comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& apłis de libris ueterib assumpserunt:
curiosius ad tendendũ. ẽ. non eos uer¬
borũ ordinem secutos. eẽ. sed sensuum.
Unde & in p̃senti loco ꝓ concipiet in ute¬
ro. matheus posuit in utero habeb it
& pro uocabis: uocabunt. Hebrȩi hoc de
ezechia filio achar ꝓpħari arbitrantur.
qđ ipso regnante sit capta samaria: quod
om̃ino ꝓbari non potest. Si quidẽ achar
filius ioathan regnauit suꝑ iudã & ieru¬
salem annis sedecim: cu successit in regnỹ
filiꝰ eius ez echias annos natus .xxͦ. uͦ. & reg¬

Expanded text:
vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, vel Apostoli de libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit t pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Joatham, regnavit super Judam et Jerusalem annis sedecim : cui successit in regnum filius ejus Ezechias, annos natus viginti
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit eam. clamauit puella despon¬
sata & non inuentus. ẽ. qui auxiliaret᷑
ei. Et in regum uolumine legimus. quod
quȩsierint puellã uirginẽ nomine abisag.
nimis ⁊ ministrabat ei: & rex ñ cognouit
eam. Quodq sequit᷑ & uocabis nom̃ eius
emmanuel: & lxx. & tres reliqui similit̃
transtuler̃. Pro qͦ in matheo scriptum ÷
uocabunt: qđ in hebrȩo ñ habet᷑. Ergo
iste puer qui nascitur ex iuirgine. o do¬
mus dauid. nunc a te appellet᷑ emmanu¬
el. id ÷ nobiscũ ds̃: quia rebus ipsis. ꝓba¬
bis aduob in imicis regibus liberata dm̃
te habere p̃sentem: & qui postea uoca¬
bitur iũc id÷ saluator. eo quod uniuersum
hominũ genus saluaturus sit: nunc a te
emmanuelis appelletur uocabulo. Uer¬
bum carathi qđ om̃s interp̃tati sunt uo¬
cabis potest intelligi & uocabit: quod
ipsa scilicet uirgo quȩ concipiet & pari¬
et. hoc xp̃m appellatura sit nomine.
Inmultis testimoniis quȩ euangelistae

Expanded text:
invenit eam: clamavit puella desponinvenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus liberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In multis testimoniis quae Evangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
in cantico canticoꝵ de greco doꝑTON. id ÷
ferculũ sibi fecit rex salomon: quod &
in hebreo ita legimꝰ. Uerbũ quoq nuga ᷤᷤ¬
& mensurã hebrȩi eodemmꝰ & hisdem
appellant sensibus. Et quantũ cũ mea
pugno memoria: nunquã me arbitror
almã in muliere nupta legisse. sed in
ea quȩ uirgo. ẽ. Ut non sõlum uirgo
sit: sed uirgo uinioris ętatis & in annis
adolescentie. Potest enĩ fieri ut uirgo
sit uetula. ista autẽ uirgo erat in annis
puellarib uł certe uirgo ñ puellula.
& quȩ adhuc uirũ nosse non posset. sed
iam nubilis. Deniq & in deutero nomio
sub puellȩ & adolescentulȩ nomine iur¬
go intelligitur. Si inuenerit inquit
homo in campo puellã desponsatã. & ui
op̃primens dormierit cũ ea. interficietis
uirũ solum qͥ concubuit cũ ea. & puellȩ
nichil facietis: non . ẽ. adolescentulȩ pec¬
catum mortis. quia quomͦ si quis insurgat
controc ꝓximũ suũ & interficiat animã
eius: sic hoc negotiũ accidit. in agro

Expanded text:
in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, homo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentulae peccatum mortis. Quia quomodo si quis in insidiis insurgat contra proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro
Abbreviated transcription (Latin):
quia nobiscũ. ẽ. ds̃. id est emmanuel.
Possumus hoc testimonio & congregan
tes abuti in ꝑsecutionis tempore. qđ
in his qui lapsi st̃ cam̃ uincant᷑ in his
qui ꝓxp̃o fuderunt sanguinẽ. & quod
dissipent᷑: quia nobiscũ sit ds̃. Contradicen¬
tes quoq ueritati. utilit̾ audient ut
tandẽ ratione suꝑentur. & nequaquam
uelint in mendatio uincere.qͥa quodcũq
dixerint nunquã ꝑuersitas possit suꝑare
qđ rectum. ẽ. Hȩc enĩ ait dñs ad me.
Sicut in forti manu erudiuit me ne irem¬

Expanded text:
quia nobiscum est Deus, id est, Emmanuel. quia nobiscum est Deus, id est, Emmanuel. Possumus hoc testimonio et contrates abuti in persecutionis tempore, quod in his qui lapsi sunt, tamen vincuntur in his qui pro Christo fuderint sanguinem: eo quod dissipentur, quia nobiscum est Deus. Contradicentes quoque veritati utiliter audient, ut tandem ratione superentur, et nequaquam velint in mendacio vincere: quia quodcunque dixerint, nunquam perversitas ulla possit superare quod rectum est. « Haec enim ait Dominus ad me: Sicut in forti manu erudivit me
Abbreviated transcription (Latin):
quid facere: in hebraico ñ habet᷑. & ingre¬
cis codicib ueru iugllante confossũ.ẽ.
Congregamini popłi & uincimini. & au¬
siliũ & dissipabit᷑. Loquimini uerbũ &
non fiet: quia nobiscũ ds̃. Pro congrega¬
mini siue infirmamini ⁊ confringimini.
ut interp̃tati sunt alii. lxx. posuerunt
lexerunt̃ doy. Oigitur popłisamariȩ
& sẏriȩ infirmos uos & debiles. ẽẽ. cõg¬
noscite: & emmanuele p̃sente nichil
posse contra ierłm urbem dĩ. & hoc ñ
solum uos qui uicini estis: sed cuncta
procul terra cognoscat. Quamuis enim
exercitũ congregetis. & accingatis uos
ad p̃lium. ⁊ maĩor sit numerus obsiden¬
tium quã obsessoꝵ : tamen non semel
sed iterũ dicam uincimini. ⁊ quodcũq
contra ierłm inieritis consiliũ. dissipa
bitur. Et licet supra dixeritis. ascenda¬
mus adiudã & suscitemꝰ eum quiescen¬
tẽ. & ponamꝰ regem suꝑ eũ filiũ tabeel:
loquimini quid ẽ uerbũ sed non fiet.

Expanded text:
aliquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graealiquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graecis codicibus ÷ veru jugulante confossum est. Congregamini populi et vincimini, et ausilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Pro congregamini, sive infirmamini, et confringimini, ut interpretati sunt alii, LXX posuerunt,lexerunt DOU  . O igitur populi Samariae et Syriae, infirmos et debiles esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cuncta procul terra cognoscat. Quamvis enim exercitum congregetis, et accingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentium quam obsessorum, tsed iterum dicam vincemini, et quodcunque contra Jerusalem inieritis consilium, dissibitur. Et licet supra dixeritis : Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum quiescentem, et ponamus regem super eum filium Tabeel: loquimini quidem verbum, sed non fiet,
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ: &̃ dicere. hȩc om̃ia michi tradita
sunt. Conabit᷑ quoq uidã id ÷ domũ
confessionis intrare. & crebro ꝑeos qui
in eccła negligentes st̃. usq ad collum
ueniet credentes in xp̃o cupiens suffo¬
care. & extendere alas suas. implens u¬
niuersã regionẽ emmanuelis. sed non
poterit obtinere quia habet iudas p̃¬
ioħem qđ. cȩcũ anatiuita te cuiꝰ ocłos
luto ex saliua sua facto dñs lauerat
miserit ad aquas siloȩ quib cũ cȩcus
lauisset lutũ cecitatẽ de terrae: clarỹ
oculorũ lumen accepit. Quod post signi
magnitudinẽ indicat ñ aliter cęcitatẽ
iud ȩorũ & om̃s incredulos posse sanari:
nisi doctrina aquarũ. xp̃i. quȩ absq
strepitu & clamore uerborũ lenit̾ fluit:
tenebrȩ prioris fugent᷑ erroris. Hoc qͦd¬
in sep tuaginta legimꝰ & ambulabit
suꝑ om̃em murũ ur̃m. & auferet de iu¬
dea hominẽ qui caput leuare aut forte

Expanded text:
terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita sunt . Conabitur quoque Judam, id est, domum confessionis intrare, et crebro per eos qui in Ecclesia negligentes sunt, usque adveniet, credentes in Christo cupiens suffocare et extendere alas suas, implens universam regionem Emmanuelis: sed non poterit obtinere, quia habet Judas prio quod caecum a nativitate, cujus oculos luto ex saliva sua facto, Dominus laverat, miserit ad aquas Siloe. Quibus cum caecus lavisset lutum, caecitate detersa, clarum oculorum lumen accepit . Quod post signi magnitudinem indicat non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluunt, tenebrae prioris fugentur erroris. in Septuaginta legitur: Et ambulabit super omnem murum vestrum, et auferet de Judaea hominem, qui possit caput levare, aut forte
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. Siloam aut̃ fontẽ : Adradices montiᷤᷤ
sion. qui ñ iugib aquis sed incertis ho¬
ris diebusq ebulliat: & ꝑ terrarũ con¬
caua ⁊ antra saxi durissimi cum magno
sonitu ueniat: dubitare ñ possumꝰ nos
p̃sertim qui in hac habitamꝰ ꝓuintia.
Est aut̃ sensus. Quia popłs decẽ tribuũ
magis uoluit rasin ⁊ filio romeliȩ id ÷
damasci & samariȩ regibus. ẽẽ. subiectꝰ
quã styrpi dauid. que meocȩpit regna¬
assyrio. cuiꝰ potentiã occupantis t̾rã
samariȩ. inundationi fluminis cõpa¬
ratur. & fit apostropha ad emmanuel
hoc ẽ. ad p̃sentem dm̃. qđ in tantũ se
gogen om̃is hereticus qͥ unxerit auxi¬
aquas fontis siloȩ qui interp̃tat᷑ missuᷤ.
& qui salit inuitã ęternã: traditur
assyrioꝵ principi. quẽ sensũ magnũ
inposteriorib lecturi sumꝰ. cuiꝰ tradi¬
tus potestati in profundũ ueniet pecca¬
torũ. Tantȩ est enĩ arrogantiȩ. ut ausus
sit ostendere saluatori uniuersa regna

Expanded text:
s. Siloam autem fontem esse ad radices montis Sion, quo non jugibus aquis, sed incertis horis diebusque ebulliat, et per terram concavam et antra saxi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus, nos praesertim qui in hac habitamus provincia. Est enim sensus, quia populus decem tribuum magis voluit Rasin et filio Romeliae, id est Damasci et Samariae regibus esse subjectus, quam stirpi David quae in eo coepit regnaAssyrio: cujus potentia quia occupavit terram Samariae, inundationi fluminis comparatur. Et fit apostropha ad Emmanuel, hoc est, ad praesentem Deum, quod in tantum se gogen omnis haereticus qui junxerit auxiaquas Siloe fontis qui interpretatur missus, et qui salit in vitam aeternam , tradetur Assyriorum principi. Quem sensum magis in posterioribus lecturi sumus, cujus sit tradendus potestati: quia in profundum veniet peccatorum. Tantae est enim arrogantiae, ut ausus sit ostendere Salvatori universa regna
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo temꝑe quo decẽ trib aduobus
tribub separatȩ sunt. ⁊ regnũ in sa¬
maria habere ceꝑunt. Adducet aut̃
ipsos dies id ÷ temꝑa cũ rege assyrioꝵ.
ut illis suꝑatis atq subuersis: tu em¬
manuelis p̃sentia libereris. Septua¬
ginta hunc locũ ita uerter̃. Adduc&
mũ patris tui dies quȩ nondũ uene

Expanded text:
ex eo tempore quo decem tribus a duabus ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ita verterunt: Adducet mum patri
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicetur. & tam rudis ętatis ut mel &
butrrũ comedens. uxta nineueti cos pu¬
eros. nec sinistrã nec dexteram. id ÷ nec
malũ nec bonũ nouerit. Relatũ autẽ
ademmanuel qđ interp̃tat᷑ nobiscum
ds̃: facilem habebit intelligentiã. qđ
adinisteriũ & inuocationẽ nominis eiꝰ
terra syriȩ & samariȩ assyrio suꝑueni¬
ente uastetur: & domus dauid liberet᷑
aduob regibus quos inetuis. rasin uide¬
licet & facee. Adducet dñs suꝑ te ⁊ suꝑ
popłm tuũ & suꝑ domũ patris tui dies
qui ñdum uenerunt adieb separationiᷤ
effram auida: cũ rege assyriorũ. Locꝰ
iste ꝑ hiꝑbaton legendus. ẽ. Deniq &
nos secuti hebraicam ueritatẽ: ita eũ
interp̃tati sumꝰ. O domus dauid aus¬
culta quȩ dico. Ut derelinquat᷑ terra
syriȩ & samariȩ afacie regum duoꝵ
quos tu uehem̃tissime formidas: ad¬
ducet dñs dies suꝑ te & suꝑ domũ da¬
uid patris tui. quos nunquã habiusti

Expanded text:
praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio superante, vastetur: et domus David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et Phacee. Adducet Dominus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum patris tui David, quos numquam habuisti
Abbreviated transcription (Latin):
humani corꝑis. diuinȩ non p̃iudicaᷤᷤ¬
se sapientiȩ. Deniq iacentẽ in p̃sepio.
angeli pastorib nuntiant. magi ad¬
orant de oriente uenientes. quos utiq
electos. eẽ. credendũ est. Et econtra¬
rio herodes. scribȩ ac pharisei rȩꝓbant᷑.
quia ꝓuno infante multa paruuloꝵ
milia trucidarunt. Prius enĩ quam
sciat puer repbare malũ & eligere bo¬
num: derelinquet᷑ terra quã tu dece¬
staris a facie duũ regum᷑. Sexto impu
anno etechiȩ. est ab assyriis capta sa¬
maria: id ÷ trigesimo pͥmo anno ȩta¬
tis ipsius. Siitaq qui nasciturꝰ uł de
uirgine ut nos ꝓbamus uł de adoles¬
centula ut uidȩi uolunt. butẏrũ &
mel comedet. & tam paruulus erit.
ut malũ bono discernere nequeat. &
antequã ille tempus egrediat᷑ infan¬
tiȩ. terra syriȩ & samariȩ uastanda est
abassyriis: respondeant hebrȩi. quomͦ
ezechias. xxxͣ. & uno annis infantulus

Expanded text:
humani corporis divinae non praejudicashumani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis capta Samaria , id est tricesimo primo anno aetatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infanae, terra Syriae et Samariae vastanda ab Assyriis sit: respondeant Hebraei, quomodo Ezechias triginta et uno annis infantulus
Abbreviated transcription (Latin):
malũ: in hebraico ñ habetur. Et ÷ sensꝰ
Odomus dauid cui dĩ sermone p̃cipit᷑. ut
uoces id ÷ inuoces in periculo constituta
nom̃ emmanuel id ÷ nobiscũ dĩ: non mi¬
reris ad rei nouitatẽ si uirgo dm̃ pari¬
at: qui tantã habeat potestatẽ. ut
multo post tempore nasciturꝰ. te nunc
liberet inuocatus. Ipse. ẽ. enĩ qui uisuᷤ
est abraham & locutus . ẽ. cum moyse.
Dicam & aliud mirabilius: ne eũ putes
in fantasmate nasciturũ. Cibis utẽtur
infantiȩ. butyrũ cõmedet & lac. Et
ta testatur. puer aut̃ ꝓficiebat sapi¬
entia & ętate & gr̃a apud dm̃ & apud
homines: & hoc dicat᷑ ut ueritas hu¬
mani corporis approbet᷑ : tam̃ ad huc
pannis inuolutus. & butyro pastus ac
melle. habebit boni maliq iudiciũ.
ut reꝓbans mala. eligat bona. Non qͦ
hoc fecerit aut reprobauerit uł ele¬
gerit: sed quosciret reꝓbare & elige¬
re. ut ꝑ hȩc uerba noscamꝰ infantiam

Expanded text:
malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate nasciturum, cibis utetur infantiae, butyrum comedet et lac. Et ista testetur: Puer autem proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines : et hoc dicatur, ut veritas humani corporis approbetur: tamen adhuc pannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͦ dicemꝰ primo anno achat hanc
adeum factam ꝓphetiã. quȩ de ezechiae
conceptu dicit᷑ & natiuitate: cũ eo tem¬
pore quo regnare cȩpit achat.iam nouẽ
ezechias. ẽẽt. annoꝵ: Nisi forte sextum
et echiȩ regni annũ quo. ẽ. capta samaria
infantiam eiꝰ appellari dicant ñ ȩtatis
sedimperii : qđ coactũ esse atq uolentũ
etiã stultis patet. Quidã de nr̃is isaiã
ꝓpħam duos filios habuisse contendit.
ia sub & emmanuel : & emmanuel de pro¬
phetissa uxore eius. eẽ. generatũ in tr¬
pum dñi saluatoris. Ut prior filiꝰ iasub
quod interp̃tatur relictus. siue conuer¬
tens: iudaicũ popłm significet. qͥ relictꝰ
est &e postea reuersus. Scds aut̃ idest
emmanuel & nobiscũ ds̃. gentiũ uocati¬
onem. post quã uerbũ caro factum. ẽ.
& habitauit in nobis. Butyrũ & mel
comedet ut sciat reꝓbare malũ &e elige¬
rebonũ. Pro qͦ septuaginta transtuler̃:
antequã sciat. Quodq sequit᷑ assumere

Expanded text:
o, ut demus primo anno Achaz hanc ad eum factam prophetiam, de Ezechiae conceptu dicitur et nativitate, cum eo tempore quo regnare coepit Achaz, jam novem Ezechias esset annorum, nisi forte sextum Ezechiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Jasub et Emmanuel: et Emmanuel de prophetissa uxore ejus esse generatum, in typum Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est, eEmmanuel, et nobiscum Deus, gentium vocationem, postquam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Butyrum et mel comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere
Abbreviated transcription (Latin):
exparte nunc uideat ⁊ exparte ꝓphaet
priusquã possit. ẽe. ꝑfectus. & merito uo¬
care dm̃ patrẽ ⁊ matrẽ suam cȩlestem
uincet fortitudinẽ damasci: doctrinã
uidelic& sapientiȩ sȩcularis. Et auferet
spolia samariȩ : quib eccłam heretici
spoliauerant dicentes: non ÷ nobis pars
in dauid neq hereditas infilio iesse. Pre¬
sente ipso rege assyriorũ: diabolo. qui ei ᷤᷤ
ñ poterit auxiliari. lales aut̃ filios non
solum maria ꝓphetis suirgo ꝑpetua. sed
& sc̃ȩ mulieres patriarchis generant.
ceps. & rebecca quȩ in lingua nr̃a paei¬
entiã sonat. & adiecit dñs loqͥ ad me ad ⁊¬

Expanded text:
ex parex parus, et merito vocare Deum patrem, et matrem suam coelestem vincet fortitudinem Damasci, doctrinam videlicet sapientiae saecularis: et auferet spolia Samariae, quibus Ecclesiam haeretici spoliaverunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Jesse, praesente ipso rege Assyriorum diabolo qui eis n poterit auxiliari. Tales autem filios non solum Maria Prophetis, Virgo perpetua, sed et sanctae mulieres patriarchis generant. ceps: et Rebecca, quae in lingua nostra patientiam sonat. .
Abbreviated transcription (Latin):
dicent om̃s generationes: qm̃ fecit michi
magna qui potens. ẽ. & reliqͣ. Precipit᷑q
isaiȩ ut ipsũ qui prius uocabat᷑ emmanu¬
el: nunc appellet accelera spolia detrahe¬
re. festina p̃dari. Ascendens enĩ in altum
captiuam dux̃ captiuitatẽ: accepit dona¬
in hominib. & antequã humanũ corp̃
assumeret. & iuxta infantiã patrẽ uoca
ret dm̃ & matrẽ mariã: auferet᷑ damasci
fortitudo: ⁊ spolia samariȩ ꝑ regem assyri¬
orũ: ut necdum natus popłm suũ domũ
dauid sola inuocatione saluaret. Urias
int̃pretat᷑ lux dñi. Tacharias memoria
dñi. Barachias benedictio dñi quib tes¬
Ipse enĩ in euangłio duob euntib emmaus.
incipiens amorse & ꝓpħis edisseruit: q̃đ
de se om̃ia p̃dicassent. luxta tropologiã.
inanima uirginali ⁊ nulla sorde macu¬
lata. de spũ scõ dĩ sermo conceptꝰ. uelocit̃
de aduersariis potestatib spolia detra¬
hit: & sib facit uniuersa seruire. Cumq

Expanded text:
niam fecit mihi magna qui potens est , et reliqua. Praecipiturque Isaiae, ut ipsum puerum, qui prius vocabatur Emmanuel, nunc appellet, accelera, spolia detrahe, festina praedari. Ascendens enim in altum, captivam duxit captivitatem; accepit dona hominibus . Et antequam humanum corpus aret Deum, et matrem Mariam, auferetur Damasci fortitudo, et spolia Samariae per regem Assyriorum: ut necdum natus populum suum, domum David, sola invocatione salvaret. Urias interpretatur lux Domini; Zacharias, memoria i; et Barachias, benedictio Domini: quibus tesIpse enim in Evangelio duobus euntibus in Emmaus . incipiens a Mose et Prophetis, edisseruit quod de se omnia prophetassent. Juxta tropologiam, in anima virginali, et nulla sorde maculata, de Spiritu sancto Dei sermo conceptus, velociter de adversariis potestatibus spolia detrahit, et sibi facit universa servire. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
sudantes. de scripturis scĩs mysticũ ali¬
quid inuenire. nichilominꝰ fruges non
hominib rationali animante. sed ab u¬
bus quoꝵ ds̃ curã non habet: abrutis a¬
nimalib conculcent᷑. Et dix̃ dñs ad

Expanded text:
sudantes de Scripturis sanctis mysticum alisudantes de Scripturis sanctis mysticum aliquid invenire: nihilominus fruges non hominibus, rationalibus animantibus: sed a bobus, quorum Deus curam non habet, et a brutis animalibus conculcetur. Cap. VIII Et d
Abbreviated transcription (Latin):
similis . ẽ. quod absq ira dĩ factum non
putamꝰ qui nequaquã contemptũ sui
ꝑ assyrios ulciscitur & caldȩos: sed ꝑferas
gentes. & quondã nobis incognitas: qua¬
rũ &iultus & sermo terribilis est. &¬
femineas incisasq facies p̃ferentes: uiroꝵ
& bene harbatorũ fugientia terga confo¬
diunt. Legisse me noui in his locis latis¬
simã & in extricabilẽ tropologiã: quod
uniuersa quȩ iuxta historiã disseruimꝰ.
spũalit̃ uidȩis acciderint. uix unã ha¬
bentiũ uaccã & duas oues. munda uide¬
licet animalia: ut nequaquã solido cibo
sed lacte nutriant᷑ infantiȩ: ⁊ comedaNT
mella uerborũ quȩ distillant de labus
mulieris meretricis: iunũ non habead
qđ lȩtificat cor hominis: sed om̃ia eorũ
oꝑa redigant᷑ inspinas. ⁊ uulnerentur
ab aduersariis. qui ꝑcutiunt in obscuro
rectos corde. Quodsi quondã uolueruł
altius quippiã sapere. & nimio labore

Expanded text:
similis est: quod absque ira Dei factum non similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femineas incisasque facies praeferentes , virorum, et bene barbatorum fugientia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde . Quod si quando voluerint altius quippiam sapere, et nimio labore
Abbreviated transcription (Latin):
ait p̃ub̾tate lactis cõmedet butyrum:
hoc significat quod t̾roc cultoꝵ raritate
fercilior sit. & magis apta pascius. In illo
temꝑe p̃ hominũ paucitate. tanta erit
uini inopia desertis uineis. quȩ metu
hostili nequaquã putabunt᷑: ut singłi
uites siclis argenti singulis uix emant᷑.
In uepres enĩ & in spinas om̃is terra redi¬
getur: tantaq erit formido ubiq sȩu¬
entib gladiis: ut absq arcu & sagiitiᷤ.
nullus suũ agrũ inuisere audeat. & de¬
relictis campẽstrib locis ad montana con¬
fugiant. ibiq locorũ difficultate muni¬
ti. uix asꝑsos montes manu fodiant: qͥa
boues aratra &e uomeres non habent.
Sic ubi gͦ rarus cultor in montib fuerit
inuentus. inde uitam miserabilẽ susten¬
tabunt: cȩtera aut̃ patebunt pascuis.
& absq ullo custode abrutis animanti¬
bus calcabunt᷑. Hȩc post captiuitatem
solere fieri utinã nesciremꝰ. At tͦunc
magna pars romani orbis qͦndam udeȩ

Expanded text:
ait: Prae ubertate lactis comedet butyrum, ait: Prae ubertate lactis comedet butyrum, hoc significat, quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis vix emantur. In vepres enim et in spinas omnis terra redigetur: tantaque erit formido, ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat, et derelictis campestribus locis, ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asperos montes manu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae
Abbreviated transcription (Latin):
qui in sarculo sarient᷑ non ueniet illuc
terror spinarũ & uepriũ: & erit inpaᷤ¬
cuam bouis un conculcationẽ pecoris.
Post subuersionẽ ierłm & captiuitatẽ
popłi. & templi incendiũ. nab ut ardan
princeps militie quẽ septuaginta¬
eos pauꝑes dereliquit in terra: qui uine¬
as & agros colerent. Deniq godolias qͥ
eis p̃positus erat de regio genere relictꝰ.
hortatur & dicit. Nolite timere chal¬
dȩos. habitate in terra & seruite regi
babylonis: & bene erit uobis. Indie igit᷑
illa. hoc. ẽ. in illo temꝑe cũ fuerint õs
opes iudeorũ trans late in chaldȩam.
tanta solitudo erit terrȩ iudeȩ. & in¬
credibilis uastitas: ut nequaquã arm̃ta
boum habeant nec greges ouiũ sicut pri¬
us habere consueuerant: sed uix rarus
habitator unã uaccã nutrire possit &
duas oues. ñ ad arandũ sed ad cibum
atq uestitũ lactis ac uelleris. Propt̃ in¬
opiam quippe frum̃ti & om̃ium quae
terra gignit ad comedendũ: lacte ac

Expanded text:
culo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post subversionem Jerusalem, et captivitatem populi, et Templi incendium, Nabuzardan princeps militiae, quem Leos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, tanta solitudo erit in terra Judaeae, et tacredibilis vastitas, ut nequaquam armenta boum habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atque vestitum lactis, ac velleris. Propter inopiam quippe frumenti, et omnium, quae terra gignit ad comedendum, lacte ac
Abbreviated transcription (Latin):
cifaceret. Et dierũ narrat liber: q̃uod
erechias filius achat quęsierit dñm in die¬
bus ⁊achariȩ eruditi in teͥmore dĩ. Exhibu¬
it autẽ se isaias dignũ sp̃u ꝓpħali. & pre
hebraico uocatur genere feminino Rhua:
iuxta illud qđscriptũ est. Accedite ad
men gabriel ipse uirginẽ alloquit᷑. quȩ
nascet᷑ exte sc̃m: uocabitur filiꝰ dĩ. Quidã¬

Expanded text:
ci faceret. Et Dierum narrat liber , quod ci faceret. Et Dierum narrat liber , quod Ezechias filius Achaz quaesierit Dominum in diebus Zachariae eruditi in timore Dei. Exhibuit autem Haebraeo vocatur genere feminino ruha, juxta illud quod scriptum est: « Accedite ad men Gabriel ipsi virgini loquitur quae nascetur ex te sanctum, vocabitur filius Dei. . » A
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dñs ad ꝓphetissam ut nequa quam
in popłos ꝓferat nouȩ natiuitatis acͣha¬
num: sed scribat eam in isto grandi uo¬
lumine qđ nunc legimus: & qđ sit mira¬
bilius humanis uerbis & stilo quo homi¬
nes uti consuerunt. dĩ sacram̃ta comp̃¬
hendat. Quid ÷ aut̃ illud qđ scribitur
humanostilo. ut puer natus uelociter¬
spolia decrahat. & cito p̃detur: hoc est
ne ultra paciat᷑ regnare diabolum. nec
mutat angłos. nec ꝓpħas: sed ad saluan¬
das creaturas suas ipse descendat. Facit
ergo ꝓpħa qđ iussum ÷: & adhibet sib
duos testes fideles. uriam sacerdotem
qui legis doctor est. dicente malachia:
Labia sacerdotis. custodient scientiam
& legem requirent ex ore eius. q̃uiꝰ angłs
dñi exercituũ. ẽ & ⁊achariam filium
barachiȩ. quẽ ꝓpħam fuisse ñ dubiũ. ẽ.
Legimꝰ qđ regnante achaz. zacharias
sacerdos fuerit templi dñi: cui p̃cepit
achat ut altare simile altaris damas¬

Expanded text:
dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam dixit Dominus ad Prophetam ut nequaquam in populo proferret novae nativitatis arcanum; sed scribat eam in isto grandi volumine quod nunc legimus, et quod sit mirabilius humanis verbis exprimi, stylo quo homines scribere consuerunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid autem est illud quod scribitur humano stspolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur regnare diabolum: nec mittat Angelos, nec Prophetas; sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi duos testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia Angelus Domini exercituum est : Barachiae, quem Prophetam fuisse, dubium non est. Legimus, quod regnante Achaz, Urias sacerdos fuerit Templi Domini : cui praecepit Achaz, ut altare simile altaris Damas
Abbreviated transcription (Latin):
sciat puer uocare patrẽ suũ ⁊ matrẽ
suã. auferetur fortitudo damasci. &
spolia samariȩ coram rege assiriorum.
in hebrȩo habetur adhibui michi testes
fideles: dixerunt ad est enĩ & testes fac
michi fideles homines: & ꝓ uria sacerdo¬
te : tantũ uria. cęeera similit̃. Primum
ꝓpb̃a missus.ẽ. ad acbat. ut ei p̃diceret
quȩ scriptura cõmemorat. Quo audire
nolente: ipse dñs loquit᷑ ad achaz. &
p̃cipit ei ut petat sibi signũ in ꝓfundũ
siue in excelsũ. Quo respondente. non
petam & ñ temptabo dnm: dimisso rege
impio. ad domũ dauid dĩ uerba uercun¬
tur. & ꝓmittitꝰ ei uirgo paritura filium:
cuiꝰ nom̃ sit emmanuel. hoc. ẽ. nobiscũ
ds̃. Qui si crebro fuerit inuocatus. sama¬
ria subuertat᷑ & sẏria. Subuertatur
aut̃ arege assiriorũ. qui & ipsũ uidã post¬
ea capturus sit: ita ut om̃is terra iudȩa
uertat᷑ insolitudinẽ. Rursum gͦ sub alia
figura: partus describit᷑ uirginalis. Et

Expanded text:
matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. in Hebraeo habetur, adhibui mihi testes fideles, dixerunt: adest enim, et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse Dominus loquitur ad Achaz, et praecepit ei, ut petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum David Dei verba vertuntur, et promittitur ei Virgo paritura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub afigura partus describitur virginalis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uda suꝑ te & popłm tuũ dies qͦs nun¬
quã ante uidisti & regem assiriorum.
frustra gͥ presentiã metus semiustos
torres. & ignẽ penitus non habentes.
Scire enĩ debes qđ sibilo suo dñs mus¬
cas egipti. & fluminũ eius. Haud du¬
bium quin septem dioryras nili signi¬
ficet. uocaturus sit: & apem quȩ ÷ in
terra assur. Muscas aut̃ egyptios uo¬
cat ꝓpt̃ sorde ᷤᷤ idolatriȩ & imbellem
tentissimũ regnũ erat ⁊ adbella ꝓm¬
ptissimũ: uł õbid quia omnis prope
assiriorũ & ꝑsidis regio. unũ habeat
sagittarium. Hi igitur om̃s uenient¬
& occupabunt terrã tuã in torrentib
uallium & in cauernis petrarũ: & in
om̃ib frutectis & foraminib lignisq
nemorosis. Hȩc aut̃ ꝑ metaforan di¬
cunt᷑: ut quia semel muscas ⁊ apes no¬
minauerat. trans lationẽ seruaret in
reliquis. Legamus regum ⁊ paralẏpo¬
menon libros. & inueniemꝰ ab egyptiis

Expanded text:
Juda, super te et populum tuum dies, quos numJuda, super te et populum tuum dies, quos numquam ante vidisti, et regem Assyriorum. Frustra igitur praesentia metuis, semiustos torres, et ignem penitus non habentes: scire enim debes, quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti, et fluminum ejus, haud dubium quin septem διωρυχὰς Nili significet, vocaturus sit: et apem, quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat propter sordes idololatriae, et imbellem tentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyriorum et Persidis regio usum habebat sagittarum. Hi igitur et omnes venient, et occupabunt terram tuam in torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, et inveniemus ab Aegyptiis
Abbreviated transcription (Latin):
sensum habeat: scire non possumꝰ. nisi
forte hoc dicendũ.ẽ. qđ peccatorũ suoꝵ
magnitudine. effraim id ÷ samaria pri¬
mũ adse assyriorũ fecerit impecũ de¬
clinare. Alit̃ interim nunc duos reges
rasin ⁊ facee qui te obsident & uastare
festinant. breui temꝑe subuertentur.
Tuȩ aut̃ uastationis tempꝰ illud adue¬
niet. quando quando qđ nunquã spera¬
ueras immo nunquã metueras: assyrius
uenerit. Equȩ docet domui dauid non
sẏriam & samariã: sed assyrios. ẽẽ. metu¬
endos. Presenti gͦ formidine liberat. &
de futuro temꝑe cõminat᷑. Et erit in
die illa sibilabit dñs muscȩ quȩ ÷ in
extremo fluminũ ȩgypti. & api quȩ ÷
in terra assur: & uenient & requiescent
om̃s in torrentib ualliũ. & in cauer¬
nis petrarũ. & in om̃ib fructectis. &
in uniuersis foraminibus. Cũ fuerit
duoꝵ regum terrac deserta. damascꝰ
& samaria. quã tu nunc detestaris &
metuis: tunc adducet dñs. odomus

Expanded text:
habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendum est, quod peccatorum suorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: InRasin et Phacee, qui obsident et vastare festinant, brevi tempore subvertentur. Tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando quod nunquam speraveras, imo nunquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet domui David non Syriam et Samariam. sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo for midine liberat, et de futuro tempore comminatur. « Et erit in die illa, sibilabit Dominus muscae, quae est in extremo flumirequiescent omnes in torrentibus vallium, et in cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et in universis foraminibus. Cum fuerit duorum regum terra deserta, Damascus et Samaria, quam tu nunc detestaris et metuis: tunc adducet Dominus, o domus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ peccatorib sol occidit meridie. ⁊ e
contrario timentib dñm semꝑ oritur
sol iustitiȩ. quare ñ semꝑ scĩs ille qui
dic̃ egosum lux mundi qui. lucet in
tenebris ⁊ tenebrȩ eũ ñ comp̃hender̃ :
ꝑdiem quippe sol ñ uret nos. neq luna
& dies luctꝰ nr̃i complebuntur. neqͣ¬
quã plangentib in sub uersione ierłm:
sed lȩtantib in extructione ecclesiȩ.
Beati quippe lugentes: qm̃ ipsi conso¬
labunt᷑. Beati flentes: ipsi ridebunt̃.
Beati qui esuriunt ⁊ sitiunt iustitiã:
qm̃ ipsi saturabunt᷑. Ut postquã dñi
fuerint carne saturati: eructent ser¬
monẽ dñi. ⁊dicant opera sua regi.
opulus aut̃ tuus. om̃s iusti in perpe¬
tuũ hereditabunt t̾ram. Germen plan¬
Etationis meȩ: opus maiꝰ meȩ ad glo¬
rificandũ. Minimꝰ erit in mille: &
paruulus in gentẽ fortissimã. Ego
dñs in tempore eius subito faciamis¬

Expanded text:
et peccatoribus sol occidit meridie, et e et peccatoribus sol occidit meridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentised laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant opera sua regi . Populus autem tuus omtuum hereditabunt terram, germen plantationis mee, opus manus mee ad glorificandum. Minimus erit in mille et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus, in tempore eius subito faciam is
Abbreviated transcription (Latin):
laude interp̃tati sunt taIMA id ÷
sculpturã: hoc possumꝰ dicere quod
porte eccłȩ cunctis debeant ẽẽ. cȩlatȩ
uirtutib ꝑ quas ingredimur ad eam.
Non erit tibi amplius sol ad lucen¬
dũ ꝑ diem. nec splendor lunȩ illumi¬
nabit te : sed erit tibi dñs in lucem
sempit̾nã. ⁊ ds̃ tuus ingłam tuam.
Non occidet ultra sol tiuis ⁊ luna tua
ñ minuet᷑ : quia dñs erit in lucẽ sem¬
pit̾nã. ⁊ cõplebuntur dies luctus tui.
Ixx Et non erit tͥ ultra sol in lucẽ
diqneq ortus liȩ lum̃ p̃bebit tibi¬
in nocte: sed erit tͥ dñs lux eterna. &
ãs̃ gła tua. Non enĩ occidet solt:
iluna tibi ñ deficiet. Eritq dñs lux
sempit̃na : ⁊ complebunt᷑ dies luctꝰ tui.
Ex hoc capitulo cogimur om̃ia quȩ di¬
cta st̃ ⁊ dicenda adultimũ referre tẽ¬
esse complenda.: nos sp̃ualit̃ futura
credamꝰ : In qualitate ꝓmissionum. ñ
in tempore discrepantes. Quib breuit̃
respondendũ. ẽ. Qđ si pseudo ꝓphetis.

Expanded text:
laude interpretati sunt γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, quod portae Ecclesiae cunctis debeant caelatae esse virtutibus, per quas ingrediamur ad eam. Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit tsempiternam et Deus tuus in gloriam tuam non occidet ultra sol tuus et luna tua non minuetur, quia Dominus erit in lucem sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum referre temesse complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore discrepantes. Quibus breviter respondendum est, quod si pseudoprophetis
Abbreviated transcription (Latin):
nu dĩ: quia dñs suꝑbis resistens. hu¬
milib dat gr̃am. Quanti panem ñ
habentes & uestim̃tũ. cũ ipsi esuriat᷑¬
& nudi sint. nec habeant spũales ci¬
bos: neq xp̃r tunicam in tegram reser¬
uauerint : aliis & alimoniam & uesti¬
menta ꝓmittunt. & pleni uulnerib
medicos. ẽẽ. se iactant: nec seruant
illũ mosaycũ. ꝓ uide aliũ quẽ mit¬
tas. Aluidq m̾andatũ. Non queras
uidex fieri: ne forte non possis au¬
ferre iniquitates. Solus iħc omnes
languores sanat & infirmitates. De qͦ
scriptum ÷ qui sanat contritos corde
& alligat contritiones eorũ. Ruit enĩ

Expanded text:
nu Dei: quia Deus superbis resistens, hunu Dei: quia Deus superbis resistens, humilibus dat gratiam . Quanti panem non habentes, et vestimentum, cum ipsi esuriant et nudi sint, nec habeant spirituales cibos, neque Christi tunicam integram reservarint, aliis et alimoniam et vestimenta promittunt, et pleni vulneribus, medicos esse se jactant; nec servant illud Mosaicum: Provide alium quem mittas: aliudque mandatum: Ne quaeras judex fieri: ne forte non possis auferre iniquitates . Solus Jesus omnes languores sanat, et infirmitates, de quo scriptum est: Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum . 56 Ruit enim
Abbreviated transcription (Latin):
bitrio. & respondebit in die illa diceis
Non sum medicꝰ & in domo mea non ÷
panis neq uestum̃tum. Nolite consti¬
tuere me principẽ popłi. Pro medico
syminachus. & lxx. transtuler̃ pͥncipẽ.
uulnera. & ꝓuideat sanitati. Respon¬
debit in hebreo ñ habetur. sed de lxx
additum ÷. In ebreo enĩhis quȩ supra
scripta sunt. iungit᷑ in die illa dicet.
non s medicus. & reliqͣ. ls aut̃ dicet qͥ
princeps fuerit electus. & sicut popłs
qui eũ quẽ comparatione sui locu¬
pletiorẽ intelligit principẽ habere
desiderat: sic qui eligetur considerais
pauꝑtatẽ & imbecillitatẽ suã indig¬
nũ se esse delato honore testatur. nec
posse mederi uitiis. id ÷ curare langen¬
tes. esurientib cibum tribuere. uesti¬
re nudos. qui ipse se sustentare uix
ualeat. Ergo non statim multitudi¬
nis ad quiescamꝰ iudicio: sed electi
in principatũ nouerimꝰ mensuram
nr̃am. & humiliem᷑ sub potenti in a¬

Expanded text:
bitrio. Et respondebit in die illa, dicens, bitrio. Et respondebit in die illa, dicens, non sum medicus, et in domo mea non est panis, neque vestimentum; nolite constituere me principem populi. Pro medico, Symmachus et LXX transtulerunt, principem: vulnera, et provideat sanitati: Respondebit, in Hebraeo non habetur, sed de LXX additum est. In Hebraeo enim his quae supra scripta sunt jungitur: In illa die dicet, non sum medicus, et reliqua. Is autem dicet, qui princeps fuerit electus. Et sicut populus qui eum quem, comparatione sui locupletiorem intelligit, principem habere desiderat, sic qui eligitur considerans paupertatem, et imbecillitatem suam, indignum se esse delato honore testatur, nec posse mederi vitiis, id est, curare languentes, esurientibus cibum tribuere, vestire nudos, qui ipse se sustentare vix valeat. Ergo non statim multitudinis acquiescamus judicio, sed electi in principatum, noverimus mensuram nostram, et humiliemur sub potenti ma
Abbreviated transcription (Latin):
diuisa seditio: & alii arcem ac tẽplũ:
alii inferiorẽ urbis partẽ tenueruÑ:¬
alii suꝑiorẽ. App̃hendet enĩ uir frẽm
suũ. domesticũ patris sui. uestim̃ tum
tib. ẽ. princeps esto nr̃: ruina autem
hȩc sub manu tua. Pro riuna sẏmma¬
chus & theodotio infirmitate transtu¬
lerunt .lxx. cibum. Significat autem
raritatẽ hominũ. & maxime rerũ om̃i¬
um penuriã. qͦdqui cibum & uestim̃¬
tum habuerit: potens & diues. & incli¬
tus. ẽẽ. credatur. Qđ aut̃ ait uixta
hebraicũ riuna hȩc sub manu tua.
hunc sensũ habet miseria nr̃a. & cala¬
nitas: tuo sustentet᷑ & ꝓ tegatur au¬
xilio. & hoc considerandũ quod singy¬
li sibi eligunt principes singulos. & in
principũ electione seditio sit. dum
alii alios principatu dignos putant:
nec dicunt ad eos. Possessiones tue &
diuitiȩ & reditus sustentare nos pote¬
runt: sed infirmitas ista siue cibus
m̃s ex tuo sanabitur &pendebit ar¬

Expanded text:
divisa seditio: et alii arcem et Templum, divisa seditio: et alii arcem et Templum, alii inferiorem, alii superint. Apprehendet enim vir fratrem suum, domesticum patris sui. Vestimentum tibi est, princeps esto noster: ruina autem haec sub manu tua. Pro ruina, Symmachus et Theodotio infirmitatem transtulerunt, LXX cibum. Significat autem raritatem hominum, et maxime rerum omnium penuriam, quod qui cibum, et vestimentum habuerit, potens, et dives, 55 et inclytus esse credatur. Quod autem ait juxta Hebraicum: Ruina autem haec sub manu tua, hunc sensum habet: Miseria nostra et calamitas tuo substentetur et protegatur auxilio. Et hoc considerandum quod singuli sibi eligant principes singulos, et in principum electione seditio sit, dum alii alios principatu dignos putant. Nec dicunt ad eos, possessiones tuae, et divitiae, et reditus sustentare nos poterunt, sed infirmitas ista, sive cibus meus, ex tuo sanabitur et pendebit ar
Abbreviated transcription (Latin):
qui se mutent & turpitudinis exerceañ
uices. Quales in iudicũ libro suꝑ con¬
cubina leuitȩ in gabaa legimus. Con¬
sideremꝰ patriarchas uidȩoꝵ. ⁊ iuue¬
nes siue pueros. effeminatosq ac deli¬
ciis affluentes. & impletã ꝓphetiam
esse cernemꝰ. Possumꝰ illusores dicere
& magistros popłi isrł. qui deuorant
popłm dĩ sicut escam panis. & ꝑ uersȩ
scripturas scãs interp̃tant᷑. illuduntq
uir ad iuirũ: unusquisq ad pximum
suũ. Iumultuabit᷑ puer contra senem :
&ignobilis contra nobilẽ. Quando iu¬
uenes fuerint principes & illusores
dñi. qualis ꝓpheticus sermo describit:
tunc nec dignitatis. nec etatis. nec sci¬
entiȩ ullus ordo seruabit᷑: sed rebel¬
labunt pueri senibus. & ignobiles nobili¬
bus. & mutuo corruent. & implebitur
illud apłicum. mordentes inuicẽ con¬
sumpti estis. Hȩc sub tito filio uaspa¬
siani accidisse popło udeoꝵ: scribit
iõsephus. Et qͦd cum expugnarentur
a romanis fuerit in ierłm in tres partes

Expanded text:
qui se mutent, et turpitudinis exerceant vices. Quales in Judicum libro super concubina Levitae in Gabaa legimus . Consideremus Patriarchas Judaeorum, et juvenes sive pueros, effeminatosque ac deliciis affluentes, et impletam prophetiam esse cernemus. Possumus iet magistros populi Israel, qui devorant populum Dei sicut escam panis, et perverse Scripturas sanctas interpretantur, illuduntque  unusquisque ad proximum suum: tumultuabitur puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. Quando juvenes fuerint principes, et illusores Domini, quales propheticus sermo describit, tunc nec dignitatis, nec aetatis, nec scientiae ullus ordo servabitur; sed rebellabunt pueri senibus, et ignobiles nobilibus, et mutuo corruent. Et implebitur illud Apostolicum: Mordentes invicem, consumpti estis ab invicem . Haec sub Tito filio Vespasiani accidisse populo Judaeorum, scribit Josephus : et quod, cum expugnarentur a Romanis, fuerit Jerusalem in tres partes
Abbreviated transcription (Latin):
trasemetipsos & animã suã. & nunc
fructus oꝑum suorũ cõmedant. Iuȩ
enĩ seminauerit homo : hȩc & metet.
&unusquisq onus suũ portabit. Po¬
płm meũ exactores spoliauer̃: & mu¬
lieres dominatȩ st̃ eis. Pro mulierib
quas solus int̾̃pretatus. ẽ. simmachus.
& hebraice dicit᷑ nasim. aquila. &
ficant exactores. Iheodotio danit ic
id ẽ. fen̾atores. Loquit᷑ autẽ sermo
propheticus contra scribas & pharise¬
os: qui turpis lucri gr̃a. ut accipent
decimas & primitias. dĩ filiũ negaue¬
runt. Et non eos uocat magistros scri¬
bas atq doctores : sed exactores. qui
questũ putant. ẽẽ. pietatẽ: & deuo¬
rant non iuxta apłm tantũ iuidua

Expanded text:
tra semetipsos, et animam suam: et nunc tra semetipsos, et animam suam: et nunc fructus operum suorum comedant. Quae enim seminaverit homo, haec et metet , et unusquisque onus suum portabit. Populum meum exactores sui spoliaverunt: et mulieres dominatae sunt eis. Pro mulieribus, quas solus interpretatus est Symmachus, et Hebraice dicuntur NASIM  : Aquila et ficant exactores: Theodotio δανειστὰς, id est, foeneratores. Loquitur autem sermo propheticus contra Scribas et Pharisaeos, qui turpis lucri gratia, ut acciperent decimas et primitias, Dei Filium negaverunt. Et non eos vocat magistros, scribas atque doctores, sed exactores , qui quaestum putant esse pietatem: et devorant, non juxta Apostolum, ficant exactores: Theodotio δανειστὰς,