comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concordia. Bixerat enim gabrihel: ecce con¬
cipies in utero et paries filium. Rtedixerat
ysaias ecce uirgo concipiet et pariet filiũ.
Ptedixerat micħas filias syon in turre gre¬
gis adtienturas: et potestatem primam
tunc e̾e̾ uenturam. Bicebant pastores suꝑne
sibi cuutatis inturre gregis apperuisse cohor¬
tes. quȩ natum canerent xp̃m. legerat ma¬
tia. Bos cognouit possessorem suum: et asi¬
nus presepe dñi sui. uidebat in ptesepe dei
filium uagientem: qui homines saluat ac
iumenta. et in his singulis. atq huiꝰ modi.
conferebat quȩ legerat: et comparabat his.
que audiebat et uidebat. Et reuersi sunt pa¬
stores: glorificantes et laudantes dñi. in om¬
nib que audierant et uiderant. sicut dictũ
est ad illos. Glorificant pastores. et laudant
dm̃ in omnib quȩ audierant ab angelis. &
uderant in bethłeem sicut dictum est ad
illos: id est et in hoc glorificant quod non
aliud uenientes inuenerant quam dictum

Expanded text:
concordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce conconcordia. Dixerat enim Gabriel: Ecce concipies in utero, et paries filium . Praedixerat Isaias: Ecce virgo concipiet, et pariet filium . Praedixerat Micha filias Sion in turre gregis adventuras, et potestatem primam tunc esse venturam. Dicebant pastores supernae sibi civitatis in turre gregis apparuisse cohortes, quae natum canerent Christum. Legerat Maria: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Videbat in praesepi Dei Filium vagientem qui homines salvat ac jumenta; et in his singulis atque hujusmodi, conferebat quae legerat, et comparabat his quae audiebat et videbat. Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Glorificant pastores et laudant Deum in omnibus quae audierant ab angelis, et viderant in Bethleem, sicut dictum est ad illos, id est, et in hoc glorificant quod non aliud venientes invenerant, quam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tendit eum de sua stirpe & ciuitate nasci¬
turum. cui similis non est eripiens inopem
de manu fortioris eius. egenum et pauꝑem
a rapientib eum. Et ideo non est parui du¬
cenda pastorum adtestatio: qui tunc iugi¬
lare & angelice exultationis hymnum au¬
dire meruerunt. quando telictis in deserco
nonaginta nouem ouib ad requirendam
ouem centesimam bonus pastor apparuit
cuiꝰ semꝑ aduentum totus fidelium grex
desiderans implorat. Errat sicut ouis quȩ
perierat: requirx seruum tuum domine:
Matia autem consertabat omina uerba
hȩc: confecens incorde suo. Quid uult hoc
quod dicit conferens: debut dicere conside¬
rabat in corde suo: ⁊t conseruabat in corde suo.
S quia sc̃ãs scripulras legerat. et sciebat
ꝓpħas: conferebat ea quȩ secum funt acta
de dño: cum bis quȩ nouerat ã ꝓpħis scripta
de dño: et collata ad intucem. cognouit in¬
star celestium ehertibm socia si nultus luce

Expanded text:
tendit eum de sua stirpe et civitate nascitendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando, relictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor apparuit. Cujus semper adventum totus fidelium grex desiderans implorat: Erravi sicut ovis quae perierat, require servum tuum, Domine . Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Quid vult hoc quod dicit, conferens? Debuit dicere, considerabat in corde suo, et conservabat in corde suo, sed quia sanctas Scripturas legerat, et sciebat prophetas, conferebat ea quae secum sunt acta de Domino cum his quae noverat a prophetis scripta de Domino, et collata ad invicem, cognovit instar coelestium cherubim socia sui vultus luce
Abbreviated transcription (Latin):
minice passionis sanguis clamat de terra
quasi doctissimtis ac ptimus opilionum pri¬
mitias gregum suorum dũo deuoitis offe¬
rebat. Abraham pater fidei qui ecultauit
ut uderet diem xp̃i: et uidit & gauisus
est: non auri metalla quib suo cultui or¬
namenta conquireret. s aquatum fontes
quib pecora potaret. in terre uenis fodi¬
endo quesisse describitur. Iacob duodecum
tribuum pater bisdenis annis in pascen¬
dis pedorib estu urebatur et gelu: quib
infiguram ueri pastoris haustum: ostensa
inter doctrine salutoris aquas. uirtutum
suarum uarietate. statu sublimiore donabat.
legis lator moyses qui prius in typum eccłie
septiformis. sororis septem pascentes ab inru¬
entium pastorum donec suas oues adaqua¬
tent imꝑbitate defendit: post modum int̾
pascua deserti dñm uidere et alloqui atq
in uirga pastorali signa facere ac ppłm dci
cari et esse dignatus est filus. arietem sui
pattis de manu ursi uel leonis eripiens: os¬

Expanded text:
minicae passionis sanguis clamat de terra, minicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. Abraham pater fidei, qui exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora potaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse describitur. Jacob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis pecoribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moyses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum inter pascua deserti Dominum videre et alloqui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei cari et esse dignatus est filius, arietem sui patris de manu ursi vel leonis eripiens, os
Abbreviated transcription (Latin):
qui tribulant me. Uidentes autem inquit:
cognouerunt de uerbo quod dictum erat
illis de puero hoc. Quia nimirum iusti est
ordinis ut cognita. amata. et honore digno
cdebrata. uerbi incarnatione: ad ipsam qñq
uerbi głam contuendam. capatioris longo
exercitio mentis acumine ꝑtingatur. Et om̃s
qui audierunt mirati sunt: et de his quȩ
dicta erant ã pastorib ad ipsos. A pastorib
ppłs ad dei reuerentiam cogitur. Non medi¬
occe fidei tibi hoc iudeatur exemplum: non
uilis ꝑsona pastorum Certe quo tulicr ad
prudentiam: eo pteciosior ad fidem. Non sa¬
pientes s simplices: qui fuiscare uescirent au
dita dñs sui precones elegit non rechores. si
piscatores ad euangelirandum estinauit
Deniq et in ueteri testamento. precipnos
quosq sue dispensationis nuncios pͥastores
ordinauit. stothomartir abel qui in nocu¬
am pastoralis officii conuersationem ꝓprio
sanguine dedicauit: cuiusq in figutam do¬

Expanded text:
qui tribulant me . Videntes autem, inquit, qui tribulant me . Videntes autem, inquit, cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, amata, et honore digno celebrata, Verbi incarnatione, ad ipsum quandoque Verbi gloriam contuendam capacioris longo exercitio mentis acumine pertingatur. Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. A pastoribus populus ad Dei reverentiam cogitur. Non mediocre fidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices, qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum t in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensationis nuntios pastores ordinavit. Protomartyr Abel qui innocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram do
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph. et infantem positum in ptesepio:
S et dñici gregis pastores. quo crebtius
ac suauiuus inter buius uite tenebras cele¬
sti adtolluntur oraculo: eo feruentiꝰ sub¬
limem patrum precedenttum uitam in
qua panis uttȩ sẽꝑ et seruat᷑ et reficit. quasi por¬
tas bethleem contemplando subeunt ni¬
chilq in hac aliud quam uirginalem ca¬
tholice eocłie pulchritudinem quasi ma¬
tiam uirilem spiritalium doctorum ce¬
tum. quasi ioseph et humilem mediato¬
ris dei et hominum hominis ib̃u xp̃i ad¬
uentum scripture sacre paginis insertũ
quasi in presepio positum infantẽ xp̃m
prua uisionẽ repperiunt. De quo uidelicet
sanctarum scripturarum presepio. eximium
illud animal. et sacto scĩs hostiis aptissimum
pascebatur: quod exultando ꝓclamabat. Do¬
minus pascit me et nichil michi deerit: in loco
pascue ibi me collocauit. Et paulo post la¬
rasti in conspectu meo mensam: aduersus eos

Expanded text:
Joseph, et infantem positum in praesepio. Joseph, et infantem positum in praesepio. Sed et dominici gregis pastores quo crebrius ac suavius inter hujus vitae tenebras coelesti attolluntur oraculo, eo ferventius sublimem patrum praecedentium vitam, in qua panis vitae semper et servatur et reficit, quasi portas Bethleem contemplando subeunt, nihilque in hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum, quasi in praesepio positum infantem, Christum prima visione reperiunt. De quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Et paulo post: Parasti i
Abbreviated transcription (Latin):
et ostenderit nob̾ carnem suam. Qd̾ enim
iudete non poteramus. dum erat uerbum:
udeamus factum quia caro est. Cui simile
est quod ioħs ait. Quod fuut ab intio quod
audiuimus. quod uidimus. quod ꝓspeximꝰ¬
oculis nr̃is. et manus nr̃e contractauerunt
dimus. et testamur. et annunciamus uob̃
uitam eternam quȩ erat apud patrem. &
et inuenerunt mariam et ioseph. et infan¬
tem positum in presepio. Uidentes autem:
cognouerunt de uecbo quod dictum erat
illis de puero hoc. festinant pastores. xp̃i¬
q quem cognouere tota mentis intentione
uidere aduentum desiderant. Neq enim
cum desidia xp̃i est quetenda presentia: &
ideo forte non nulli querentes inuenire ñ
merentur. quia desidiose xp̃m inquitunt.
Ideo pastores isti sine mora inuenerunt:
quia ad illum fide non ficta cutrebant.
ad quem festinanter ire est non pedum
gressus accelerare s in fide semper ac uirtul¬
te ꝓficere. Inuenerunt inquit mariam &

Expanded text:
et ostenderit nobis carnem suam. Quod enim et ostenderit nobis carnem suam. Quod enim videre non poteramus dum erat Verbum, videamus factum quia caro est. Cui simile est quod Joannes ait: Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculius, et manus nostrae contrectaverunt dimus et testamur, et annuntiamus vobis vitam aeternam quae erat apud Patrem, et eph et infantem positum in praesepio. Videntes autem cognoverunt de Verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Festinant pastores Christi quem cognovere, tota mentis intentione videre adventum desiderant. Neque enim cum desidia Christi est quaerenda praesentia. Et ideo forte nonnulli quaerentes invenire non merentur, quia desidiose Christum requirunt. Ideo pastores isti sine mora invenerunt, quia ad illum fide non ficta currebant, ad quem festinanter ire est non pedum gressus accelerare, sed in fide semper ac virtute proficere. Invenerunt, inquit, Mariam et
Abbreviated transcription (Latin):
continus intermittens. Nequaquam hoc
frustra s magno mistecio factum credideti:
de quo saluo maiorum intellectu dicam
breuiter ipse quod sentio. Moyses circuncisi¬
onem predicat. s iosue ꝑficit. quia lex per
moysen data est gr̃ã autem et ueritas. per
iħm xp̃m facta est. Nichilq prodest littera
iubens: nisi adfuerit grã uiuans. Moyse p̾¬
dicante preputium crescit. quia sicut apłs
ait: ex oꝑib legis non iustificabitur omnis
caro coram illo. Fer legem enim: cognitio
peccati. Et alibi. Usꝙ ad legem enim: pecca¬
tum erat inmundo. feccatum autem non
imputatur: cum lex non est. Et iterum.
lęx autem subintrauit: ut abundaret de¬
lictum. Nam concupiscentiam nesciebam:
nisi lex diceret non concupisces. Occasione
autem accepta: peccatum ꝑ mandatũ

Expanded text:
continuis intermittens. Nequaquam hoc continuis intermittens. Nequaquam hoc frustra, sed magno mysterio factum crediderim. De quo, salvo majorum intellectu, dicam breviter ipse quod sentio. Moyses circumcisionem praedicat, sed Josue perficit, quia lex per Moysen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est . Nihilque prodest littera jubens, nisi adfuerit gratia juvans. Moyse praedicante praeputium crescit, quia, sicut Apostolus ait, ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Per legem enim cognitio peccati . Et alibi: Usque ad legem enim, peccatum erat in mundo. Peccatum autem non imputatur, cum lex non est . Et iterum: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Nam concupiscientiam nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per manda
Abbreviated transcription (Latin):
domino in aera: et sic semꝑ cum domino
etimus. Unde pulchre in typum omniũ
electorum primus ꝓmissionis filtus. et cente¬
nario patre natus ac cireuncisus. et scđm do¬
mini preceptum ysaac quod risum sue gau¬
dium sonat est appellatus: illius ꝑ omnia
temporis dexteram felicitatem prefiguranᷤ.
de quo dñs ait. iterum autem uidebo uos.
et gaudebit cor ur̃m. et gaudium ur̃m ne¬
mo tollet a uob̃. Uerum quia de cucunci¬
sione sermo ẽ: libet inquirere quare moyses
qui legem circuncisionis. et patrib a deo
datam. et sibi totiens inculeatam refert.
toto ducatus sui tempore neminem cucũ¬
cidi uoluerit preter unum solum modo fi¬
lium suum. quem mater arrepta petra
acutissua ne a dño feriretur circuncidit:
s om̃s qui in heremo nati sunt a iosue cir¬
cuncidendos reliquerit. morem udelicet di¬
iunitus imperatum quadringentis et sex
annis obseruatum: et habita sibi successio¬
ne contradictum annis quadraguita et¬

Expanded text:
Domino in aera, et sic semper cum Domino Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus . Unde pulchre in typum omnium electorum, primus promissionis filius et centenario patre natus ac circumcisus, et secundum Domini praedictum Isaac, quod risum sive gaudium sonat, est appellatus, illius per omnia temporis dexteram felicitatem praefigurans, de quo Dominus ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Verum quia de circumcisione sermo est, libet inquirere quare Moyses ipse qui legem circumcisionis et patribus a Deo datam et sibi toties inculcatam refert, toto ducatus sui tempore neminem circumcidi voluerit, praeter unum solummodo filium suum, quem mater arrepta petra acutissima, ne a Domino feriretur, circumcidit, sed omnes qui in eremo nati sunt a Josue circumcidendos reliquerit, morem videlicet divinitus imperatum, quadringentis et sex annis observatum, et avita sibi successione contraditum, annis quadraginta
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatis inditium ẽẽ credendum ẽ. Pos¬
sumus et ita dicere quod nomen saluatoris
octo absolute contineat. quia resurrectionis
in se exemplum mortalib octaua die resur¬
gendo prestiterit. Contineat et decuplata:
quia decalogus legis quomodo debeat imn¬
pleri. sue nos resurtectionis figuris institue¬
cit pariter & uiuerit: ut quomodo ipse sur¬
gens a mortus iam non moritur. mors illi
ultra non dominabitur tta et nos existime¬
mus nos mortuos quidem ẽẽ peccato: u¬
uentes autem deo in xp̃o iħu. Contineat
etiam oenties ducta: quia gła sue resurrec¬
tionis ostensa. quȩ nos in futurum sequat᷑
retributio portenderit. Centenarius namq
numerus qui post totum in leua cursum
numerotum primus dexteram petit: illiꝰ
nimirum scłi gaudiis figurandis aptissi¬
me congrut. quando nouissima inumiea
destruetur mors. quando nos qui uuumꝰ
qui relinquimur: simul rapieinur cum
illis qui resurrexerint innubib obuiam

Expanded text:
firmitatis indicium esse credendum est. Posfirmitatis indicium esse credendum est. Possumus et ita dicere, quod nomen Salvatoris octo absoluta contineat, quia resurrectionis in se exemplum mortalibus octava die resurgendo praestiterit. Contineat et decuplata, quia decalogus legis, quomodo debeat impleri suae nos resurrectionis figuris, instituerit pariter et juverit. Ut quomodo ipse surgens a mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ita et nos existimemus nos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu . Contineat etiam centies ducta, quia gloria suae resurrectionis ostensa, quae nos in futurum sequatur, retributio portenderit. Centenarius namque numerus qui post tot in laeva cursum numerorum, primus dexteram petit, illius nimirum saeculi gaudiis figurandis aptissime congruit, quando novissima inimica destruetur mors , quando nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis qui resurrexerint, in nubibus obviam
Abbreviated transcription (Latin):
men eius iħc. quod uocatum est ab angelo
priusquam in utero conciꝑetur. Iħ̃s salua¬
tor interp̾tatur. Cuius etiam nominis fi¬
deles et electi quiq in utraq sua de qua
satis dictum est. cucuncisione participes
existere gaudent: ut sicut a xp̃o: xp̃iani
ita etiam a saluatore saluati nuncupent᷑.
slunc quidem spe salui facti ꝑ fidem. tunc
autem re ipsa ꝑ uisionem głe quȩ est in xͦ
iħu domino nr̃o. Quod illis a deo uocabu¬
lum. non solum priusquam in utero ecclẽ
ꝑ fidem conciperentur: s ctiam ante tem¬
pora seculatia uocatum est. Cuius sacro¬
sc̃i nominis. non tantum ethunologia.
s et ipse quem litteris comp̾hendit nu.¬
merus perpetue nr̃e salutis misteria redo¬
let. Sex quippe literis apud grecos scribitur
ꝓfecto numerus. quia figure resurrectionis
ad gaudeat satis est supra tractatum. Nam
quod octo simpliciter posita: hoc et ꝑ eadẽ
decem siue cetitum multiplicata significant:
uel certe ꝑfectorum cumulatio numerorũ:

Expanded text:
atum est ab angelo priusquam in utero conciperetur. Jesus Salvator interpretatur, cujus nominis etiam fideles et electi quique, in utraque sua, de qua satis dictum est, circumcisione, participes existere gaudent, ut sicut a Christo Christiani, ita etiam a Salvatore salvati nuncupentur, nunc quidem spe salvi facti per fidem, tunc autem re ipsa per visionem gloriae quae est in Christo Jesu Domino nostro, quod illis a Deo vocabulum non solum priusquam in utero Ecclesiae per fidem conciperentur, sed etiam ante tempora saecularia vocatum est. Cujus sacrosancti nominis non tantum etymologia, sed et ipse quem litteris comprehendit numerus, perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex quippe litteris, apud Graecos scribitur profecto numerus, quia figurae resurrectionis adgaudeat, satis est supra tractatum. Nam quod octo simpliciter posita, hoc et per eadem decem sive centum multiplicata significant. Vel certe perfectorum cumulatio numerorum
Abbreviated transcription (Latin):
S iosue ppło in terram reꝓmissionis inducto.
preputium quod moyse uiuente ad creue¬
rat. cultris petrinis incidit. quia ubi abun¬
dauit peccatum suꝑ abundauit gratia:
Nam quare petrinis ad circuncidendum io¬
sue culcris utatur: intelligat qui legit. quia
cabo eccłiam meam. Quod enim impossibile
erat legi in quo infirmabatur ꝑ carnem:
ds̃ filium suum mittens in similitudinem
carnis peccati. et de peccato dampnauit pec-

Expanded text:
 Josue populo in terram repromissionis inducto, praeputium quod Moyse vivente accreverat, cultris petrinis incidit. Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Nam quare petrinis ad circumcidendum Josue cultris utatur, intelligit qui legit, quia cabo Ecclesiam meam . Quod enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, Deus Filium suum mittens in similitudine carnis pec
Abbreviated transcription (Latin):
ris latuerant. incelis coronanda nr̃e bone
conu̾sationis donaria ꝓferemus. quando
que in tenebtis diximus in lumine dicentur.
et quod in aure locuti sumus in cubiculis
predicabitur in tectis. Ascendit autem et
iosephã galilea de ciuitate nazareth in ui-¬

Expanded text:
ris latuerant, in coelis coronanda nostrae bonae ris latuerant, in coelis coronanda nostrae bonae conversationis donaria proferemus, quando quae in tenebris diximus in lumine dicentur, et quod in aurem locuti sumus in cubiculis, praedicabitur in tectis . Ascendit autem et Joseph a Galilaea de civitate Nazareth in Jud
Abbreviated transcription (Latin):
quorum unus trib preceptis. septem aliis
complectitur. uitegro ẽe corde seruandum.
In quo uidelicet scripture sacre denario de¬
cem mandatis celestib. quasi totidem au¬
reis nummis insignitum uultum. nom̃¬
q regis eterni. hoc est agnitionem diuine
uoluntatis quisquis intueri nouit inueni¬
et quod et un tabulis sui cordis quisq ꝑfectꝰ
credit sperat. diligit stilo sedule castigati¬
onis exarat. Et hunc nob̃cum denarium
quasi sacculo melustm inua portamtis:
quando dicere scientes cum psalmista: sig¬
natum est suꝑ nos lumen uultus tui dñe:
dedisti leticiam in corde meo. ipsum tam̃
actenus fidei signaculum gaudiumq spei
et caritatis. in occulta nr̃e conscientie medi¬
tatione seruamus deo teste reconditum.¬
et ad ueram patriam ꝑuenientes: regi nr̃o
cuus uisionem sitimus. ad quem in suo
decore contuendum toto nisu uirtutis to¬
ta mentis intentione ꝓperamus quȩ in t̾¬

Expanded text:
quorum unus tribus perceptis septem alios quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum denarium quasi sacculo inclusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gaudiumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in patriam pervenientes regi nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu virtutis, tota mentis intentione, properamus, quae in ter
Abbreviated transcription (Latin):
munus offerre. Quod si etiam genus nũmis¬
matis quod cesari impendebatur diligentiꝰ
inspexerimus. non parum nob̃ deuotionis
et ipsum mandare ꝓbabimus. quod non
aliunde melius quam de ipso euangelio
quetere: et inuenire ualemus. ubi temp¬
tantib se de tributo cesari reddendo dñs ait.
Ostendite michi numinisma ceusus. At ulli
inquit obtulerunt ei denarium. Et ait ut
icħs. Cuius est unago hȩc et suꝑscriptio
Dicunt ei. Cesaris. Tunc ait illis. Reddite gͦ
quȩ sunt cesaris cesari: et quȩ sunt dei deo:
Ubipruno notandum: quod cesaris denariꝰ
qui decem nummos habebat quod etiam
nomine ꝓdit unagine eius. et suꝑ scripti¬
one titulatus soluebatur: deinde inferen-¬
dum quia uibente dño. quȩ cesaris cesari. &
quȩ dei sunt deo ẽẽ reddenda. nob̃ quoq sol¬
lerter intimatur in sumlitudinem dena¬
tii regalis deo regi nr̃o decalogum legis of¬
ferendum. hoc est amorem dei et ꝑximi.

Expanded text:
munus offerre . Quod si etiam genus numismunus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, Dominus ait: Ostendite mihi numisma census. At illi, inquit, obtulerunt ei denarium. Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Dicunt ei, Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Ubi primum notandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem: ita et nunc imperante ꝑ eccłie
presides. id est doctores. immo suadente et
premia pollicente xp̃o. eamus om̃s. nullus ex¬
cipiatur a censu iusticie. uenianus ad eum
qui laboramus et honorati sumus. & ipse refi¬
ciet nos. Tollamus iuigum eus suꝑ nos. et
discamus ab eo quia mitis est et humilis cor¬
de et inueniemus requiem animab nr̃is. Hȩc
est enim nr̃a ciuitas. et patria. requues uideli¬
cet beata. et celestis animarum refectio ad
quam in scłi nascentis exordio a dño xp̃o cre¬
ati ad quam ab homine xp̃o sumus in fine
scłorum recreati. Ad quam nmirum ciuitatẽ
pacis et quietis ire. et deuote regi nr̃o thesau¬
rum fecre est crescentib cotidie uirtutis ac fi¬
dei ꝓfectib suꝑne lucis quȩ suit gaudia eter¬
na spectilari. et ꝓ his ad quirendis prospera
mundi sunul et aduersa contempnere: et
his ad quisitis mundatos nos ab omni uiqui¬
namento carnis et sp̃s preciosius auro deo

Expanded text:
civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae. Veniamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris . Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo Christo creati, ad quam ab homine Christo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis quae sint gaudia aeterna speculari, et pro his acquirendis prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tiratus fuerit: saluus erit. Hec descciptio pri
nia facta est a preside syrie cytino. Et ibant
om̃s: ut ꝓficerentur singuli in suam cituta¬
tem. Hunc cyrini temporib habitum cen¬
sum etiam iosephus illustris hebreorum
hystorio graphus in octatio decimo antiqui¬
tatum libro hoc modo memorat. Eyrinus
autem uir unus ex consensu curie romane
ꝑ singulos magistratus. uisq ad gradum
consulatus ascendens: ꝑ cetera quoq honorabi¬
lis cum paucis syriam uenit. acesare uis dare
gentib missus: & censor simul patrimonioꝵ
futurus. Itaq quod ait hȩc descriptio prua
facta est a preside syrie cyrino significat hanc
descriptionem. uel primam ẽe earum quȩ to¬
tum orbem concluserint: quia pleceq iam
partes terrarum sepe leguntur ẽẽ descripte
uel certe primo tunc cepisse quando eyrinus
syriam missus est. Quomodo autem tunc un¬
perante augusto et cyrino presidente ibant
om̃s ut censum ꝓficerentur singuli in suam

Expanded text:
tizatus fuerit, salvustizatus fuerit, salvusma facta est a praeside Syriae Cyrino. Et ibant omnes, ut profiterentur singuli in suam civitatem. Hunc Cyrini temporibus habitum censum etiam Josephus illustris Hebraeorum historiographus, in octavo decimo Antiquitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino, significat hanc descriptionem, vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrinus in Syriam missus est. Quomodo autem tunc, imperante Augusto et Cyrino praesidente, ibant omnes, ut censum profiterentur singuli, in suam
Abbreviated transcription (Latin):
tegis aduentui testimonium ꝑhibebat. qͥ
congregatos a mundi plagis omnb elec¬
tos suos. eterne beatitudinis aluo conscribe¬
ret: uerum etiam eiusdem regni duces qui¬
eta sui moderaminis pace uiuabat. Quia
nimirum compressis a preliorum turbine
gentib unuersis: preclicaturos orbi xp̃i dis¬
cipulos. quolibet ꝓpter uerbum ire uellent:
ab ingruentium feruore seditionum tre¬
menda id temporis ut ita dixerim romam
nomuns umbra ꝓtegebat. Exiĩt gͥ edictum a
cesare augusto: ut censum ꝓficeretur uniu̾sꝰ
orbis. Quia unminebat edictum regis xp̃i:
quo salutem consequeretur uniuersus orbis.
qui uocabulum augusti ꝑfectissime com-¬
plens ut pote suos et augescere desiderans.
et ipse augere sufficiens. censorib suȩ ꝓfessio¬
nis non ablactatione pecume subiectos. s fi¬
dei oblatione signare precepit. Euntes inqui¬
ens in mundum unuiersum: predicate etian¬
gelium omni creature. Qui credident & bap¬

Expanded text:
regis adventui testimonium perhibebat, qui regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus universis, praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecipit. Euntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit et bap
Abbreviated transcription (Latin):
cis indicium. quam una totum orbem
descriptione concludi eodemq cunctos lon¬
ge lateq mundi fines census nummismate
comprehendi: Cuiuis auctor ac moderator
augustus tanta uixta fidem historiarum.
duodecim annos cuca tempus natiuita¬
tis dominice pace regnauit. ut tam form¬
secis quam ciuilib bellis toto orbe sopitis.
spiritale ꝓpħȩ presagium. etiam ad litterã
uideatur implesse. Qui iudelicet ꝓpħa. cum
nustica dispensatione xp̃i uoce precineret
dicens: et erit in nouissimis dieb p̃̾paratus
mons domus domini in uerticem montiũ:
et eleuabitur suꝑ colles. et fluent ad eum
om̃s gentes. Post pauca etiam: temporis illius
sacratissimi statum describere curauit. Et con¬
flabunt inquit gladios suos inuomeres. et
lanceas suas in falces. Non leuabit gens contͣ
gentem gladium. nec exercebuntur ultra
ad prelium. Domus iacob: uenite & ambu¬
lemus in lumine dñi. Non solum autem
hȩc noua mundi descriptio illius summi

Expanded text:
cis indicium, quam una totum orbem cis indicium, quam una totum orbem descriptione concludi, eodem cunctos longe lateque mundi fines census numismate comprehendi? Cujus auctor ac moderator Augustus, tanta, juxta fidem historiarum, duodecim annos circa tempus nativitatis dominicae pace regnavit, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis, spiritale prophetae praesagium etiam ad litteram videatur implesse. Qui videlicet propheta cum mystica dispensationem Christi voce praecineret dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes . Post pauca etiam temporis illius sacratissimi statum describere curavit: Et conflabunt inquit gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium. Domus Jacob venite, et ambulemus in lumine Domini . Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi
Abbreviated transcription (Latin):
dictum a cesare augusto ut describeret᷑
uniuersus orbis. Nasciturus in carne dei fi¬
lius. sicut parentes sibi quos uoluit. et locũ
natiuitatis quem uoluit elegit. eosq ad ip¬
sum locum priusquam nasceretur. quomͦ
uoluit adduxit: ita ettam tempore quo
uoluit immo quo ipse una cum patre et
sp̃u scõ ã scłis disposuerat per quȩ ora ꝓpħa¬
rum predixerat: mundum ut saluaret in¬
trauit. Quomꝰ enim de uirgine matre natꝰ
uirginitatis sibi głam et angelicum testi¬
monium decus ostendit ẽẽ gratissimum:
sic quoq paccatissimo seculi tempore pro¬
creatus. quia pacem magnope quereret
atq amaret edocuit: quia pacis caritatis¬
q sectatores semꝑ inuisere dignaret᷑ indica¬
uit. uixta quod ipse fidelib ꝓmittens ait.
Ubi etum sunt duo uel tres congregati in
nomine meo: ibi sum in medio eoꝵ. Quod
enim mauis regni quietissimi et pulcher¬
rime quantum ad homines potuit ẽẽ pa¬

Expanded text:
dictum a Caesare Augusto, ut describeretur dictum a Caesare Augusto, ut describeretur universus orbis. Nasciturus in carne Dei Filius sicut parentes sibi quos voluit, et locum nativitatis quem voluit, elegit, eosque ad ipsum locum priusquam nasceretur quomodo voluit advexit, ita etiam tempore quo voluit, imo quo ipse una cum Patre et Spiritu sancto a saeculis disposuerat, perque ora prophetarum praedixerat, mundum ut salvaret intravit. Quomodo enim de virgine matre natus, virginitatis sibi gloriam et angelicum castimoniae decus ostendit esse gratissimum, sic quoque pacatissimo saeculi tempore procreatus, quia pacem magnopere quaereret atque amaret edocuit, quia pacis charitatisque sectatores semper invisere dignaretur, indicavit. Juxta quod ipse fidelibus promittens ait: Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Quod enim majus regni quietissimi, et pulcherrimae, quantum ad homines, potuit esse pa
Abbreviated transcription (Latin):
morisq sui radios infundere qualib dicit
apłs. fiustis aliquando tenebre: nunc autem
lux in dño. Pedes autem nr̃i in uiam pacis
diriguntur. tum actionum nr̃arum iter
ꝑ omnia redemptoris illuminatorisq nr̃i
gr̃e concordat. Congruo sane ordine primo
illuminanda corda. et post oꝑa dirigenda
testatur quia nemo quam non ante didi¬
cerit. pacem ualet oꝑari. Unde recte psalmi¬
sta. Inquire inquit pacem: et sequere eam.
Quod est dicere Illuminare qui in tenebris
sedebas: et uiam pacis a qua diutius exu¬
labas ingredere. ẜuer autem crescebat et
confortabatur sp̃u: et erat in desertis usꝙ in
diem ostensionis sue ad ifrł Predicator peni¬
tentie futurus. oportunum uistumq est
ut solitudinis aspera sequatur. et quo libe¬
rius uiuenis auditores suos. ã mundi illece¬
bris erudiendo sustollat: ipse etiam pͥmeuam
squalidus in desertis uitam transigat.u.
actum est autem in dieb illis: exiit e¬

Expanded text:
morisque sui radios infundere. Qualibus dicit morisque sui radios infundere. Qualibus dicit Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Pedes autem nostri in viam pacis diriguntur, cum actionum nostrarum iter per omnia, Redemptoris illuminatorisque nostri gratiae concordat. Congruo sane ordine, primo illuminanda corda, et post opera dirigenda testatur, quia nemo quam non ante didicerit pacem valet operari. Unde recte Psalmista: Inquire inquit pacem, et sequere eam . Quod est dicere: Illuminare qui in tenebris sedebas, et viam pacis a qua diutius exsulabas, ingredere. Puer autem crescebat et confortabatur Spiritu, et erat in desertis usque ad diem ostensionis suae ad Israel. Praedicator poenitentiae futurus, opportunum justumque est ut solitudinis aspera sequatur; et quo liberius juvenis auditores suos a mundi illecebris erudiendo sustollat, ipse etiam primaevam squalidus in desertis vitam transigat. CAPUT II. Factum est autem in diebus illis, exiit e
Abbreviated transcription (Latin):
ligentius commendare desiderans: salutis
mentionem frequentat. Cum cornu salutis etigendũ. salutẽ ex
inmicis futuram. scientiam salutis plebi dan¬
dam commemorat. S ne temporalem. carna¬
lemq promitti salutem putares: in remissio¬
nem inquit pecccatorum corum. Uerum ui¬
dei ideo non iħm xp̃m suscipere s antixp̃m
malunt expectare: quia nonuitus s foris sal¬
uari non a peccati dominio. s ab humane
seruitutis cupuint uigo liberari. Pet uiscera
inquit oriens nom̃ eiꝰ Qͥ ideo cecte oriens uocat᷑ qr nob̾ ortũ uere
lucis aꝑiens. filios noctis. et tenebrarum lucis
effecit filios: uixta quod beatus ⁊acharias con¬
sequentet exponit dicens. Illuminare his qui
in tenebris et inumbra mortis sedent: ad di¬
tigendos pedes nros in uiam pacis. Sedentib
quippe intenebris et inumbra mortis do¬
mino illuminare est: his qui in peccatis et
ignorantie cecitate uixerint agnitionis a¬

Expanded text:
ligentius commendare desiderans, salutis ligentius commendare desiderans, salutis mentionem frequentat, cum cornu salutis erigendum, salutem ex inimicis futuram, scientiam salutis plebi dandam commemorat. Sed ne temporalem carnalemque promitti salutem putares, in remissionem inquit peccatorum eorum. Verum Judaei ideo non Christum Jesum suscipere, sed Antichristum malunt exspectare, quia non intus sed foris salvari, non a peccati dominio, sed ab humanae servitutis cupiunt jugo liberari. Per viscera inquit, Oriens nomen ejus . Qui ideo recte Oriens vocatur, qui nobis ortum verae lucis aperiens filios, noctis et tenebrarum, lucis effecit filios, juxta quod beatus Zacharias consequenter exponit dicens: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Sedentibus quippe in tenebris et in umbra mortis Domino illuminare est, his qui in peccatis et ignorantiae caecitate vixerunt, agnitionis a
Abbreviated transcription (Latin):
corum liberatus dño seruit. s exemplo ucce¬
tum samaritanorum diis gentium pariter
et domino seruire conatur. Et tu puer ꝓpħa
altissimi uocaberis: preibis enim ante faciẽ
domini parare uas euis. Pulchre cum de do¬
mino loqueretur ad ꝓpħam repente sua u̾ba
conu̾tit: ut hoc beneficitm ẽẽ domini desig¬
naret. Uerum queritur quomodo octo dierũ
alloquatur infantem. s qua ratione uocem
patris non audierit natus. qui salutationem
matie ad huc utero clatisus audiuit. nisi forte
putandus ẽ ⁊achatias ꝓpter eos potius qui
aderant instruendos. futura filiĩ sui munera.
quȩ dudum ꝑ angelum didicerat mox ut lo¬
qui potuit predicare uoluisse. Audiant sane
arriani et erubescant: audiant mansueti
et psalmista dm̃ hominemq ꝑfectum. in
una ꝑsona collaudans ait. Matet syon dicet
homo. et homo factus est in ea. et ipse funda¬
uit eam altissimus. Eum facttm qui funda¬
uit: eundem hominem quẽ altissimum

Expanded text:
corum liberatus Domino servit, sed, exemplo vetecorum liberatus Domino servit, sed, exemplo veterum Samaritanorum, diis gentium pariter, et Domino servire conatur. Et tu, puer, propheta altissimi vocaberis. Praeibis enim ante faciem Domini, parare vias ejus. Pulchre cum de Domino loqueretur, ad prophetam repente sua verba convertit, ut hoc quoque beneficium esse Domini designaret. Verum quaeritur quomodo octo dierum alloquatur infantem. Sed qua ratione vocem patris non audierit natus, qui salutationem Mariae adhuc utero clausus audivit? Nisi forte putandus est Zacharias propter eos potius qui aderant instruendos, futura sui filii munera, quae dudum per Angelum didicerat, mox ut loqui potuit praedicare voluisse. Audiant sane Ariani, et erubescant: audiant mansueti,et Psalmista Deum hominemque perfectum in una persona collaudans, ait: Mater Sion dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . Eum factum qui fundavit, eumdem hominem, quem Altissimum
Abbreviated transcription (Latin):
positus ꝓpria dereliquit. dm̃ cognottit fidei
testimonium metuit fides tantum genti¬
te ad eum dño. Atꝙ in te benedicentur umi¬
uerse cognationes terre. Dauid autem ora¬
nem nasciturus ẽet: audiuit. Cumq im¬
pleueris inquit dies tuos ut uadas ad pa¬
tres tuos: suscitabo semen tum post te
quod erit de filiis tius. et stabiliam reg¬
num euis. Ipse edificabit michi domum.
et firmabo solium euis usq inȩternum.
Ego eto ei in patrem. et ipse erit michi in fili¬
um. In sanctitate et uisticia coram ipso: om¬
nib dieb nr̃is. Aperte et breuiter quomodo
sit dño seruiendum designat: udelicet et in
sc̃itate ac iusticia. et coram ipso omnib dieb.
slam qui uel ante mortem ab eius seruicio
discedit: uel immundicia qualibet siue in¬
iusticia. fidei sue sinceritatem cominaculat.
uel coram hominib tantum. et non etiam
coram domino sc̃s ꝑdurare. contendit & iustꝰ:
needum ꝑfecte de mai.i spiritalium inii¬

Expanded text:
positus propria dereliquit, Deum cognovit, fidei positus propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium meruit, fides tantum gentite ad eum Domino: Atque in te benedicentur universae cognationes terrae . David autem oranem nasciturus esset, audivit: Cumque impleveris inquit dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus. Ipse aedificabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in aeternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium . In sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus nostris. Aperte et breviter quomodo sit Domino serviendum designat, videlicet et in sanctitate ac justitia, et coram ipso, et omnibus diebus. Nam qui vel ante mortem ab ejus servitio discedit, vel immunditia qualibet sive injustitia fidei suae sinceritatem commaculat, vel coram hominibus tantum et non etiam coram Domino sanctus perdurare contendit; et justus, necdum perfecte de manu spiritalium inimi
Abbreviated transcription (Latin):
mundos sp̃s significat de quorum manu
et interim spe salui facti sumus. et infucuro
te ipsa saluandi. Ad faciendam miscołiam
cum patrib nr̃is. et memorari testam̃ti sui scĩ. Iusui¬
randum quod uirauit ad abraham patrem
nr̃m daturum se nob̃. Ut sine timore de
manu inimicorum nr̃orum liberati seriua¬
mus illi. Dixerat dñm uixta eloquia ꝓpħaꝵ
indomo dauid nasciturum: dicit eundem
ad explendum testamentum quod abrahe
disposuit nos e̾e liberaturum. quia iudeli¬
cet his precipue patriarchis de suo semine.
uel congregatio gentium: uel xp̃i est inear¬
natio ꝓmissa. Quod matheus quoq breui¬
ter uit̾imare uoluit. qui euangelii si prin¬
cipium. hoc modo cepit. liber generatioĩs
iħu xp̃i filiĩ dauid. filii abtaham. Ubi notan
dum quod apud uttumq euangelistam
dauid prefertur abrahe quia si tempus or¬
dine posterior ꝓmissionis tamen est mun̾e
maior Abrahe namq qui adhuc inp̾putio

Expanded text:
mundos Spiritus significat. De quorum manu mundos Spiritus significat. De quorum manu et interim spe salvi facti sumus, et in futuro re ipsa salvandi. Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris, et memorari testamenti sui. Jusjurandum quod juravit, ad Abnostrum daturum se nobis, ut sine timore de manibus inimicorum nostrorum liberati serviamus illi. » Dixerat Dominum juxta eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit eumdem ad explendum testamentum, quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum, quia videlicet his praecipue patriarchis de suo semine vel congregatio gentium, vel Christi est incarnatio promissa, quod Matthaeus quoque breviter intimare voluit, qui Evangelii sui principium hoc modo caepit: « Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. » Ubi notandum quod apud utrumque evangelistam, David praefertur Abrahae. Quia et si temporis ordine posterior, promissionis tamen est munere major. Abrahae namque, qui adhuc in praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur. In cuius figuram dauid. tiel salo¬
mon: cornu olei sunt in regni głam con¬
secrati. Sicut locutus est ꝑos scõrum qͥ
ꝓcessit. nec soli. ieremias. daniel. et ysaias.
ceteriq tales. et qui ꝓpħȩ specialiter appel¬
lati. et de eius aduentũ manifeste sunt
locuti: uerum ipse pater adam. abel. et
enoch. et ceteri patrum factis quiꝙ siuis
euis dispensatiom testimonium reddunt.
Unde dñs ipse uideorum duriciam redar¬
guens ait. Si crederetis moysi. crederetis
forsitan et michi. De me enim ille scripsit.
Salittem ex inmicis nr̃is: et de manu om¬
nium qui oderunt᷑. Iungendum est a suꝑi¬
ori uersiculo. crexit nobͣ. id est crecit nob
salutem ex inunicis nt̃is. Cum enim primo
breuiter premisissec ergete cormi salutis nob̾.
continuo quasi aꝑtius quid dixerit explanans
salutem inquit ex inunicis nr̃is: & de manti
omnium qui oderunt nos. Om̃s autem qͥ
odecunt nos: uel homines ꝑuersos. uel un¬

Expanded text:
tiatur. In cujus figuram David vel Salotiatur. In cujus figuram David vel Salomon cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Sicut locutus est per os sanctoru de Christo processit. Nec soli Jeremias, Daniel, et Isaias, caeterique tales, qui et prophetae specialiter appellati, et de ejus adventu manifeste sunt locuti, verum ipse pater Adam, Abel, et Enoch, et caeteri Patrum, factis quique suis ejus dispensationi testimonium reddunt. Unde Dominus ipse Judaeorum duritiam redarguens, ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Jungendum est a superiori versiculo erexit nobis, id est, erexit nobis salutem ex inimicis nostris. Cum enim primo breviter praemisisset: Et erexit cornu salutis nobis, continuo quasi apertius quid dixerit explanans: Salutem inquit ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Omnes autem qui oderunt nos, vel homines perversos, vel im
Abbreviated transcription (Latin):
credenti. Uisitauit autem dñs plebem su¬
am quasi longa infirmitate tabescentem.
et quasi uenditam sub peccato. uici filii sui
sanguine redemit. Quod quia beatus tacha¬
tias ꝓxime faciendum cognouerat. ꝓphe¬
tico more quasi iam factum narrat. Et no¬
tandum quod uisitasse. et redemisse plebem
suam dicitur. non quia ueniens hanc uide¬
licet suam inuenit. s quia uisitando suam
fecit. Cui simile est quod in ꝓuerbiorum
fine de eadem plebe cantatur. Mulierem
fortem quis inueniet: Neq enim eandem
mulierem uidelicet eccłiam fortem. id est
fide deuotam uuenit: s sibi desponsando
fortem redidit. quia sue fidei sublunitate
ꝑfecit. Et erexit cornu salutis nob̃̾: in domo
dauid pueri sui. Cornu salutis: firmam cel¬
situdinem salutis dicit. Ossa siquidẽ oĩa:
carne inuoluta sunt. cornu exceclit carnẽ.
Et ideo cornu salutis regnum saluatoris
xp̃i uocatur: quo mundo spiritalis. et
quȩ carnis gaudia superet altitudo nun-¬

Expanded text:
credenti. Visitavit autem Dominus plebem sucredenti. Visitavit autem Dominus plebem suam, quasi longa infirmitate tabescentem, et quasi venditam sub peccato unici filii sui sanguine redemit. Quod quia beatus Zacharias proxime faciendum cognoverat, prophetico more quasi jam factum narrat. Et notandum quod visitasse et redemisse plebem suam dicitur, non quia videlicet, hanc veniens suam invenit, sed quia visitando suam fecit, cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem plebe cantatur: Mulierem fortem quis inveniet ? Neque enim eamdem mulierem, videlicet Ecclesiam, fortem, id est, fidem devotam invenit, sed sibi desponsando fortem reddidit, quia suae fidei sublimitate perfecit. Et erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui. Cornu salutis firmam celsitudinem salutis dicit. Ossa siquidem omnia carne involuta sunt, cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum Salvatoris Christi vocatur, quo mundo spiritalis et quae carnis gaudia superet, altitudo nun