comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ. Vacantẽ abonis actib ꝑ neglegentiã.
Ornatã simulatis uirtutib ꝑhypochrisin.
E tunc uadit & assumit septẽ alios sp̃is seti
nequiores se: & ingressi habitant ibi. Per
septẽ alios sp̃s. uniuersa uitia designat.
Quecunq enĩ post baptisma siue prauitas he¬
retica. seu mundana cupiditas arripuerit.
mox omniũ ꝓsternet in ima uitiorũ.
Unde recte nequiores tunc eũ sp̃s dicuntur
ingressi: qͥa ñsolũ habebit illa septẽ uitia
quȩ septẽ sp̃ualib sunt contraria uirtutib
sed & ꝑhy pochrisin ipsas se uirtutes ha¬
bere simulabit. Et sunt nouissima
hominis illius. peiora priorib. Me¬
lus quippe erat ͤ uiã ueritatis non
agnoscere: quã post agnitionem
retrorsũ conuerti. Qđ in iuda tradi¬
tore uł symone mago cęterisq tali¬
bus. specialit̃ legimꝰ impletũ. Quo auten
generalit̾ hȩc parabola tendat. ipse scdm
antheũ saluator exposuit: ubi ea t̾minata.

Expanded text:
mum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, mum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit, et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos spiritus, universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma, sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte nequiores tunc eum spiritus dicuntur ingressi. Quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat ei viam veritatis non cognoscere, quatraditore, vel Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata,
Abbreviated transcription (Latin):
insidiator exploret. si quos ibi forte suȩ
nequiciȩ gressus figere possit. Sed bene
dicit᷑. quȩrens requiẽ & ñ inueniens. quia
castas m̃tes effugiens: in solo diabolus cor¬
de prauorũ gratã sibi potest inuenire qui¬
etem. Unde & de illo dñs. Sub umbra
inqͥt dormit. insecreto calami. & locis hu¬
mentib. In umbra uidelicet. tenebrosas
conscientias. in calamo qͥ foris nitidus
intꝰ est uacuus simulatrices. in locis hum̃¬
tib lasciuas mollesq m̃tes insinuans.
Dicrt. Reuertar indomũ meã unde exiui.
Timendus. ẽ. iste uersiculus ñ exponendus.
ne culpa quã in nob̾ extinctã credebamus:
ꝑincuriã nos uacantes opprimat. Et cũ
uenerit: inuenit scopis mundatã. Hoc est
grã baptismatis a peccatorũ labe castigatã.
sed nulla boni oꝑis industria cumulatã
Unde bene matheus hanc domũ uacantẽ.
scopis mundatã atq ornatã dicit inuentã
Mundatã uidelicet auitiis pristinis ꝑbaptis¬

Expanded text:
insidiator exploret, si quos ibi forte suos insidiator exploret, si quos ibi forte suos nequitiae gressus figere possit, sed bene dicitur. Quaerens requiem, et non inveniens. Quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gratiam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra, inquit, dormit in secreto calami, et in locis humentibus ; in umbra, videlicet tenebrosas conscientias: in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices: in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat Et cum venerit, invenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptis
Abbreviated transcription (Latin):
cõparari. Ille cupit animas hominũ te-¬
nere captiuas. dñs liberare Ille p̾dicat
idola hic unius dĩ noticiã. Ille trahit ad
uitia hic ad uirtutes reuocat. Quomͦ gͦ
possunt habere concordiã int̾ se quoꝵ
oꝑa cdiuisa st̃ Eum immundus sp̃s
exierit de homine ꝑambulat ꝑ loca
in aquosa. Quãuis simplicit̃ intelligi
possit. dñm hȩc ad distinctionẽ suorũ &
sathanȩ oꝑum adiunxisse. qđ scilicet
ipse semꝑ polluta mundare. sathanas uͦ
mundata grauiorib festinat contamina¬
re sordib. tam̃ & de heretico quolibet
uł scismatico uł etiã malo catholico po¬
test ñ inconuenient̾ accipi. de qͦ tẽpore
baptismatis sp̃s immundus qͥ in eo prius
habitauerat ad confessionẽ catholicȩ fi¬
dei abrenunciationẽq mundanȩ con¬
uersationis eiciat᷑. locaq inaquosa ꝑa¬
gret. id ÷ corda fideliũ quȩ a mollicie
fluxȩ cogitationis expurgata st̃ callicdus

Expanded text:
comparari. Ille cupit animas hominum tecomparari. Ille cupit animas hominum tenere captivitas, Dominus liberare; ille praedicat idola hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat. Quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divisa sunt? Cum immundus spiritus exierit de homine, perambulat per loca inaquosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod, scilicet, ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico, potest non inconvenienter accipi. De quo tempore baptismatis spiritus immundus, qui in eo prius habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationemque mundanae conversationis ejiciatur, locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium, quae a mfluxae cogitationis expurgata sint, callidus
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ fortior illo suꝑueniens uicerit
eũ. uniuersa arma eius auferet in qͥb¬
confidebat. & spolia eiꝰ distribuet. De se¬
ipso quippe loquit᷑. qđ ñ concordi fallax
opatione quẽ ad modũ calũniabant᷑. sed
fortiori potentia uictor homines a de¬
monio siberaret. Arma in quib male
fortis ille confidebat. astutiȩ doliq st̃
nequiciȩ spũalis. Spolia uͦ eiꝰ. ipsi homi¬
nes sunt abeo decepti. Quȩ uictor xp̃c di
stribuit qđ est insigne triũ phantis. qͥa
captiuã duxit captiuitatẽ. dedit dona
hominib. qͦsdã quidẽ apłos. alios euange¬
listas. hos ꝓpłas. illos pastores ordinans &
doctores. Qui ñ est metũ aduersũ me
est: & qui ñ colligit mecũ disꝑgit. Non
putet quisquã de hereticis hoc dictũ &
scismaticis. quanquã & ita ex suꝑfluo
possit intelligi. sed ex consequentib tex¬
tuq sermonis ad diabolũ refert᷑ eoqđ
ñ possint oꝑa saluatoris beelzebub oꝑib

Expanded text:
Si autem fortior illo superveniens vicerit Si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in qconfidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione, quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor, homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis, spolia vero ejus ipsi homines sunt astribuit. Quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem dedit dona hominibus , quosdam apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, alios pastores ordinans et doctores . Qui non est mecum, adversum me est; et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus textuque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Digitus dĩ est iste. Quo & tabu¬
lȩ lapideȩ scriptȩ sunt inmonte syna
Igit᷑ manꝰ & brachiũ dĩ filius. ẽ. & digitus
eiꝰ sp̃s sc̾s. patris & filii & sp̃s scĩ una sub¬
stantia ẽ. Non te scandali zet mẽbror
inȩqualitas. cũ edificet unitas corporis.
ꝓpria. siue hominũ siue angłorũ. In
nullis enĩ membris nr̃is magis apparet
partitio. quã indigitis. Qđ autẽ dix̃
ꝑuenit in uos regnũ dĩ: reggnũ dĩ nunc
dicit quodamnant᷑ impii. & a fidelib
de peccatis suis poenitentiã nunc agen¬
uͦ illius mundũ qͥ in maligno positꝰ est
appellat: In qͦ usq ad saluatoris aduen¬
tũ male pacato potiebat᷑ imꝑio: qͥa in
cordib infideliũ sine ulla contradictio¬
ne qui escebat. Unde & alibi princeps
mundi uocat᷑ dicente dño. Uenit enĩ
princeps mundi. & in me nichil inueniet.
Et iterũ. Nunc princeps huiꝰ mundi eiciet᷑
foras. De qua hic eiectione subiungit᷑

Expanded text:
dicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabudicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte Sina. Igitur man sanctus, Patris et Filii et Spiritus sancti una substantia est. Non te scandalizet membrorum inaequalitas, cum aedificet unitas corporis. propria, sive hominum, sive angelorum, in nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod autem dixit, pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus, de peccatis suis poenitentiam nunc agenvero illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium, sine ulla contradictione quiescebat, unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil inveniet , et iterum: Nunc princeps mundi ejicietur foras, de qua hic ejectione subjungitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sci fuerant. nichil se malarũ artiũ a bo¬
no magistro didicisse. ut in principe de-¬
moniorũ eicerent demones. Ideo inquit
ipsi iudices erunt ur̃i. Ipsi inqͥt Ipsi igno¬
bilia & contẽptibilia huiꝰ mundi. ir
quib ñ artificiosa malignitas. sed
sc̃a simplicitas meȩ uirtutis appa¬
ret. ipsi testes mei: udices erunt
urĩ. AlrteR. Filios iudeorũ exor¬
cistas gentis illius ex more signifi¬¬
cat. qͥ adinuocationẽ dĩ ciciebant demo¬
nes. Et coartat eos int̾rogatione prudenti.
ut confiteant᷑ sp̃s scĩ esse opus. Qđsi ex¬
pulsio inqͥt demonũ in fili is urĩs dõ non
demonib deputat᷑. quare in me idẽ opus
ñ eandẽ habeat causã: Ergo ipsi ur̃i
iudices erunt ñ potestate sed cõparatio¬
ne. dũ illi expulsionẽ demonũ dõ assi¬
gnant: uos beelzebub principi demo¬
niorũ Porro si indigito dĩ eicio
demonia: ꝓfecto puenit in uos regnũ dĩ
Iste . ẽ. digitus quẽ confitent᷑ & magi qͥ
contra moysen & aaron signa faciebant

Expanded text:
scii fuerant, nihil se malorum artium a bono Magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo, inquit, ipsi judices erunt vestri, ipsi inquit ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei, judices erunt vestri. Aliter: Filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut confiteantur Spiritus sancti esse opus. Quod si expulsio inquit daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant,
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ ñ est diuisũ. qđ sine ulla contradictio¬
ne ñ aliqͦ impulsu desolandũ. sed ȩt̾na est
stabilitate mansurũ. Si uͦ sc̃ȩ & indiuiduȩ
trinitatis indiuiduũ. immo qͥa indiuidu¬
um manet regnũ: desistant arriani mi-¬
norẽ patre filiũ. minorẽ filio scm̃ dicere
sp̃m. quia quorũ unũ ẽ. regnũ: horũ est
& una maiestas. Si autẽ & sathanas in
se ipsũ diuisus. ẽ: quomͦ stabit regnũ ipsi¬
us. quia dicitis in beel zebub eicere me de
monia: Hoc dicens. ex ipsoꝵ confessione
uolebat intelligi: qđ in eũ ñ credendo in
regno diaboli esse delegissent. qđ utiq ad¬
uersũ se diuisũ stare ñ possec. Eligant gͦ
pharisei qđ uoluerint. Si sathanas sathanan
ñ potest eicere: nichil contra dñm qđ dice¬
rent inuenire potuerunt. Si autẽ potest.
multo magis sibi ꝓspiciant & recedant de
dant qđ sequitur. Si autẽ ego inbe¬
elzebub eicio demonia. fili i ur̃i in qͦ eici¬

Expanded text:
gnum non est divisum, quod sine ulla contradictiognum non est divisum, quod sine ulla contradictione non aliquo impulsu desolandum, sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanctae et individuae Trinitatis, individuum, imo quia individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum. Quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejic Hoc dicens, ex ipsorum confessione volebat intelligi quod in eum non credendo, in regno diaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si satanas satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent, invenire potuerunt: si autem potmulto magis sibi prospiciant, et recedant de dant quod sequitur: Et si ego in Beelzebub ejicio daemones, filii vestri in quo ejici
Abbreviated transcription (Latin):
liberat᷑. Qđ & tunc quidẽ carnalit̾ factũ est
sed & cotidie cõplet᷑ in conuersione creden¬
tiũ. ut expulso primũ demone fidei lum̃
aspiciant. deinde ad laudes dĩ tacentia pͥus
ora laxentur. Quidam autẽ ex eis dixe¬
runt. In beel⁊ ebub principe demoniorum.
eicit demonia. Non hoc aliqui de turba sed
pharisei calũniabant᷑ & scribȩ sicut alii e¬
uangłistȩ testant᷑: Turbis quippe quȩ minꝰ¬
eruditȩ uidebant᷑ dñi semꝑ facta mirantib.¬
illi contra uł negare hȩc. uł quȩ negare ne-¬
quiuerant. sinistra int̾pretatione ꝑuertere
laborabant: quasi ñ hȩc diuinitatis sed im¬
mundi sp̃s oꝑa fuissent. id÷ beel zebub qͥ ds̃
erat accaron. Nã beel quidẽ ipse ẽ baal.
Tebub autẽ musca int̾pretat᷑ Nec iuxta quę¬
dã mendosa exemplaria. L littera uł.d in
fine . ẽ. nominis legenda. sed .b. Beelzebub
gͦ baal muscarũ. id ÷ uir muscarũ siue la¬
bens muscas int̾pretat᷑. Obsordes uidelicet

Expanded text:
liberatur. Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed Pharisaei calumniabantur et Scribae, sicut alii evangelistae testanteruditae videbantur Domini semper facta mirantibec, vel quae negare nequiverant, sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent. Ideo in Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur. Ob sordes videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ab edificantib reꝓbatũ in caput anguli dicit
occisus. credituris ẽ. gentib p̃dicandus. ut
quasi lapis angularis luos condensin semet¬
ipsũ. ex utroq popło unã sibi fideliũ ciuita¬
tẽ unũ templũ ȩdificet: Fosdẽ enĩ synago¬
ge magistros quos supra colonos dixerat.:
nunc ȩdificantes appellat. Quia qui subditã
sibi plebẽ adferendos uitȩ fructꝰ quasi uineã
excolere. ipsi hanc dõ inhabitatore dignã qua¬
si domũ construere & ornare iubebantur
Unde & apłs fidelib scribens ait Dĩ agri cul¬
tura. dĩ ȩdificatio estis. Sed qͥ uineȩ dĩ fru¬
ctũ necare quasi agricolȩ mali. idẽ quasi
mali cem̃tarii domui dĩ lapidẽ p̃ciosũ ele¬
Ctũ. qui uł infundam̃tis uł inangulo po¬
nendus erat subtrahere. hoc. ẽ. fidẽ xp̃i au¬
ditorib suis conabant᷑ eripe. Sed illis
licet nolentib idẽ lapis caput anguli fir¬

Expanded text:
ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli dicit ab aedificantibus reprobatum, in caput anguli dicit occisus, credituris est gentibus praedicandus? ut quasi lapis angularis duos condens in semetipsum, ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet. Eosdem enim Synagogae magistros, quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat, quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam excolere, ipsi hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere et ornare jubebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui vineae Dei fructum negare quasi agricolae mali, iidem quasi mali caementarii domui Dei lapidem pretiosum electum, qui vel in fundamentis vel in angulo ponendus erat subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Sed illis licet nolentibus, idem lapis caput anguli fir
Abbreviated transcription (Latin):
notat eos ꝑtinaciȩ. qͥ nec crucifixo & resusci¬
cerunt: qͥa quantũ inse erat a suis eũ finib
ex cludentes: gentib suscipiendũ dedert̃.
uid gͦ faciet illis dñs uineȩ Ueniet & ꝑ-¬¬
det colonos istos. & dabit uineã aliis. Quo
audito illi: dixert̃. Absit. Contradixerc̃
sententiȩ dni. qͥa eã contra suã ꝑfidiã di¬
ctã. eẽ. cognouer̃t. Intelligebant enĩ para¬
bolã ñ merito scĩtatis ad capienda mysti¬¬
ca uerba limpidi. sed maliciȩ flãmis ad ne¬
ganda quȩ dicebant᷑ accensi. atq ideo quȩ
in m̃te habuerant quãuis in parabolis di¬
cta: quasi iã olim meditata. cognoscere pa¬
rati. Negantib gͦ iudeis iustũ fore. scientiã
diuinȩ legis quã ipsi spernebant ad gentes
transferre: qͥd saluator respondeat intue¬
re. Ue autẽ aspiciens eosait. Quid ẽ.
hoc qđ scriptũ ẽ lapidẽ quẽ reꝓbauer̃t̃ ȩdi¬
ficantes hic factꝰ. ẽ. in caput anguli: Quomͦ
inqͥt implebit᷑ hec ꝓphetia: Quẽ lapidẽ

Expanded text:
ae pertinacis, qui nec crucifixo ac resuscicerunt. Quia quantum in se erat a suis eum finibus excludentes gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo faciet Dominus vineae? Veniet et perdet colonos, et dabitaudito, dixerunt illi: Absit. Contradixerunt sententiae Domini quia contra suam perfidiam esse cognoverunt. Intelligebant enim parabolam non merito sanctitatis ad capienda mysterii verba jam parati, sed malitiae flammis ad agenda quae dicebantur accensi, atque ideo quae in mente habuerant, quamvis in parabolis dicta, quasi jam olim meditata cognoscere parati. Negantibus ergo Judaeis justum fore scientiam divinae legis quam ipsi spernebant ad gentes transferri, quid Salvator respondeat intuere. Ille autem aspiciens eos ait: Quid est ergo hoc quod scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes hic, factus est in caput anguli? Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quae lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
inanẽ Bene tẽpus fructuũ posuit ñ ꝓuen¬
tũ: Nullus enĩ fructꝰ extitit iudeoꝵ: nullus
huiꝰ uineȩ ꝓuentꝰ. tã & si crebro ac sollicite
quȩreret᷑ inuentꝰ. ẽ Seruus gͦ qui pͥmo mis¬
sus. ẽ ipse legifer moyses intelligit᷑ quia
quadraginta annos continuos fructũ aliquẽ
legis quã dederat acultorib inquirebat.
sed cȩsũ eũ dimisert̃ inanẽ Irritauert̃ enĩ¬
moysen in castris & aaron scm dñi. & uęra¬
tus .ẽ. moyses ꝓpt̃ eos. qͥa exacerbaucrunt¬

Expanded text:
us fructuum posuit, non proventuum. Nullus enim fructus exstitit Judaeorum, nullus hujus vineae proventus, tametsi crebro ac sollicite quaereretur, inventus est. Servus ergo, qui primo missus est, ipse legifer Moyses intelligitur, qui quadraginta annos continuos fructum aliquem legis quem dederat, a cultoribus inquirebat, sed caesum eum dimiserunt vacuum. Irritaverunt eniMoysen in castris, et Aaron sanctum Domini. Et vexatus
Abbreviated transcription (Latin):
dit quȩ dĩ st̃: patris faciens uoluntatẽ
sunt dõ. Quẽ admodũ cȩsar a uob̾ exigit im¬
pressione imaginis suȩ. sic & ds̃. ut quẽ ad¬
modũ illi redditur nũmꝰ sic dõ anima lumi¬
ne uultꝰ eiꝰ illustrata atq signata. Unde
psalmista. signatũ. ẽ. inqͥt in nob̾. lum̃ uultꝰ
tui dñe. Hoc qͥppe lum̃ . ẽ. totũ hominis &
uerbũ bonũ. qđ ñ oculis sed m̃te conspicit᷑.
Signatũ autẽ dixit in nob̾. tanquã denarius
signat᷑ regis imagine. Homo enĩ factꝰ ẽ ad
imaginẽ & similitudinẽ dĩ. quã peccando
insidiandi ñ inuenisset locũ¬

Expanded text:
oluntatem. Dei Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus. Ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima, lumine vultus ejus illustrata atque signata, unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando insidiandi non invenisset locu
Abbreviated transcription (Latin):
popłm conuenerunt. & quȩ huic uineȩ uen-¬
tura imminerent mala p̃dixerint Sed
multa de huiꝰ uineȩ sterilitate dixert̃. sed
unius ieremiȩ planctũ ponere sufficiat
Ego autẽ inqͥt plantaui te uineã electã. om̃e
sem uerũ. Quomͦ gͦ conuersa es in prauũ ui¬
neȩ alienȩ: Pro cuiꝰ uineȩ tuitione ne uide¬
licet in ea siue ꝓ ea fragilis & infimȩ citoq pe¬
riturȩ suauitatis holus nasceret᷑. naboth ie¬
⁊rahelitẽ ñ mͦ uulneratũ: uerũ etiã legimꝰ
extinctũ. Cuiꝰ & si nullũ ꝓpheticũ dictũ ac¬
cipimꝰ tam̃ ꝓpheticũ factũ. qͥa multos ꝓlac
uinea futuros martyres ꝓpͥo sanguine ꝓphe¬
tauit. His sane trib seruorũ grãdib om̃iũ
sublege doctorũ figurã posse cõprehendi:
dñs alibi manifeste ꝓdit dicens. Qm̃ necesse
ẽ impleri omĩa quę scripta st̃ in lege moysi

Expanded text:
populum convenerint, et quae huic vineae venpopulum convenerint, et quae huic vineae ventura imminerent mala praedixerint. Sedmulta de hujus vineae sterilitate dixerunt, sed unius Jeremiae planctum ponere sufficiat. Ego autem, inquit, plantavi te vineam electam, omne semen verum. Quomodo ergo conversa es in pravum, vinea aliena ? Pro cujus vineae tuitione, ne videlicet in ea sive pro ea fragilis et infirmae citoque periturae suavitatis olus nasceretur, Naboth Jezraheliten non modo vulneratum, verum etiam legimus exstinctum. Cujus et si nullum propheticum dictum accipimus, tamen propheticum factum, quia multos pro hac vinea futuros martyres proprio sanguine prophetavit. His sane tribus servorum gradibus omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste prodit, dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
hunc qͦq cȩdentes & afficientes contumelia
dimiserunt in anẽ. Seruus alter dauid
ꝓpħam regẽq significat. qͥ post moysen
missus. ẽ ut colonos uineȩ post edicta lega¬
lia psalmodiȩ mos ulatione & dulcedinẽ
cytharȩ. ad exercitiũ boni oꝑis excitaret:
Nã & ipse dauid ut cor popłi ad suꝑna su¬
spenderet: int̾ ritus carnaliũ uictima¬
rũ laudes dñĩ continuas suaui melodia
decantari constituit. Sed & hunc affe¬
ctũ contumelia dimisert̃ in anẽ. Dicen¬
tes enĩ quȩ nob̾ pars indauid aut quȩ
hȩreditas infilio isai: regnũ simul dauid
ignobili stirpe. & religionẽ impietate mu¬
tarunt. Et tam̃ ille ꝓhac uinea quȩ de
egypto trans lata palestinȩ montes sua
spice de cęlo & uide. & uisita uincã istã
& dirige eã quã plantauit dextera tua.
Ubi parit̾ exponit quis sit homo ille qͥ hanc
uineã plantauit. dñs scilicet. ds̃ uirtutũ.
chorũ intellige. qͥ continius attestationib

Expanded text:
entes et afficientes contumelia, dimiserunt inanem. Servus alter David prophetam regemque significat. Qui post Moysen missus est, ut colonos vineae post edicta legalia psalmodiae modulatione, et dulcedine citharae, ad exercitium boni operis excitaret. Nam et ipse David quo cor populi ad superna suspenderet, inter ritus carnalium victimarum, laudes Domini continuas suavi melodia decantari constituit. Sed et hunc affectum contumelia, dimiserunt inanem. Dicentes enim: Quae nobis pars in David, authaereditas in filio Isai ? regnum simul ejus ignobili stirpe, et religionem impietate mutaverunt. Attamen ipse pro hac vinea, quae, de Aegypto translata, Palestinae montes sua ospice de coelo, et vide, et visita vineam istam, et dirige eam quam plantavit dextra tua . Ubi pariter exposuit quis sit homo ille qui hanc vineam plantavit, Dominus videlicet Deus virtutum. chorum intellige, qui continuis attestationibus
Abbreviated transcription (Latin):
extra uineã & occisus. ẽ: qͥa prius creduloꝵ¬
corde repulsus ac deinde cruci addictus est.
ncuiꝰ figurã moyses altare holocausti in qͦ
uictimarũ sanguis funderet᷑ ñ intra taber¬
naculũ sed adhostiũ posuit. mystice docens.
qͥa & dominicȩ crucis altare extra ierosoli¬
morũ portã ponendũ. & ipse uera patris ho¬¬
stia xp̃c a domo iudeorũ quã scĩficaturus
adierat ñ intimo corde recipiendus. sed
foris ẽẽt. suo cruore tinguendus. Qđ uͦ¬

Expanded text:
extra vineaextra vineacorde repulsus, ac deinde cruci addictus est. In cujus figuram Moyses altare holocausti, in quo victimarum sanguis funderetur non intra tabernaculum, sed ad ostium posuit, mystice docens quia et Dominicae crucis altare extra Hierosolymorum portam ponendum, et ipse vera Patris hostia Christus a domo Judaeorum, quam sanctificaturus adierat, non intimo corde reeipiendus, sed foris esset suo cruore tingendus. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a fiat hȩreditas. Manifestissime dñs ꝓbat
iudeorũ principes ñ ꝑignorantiã: sed ꝑ in¬
uidentiã crucifixisse filiũ dĩ. Intellexert̃
enĩ hunc ẽẽ. cui dictũ. ẽ. Postula ame &
dabotͥ gentes hȩreditatẽ tuã. & ꝓpterea¬
quasi sibi consulentes aiebant. Ecce mundis
totꝰ post eũ abiit. & si dimittimꝰ eũ sic: oms
credent in eũ. Hȩreditas gͦ filii ȩccła. ẽ.
cunctis eidata de gentib. quã ñ moriens
illi pat̾ reliqͥt: sed ipse sua morte mirabilit
adquisiuit. qͥa resurgendo possedit. Hanc
autẽ occiso eo mali coloni p̾riꝑe moliebant᷑.
cũ crucifigentes eũ iudei: fidẽ quȩ ꝑeũ est
extinguere. & suã magis que ex lege̾ ẽ. iu
sticiã prȩferre. ac gent̾ib imbuendis cona¬
bant᷑ inserere. Et eiecert̃ illũ extra ui¬
neã & occidert̃. Extra uinea hȩres uineȩ tru¬
cidatur. qͥa itsus ut scĩficaret ꝑsuũ sangui¬
nẽ popłm. extra portã passus . ẽ. Siue eiect

Expanded text:
nostra erit haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum principes non per ignorantiam, sed per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuas totus post eum abit, et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum est exstinguere, et suam magis quae ex stitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et ejectum illum extra vineam, occiderunt. Extra vineam haeres vineae trucidatur, quia Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . Sive ejectus
Abbreviated transcription (Latin):
te hȩc facis. Diuersis modis eandẽ quã supra
calũniã astruunt: quando dixer̃t. in beelze¬
bub principe demoniorũ eicit demonia.
Quando enĩ dicunt inqua potestate hȩc facis.
de dĩ dubitant potestate: & sub intelligi uo¬
lunt diaboli. eẽ. qđ faciat. Addentes qͦq aut
quis ẽ qui dedit tͥ hanc potestatẽ. manifestis¬
sime dĩ filiũ negant. quẽ pittant ñ suis sed
alienis uirib signa facere. RES PONDENS

Expanded text:
tem? Diversis modis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit hic daemonia. Quando enim dicunt: In qua potestate haec facis? de Dei dubitant potestate, et subintelligi volunt diaboli esse quod faciat. Addentes quoque: Quis tibi dedit hanc potestatem? Manifestissime Dei Filium negant, quem putant non suis, sed alienis viribus signa facere. Respondens
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ cȩsaris. Qui autẽ putant int̾roga¬
tionẽ saluatoris ignorantiã esse & ñ dispen¬
sationẽ. discant ex p̃senti loco qđ utiq potu¬
erit scire itsus cuius imago. ẽẽt. innũmo.
sed int̾rogat ut ad sermonem eoꝵ cõpetent᷑
respondeat. RESPONDENTES dixerunt.
Cȩsaris. Et ait illis. Reddite gͦ quȩ cesaris st̃
uianũ augustũ sed tyberiũ significari pri¬
uignũ eius qͥ in loco successerat uitrici. sub
qͥ a passus . ẽ. dñs. Om̃s autẽ reges romani
a primo iulio cȩsare qͥ imꝑiũ arripuerat.
cȩsares appellati st̃. Porro qđ ait. reddite

Expanded text:
nterrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixerunt: Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt us Augustum, sed Tyberium significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo C. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite
Abbreviated transcription (Latin):
miseratione curatũ: Cuiꝰ dextera quȩ in
primo parente dũ uetitȩ arboris poma
decerperet aruerat. ꝑ redẽptoris grãm
dũ insontes manꝰ in crucis arbore tende¬
ret: bonorũ oꝑũ sucis est restituta saluti
Et bene in synagoga manꝰ erat arida. qͥa
ubi scientiȩ donũ maius: ibi grauius. ẽ
in excusabilis norȩ ꝑiculũ. Dbserua¬
Bagt autẽ scribȩ & pharisei si sabbato cu¬
raret: ut inuenirent unde accusarent
illũ. Quia destructionẽ sabbati quã in
discipłis arguebant. ꝓbabili magister ex
cusauerat exemplo: nunc ipsũ obseruan¬
do magistrũ calũniari uolunt. ut si
sabbato curet. transgressionis. si ñ cu¬
ret: crudelitatis aut imbecillitatis ar¬

Expanded text:
miseratione curatum. Cujus dextera quae in miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Observabant autem scribae et pharisaei si Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis argucusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si sabbato curet, transgressionis: si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis ar
Abbreviated transcription (Latin):
actum. ẽ. autẽ & in alio sabbato ut in¬
traret in sẏnagogã & doceret. & erat
ibi homo. & manus eiꝰ dextera arida.
Sabbatis p̃cipue dñs in synagoga docet.
oꝑaturq uirtutes ñ solũ ꝓpt̃ insinuan¬
dũ sp̃uale sabbatũ. sed & ꝓpt̾ celebriorẽ
eodie popłi conuentũ cui tunc ex anti
qua patrũ institutione moris erat: quia
uacare a labore ꝑlegẽ iubebat᷑. legendis
audiendisq scripturis oꝑam dare. iuxta
qđ in actib apłorũ iacob loquit᷑. Moyses
enĩ a dieb antiquis habet qui eũ p̾dicent
in synagogis. ubi ꝑomẽ sablatũ legitur.
Nã sicut ii quib uenandi ars est. ubi feras.
pisces & uolucres. plus abundare didice¬
rint. ibi sua maxime retia tendunt: ita
& dñs semꝑ docuit in synagoga & in
templo quo om̃s iudei conueniebant.
uolens om̃s saluos fieri & ad agnitionẽ
ueritatis uenire. Homo sane qui manũ¬
habebat aridã humanũ genꝰ indicat. in¬
foecunditate honi oꝑis arefactũ. sed dni

Expanded text:
tum est autem et in alio Sabbato, ut intraret in synagogam et doceret, et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. Sabbatis praecipue Dominus in synagoga docet, operaturque virtutes, non solum propter insinuandum spiritale Sabbatum, sed et propter celebriorem eo die populi qua patrum institutione moris erat, quia vacare a labore per legem jubebatur, legendis audiendisque Scripturis operam dare. Juxta quod in Actibus apostolorum Jacobus loquitur: Moyses enim a diebus antiquis habet, qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne sabbatum legitur . Nam sicut hi quibus venandi ars est, ubi feras, pisces et volucres plus abundare didicerint, ibi sua maxime retia tendunt: ita et Dominus semper docuit in synagoga et in templo quo omnes Judaei conveniebant, volens omnes salvos fieri, et ad agnitionem veritatis anum genus indicat infecunditate boni operis arefactum, sed Domini
Abbreviated transcription (Latin):
indidit. sed longe ante cũ a fre andrea
ad se adductũ intuitꝰ dixit. Iues symon
filius iohanna. tu uocaberis cephas qđ
int̾pretat᷑ petrus. Sed cũ uolens lucas¬
nomina duodecĩ apłorũ enumerare ne¬
cesse haberet petrũ dicere. breuit̃ innii¬
ere uoluit. qđ ñ hoc ante uocaret᷑ sed
tunc sed quando ioħes ipsa dñi uerba po
suit. intentos uidelicet reddens audito¬
res. Nã si hocante uocaret᷑: ñ tu uideres
mysteriũ petrę. putans eũ casu sic uoca¬
ri. ñ ꝓuidentia dĩ. Ideo uoluit eũ prius
aliud uocari. ut ex ipsa cõmutatione no¬
minis: sacram̃ti uiuacitas cõmendaret᷑
Idem gͦ p̾etrus latine: qđ sẏriace cephas.
& in utraq lingua nom̃ a petra diriuati¬
uũ. ẽ: haud dubiũm. quin illa de qua paulus
cent᷑. sic & symoni qͥ credebat in petram
xp̃m petri largitꝰ ẽ. nom̃. Cuiꝰ alias al¬
ludens ȩthimologiȩ dixit. Tues petrus.
& suꝑ hanc petrã ȩdificabo ȩccłam meã.

Expanded text:
indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucasnomina duodecim apostolorum enumerare, necesse haberet Petrum dicere, breuiter insinuare uoluit, quod non \'hoc ante uocaretur, sed tunc, sed quando Iohannes ipsa uesuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium quin illa, de qua Paulus centur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam .
Abbreviated transcription (Latin):
a discendo sunt uocati. ex quorũ multi-
cunt᷑. Cuius sacram̃tũ nominis exponens
euangłista marcus. ait. Et fecit ut essent
duodecĩ cũ illo. & ut mitteret eos p̃dica¬
re euangłiũ. Et ipse dñs dicit. Sicut mi¬
sit me pat̾. & ego mitto uos. Qui bene .xii.
sunt electi. ut uidelicet mundi salutẽ
quã uerbo pͣdicarent: suo qͦq numero
mystice cõmendarent ler enĩ quat̾ni.
decus dipondius. Hinc ẽ. enĩ qđ & su-
perius dixi. qͥa cũ typo ęccłȩ salomon
dño templũ conderet. fecit & mare ȩneũ
in qͦ sacerdotes lauarent᷑ duodeciq
illud boũ clunib imposuit. quorũ tres
aquilonẽ. tres occidentẽ. tres meridiem.
& tres aspicerent orientẽ. figuralit᷑ in
cunctas orbis quadrati plagas fide & con¬
fessione sc̃e trinitatis essent a peccatorũ
labe purgaturi. Symonẽ quẽ cogno¬
minauit petrũ. & andreã frẽm eius:
Non nunc primũ symoni petri cognom̃

Expanded text:
a discendo sunt vocati, ex quorum multitua discendo sunt vocati, ex quorum multitucuntur. Cujus sacramentum nomine exponens evangelista Marcus, ait: Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicare Evangelium. Et ipse Dominus dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Qui bene duodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni, decus dipondium  sic . Hinc est enim quod et superius dixi, qua cum in typo Ecclesiae Salomon Domino templum conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicerent orientem, figuraliter incunctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ Aduocatũ enĩ inqͥt habemꝰ apud pa¬
trem iesum xp̃m. Si aduocatꝰ ẽ: debet
ꝓmeis int̾uenire peccatis. Non gͦ quasi
infirmꝰ: sed quasi pius obsecrat. Uis sci¬
re qͥa omĩa quȩ uelit possit: & aduocatꝰ
& iudex. ẽ. In altero pietatis officiũ.
in altero insigne. ẽ. potestatis. Et erat
ꝑnoctans in oratione di Formatͥ p̃scri¬
bitur. quã debeas emulari. Quid enĩ
te ꝓsalute tua facere oportet. quando
ꝓte xp̃c in oratione ꝑnoctat: Quid te
facere conuenit. cũ uis aliqđ officium
pietatis ad ornari. quando xp̃c missurus
apłos prius orare curauit: Uisscire.
qͥa mͥ ñ sibi orauerit: E⁊ cũ dies in¬
quit factus esset: uocauit discipłos suos
& elegit .xͫͫ. ex ipsis Ubi notandũ. qđ
euanglica & apłica scriptura ñ solũ illos
duodecĩ appellat discipłos xp̃i. sed &
om̃s qui in cũ credunt. magisterio eiꝰ ad
regnũ cȩlorũ erudiant᷑. Dĩscipłi quippe

Expanded text:
noster: Advocatum enim, inquit, habemus apud Panoster: Advocatum enim, inquit, habemus apud Patrem Jesum Christum . Si advocatus est, debet pro meis intervenire peccatis. Non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. Vis scire quam omnia quae velit, possit? et advocatus, et judex est. In altero, pietatis officium; in altero, insigne est potestatis. Et erat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praescribitur quam debeas aemulari. Quid enim te pro salute tua facere oportet, quando pro te Christus in oratione pernoctat? Quid te facere convenit, cum vis aliquod officium pietatis adoriri, quando Christus missurus apostolos prius orare curavit? Vis scire quam mihi, non sibi oraverit? Et cum dies, inquit, factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis. Ubi notandum, quod evangelica et apostolica Scriptura non solum illos duodecim appellat discipulos Christi, sed et omnes qui in eum credentes magisterio ejus ad regnum coelorum erudiebantur. Discipuli quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerbũ illius saluã qͥ languebat exten¬
deret dexterã: quasi ñ eoꝵ quisq maiora
sabbatis egerit. cibos portando. porrigen¬
do calicẽ. cȩteraq quȩ uictui necessaria
sunt in exequendo. Neq enĩ qui dixit &
facta st̃: sabbato laborasse poterat con¬
acium. ẽ. autẽ. In illis dieh exiit iN
montẽ orare. Non omĩs qui orat. ascen¬
dit in montẽ. Est enĩ oratio quȩ peccatũ
facit. sed ille bene orat: qui dm̃ orando
quęxit. Hic a terrenis ad suꝑiora ꝓgredi¬
ens uerticẽ curȩ sullimioris ascendit
Qui uͦ de diuitiis aut de honore scłi aut
certe de inimici morte sollicitꝰ obsecrat.
ipse in infimis iacens uiles ad dm̃ p̾ces
mittit. Orat autẽ dñs: ñ ut ꝓse obsecret
sedut ꝓ me impetret Nã & si omĩa po¬
suerit pat̾ in potestate filii: filius tam̃
ut formã hominib impleret. obsetran¬
dũ patrẽ putat esse ꝓ nob̾ qͥa aduocatꝰ ẽ.

Expanded text:
ad verbum illius salvam qui languebat extenad verbum illius salvam qui languebat extenderit dexteram. Quasi non eorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim qui dixit et facta sunt, Sabbato laborasse poterat conactum est autem in illis diebus, exiit in montem orare. Non omnis qui orat, ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut de honore saeculi, aut certe de inimici morte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat autem Dominus, non ut pro se obsecret, sed ut pro me impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis, quia advocatus est
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑. Et circũ spectis om̃ib dixit
homini. Extende manũ tuã. Et extendi
& restituta. ẽ. manꝰ eius. Sananda ma¬
nus arida iubet᷑ extendi. qͥa infructuosȩ
debilitas animȩ nullo melius ordine
quã elemosinarũ largitate curatur
U nde iohes baptista turbis sciscitantib
quid facerent ut ñ uelut arbores aridę
mitterent᷑ in igne̾: hoc solũ p̃cepit. qui
habet duas tunicas det ñ habenti. &
qͥ habet escas similit̾ faciat. Et in eccle¬
si astico dicit᷑. Fili ñ sit manꝰ tua ad
accipiendũ porrecta. & ad dandũ colle¬
expandit. qui ñ has ad uiduã rogantẽ
beneficiũ laturus extenderit. Iesi autẽ
repleti sunt insipientia. & colloquebant᷑
ad inuicẽ quidnã facerent iesu. Magna
utiq insipientia. eos qͥ salute plurimũ
indigebant: de nece saluatoris agere con¬
silium. Qui quantũ nequiciȩ studeant
ostendit᷑. cũ & hoc in crim̃ reputant qđ

Expanded text:
videbatur. Et circumspectis omnibus, dixit videbatur. Et circumspectis omnibus, dixit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est manus ejus. Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum colleexpandit, qui non has ad viduam rogantem beneficium laturus extenderit. Ipsi autem repleti sunt insipientia, et colloquebantur ad invicem, quidnam facerent Jesu. Magna utique insipientia, eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ coepit iesus
facere & docere usq
in diem qua assũptꝰ
.ẽ. sermonẽ facturꝰ
primo eorũ qͥ falsa
de illo scripsere
redarguere cura¬
uit audaciam.
Lectorẽ uidelicet
tacite adionens. ut ñsolũ quȩ p̃dicit
ipse sequenda: uerũ quȩ alit̾ sonuerint.
nouerit poenitꝰ esse decestanda. & ne
errorũ forte infirmis oriret᷑ occasio:
suꝑflua passim scribentiũ lectionem
ꝓrsus auersandã. Neq enĩ de om̃ĩb ge¬
neralit. sed de quibusdã spetiali fidei
uel scientiȩ uirtute preditis dici po¬
tuit. Et si mortiferũ quid biberint
non eos nocebit
SIC ERGO INCPIT LUCAS

Expanded text:
quae coepit Jesus facere et docere, usque in diem qua assumptus est, sermonem facturus; primo eorum qui falsa de illo scripsere, redarguere curavit audaciam. Lectorem videlicet tacite admonens, ut non solum quae praedicat ipse sequenda, verum quae aliter sonuerint, novit penitus esse detestanda. Et ne errorum forte infirmis oriretur occasio, superflua passim scribentium lectionem prorsus aversandam. Neque enim de omnibus generaliter, sed de quibusdam speciali fidei vel scientiae virtute praeditis dici potuit; Etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit . Sic ergo incipit Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
& colloquendo
p̾sens suggessi.
ut post expo¬
sitione actuũ
Liicȩ scribere
digneris. Qđ ipse hactenꝰ uerecunda
excusatione differre quã facere malu¬
isti. accestando duas maxime ob causas.
Ate tẽptandũ hoc opus. eẽ. de terrimũ.

Expanded text:
 colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum Lucae scribere digneris. Quod ipse hactenus verecunda excusatione differre, quam facere maluisti, attestando te duas maxime ob causas a tentando hoc opere deterritum:
Abbreviated transcription (Latin):
& uera mire est
doctoris egregii
sententia. quia
caritas om̃ia cre¬
dit. om̃ia sꝑat
Datis nanq ad
me epłis ut ali-¬
quid tͥ scribã rogare te dicis ad int̾ro¬
gandũ. necdũq meȩ consensionis accepto
responso: quȩsitis ad huc opusculis quasi
iã adquisitis ac ꝑfecte consũmatis. p̃fa¬
tionis signaculũ condis. nondũ funda¬
mine iacto ñ allata saltẽ ipsa materia:
ipse quasi cõpleto iam tanti laboris ȩdificio.
claues quib introitꝰ muniat᷑ dirigis. ut
pudeat ñ cito subire opus qđ cito sub eundũ.

Expanded text:
 vera mire, doctoris egregii sententia, quia charitas omnia credit, omnia sperat. Datis namque ad me epistolis, ut aliqua tibi scribam rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac perfecte consummatis praefationis signaculum condis. Nondum fundamine jacto, non allata saltem materia, ipse quasi completo jam tanti laboris aedificio, claves quibus introitus muniatur dirigis, ut pudeat non cito subire opus quod cito subeundum,
Abbreviated transcription (Latin):
murmurantes de
peccatorũ uł potius
poenitentũ receptio¬
ne eosqui sibi iusti
uidebant᷑ trib con¬
tinuis parabolis de
quib supra disputatũ ẽ saluator recdargu¬
it. docens salutẽ resipiscentiũ dõ quidẽ &
de elemosina danda & parsimonia sequen¬
da subiungens: pia iustaq discretione ma¬
nifestat eos qͥ bona t̾rena disꝑserint dede¬
rintq pauꝑib. abhis in ȩt̾na tabernacula
recipiendos: illos autẽ qͥ in his soli luxuria¬
ri desiderant in inferno sepeliendos & nec
stillã aquȩ ꝑmodicã qua poenas torm̃torũ¬
& ardorẽ uł ad mom̃tũ refrigerare queant
esse nacturos. Quia uidelicet & ordo p̾di¬
candi aptissimꝰ est ut post poenitentiã ele¬
mosina. id ÷ opus miscdiȩ suggerat᷑. Ille
enĩ iuste a dõ poenitens ut sui misereatur.
impetrat. qͥ primi pocdigentis quantũ inlet

Expanded text:
murmurantes de peccatorum, vel potius poenitentium receptione, eos qui sibi justi videbantur tribus continuis parabolis, de quibus supra disputatum est, Salvator redarguit, docens salutem resipiscentium Deo quidem et de eleemosyna danda et parcimonia sequenda subjungens, pia justaque discretione manifestat eos qui bona terrena disperserint dederintque pauperibus, ab illis in aeterna tabernacula recipiendos. Illos autem qui in his soli luxuriari desiderant, in inferno sepeliendos, et nec stillam aquae permodicam, quae perennes tormentorum ardores vel ad momentum refrigerare queant, esse nacturos. Quia videlicet et ordo praedicandi aptissimus est, ut post poenitentiam eleemosyna, id est, opus misericordiae suggeratur. Ille enim juste a Deo poenitens ut sui misereatur impetrat, qui proximi indigentis quantum valet
Abbreviated transcription (Latin):
plũ dño con¬
deret. hoc qͦq
int᷑ cȩtera
ñ indecentib:
figura p̃mo¬
nebat exemplis. qđ adueniente tandẽ & ap¬
parente rerũ illarũ quȩ tunc umbratice si

Expanded text:
plum Domino conderet, hoc quoque inter caetera non indecentibus figurarum praemonebat exemplis, quod adveniente tandem, et apparente rerum illarum, quae tunc umbratice si
Abbreviated transcription (Latin):
aut ĩnoxiã stit̃s meditĩe iudigẽtẽ nõ
tredidir aut a se alienã putãs redẽp¬
cõnis bñficio non donauit aut ex tos
ĩsanabilẽ iudicãs curare neq̾uit aiã aut
ut uilẽ et q̃ nullis usib apta iude̾t᷑.

Expanded text:
aut innoxiam sciens medicinae indigentem esse non crediderit, aut a se alienam putans, redemptionis beneficio non donaverit, aut ex toto insanabilem judicans, curare nequiverit, aut ut vilem et quae nullis usibus apta videretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ditum multitudo. sicut turma equi¬
tum. Nodũ aut̃ dictũ ꝓ difficultate
qđ uix possit resolui. Cuneus. ẽ. colle¬
cta in unũ milttũ multitudo. unde
ꝓpt̾ qđ inunũ coit. ipsa coitio in unũ
cuneus nominatꝰ ẽ quasi couneus. eo
equites obhoc dicti. qͥa tegunt pedites
alarũ uice. Cornua uocant᷑ extremi¬
tas exercitꝰ. qđ intorta sit. Agmen dr̃
cũ exercitꝰ iter facit. ab agendo uoca¬
tum. id .ẽ. eundo. Plautꝰ. Quo te agis.¬
& ipse. ẽ enĩ exercitꝰ ambulans. Nam
agmen dicit᷑ qđ in longitudinẽ dire¬
ctum . ẽ. quale solet esse cũ ȩxerettꝰ
portis ꝓcedit. Quicqͥd fuerit aliud
abusiue dicitur.

Expanded text:
ditum multitudo, sicut turma equiditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive dicitur.