comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uides inquit bonitatẽ et seueritatẽ dĩ: ita
eos quidem qͥ cecider̃ seueritatem : inte
aut̃ bonitatẽ : si ꝑmanseris in bonitate
Hoc dix̃ utiq de iudxeis: qͥ tanqͣm rami ex
illa olea quȩ ẽ in scĩs patriarchis. tanqͣm
i radice fructi fera: ꝓpt̃ infidelitatem fracti
st̃ ut gentiũ ꝓpt̃ fidem insereret᷑ oleasteri
& fieret particeps pinguedinis olea : ramis
naturalib amputatis: Sed noli inqͥt głiari
adũsus ramos Nãsigłiaris: ñ tu radicem
portas : sed radix te. Et qm̃ saluant᷑ aliqui
ex illis: continuo subiunx̃. Alioquin: et
tu excideris. Et illi si ñ ꝑmanserint in in¬
fidelitate: in serent᷑. Potens ẽ enĩ ds̃ iterum
inserere illos. Illi gͦ qͥ ꝑmanent in insideli¬
tate : ad illã sententiam dñi ꝑtinent. ubi
ait. Filii aut̃ regni : ibt̃ intenebras ext̃iores
lbi erit fletus : et stridordentiũ. Gentes aut̃
ꝑmanentes in bonitate : ad illud qd suꝑius
ait. Multi ab oriente et occidente uenie

Expanded text:
em et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Hoc dixit utique de Judaeis, qui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Patriarchis tanquam in radice fructifera, propter infidelitatem fracti sunt; ut Gentium propter fidem insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputatis, Sed noli, inquit, gloriari adversum ramos: nam si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Et quoniam salvantur aliqui ex illis, continuo subjunxit: Alioquin et tu excideris. Sed et illi si non permanserint in infidelitate, inserentur: potens est enim Deus iterum inserere eos . Illi autem qui permanent in infidelitate, ad illam sententiam Domini pertinent, ubi ait: Filii autem regni hujus ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium. Gentes autem permanentes in bonitate, ad illud quod superius ait: Multi ab oriente et occidente venient,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimoniũ qđ nob̵ inuiti ꝑhibeaT
eosdem codices habendo atq ser¬
uando ꝑ om̃s gs̃ etiã ipsos ẽẽ. disꝑsos:
qua qua uersũ xp̃i eccła dilatatur
Nã ꝓpħia in psalmis qͦs legunt. etiam
de hac re p̃missa ẽ ubi scriptũ ẽ ds̃ m̃s¬
miscđia eiꝰ p̃ueniet me Ds̃m̃s demons¬
trauit mͥ inimicis meis: ne occiđis eos
ne qͣndo obliuiscant᷑ popłi mei. Disꝑge eos
inuirtute tua demonstrauit gͦ ds̃ eccłiȩ
in eiꝰ in imicis iudȩis grãm miscđiȩ sue
qm̃ sic̃ dic̃ apłs. delictũ illoꝵ salus gentib:
et idõ ñ eos occidit. id ẽ ñ in eis ꝑdid̃it qđ
st̃ iudxei : quã uisa romanis fuerint de¬
uicti. & opp̃ssi : ne obliti legẽ dĩ. ad hoc
de qͦ agimꝰ testimoniũ. nil ualerent. Idõ
parũ fuit ut diceret. ne occiđis eos ne qͣndo
obliuiscant᷑ legẽ tuã : nisi ad deret etiam dis¬
ꝑge eos  qm̃ si cũ isto testimonio scriptu¬
rarũ in sua tantũ mͦ t̾ra ñ ubiq eẽ&:

Expanded text:
hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum esia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis gratiam misem, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent,
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo oliua suꝑbiens p̃cidat᷑: oleaster hu¬
m̾ilis inseratur. Uide in serentem : uide
p̃cidentẽ. Propt̃ea dico uob̾: qr multi abori¬
ente et occidente uenient. Multus ueniet ole¬
aster inserendus inoliua. Et recũbent cum
abrcihã isaac. & ia cob in regno cȩloꝵ Audist

Expanded text:
Ergo oliva superbiens praecidatur, oleaster humilis inseratur. Vide inserentem, vide praecidentem: Propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente venient; multus veniet oleaster inserendus in oliva; et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum. Audist
Abbreviated transcription (Latin):
inpmissionem hẽredes. Benedicem᷑ gͦ om̃s
in dõ abrahã et isaac et iacob: Arborem qͥdem
benedix̃ qͣdam eã quȩ oliuã creauit.⁊ sic̃
dix̃ apłs ipsos patriarchas scõs. unde efflo¬
ruit popłs dĩ Sed hac arbor oliuȩ putata ẽ
ñ ãputata : et inde suꝑbi rami fracti st̃. Ipse
ẽ blasphemꝰ et impius popłs uidaeoꝵ. Man¬
ser tam̃ ramiboni et utiles. Nã inde apłi
Et cũ ibi rami utiles relicti eẽnt: ꝑ dĩ miscđiã
inserais. ẽ & oleaster gentiũ: cui diẽ apłs

Expanded text:
promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
dicere indño laudabit᷑ anima mea: audiaN̾
mites et lȩtent᷑. Quid enĩ boni amat᷑ qͥ forte
hoc ipsũ ꝓpt̃ hoc ipsũ amat nichiltimere :
Potest enĩ hoc sibi ꝑsuađde ñ sanitate: sed im¬
manitate Uerbi gr̃ci. Est aliquis auda cissimꝰ
latio. quanto ꝑũse fortior. tanto ꝑiculo se cru¬
delior. Qui ꝓpt̃ ipsũ amorem suũ qͦ amat
nichil timere ingentia facinora moliat᷑.
ut quod amat exerceat: & exercendo corro¬
boret. quanto eius fuerint maiora cõmissa:
rem: Credat et intelligat se ꝑegrinari ad nõ.
qͣm diu uiuit in corpore qđ corrũpit᷑ & aggra¬
uat animam : Tanto minor sit timor: quanto
patria qͦtendimꝰ ꝓpior. Maior enĩ timor de¬
bet eẽ. ꝑegrinantiũ: minor ꝓpinqͣntiũ: nul¬
pꝰ ea ñ ament qd faciant: sed eũ qui habet po¬
testatẽ & corpꝰ et animam in gehenna ignis
ꝓpt̃ ea pungit animam. ne amittat᷑ aliquid qđ
increatura diligit᷑ uł ipsa salus et reqͥes cor¬

Expanded text:
nima mea; audiant mites, et jucundentur . Quid enim boni amat, qui forte hoc ipsum propter hoc ipsum amat nihil timere? Potest enim hoc sibi persuadere, non sanitate, sed immanitate. Verbi gratia, est aliquis audacissimus latro, quanto perverse fortior, tanto periculose crudelior, qui propter ipsum amorem suum quo amat nihil timere, ingentia facinora moliatur, ut quod amat exerceat, et exercendo corroboret: quanto ejus fuerint majora commissa, rem: credat et intelligat se peregrinari a Domino, quamdiu vivit in corpore quod corrumpitur et aggravat animam. Tanto minor sit timor, quanto patria quo tendimus propior. Major enim timor debet esse peregrinantium, minor propinquantium, nulpostea non habent quid faciant; sed eum qui habet potestatem et corpus et animam in gehennam ignis propterea pungit animam, ne amittatur aliquid, quod in creatura diligitur, vel ipsa salus et requies cor
Abbreviated transcription (Latin):
tantã fidem in isrł Propt̃ea dico uob: qr mu¬
lti ab oriente & occidente. Quã late t̃rã oc¬
cupauerit oleaster.: Amara silua mundus
hic fuit. Sed ꝓpt̃ humilitatem ꝓpt̃ ñ sum
dignꝰ qͥ sub tectũ meũ intres: multi ab ori¬
ente & occid ente uenient. Et puta qr ueni¬
ent: qd de illis fiet: Si enĩ uenient: iam
p̃cisi st̃ desilua: ubi inserendi st̃ne arescaNt
Et recũbent inqͥt cũ abraham isaac et iacob
In qͦ conuiuio ne forte ñ inuites ad sẽꝑ uiuen¬
dũ. sed ad multũ bihendũ recũbent cũ abra¬
Et qd erit de illis quener̃ de stirpe abrabȩ
qͥd fit de ramis quib: arbor plena erat: qͥd
dentur. Filii aut̃ regni: ibt̃ intenebras ex¬

Expanded text:
tam fidem in Israel: propterea dico vobis, quia multi ab oriente et occidente. Quam late terram occupaverat oleaster! Amara silva mundus hic fuit: sed propter humilitatem, propter Non sum dignus ut sub tectum meum intres, Multi ab oriente et occidente venient. Et puta quia venient: quid de illis fiet? Si enim venient, jam praecisi sunt de silva: ubi inserendi sunt, ne arescant? Et recumbent, inquit, cum Abraham, et Isaac, et Jacob. In quo convivio; ne forte non invites ad semper vivendum, sed ad multum bibendum? Recumbent cum AbraEt quid erit de illis qui venerunt de stirpe Abrahae? quid fiet de ramis quibus arbor plena erat? Quiddentur: Filii autem regni ibunt in tenebras ex
Abbreviated transcription (Latin):
eũ occider̃ et in eũ cređe noluer̃. quia¬
iu oportebat eũ mori et resurgere: uastati
infelicius a romanis: funditusq a suo regno
ubi iã cis alienigenȩ dominabant᷑ eradi
ñ desunt ꝑscripturas suas testimonio
qͣs plurimi eoꝵ considantes et ante pas¬
sionẽ et maxime pꝰ eiꝰ resur rectionem credider incũ¬

Expanded text:
eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicnon desunt per scripturas suas testimonio quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem credideru
Abbreviated transcription (Latin):
t̃retur ñ iustitia delectat᷑ Hunc foras caritas
mitit qͣm ñ delectat iniqͥtas etiam si ꝓponatur
impunitas: ñ illũ qͦtimet anima ne amittat
ipsam grãm ꝑ quam in illa factũ ẽ ut eam non
peccarẽ delectet: quo timet ne eam ds deserat
etiam si nullis dolorũ cruciatib puniat. hic
timor castus ẽ Non eum caritas eicit: sed ad sciscit
De illo quippe scriptũ. ẽ Timor dñi castus: per¬
manens in scłm scłi. Neqͣquam istũ diceret per¬
manentem: nisi sciens aliũ qui ñ ꝑmaneret : Ti
piendo sed humilib consentiendo. cũ timore et
tremore suã ipsoꝵ salutem oꝑentur. Ds̃ ẽ enim¬

Expanded text:
terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas terretur, non iustitia delectatur; hunc foras caritas mittit, quam non delectat iniquitas, etiamsi proponatur impunitas, non illum, quo timet anima, ne amittat ipsam gratiam, qua in illa factum est, ut eam non peccare deetiamsi nullis dolorum cruciatibus puniat. Hic timor castus est; non eum charitas ejicit, sed adsciscit. De illo quippe scriptum est, Timor Domini castus, permanens in saeculum saeculi : nequaquam istum diceret permanentem, nisi sciret alium qui non permaneret. piendo, sed humilibus consentiendo, cum timore et tremore suam ipsorum salutem operentur operan
Abbreviated transcription (Latin):
i nem meã : et saluos faciã aliqͦs ex illis
Sed etiã tales medici quã uis ñ de suo cu¬¬
rent. qr nec medici corꝑis curant de suo.
tam̃ qͣntũ libet ꝑfidele ministeriũ opi¬
tulentur saluti uiuentes curare posst̃
ñ mortuos excitare De qͥbus dictũ ẽNuni¬
quid mortus facies mirabilia : Nimis
enĩ occulta dĩ gr̃a ẽ qua hominũ m̃tes
qͦdã mͦ reuiuescunt : ut possint aquib¬
libet eiꝰ ministris p̃cepta sanitatis au¬
dire Quã grãm cõm̃dat in eugłio dicens
Nemo potest uenire ad me: nisi pat᷑ qĩ
misit me traxerit eũ. Quantũ libe
excellentes uerbi p̃dicatores & uerita¬
tis etiam ꝑmirc cula suasores tanqͣm
magni medici agant cũ hõĩnibus : sĩ
mortui st̃ & tua grã ñ reuixerint ñ qͥđ
mortuis facies minebilia : aut medici

Expanded text:
nem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis» . Sed etiam tales medici, quamvis non de suo curent, quia nec medici corporis curant de suo; tamen quantumlibet per fidele ministerium opitulentur saluti, viventes curare possunt, non mortuos excitare: de quibus dictum est, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Nimis enim occulta Dei gratia est, qua hominum mentes quodam modo reviviscunt, ut possint a quibuslibet ejus ministris praecepta sanitatis audire. Quam gratiam commendat in Evangelio dicens, «Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:» eexcellentes verbi praedicatores, et veritatis etiam per miracula suasores, tanquam magni medici, agant cum hominibus; si mortui sunt et tua gratia non revixerunt, «Numquid mortuis facies mirabilia; aut medici
Abbreviated transcription (Latin):
Et multũ agit: qui fidem oꝑib sic uult ante¬
poni: ut ex illa pendeant oꝑa bona. atq:
ab ea p̾ueniat᷑: ñ ut ipsa uelut meritis
bonoꝵ oꝑm tribui uideat᷑. Illa enim ad
grãm ꝑtinet. Si aut̃ gr̃a. iã ñ ex oꝑibus:
AliqquiN. gr̃a iã ñ .ẽ. gr̃a. udȩos de oꝑe¬
suo głiantes sic arguit quidem apłs. ut eos
dicer& ad gr̃am non ꝑtinere : qui meri¬
tis et oꝑib suis mercedem deberi arbi
Sigratis datur: nulla merita tua p̃cesser̃
scđm grãm: sed scđm debitũ. Si gͦ dicis
p̃cessisse merita tua: teuis laudare ñ
dm̃. Idõ ñ agnoscis xp̃m: qr uenit cum
gr̃a dĩ Conũte gͦ te ad merita tua: uide
illa mala fuisse: ut ñ tͥ deberetur nisi
& sacrificio laudisglificas dm̃. Ibi enĩ ẽ.
uia : in qͣ noueris xp̃m salutare dĩ¬

Expanded text:
et multum agit, qui fidem operibus sic uult anteponi, ut ex illa pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis bonorum operum retribui uideatur. illa enim ad gratiam pertinet; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin grasuo gloriantes, sic arguit idem Apostolus, ut eos diceret ad gratiam non pertinere, qui meritis et operibus suis mercedem deberi arbitsi gratis datur, nulla merita tua praecessersecundum gratiam, sed secundum debitum . Si ergo dicis praecessisse merita tua, te vis laudari, non Deum: ideo non agnoscis Christum, qui venit cum gratia Dei. Converte ergo te ad merita tua, vide illa mala fuisse, ut non tibi deberetur nisi et sacrificio laudis glorificas Deum. Ibi est enim via, in qua noveris Christum salutare D
Abbreviated transcription (Latin):
ñ derelinquet. Ubi euident᷑ apparet : talem¬
plebẽ ẽẽ hereditatẽ dĩ. Ut enm hoc dicen& a¬
postolus supͣ cõmemorauerat ꝓpħicũ testimo¬
niũ de p̃nuntiata futura in credulitate popłi
ifrł: tota die expandi manꝰ meas ad popłm ñ
credentẽ et contradicentem. Hic gͦ ne qͥsquã
male intelligens. uniũsũ illũ pop̃tm crimine
incredulitatis et contͣdictionis arbitraret᷑
eẽ dãnatum : continuo subiecit: Dico ergo
Nũ quid repulit ds̃ plebẽ suã : Absit Nam
et ego israbelita sũ ex genere isrł: de tribu
beniamin. Hic ostendit qđ plebẽ dixerit

Expanded text:
non derelinquet ; ubi enon derelinquet ; ubi e esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benja
Abbreviated transcription (Latin):
Aliquid ꝓpriũ : sed erant illis om̃a com¬
munia Flinc sc̃idiaconi : quoꝵ stephanꝰ
ante apłos martrrio coronatꝰ.ẽ : hinc
erat facie paulus ignõtus : notꝰ aut̃ secu¬
tia famosissima: sed notior xẽi miseri¬
cordissima gratiuita Hinc et ipse se¬
cunadum prȩmissam de se ꝓpħiam. lu¬
pus rapax. mane rapiens. et ad uesperũ
diuidens escas : id ẽ priꝰ rapiens ꝑsecutor
ad mortem : post ea pascens p̃dicator ao
uitã Ibi erat ex illo popło hereditas di unide
Dico ergo. Nũquid repulit ds̃ plebem suam:
Absit riã et ego ifrahel ita sum ex semine
isrł: de tribu beniamin. Non repulit ds̃
plebem suã quã p̃sciuit. Eȩc plebs quȩ
ex illa gente xp̃i corpori accessit: hert¬
ditas dĩ. ẽ Nã qđ ait apłs ñ repulit ds̃ ple¬
bem suã quã p̃sciuit: illi psalmo utique
respondet ubi scriptũ ẽ qm̃ ñ repellet dñs
plebem suã lbi aut̃ sequit᷑ & hereditatẽ suã

Expanded text:
aliquid proprium, sed erant illis omnia comaliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus : hinc erat facie Paulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam
Abbreviated transcription (Latin):
X illo enĩ popło isrł quic̃q in xp̃o credider̃.
redditio salubris atq fructuosaͬ de quib
& ipse dñs dicit ñ sum missus nisi ad oues qͥe
ꝑierant domꝰ isrł : ipsi ex illis st̃ filu ꝓmis¬
sionis. Ipsi deputant᷑ in sem̃: ipsi ꝑtinent
ad hereditatem dĩ Hinc st̃ ioseph homo iustꝰ
& uirgo maria : quȩ peꝑit xp̃m. Hinc ioħs¬
baptista amicus sponsi: et parentes eiꝰ zaca¬
rias et elisabeth. E mc simeon senex et anna
uidua. qui xp̃m ñ loquentẽ serisu corpo
hinc natanaeł in qͦ dolus ñ erat: h inc
Alius ioseph. qͥ et expectabat etiã ipse
regnũ dĩ. Finc tanta illa multitudo qe
p̃cedebat et quȩ seq̾ebat᷑ ium̃tũ eiꝰ di¬
cens. benedictꝰ qͥuenit in nõe dñi. Iniqͣ
exore infantiũ et lactentiũ ꝑfecisa laudẽ
Hinc etiã illi pꝰ eiꝰ resurrectionẽ : quoꝵ
die unotria. & alio qͥnq milia bapti¬
tata st̃. in animã unã et corunũ. cari¬
tatis igne conflati. Quoꝵ nemo dicebat

Expanded text:
x illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria quBaptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporhinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
fiue indignant̃ audiant iudȩi: nos tam̃ ubi
possumꝰ cũ eoꝵ dilectione p̃dicemꝰ: nec suꝑbe
gliem᷑ adũsus ramos fractos: sed potiꝰ cogi¬
temꝰ cuiꝰ gr̃a et qͣnta miscđia et in qͣ radice
inserti sumꝰ : ut ñ alta sapiamꝰ sed humilib
consentientes: nehis cũ p̃sũptione in sul¬
tando sed cũ timore exultando dicamꝰ. Ue¬
nite ãbulemꝰ in lucẽ dñi: qm magnũ nom̃
eiꝰ ingentib. Si enĩ audierint &obaudie¬
rint: er̃ int̾̃ eos de quib dictũ. ẽ Accedite
ad eũ et illuminamini : & uultꝰ ur̃i ñ eru¬
bescent: Si aut̃ audiunt & obaudiunt:t
uident et inuident: int̃ eos st̃ de qͥb dict̃
ẽ Peccator uidebit. & irascet᷑ dentib suis

Expanded text:
e indignanter audiant Judaei, nos tamen ubi possumus, cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe gloriemur adversus ramos fractos: sed potius cogitemus cujus gratia, et quanta misericordia, et in qua radice inserti sumus; ut non alta sapientes, sed humilibus consentientes , non eis cum praesumptione insultando, sed cum tremore exsultando dicamus , Venite, ambulemus in luce Domini, quoniam magnum nomen ejus in gentibus. Si enim audierint et obaudierint, erunt inter eos quibus dictum est: Accedite ad eum, et illuminamini ; et vultus vestri non erubescent. Si autem audiunt et non obaudiunt, vident et invident, inter eos sunt de quibus dictum est: Peccator videbit, et ira
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sic̃ hic ait tota die expandi manꝰ meas
adte qr omã opa sua ñ nisi ad uoluntatẽ
referat patris. sepissime contestans. idõ se
uenissẽ ut uoluntatem patris impleret:
ita quia eadlem oꝑa etiã in fidelis popłs¬

Expanded text:
Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis popu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃ It nc̃ tu domꝰ iacob. uenite ãbu¬
lemꝰ in lucẽ dñi Tu domꝰ i cob quã uocauit
et elegit: non tu qͣm dimisit. Dimisit enim
uocauit : Illa carebitis quã dimisit. Lux
quippe dñi in qͣ ãbulant g̃s : illa . ẽ. de qͣ
idem ꝓpħa dic̃. Dedi te in lucẽ gentiũ:
ut sis salus meausq in fines t̃rȩ Cui dictũ

Expanded text:
cum dicit, Et nunc tu, domus Jacob, venite, ambulemus in luce Domini. Tu, domus Jacob, quam vocavit et elegit; non Tu, quam dimisit. Dimisit enim vocavit; illa carebitis, quam dimisit. Lux quippe Domini, in qua ambulant gentes, illa est de qua idem propheta dicit, Dedi te in lucem gentium, ut sis salus m
Abbreviated transcription (Latin):
quo se redditũ gaud et apts: qͥ int̃ fractos
ramos ꝑ incredulitatẽ fuit. Inde se qͥppe
liberatũ dicit: cũ sede iudaismo ad
radiceatq in illa arbore p̃dicatus ẽ In quem
uenientẽ qͥ ñ credider̃ fracti st̃ inde :÷
et qͥ credider̃ inserti st̃ibi. Quib ne
Nã si ds̃ naturclib ramis ñ peꝑcit
neq tibi parcet Sedne de ipsis fractis
desꝑetur: paulo post dicit. Et ipsi si ñ
ꝑmanserint in in fidelitate : inserent᷑
Potens ẽ enĩ ds̃ iterũ in serere illos Nã
si tu ex naturcili incisus oleasto. et ẽtra

Expanded text:
quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: Et ipsi si non permanserint in incredulitate, inserentur: votens est enim Deus iterum inserere illos. Nam si tu e
Abbreviated transcription (Latin):
Querede eũ resur rexisse ñ possumꝰ: nisi prus
mortuũ fuisse credamꝰ. Iuis enĩ yesur rexit
nisi mortuus fuerit: Iuis exꝑgiscit᷑ : nisi
prius dormierit: Sed nonquid qͥ dormit
ñ adiciat ut resurgat : Hac fides xpĩanoꝵ¬

Expanded text:
 nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» ? Haec fides
Abbreviated transcription (Latin):
caue suꝑbiã Licet enĩ imitator scõꝵ sis.
totũ semꝑ grae reputa : qrut ẽe aliqͥid
reliquũ. grã inte dĩ ñ tuũ meritũ fuit.
Deipsis deniq reliquus dixerat ꝓpħa
isaias commemorans. Nisi dñs sabaoth
reliqͥsset nob sem̃: sic̃ sodoma facti es¬
semꝰ : & sic̃ gomorra similes fuissemus
nem gr̃ae saluȩ facte st̃ Si aut̃ grã inquit
iã ñ ex oꝑibus : idẽ iã ñ de tuo merito ex¬
ñ gr̃a condonat᷑ Si aut̃ gr̃a ẽ gratis dat᷑¬

Expanded text:
ator sanctorum sis, totum semper gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus nem gratiae salvae factae sunt. Si autem, gratia, inquit, jam non ex operibus; id est, jam non de tuo merito exnon gratia condonatur. Si autem gratia est, gratis dat
Abbreviated transcription (Latin):
audiamꝰ ad monentẽ scripturã atq di¬
centẽ Altiora te ne quȩsieris: et fortiora
te ne scrutatus fueris: Non qr ista ne¬
gata st̃ nob̵ cũ ds̃ magister dicat. nichil
ꝑuenimꝰ in eo ambulemꝰ : sic̃ dic̃ apłs.¬

Expanded text:
Audiamus admonentem Scripturam atque dicentem: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . » Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat: « Nihil pervenimus in eo ambulemus , » sicut dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ũsa st̃ milia hominũ ut res suas uen¬
derent : & p̃tia rerũ suarũ ante pedes
apłoꝵ ponerent. Qd diues unꝰ ñ fecit.
quando hoc ore dñi audiuit. & AdNĩo
tristis recessit: hoc fecer̃ subito tot
milia hominũ : in quoꝵ manibus
xp̃c fuerat crucifixus. Quanto maus
uulnus erat in corde ipsoꝵ: tanto aui¬
dius medicũ quȩsier̃. Cũ g inde illi
Na hoc testimonio psalmi cũ hine lo-¬

Expanded text:
millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hominum, quorum manibus Christus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc lo
Abbreviated transcription (Latin):
oliuae  ut qͦmͦ tu ñ ꝑmanens in infide¬
litate meruisa inseri in oliuam cũ eẽs
oleaster : sic isti correcti facilius suae
oliuȩ naturalit̃ inserant᷑. Hoc de illis
apłs. Ergo ipsa ẽ arbor. Et si aliqui ex
ramis fracti st̃ : ñ om̃s Nam si om̃s rami
undẽ illi om̃s apłi: unde ipse paulꝰ
batur:: nonnie isti om̃s inde : unde
etiã qͥngenti illi fr̃s. quib dñs post
resurrectionẽ apparuit: Unde tot
milia ad uocẽ p&ri qͣndo spũ scõ re¬
pleti apłi om̃iũ gentiũ linguis locuti
st̃. tanta auiditate dĩ laudis. & suȩ ac¬
cusationis cũsa st̃: ut qͥ pͥmo sangui¬

Expanded text:
olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infideolivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami unde illi omnes Apostoli? unde ipse Paulusbatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis convers
Abbreviated transcription (Latin):
illi: iubilatio illi. Quã plebẽ ñ repellet:
Nic nob̵ int̾p̃tari aliquid ñ licet. Prȩ¬
scriptũ habemꝰ ab apło Exposuit hoc apłs
unde sit dictũ. Prat enĩ plebs iudeȩ ÷
plebs ubi fuer̃ ꝓpħe: plebs ubi fuer̃ pa¬
triarchae: plebs etiã scđm carnẽ ꝓpagata
de semine abrichae: plebs in qͣ p̃cesser
om̃a sacram̃ta. saluatorem nr̃m p̃mit¬
tentia᷑ plebs ubi institutũ ẽ tẽp̾lũ. unetio.
sac̃dos ad figuram : ut cũ om̃s ipsȩ um bre
p̃terirent. ipsa lux adueniret. Erat gͦ ista
plebs dĩ. Ad eamꝓpħȩ missi: in illanati qͥ
missi: & tradita & credita eloquia dĩ. Quid
ergo : totũ illũ dãnatũ ẽ : Absit Arbor oliuȩ
ipsa dicta ẽ ab apło. Coepit enĩ ista arbor
a patriarchis. Sed fuer̃ ibi rami aridi: qr
nimis alti ꝑ suꝑbiam. Prȩcisi gͦꝰ ꝓpt̃ sterili¬
ex naturali incisus es oleastio. et c̃tra
naturam in sertus es in bonã oliuã : qͣnto
magis qͥ scđm naturã st̃ inserentur suȩ

Expanded text:
tio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter steriliex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae
Abbreviated transcription (Latin):
consecutus: electio aut̃ c̃secuta. ẽ cȩteri. uͦ
excȩcati st̃. In hac gͦ electione et in his re¬
liquiis quȩ ꝑelectionẽ gr̃ae saluȩ factȩ
st̃ uoluit intelligi plebem quã ꝓpt̃ ea dr̃
ñ repulit: qr p̃ sciuit. Hȩc ẽ. illa electio
qͣ eos uoluit eligi in xp̃o ante mundi ẽsai¬
tutionẽ : ut ẽent sc̃ĩ et immaculati in
c̃spectu eiꝰ incaritate : p̃destinans eos in¬
adoptionẽ filioꝵ. Nullus igit᷑ qui haec
intelligit negare uł dubitare ꝑmittit᷑.
ubi ait apłs ñ repulit ds̃ plebẽ suã quã
p̃sciuiit. p̃destinationẽ significare uolu

Expanded text:
consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt . In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu eadoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem sign
Abbreviated transcription (Latin):
suũ qͦ sequat᷑ cor eiꝰ At uͦ qui futurȩ uitae spẽ
ñ intelligunt: iã excȩrati de inferioribus
cogitant. Et hoc ẽ habe dorsũ curuũ. A quo
morbo dñs mulierem illam libauit. Alliga
uit eam satanas annis decẽ & octo: et eam

Expanded text:
suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem suum, quo sequatur cor ejus . At vero qui futurae vitae spem non intelligunt jam excaecati, de inferioribus cogitant: et hoc est habere dorsum curvum; a quo morbo Dominus mulierem illam liberavit. Alligaverat enim eam satanas annis decem et octo; et eam
Abbreviated transcription (Latin):
muscipula sit et inadant in eam. Obscurent᷑
ocłi eoꝵ neuideant: Seqͥt᷑ hoc: ut qm si ne
causa uider̃: fiat illis et ñ uide fiat gͦ m̃sa
eoꝵ corã ipsis in muscipulam. Coram ipsis
fiat in muscipulã ñ optantis ẽ sed ꝓphetan¬
illis hac intelligamꝰ: tt nostalia deuitemis.
Hoc enĩ nob̵ ꝓdest intelligere : et ex inimi¬
cis ꝓficere Fiat illis & in retributionẽ et
in scandalũ. Sed nũquid in iustũ. ẽ hoc: iu¬
stũ . ẽ Quare: qm in retributionẽ Ñ enim
aliquid illis accidit: qđ ñ habeat᷑ in retri¬
butionem Fi t & inscanidalũ : quia ipsi sibi
sunt scandalũ. Obscuient᷑ ocłi eoꝵ ne uide aN
et dorsũ illoꝵ semꝑ incurua. Hloc consequers
sequit᷑ ut et dorsũ illoꝵ in curuetur. UNde hoc :
Quia cessauer̃ suꝑna cognoscere: necesse est
de inferiorib: cogitent. Qui bene audiuNt
sursũ cor: curuu dorsũ ñ habent Crecta
quippe statura. ẽ Expectat spẽ repositã
sibi in caelo : maxime si p̃mittat thesaurum

Expanded text:
muscipula sit, et incidant in eam. Obscurentur oculi eorum, ne videant, sequitur hic; ut quoniam sine causa viderunt, fiat illis et non videre. Fiat ergo mensa eorum coram ipsis in muscipulam. Coram ipsis fiat in muscipulam, non optantis est, sed prophetanillis haec intelligamus, ut nos talia devitemus: hoc enim nobis prodest intelligere, et ex inimicis proficere. Fiat ergo illis, et in retributionem, et in scandalum. Et numquid injustum est hoc? Justum est. Quare? Quoniam in retributionem: non enim aliquid illis accideret quod non debebatur. In retributionem fit, et in scandalum, quia ipsi sibi sunt scandalum. 8. Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva. Hoc consequens sequitur ut dorsum illorum incurvetur. Unde hoc? Quia cum cessaverint superna cognoscere, necesse est ut de inferioribus cogitent. Qui bene audit, Sursum cor, curvum dorsum non habet. Erecta quippe statura exspectat spem repositam sibi in coelo; maxime si praemittat thesaurum
Abbreviated transcription (Latin):
rautiȩ as plebem suam quã p̃sciuit Hic qđ ait
p̃ sciuit. ñ recte intelligit᷑ nisi p̃destinauit
Qđ circũ stantia ipsius lectionis ostendit.
Loquebatur enim de reliquiis iudaoꝵ
quae saluȩ factȩ st̃. ꝑeuntib cȩteris Nam
suꝑius dixerat ad isrł dixisse ꝓpħam.
Tota die expandi manꝰ meas ad poptm nor
credentẽ et c̃tra dicentem. Et tanqͣm res¬
ponderetur :  ubi st̃ gͦ facte ꝓmissiones
dei adisrł : continuo subiunx̃ Dico
Nun qͥd repulit ds̃ plebẽ suã : Absit̃
nã et ego israhelita sũ ex semine abrachã:¬
de tribu beniamin Ianꝗ dicene. Nã et
ego ex ipsa plebe sum. Beinde addidit
unde nc̃ agimꝰ. ñ repulit ds̃ plebẽ suam
qͣm p̃sciuit: Atq ut ostenđet dĩ gr̃a fuisse
relictas reliquias ñ meritis oꝑm eoꝵ: secutꝰ
adiunx̃. An nescitis in elia quid dicit
Sscripture. quẽ ad modũ int̃pellat dm̃ ad
Nũsus isrł: & coet̾a. Sed quid dicit illi res
S ponsum diuinum: yeliqui mͥ .uui. milia

Expanded text:
lebem suam, quam praescivit. Hic quod ait praescivit, non recte intelligitur, nisi praedestinavit, quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt pereuntibus ceteris. Nam superius dixerat ad Israel, dixisse Prophetam: Tota die extendi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem. Et tanquam responderetur, ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel, continuo subjunxit: Dicoebem suam? Absit: nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribu Benjamin: tanquam diceret, Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum iera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia
Abbreviated transcription (Latin):
in ñ bonis: Ñ enim electi st̃ qr boni fuer̃:
qui boni ñ eẽnt: nisi electi eẽnt. Alioqͥn
gr̃a iã ñ ẽ gr̃a : si p̃cessisse contendimꝰ
merita. Hȩc quippe electio gr̃a.ẽ de qͣ¬

Expanded text:
in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus merita. Haec quippe electio gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
 fabilis gr̃a. Quid enim quȩ ramꝰ qͣndo
Nã quẽ ipse ñ eligit᷑: qͦm diligit:᷑ nunqͥd iam
in nob̵ erat qͦd in psalmocanitur. elegi ab¬
iectus eẽ. in domo dĩ magis quã habitare
intabnacuł peccatoꝵ: riutiq. Quid gͦ
eramꝰ nisi iniqui et ꝑditi: neq enĩ iam
credideramꝰ in eũ: ut eligeret nos. Nã si
iam credentes elegit: electus elegit Cur
gͦ diceret ñ uos me elegifas: nisi qr mise¬
ricordia eiꝰ p̃uenitNos. Hic certe
uacat uana illoꝵ ratiocinatio: qͥ p̃sentiam
dĩ defendunt contra gr̃am dĩ: et idõnos
dicunt electos ante mundi constitutio¬
nem : qr p̃sciuit nos ds̃ futuros bonos :¬
ñ se ipsum nos facturũ bonos Non hoc
dicit: qui dic̃. non uos me elegistis. Qm̃
siꝓpt̃ ea nos elegisset quia bonos futurds
ẽẽ. prȩ scłerat: simul etiam prȩ scisset
qd eũ nos fuissemꝰ priꝰ electuri. Non enĩ
alit̃ eẽ. possumꝰ boni: nisi forte dicendus
ẽ. bonus qui ñ eligit bonũ. Quid gͦ elegit

Expanded text:
ramus quando Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Domini, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos: nam si jam credentes elegit, electus elegit. Cur ergo diceret, Non vos me elegistis, nisi quia misericordia ejus praevenit nos ? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos me elegistis. Quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse nos praesciverat; simul etiam praescisset quod eum non fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit bonum. Quid ergo elegit
Abbreviated transcription (Latin):
p&rusi Sic et uos in qͥt baptisma saluos
facit: ñ carnis depositio sordiũ: sed c̃sci¬
entiȩ bonȩ int̾rogatio. Hoc ÷ ũbũ fidei qͦd
p̃dicamꝰ : qͦ sine dubio ut mundare pos¬
sit c̃secratur et baptismꝰ. Xec̃ qͥppe no¬
biscũ uitis cũ patie agricõla : dilex̃ ec¬
cłam : & semet ipsũ tradidit ꝓ ea. Lege
apłm: &uide quid adiungat. Ut eam̃
scĩficaret inquit mundans eam
lauachro aquȩ inũbo. Mundatio igit᷑
neqͣquã fluxo & labili tribueretur
elem̃to : nisi ad deretur in ũbo. Hoc ũbr̃
fidei tantũ ualet in eccła dĩ: ut ꝑ ipsã
credentem. offerentem. benedicentem
tinguentẽ. etiam tantillũ mundet
infantem : quã uis nondũ ualentẽ corde
cređe ad iustidã : &ore c̃fiteri ad salutẽ¬

Expanded text:
s, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, bene dicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem; quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salute
Abbreviated transcription (Latin):
Siin eo qđ ait extendi manꝰ meas. crucis
ul atibulũ intellexerimꝰ : qͦmͦ intellecturi
sumꝰ tota die: nũquid tota die totadie
pependit in ligno: cũ et nox ad totũ diem
ꝑtineat : Si aut̃ hoc loco diẽ uoluit intel¬
ligi. qͥ p̃t̃ noctẽ dies appellari solet: etiã
talis diei qͣndo crucifixus ẽ iã pars pͥma
et ñ parua transierat : Siaut̃ diem ꝓtẽ pore
positũ uelimꝰ acciꝑe. maxime qr hoc no¬
men genere feminino posuit: qđ in lati¬
no ełoquio ñ nisi tẽpus significare solet :
artius quȩstio colligabitur. Quomͦ enim
toto tẽpore: si nec saltem uno toto die
manꝰ extendit in cruce: Porro si totũ ꝓ
parte accipiendũ eẽ. dicamꝰ. qr isto ge¬
nere locutionis uti etiã scã scripturci
consueuit: ñ mͥ occurrit exẽplum totũ
ꝓparte etiã tñc posse accipi: quando ip¬
sũ ũbũ additur. et dr̃ totũ. Nã & in eo
idõ totũ ꝓparte ñ insolent̃ accipit᷑: qr ñ ait

Expanded text:
Si in eo quod ait: Expandi manus meas, crucis patibulum intellexerimus, quomodo intellecturi sumus: Tota die? Nunquid tota die pependit in ligno? Si pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet:arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait,
Abbreviated transcription (Latin):
Tolle tẽ. tolle in quã de ate : impedis
te Si tute adificas: ruinã aedificas
Nisi dñs ȩdificauerit domũ: inuanũ
laborauer̃ qui aedificaNt eam Noli gͦ
putare qr xpĩanꝰ uocaris : idõ te ñ posse
offende in lapidem offensionis
Cuius grãm denegas : in ipsũ offendis Minꝰ ẽ
sit : tua ñ sit Sac̃ dotes tui in qͥt induant᷑ ius¬
titiã. Uestis accipitur : non cũ capillis nas
Geme ut impetres: plora ut impetres: cre¬
de ut impetres. Qui in uocauerit nom̃ dru.¬
saluus erit. Quasi a febre aut apeste aut
ñsic. Sed saluus erit: intus erit : Qr ñ ẽ opꝰ
sanis medicus. sed male habentib. Exposuit
ides xp̃i. ẽ cređde in eũ qͥuisaficat im¬
diũ. Credẽ in mediatorem : sine qͦ nullus re¬
conciliat᷑ dõ. Crede in saluatorem : qui uenit
quaerere & saluare qđ ꝑierat. Crede in eum
qui dixit : sine me nichil potestis facere Sed
hanc̃ fidem ñ app̃hendit : qui ignorans dĩ ui¬
stitiã qua uistificat᷑ impiꝰ suã uult confatũ¬

Expanded text:
Tolle te, tolle, inquam, te a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo putare quia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus esit; non tua sit. Sacerdotes tui, inquit, induantur justitiam . Vestis accipitur, non cum capillis nascGeme ut impetres, Plora ut impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen Dsalvus erit; quia a febre, aut a peste, aut n sic, sed salvus erit, justus erit. Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Exposuit ides Christi est, credere in eum qui justificat impium, credere in Mediatorem, sine quo nullus reconciliatur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quaerere et salvare quod perierat; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult constitu
Abbreviated transcription (Latin):
pulit: Absit Nam & ego israhelita sũ
ex semine abraham de tribu beniamin.
Nrepulit ds̃ plebẽ suã quã p̃sciuit Utiq
In his plebs dñi ñ in omnib sed quem¬
admodum scriptũ ẽ reliquiȩ salue er̃:
ñ in omnib : Sed area uentilata: massã
intro missa ẽ palea iacet Tortũ quicqͥd
iudes udeoꝵ reꝓboꝵ: paleam uides
Unde uides istam paleam: iam inde exut.
massa :lam in horreo recondita ẽ¬

Expanded text:
go Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit» . Utique In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam paleam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita e
Abbreviated transcription (Latin):
am uos mundi estis ꝓpt̃ uerbũ qđ¬
dib locutꝰ sũ uob. Quare ñ ait mundi estisppt̃¬
Ii. baptismũ qͦ abluti estis : sed ait ꝓpt̃
uerbũ qͦd locutus sũ uob: nisi qr et in
aqua ũbũ mundat: Detrahe ũbũ ÷ &
quid ẽ. aqua nisi aqua: Accedit ũbũ ad
elem̃tũ : et fit sacram̃tũ: etiam ipsũ tanꝗ¬
ui sibile ũbũ Nã de hoc utiq dixerat:
Vnde ista tanta uirtus aquȩ ut corpꝰ tan¬
gat. et cor abluat: nisi faciente uerbo

Expanded text:
am vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, Joan. XIII, 10. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo
Abbreviated transcription (Latin):
eugb elias. Oñe ꝓpħas tuos occider̃: altaria¬
xii. tua euerter̃: et ego relictꝰ sũ solus: et
quȩr̃ animã meã Sed quid illi dic̃ respon¬
sum diuinum: Reliqui mͥ septem milia
uirorum : qui ñ curuauer̃ genua ante
baal. Solum te putas eẽ seruum bene la¬
borantẽ: St̃ et alii me tim̃tes: & ñ pauci
Nã septem milia ibi habeo. Et adiunxit.
Sic gͦ et in hoc tẽpore Credider̃ aliqui

Expanded text:
etas tuos occiderunt, altaria tua everterunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid illi dicit responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in h
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eẽ. p̃sciuit Qua re aut̃ ñ poterant si a
me quȩrat᷑ cito respondeo : qr nolebaNT
ñ possuał. Sed aliã causam inquis dicit
ppħa: ñ uoluntatis illoꝵ. Quam causam
luntatẽ meruisse respondeo. Sic enim
excȩcat : fic obdurat ds̃ : deserendo et ñ
adiuuando. Iđ occulto iudicio facere po-¬
test: iniqͦ ñ potest. Hoc omĩno pietas reli¬
giosoꝵ: in concussũ debet inuiolatũq ser¬
uare. Sic̃ apłs cũ eandem ipsam tractaret
dificillimã quȩstionem: Quid gͦ dicimus
inquit : nunqd iniqͥtas a pͣd dm̃ ÷ absic Sigͦ¬
absit ut sit iniqͥtas apđ dm̃: siue qͣndo ad iu¬
iuste facit : qr om̃a ñ temeritate sediudi¬
cio facit: Porro si iudicia scõꝵ iusta st̃:
quanto magis scĩficaritis et iustificantis
dei: lusta gͦ sunt : sed occulta. Ideo cũ
questionies huius modi in mediũ uene¬
ille dõ deserente excecetur. ille dõ adiu¬
uante illum inet᷑ : ñ nob̵ iudiciũ de uidi¬
cio tanti iudicis usurpemꝰ : sed contremis¬

Expanded text:
rum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant:non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam causam luntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo, et non adjuvando, quod occulto judicio facere potest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare. Sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem: « Quid ergo dicemus, inquit, nunquid iniquitas apud Deum? Absit absit ut sit iniquitas apud Deum, sive quando adjujuste facit, quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium veneille Deo deserente excaecatur, ille Deo adjuvante illuminatur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremis
Abbreviated transcription (Latin):
futuiorũ ꝑpropħam p̃dixisse infidelitatem
udeoꝵ: p̃dixisse tam̃ : ñ fecisse. Non enim
ꝓpt̃ea quẽquã ds̃ ad peccandũ cogit: quia
futa hominũ peccata iã nouit. Ipsoꝵ enim
p̃ sciuit peccata. ñ sua : ñ cuiꝰquã altius : sed
ipsoꝵ. Quaꝓpt̃ si ea quȩ ille p̃ sciuit ipsoꝵ
ñ st̃ ipsoꝵ : ñ uera ille p̃sciuit Sed qr illius
p̃scientia falli ñ potest : sine dubio ñ alius
sed illi peccant. qͦs ds̃ peccaturos eẽ. p̃sciuit
cui peccatũ ñ placet: sed facturos eẽ. p̃dixit
quem nichil latet . Et idõ si non malũ sed bo¬
nũ facere uoluissent ñ ꝓhibent᷑ Et hoc facturi
p̃uident᷑ ab eo qͥ nouit qd sit qͥsq facturus. ⁊¬
et qͥd ei sit peiꝰ ope redditurus. Sed ea qua
secunt᷑ eugłii uerba plus urgent: & ꝓfunidi¬
orem faciunt quȩstionẽ Adiungit enim
& dicit. Propt̾ea ñ poterant credere : quia
iterũ dix̃ isaias. Excȩcauit ocłos eoꝵ: et

Expanded text:
futurorum per prophetam praedixisse infidelitatem Judaeorum: praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea, quae ille praescivit, ipsorum non sunt ipsorum; non vere ille praescivit: sed quia illius praescientia falli non potest; sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur; et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. 5. Sed et quae sequuntur Evangelii verba plus urgent, et profundiorem faciunt quaestionem: adjungit enim, et dicit, Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Exc
Abbreviated transcription (Latin):
att in om̃em t̾rã exiturus ẽ sed exit inqͥt
sonꝰ eoꝵ: qđ utiq ñdũ ȩrat factũ quale ẽ.
etiam illud. foder̃ manꝰ meas & pedes: quod
ta longe postea factũ nouimꝰ. Sed ne istas
ppħiccs tantũ locutiones. ñ et aplicas
fuisse credamꝰ: onne idem ipse apłsait.¬

Expanded text:
ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apost
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a debet eẽ ꝑfectio nr̃a xp̃c. In illo
enĩ ꝑficim᷑ : quia ipsius capitis m̃bra sumꝰ
Et dieiꝰ ẽ finis legis : qr sine illo nemo ꝑfi¬
cit legem. nĩtiũ ẽ. nouũ testam̃tũ : finis
nouu. Iimor enĩ p̃ualet in lege. Et initiũ
sapientiȩ timor dñi. Finis enim legis xẽc
ad iustitiã om̃i credenti. Quo donante.
diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is ꝑ sp̃m¬

Expanded text:
 debet; perfectio nostra Christus. In illo enim perficimur, quia ipsius capitis membra sumus. Et dictus est finis Legis, quia sine illo nemo cit legem. Initium est Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur charitas in cordibus nos