bonũ ÷. ponere indño do spẽ meã. Et alibi. Ut udeã uoluntatẽ dñi. Sc̃a eͦ anun¬
głorũ societas bene a sũmo bono condita. bona ualde ÷ in natura. Sed cũ bonẽ uolun¬
tati conditoris ꝑ lib̾ũ caritatis arbitriũ tota concordat. tc̃ uirtute sit melior se ip¬
sa. Transcendit uirtute naturã manet cũ dño ordinata ꝑ gr̃am. Quantũ eniꝰ unũ¬
quenq ꝓtensa in dñi erigit caritas. tantũ leuat eũ ordinis a d̾o pensata sullimitas.
ꝓpt̃ sciendũ qͥa ꝑcaritatis meritũ a do distincti sẽ nouẽ ordines angłorũ. his addidite
& decimã dragmã. humanã scilic& naturã. qͦ tã du ordinẽ tenuit. doneo ab ordinato de¬
ordinata corruit. quã tã ipse qͥ condidiit. ꝑditã qͤsiuit. qͦsitã inuenit. inuentã in hume¬

Expanded text:
rere Deo bonum est et ponere in Domino Deo spem meam . Et alibi: Ut videam voluptatem Domini . Sancta ergo anrere Deo bonum est et ponere in Domino Deo spem meam . Et alibi: Ut videam voluptatem Domini . Sancta ergo angelorum societas bene a summo bono condita bona est valde in natura, sed cum bonae voluntati conditoris per liberum charitatis arbitrium tota concordat, tunc virtute fit melior seipsa. Transcendit virtute naturam, manet cum Domino ordinata per gratiam. Quantum enim unumquemque protensa pter charitatis meritum a Deo distincti sunt novem ordines angelorum. His addidit et decimam drachmam, humanam scilicet naturam, quae tandiu ordinem tenuit, donec ab inordinato deordinata corruit: quam tamen ipse qui condidit perditam quaesivit, quaesitam invenit, inventam in hume
Abbreviated transcription (Latin):
suꝰ parens ÷ oĩũ bonorũ: ita cupiditas radix ÷ oĩũ malorũ. E ꝓpt̾ diuinis auctoritati¬
b sola caritas seruanda mandat᷑. sola uͦ cupiditas fugienda monstrat᷑: Ab ista reuoca¬
pfidiã nutrit. desꝑationẽ inducit. & cõpleto p̃sentis neqͥtie cursu. insatiata manet ad ꝑ¬
ditionẽ. Caritas econt᷑ generat fidei ueritatẽ. fouet spei firmitatẽ. & tͣnsacto p̾senti ten¬
pe. plena manet ad beatitudinẽ. Nuo ista abinitio sibi adu̾sa. duo constituunt regra.
hbonis sane angłis caritas regnũ obtinuit. in ꝑuersis uͦ cupiditas initiũ sũpsit. Caritas
insius÷ obedientie fundam̃tũ ꝓfectꝰ in bonũ. accessus ad dm̃. ortꝰ bonitatis. plenitudo
felicitatis. E& aduerso in suis est cupiditas p̾uaricationis origo. defectꝰ a do. lapsus a
đo concursus malitie. cõpletio miserie. Caritas in scĩs angelis libero bene utens arbitrio
constant᷑ adhesit dnõ. unde pͥncipalit̾ ei conuenit. qͦd legr̃ in ꝑsalmo. Michi aut̃ adhe¬

Expanded text:
ditas radix est omnium malorum. Quapropter divinis auctoribus sola charitas servanda mandatur, sola vero cupiditas fugienda monstratur. Ab ista revocaperfidiam nutrit, desperationem inducit, et completo praesentis nequitiae cursu, insatiata manet ad perditionem. Charitas econtra generat fidei virtutem, fovet spei firmitatem, et transacto praesenti tempore, plena permanet ad beatitudinem. Duo ista ab initio sibi adversa duo constituunt regna. In bonis sane angelis charitas regnum obtinuit, in perversis vero cupiditas initium sumpsit. Charitas in suis est obedientiae fundamentum, profectus in bonum, accessus ad Deum, hortus bonitatis, plenitudo felicitatis. Ex adverso in suis est cupiditas praevaricationis origo, defectus a bono, lapsus a Deo, concursus malitiae, completio miseriae. Charitas in sanctis angelis libero bene utens arbitrio constanter adhaesit Domino: unde principaliter ei convenit quod legitur in Psalmo: Mihi autem adhae
Abbreviated transcription (Latin):
in differend̃ oiã cognoscendo diligit. & diligendo cognoscit. Quib autẽ boua sua largitur.
ñ noua dilectione ad eos inclinat᷑. cuiꝰ sempit᷑na dileccio minune uariat᷑. Dicit᷑ aut̃ eos ma¬
gis amare sed ꝑ affectũ: ñ ꝑ affectũ. Sic̃ enĩ ꝗͤ donat sua st̃. sic & qͥb donat ipsi qͦq sui st̃¬

Expanded text:
indifferenter omnia cognoscendo diligit et diligendo cognoscit. Quibus autem bona sua largitur, indifferenter omnia cognoscendo diligit et diligendo cognoscit. Quibus autem bona sua largitur, non nova dilectione ad eos inclinatur, cujus sempiterna dilectio minime variatur. Dicitur autem eos magis amare, sed per effectum non per affectum. Sicut enim quae donat sua sunt, sic et quibus donat, ipsi quoque sui s
Abbreviated transcription (Latin):
eruit quos untitb excolit. quos etbeatos fac̃ R̾.Uniuersã creatura osꝰ ñ ideo no¬
uit qͥa ipsa exciat. sed idõ ea ex istit: qͥa ille nouit. Fecet enĩ sicut nouit. qͥ creanda disposu
Cre. qͥa p̾sciuit eã condidit. ñ eã qͥa p̾condidit sciuit. Resgͦ condita nicħ eiꝰ scientie contu¬
lit. qͥ ꝑfecte sapiens qͦd erat ꝑmansit. qͥ oiã sic̃ nouit sic diligit. sic̃ amat. ita nouit. In
eo nanq ñ aliud ÷ scire aliud amare. sed idẽ ÷ scire qͦd amare. idẽ amare qͦd scire. Ere
sic̃ ñ ͥ alibi magis sciens. & hic minꝰ sciens. ita ñ ÷ hic minꝰ amans. & alibi magis amans.
Non enĩ potest ds alicubi minꝰ aut magis eẽ. đs. Eͦ ꝓpt᷑ sic̾ res condita÷ eiꝰ scientie nil adieut
sic eiꝰ caritatẽ nec aurit nec minuit. qͦ nec condendis eguit. nec conditis eget. ł egebit. sed

Expanded text:
exuit, quos virtutibus excolit, quos et beatos facit? RESP. Universam creaturam Deus non ideo noexuit, quos virtutibus excolit, quos et beatos facit? RESP. Universam creaturam Deus non ideo novit quia ipsa existit, sed ideo ea existit quia ille novit; fecit enim sicut novit, qui creanda disposuit. Quare quia praescivit eam condidit, non quia praecondidit eam scivit. Res ergo condita nihil ejus scientiae contulit, qui perfecte sapiens quod erat permansit; qui omnia sicut novit, sic diligit; sicut amat, ita novit. In eo namque non aliud est scire et aliud amare, sed idem est scire quod amare, et amare quod scire. Quare sicut non est alibi magis sciens et hic minus sciens, ita non est minus amans et alibi magis amans. Non enim potest Deus alicubi minus aut magis esse Deus. Quapropter sicut res condita ejus scientiae nil adjecit, sic ejus charitatem nec auxit nec minuit, quae nec condendis eguit, nec conditis eget vel egebit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mirabile est. quĩa cũ ubiq deus ꝑ̃sens ÷:. ibi tartum recte notus est. ubi dilectio est.
oħs quidem ait. Qui non diligit: non nouit deum. In om̃ib quidem est: ꝑ essentia. non in
omib uero per noticiam. Licet enim quidam fuerint ut at apłi cognoscentes deum dam̃
euanuerunt in cogitationibus suis: & dicentes se e̾e̾ sapientes stulti facti sunt. Non er&
in eis noticia hec cũ caritate. s cognitionis p̃sup̃tione. Qui em̃ cognocit: et non diligit:
ab utit᷑ gr̃a tanti doni: cũ uidẽ bonũ qđ est unũ. & omẽ omnium sine dilectione p̃su¬
nit. De talib ioħs ait. Qui non diligit manet in morte. Oĩs ergo dilectione dei uacuus.
tam aiusticia quam abeatitudine constat abenus. Nulli igitur bene est. qui abꝙ dei dileci¬
one est. In it̃. B ene caritateni conmendisti quam deum eẽ ueraciter assignasti. sed qqͣ
deus indifferenter omnia diligat quomͦ dixisti: Nonne preceteris eos diligg quos a mał

Expanded text:
permirabile est, quia, cum utique Deus praesens est, ibi tantum recte notus est ubi dilectio est. Joannes quidem dicit: Qui non diligit, non novit Deum . In omnibus quidem est per essentiam, non in omnibus vero per notitiam. Licet enim quidam, ut ait Apostolus, cognoscerent Deum, tamen evanuerunt in cogitationibus suis, et dicentesin eis notitia haec cum charitate, sed cognitionis praesumptione. Qui enim cognoscit et non diligit, abutitur gratia tanti doni, cum videre bonum, quod est unum, et omne omnium, sine dilectione praesumit. De talibus Joannes ait: Qui non diligit, manet in morte . Omnis ergo dilectione Dei vacuus tam a justitia quam a beatitudine constat alienus. Nulli ergo bene est qui absque Dei dilectione est. II. INTERR. Bene charitatem commendasti, quam Deum esse veraciter assignasti. Sed quod Deus indifferenter omnia diligat, quomodo dixisti? Nonne prae caeteris eos diligit quos a malis
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ iacob dormiuit. & ꝑ ioseph quẽ frm inĩudia ne ꝑ eos regnaret uendidit. suꝑ qͦs qͥa uendiꝰ

Expanded text:
in quo Jacob dormivit, et per Joseph, quem fratrum invidia, ne super eos regnaret, vendidit, super quos venditus in quo Jacob dormivit, et per Joseph, quem fratrum invidia, ne super eos regnaret, vendidit, super quos venditus
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ. uor enĩ illa patois. qͦ corporalit᷑ suꝑ filiũ sonut. & corporea species colũbe. qͣ ibidẽ sp̃m
scm̃ demonstrari oportuit. subito facta sunt. & ꝑacto sue significatioĩs ministerio. in idunde sumpta
sic̃ sine ullo uenit peccato:ita ñ sine spũ sc̃o quẽ nr̃a humanitas tẽ plene aecpt nes in ister ã
uirginis unita÷ uerbo dĩ. Cũ enĩ sp̃s sc̃s in mariã descendit. ꝑ quẽ u̾bo dei carnis substantiã
uirgo ministrauit: om̃em culpe originał maculã max euasit. & deinceps ab incentiuis uici¬
orũ lib̾a ꝑmansit. cuiꝰ ꝑfecta integritas saluatorẽ genuit Unde & plena om̃i gr̃a meriti
dicta fuit. qͦ tẽporalit̃ filiũ edidit. quẽ pat̾ ds̃ et̾nalit᷑ genuit. Nec mireris eundẽ di &
hominis filiũ mułtimodis designari ut ꝑ lignũ iute qͦd qͥdẽ in paradiso fuit. & ꝑ lapidẽ

Expanded text:
minem. Vox enim illa Patris quae corporaliter super Filium sonuit, et corporea species columbae, qua ibidem Spiritum minem. Vox enim illa Patris quae corporaliter super Filium sonuit, et corporea species columbae, qua ibidem Spiritum sanctum demonstrari oportuit, subito facta sunt, et peracto suae significationis mysterio, in id unde sumpta sicut sine ullo venit peccato, ita non sine Spiritu sancto, quem nostra humanitas tunc plene accepit cum in utero Virginis unita est Verbo Dei. Cum enim Spiritus sanctus in Mariam descendit, per quem Verbo Dei carnis substantiam Virgo ministravit, omnem culpae originalis maculam mox evasit, et deinceps ab incentivis vitiorum libera permansit; cujus perfecta integritas Salvatorem genuit. Unde et plena omni gratia merito dicta fuit, quae temporaliter Filium edidit, quem Pater Deus aeternaliter genuit. Nec mireris eumdem Dei et hominis Filium multis modis designari, ut per lignum vitae, quod quidem in paradiso fuit, et per lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
õiũ gentiũ lingua. fuitq sonꝰ iste in om̃i t̾ra. Eͦ designatũ ÷ oĩũ linguarũ nationes cre¬
dituras. qͥa assupta ÷ a filio dĩ humana sine peccato natura. ita ut una sit facta assu
humanitate. minor & se ipso.minor & sp̃u scõ. & psalmo attestante etiã minor angelo.
ꝓ tẽpore sit missus. ñ ÷ tam̃ factꝰ nec in aliud aliqͣndo conuersus. nec alicui rei in ꝑsona u¬
filiꝰ apparuit mundo manifestꝰ. Non enĩ colũbã illã qͦ suꝑ dũm apparuit uel illũ flatũ qͦ dñs
sp̃m̃ insuffilauit. ł illũ ignẽ qͦ idẽ sp̃s discipłos inflãmauit. inunitatẽ ꝑsone sibi sp̃s scs uniuit.
S ed apparuert̃ ista seruiente ercatori creatura ad demonstrandũ & significandũ sp̃m scm̃
tẽporalit̃ assũp̾ta. sic̃ significari & demonstrari et̾nũ mortalib congcuebat. Non itaq pos
sumꝰ dicere sp̃m scm̃ essedm̃ ⁊ colũbã. aut. et̾. dm̃ & flatũ. ł ignẽ. sic̃ dicimꝰ filiũ dĩ. eẽ. dm̃ & ho¬

Expanded text:
omnium gentium lingua, fuitque sonus iste in omni terra. Quo designatum est omnium linguarum nationes credituras, quia assumpta est a Filio Dei humana sine peccato natura, ita ut una sit assumentis humanitate, minor et se ipso, minor et Spiritu sancto, et psalmo attestante, minor etiam angelo. o tempore sit missus, non est tamen factus, nec in aliud aliquando conversus, nec alicui rei in persona uFilius mundo apparuit manifestus. Non enim columbam illam quinsufflavit, vel illum ignem quo idem Spiritus discipulos inflammavit, in unitatem personae sibi Spiritus sanctus univit; sed apparuerunt ista, serviente Creatori creatura, ad demonstrandum et significandum Spiritum sanctum temporaliter assumpta, sicut significari et demonstrari aeternum mordicimus Filium Dei esse Deum et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris electũ incorruptibili gła ds coronabit. Dies illa nulla seqͤnte uesꝑa sine defatu

Expanded text:
caeteris electum incorruptibili gloria Deus coronabit. Dies illa, nulla sequente vespera, sine defectu caeteris electum incorruptibili gloria Deus coronabit. Dies illa, nulla sequente vespera, sine defectu
Abbreviated transcription (Latin):
scłm scłi reditũ consũmamꝰ: & consũmati qͥescimꝰ. Aliꝰ ÷ enĩ sp̃s timoris ille scilicos
seruił. ñ dm̃i sed peccati. diligit emi̾ peccatũ. sed timet suppliciũ. odit iusticiã. sed formdit
penã. Hic÷. quẽ foras mittit caritas. Aliꝰ uͦ ÷ sp̃s timoris dñi. unũ scilieq de septem¬
donis sp̃s scĩ: eiꝰ eni oꝑante grã incipimꝰ ꝓ amore dĩ odire peccata. Est gͥ caritatis:
ñ seruitutis. Hoc autꝰ timore dnĩ. sic̃ in p̾senti crescit caritas dĩ. sic ꝙ odiu̾ peccati
parit᷑ concrescit. Tantũ enuĩ peccatũ odis. quantu lusticiã diligis. Crescunt simul inhac
uita. ꝑ ficient᷑ in et̾na. Incoata nanq capitas. & timor ille qͥ dr initiũ sapientie in p̾senti simua¬
aut̃ ne d̾m̃ offendamꝰ timore ipsiꝰ peccata uitare optimũ aut̃ tiore diũ eo usq ꝓuehi. ne
ulteriꝰ ad culꝑã possimꝰ dechi. Cõplebit᷑ hoc in resurrectione genȩrali. qͥndo ultimũ cũ

Expanded text:
saeculum saeculi, reditum consummamus, et consummati quiescimus. Alius est enim spiritus timoris, ille scilicet servilis, non Domini, sed peccati. Diligit enim peccatum, sed timet supplicium. Odit justitiam, sed formidat poenam. Hic est quem foris mittit charitas. Alius vero spiritus timoris Ds sancti. Ejus enim operante gratia, incipimus pro amore Dei odire peccata. Est igitur charitas, non servitutis. Hoc autem timore Domini sicut in praesenti crescit charitas Dei, sic et odium peccati pariter concrescit. Tantum enim peccatum odis, quantum justitiam diligis. Crescunt simul in hac vita, et perficientur in aeterna. Inchoata namque charitas, et timor ille qui dicitur initium sapientiae, in praesentautem, ne Deum offendamus, timore ipsius peccata vitare; optimum autem timore Domini eo usque provehi ne ulterius ad culpam possimus detrahi. Complebitur hoc in resurrectione generali, quando ultimum cum
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsũ qͥ sũme tͥ ꝑfici beatitudine ꝓ modo gr̃ẽ. A ꝑfectione gͥ illa quã habuit in
natura. qͥa creatare̾ ñ amauit. maliuolus ille defluait. a ꝗͦ chorꝰ ille suꝑ celestũ
ciuũ. qͥ singłarit᷑ dilerit dñm. głosus ascendit. ꝑfectio qͥdẽ creature ĩlliꝰ angłies¬

Expanded text:
in ipsum qui summe est perfici beatitudine pro modo gratiae. A perfectione igitur illa quam habuit in in ipsum qui summe est perfici beatitudine pro modo gratiae. A perfectione igitur illa quam habuit in natura, quia Creatorem non amavit, malevolus ille defluxit, a qua chorus ille supercoelestium civium, qui sing
Abbreviated transcription (Latin):
inigͥtas in te: R. Hominẽ legimꝰ ad similitudinẽ dĩ factũ. angłm uͦ signaculũ Emilici¬
nisdĩ effeccũ. Constat gͦ tante angelũ excellentie in natura fusse: ut in eo tanqͣ insamudi¬
lo possec hõ ꝑspicere quantũ suo debeat creatori. qͥ eũ dignatꝰ est creare simile sisnidu
similitudinis nimia dignitatẽ poterat in angło contẽplari. Hoc signaculũ in anab
stante nob̾ ꝑmanet integrũ. qͦd in isto qͥ cecidit cernimꝰ obseuratũ. qͥ ꝓ condidone
nat᷑e plenꝰ sapientie factꝰ ÷ & ꝑfectꝰ decore. Quantũ enĩ ad bonã condicionẽ que
a do in natura habuit. qͥ nicħ imꝑfectũ fecit. omem ꝑfectionẽ plene a do ratonus
illa seu intellectuał creatura accepit. quã in natura bona qͦ condita est habernab¬
buit. Sed aliudd̾ a d̾o fieri creatur̾a plenã in natura & ꝑfectã ꝓ modo condicionis
bone. aliud iã existentẽ in natura ꝑfectã. supͣ se ꝓuehi caritate. & caritatis mono

Expanded text:
tudinem Dei factum, angelum vero signaculum similitudinis Dei effectum. Constat ergo tantae angelum excellentiae in natura fuisse, ut in eo tanquam in signaculo posset homo prospicere quantum suo debeat Creatori, qui eum dignatus est creare similem sibi, cujus similitudinis nimiam dignitatem poterat in angelo contemplari. Hoc signaculum in angelo stante nobis permanet integrum, quod in isto qui cecidit cernimus obscuratum, qui pro conditione naturae plenus sapientiae factus est et perfectus decore; quantum enim ad bonam conditionem quam a Deo innatam habuit, qui nihil imperfectum fecit, omnem perfectionem plene a Deo rationalis illa seu intellectualis creatura accepit, quam in natura bona qua condita est habere debuit. Sed aliud est a Deo fieri creaturam plenam in natura et perfectam pro modo conditionis bonae, aliud jam existentem in natura perfectam supra se provehi charitate, et charitatis merito
Abbreviated transcription (Latin):
stulti facti sunt. es erpellit humilitas. que cũ bona habeat: nicħ sue industrie
ł uature de acceptis reserendũ iudicat. sed largitori honorũ om̃iũ ea deo humilit᷑ assign
Hinc paulus clamat. Grã di sũ id qͦd sũ. Itẽ st̃ ñ nulli. qͥ sua do ñ sibi bona referunt. seo
sius ea meritis dm̃ debuisse ꝓcacit᷑ asserunt. Contͣ huiꝰmodi humilitas ꝑsitet᷑. qͥa oĩa de

Expanded text:
stulti facti sunt . Quos expellit humilitas, quae cum bona habeat, nihil suae industriae stulti facti sunt . Quos expellit humilitas, quae cum bona habeat, nihil suae industriae vel naturae de acceptis referendum judicat, sed largitori bonorum omnium ea Deo humiliter assignat. Hinc Paulus clamat: Gratia Dei sum id quod sum . Item sunt nonnulli qui sua Deo non sibi bona referunt, sed suis ea meritis Deum debuisse procaciter asserunt. Contra hujusmodi humilitas profitetur quia omnia de
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ad eo suꝑbia debriauit. ut cũ ipsi nec scientie nec alicuiꝰ uirtutis uestigiũ.
ubi m̾dacit᷑ ait. Ero simił altissimo. Contͣ hoc gͣue tumoris p̾cipiciũ: occurrit pͥmia
& optimũ humilitatis remediũ. cũ aliqͥs uirtutes suas ꝯͦ suere possidet minime at¬
tendit. sua sibi infirma p̾tendit. corã dño se niebil. eẽ nͥ peccatorẽ recognoscit. De
hachumilitatis ualle publicanꝰ ille surrer̃. qͥ etiã ocłos ad celũ leuare timuite sola
in se peccata tantũ cognouit: & penitendo dix̃. Ds̃ ꝓ piciꝰ esto mͥ peccatori. Itẽ st᷑ non¬
nulli. Qͥa sũmo largitore aligͦ uirtutũ insigina ꝑceꝑunt. sed cumore suꝑbie ad tonta
insipientiã deuenertꝰ. ut de acceptis tanꝗͣ ñ acceꝑint głent᷑ & sibi ñ dño referenda ꝑ-¬
tinacitꝰ arbitrentꝰ. De talib dicit apłs. qͥa cũ cognouissent dm̃. ñ sic᷑ dm̃ głificauerunt
aut gr̃as egerunt. sed euanuerunt in cogitacionib siis. Dic entes enĩ se. et̾ sapiente

Expanded text:
quos adeo superbia debriavit, ut, cum ipsi nec scientiae nec alicujus virtutis vestigium ubi mendaciter ait: Ero similis Altissimo . Contra hoc grave tumoris praecipitium occurrit primum et optimum humilitatis remedium, cum aliquis virtutes ipsas quas vere possidet minime attendit, sua sibi infirma praetendit, coram Domino se nihil nisi peccatorem recognoscit. De hac humilitatis valle Publicanus ille surrexit, qui et oculos ad coelum levare timuit. Sola in se tantum peccata cognovit, et poenitendo dixit: Deus, propitius esto mihi peccatori . Item sunt nonnulli qui a summo largitore aliqua virtutum insignia percipiunt, sed tumore superbiae ad tantam insipientiam devenerunt, ut de acceptis tanquam non acceperint glorientur, et sibi non Domino referenda pertinaciter arbitrentur. De talibus dicit Apostolurunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis; dicentes enim se esse sapientes,
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros dies dicat. uidit ds̃ qͥa bonũ÷: tantũ in scd̾̃a die dictũ ñd. Ed ideo arbitror factũ.
qa scd̾e opꝰ diei ñ in ipsa scd̾a sed potiꝰ in tͦcia uideo consũmatũ. Aqͦ enĩ in sed̾a die leguntur
duuse he qͦ sub firmam̃to sc̃ ab his qͦ suꝑ firmam̃tũ st̃. In t̾cia aut̃ die de eisdẽ aqͥsꝰ
ꝓseqͥtur. qͦ mꝰ a t̾ra segregant᷑ & maria appellant᷑. Unde & merito id qͦd d̾r uidit as¬

Expanded text:
caeteros dies dicat: Vidit Deus quia bonum est, tantum in secunda die dictum non est. Quod ideo arbitror factum, caeteros dies dicat: Vidit Deus quia bonum est, tantum in secunda die dictum non est. Quod ideo arbitror factum, quia secundae opus diei non in ipsa secunda, sed potius in tertia vidit consummatum. Aquae enim in secunda die luae sub firmamento sunt, ab his quae super firmamentum sunt. In tertia autem die de eisdem aquis prosequitur quomodo a terra segregantur et maria appellantur. Unde et merito id quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa designant᷑ ln spũ & enĩ sapientie: lux pͥma cõdita. a denebris seꝑarat᷑. pꝰ uesꝑam habens
mane ĩ diẽ formatur: dũ laudabił. illa angłorũ societas. bene lux appellata. qr racionał
seu ĩtellectuał est crͤata diusa est a denebris. cadenti enĩ suꝑbie ñ ꝯsensit. s humilit̾ subiecta
anõ sapient̾ ad hesit. habet uesperam insue inutabilitatis natura. est enĩ creatura. S
mane fit. suscepta sp̃s sapientie grã qua indm̃ tota caritate succensa &e dm̃ sigła¬
nter amaudo sapiens effecta creatorẽ n ꝑ creaturã sed ꝑ creaturã potiꝰ creatorẽ asꝑiciens.
mati hoc sapientie donũ ab ipso reqͥramꝰ. ut participes beatitudinis angłice fieri me
homine deiecto in exiliũ int̾ mundi aliũ fluctꝰ errorũ diuine seripture firiauit
toria lecterali. mane in doctrina morali. diẽ in allegoria spu̾ali. Hic attende qͦd cũ ꝑ

Expanded text:
 Primus. In spiritu enim sapientiae lux prima condita a tenebris separatur, post vesperam habens mane. In diem formatur dum laudabilis illa angelorum societas, bene lux appellata, quia rationalis seu intellectualis est creata, divisa est a tenebris. Cadenti enim superbiae non consensit, sed humiliter subjecta Domino sapienter adhaesit. Habet vesperam in suae mutabilitatis natura. Est enim creatura. Sed mane fit, suscepta spiritus sapientiae gratia, quia in Deum tota charitate succensa, et Deum singulariter amando sapiens effecta. Creatorem non per creaturam, sed potius creaturam per Creatorem aspiciens isericorditer reformati, hoc sapientiae donum ab ipso requiramus, ut participes beatitudinis angelicae fieri mhomine in exsilium dejecto, inter mundalium fluctus errorum divinae Scripturae firmavit in historia litterali, mane in doctrina morali, diem in allegoria spiritali. Hic attende quia, cum per
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ plenũ & ꝑfectũ & singłare. & sũmũ ds ÷. Huic uniuersali uesana cupestas
pͥuatũ aliqͥd anteponit. & dũ ad indebitũ capessendũ se erigit. qͦd suu̾: mium
custodit. Nescit enĩ habita custodire. qͦ solũ in concessa nouit ãbire. Suorũ oblius¬
cit᷑: dũ sẽꝑ aliena seqͥt᷑. De manu ei labit᷑ qͦd tenebat. dũ intẽꝑans alia mpe fes¬
tinat. Hec a luce caritatis refuga. sẽꝑ in tenebris sectat᷑ deuia. & sẽꝑ ht̃ cader
etiã nat᷑e optime. quã in sua condicione accepit. dũ eũ qͥ singłarit᷑ q uere ͥ. cu

Expanded text:
bonum plenum et perfectum, singulare et summum, Deus est. Huic universali vesana cupiditas privatum aliquod anteponit, dum ad indebitum capessendum se erigit, quod suum est minime custodit. Nescit enim habita custodire quae solum inconcessa novit ambire. Suorum obliviscitur, dum semper aliena sequitur. De manu labitur quod tenebat, dum intemperans alia rapere festinat. Haec a luce charitatis refuga semper in tenebris sectatur devia, et semper habet etiam naturae optimae, quam in sua conditione accepit, dum eum qui singulariter et vere est, cui
Abbreviated transcription (Latin):
tecta ꝓdeunt. humida sunt. & ex humore concrescunt. Hanc sane potentiã & uĩ efficatis¬
sima gignendi. ex simul ꝑfectis oꝑib di in qͥb ñ tẽpora sed origo tẽporũ erat. uisibiliũ
seu actualiũ nat᷑a contrarit. Abhis enĩ qͦ simul materialit̾ condidit ipse singula
forinalit̾ agendo. ñ noua creando tẽporalit̾ oꝑari ñ desinit. Hinc ÷ qͦd ueritas ipsa¬

Expanded text:
teta prodeunt, humida sunt, et ex humore concrescunt. Hanc sane potentiam et vim efficacisteta prodeunt, humida sunt, et ex humore concrescunt. Hanc sane potentiam et vim efficacissime gignendi ex simul perfectis operibus Dei, in quibus non tempora, sed origo temporum erat, visibilium seu actualium natura contraxit. Ab his enim quae simul materialiter condidit, ipse singula formaliter agendo, non nova creando, temporaliter operari non desinit. Hinc est quod Veritas i
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾e eioĩa in arte i̾cõmutabił ueritatis. qͦd: uid̾e filiũ de patris essentia phennũ sene¬
rari. & ex utroq ꝓcedens ineffabile donũ caritatis. Obscura aut̃ ei scientia ÷. iide opns
eo actu qͦ facta st. a qͦrũ cognctione ne tenebrescat. sẽꝑ mane fit. dũ a creat᷑a ad lauden
reu̾tit᷑ creatoris. laudatq creatorẽ. ñ increat᷑a. sed abipso in se ipsoqͥescentẽ: mullo egen¬
tẽ s plene & perfecte sibi inseipso sufficientem. Quodauttm dies illa septies re¬
petita legitur cũ & ded & eiꝰ oꝑib stabili cognitione p̾sentat᷑. ñ cẽporis uarietate
moratio rerũ sub int̾ualł tẽporũ digestarũ. ubi ingenesi legr̃. Fons ꝯut̃ ascendebat
de t̾ra & irrigabat om̃em facie᷑ t̾re. Bene qͥdẽ ab eo elem̃to qͦ genera aĩaliũ herbarũ ꝙ.
lignorũ nascunt᷑. incepisse credit᷑. Oiã nanq pͥmordia seminũ eqͥb oĩs caro &e oĩa fru¬

Expanded text:
n arce incommutabilis veritatis. Quod est videre Filium de Patris essentia perenniter generari, et ex utroque procedens ineffabile donum charitatis. Obscura autem ei scientia est videre omnia in eo actu quo facta sunt; a quorum cognitione ne tenebrescat, semper mane fit, dum a creatura ad laudem revertitur Creatoris, laudatque Creatorem, non in creatura, sed ab ipsa in se ipso quiescentem, nullo egentem, sed plene et perfecte sibi in se ipso sufficientem. Quod autem dies illa septies repetita legitur, cum et Deo et ejus operibus stabili cognitione praesentatur, non temporis varietate,ommemoratio rerum sub intervallis temporum digestorum, ubi in Genesi legitur: Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae . Bene quidem ab eo elemento quo genera animalium, herbarum et lignorum nascuntur, incepisse creditur. Omnia namque primordia seminum, e quibus omnis caro et omnia fru
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sc̃ conditi. bene dõ ꝓuidente scõrũ utilitati. qͥb nocere uolentib. er eorũ infes¬
tecione scĩs cautela prestat᷑. qͦs qͥnto istorũ p̾mit impietas. tanto eos sub do pia

Expanded text:
dum sunt conditi, bene Deo providente sanctorum utilitati, quibus nocere volentibus ex eorum infesdum sunt conditi, bene Deo providente sanctorum utilitati, quibus nocere volentibus ex eorum infestatione sanctis cautela praestatur: quos quanto istorum premitur impietas, tanto eos sub Deo pia
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ ei. Hoc ÷ qͦd Dr̃᷑. Ut ei illudat᷑ ab angeł eiꝰ. Bonis nanq angeł malus ille
ado subicit᷑ u ab eis eiꝰ ĩpbitas illudat᷑. dũ ñ potest quantũ nuuit᷑: sed qͥntũ ꝑ¬
mittit᷑. hunc qͥdẽ om̃ipot̾encia sũma ado cõpͥmit. ut nicħ am̃uo faciat. nͥ qd saia¬
equitas eũ agere ꝑmittit. Seruit itaq do sod inuitus. bonis qͦq famulat᷑ angelis: sed
coactus. Uins qͦꝙ sc̃ĩs p̾bet obseqͥũ. seđ infestꝰ Mirandũ siqͥdẽ de co constat nuracłmn.
iocundũq bonis spectaculũ. Dũ enĩ sc̃ĩs molit᷑ obee̾. cogit᷑ tẽptando ꝓdesse. Malus
tantu sibi. bonꝰ est aliis. dũ nichil nisi bonũ agit.&. nicħ nͥ male facit. Bene igtꝰ
malicie ÷ initiũ ꝗͦd recte dr. qͥa mali homines eũ tanquã mala mẽbra seqͣnt᷑. Eos
nanq p̾cedit & tẽporis uetustate. & pͥncipatu malicie. Hi & enĩ parit᷑ ad illuden¬

Expanded text:
d dicitur, ut ei illudatur ab angelis ejus. Bonis namque angelis malus ille a Deo subjicitur, ut ab eis ejus improbitas illudatur, dum non potest quantum nititur, sed quantum permittitur. Hunc quidem omnipotentia summa a Deo comprimit, ut nihil omnino faciat, nisi quod summa aequitas eum agere permittit. Servit itaque Deo, sed invitus, bonisque famulatur angelis, sed coactus; viris etiam sanctis praebet obsequium, sed infestus. Mirandum siquidem de eo constat miraculum jucundumque bonis spectaculum. Dum enim sanctis nititur obesse, cogitur tentando prodesse. Malus tamen sibi, bonus est aliis, dum nihil nisi bonum agit, et nihil nisi male facit. Bene igitur malitiae est initium: quod recte dicitur, quia mali hominamque praecedit et temporis vetustate et principatu malitiae. Hi pariter ad illuden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ouĩe foenũ agri antequã exortũ ÷. ł ecit enĩ simuloĩa in p̃iacenti miteria in¬
tequa appairerent uisibilit̃. & in accu ꝓcederent tẽporalit. Cũ hec itaq oĩa in
ittio fierent. dic̃ factũ diẽ. seddic̃ illũ intellige unũ septies repetitũ sine int̾ualtꝰ moranꝰ
tẽ poraliũ. Ed ut manifeste incelligas responde mͥ qͣso de die septimo. Dic qͦso qͣ ÷  acionnũ¬
enarrauit. Oiã enĩ int̾ ser dies illos scribit consũmata. ee̾. & dm̃ in septima reqͥeuisse. Sigsis
in die reqͥeuit. quẽ ñ creauit: Aut sicreauit. qͦmͦ serto die simul oĩa consũ mauit: sonemn inde
fuit. ñ torporał qͥdẽ sed angłica seu spuał. habens uesꝑã dũ respic̃ naturã. siue actũ ireate
inferioris. habens mane dũ leuat᷑ a cognita creat᷑a in laudẽ creatoris. habens diẽ in contenae¬
cione ꝑfectissime ueritatis. Hec enĩ tc a tenebris diuisa & in diẽ formata ÷ cũ a sue mitabili

Expanded text:
et omne fenum agri antequam exortum est. Fecit enim simul omnia in praejacenti materia antequam apparerent visibiliter, et in actu procederent temporaliter. Cum haec itaque omnia in initio simul fierent, dicit factum diem. Sed diem illum intellige unum septies repetitum, sine intervallis morarum temporalium. Quod ut manifeste intelligas, responde mihi, quaeso, de die septima. Dic, quaesoenarravit. Omnia etiam intra sex dies illos scribit consummata esse, et Deum in septima quievisse. Sed quomodo in die requievit quem non creavit? Aut si creavit, quomodo sexto die simul omnia consummavit? Non enim aliit, non corporalis quidem, sed angelica seu spiritalis, habens vesperam dum respicit naturam sive actum creaturae inferioris, habens mane dum levatur a cognita creatura in laude Creatoris, habens diem in contemplatione perfectissimae veritatis. Haec enim tunc a tenebris divisa et in diem formata est,
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ bona ñ sc̃. Unde scriptũ ÷. & offendit in uno: reus ÷ oĩũ. esqͥs enĩ in hoc

Expanded text:
charitatem bona non sunt. Unde scriptum est: Qui offendit in charitatem bona non sunt. Unde scriptum est: Qui offendit in
Abbreviated transcription (Latin):
uel ñ habendo. ł aliqͦ ꝓhibiti necessitate nichil p̾beamꝰ.si sorpꝰ nr̃m ita ut ardeat.
nͥ causa xp̃i hoc reqͥrat. minime queramꝰ. Fides etiã sine caritate potest. eẽ. sed minime
ꝓd esse. Nã & demones credunt. sed contremiscunt qͥa ñ diligunt E ides gͦ qͦcũ dilectiõe
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Nichil gͦ caritate prestantiꝰ. qͦ sola ds & hõ coniungit᷑. qͥuirtutu
chorꝰ celestiũ dõ solidat᷑. Caritas hec. & celicolis prestat beatitudinẽ. & t̾rigenis iusti¬
ficationẽ. Hec ÷ qͣ peccata mundo relarant᷑. qͦ inferꝰ spoliat᷑. qͦ gladiꝰ ille uersatił re¬
U bicunq enĩ est caritas: ad est parit᷑̾ & lib̾tas. Hecͦ qͦ sola habenda ÷ ut cetera bona ha¬
pͥuari meruit. Oiã nanq in caritate bona st̃ : sine caritate aut̃ siꝗͦ st̃ ñ habenti

Expanded text:
vel non habendo vel aliqua prohibiti necessitate nihil praebeamus, si corpus nostrum ita ut ardeat, vel non habendo vel aliqua prohibiti necessitate nihil praebeamus, si corpus nostrum ita ut ardeat, nisi causa Christi hoc requirat, minime tradamus. Fides etiam sine charitate potest esse, sed minime prodesse. Nam et daemones credunt; sed contremiscunt, quia non diligunt. Fides ergo quae cum dilectione est, per dilectionem operatur . Nihil est ergo charitate praestantius; qua sola Deus et homo conjungitur, qua virtutum chorus coelestium Deo solidatur. Charitas haec et coelicolis praestat beatitudinem et terrigenis justificationem. Haec est qua peccata mundo relaxantur, qua inferus spoliatur, qua gladius ille versatilis reUbicunque enim est charitas, adest pariter et libertas. Haec est quae sola habenda est ut caetera bona haprivari meruit. Omnia namque in charitate bona sunt; sine charitate autem si qua sunt, non habenti
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ miscdit᷑ infundit. Hoc aut̃ donũ pꝰ resurrectionẽ suã in t̾ra ꝓpt̃ dilectionẽ pximi
de celo ꝓpt̾ dilectionẽ dĩ pleniꝰ infudit. Hec tͣ uirtꝰ qͦ creatura rationał si eã ten̾uerit:
factori suo fit simił. si uͦ ea careat: manet dissimił. Qͥsqͥs gͦ in oĩ qͦd meditat᷑ ł agit.
seu loqͥt᷑ caritatis causa mouet᷑. suo simił creatori ꝓbat᷑. qͥ sola caritate cuncta pa-¬
rit̾ oꝑat᷑. Qꝰ ꝓpt̾ hõ ł angłs attestante apło. qͥ manet in caritate in dõmanet. & ds
in eo. Qͥsqͥs aut̃ absq caritate qͦdlib& ereqͥtur: opifici sũmo difficił eẽ. ꝓbat᷑. dũ a-¬
uersa uoluntate caritatẽ qͥ factꝰ ÷ ñ mutatur. Hec caritas una nob̾ ad oĩa constat
imitanda. Sola enĩ caritate ad regna celorũ uenire possumꝰ. etiã silinguis õib non
loqͣm᷑. si ꝓpħia careamꝰ. si ñ oĩa sacram̃ta nec om̃em scientiã habeamꝰ. si pauꝑib

Expanded text:
ctionem proximi, de coelo propter dilectionem Dei plenius effudit. Haec est virtus qua creatura rationalis, si eam tenuerit, factori suo fit similis; si vero ea careat, manet dissimilis. Quisquis ergo in omni quod meditatur vel agit seu loquitur, charitatis causa movetur, suo similis Creatori probatur, qui sola charitate cuncta pastante Apostolo, qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo . Quisquis autem absque charitate quidlibet exsequitur, opifici summo dissimilis esse probatur, dum, aversa voluntate, charitatem qua factus est non imitatur. Haec charitas una nobis ad omnia constat imitanda. Sola enim charitate ad regna coelorum venire possumus, etiamsi linguis omnibus non loquamur, si prophetia careamus, si non omnia sacramenta nec omnem scientiam habeamus, si pauperibus