comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i sc̃s uir contra se unanimit̃ conspiran¬
tes suaeq conuersationi longe dissimi¬
les coactos diu sustinere uoluiss&. fortasse
sui uigoris usum et in modũ tranquillitatis
excederet. atq a contemplationis lumine
mentis suae oculum declinass&. Dumq qͥo¬
tidie illorum in correctione fatigatꝰ minus
curaret sua. & se forsitan relinqueret &¬
illos non inueniret. Nam quotiens per
cogitationis motum nimie extranos ducim᷑.
& nos sumus & nob̵ cum non sumus: quia nos¬
met ipsos minime uidentes ꝑ alia uagamur
An illũ secum fuisse dicimꝰ qui in longinquã
regionẽ abiit. portionem quã acceperat con¬
sumpsit uni in ea ciuium adhaesit. porcos
pauit. quos & manducare siliquas uideret¬
& esuriret : Qui tamen cum post modũ coepit
cogitare bona quae ꝑdidit. scriptum de illo
est Inse reuersus dixit. Quanti mercenna¬
rii in domo patris mei abundant panibus:
Siigitur secum fuit. unde ad se redut:
hunc ergo uenerabilem uirum secũ habi¬

Expanded text:
i sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse dicimus, qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, et uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos et manducare siliquas viderit, et esuriret, qui tamen cum postmodum coepit cogitare bona quae perdidit, scriptum de illo est: In se reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo venerabilem virum secum habi
Abbreviated transcription (Latin):
corpusculum infantis incubuit. seseq erigens
aspicias peccata mea. sed fidẽ huius hominis
qui rogat resuscitari filium suum: & redde
in hoc corpusculo animã quã abstulisti
Uix in oratione uerba compleuerat . & re¬
grediente anima ita corpusculũ pueri om̃e
contremuit : ut sub oculis om̃ium qui ade¬
raent uiuus apparuerit concussione mirifi¬
ca tremendo palpitasse. Cuius mox manũ
tenuit. & eum patri uiuentẽ atq in colum̃
dedit liquet petre quia hoc miraculum
inpotestate non habuit. quod ꝓstratꝰ petut
ut ex hibere potuss&
PETRUS.S

Expanded text:
corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum rogat, et redde in hoc corpusculo animam quam abstulisti. Vix in oratione verba compleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset. Petr.
Abbreviated transcription (Latin):
monasterii ianuam corpus extincti filii
proiecit. Et dolore turbatus: ad inueniendũ
uenerabilem patrem sese concitus in cursũ de¬
dit Cudem uero hora. uir di ab agri opere
iam cum fratribus reuertebatur: Quem mox
ut orbatus rusticus aspexit : clumare coepit
Redde filium meum. redde filiũ meum. Vir
aut̃ dĩmhac uoce substitit dicens. Nunqͥid
ego tibi filium tuũ abstuli : Cui ille respon¬
dit Morstuus est. ueni & resuscita eũ. Quod
mox ut dĩ famulus audiuit. contristatꝰ est
dicens. Rec edite frs̃ recedite haec nr̃a non
sunt. sed scõrum apłorum sunt. Quid nobis
onera uultis imponere . quae non possumus
portare : At ille quem nimius cogebat do¬
lor in sua petitione ꝑstitit. uirans quod non
recederet. nisi eius filium resuscitaret. Quẽ
mox dĩ famulus inquisiuit dicens. Ubi est :
cui ille respondit. Ecce corpus eius ad
ianuam monasterii iacet. Ubi dum uir dĩ
cum fratribus ꝑueniss& flexit genu : et suꝑ

Expanded text:
monasterii januam corpus exstincti filii monasterii januam corpus exstincti filii projecit, et dolore turbatus, ad inveniendum venerabilem Patrem sese in cursum concitus dedit. Eadem vero hora vir Dei ab agri opere jam cum fratribus revertebatur. Quem mox ut orbatus rusticus aspexit, clamare coepit: Redde filium meum, redde filium meum. Vir autem Dei in hac voce substitit, dicens: Nunquid ego filium tuum tibi abstuli? Cui ille respondit: Mortuus est, veni, resuscita eum. Quod ut mox Dei famulus audivit, valde contristatus est, dicens: Recedite, fratres, recedite; haec nostra non sunt, sed sanctorum apostolorum. Quid nobis onera vultis imponere, quae non possumus portare? At ille, quem nimius cogebat dolor, in sua petitione perstitit, jurans quod non recederet, nisi ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. ut benedictonemacciperet p̃cepit
Quem adse reductum : ut a tantae crude¬
litatis in sania qui escere deberet ad monuit
Qui fractus recedens. nil ulterius petere
rustico p̃sumpsit. quẽ uir dñi non tangendo
sed respiciendo soluerat. Ecce est petre quod
dixi. quia hui qui omnipotenti dõ familiarius
seruiunt aliquando mira facere etiam expo¬
testate possunt. Qui enim ferocitatẽ gothi
terribilem sedens rep̃ssit. lora uero nodosq
ligaturae quae in nocentis brachiis astrin¬
xerant oculis dissoluit. ipsa mira culi cele¬
ritate indicat quia ex potestate acceperat
habere quod fecit. Rursum quoque quale
quantumq miraculum orando ualuit op¬
tinere subiungam
opera fuerat egressus. quidã uero
rusticus de functi filii corpus in ulnis fe¬
rens. orbitatis luctu aestuans ad monaste¬
rium uenit. BENEDICTUM patrẽ quaesiuit
Cui cum dictum. eẽt. quia isdem pat̾ cũ fra¬
tribus in agro moraretur. ꝓtinus ante

Expanded text:
tolli, ut benedictionem acciperet, praecepit. tolli, ut benedictionem acciperet, praecepit. Quem ad se reductum, ut a tantae crudelitatis insania quiescere deberet, admonuit. Qui fractus recedens, nil ulterius petere a rustico praesumpsit, quem vir Domini non tangendo, sed respiciendo solverat. Ecce est, Petre, quod dixi: quia hi qui omnipotenti Deo familiarius serviunt, aliquando mira facere etiam ex potestate possunt. Qui enim ferocitatem Gothi terribilis sedens repressit, lora vero nodosque ligaturae quae innocentis brachia astrinxerant, oculis dissolvit, ipsa miraculi celeritate indicat, quia ex potestate acceperat habere quod fecit. Rursum quoque quale quantumque miraculum orando voluit obtinere, subjungam. opera fuerat egressus. Quidam vero rusticus defuncti filii corpus in ulnis ferens, orbitatis luctu aestuans, ad monasterium venit, Benedictum patrem quaesivit. Cui cum dictum esset quia idem Pater cum fratribus in agro moraretur, protinus ante
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ subsequenti & saeuienti galla. rusticꝰ
dixit. Ecce iste est de quo dixeram. BENE¬
DiCTUS pat̃: Quem dum feruido spũ cum
ꝑuersae mentis insania fuiss& intuitus: eo
terrore quo consueuerat acturũ se ex isti¬
mans. magnis coepit uocibus clamare dicens
Surge surge. &res istius rustici redde quas
accepisti. Ad cuius uocẽ uirdĩ protinus ocu¬
los leuauit alectione. eumq in tuitus mox etiã
rusticum qui ligatus tenebatur attendit
Ad cuius brachiadum oculos deflexiss& mi¬
ro modo tanta se celeritate coeperunt illiga¬
ta brachiis lora de soluere : ut desolui tam
concite nulla hominum festinatione potu¬
issent. Cumq is qui ligatus uenerat coepissce
subito astare solutus: ad tantae potestatis
uim treme factus gallu ad terram corruit.
& ceruicem crudelitatis rigidae ad eiuis ues¬
tigia inclinans orationib se illius comm̃da¬
uit. Uir autem sc̃s a lectione minime sur¬
rexit : sed uocatis fratribus eum introrsus

Expanded text:
autem subsequenti et saevienti Zallae rusticus autem subsequenti et saevienti Zallae rusticus dixit: Ecce iste est de quo dixeram tibi Benedictus Pater. Quem dum fervido spiritu cum perversae mentis insania fuisset intuitus, eo terrore quo consueverat, acturum se existimans, magnis coepit vocibus clamare, dicens: Surge, surge, et res istius rustici redde quas accepisti. Ad cujus vocem vir Dei protinus oculos levavit a lectione, eumque intuitus, mox etiam rusticum qui ligatus tenebatur, attendit: ad cujus brachia dum oculos deflexisset, miro modo tanta se celeritate coeperunt illigata brachiis lora devolvere, ut dissolvi tam concite nulla hominum festinatione potuissent. Cumque is qui ligatus venerat, coepisset subito adstare solutus, ad tantae potestatis vim tremefactus Zalla ad terram corruit, et cervicem crudelitatis rigidae ad ejus vestigia inclinans, se orationibus illius commendavit. Vir autem sanctus a lectione minime surrexit, sed vocatis fratribus, eum introrsus
Abbreviated transcription (Latin):
fidiae fuit arrianae. qui totilȩ regis
eorum temporibus contra catholicae eccłe
religiosos uiros ardore immanissimae cru¬
delitatis ex arsit : Ita ut quisquis ei elericꝰ
monachusue ante faciem adueniss&. ab
eius manibus uiuus nullo modo exiret
Quadam uero die auariciȩ suae aestu
suc census in rapinã perum in hians. dum quen¬
dam rusticum torm̃tis crudelib affligeret.
eumq ꝑ supplicia diuersa laniaret : uictus
poenis rusticus sese res suas beneoicto dĩ
famulo commendasse ꝓfessus est. Ut dum
hoc a torquente creditur : suspensa interim
crudelitate ad uitam horae raperentur
Tunc isdem galla cessauit rusticũ tormentis
affligere. sed eius brachia loris fortibus
astringens ante equum suum coepit impel¬
lere. ut quis ess& BENEDICTUS qui eius res
susceperat demonstraret. Quẽ ligatis bra¬
chiis rusticus ante cedens. duxit ad sci uiri
monasterium: eumq ante ingressũ cellae
solum sedentẽ repperit & legentẽ. Cidem

Expanded text:
fidiae fuit Arianae, qui Totilae regis fidiae fuit Arianae, qui Totilae regis eorum temporibus, contra catholicae Ecclesiae religiosos viros ardore immanissimae crudelitatis exarsit; ita ut quisquis ei clericus monachusve ante faciem venisset, ab ejus manibus vivus nullo modo exiret. Quadam vero die avaritiae suae aestu succensus, in rapinam rerum inhians, dum quemdam rusticum tormentis crudelibus affligeret, eumque per supplicia diversa laniaret, victus poenis rusticus, sese res suas Benedicto Dei famulo commendasse professus est, ut dum hoc a torquente creditur, suspensa interim crudelitate ad vitam horae raperentur. Tunc idem Zalla cessavit rusticum tormentis affligere, sed ejus brachia loris fortibus astringens, ante equum suum coepit impellere, ut quis esset Benedictus qui ejus res susceperat demonstraret. Quem ligatis brachiis rusticus antecedens, duxit ad sancti viri monasterium, eumque ante ingressum cellae solum sedentem reperit et legentem. Eidem
Abbreviated transcription (Latin):
ui deuota mente dõ ad haerent. cum rerum
necessicas exposcit exhibere signa modo utroq
solent. ut mira quaequȩ aliquando ex p̃ce
faciant aliquando ex potestate. Cum enĩ
iohannes dicat quot quot autẽ receperunt
eum dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. qđ¬
si filii dĩ expotestate sunt. quid mirum si
signa facere expotestate ualent: Quia enĩ
utroque modo miracula exhibeant testa¬
tur petrus qui tabitam mortuã orando
suscitauit : ananiã uero & saphiram m̃tienter
morti increpando traedidit. Neque enĩ oras¬
se ineorum extinctione legitur : sed solũ mo¬
do culpam quam ꝑpetrauerant in crepasse
Constat ergo aliquando haec ex potestate
aliquando uero exhibent expostulatione
dum & istis uitã increpando abstulit. &
illi reddidit orando. Nam duo quoque
fidelis di famuli Bene dicti facta nunc
replico. inquibus aꝑte clareat aliud hun
accepta diuinitus expotestate aliud ex
orbrtione potuisse.
othorum quidam galla nomine ꝑ¬

Expanded text:
ui devota mente Deo adhaerent, cum rerum necessitas exposcit, exhibere signa modo utroque solent, ut mira quaeque aliquando ex prece faciant, aliquando ex potestate. Cum enim Joannes dicat: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Qui filii Dei ex potestate sunt, quid mirum si signa facere ex potestate valeant? Quia enim utroque modo miracula exhibeant, testatur Petrus , qui Thabitham mortuam orando suscitavit, Ananiam vero et Sapphiram mentientes morti increpando tradidit. Neque enim orasse in eorum exstinctione legitur, sed solummodo culpam quam perpetraverant increpasse. Constat ergo quod aliquando haec ex potestate, aliquando vero exhibent ex postulatione, dum et istis vitam increpando abstulit, et illi reddidit orando. Nam duo quoque fidelis famuli Dei Benedicti facta nunc replico, in quibus aperte clareat, aliud hunc accepta divinitus ex potestate, aliud ex oratione potuisse.othorum quidam Zalla nomine per
Abbreviated transcription (Latin):
poene deserere heremum uoluptate uictꝰ
deliberaret. Cum subito suꝑna grã respectus
ad sem& ipsum reuersus est atq urticarum
& ueprium iuxta densa suc crescere frutecta
conspiciens exutus indumento nudum se in
illis spinarum aculeis & urticarum incen¬
duis piecit. Ibi di uolutatus. toto ex eiscor¬
pore uulneratus exiit. Et ꝑcutis uulnera
eduxit a corpore uulnus mentis: quia uo¬
luptatem traxit indolorẽ. Cunque bene
poenalit̃ arderet foris extinxit quod
illicite ardebat intus. Uicit itaque pec¬
catum: quia mutauit incendium. Exquo
uidelic& tempore sicut post discipulis i¬
pse ꝑhibebat. ita in illo est temptatio
uoluptatis edomita : ut tale inse¬
aliquid minime sentiret. Coeperunt
post modũ multi iã mundũ relinquere. atq
ad eius magisteriũ festinare. liber quippe
a temptationis uitio : iure iam factus est uir¬
tutũ magister. Unde  ꝑ morsen p̃cipitur
ut leuitae a uiginti quinque annis & supra

Expanded text:
pene deserere eremum voluptate victus pene deserere eremum voluptate victus deliberaret. Cum subito superna gratia respectus ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus indumento nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu volutatus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in dolorem. Cumque bene poenaliter foris arderet, exstinxit quod intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra
Abbreviated transcription (Latin):
latitantẽ etiam pastores inuenerunt. Quẽ dum
uestitum pellib int̃ frutecta cernerent: aliquã
bestiam eẽ crediderunt. Sed cognoscentes dĩ
famulũ : eorum multi ad pietatis grãm abesti¬
ali mente mutati sunt Nomen itaque eius.
ꝑuicina loca cunctis innotuit. lactũq est ut
ex illo iam tempore amultis frequentari coe¬
piss&. Qui cum ei cibos deferrent corporis:
ab eius ore in suo pectore alimenta referebant
temptator affuit. Nam nigra parua auis
quae uulgo merula uocatur circa eius faci¬
em uolitare coepit. eiusque uultui importu¬
ne existere : ita ut capi manu possa si hanc
uir sc̃s tenere uoluisset: Sed signo crucis edi¬
to: recessit auis. Tanta autem carnis tem¬
ptatio aui eadem recedente secuta est : quan¬
tam uir sc̃s nunquam fuerat expertus
Quandam nanque aliquando faeminã
uiderat : quam malignus sp̃s ante eius
mentis oculos reduxit. Tantoq igne serui dĩ
animũ inspecie illius accendit : ut se in eius.
pectore amoris flamma uix caperet. & iam

Expanded text:
latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant tentator adfuit. Nam nigra parvaque avis, quae vulgo merula nominatur, circa ejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut manu capi posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset: sed signo crucis edito recessit avis. Tanta autem carnis tentatio ave eadem recedente secuta est, quantam vir sanctus nunquam fuerat expertus. Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in ejus pectore amoris flamma vix caperet, et jam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bellorũ magis uiuamine sese protraheret. Quȩ
excubando proforibus ipsius aeccłȩ elemosrnis
religiosorũ fr̃m pasci solita erat: expectans si
quo modo fieri posset ut pietate dĩ ac meritis
beati confessoris xp̃i BENIDIETI corporeã as¬
sequi mereretur sanitatẽ. Cũ igitur diuturno
tẽporis spatio id ageret : tandẽ respectu diui¬
nae pietatis meritisq & interuentu scissimi
BENEDICTI sanitati restituitur. Duiq in eodẽ

Expanded text:
bellorum magis juvamine sese protraheret, quae bellorum magis juvamine sese protraheret, quae excubando pro foribus ipsius ecclesiae eleemosynis religiosorum fratrum pasci solita erat: exspectans si quomodo fieri posset, ut pietate Dei ac meritis beatissimi confessoris corpoream assequi mereretur sanitatem. Cum igitur diuturno spatio temporis id ageret, tandem respectu divinae pietatis, meritisque et interventu sanctissimi Benedicti sanitati restituitur, di
Abbreviated transcription (Latin):
constructa auenerabili p̃sentis loci abba¬
te nomine medone paruula quidem sed
in secretiori ut eo putabatur tẽpore loco sita
ciuitatis ac ꝑ hoc aptissima monachis & ab¬
bati in necessarus rebus agendis habitatio
Porro circa tempora hiemis irruptionẽ in su¬
periora meditantib paganis necessitate fr̃s
coacti eo se conferunt Certe ut iam supra
breui memorauimus bis ciuitate incendio
concremata. tercio distracta nullus iã ei
defensionis ac tutelae uidebatur usus in . ẽẽ.
donec uenerabilis pontifex eiusdẽ urbis
cũ summa dicendus reuerentia W alteriꝰ
dõ inspirante muros ꝑcuncta fere destru¬
ctos cuutatis sagacitate nobilis ingenii quã
p̃pollere cognoscitur restaurans: defensi¬
oni coaptaret populorũ huc itaque ser¬
ui dĩ deuenientes tempus pro oportunita¬
te religiosẽ traensigunt uitae Affuit au¬
tẽ inter haec apud sacrã aediculã quȩdã
femina exburgo ciuitatis capta uiribus¬
pedibus incedere posset. sed ꝑ t̾rã reptando sca¬

Expanded text:
constructa a venerabili praesentis loci abbate nomine Medone; parvula quidem, sed in secretiori ut eo putabatur tempore loco sita civitatis, ac per hoc aptissima monachis et abbati in necessariis rebus agendis habitatio. Porro circa tempora hiemis, irruptionem in superiora meditantibus paganis, necessitate fratres coacti eo se conferunt. Certe, ut jam supra brevi memoravimus, bis civitate incendio concremata, tertio distracta, nullus jam ei defensionis ac tutelae videbatur usus inesse: donec venerabilis pontifex ejusdem urbis cum summa dicendus reverentia, Galterius, Deo inspirante muros per cuncta fere destructos civitatis, sagacitate nobilis ingenii qua praepollere cognoscitur restaurans, defensioni coaptaret populorum. Huc itaque servi Dei devenientes, tempus pro opportunitate religiosae transigunt vitae. Adfuit autem inter haec apud sacram aediculam quaedam femina ex burgo civitatis, ita upedibus incedere posset: sed per terram reptando, scamellorum sca
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ uesꝑtina iam hore corporis ali¬
menta ꝑciperet : eius monachus cuiusdã de¬
fensoris filius fuerat. qui ei ante mensam lu¬
cernam tenebat. Cumq uir dĩ eder& ipse
aut̃ cum iucernae ministerio astaret : coe¬
pit ꝑ suꝑbiae spũ inmente sua tacitus uolue¬
re & per cogitationem dicere. Quis est hic
cui ego manducanti assisto. lucernã teneo
seruitium impendo : Qui sum ego ut isti
seruiam : Adquem uir dĩ statim conuersus. uehe¬
ment̃ eũ coepit increpare dicens. Signa cortuũ
fr̃. Quid est quod loqueris: Signa cortuũ
Uocatisq statim fratribus. praecepit ei iucer¬
nam de manibus tolli. Ipsum uero uissit ami¬
nisterio recedere & sibi hora eadem quietum
sedere. Qui requisitus a fratribus quid habu¬
erit incorde. ꝑ ordinem narrauit quanto su¬
perbiae spũ intumuerat. & quae contra ui¬
rum dĩ uerba ꝑ cogitationem tacitꝰ dicebat
Tunc liquido omnib patuit quod uenerabi

Expanded text:
Pater vespertina jam hora corporis aliPater vespertina jam hora corporis alimenta perciperet, ejus monachus cujusdam defensoris filius fuerat, qui ei ante mensam lucernam tenebat. Cumque vir Dei ederet, ipse autem cum lucernae ministerio astaret, coepit per superbiae spiritum in mente sua tacitus volvere, et per cogitationem dicere: Quis est hic cui ego manducanti assisto, lucernam teneo, servitium impendo? Quis sum ego, ut isti serviam? Ad quem vir Dei statim conversus, vehementer coepit eum increpare, dicens: Signa cor tuum, frater, quid est quod loqueris? signa cor tuum. Vocatisque statim fratribus, praecepit ei lucernam de manibus tolli, ipsum vero jussit a ministerio recedere, et sibi hora eadem quietum sedere. Qui requisitus a fratribus quid habuerit in corde, per ordinem narravit quanto superbiae spiritu intumuerat, et quae contra virum Dei verba per cogitationem tacitus dicebat. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nasterio uicus erat. in quo non minima mul¬
titudo hominum ad fidem dĩ abidolorum
cultu BENE OICTI fuerat exhortatione con¬
uersa Ibi quoque quaedam scãe monia¬
les faeminae inerant. & crebro illuc ꝓ ex¬
hortandis animabus fratres suos mittere
BENEDICTUS dĩ famulus curabat. Quadã
uero die misit exmore sed is quimissus
fuerat monachus post ad monitionẽ facta
a scȩ̃ monialibus faeminis rgatus mappu¬
las accepit. sibiq eas abscondit insinu suo
Qui mox ut reuersus est: eum uirdi uehem̃tis¬
sima amaritudine coepit incyepare dicens
Quo modo ingressa est iniquitas insinu tuo:
At ille obstupuit & quid egiss& oblitus: un¬
de corripiebatur ignorabat. Cui ait. Nunqͥd
ego illic praesens non eram quando ab ancil¬
lis dĩ mappulas accepisti. tibiq eas insinu
misisti: Qui mox eius uestigiis ꝓuolutus.
stulte se egisse poenituit : & eas quas in sinu
absconderat mappulas proiecit.
uadam quoque diedum uenerabilis

Expanded text:
nasterio vicus erat in quo non minima mulnasterio vicus erat in quo non minima multitudo hominum ad fidem Dei ab idolorum cultu Benedicti fuerat exhortatione conversa. Ibi quoque quaedam sanctimoniales feminae inerant, et crebro illuc pro exhortandis animabus fratres suos mittere Benedictus Dei famulus curabat. Quadam vero die misit ex more; sed is qui missus fuerat monachus, post admonitionem factam, a sanctimonialibus feminis rogatus mappulas accepit. sibique eas abscondit in sinu. Qui mox ut reversus est, eum vir Dei vehementissima amaritudine coepit increpare, dicens: Quomodo ingressa est iniquitas in sinum tuum? At ille obstupuit, et quid egisset oblitus, unde corripiebatur ignorabat. Cui ait: Nunquid ego illic praesens non eram quando ab ancillis Dei mappulas accepisti, tibique eas in sinum misisti? Qui mox ejus vestigiis provolutus, stulte se egisse poenituit, et eas quas in sinu absconderat, mappulas projecit.que die dum venerabilis
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus trederet animas custodiret. Qua
in re pauli uicẽ uideo tenuisse BENEDΙCTUM
Cuius dũ nauis yerum om̃ium iacturã ꝑtulit.
ipse in consolatione uitã omnium qui eũ comi¬
tabantur accepit
uodam quoque tempore ex hilaratus
noster quem ipse conuersum nosti.
triens missus ad omino suo fuerat ut dĩ iuro
inmonasterium uino plena duo lignea uascu¬
la quae uulgo flascones uocantur deferrit
Qui unum detulit. alterum uero pergens
in itinere abscondit. Uir aut̃ dñi quem
facta absentia latere non poterant. unũ
cum grãrum actione suscepit. & discedentẽ
puerũ monuit dicens. Uide fili de illo flasco¬
ne quem abscondistiiã non bibas. sed inclina
illum caute. & inuenies quid intus habet Qu
confusus ualde adi homine exiuit: &reuer¬
sus uolens adhuc ꝓbare quod audierat cũ flas¬
conem inclinass&. de eo protinus serpens
egressus est Tunc praedictus exhilaratus
puer. ꝑ hoc quod in uino repperit ex pauit

Expanded text:
gentibus traderet, animas custodiret. Qua gentibus traderet, animas custodiret. Qua in re Pauli vicem video tenuisse Benedictum, cujus dum navis rerum omnium jacturam pertulit, ipse in consolatione vitam omnium qui eum comitabantur, accepituodam quoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino suo fuerat, ut Dei viro in monasterium vino plena duo lignea vascula quae vulgo flascones vocantur, deferret: qui unum detulit, alterum vero pergens in itinere abscondit. Vir autem Domini, quem facta absentia latere non poterant, unum cum gratiarum actione suscepit, et discedentem puerum monuit, dicens: Vide, fili, ne de illo flascone quem abscondisti bibas, sed inclina illum caute, et invenies quid intus habet. Qui confusus valde a Dei homine exivit. Et reversus volens adhuc probare quod audierat, cum flasconem inclinasset, de eo protinus serpens egressus est. Tunc praedictus Exhilaratus puer, per hoc quod in vino reperit, expavit
Abbreviated transcription (Latin):
theo probus nomine. eusdẽ BENEOΙC TI
patris fuerat admonitione conuersus. Quiꝓ
uitae suae merito. magnam apud eũ familiari¬
tatis fiduciã habebat: hic cum quadã die
eusdẽ cellulã fuiss& ingressus. hunc amarissi¬
me flentẽ repperit. Cumq du subsisteret
eiusq non finiri lacrimas uideret. nec tam̃ ut
uir dĩ consueuerat orando plangeret sed mae¬
rendo : quae nam causa tanti luctus ex isteret
inquisiuit. Cui uirdĩ ilico respondit. Omne
hoc monasterium quod construxi & cuncta
quae fribus prae paraui. om̃i potentis dĩ uidi¬
cio gentibus trbedita sunt. Uix aut̃ optine¬
re potui. ut michi ex hoc loco animȩ conce¬
derentur. Cuius uocem tunc theo probus au¬
diuie : nos aut̃ cernimus qui destructũ modo
alango bardorum gente eius monasteriũ scimꝰ
Nocturno enim tempore & qui escentib fr̃ib
naper illuc lango bardi ingressi sunt. Qui di¬
ripientes om̃a. ne unum quidem hominẽ illic
fideli famulo BENEDICTO ꝓmiserat ut si res

Expanded text:
Theoprobus nomine, ejusdem Benedicti Patris fuerat admonitione conversus, qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic cum quadam die ejus cellam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem reperit. Cumque diu subsisteret, ejusque non finiri lacrymas videret, nec tamen ut vir Dei consueverat orando plangeret, sed moerendo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei illico respondit: Omne hoc monasterium quod construxi, et cuncta quae fratribus praeparavi, omnipotentis Dei judicio gentibus tradita sunt. Vix autem obtinere potui ut mihi ex hoc loco animae concederentur. Cujus vocem tunc Theoprobus audivit, nos autem cernimus, qui destructum modo Langobardorum gente ejus monasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper illic Langobardi ingressi sunt; qui diripientes omnia, ne unum quidem hominem illic eus quod fideli famulo Benedicto promiserat, ut si res
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo quod depetro
apło scriptum est dum de carcere ab an¬
gelo fuiss& eductus quia adse reuersus
dixit. nunc scio uere quia misit dñs angłm su¬
um. & eripuit me demanu hero dis & de omni

Expanded text:
Quid ergo quod de apostolo Petro scriptum est, dum de carcere ab angelo eductus fuisset? Qui ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et er
Abbreviated transcription (Latin):
grocuiter offenderat. Itaque ꝑ unũ ferme¬
mensẽ demoratus .ẽ. nutibus quib poterat
auxiliũ de poscens egregii patris : Denique
aliquantulã sanitatẽ consecutus ad sũa re¬
greditur : nunquã tam̃ donec adiuxit im¬
petrare ualuit ut nomen sc̃ĩ SeNe diCti
lingua propria exprimeret
PLŨ DICATŨ NON MODO MODERNIS TẼ¬
PORIBUS CONSTAT. UE RUM PRISCA

Expanded text:
graviter offenderat: ibique per unum fergraviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutibus quibus poterat auxilium deposcens egregii patris. Denique aliquantulam sanitatem consecutus, ad sua regreditur: nunquam tamen donec advixit, impetrare valuit ut nomen sancti lingua propria exprimeret plis dicatum non modo modernis temporibus constat, verum prisca
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset om̃ib quidã uastinensis regionis
legis doctor cui quondã pregio prohuma¬
aduenerat. uerens nesi duo inter se decer¬
tarent testis eorũ reprob inueniret᷑ : uidi¬
ciuĩ protulit non. eẽ. rectũ ut bellũ propter
res a ecclesi asticas testes decernerent immo
magis inter se mancipia aduocati parti¬
rentur. Cuius sententiae Genesius uice comes fa¬
uens rectius dixit. eẽ mancipia diuidi quam
testes bello decernere : in eamq sententiã conci¬
liũ om̃e deflexit. At uero sẽs BENEDICTUS
nequaquã iudicis illius & legis latoris oblitus
ẽ. qui primus sententiã diuidendi mancipia
uersute uixta nom̃ suũ ac bestialit̃ protulit
Nanque continuo ut eadẽ induas diuisa s̃
partes mancipia. ille uisco iudicio dĩ ita per¬
cussus ẽ. ut nullo modo aliquid loqui posset
euacuato totius linguae officio. Cognoscen¬
tes autẽ familiares eius qui inibi aderant
ueritatẽ rei gestae : deduxer̃ eumad monas¬

Expanded text:
fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis legis doctor, cui quodam praesagiadvenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monas
Abbreviated transcription (Latin):
loci aduocatũ. & sc̃i dionisũ. Colliguntur
ab utrisque partib plurimi legũ magistri
& iudices : qui pro partib: decertarent
Praeter ea ad erant in eodẽ placito missi e
latere regis. ionas ep̃s aurelianensis. & do¬
natus comes milidunensiũ. Sed cũ litem
in eodẽ placito finire nequirent. eo qđ
salicȩ legis udices a ecclesiasticas res sub
romana constitutas lege discernere ꝑfe¬
cte non possent uisũ ẽ missis dominicis
placitũ aurelianis mutare . Uenientes itaque ad
condictũ locũ legũ magistri &iudices utraque
exparte acerrime decertabant. Aderant nan¬
que legũ doctores tã ex aurelianensi quã ex
uastinensi prouincia. Enim uero longuis cu¬
le litẽ iudicib ꝓtrahentib: eo qđ nec hii cede¬
re illis. nec illi assensũ aliis praebere uellent:
tandẽ adiudicatũ est ut abutraque parte
testes exirent. qui post sacram̃ti fidẽ scutis
ac baculis decertantes finẽ controuersiae
imponerent. Sed cũ id iustũ rectũq uisum

Expanded text:
 advocatum S. Dionysii. Colliguntur ab utriusque partibus plurimi legum magistri et judices, qui pro partibus decertarent. Praeterea aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium. Sed cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent. Sed cum id justum rectumque visum
Abbreviated transcription (Latin):
ore eius prolata fuerint humanis labiis
pronuntiantur. qm̃ sciri ab omnib & pro¬
luta ꝑ dm̃ possunt & occulta non possunt
PETRUS.
nobiectione meȩ questiun¬
culae. patuit causa rationis. Sed quaeso te. siqͥa
sunt adhuc de huius uiri uirtute subiunge

Expanded text:
ore ejus prolata fuerint, humanis labiis ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri virtutibus, subjunge
Abbreviated transcription (Latin):
perius sub breuitate respondi dicens. quod
scĩ uiri in quantum cũ dño unum sunt. sen¬
sum dñi non ignorant. Om̃s enim qui deuo¬
te dñm sequuntur. & iã deuotione cũ dõ st̃:
& adhuc carnis corruptibilis pondere gra¬
uati cũ dõ non sunt. Occulta itaque dĩ iudicia
inquantũ coniuncti sunt sciunt in quantum
disiuncti sunt nesciunt. Quia enim secreta eiꝰ
adhuc ꝑfecte : penitrant : in comp̃hensibilia
eius uidicia eẽ testantur. Quia uero mente
inhaerent. atq inhaerendo ułsacrae scriptu¬
rae eloquiis uł occultis reuelationib: inquan¬
propħa cum dixiss& in labiis meis ꝓnuntiaui
om̃a iudicia. ꝓtinus addit oris tui. Aesi
aꝑte dicat. Illa ego uidicia & nosse & pnun¬
tiasse potui. quae te dixisse cognoui. Nam
ea quae ipse non loqueris. nr̃is proculdubio
cognitionibus abscondis. Concordat ergo
prophetica apłicaq sententia. quia & in com¬
p̃hensibilia sunt dĩ iudicia. & tam̃ quȩ de

Expanded text:
perius sub brevitate respondi, dicens, quod perius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corruptibilis gravati pondere, cum Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vel sacris Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus inquanpropheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia: quia et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et tamen quae de
Abbreviated transcription (Latin):
quae sint hominis. nisi sp̃s hominis qui in ipso¬
est. Ita & quae dĩ sunt. nemo cognoscit nisi
sps̃ dĩ. Qui ut se ostenderet nosse quae dĩ st̃
adiunxit. Nos aut̃ non spm huius mundi acce¬
pimus. sed spm̃ qui est ex dõ. Hinc iterũ dicit
Quod oculus nonuidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. quae praepara¬
ea quae dĩ sunt ꝑ dĩ sp̃m fuerant reuelata. qͥo¬
modo suꝑ hoc quod proposui p̃misit dicens oal¬
titudo diuitiarũ sapientiae & scientiae dĩ quã
in comp̃hensibilia sunt udicia eius & inuesti¬
gabiles uiae eus: Sed rursum michi haec
dicenti. alia suborit᷑ questio. Nam dauid
ꝓpħa dño loquitur dicens. In lubiis meis ꝓ¬
nuntiaui om̃a iudicia oris tui. Et cũ minus
sit nosse quam etiam ꝓnuntiare. quid est qđ
paulus in comp̃hensibilia. eẽ. dĩ uidicia asse¬
rit. dauid aut̃ haec se om̃a non solum nosse
sed etiam in labiis pronuntiasse testatur:
GREGORIꝰ Ad utraque haec tibi su
dutraque haec tibi su¬

Expanded text:
 sunt, nisi spiritus hominis qui est in ipso? Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei . Qui, ut se ostenderet nosse quae Dei sunt, adjunxit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est . Hinc iterum dicit: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparaea quae Dei sunt, per Dei Spiritum fuerant revelata, quomodo super hoc quod proposui, praemisit dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi suutraque haec tibi su
Abbreviated transcription (Latin):
prae fatũ regem paucorum dierũ obsidione
apud ticinum compulit & obsides dare. &
erepta romanis oppida atq castella resti¬
tuere. atq ut reddita non repeterentur sa¬
cramento fidẽ facere. Enim uͦ karolus in¬
choatum a se bellũ nequaquã interpolari ꝑ¬
misit prius quam desideriũ regẽ longa obsi¬
dione fatigatũ indeditionem susciperet fi¬
liumq eius ad algisum inquẽ spes omnium
inclinata uidebat᷑ non solũ regno uerũ etiã
italia excedere compelleret. om̃ãq romanis
erepta restitueret : totãq italiã suȩ ditioni
sub iugaret. subactaeq filiũ suũ pippinum

Expanded text:
praefatum regem paucorum dierum obsidione praefatum regem paucorum dierum obsidione apud Ticinum compulit et obsides dare, et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere. Enimvero Carolus inchoatum a se bellum nequaquam interpolari permisit, priusquam Desiderium regem longa obsidione fatigatum in deditionem acciperet, filiumque ejus Adalgisum in quem spes omnium inclinata videbatur, non solum regno, verumetiam Italia excedere compelleret, omniaque Romanis erepta restitueret, totamque Italiam suae ditioni subjugaret subactaeque filium suum Pippinum
Abbreviated transcription (Latin):
administrationẽ suscipiunt. Factoq solem¬
nit̃ generali conuentu. totum regni corpus
ex aequo partiuntur. Et karolus quidem
eam partẽ regni quam pat̃ eorum pippinus
in primis tenuerat. carlomannus uero eam
cui patruus eorũ carlomannus praefuerat
regendi grã suscipiunt. Sed carlomannus
post administratũ biennio regnũ morbo de¬
cessit. Karolus aut̃ frẽ de functo consensu
omnium francorum totius regni monarchi¬
am suscipit. Qui bellum aduersũ langobar¬
dorum gentẽ italiam iã pridẽ romanorum
potestati subtractã uario iure possidentẽ ro¬
gatu & p̃cib ad riani romanae urbis epĩ assu¬
mit. Quod prius quidem & a patre eiꝰ stepha¬
no papa supplicante cũ magna difficultate
susceptũ est. quia quidã eprimoribus franco¬
rũ cum quibus consulere solebat adeo uolun¬
tati eius renisi sunt. ut se regem deserturos
domumq redicuros libera uoce proclamarent
Susceptĩ tam̃ est tunc contra haistulfum
regem. & celerrime completum. Si quidem

Expanded text:
administrationem suscipiunt,  factoque solemniter generali conventu totum regni corpus ex aequo partiuntur: et Carolus quidem eam partem regni quam pater eorum Pippinus inprimis tenuerat; Carlomannus vero eam cui patruus eorum Carlomannus praefuerat, regendi gratia suscipiunt. Sed Carlomannus post administratum biennio regnum, morbo decessit: Carolus autem, fratre defuncto, consensu omnium Francorum, totius gentis monarchiam suscipit. Qui bellum adversus Langobardorum gentem Italiam jampridem Romanorum potestati subtractam vario jure possidentem, rogatu et precibus Adriani Romanae urbis episcopi assumit, quod prius quidem et a patre ejus, Stephano papa supplicante, cum magna difficultate susceptum est. Quia quidam e primoribus Francorum cum quibus consulere solebat, adeo voluntati ejus renisi sunt, ut se regem deserturos, domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime completum. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
cratissimi praesulis. praedictus petronax
coenobium quod quondam ab egregio pa¬
tre Begedieto in castro cassini montis a edi¬
ficatum fuerat atq permissũ dĩ omnipoten¬
tis a lango bardis destructum de uotissime
aduit. ibiq cum aliquib prudenti simplici¬
tate praeditis qui iam eiusdem loci habita¬
tionem expetierant : summa caritatis an¬
nexione in scaẽ religionis habitu uiuere coe¬
pit Quiq eundem uirum sibi seniorem prȩ¬
ficiunt. Non post multum uero temporis
cooperante diuina miscđia suffragantibusq me¬
ritis praecipui patris Bene bicti multorum
ibidem monachorum nobilium atq medigeriũ
adsẽ concurrentium pater effectus est. Sicq
reparatis habitaculis coenobitali ordini con¬
gruentibus: sub scaẽ regulae iugo et beatissi

Expanded text:
sanctissimi praesulis praedictus Petronax sanctissimi praesulis praedictus Petronax coenobium quod quondam ab egregio Patre Benedicto in Castro Cassini montis aedificatum fuerat, atque permissu Dei omnipotentis a Langobardis destructum, devotissime adiit, ibique cum aliquibus prudenti simplicitate praeditis, qui jam ejusdem loci habitationem expetierant, summa charitatis annexione in S. religionis habitu vivere coepit, quique eumdem virum seniorem sibi praeficiunt. Non post multum vero temporis, cooperante divina misericordia, suffragantibus meritis praecipui Patris Benedicti, multorum ibidem monachorum nobilium atque mediocrium ad se concurrentium Pater effectus est: sicque reparatis habitaculis coenobitali ordini congruentibus, sub sanctae regulae jugo ac beatissi
Abbreviated transcription (Latin):
gente trahebatur. Sic ad palatium. sic ad
publicum populi sui conuentum qui annuatim
obregni utilitatem celebratur ire. sic domũ re¬
dire solebat. At regni ministrationem & om̃ia
quae uel domi uel foris agenda erant ac dispo¬
nenda. praefectus aulae procurabat. Cuius of¬
ficii magistratum ea aetate arnulfus uir exi¬
miae nobilitatis probabilisq uitae cum filio
ansegisso ad prime regebat. Quiq relicta post
acclumatione & uoto ordinatus: mirabiliter
in pontificatu uiuere studuit. Ac demũ he¬
remiticam eligens uitam. leprosis uniuersa
praebens obsequia : continentissime usq ad obi¬
tum uixit. Anastasius iam tunc romani impe¬
ri regebat insignia Italici uero regni prin¬
cipatum post aripertum leutbrandus in suã
petronax quidam ciuis brexianus religiosȩ
uitae continentiam seruans. romam agente
praesulatum gregorio beato uenit. scĩ deside¬
rii patefacturus uotum. Deniq hostatu sa

Expanded text:
gente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad gente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac disponenda, praefectus aulae procurabat: cujus officii magistratum ea aetate Arnulfus vir eximiae nobilitatis probabilisque vitae, cum filio Angesilo apprime regebat. Quique relicta post acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius jam tunc Romani imperii regebat insignia, Italici vero regni principatum post Arepertum Liutprandus in suam Petronax quidam civis Brexianus, religiosae vitae continentiam servans, Romam agente praesulatum B. Gregorio venit, sancti desiderii patefacturus votum. Denique hortatu ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
mus ordinabatur regia regibus obimperiti¬
am desidiamq solum regale nomen in aniter
gestantibus. Nanq & opes et potentia re¬
gni. poenes palatii praefectos qui maiores¬
domus dicebantur & ad quos summa imperi
pertinebat retinebantur. Neq aliud regi
relinquebatur quam ut regio tantum nomi¬
ne contentus crine profuso. barba summissa
solio resideret. ac speciem dominantis effinge¬
ret. legatos unde cunq uenientes audiret
eisq ab euntib responsa quae erat edoctus
uel etiam iussus ex sua uelut potestate red¬
deret. cum praeter in utile regis nomen et
precarium uitae stipendium quod ei prȩ¬
fectus aulae prout uidebatur exhibebat nichil
aliud proprii possideret quam unam & eam ꝑ¬
parui reditus uillam in qua domum & exqua
famulos sibi necessaria ministrantes atq obse¬
quium exhibentes paucae numerositatis habe¬
bat. Quocunq eundum erat carpento ibat.
quod bobus iunctis & bubulco rustico more a¬

Expanded text:
mus ordinabatur regia, regibus ob imperitimus ordinabatur regia, regibus ob imperitiam desidiamque solum regale nomen inaniter gestantibus. Namque et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui majoresdomus dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, retinebantur, neque aliud regi relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba submissa solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa quae erat edoctus vel etiam jussus ex sua velut potestate redderet: cum praeter inutile regis nomen, et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam perparvi reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocunque eundum ei erat, carpento ibat, quod bobus junctis et bubulco rustico more a
Abbreviated transcription (Latin):
trans lutioni beatorum germanorum Beneor¬
oti scilicet atq scolasticae. attestatur paulus
monachus cuius supra mentionem egi. inhisto¬
ria gentis suae libro sexto ita inquiens. Circa
haec tempora hauddubium quin constantino
imperante . cum in castro cassini ubibeatissimi
Benedieti corpus requiescebat aliquantis iã
dapsis annis uasta solitudo existeret. ueni¬
entes de coenomannorum & aurelia nensiũ
regione franci dum apud sacrum corpus
se pernoctare simulassent. eiusdem patris
atq germanae eius ossa auferentes in suam
patrium asportauerunt. Ubi singillatim
duo monasteria in utriusq constructa sunt
tem constantini imperium assumente. ex
in imperio annis exactis a leone augustali di¬
gnitate priuatur. exilioq religatur: Ad uer¬
sum hunc tiberius arma corripiens imperiali
sarcina releuatum retrudit in carcerem. Por¬
ro illo in tempore apud gallias francorum re¬
gali decidente gloria. a praefectis palatu do¬

Expanded text:
translationi beatorum germanorum, Beneditranslationi beatorum germanorum, Benedicti scilicet atque Scholasticae, attestatur Paulus monachus, cujus supra mentionem egi, in historia gentis suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora haud dubium quin Constantino imperante cum in Castro Cassini ubi beatissimi Benedicti corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis solitudo exsisteret; venientes de Cenomanensium et Aurelianensium regione Franci, dum apud sacrum corpus se pernoctare simulassent, ejusdem Patris atque germanae ejus ossa auferentes, in suam patriam asportaverunt, ubi singillatim duo monasteria in utriusque honore constructem Constantini imperium assumente, decem in imperio annis exactis, a Leone Augustali dignitate privatur, exsilioque relegatur: adversum hunc Tiberius arma corripiens, imperiali sarcina relevatum retrudit in carcerem. Porro illo in tempore, apud Gallias Francorum decidente gloria, a praefectis palatii do