comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culcio cotte legatis in menapios atq in eos pa¬
gos morinoꝵ: ab quibus ad cum legati non Re¬
nerant: ducendũ dedit. P. Sulpicium ruffũ
legatum cum co presidio qd̾ satis esse arbitraba
portum teneri iussit. his constitutis rebus na¬
ctus idoncam ad nauigandũ tempestatem
tertia fere uigilia soluit. equitesq in Nte¬
uorem portum progredi et naues conscendere
et se sequi iussit. A quibus cũ paulo esset tar¬
dius administratũ. ip̃e hora circiter dici¬
quarta cum primis nauibus britamnã atti¬
git. atq ibi in omnibus collibus expositas
hostium copial armatas conspexit. Cuius
loci hec erat natura atq ita montib angustis
mare continebatur: uti ex locis suꝑioribus
iñ littus telum adiici posset. hũc ad aggre¬
diendum nequa ꝗͣ idoneũ lotum arbitratus
dum relique nauel eo conuenirent: ad horam
nonã in anchoris expectauit. Interim legatis
tribumsq militum conuocatis: et q̃ ex uolu¬

Expanded text:
culeio Cottae legatis in Menapios atque in eos paculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Volu
Abbreviated transcription (Latin):
mormoꝵ ad eum legati uenerunt. qui se de suꝑi¬
oris tp̃rs consilio excusarent. qd̾ hoĩes barbari et
nr̃e ꝯsuetudinis imperiti bellũ poͦ ro ͦ fecissent.
seq ea que imperasset facturos pollicentur. hoc
sibi cesar satis opportune accidisse arbitratus. qd̃
neq post tergum hostem relinquere uolebat. neq
belli gerendi propt̾ anni tempus facultatẽ habebat.
neq has tantaꝵ rerũ occupationes britanniẽ añ.¬
ponendas iudicabat: magnũ his nũm obsidum
imperat. Quibus adductis cos in fidem recepit.
ruis coactis contractisqr quod satis esse ad duas
trans portancdas legiones existimabat. qđ p̾terea
nauiũ longaꝵ habebat questori. legatis. p̃fectisq
distribuit. Huc accedebant .xuiii. honerarie
naues. que ex eo loco a millibus passuũ octo
uento tencbantur. quo minus in cunde portu
uenire possent. has equitibus distribuit. Reli¬
quũ exercitum Q titurio sabino et L Arun¬

Expanded text:
Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superiMorinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. riis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurun
Abbreviated transcription (Latin):
iubet conuenire. Interim consilio eius cognito
et ꝑ mercatores perlato ad britannos a com¬
pluribus insule ciuitatibus ad cum legati ue¬
niunt: qui polliccantur obsides dare atq ĩꝑio
liter pollicitus. hortatusq ut in ea sentencia
ꝑmanerent: eos donũ remittit. et cũ his una
cominum quem ip̃e a trebatibus suꝑatis regẽ
ibi constituerat: ciuiꝰ et uirtutẽ et consiliũ pro¬
babat. et queni sibi fidelem esse arbitrabatur.
Cuusq auttoritas ni his regionib magni habebatur.
mittit. huic imperat qual possit adeat ciuitates
horteturq: poͬ roͥ fidem sequantur. se q celeriter
eo uenturum nunciẽt. Uoluscenus ꝑspectis re¬
gionib omnibus ꝗͣtum ei facultas dari potuit
qui naui egredi ac se barbaris cõmittere nõ auderet.
quinto die ad cesarem reuertitur. queq ibi conspe¬
xisset de renunciat. Dum in his locis cesar na¬
uium parandaꝵ causa moratur: ex magna parte

Expanded text:
iubet convenire. Interim, consilio eius cognito iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspexisset. Loca. portus. aditus cognouisset.
Que oĩa fere gallis erant incognita. Neq em̃
temere preter mercatores illo adnt quisꝗͣ: neq
his ip̃is quicꝗͣ preter orã maritimã atq eas
regiones que sunt contra gallias. notũ est.
Itaq uocatis ad se undiq mercatoribus: neq
quanta esset in sule magnitudo: neq que aut
quante nationes incolerent: neq quẽ usum
belli haberent aut quib institutis Uterentur.
neq qui essent ad maiorũ nauiũ multitudiẽ
idonci portus reperire poterat. Ad hec cogno¬
scenda priusꝗͣ periculũ faceret idoneũ esse ar¬
bitratus est G. Uoluscenuĩ cũ naui longa pre¬
mittit. huic mandat ut exploratis omnibus
rebus ad se ꝗ̃ primũ reuertatur. ip̃e cũ omnib
copus in morinos proficiscitur: qd inde erat
breuissimus in britaminã traiectus. Huc naues
undiq ex finitimis regionibus. et quã suꝑiore
estate ad ueneticũ bellum effecerat classem

Expanded text:
perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem
Abbreviated transcription (Latin):
res sua qr oĩa in siluas deponerent. atq onmes
qui arma ferre possent: unũ in locũ conuenirẽt
hunc esse delectum mediũ fere regionũ earũ
quas sueui obtinerent. hic romanoꝵ aduentũ
expectare. atq ibi decertare constituisset. Qd
ubi cesar comperit: omnibus rebus his confectis
erat: ut germanis metũ imiceret. ut sicam¬
bros ulcisceretur: ut Ubios obsidione liberaret.
diebus omnino decẽ et octo trans rhenũ cõsũptis
satis et ad laudem et ael utilitatem profectũ
arbitratiis: se nn galliã recepit: pontẽq resci¬
dit. Exigua parte ettatis reliqua: cesar etsi
in his locis qd̾ omnis gallia ad septentrione
Uergit. mature sunt hyemes: tñ in britãmã
proficisci contendit: qđ ommib fere gallitis
bellis hostibus nr̃is inde subministrata auxilia
intelligebat. Et si tempus anni ad bellũ gerẽ¬
dum deficeret: tñ magno sibi usui fore arbi¬
trabatur: si modo insulã adisset. et genus hom̃i

Expanded text:
res suaque omnia in silvis deponerent atque omnes res suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, erat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
omni oꝑe effecto exercitus traducitur. Cesar
ad utranq partem pontis firmo presidio reli¬
cto in fines sicambroꝵ contendit. Iterim a
compluribus ciuitatibus ad cum legati ueniũt.
qubus pacem atq amiciciam petentibus libe¬
raliter respondit. obsidesq ad se adduci iubet.
Sicambri ex eo tempore quo pons institui ceptus
est: fuga comparata hortantibus his quos ex
tencateris atq Usipetibus apud se habebant
finibus suis excesserant: sua q oĩa exportauerant.
se ꝙ in solitudnẽ at siluas abdiderant. Cesar pau¬
cos dies in eoꝵ fimbus moratus. onmib uicis edi¬
fiens q incensis: frumentil qr succisis se m fines
Ubioꝵ recepit. atq his auxiliũ suũ pollicitus si a
sueuis premerentur: hec ab his cognouit Sueuos
postea ꝗ̃ ꝑ exploratores pontẽ fie̾ri comꝑissent.
more suo consilio habito nũcios in om̃s partes di¬
misisse: uti de oppidis emi grarent. liberos uxo¬

Expanded text:
omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxo
Abbreviated transcription (Latin):
uallo pedũ quadragenũ ab inferiore parte: co¬
tra uim atq impetum fluminis conuerla sta¬
tuebat. hec utraq insuꝑ bipedalibus trabib
immissis ꝗͣtũ eoꝵ tignorũ iunctura distabat
bnus Utrinqr fibulis ab extrema parte deti¬
nebantur. Quibus discluss atq in contrariã
partem reuinctis. tanta erat oꝑis firmitu¬
do. atq ea reꝵ naturra ut quo maior uis a q̃
se incitasset: hec arcius illigata tenerentur
Nec directa materia miecta contexebantur ac
longuris cratibusq consternebantur. ac nihilo
Secius sublice et ad inferiorem partẽ flumĩs
oblique agebantur. Que pro ariete subiecte
et cũ omni oꝑe coniuncte nim flumĩs exci-¬
perent. et alie item sup̃ pontẽ mediocri spacio
ut si arboruẽ trunci siue naues deñciendi oꝑis
causa essẽt a barbaris misse. his defensoribus
eaꝵ rerũ uis miuueretur: ne ponti nocerent.
Diebus .x. quibus materia cepta erat comportari

Expanded text:
vallo pedum quadragenum ab inferiore parte covallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari,
Abbreviated transcription (Latin):
uti opĩone et amicitia po. roi tuti esse possuit.
nauiũ magnam copiã ad transportandũ exer¬
citum pollicebantur. Cesar his de causis quas cõ¬
memoraui: rhenũ tranlire decreuerat. sed na¬
nbus tranlire neq satis tutum esse arbitrabat᷑.
neq sue neq poͬ roͬ dignitatis esle statuebat.
itaq et si summa difficultas faciendi pontis
proponebatur ꝑꝑ latitudinẽ. rapiditatem. alti¬
tudinemq fluminis tñ id sibi contendendũ aut
aliter non traducendũ exercitũ existimabat.
Rationem igitur pontis hanc inftituit. Tigna
bina sexquipedalia paululũ ab imio preacuta
dimensa ad altitudinem fluminis: interuallo
pedũ duo inter se uingebant. hec cũ machi¬
nationibus inmisla in Rlumen defixerat: fistu¬
cis q adegerat non sublice modo directe ad ꝑpẽ¬
diculum. sed prone ac fattigiate: ut secundã
naturam fluminis procumberent. his item
contraria duo ad cundẽ modũ iuncta inter¬

Expanded text:
uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatur neque suae neque populi Romani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta inter
Abbreviated transcription (Latin):
posse et audere poͬ ro. exercitũ rhenũ trãsire.
accessit etiã qd̾ illa pars equitatus Usipetan
et Tencateroꝵ quã sapra cõmenioraui predãdi
frumentandi qr causa mollam transisse. neqr
prelio interfuisse: post fugani suoꝵ se trans
rhenũ in fines sicambroꝵ receperant: seq cũ
his comũxerant. ad quos cũ cesar nũcios misiss.
rhenũ finire. si se inuito germanos in galliã trã¬
sire. non ex istimaret equũ: quur sui quicꝗͣ elle
imperii aut pt̃atis trans rhenũ postularet.
Ubn aũt qui uni ex transrhenanis ad cesare
orabant: ut sibi auxiliũ ferret. qd grauiter a sue¬
uis prenierentur. Uel si id facere occupatiombus
poͬ ro: prohiberetur: exercitũ modo rhenũ trãs¬
portaret: id sibi auxiliũ spemq reliqui tempoeris
satis futurũ: tantũ esso nomen atq opĩonem eiꝰ
eercitus. Ario uisto pulso et hoc nonuissimo p̃¬
lio facto et iã ad ultias germanoꝵ nationes

Expanded text:
posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, m Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesareorabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes,
Abbreviated transcription (Latin):
passim fugere cepit. Ad quos in sectandos cesar
equitatũ misit. germani post tergũ c lamore
audito cñ suos interfici iuderent. armis abiectis
signisq militaribus relictis. se ex castris eiẽ¬
cerunt. et cũ ad confluentẽ mosse et rhem ꝑ¬
uenissent. reliqua fuga desperata magno nũo
Nostri ad unũ om̃s incolumes ꝑ paucis uulueratis
ex tanti belli timore cũ hostium mr̃ capitũ
ccccxxx. milliũ fuisset. se in castra receperũt.
Cesar his quos in caltris retinuerat: discedendi
p̃tatem fecit. Illi supplicia cruciatusq gallorũ
ueriti. quorũ agros uexauerant: remanere se
apud cũ uelle dixerunt. His cesar libertatem cõ¬
cessit. Germanico bello confecto multis de causis
cesar statuit sibi rhenũ esse transcundũ. Quar
illa fuit iustillima. qđ cũ uideret germanos tã
facile impelli ut in galliam uenirent: suis qͦ
rebus eos timere uoluit: cum intelligerent et

Expanded text:
passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et
Abbreviated transcription (Latin):
oblatos. grauius illos retineri iussit. ip̃e onmies
copias caftris eduxit. equi tatũ q qd̃ recenti p̃¬
lio ꝑterritũ esse ex istimabat: agnen subsequi
uissit. acie triplici instituta et celiter octo mil¬
liũ itinere confecto prius ad hostiũ castra per¬
uenit. q̃ quid ageretur germam stire possent.
Qui oninib rebus subito ꝑterriti et celeritate
aduentus nr̃i. et discessu suoꝵ. neq consilũ ha¬
bendi. neq arma capiendi spaciõ clato ꝑturba¬
bantur. copias ne aduersus hostem ducere: an
caftra detendere. an fuga salutemi petere prestaret.
Quoꝵ timor cũ fremitu et concursu significare᷑.
milites nr̃i prĩstim diei pertidia incitati in castra
irruperunt. Quo loco qui celeriter arma caꝑe
potuerunt: paulisper nrĩs rettiterũt: atq int̾
carros impedimentaq preliũ cõmiscrunt. At
reliqua multitudo pueroꝵ mulieꝵq nã tum
oĩbus suis domo excesserant rhenũq transierãt

Expanded text:
oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes oblatos gavisus illos retineri iussit; ipse omnes copias castris eduxit equitatumque, quod recenti proelio perterritum esse existimabat, agmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant
Abbreviated transcription (Latin):
conditiones accipiendas arbitrabatur ab his qui
per dolũ atq insidias petita pace ultro bellum
nitulissent: expectare nõ dũ holtiũ copie au¬
gerentur. equitatusq reuerteretur. sũme de¬
mencie esse iudicabat. Et cognita galloꝵ infir¬
mitate ꝗͣtum iam apud eos hostes uno prelio aucto¬
ritatis sue ellent consecuti: senciebat quib ad
consilia capienda nihil spacii dandũ existimabat.
his constitutis rebus et consilio cũ legatis et q̃lto¬
re cõitato: ne quem diem pugne pretermitterẽt.
opportuuissime res accidit. qd postridie eius dici
mane eadem et perfidia et simulatione usi et¬
germani frequentes omnib pͥncipib maiorib ꝙ
natu adhibitis ad cum in castra uenerunt.
sinuil ut dicebatur sui pugnandi causa qd̵ cõt
atq esset dictũ et ip̃ĩ petissent. preliũ pudie
cõmisissent: smuil ut si quid possent de indu¬
cn fallendo nupetrarent. Quos sibi cesar

Expanded text:
condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui condiciones accipiendas arbitrabatur ab iis qui per dolum atque insidias petita pace ultro bellum intulissent; expectare vero dum hostium copiae augerentur equitatus reverteretur summae dementiae esse iudicabat, et cognita Gallorum infirmitate quantum iam apud eos hostes uno proelio auctoritatis essent consecuti sentiebat; quibus ad consilia capienda nihil spatii dandum existimabat. His constitutis rebus et consilio cum legatis et quaestore communicato, ne quem diem pugnae praetermitteret, oportunissima res accidit, quod postridie eius diei mane eadem et perfidia et simulatione usi Germani frequentes, omnibus principibus maioribusque natu adhibitis, ad eum in castra venerunt, simul, ut dicebatur, sui purgandi causa, quod contra atque esset dictum et ipsi petissent, proelium pridie commisissent, simul ut, si quid possent, de indutiis fallendo impetrarent. Quos sibi Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
timentibus mr̃is qd̾ legati eoꝵ paulo añ a cesare
discelserant. atq is dies induciis dictus erat ab
his petitus impetu facto celeriter nr̃os ꝑturba¬
uerunt. rursus relistentib nr̃i consue tudine sua
ad pedes desilierunt. suffossis equis complurib q¬
ñĩs deiectis reliquos in fugã coniecerũt: ut nõ
nã uenissent. in eo preliõ ex equitibus nostris
uir fortissimis piso aquitanus amplissmio
genere natus: cuius auus ĩ ciuitate sua regnũ
obtinuerat amicus a senatu nr̃o appellatus
hic cũ fratri intercluso ab hostibu auxiliũ fer¬
ret: illũ ex periculo eripuit. ip̃e equo Uulne¬
raco derectus: quo ad potuit fortissime restitit.
Cũ circũuentus multis uulneribus acceptis ce¬
cidisset: atq id frater qui iã prelio excesserat
procul aĩaduertisset. intito ł incitato e quo se
hostibus obtulit atq interfretus est. hoc facto
prelio cesar neq iã sibi legatos audiendos neq

Expanded text:
timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare timentibus nostris, quod legati eorum paulo ante a Caesare discesserant atque is dies indutiis erat ab his petitus, impetu facto celeriter nostros perturbaverunt; rursus his resistentibus consuetudine sua ad pedes desiluerunt subfossis equis compluribus nostris deiectis reliquos in fugam coniecerunt atque itnostri venissent. In eo proelio ex equitibus nostris vir fortissimus Piso Aquitanus, amplissimo genere natus, cuius avus in civitate sua regnum obtinuerat amicus a senatu nostro appellatus. Hic cum fratri intercluso ab hostibus auxilium ferret, illum ex periculo eripuit, ipse equo vulnerato deiectus, quoad potuit, fortissime restitit; cum circumventus multis vulneribus acceptis cecidisset atque id frater, qui iam proelio excesserat, procul animadvertisset, incitato equo se hostibus obtulit atque interfectus est. Hoc facto proelio Caesar neque iam sibi legatos audiendos neque
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos equites qui agmen ancecelsissent. p̃mittẽt
cosqr pugna prohiberet. sibiqi ut potestatem suo¬
ceret mubios legatos mittendi. Quoꝵ si pͥncipes
ac senatus sibi iureiurando fidem fecisset. ca
conditione que a cesare ferrent: se Usuros eñdebat.
Ad has res conficiendas sibi tudiu spaciũ daret
hec oĩa cesar illo codem pertinere arbitrabatur.
ut tridiu mora interposita equites eoꝵ qui abes¬
sent reuerterentur: tñ sese non longiuis mullib
passuuĩ quattuor aquationis causa pocesl uriũ
eo die dixit. huc postero die q̃ frequẽtilsii con¬
uenirent. ut de eoꝵ postulatis agnoscerent.
interim ad prefectos qui cũ omni equitatu añ¬
cesserant. mittit qui nĩciarent. ne hostes p̃lio
lacesserent. et si ipi lacesserentur. sustinerent
quocid ip̃e cum exercitu propins accessisset. At¬
ubi hostes primum mrõs equites conspexerunt. qͦ¬
gentos equites haberent: qđ hi qui frumẽtã di

Expanded text:
ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret ad eos equites qui agmen antecessissent praemitteret eos pugna prohiberet, sibique ut potestatem faceret in Ubios legatos mittendi; quorum si principes ac senatus sibi iure iurando fidem fecisset, ea condicione quae a Caesare ferretur se usuros ostendebant: ad has res conficiendas sibi tridui spatium daret. Haec omnia Caesar eodem illo pertinere arbitrabatur ut tridui mora interposita equites eorum qui abessent reverterentur; tamen sese non longius milibus passuum IIII aquationis causa processurum eo die dixit: huc postero die quam frequentissimi convenirent, ut de eorum postulatis cognosceret. Interim ad praefectos, qui cum omni equitatu antecesserant, mittit qui nuntiarent ne hostes proelio lacesserent, et si ipsi lacesserentur, sustinerent quoad ipse cum exercitu propius accessisset. At hostes, ubi primum nostros equites conspexerunt, quCC equites haberent, quod ii qui frumentandi
Abbreviated transcription (Latin):
binaratos trans mossa missam. hoc expectari eꝗtes
atq eius rei caula mora interponi arbitrabatur.
Mossa profluit ex monte Uesego qͥ est in finib
lingonu ex parte quadã ex rheno reꝑta: que ap¬
pellatur uualas insulamq efficit batauoꝵ. nul
go dicitur batua. neq longuis ab oceano millib
passuũ Lxxx. in rhemi influit. Rhemis autẽ
oritur ex leopontiis qui alpe incolunt. et lõgo
spacio per fines nantuantiũ. heluctioꝵ. Sequa¬
fertur. et ubi oceano appropinquat: in plures
defluit partes. multit ingentibusqr insulis ette
tionibus incolitur. ex quibus sunt ꝗ piscibus atq
Iouis anium iiuere existimantur. multisq capi
i tibus in oceanũ in fluit. Cesar cũ ab hostibus nõ
amplius passuũ xii. millibus abesset ut erat cõ¬
stitutum. ad eum legati reuertuntur. qui in
itiere congressi. magnoꝑe ne longuis progredere:
orabant. Cũ id non impetrassent. petebant ut

Expanded text:
bivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites bivaritos trans Mosam missam: hos expectari equites atque eius rei causa moram interponi arbitrabatur. Mosa profluit ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta, quae appellatur Vacalus insulam efficit Batavorum, in Oceanum influit neque longius ab Oceano milibus passuum LXXX in Rhenum influit. Rhenus autem oritur ex Lepontiis, qui Alpes incolunt, et longo spatio per fines Nantuatium, Helvetiorum, Sequafertur. Et ubi Oceano appropinquat, in plures defluit partes, multis ingentibusque insulis, ut tionibus incolitur; ex quibus sunt qui solis piscibus atque ovis avium vivere existimantur, multisque capiitibus in Oceanum influit. Caesar cum ab hoste non amplius passuum XII milibus abesset, ut erat constitutum, ad eum legati revertuntur; qui in itinere congressi magnopere ne longius progrederetur orabant. Cum id non impetrassent, petebant uti
Abbreviated transcription (Latin):
Sese unis sueuis concedere. quibus ne dñ quidem
nimortales esse pares possent. Reliquũ qd else in
terris nenimem: que non suꝑare postint. Ad
hec que uisum est cesar respondit. Sed exitus
fuit or̃onis sibi nullã cũ his amiticiã esse possẽ.
si in gallia remanerent. neq uerũ esse qui suos
finel tueri non potuerint alienos occupare. neq
ullos in gallia natare agros: qui dari prelertim
tante multitudim sine iniuria possint. Sed licẽ
si uelint in Ubiorũ finib considere: quoꝵ sint
legati apud se. Et de sucuoꝵ miurus querantur
et auxiliũ a se petant. hoc eis imperaturum.
Legati hec ad suos se relaturos dixerunt. et re deli¬
berata post chiem terciũ ad cesarem reuersuros.
interca ne propius se castra moueret petierunt.
Ne id quidẽ cesar ab se impetrari posse dixit. Cogno¬
uerat enĩ magnã partẽ equitatus ab his aliquot
diebus ante predandi frumentandiq causa ad ã¬

Expanded text:
sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caesar quae visum est respondit; sed exitus fuit orationis: sibi nullam cum iis amicitiam esse posse, si in Gallia remanerent; neque verum esse, qui suos fines tueri non potuerint alienos occupare; neque ullos in Gallia vacare agros qui dari tantae praesertim multitudini sine iniuria possint; sed licere, si velint, in Ubiorum finibus considere, quorum sint legati apud se et de Sueborum iniuriis querantur et a se auxilium petant: hoc se Ubiis imperaturum. Legati haec se ad suos relaturos dixerunt et re deliberata post diem tertium ad Caesarem reversuros: interea ne propius se castra moveret petierunt. Ne id quidem Caesar ab se impetrari posse dixit. Cognoverat enim magnam partem equitatus ab iis aliquot diebus ante praedandi frumentandi causa ad Am
Abbreviated transcription (Latin):
et in finet eburonũ et condrusoniĩ qui sunt
treueroru e lientes peruenerant. Principibus
gallie uocatis. cesar ea que cognouerat dissimu¬
landa sibi exifinauit. hoꝵ q animis ꝑ mulsis
et confirmatis. equitatu q imꝑato hellũ cum
geimanis gerere constituit: re frumẽtaria co¬
parata equi tibusq delectis iter in ea loca fa¬
cere cepit quibus in locis esse germanos audie¬
bat: a quibus cũ paucoꝵ dierũ iter abesset. le¬
gati ab hit uenerunt. quoꝵ hec fuit or̃o. ger¬
manos neq prioresii poͦ roͦ bellum inferre: ueqi
tñ recusare. s lacessantur. qͥn armis contendãt.
qđ germanoꝵ consuetudo hec sit a maiõribus
tradita. quibũqi bellũ inferant resistere. neq de¬
precari. Hoc tamien dicere uenisse. inuictos
eiectos donio si sua gram romani ueluit. posse
his utiles esse amicos: uł sibi agros attribuant.
uel patiantur eos tenere quos armis possederut.

Expanded text:
et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: Germanos neque priores populo Romano bellum inferre neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint:
Abbreviated transcription (Latin):
plerunq rebus student nnihil his cõmittendu
existimauit. Est enĩ hoc gallice consuetudis
ut et matores etiã inuitos consistere cogant.
ce qd̃ quisq eoꝵ de quaq re audierit aut cogno¬
uent querant. et mercatores moppidis Uulgus¬
circunsistit. quibusq ex rigionib ueniant: qsqi
res ibi agnouerint promĩtiare cogant. His reb
atq auditionibus moti de sumis sepe rebus cõ¬
silia meunt. Quoꝵ eos e uestigio pemtere ne-¬
celle ⁊ est:. cum incertis rumoribus seruiant
et pleriq ad uoluntatẽ eoꝵ ficta respondeant
Qua consuetudine cognita. cesar ne grauiori
bello occurreret: matur uisꝙͣ censuerat ad exer¬
citum proficiscitur. Eo cum uenisset. ea que
forte suspicatus erat. facta cognouit. missal
legationes ab non nullis ciurtatibus ad germa¬
nos. inuitatosq eos uti ab rhemo discederent.
omnia queqr postulassent ab se fore parata.
Qua spe adducti germani latius nagabantur

Expanded text:
plerumque rebus student, nihil his committendum plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant et quid quisque eorum de quaque re audierit aut cognoverit quaerant et mercatores in oppidis circumsistat, quibusque ex regionibus veniant, quasque ibi res cognoverint pronuntiare cogant. His rebus atque auditionibus permoti, de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos e vestigio poenitere necesse est, cum incertis motibus serviant, et plerique ad voluntatem eorum ficta respoQua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur
Abbreviated transcription (Latin):
clins aduentu perterriti. ex his edificus que
trans flumen habebant. demigrauerũt. et cis
rhenũ dispositis presidus germanos transire
prohibebant. illi omnia experti. cũ neq Ui
contendere ꝑꝑ inopiam nauiũ: neq elam trã¬
sire ꝑꝑ custodias menap ioꝵ possent. reuerti se
in suas sedes regionesq simulauerunt. Et tri.¬
dui uiam progressi rursus reuerterunt. atqr hoc
itmere una nocte equitatu confecto instios mo¬
pinatosq menapios oppresserunt. Qui de ger¬
manoꝵ discessu per exploratores certiores facti
siue metu trans rhenũ in suos uicos migra¬
uerunt. his intperfectis eoꝵ q nauibus occu¬
patis. puusꝗ̃ ea pars me napioꝵ q̃ citra rhenu
erat. certior fieret: Flumen transierũt. atqr
ommib eor edificns occupatis: reli qua parte
hyemis se eoꝵ copnis aluerunt. His de rebus
cesar certior factus & infirmitatẽ galloꝵ ueritꝰ
qd̵ sunt in capiendis consiliis mobiles et nouis

Expanded text:
inis adventu perterriti ex iis aedificiis quae inis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per exploratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis
Abbreviated transcription (Latin):
una ex parte a sueuis circiter nullia passuũ se¬
centa agri uacare dituntur. ad alterã partẽ
suecedunt ubii: quoꝵ fuit ciuitas ampla atq
florens. Utq est caput germanoꝵ et paulo
ꝗ̃ sunt eiusdem gn̾is et ceteri humaniores ꝑꝑca
qd rheuũ attingũnt. multũ q ad eos mer ca tores
Uentitant. et ip̃i ꝑꝑ propinquitatẽ qd gallics
moribus sunt assuefacti. hos cum Sueui mul¬
tis sepe bellis experti ꝑꝑ amplitudinẽ grauita¬
temq ciuitatis fimnbus expellere non potiusset
tñ Rectigales sibi focerunt: ac multo humili¬
ores infirmiores q redegerunt. In cadẽ causa
fucrunt usipetes et Tenchateri quos supra
dixiius. qui complures annos sueuoꝵ Uini susti¬
nuerunt. Ad extremũ tñ agris mipulsi et
multis locis germanie triennniũ uagati. ad
rhenĩ peruenerunt. Quas regionel menapri
incolebant. et ad ⁊tranq ripam fluminis agͦ
edificiã uicos qr habebant. Sed tante multitũ¬

Expanded text:
una ex parte a Suebis circiter milia passuum una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germanorum; ii paulo sunt eiusdem generis, sunt ceteris humaniores, propterea quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitud
Abbreviated transcription (Latin):
cos aditus magis eo ut que bello ceperut quibus
uendant habeant. ꝗ̃ quo ullanrem ad se impor¬
tari desiderent. Qunetiã uimentis quibus max ͤ
galli de lectantur: queqr impenso parant precio
Germani importatis his non Utuntur. Sed que
sunt apud cos nata atqr deformia. hec quottidi¬
ana exercitatione sumun ut sint labores esticuĩt.
e questribus prelus sepe ex equis disiliunt. ac
pedibus preliantur. equolqr eodẽ remanero Uesti¬
giõ assuefecerunt: ad quos se celeriter cũ Usus
est. recipiunt. neq eoꝵ moribus turpius quicꝗ̃
aut mercius habetur. ꝙ̃ ephippiis uti. Itaꝙ
ad quẽius nũm. ephippiatoꝵ equitũ ꝗ̃ uis pauci
adire audent. Umũ ad se nuportari oĩo non
simuit: qd ea re ad laborem ferendũ remollesceᷤ
hoĩes atq effeminare arbitrantur. Publice may
putant esse laudem ꝗͣ latissime a finibus suis
uacare agros. hac re signifitari magnũ nuñi
ciuitatum suam ium sustinere non posse. Itaq

Expanded text:
 aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus  aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Sueuorũ est gens longe maxmia et hellico sissima
germanoru om̃i. hi centum pagos habere dur.
ex quibus quot annis singula nuillia armatoru
bellandi causa fmbus educunt. Reliqui qui
domi manserunt se atq illos alunt. hi rursu
inuicem anno post in armis sunt. illi domi re¬
manent. Sic neq agricultura neq ratio atqr
usus belli intermittitur. Sed priuati ac seꝑati
agri apud cos nihil est. neq longius anno ne¬
manere in loco uno incolendi causa licet: neq
miultum trumento sed maxmmiã partem lacte atqr
pecore uiuunt. multũ q sunt in Uenationib.
Que rel et cibi gn̾e et quottidiana eyercitatoẽ
libertate uite: quod a pueris nullo officio aut di¬
sciplina assuefacti mnhil omnino contra lo¬
luntatem faciant et uires et immani corpor
magi tuelme hõies efticit: atq in cam se con¬
suctudinem adduxerunt: ut locis frigidissmis
et lauantur in fluminibr. Mercatoribus est ad¬

Expanded text:
Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimiset laventur in fluminibus. Mercatoribus est
Abbreviated transcription (Latin):
imprudentibusq militibus ab latere impetus
fieri posset: onmem eam materiã que erat
cesa conuersam ad hostem collocabat. et pro
uallo ad Utrunq latus extruebat. increbibłi
celeritate magno spacio paucis diebus cõfecto.
cum iam pecus atq extrema impedimenta
ab nostril tenerentur: ipsi densiores siluas pe¬
terent. eiusmodi sunt tempestates consecute:
uti opus necessario intermitteretur: et conti¬
nuatione imbriũ diucius sub pellibus milites
contineri non possent. Itaq uastatis omnib
eoꝵ agris. uicis. edificusq maensis: cesar
exercitum perduxit. et in aulertis. loxobrisq
Reliquis item ciuitatibus: que maxime bellũ
fecerant in hibernis collocauit.¬
osulibus. Usipetes. germani et item
Teneliateri magna cũ multitudine
homł flumeñ rhemũ transierunt. non longe
a mari quo rhenus influit. Causa transeundi
fuit. qd a sueius complures annos exagitati bello
piemebantur: et ex agricultura prohibebantur.

Expanded text:
imprudentibusque militibus ab latere impetus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavitsulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
etsi prope exacta iam ettas erat tamen qd oĩ
gallia pacata morini menapii qr supererant:
qui in armis ellent: neq ad cum unꝗ legatos
de pace misissent: arbitratus id bellũ colerit᷑
confici polle: es exercitum aduexit. Qui
longe alia it ratione ac reliqui galli bellum
gerere ceperunt. nam qđ intelligebant ma¬
ximas nationes que prelio contendissent:
pulsas superatasqr esle: continentes siluas ac
paludes habebant. eo se suaq onña contule¬
runt. ad quaꝵ micium siluarũ cum cesar
peruenisset. caltra qr munire inftitusset:
neq hostis intermi usus effẽt. dispersis in
opere nostris subito ex ommibus partibus siluc
euolauerunt. et in nr̃os impetũ fecerũe. nr̃
celeriter arma ceperunt. eosq in siluas re¬
pulerunt. et compluribus interfectis longius
impeditioribus locis secuti: paucos ex suis de¬
perdiderunt. Reliquis diebus deinceps cesar
siluas cedere instrtiat: et ne quis mermib

Expanded text:
etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad eas quãs diximus munitiones peruenerũt:
atqr his proruptis pͥus in holtium caftris con¬
titerunt: ꝗͣ plene ab his iuderi aut quid rei
gereretur cognosti posset. tũ uõ clamore ab
ea parte audito nottri redintegratis iurib
qd plerunq in spe uictorie accidere consueuit
acrius inpugnare ceperũt. hostes undiq tircũ¬
uenti desperatis omnib rebus se ꝑ munitiones
deiecere et fuga salutem petere intenderunt.
Quos equi tatus apertissimis campis consppectatꝰ
ex millium .L. nũo: que ex aquitana cantalrisq
conuenisse constabat. uix quarta parte relicta
multa nocte se in castra recepit. hac audita
pugna. maxna pars aquitame sese crasso
declidit. obsidesq Utro misit. Quo in nũo
fuerunt tarbelli. bigerriones. prociani. uoca¬
tes. Tarusates. Elustrates. Sarites. austiga¬
rumni. Fibuzates. cocosates. pauce ultime na¬
tionel anni tpe contile. qd hyemis suberat. hoc
facere neglexerunt. Codem fere tp̃e cesar.

Expanded text:
ad eas quas diximus munitiones pervenerunt ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar,