comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te tota cereũ manu prouoto detenu¬
it. nobis inba silicã uigilantibus. Ma¬
ne aut̃ facto motomatutinis signo
superped ẽ debilem constitit. Itaut
omni debilita tesedata. ad metatũ suũ
propriis gressibus. nullo sustentante
bis pontifex. ad festiuitatẽ antis¬
titis gloriõsi accederet ragnimo¬
dustunc diaconus. nunc ep̃s. in ser¬
uitium eius accessit grauiter adisinte¬
ria laborans sed beatus germanus
prius aduillamsiiã ecclesiaesuae quae
in hocterrituriosita ẽ uenit . Igitur
cũ ante noctẽ uigiliarum sollemni¬
tatis eius turonus ad uenirecoepis¬
seđ dia conẽ inuilla resedere iube
dicens. Neforte fatigeris cundo
et aliquid deterius tibi contingat.
Atille. potesta sinquid dĩ ẽ quae
nos iubeat. iuxta meritum pati. Nã
ego non ex eo aliter. nisi adbasilicam
beatiantistitis eã Confido enim quod
situmulũ eius attigero. saluus ero
depuluere sepulchri. seda tapro
rsulfus aut̃ quidã exturonica

Expanded text:
te tota cereum manu pro voto detenute tota cereum manu pro voto detenuit, nobis in basilicam vigilantibus. Mane autem facto, moto matutinisuper pedem debilem constitit, ita ut omni debilitate sedata, ad metatum suum propriis gressibus, nullo sustentante, bis pontifex, ad festivitatem Antistitis gloriosi accederet, Ragnimodus tunc diaconus, nunc episcopus, in servitium ejus accessit, graviter a dysenteria laborans. Sed beatus Germanus prius ad villam ecclesiae suae, quae in hoc territorio sita est, venit. Igitur cum ante noctem vigiliarum solemnitatis ejus Turonis advenire coepisset, diacouem in villa residere jubet, dicens: Ne forte fatigeris eundo, et aliquid tibi deterius contingat. At ille: Potestas, inquit, Dei est, quae nos jubeat juxta meritum pati: nam ego non exeo aliter, nisi ad basilicam beati Antistitis eam; confido enim quod si tumulum ejus attigero, salvus ero. de pulvere sepulcri, sedata protrsulfus autem quidam ex Turonica
Abbreviated transcription (Latin):
ed nec hoc silebo qualiter uelut
exuesteredemptoris nr̃i adbeatũ
sepulchrum. fluxus sanguinis sit sic¬
catus. Mulier qua edã ex aruerno
ueniens cũ uiro suodepagotrasaliensi
a profluuio sanguinis aegrotabat
Secus atrio aut̃ basilicae mansionem
habebat quaediebus singulis. ad scĩ
confessoris liminaiacens prostrata
opẽ sanitatis poscebat. factũ ẽ aut̃ ut
quadã die accedens ad scm̃sepulchrũ
orans etosculans depalla quae super
ẽ posita aures sibi et oculostangeret
protinus siccatoriuos anguinis. ita
sanata ẽ ut putaret seredemptoris
fimbriam contigisse. Cuius uir inuali¬
tudinẽ inruens. ad ostiumba silicae
manibus depositus aliorum fideliter
exorans. restincta febre conualuit.
Et sic pariter hic ab incomodo. haec
a profluuio sanati. magnificantes
dm̃ ad propriam domũ regressisunt
Loniux animu tribuni nomine
mummola nocte conterrita
a pauore usumunius pedisperdide
sicubi disponeret processura. Quae
ad beaumartinipedes deposita: noc¬

Expanded text:
ed nec hoc silebo, qualiter velut ex veste Redemptoris nostri ad beatum sepulchrum fluxus sanguinis sit siccatus. Mulier quaedam ex Arverno veniens cum viro suo de pago Trasaliensi, a profluvio sanguinis aegrotabat; secus atrio autem basilicae mansionem habebat. Quae diebus singulis ad sancti confessoris limina iacens prostrata, opem sanitatis poscebat. Factum est autem, ut quadam die accedens ad sanctum sepulchrum, orans et osculans, de palla quae super est posita aures sibi et oculos tangeret. Protinus, siccato rivo sanguinis, ita sanata est, ut putaret se Redemptoris fimbriam contigisse. Cuius vir in valitudine inruens, ad ostium basilicae manibus depositus aliorum, fideliter exorans, restincta febre, convaluit. Et sic pariter hic ab incomodo, haec a profluvio sanati, magnificantes Deum ad propriam domum regressi sunt. 11. Coniux Animi tribuni nomine Mummola nocte conterrita a pavore, usum unius pedis perdidesic ubi disponeret processura. Quae ad beati Martini pedes deposita, noc
Abbreviated transcription (Latin):
culo quo adusq: nomenillud sacra¬
tissimuminuo cassent. Inuocato
autemomnia soluebantur. Tunc
rex altioris ingenii. uidens uirtu¬
tem scĩ martimi ibi demoperari
Ab ipsius uuilia charii prbiore corã
multis testibus factum eẽ cognoui:
Vtinamsemihi intali uirtutedigna¬
returmanifesta rebeatus
confessor ut sic absolueret meorũ
ligamenta peccaminum sicut suꝑer
eum contriuit uasta pondera cate
caeciuitatis cum pertotũ
annum grauiter ab unius pedis
dolore consumeretur. Et die
noctuq requiem non haberet
sed interipsas torturaesua euo¬
ces beati martiniiugiter auxiliũ
inploraret : Apparuit eibeatus
confessor inuisci noctae hilari
uultu adridens. et consueta defe¬
rens arma beatum signaculum
scaẽ crucis superpedem infirmũ
inposuit : mox omnidolore fuga¬

Expanded text:
culo, quoadusque nomen illud sacraculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii, videns virtutem sancti Martini ibidem operari,ab ipsius Wiliacharii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catencae civitatis cum per totum annum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem non haberet, atque inter ipsas torturae 1024 suae voces beati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fuga
Abbreviated transcription (Latin):
non omittere inrelatum
quiduuilia charium prbm
referentem audiui: tempore quo
propter per fidiam chramnichlor¬
harium regem in currerat. ad ba¬
silicam scĩmartini confugit. atq
ibi incatenis positus. custo diebatur
Seduirtute beati praesolis commi¬
nutae catenae stare non potuer̃
Nescio qua autem inminente
neglegentiam foris a trio conp̃¬
hensus ẽ Que moneratum fer¬
ro uinctis postergum manibus
ducebant ad regem : At illeu oce
magnaclimere coepit et ut si¬
bibeatus martinus misereretur
orare. Nec eum sineretire cip¬
tiuum : cuius deuotus. expetie¬
rat templum. Statimq: in eiꝰ
uocibus. orante beato eu fronio
ep̃o demurociuitatis contraba¬
silicam dissoluta esunt manus
eius et omnes bacae catenarum
confracte cetiderunt: perduc¬
tus autemusq ad regem ibiite¬
rum in compedibus etcatenis
constrictus retenebatur sed in¬
uocato nomine sae pedicti patro¬
ni ita omne ferrum super cum
erat spatus ut non solueretur auin¬

Expanded text:
non omittere in relatu, non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem audivi. Tempore, quo propter perfidiam Chramni Chlotharium regem incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctis post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae catenarum confractae caeciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compeconstrictus retinebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum erat in spatiis, ut non solveretur a vin
Abbreviated transcription (Latin):
tus. sarcina carnis abiectam mi¬
grauit ad dnm. Le o meris ergo qui¬
dam nomine seruus cuius damho¬
minis andicauini. a sanguine per¬
cussus contractamanu. ligataq:
lingua rigebat. multoq: tempo¬
re in hac debilitate detentus. neq
dño aliquid operis exercebat. Hic
fidem commonitũs cum adbeati
ba silicam uigilas set. directa ma¬
nu deliberataq: ab omniin pedimen¬
tolingua beatimartinimiraculũ
populis testabatur dicens. Eccequid
in hac noctes c̃idĩ operatus ẽ me
teste probate. peuersus autem
ad dominum suum. narrauitei
omnia quae acta fuerant: sed ille
minime uirtutem gloriosi pon¬
tificis credens. ad solitum eum ad¬
aptat. seruicium : Quicumopera¬
rico episset rur sum in debilitate
redigitur. Intellegens autem
dominus cius dĩ hoc eẽ mysteriũ
trans misiteum iterum ad locum
scm̃ in quoprius abierat. Inqua
illem axim ad euotione pernoc¬
tans: datodie sanitatiquam pri¬
us meruerat instauratur.
ignum exaestimaui. etillud

Expanded text:
tus, sarcina carnis abiecta, mitus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam hominis Andicacussus, contracta manu, ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque sibi, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa manu, deliberataque ab omni impedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: Ecce quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate. Reversus autem ad dominum suum narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi Pontificis credens, ad solitum eum adaptat serviri coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23. Dignum exaestimavi et illud
Abbreviated transcription (Latin):
serunt milites aloco illo: ipse aut̃
ore semia perto. parumper labia
mouens scĩ martini semper nite¬
batur auxilium inplorare Dis¬
cedentibus tamen illis. statim solu¬
tae sunt manus et pedes eius : Et
sic perbiduum pendente eore¬
uelatum ẽ cuidam religiose ut
eumtolleret. Quae ueniens in¬
uenit eum adhuc uiuentem: tunc
adiutorio beatimartini depati¬
bulo depositum. in colomens dduxit
adecclesiam. Ibiq uidentes eum
stupiscebant. et ad mirabantur
dicentes. Quomodo uiuit: et int̃¬
rogabant eum qualiter liberatus
ẽẽt . Illeautem dicebat . beatus
martinus mede praesenti morte
liberauit et huc perduxit. Vere
hanc ego uirtutem iuxta mei sen¬
sus intellegentiam non inferiorẽ
censeo quam mortuum suscitatũ
Quem sic beatus confessor utita
dicam confractomortis hiatu et
eius abore retractumuita erestitu¬
diocesimactumsit. non p̃teribo
Locus aut̃ ille crebris uir tutibus
in lustratur. Ab hoc enim uirbea¬

Expanded text:
serunt milites a loco illo; ipse autem serunt milites a loco illo; ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes eius. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae, ut eum tolleret Quae veniens, invenit eum adhuc viventem. Tunc adiutorio beati Martini de patibulo depositum incolomem adduxit ad eclesiam; ibique videntes eum stupiscebant et admirabantur, dicentes: 'Quomodo vivit?' Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque perduxit'. Vere hanc ego virtutem iuxta mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restitudiocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir bea
Abbreviated transcription (Latin):
sus super arbores quaeualli inerant
deicitur : Et sic paulatim persingu¬
los ramos discendens si ne mortis
periculo ad terramusq peruenit :
Tamenut opus insidiatoris nonusq:¬
quaqua euideretur cassatum quod
fuerat inchoatum unum pedẽ eius
laeuiter laesit sedueniens ad glori¬
osidomnitemplum orationi incũ¬
bens omnemuim doloris amisit
oncredohaberi super fluũ
si inseratur lectioni qualit̃
inuocatio nominis eius. uita praesti¬
terit morituro: Quodamloco.
unus propter furti scelera con¬
praehensus. atq grauiter uerberi¬
bus actus ductus ad patibulum ut
condemnaretur suspendio. Cumq
in hoc exiai. morte iam ad propin¬
quante uenis set. orandispatium
petit tunc sicut erat ligatis pos
tergum manibus iactauit se pro¬
nus interram. et coepit cum lacri¬
mis in uocare nomen beatimartini
Vt et si in hac necessitate non suc¬
curreret. uelaculpis eũ inposterũ
Excusaret. Cumq: completa
oratione suspensus fuis set reces¬

Expanded text:
sus, super arbores, quae valli inerant, sus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen, ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem eius leviter laesit. Sed veniens adgloriosi domni templum, orationi incumbens, omnem vim doloris amisit. 21. Non credo haberi superfluum, si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius vita praestiterit morituro. Quodam loco unus propter furti scelera conprehensus atque graviter verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hoc exitu, morte iam adpropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, iactavit se pronus in terram et coepit cum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etsi in hac necessitate non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumque, completa oratione, suspensus fuisset, reces
Abbreviated transcription (Latin):
Dehinc adminiculo deducente
uenitad scm̃ locum : ibiq ieiuniis
et orationibus crebris insistens
uisum quem amiserat recipeme¬
ruit. Et ita sanata ẽ ut quaecae
cauerat alioperducente : caecis
affatim dux futura regraes sasit:¬
Quae poste auirum accipiens
et filios generans. recuperatori
gratias rependit in colomes
gloriosi nominis inuocatio¬
ne  uirtutes factas. et pericula
sedata narrauimus. Qualiter
cuidam pereunti. in ipsomor¬
tis praecipitiobeatus pontifex
inuocatus sustentaculum prae¬
buis set euoluam : Ammonius
quidamagens scaẽ basilicae:
dum decaena made factus uino
ueniret. de excelsarupe quae
uia e coniungitur. inimico in¬
pingente praecipitatur: Erat
autem profundum locullius
fere ducentenum pedum: Cũq
perpro funditatem p̃cipitu ullius
rotaretur. Et de or sum sinealarũ
remigo uolitaret sc̃imartinia uxi¬
lium per singula discensionis suae
momentaclamabat Tunc quasima¬
nibus aliorum deiumento suo excus¬

Expanded text:
Dehinc, adminiculo deducente, Dehinc, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique ieiuniis et orationibus crebris insistens, visum, quem amiserat, recipere meruit. Et ita sanata est, ut, quae caeca venerat, alio perducente, caecis affatim dux futura regrQuae postea virum accipiens, et filios generans, recuperatori gratias rependit incolumis. gloriosi nominis invocatione, et virtutes factas, et pericula sedata narravimus, qualiter cuidam pereunti in ipso mortis praecipitio beatus Pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dum de coena madefactus vino veniret, de rupe excelsa, quae viae conjungitur, inimico impingente, praecautem profundum loci illius fere ducentenum pedum. Cumque per profunditatem praecipitii illius rotaretur et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excus
Abbreviated transcription (Latin):
mortuum reperiunt: statimq: pu¬
ellis notum factum quod fura¬
tum fuerat. cellulae restiaunt
ad mirantestam uelocem homi¬
nem diuinaeultionis accessisse
sententiam.XI
Eic et apudsi roialensimorato¬
Orium cuius alta rescĩ confesso¬
rismanus almas a crauit: Dum
pleriq beneficia expetita mere¬
rentur. quidam paralrticus
adueniens. et cereum instatus
sui altitudine nocte totauigi¬
lans retenuis set mane facto
ut lux redditaẽ mundo ipse
absolutis graessibus. populotete
in colom es exiliuit
echocsilebo quid caec¬
tati contulerit: Cumad
beatum sepuldirum deuota
muliere expetisset quaed ã
decuroni coterriturio femina
bella nomine. amis sooculorũ
lumine grauiter laborabat
Et cum die noctuq incessabili¬
bus doloribus urgueretur. di¬
cit suis: si ad basilicam domni
martini ducta fuissem. continuo
recepissem salutem. Confido et¬
enim quod possit oculis meis lum̃
infundere qui potuit pauperis
lepram osculo libante sanare

Expanded text:
mortuum repperiunt. Statimque pumortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divinae ultionis accessisse sententiam. Sic et apud Siroialensim oratorium, cuius altare sancti confessoris manus alma sacravit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum in status sui altitudine nocte tota vigilans retenuisset, manc facto, ut lux reddita est mundo, ipse, absolutis gressibus, populo teste, incolomes exilivit. 19. Nec hoc silebo, quid caecitati contulerit, cum ad beatum sepulchrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territurio femina Bella nomine, amisso oculorum lumine, graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgueretur, dicit suis: 'Si ad basilicam domni Martini ducta fuissem, continuo recepissem salutem. Confido etenim, quod possit oculis meis lumen infundere, qui potuit pauperis lepram osculo libante sanare'.
Abbreviated transcription (Latin):
paginis¬
nportam ambianensi inqua
quondam uirbeatus pauperẽ
algentem clamidedecis a contexit
oratorium a fidelibus ẽ a edifica¬
tum : in quonunc puella e religi¬
osae deseruiunt. scĩ antestitis ob
honorem parũ perfacultatis ha¬
bentis nisi quod eas deuotorum
alit sae pedeuotio : Erant amen
eis quodam tempore pauca api¬
um aluearia. Qua ecum quidã
inuidus conspexissec. Ait infra
se: Vtinam aliqua dehis uasis
possim auferre: secuta aũt noc¬
te insagatus ad aemone ablatis
tribus uasis. nauem onerat: ut
scilicet transito amne facilius
quae abstulerat uindicaret : sed
credo ein pedimentum fuisse hoc
furtum. sicut postea manifeste
probatum ẽ Igitur cum sole
oriente ad portum luminis
causa trans mean dihomines pro¬
perarent. nauem adlitus cons¬
piciunt. apesq ex aluearuis cat̃¬
uatim emergere hominemq
seor sumiacere prostratum : sed
putantes eũ occupatũs onosicutiã
didicerat. apuellis furtum factũ
quantotius properant ad alli¬
zandum eum: Sed accedentes

Expanded text:
paginisn portam Ambianensi, in qua quondam vir beatus pauperem algentem clamide decisa contexit, oratorium a fidelibus est aedificatum, in quo nunc puellae religiosae deserviunt, sancti antestitis ob honorem parumper facultatis habentis, nisi quod eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore pauca apium alvearia, quae cum quidam invidus conspexisset, ait infra se: 'Utinam aliqua de his vasis possim auferre'. Secuta autem nocte instigatus a daemone, ablatis tribus vasis navem onerat, ut scilicet, transito amne, facilius quae abstulerat vindicaret. Sed credo, inpedimentum fuisse hoc furtum, sicut postea manifeste probatum est. Igitur cum sole oriente ad portum fluminis causa transmeandi homines properarent, navem ad litus conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factum, quantotius properant ad alligandum eum; sed accedentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tur in laude scĩssimis acerdotis.
nobis fortas sis tribuatur refrigeri¬
um prodelicos. Dicente pocta
ualiter a febre et disenteriaerutus sim
Deinfirmitateiustini
De maurusa ciracrica
Deseruosimonis praes biteri
Deparalrtico audisiodorinse¬
De alio paralrtico aurilianin se¬
Itẽ dealio paralraco exbiturigo¬
Decaeco inluminato¬
Dealia caeca
Demuliert a profluxusinguinis liberata
Demulieredloda¬
Dedis intericosanato
Decaecoillum inato
Depuella paralrtica
Decaecoilluminato
De his quaen auta retulit
Degunt hramnoduce
Delandul folunatico
Detheodomere diaconocaeco
Dedesiderio inergumino
De hominemanu contracta habente
Deremigia matrona
De homine omnibus membris condraco
Deparalrticosanato
Depiolo muto
Demuliere paralraca
Demulierecaeca.
Deduobus caecis.
Demulieremuta
Dealia muliere debile

Expanded text:
tur in laude sanctissimi sacerdotis, tur in laude sanctissimi sacerdotis, nobis fortassis tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: A LIBRI II. 1. Qualiter a febre et disenteria erutus sum. 2. De infirmitate Iustini. 3. De Maurusa ciracrica. De servo Symonis presbiteri. De paralytico AudisiodorinseDe alio paralytico AurilianinseItem de alio paralytico ex BiturigoDe caeco inluminatoDe alia caeca. De muliere a profluxu sanguinis liberata. De muliere clodaDe disinterico sanato. 13. De caeco inluminato. 14. De puella paralytica. 15. De caeco inluminato. 16. De his quae nauta retulit. 17. De Gunthramno duce. 18. De Landulfo lunatico. 19. De Theodomere diacono caeco. 20. De Desiderio inergumino. 21. De homine manu contracta habente. 22. De Remigia matrona. 23. De homine omnibus membris contracto. 25. De paralytico sanato. 26. De Piolo muto. 27. De muliere paralytica. 28. De muliere caeca. 29. De duobus caecis. 30. De muliere muta. 31. De alia muliere debile. 32.
Abbreviated transcription (Latin):
guerat ut monstrumaliquod si¬
mularet. Erat autẽ et iugo serui¬
tutis innexus : Quem cumui derent
dominisuiiã perseptemannos nihil
omninoposse proficere manibus de¬
portantes: posuerunt eum antebea¬
tum sepulchrum. ut uela practere¬
untibus pascerctur quilabor epro¬
prio aleri non poterat. Iacente a ut̃
eo in locoillo permultos dies: direc¬
tus ẽ pescius quifuerat debilis
Manusq eius sicca infectissangui¬
ne uenis sinata ẽ. Et ita omni corpore
accepta beati consessoris ope forma X¬
tus ẽ ut putaris eum denuo fuissere XII¬
natum. Quipuerulus aiustino coxi¬
mite redẽtus et ingenuus dimisx¬
sus ẽ et posteabaptis mum conse¬
cutus. usq: hodie subpatrocniox
scãe ecclesiae persisat incolomis
Quis umquam ista sic exordine
inquirere aut refer repoterit.
ut lauda re fufficiat. Tamennos
quantum inuestigare potuimus
scribere fideliter studuimus
hanc sperantes mercedis retribu¬
tionẽ accipere utdũ haec legun¬

Expanded text:
guerat, ut monstrum aliquod siguerat, ut monstrum aliquod simularet; erat autem et iugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui iam per septem annis nihil omnino posse proficere, manibus deportantes, posuerunt eum ante beatum sepulchrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio aleri non poterat. Iacente autem eo in loco illo per multos dies, directus est pes eius qui fuerat debilis, manusque eius sicca, infectis sanguine venis, sanata est, et ita omni corpore, accepta beati confessoris ope, formatus est, ut putaris, eum denuo fuisse renatum. Qui puerulus a Iustino comite redemptus et ingenuus dimissus est; et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae eclesiae persistit incolomis. Quis umquam ista sic ex ordine inquirere aut referre poterit, ut laudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribere fideliter studuimus, hanc sperantes mercedis retributionem accipere, ut, dum haec legun
Abbreviated transcription (Latin):
batur habere insistente inimico
machinã quae scaẽ camerae erat
propinqua conscendens dixisse
fertur. Vasculum quod exustus
itabeatiuirtute leuiter in pauimen¬
tũ depositus ẽ ut nullum mem
contracta. longotempore
manus aliorum crebris occursib
utiur quo adbeatiba silicamitur
tandemabeius pietate nsoeriatis
lacens adsem̃ ostium lumenparit̃¬
gres sumq recepit. Ositotum pro¬
deretur in publico. quod singuliquiq:
dumfideliter poscunt. latentes acci¬
piunt. Et recenit occultum multorũ
conscientia quod fideliter poscendo
dam quaesita sanitas ẽ adepta
Quod si haec ut diximus cuncta
publicarentur non solum libros
sed nec ipsum mundũ. ut ait euange¬
lista de dño arbitrorpotuis serecipere
t q̃ñm sermoclausulampetit
unum uobis adhuc praeclarum
miraculum prius quamliber finẽ
accipiat enarrabo Adulescens
quidam nomine securus exutero
matris egrediens. manumaridã
pedemq protulerat. Etita omniũ
membrorum siccata conpage diri¬

Expanded text:
batubatumachinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixisse fertur: Pereat vasculum, quod exustus ita beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut nullum membcontracta, longo temporemanus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad Beati basilicam itur, tandem ab ejus pietate respecta, jacens ad sanctum ostium, lumen paritegressumque recepit. O si totum proderetur in pudum fideliter poscunt, latenter accipiunt, et retenit occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum libros, sed nec ipsum mundum, ut ait euangelista de Domino, arbitror potuisse recipere. 40. Et quoniam sermo clausulam petit, unum vobis adhuc praeclarum miraculum, priusquam liber finem accipiat, enarrabo. Adolescens quidam nomine Securus ex utero matris egrediens manum aridam pedemque protulerat et ita omnium membrorum siccata conpage diri
Abbreviated transcription (Latin):
tã uelociter. inuenitur me¬
della quamfideliter fuerit
inquisita Nãuidimulieremade¬
sinteria perquinq menses graut̃
laborantem Itaut cum necessitas
cõmouerit. intermanus loca ne¬
cessaria transferretur. Quisimul
et confortationem cibi et uirtutẽ
corpusculi super fluedigerendo
perdiderat. meindice adbasibã
uigilasse reddito aut̃ post noctus¬
nis tenebris diẽ abrasũ beatitumul
puluerẽ et remediũ hausisse si mulẽ
poculũ Eamq domipropriis gressib
fuis sered ditã qui ueniens ab aliis
fuerat sustentata¬
I Uel quid de inerguminis et
frigoriticis referam. quib:
siuere fuerint parcitas fidesq
coniunctae. mox adminiculante
patrono cunctae submouentur in¬
sidiae sic multi ex frigoriticis dũui
febris pessima e quatiuntur. tota
die inter altare et scm̃tumulũ
decubantes Ad uesperum autem
haustũ exbeato sepulchropuluere
continuo promerentur accipere
sanitatẽ. Nam paulus inergumi¬
nus quilegionem daemonum dice¬

Expanded text:
tam velociter invenitur metam velociter invenitur medella, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a desinteria per quinque menses graviter laborantem, ita ut, cum necessitas commoverit, inter manus loca necessaria transferretur, qui simul et confortationem cibi et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat, me indice ad basilicam vigilasse; reddito autem post nocturnis tenebris diem, abrasum beati tumuli pulverem, et remedium hausisse simul et poculum, eamque domi propriis gressibus fuisse redditam, qui veniens ab aliis fuerat sustentata. Vel quid de inerguminis et frigoriticis referam, quibus, si vere fuerint parcitas fidesque coniunctae, mox, adminiculante patrono, cunctae submoventur insidiae? Sic multi ex frigoriticis, dam vi febris pessimae quatiuntur, tota die inter altare et sanctum tumulum decubantes, ad vesperum autem haustum ex beato sepulchro pulvere, continuo promerentur accipere sanitatem. Nam Paulus inerguminus, qui legionem daemonum dice
Abbreviated transcription (Latin):
uiumsitae sunt praeterirẽ. latro¬
nes incurrimus. Quicircumdan¬
tes nos. uolebant spoliare et inter¬
ficere. Tuncego ad auxilia con¬
sueta confugiens scĩ martini p̃sidiũ
flagitabam. Quod mihi protinus
dignanter adsistens ita eosconte¬
ruit ut nihil contranos a gerepos¬
sint. sed uersauice qui uenerant
uttimerentur. timerecoeperunt
et cursu uelo cissimo fugire: sed
egonon in memor a postoli inimi
cosnr̃os potuciboq deberesatiari.
potũeis offerre p̃cipio. Quine¬
quaquam expectantes . quantum
poterant fugiebant. Crederescos
fustibus agiaut inuitis contrapos¬
sibilitatẽ meã caballorum suorum
currere cogi. Et sic tribuented ño
iuuante patrono ubi dirigeba mur
ad uenimus. Dequantis me tribula¬
tionibus et erumnis eripuit. inquan¬
tis mihi necessitatibus sua pietasads¬
tecit. uel quanta sinme amaritu¬
dines suauiraite conpescuit. non
dicam ad scribendũ sed etiam adr¬
ferendũ perlongũ ẽ¬
uid dedesintericis dicamub

Expanded text:
vium sitae sunt praeterirem, latrovium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter adsistens, ita eos conteruit, ut nihil contra nos agere possint. Sed versa vice, qui venerant timerentur, timere coeperunt et cursu velocissime fugire. Sed ego non inmemor apostoli, inimicos nostros potu ciboque debere satiari, potum eis offerre praecipio. Qui nequaquam expectantes, quantum poterant fugiebant. Crederes, eos fustibus agi aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, iuvante patrono, ubi dirigebamur advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas adstetit, vel quantas in me amaritudines sua virtute conpescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum eQuid de disintericis dicam, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
saluationer etinebat sed credo
nonsic honorabatur aut diligebat᷑ꝰ.
ut sibi decuerat coepit familiacius
xauiter aegrotare : Et cum penitus
nesciretur quidhoc eẽt. nec emen
daretur aliquid sed cotidie a geretꝰ
deterius uidit inuisu noctis personã
terribilem dicentem sibi. Cursictecũ
agitur: quiait Ignoro pror susunde
hoc euenerit. Dicit ei persona.
Lignum quod delectulo domnimar¬
tinitulisti neglegenter tecũ hoc
retenis id eohaec incurristi sedua¬
denunc defer eum gregoriodia co¬
no. et ipse eũ secum reteneat. At ille
nihil moratus. mihi exhibuit. Quod
ego cum sum uieneratione collectũ.
loco dignoreposui. Et si comnis fami¬
lia indomo eius sanata ẽ itaut ne¬
moibidem deincepsaliquid mali
perferret. XXXU QUODUIR¬
TUSTIUS NOBIS INIIUICOS
NIN HIBUIT
actum .ẽ. autem quod am tẽ¬
pore utuisitationis studio ad
uenerabilem matrẽ meã inbur¬
gundia ambula rem : Cũ autẽsil¬
uas illas quaetrans berberẽ flu¬

Expanded text:
salvatione retenebat. Sed – credo, salvatione retenebat. Sed – credo, non sic honorabatur aut diligebatur, ut sibi decuerat – coepit familia eius graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur, quid hoc edaretur aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter tecum hic retines, ideo haec incurristi. Sed vade nunc, et defer illud Gregorio diacono, et ipse illud secum retineat. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo ejus sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali perferret. CAPUT XXXVI. Quod virtus ejus nobis inimicos inhibuit. Factum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem matrem meam in Burgundia ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem flu
Abbreviated transcription (Latin):
net hoc prae teribo quod post dies
qua draginta. Eodẽ die primouinũ
delectatis sũ bibere : cũ illud facien¬
tein cõmodo usq tunc exosũ habuerĩ
os uero reuertentes trescereo¬
los probenedictionebeati se¬
pulchri portauimus. Dequacera
quam multae uirtutes factae sunt su¬
perfrigoriticis et aliis infirmis. lon¬
gum ẽ enarrare: Sed unũ emultis
miraculum profera. Agrum quendã
possessionis nr̃ae grando annis singu¬
lis uasta reconsueuerat : Ettã grauiter
sa euiebat ut nihilibidem cũuenis set
relinquaeret : Tunc ego inuineis illis
arborẽunã quacerat excelsior ce¬
teris eligens descãcera superea posui
Post illã autem diem usq in prae¬
senstempus nũ quã ibidẽ tempestas
caecidit sed ueniens locũ illum tam¬
quamtimens praeteriit
ide commonentequidamex
nostrislignũ uenerabile de
cancello lectuli quod ẽ ad monas¬
terium scĩdomni menescientede¬
tulerat quod in hospitiolosuo pro

Expanded text:
nec hoc praeteribo, quod post dies nec hoc praeteribo, quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim. 34. Nos vero revertentes tres cereolos pro benedictione beati sepulchri portavimus. De qua cera quam multae virtutes factae sunt super frigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam. Agrum quendam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset relinqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior ceteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus numquam ibidem tempestae caecidit, sed veniens, locum illum tamquam timens praeteriit. 35. Fide commonente, quidam ex nostris lignum venerabilem de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro
Abbreviated transcription (Latin):
quodimpleuimus: mane autẽ facco
si gnomatutinis horis conmonito
cundam dormiuimus. Experge¬
factus ego amota omne languo¬
ris et cordisamaritudine. sentio
me p̃stinã recepissesalutem: et gau¬
dens puerũ familiarem quimili
scriuret euoco. Exsurgens autẽ
armentarius uel ociter corã meste¬
tit etait. Domine ego parebo quod
iusseris. Atego aestimanseũ ad¬
huc eẽ ex sensim aio. Si potes uoca
puerum: Et ait. Ego quaccũq p̃ce¬
peris. adimplebo: Obstupe factus
interrogo quidhoc eẽt : Quiait
Intellegome ualdesanum: sed unus
error ẽ animi. quod nescio dequa
hic parte aduenerim: Et incipi¬
ens. itamihi inpendit seruitiũ sicut
erat solitus ante taediũ: Tunc ego
exultans et flens p̃gaudio ꝗrati¬
a somnipotenti dõtam prome quã
proipso refero quod intercedente
patrono in colomem me corpore
illũ mente reddiderit : Et unus oc¬
cursus exfide eaam alteriamenti
qui nec peterenouerat p̃stetis set sed

Expanded text:
quod inplevimus. Mane autem facto, quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito,cundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestetisset. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Adiuro uos peromni po¬
tentẽ dm̃ et reis omnibus met¬
endum iudicudiem. ut ad eaquae
rogo consentiatis: De coeptoitine¬
re nonde sistite. Et si mereor scĩ
martiniuidere basilican grati¬
asagodõmeo: sinaliud uel exani¬
me corpus deferente s ibidem sepe¬
ute qui ad eliberatiomea ẽ: Non
reuertidomui. si non eius sepuldro
meruero praesentari. Tuncuna pa¬
riter flentes iter quod coeperam
adgredimur: Praecedente uero p̃¬
sidio gloriosidomni. adba silicam
eius aduenimus
otempore unus exclericis
meis armentarius nomine
bene eruditus inspiritalibus
scripturis: Cuitã facile erat sono¬
rũ modolationes ad praehendere
ut eũ nom putaris hoc medita re
sed scribere. Inseruitio ualdestre¬
nuus et in commis sofidelis infio¬
ente ueneno apustulis malis sensũ
omnẽ pediderat: Etita redactus
fuerat. ut nihil penitus aut intelle¬
gerepossit. aut agere : Tertia uero
nocte post quam aduenimus ad
scamba silicã uigilare exposuimus

Expanded text:
dicens: 'Adiuro vos per omnipodicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni, ad basilicam eius advenimuso tempore unus ex clericis meis Armentarius nomine, bene eruditus in spiritalibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non putaris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit aut agere. Tertia vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus;
Abbreviated transcription (Latin):
diens expugnare de corpore. Tunc
iamualde exanimis. inuocatono¬
mine beatimartini antestitis. pa¬
rumper conualui : Etlento ad huc
conamine iter incipio praepara¬
re Insiderat enimanimis ut locũ
uenerabilis sepulchriuisita rede¬
berem Vnde tanto desiderio ad¬
fectussum ut nec uiuere meo por¬
terem sitardius direxissem
Et quiuix eua seram ex ardore
incommodi coepiiterum deside¬
ru febre succendi Nec mora ac¬
huc parum fortis itercũ meis ar¬
ripio : Actasq uelduasauttres
mansiones ingressus siluas. cor¬
ruirur sum infebre : Et tam gra¬
uiter agere coepi. ut omnes me
autum arent uitam amittere.
Tunc accedentes amici uidentes
me ualdeiamlassum dicebant
Reuertamur ad propria: Et
site ds̃ uoca reuoluerit. indomo¬
tua morire. si autemeuadis. uo¬
tiuumiter facilius explicas. Sa¬
tius ẽ enim reuerti addomum
quammori inheremo : Egoue¬
rohaec audiens. uehementer
lacrimans et plangens infeli¬
citatem meam. locutus sum eis

Expanded text:
piens expugnare de corpore. Tunc piens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silrui rursus in febrem, et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, et videntes me valde lassum, dicebant: Revertamur ad propria; et si te Deus vocaretua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis,
Abbreviated transcription (Latin):
tate praeuentus periit. ut etucrũ
uitae perderit. nec dãna apta e
pecuniae possideret: Sed quid non
mortalia pectora cogis. exsecran¬
dacupiditas: quae inuida quon¬
dã uiduae duobus minutis caeles¬
teregnum mercanti fueras hunc
perunumtriantemadima p̃cipi¬
tas. Et quiiudam appendistilaqueo
inma gistrip̃tio. huncper paruũ
nomis madimergis intartarum
satis ergo haec ad comp̃mendã malo¬
rum temeritatem dicta sufficiant.
alios gesta sunt. Ad gredi¬
ar. quaecirca me indigumuir¬
tus praesentis ẽ operata patroni
An nocentesimosexagesimoter¬
tio postad sumptionem scĩ acp̃di¬
cabilis uiribeatimartiniantesti¬
tis. regente ecclesiamtu ronicam
scõ eu fronio ep̃o annos eptimo
Secundo anno sigiberti glorio¬
sissimi regis inrui inualitudinẽ
cũ pustulis malis et febre: Nega¬
toq usupotiatq cibi ita a gebar
ut amissa omnis peuitae p̾sentis
desolis sepulturae necessariis
cogitarẽ. obsedebat enĩ mor
assidua cum ardore. animam cu¬

Expanded text:
tate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. Satis ergo haec ad comprimendam malorum temeritatem dicta sufficiant. alios gesta sunt, aggrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoque usu poti atque cibi, ita agebar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cu
Abbreviated transcription (Latin):
respiciens transmisis set : Audi¬
erant enim ibidem aliquid fu¬
isselargitum : Qui ait cũ sacra¬
mento Per hunc locum scm̃
et uirtutes domnimartiniquia
hicamplius non uenit quã unus
argenteus: Nec dumenim uer¬
bacompleuerat sed ad huc ser¬
moinore pendebat. statimtre¬
mens. corruit interramꝰ: suoq
lectulo aliorum manibus red¬
ditus coepit grauiter singultare
Interrogatu s autem acircum¬
sta ntibus quid sibi eẽt: pespon¬
dit: triantemillum quem pau¬
peres requirebant periuraui
Etideo mepraesens uindicta fla¬
gellat : sed rogout eumaccipien¬
tes red datis matricolae : quo
reddito statimamisit sp̃m O
infelix quisic ab iniqua cupidita

Expanded text:
respiciens transmisisset. Audirespiciens transmisisset. Audierant enim, ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: 'Per hunc locum sanctum et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit quam unus argenteus'. Necdum enim verba conpleverat, sed adhuc sermo in ore pendebat, statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultare. Interrogatus autem a circumstantibus, quid sibi esset, respondit: 'Triantem illum quem pauperes requirebant periuravi, et ideo mo praesens vindicta flagellat; sed rogo, ut eum accipientes reddatis matricolae'. Quo reddito, statim amisit spiritum. O infelix, qui sic ab iniqua cupidita
Abbreviated transcription (Latin):
nocte et die grauiter exaestuans
expirauit: Cuitam praesens fuit
mortis occursus. quamuel ociter
pater eius derebus sibi non debi¬
tis effectus ẽ dominus quii nex¬
emplum grezipossedit aurũ
et argentum. sed quod illi erat
practiosius adquis iuit animae
lepra. Amisit et filium nec um¬
quam meruit deinceps aliũ ad ipisci
alium ultio diuina proces¬
serit qui in scm̃ porticũ
periurauerit. ad conpraemen¬
dam perfidorum audatiam ñ
silebo: Cumad matriculam illã
qua msc̃s suobeneficiodedeuo¬
torum elrmosinis pascitcotidie
a fidelibus necessaria tribuan¬
tur. consuetudinem benedicti
pauperes habent . ut cũ multiex
his perloca discesserint . custodem
inibi derelinquant. qui quod fuerit
oblatũ accipiat : Quidamergo de¬
uotus unumtriantem mercedis
intuitu detulit : quod custos loci
collectum. fratribus occulta re
non metuit: Conuenientes aut̃
paupaeres ad sextã sc̃iscitati
sunt antedictum custodem quid
sibibeatus pastor. solita pietate

Expanded text:
ue die et nocte graviter exaestuans, ue die et nocte graviter exaestuans, exspiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater ejus de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum, et argentum, sed, quod illi erat pretiosius, acquisita animae lepra, amisit et filium: nec unquam meruit deinceps alium adipisci. alium ultio divina processerit, qui in sancta porticu perjuraverat, ad comprimendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matraculam illam quam sanctus suo beneficio de devotorum elymosinis pascit, cotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut, cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo devotus unum triantem mercedis intuitu detulit; quod custus loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem, quid sibi beatus pastor solita pietate
Abbreviated transcription (Latin):
teme hoc basilica non habebit: qui
protinus diuinaiussione transitũ
accipiens requieuit: Aduenien¬
te autem gloriosissimosi gberto
rege in eius regnum adsuggestio¬
nem beati eu froni ep̃i. hoc in domi¬
nio scĩmartini restituit : Quodusq
hodie ab eius basilica possidetur
Audite omnes potesta tem haben¬
tes. sic uesatẽ alios ut alios nonspo¬
lictis : Hoc adiungite uestris diui¬
tiis. undedamnum non inferatis
ecclesiis: uindex ẽ enimds̃ ueloci¬
ter seruorum suorum. Etid eomo¬
nemus ut quihaec depotestatibus
legerit non irascatur : Nam
irascitur dese confitebi turdictũ
imili conditione beatus con¬
fessor in rebus sibi iniuste
iusticiam scm̃ eu fronium epm̃ de
hereditate baudulficoati sui
pulsaret qui heredemba silicam
scĩmartini instituerat. Commotus
ab eoperassiduas iniurias. beatus
pontifex aliquidei derebus illis
red didit Portante aut̃ illo hoc
addomum suam protinus filius
eius unicus infrebre corruit. Vnq¬

Expanded text:
te me, hoc basilica non habebit'. Qui te me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex est enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec de potestatibus legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se confitebitur dictum. 30. Simili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem basilicam sancti Martini instituerat, commotus ab eo per assiduas iniurias beatus poreddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius ejus unicus in febrem corruit, unaq
Abbreviated transcription (Latin):
dominio subiugarent : Cumq
haec non possidens uideretur
habere iussit in locum illum
stabularios cume quitibus diri¬
gi Ibiq sine aequitatis ordine
praecoepit equos alori. Acceden¬
tesergo pueri. fenum quod coa¬
ceruatum fuerat. accipiunt ine¬
quorum expensas: cumq: iniunc¬
tum studeretur seruitium atq:
equites positi. fenum coepissent
expendere. corripiunturara¬
biae : Et frementes ad : inuicẽ
disruptis loris. perplanaprosi¬
liunt et infugam uertuntur
et sic maledis persi. aluexcaecan¬
tur. alii rupibus praecipitantur.
alii sepibus ingerentes palorũ
Acuiminib: ultro trans fodiunt.
Tamen stabularii irã dĩ intelligen¬
tes. paucos extraterminũ loci
quos ad sequi potuferunt expell¬
unt sanosq recipiunt : Nunti¬
antes regiremillam iniustissime
reteneri : et ideohaec fuissent
perpessi: addentes dimitte eã
et erit paxtibi : Qui furore reple¬
tus sic dixisse fertur: Siue iuste
siue iniusteredebeatur. regnan¬

Expanded text:
dominio subiugarent. Cumque dominio subiugarent. Cumque haec non possedens videretur habere, iussit in locum illum stabularios cum equitibus dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos aleri. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive iniuste redebeatur; regnan