comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui sub lege erant redimeret: ut adoptionẽ filior
reciꝑemꝰ. Ecce adhoc uenit xp̃c ut eos qui sublege erant
redimeret ut iam ñ simus sublege s sub grã. Quis gͦ de¬
dit legem: Ille dedit legem: qui dedit & grãm. S legẽ
ꝑseruum misit: cũ grã ipse descendit. Et unde facti erant
homines sublege: N on implendo legem. Qui enum legẽ
implet ñ est sublege: s cũ gra. Qui autẽ sublege est: non
sublcuatur. s p̃mitur lege. Om̃s itaq homines sublege
constitutos. reos facit lex & ad hoc illis suꝑ caput est. ut
ostendat peccata ñ tollat. Lex gͦ uibet: dator legis miseref.
In eo qđ lex iubet: conantes homines uiribus suis implere¬
quod alege p̃ceptum est: ipsa sua temeraria & p̃cipiti
p̃sũptione ceciderunt. & non sunt cum lege: s sub lege
factisunt rei. Et qm̃ suis uiribus implere non poterant
legem. facti rei sublege: implorauerunt liberatoris auxi¬
lia. & reatus legis fecit egritudinem suꝑbis. Egͥtudo suꝑ¬

Expanded text:
ret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes homines implere viribus suis quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo super
Abbreviated transcription (Latin):
p̃clarum. Noluit stelła ee̾ infronte fidelium. signũ suii:
s crucem suam. Uñ humiliatus: iñ glorificatus. lnde¬
enim erexit humiles: quo humiliatus ipse descendit.
Erinemꝰ enĩ ad eugłiũ: ꝑtinemus ad noiũ testam̃tu. lex
ꝑ moy sen data est: grã autem & ueritas ꝑib̃m rꝑnfacta ẽ.¬

Expanded text:
praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem et veritas per
Abbreviated transcription (Latin):
est noui testam̃ti.
suscepimꝰ in nomi¬
ne domini: & ur̃ȩ caritati ꝓmisimꝰ. Ad estote gͦ inten¬
ti: ut & quantũ capio donet as. & quantũ capitis au¬
diatis. Reliquũ enim erit. ut si semen quod spargitur
in cordibus urĩs. ñ abstulerint aues. nec spinȩ p̃focaue¬
rint. nec estus exusserit: ante cedente pliuua cohortati¬
onum cotidianatũ. & cogitationib bonis ur̃is. quib
hoc agitur incorde quod agitur in agro rastris ut gle¬
ba frangat᷑. & semen oꝑiatur. & germinate possit: ut affe¬
ratis fructum. adquem gaudeat & lȩtetur agͥola. Si au¬
tem ꝓsemine bono & ꝓpluuia bona. ñ fructũ s spinas ad¬
tulerimus: nec semen accusabitur. nec pluuia erit in cͥ¬
mine. s spinis ignis debitus p̃paratur. Homines sumus
num infronte portamus: de quo ñ erubescimꝰ. si & in corde
gestemus. Signum eiꝰ est humilitas eiꝰ. Stella eũ magi
cognouerunt: & erat hoc signum de dño datũ celeste atq

Expanded text:
stamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, num in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque
Abbreviated transcription (Latin):
Et lucerne quidem: cum sapiunt lucem & spi ferunt
Nam & si ardibant & extincte sunt: etiam putent. le¬
manserunt enim seriu dĩ lucernȩ bone: exoleo mis¬
ricordiȩ illus. non exuiribus suis. Grã quippe dĩ grati¬
ita: illa oleum lucernarum est. Plus enum om̃ibus lab¬
taui: ait quȩdam lucerna. Et ne uiribus suis ardẽre
uideretur: adunxit. Non ego autem: s gr̃a dĩ me¬
cum. Oñis gͦ ꝓphetia ante dñi aduentum lucerna
est: de qua dicit petrus apls. Habemus certiorem pn¬
phericum sermonem: cui benefacitis intententes quẽ¬
admodum lucerne lucenti in obscuro loco: donec diss
luciscat & lucifer oriatur in cordibus ur̃is. Lucerne
itaq ꝓph̃e: & om̃is ꝓphetia una magna lucerna. Quil
apli  Nonlucernȩ etiam ipsi: Elane lucerne. Solis
euim ille. nonlucerna. N on entm accenditur & sitil¬
guitur: quia sicut habet pater uitam insemetipso. si

Expanded text:
Et lucernae quidem cum sapiunt lucent, et spiritu fervent. Et lucernae quidem cum sapiunt lucent, et spiritu fervent. Nam et si ardebant, exstinctae sunt et jam putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis: gratia quippe Dei, gratuita illa, oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna. Et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum. Omnis propheta ante Domini adventum lucerna est: de qua dicit Petrus apostolus, Habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris . Lucernae itaque Prophetae, et omnis prophetia una magna lucerna. Quid Apostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucernae. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic
Abbreviated transcription (Latin):
si non erat opus. S ne in lucerna remaneat homo. et
lumen luctrne sibi sufficere arbitretur: idõ dñs nẽ lu¬
cernam illam suꝑfluam fuisse. nec tamen dicit in lu¬
cerna debere remanere. Dicit alurd testimoniũ scͥpti¬
ra dĩ. Ibi utiq deus ꝑhibuit testimonium filio suo. s
in illa scͥptura uidȩi spem posuerant: inlege scilicet
dĩ ministrata sibi ꝑmorsen famulum dĩ. Derutamin
inquit scͥpturam inqua uos putatis uitam ȩternam hadr¬
re: ipsa testimonium ꝑhibet de me. & non uultis ne¬
nire ad me ut uitam habeatis. Quid uos putatis habir
inscͥptura uitam eternam: Ipsam interro gate qui ꝑhi¬
bet testimonium. & intelligite que sit uita ȩterna. Et
quia ꝓpter moysen uolebant repudiare xꝑm. tanqũ
aduersarium institutis p̃ceptis ꝙ moysi: rursus eoscͥi
ipse conuincit tanquam de alia lucerna. Om̃s eñ ho
minis lucernȩ: quia & accendi possunt & extingiui.

Expanded text:
si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei: ibi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo, et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in Lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam, in qua vos putatis vitam aeternam habere; ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsam interrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia propter Moysen volebant repudiare Christum, tanquam adversarium institutis praeceptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanqmines lucernae, quia et incendi possunt et exstingui.
Abbreviated transcription (Latin):
uodam loco
in ergłio dñs ait.
pudentẽ audito¬
rem uerbi sui.
similem eẽ debe¬
re homini. qui
uõlens edificare
fodit altiꝰ donec
ꝑueniat adfun¬
damentum
stabilitatis petre. & ibi securus
constituat qđ fabricat aduersus impetum flumi¬
nis: ut cumuenerit reꝑcutiatur potuis firmitate
edifici quam impulsu suo ruinam faciat illi domui.
Putemꝰ scͥpturam dĩ tanquam agrũ esse: uͥ uolumus
aliquid edificare. Nonsimus pigri. nec suꝑficie con¬
bis locuta est: quia non habet necessarium ab homi
Nullum ne testimonium per hibuit ioħes: Ebi bu¬
it plane. s tanquam lucerna non ad satiandos aunas
s ad confutandos inimicos. lam enim antea p̃dictum
erat apersona patͥs: paraui lucernam xꝑo meo. ini¬
micos eius induam confusione: super ipsum autem
effiorebit sc̃ificatio mea. E sto tanquam innocte posi
exultare debeas: & quam uis ardeat in nocte. diemte
nis testimonio non erat opus. Nam ut quid mittentir

Expanded text:
uodam loco in Evangelio Dominus ait, prudentem auditorem verbi sui similem esse debere homini qui volens aedificare, fodit altius, donec perveniat ad fundamentum stabilitatis petrae, et ibi securus constituat quod fabricat adversus impetum fluminis: ut cum venerit, repercutiatur potius firmitate aedificii, quam impulsu suo ruinam faciat illi domui . Putemus Scripturam Dei tanquam agrum esse, ubi volumus aliquid aedificare. Non simus pigri, nec superficie conbis locuta est, quia non habeat necessarium ab hominNullumne testimonium perhibuit Joannes? Perhibuit plane, sed tanquam lucerna, non ad satiandos amicos, sed ad confundendos inimices: jam enim antea praedictum erat a persona Patris, Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Esto tanquam in nocte positexsultare debeas; et quamvis ardeat in nocte, diem temonium  Aug., testimonio non erat opus. Nam ut quid mitteretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Hoc autem fecerat sabbatis: iinde ꝑturbati
uidei calumpniabantur quasi euersorem & pͥuarica¬
& ego operor. Illi enum carnaliter accipientes sabbati
obseruationem. putabant dm̃ post laborem fabrica¬
timundi usꝙ adhanc diem quasi dormire: & ꝓꝑterea
sc̃ificasse ilum diem ex quo cepit uelut alaborib¬

Expanded text:
tuam. Hoc autem fecerat sabbatis: unde perturbati tuam. Hoc autem fecerat sabbatis: unde perturbati Judaei calumniabantur, quasi eversorem et praevaricaperatur, et ego operor . Illi enim carnaliter accipientes sabbati observationem, putabant Deum post laborem fabricati mundi usque ad hunc diem quasi dormire; et propterea sanctificasse illum diem, ex quo coepit velut a laborib
Abbreviated transcription (Latin):
non sine
causa super
pectus dm̃
discũbebat.
nͥ insecrtta al¬
tioris sapientie
euis ebiberet.¬
& quod aman¬
do bibebat ȩuglirando ructaret: ita secreta sunt & ꝓ¬
fundȩ in telligentiȩ ut om̃s turbent qui ꝑuerso st̃
corle. & om̃s exerceant qui recto sunt corde Promde ani¬
maduertat caritas ur̃a. adhȩc pauca quȩ lecta sunt.
Uideamus si quomͦ possumus disserere douante &
aduiuante ipso qui uerba sua nobis uoliit recitari.
que tunc audita atꝙ consc̾pta sunt. ut mͦ legerent᷑. qͥd
sibi uelit quod eum audistis mͦ dicere. Amen amen
dico uobis nonpotest filus ase facere quicquam nͥ̃ quod
uiderit patrem facientem. Quecumq enim pater fa¬
cit: hec eadem & filius facit similiter nde autem
natus sit sermo iste cõmemorandi estis. ꝓpter superi¬
ora lectionis: ubi curauerat. dñs quentiam inter illoᷤ
qui in quinꝙ porticib piscmȩ illius salomonis iacebaĩ
cui dixerat: tolle grabatum tuum & uade irdomĩ

Expanded text:
non sine causa super pectus Domini discumbebat , nisi ut secreta altioris sapientiae ejus ebiberet, et quod amando biberat, evangelizando ructaret, ita secreta sunt et profunda intelligentiae, ut omnes turbent qui perverso sunt corde, et omnes exerceant qui recto sunt corde. Proinde animadvertat Charitas vestra ad haec pauca quae lecta sunt. Videamus si quo modo possumus donante et adjuvante ipso qui verba sua nobis voluit recitari, quae tunc audita atque conscripta sunt, ut modo legerentur, quid sibi velit quod eum audistis modo dicere, Amen, amen dico vobis, non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter. 2. Unde autem natus sit sermo iste, commemorandi estis propter superiora lectionis, ubi curaverat Dominus quemdam inter illos qui in quinque porticibus piscinae illius Salomonis jacebant, cui dixerat, Tolle grabatum tuum, et vade in domum
Abbreviated transcription (Latin):
hec: nec dissimiliter. s similiter. Pater enim diligitl
lium: & omĩa demonstrat ei quȩ ipse facit. Adhoc al
supra dixit nͥ quod uiderit patrem facientem: udens
ꝑtinere. & quod omnia demonstrat ei quȩ ipse facit
S si pater demonstrat. quȩ facit. nec filius potist faill
nͥ pater ademonstrauerit. patq demonstrare non potil̃
nͥfecerit: consequens erit ut non ꝑfilium faciat om̃ia pł
Lorro si frrum atꝙ iconcussum tenemus quĩi ꝑfilum
om̃ia facit pater: antequam faciat demonstrat filio
sipater cum fecerit demonstrat filio ut filiꝰ demonstra

Expanded text:
haec; nec dissimiliter, sed similiter. 3. Pater enim diligit haec; nec dissimiliter, sed similiter. 3. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Ad hoc quod supra dixit, nisi quod viderit Patrem facientem, videtur pertinere et quod omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater demonstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater demonstraverit, Paterque demonstrare non potest nisi fecerit; consequens erit ut non per Filium faciat omnia Pater: porro si fixum atque inconcussum tenemus quia per Filium omnia Pater facit, antequam faciat, demonstrat Filio. Nam si Pater cum fecerit demonstrat Fi
Abbreviated transcription (Latin):
bimus si potuerimus. quantoͣie & a nobis & apud uos fim
potest. Quid sit uidere uerbi. demonstrari uerbis non po.¬
test. Omnia quippe dicta sunt hic: quȩ si intelligantur se¬
cundum humanum sensum carnaliter. nichil aliud no.¬
bis facit anima plena fãtasmatis. nisi quasdam imagi¬
nes uelut duoium hominum patͥs & filii unius os¬
tendentis alterius uidenͥtis unius loquentis alt̾ius
audientis: que omnia idola cordi sunt. Que si iam de¬
est hoc. tenete hoc: dum tamen non amittatis quo in
ipsius eiigłii exordio teniuistis: quia inpͥncipis erat ĩsui
& uerbum erat apud dm̃ & deus erat uerbum: & p̾ci¬
pue quia om̃ia ꝑipsum factasunt. Quod ñc enĩ audi¬
tis coniungite illi auditui: & utrũq concordet in cordib
ut̃is. Sic itaq non potest filus ase facere quicqũa nil
quod uiderit patrem facientem. ut tamen pater ea qu
facit. ñ faciat uisi ꝑfilium: quia filius euis est uerbi¬
enim ille fecerit: hȩc & filuis similit facit. Non alias

Expanded text:
uantum et a nobis et apud vos fieri potest, quid sit videre Verbi, quid demonstrari Verbo. Omnia quippe dicta sunt hic, quae si intelligantur secundum humanum sensum carnaliter, nihil aliud nobis facit anima plena phantasmatis, nisi quasdam imagines velut duorum hominum Patris et Filii, unius ostendentis; alterius videntis; unius loquentis, alterius audientis: quae omnia idola cordis sunt; quae si jam deest hoc, tenete hoc: dum tamen non amittatis quod in ipsius Evangelii exordio tenuistis, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et praecipue quia omnia per ipsum facta sunt . Quod nunc enim audistis, conjungite illi auditui, et utrumque concordet in cordibus vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, ut tamen Pater ea quae facit non faciat nisi per Filium, quia Filius est ejus Verbenim ille fecerit, haec et Filius similiter facit: » non alia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ermone
pristino
quantum
nr̃m mouit
affectũ & in¬
telligendi
pauꝑtatẽ
locuti sumꝰ
exoccasione
uerborum
uͥ scͥptum est. non potest filius a se facere quicquat ñ

Expanded text:
ermone pristino, quantum nostrum movit affectum et intelligendi paupertatem, locuti sumus, ex occasione verborum bi scriptum est, Non potest Filius a se fa
Abbreviated transcription (Latin):
est uidere uerbi. quia filius uerbum: & quia ꝑuerbum
facta sunt om̃ia. quomodo possit intelligi quod uide¬
at pͥmo filius patrim facientem. tunc demum & ipse
faciat que facta conspexerit. cũ pater nichil nisi ꝑfilium
fecerit: om̃ia entim per ipsum facta sunt: & sine ipso factum
est nichil. Non tamen explicatum aliquid diximus. qͥa
nec explicatum aliquid intelleaimus. Aliquando quipe
sermo deficit etiam intellectus ꝑficit quantomagis patit᷑¬
sermo defectionem. quando intellectis non habet ꝓfectio¬

Expanded text:
erbum: et quia per Verbum facta sunt omnia, quomodo possit intelligi quod videat Filius primo Patrem facientem, tunc demum et ipse faciat quae facta conspexerit; cum Pater nihil nisi per Filium fecerit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, ubi etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet
Abbreviated transcription (Latin):
ut eam suo commendaret exemplo etiam di¬
uina sublimitas: quia homo suꝑbus in eter¬
num ꝑiret. nisi illum d̾s humilis inueniret.
uenit enim filius hominis querere et saluum
facere quod ꝑierat. Pierat autem suꝑbiam de

Expanded text:
ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Perierat autem
Abbreviated transcription (Latin):
& de morte occideret mortem: idõ factum est inte.
ut qm̃ uerbum caro factum est. tu posses dicere &
uidimus głam euis. Qualem głam: Qualis factꝰ est
filius hominis. Illa humilitas ipsius ẽ: ñ glã ipsiꝰ.
S quo ꝑducta est acies hominis curata ꝑ carnẽ: Ui¬
dimꝰ in quit głam eiꝰ. glãm quasi unigeniti a patre:
plenum gr̃a & ueritate. De gr̃a & ueritate alio loco ube¬
riꝰ in ipso euglio si dñs dignatus fuerit donare. trac¬
tabimus. Hec nunc sufficiant & edificamini ĩ iꝑo.
& confortamini in fide. & uigilate inbonis oꝑib: & a
ligno nolite recedere. ꝑ qđ possitis mare transire.

Expanded text:
et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire.
Abbreviated transcription (Latin):
faciens ait. Et ũbum caro factum est: &habitauit in nob̃.
Quia gͣmitaris quia homines et dõ nascuntur: Aitende
ipsum dm̃. natum ex hominibus. C ũbũ carofactũ ẽ.
& h abitauit in nobis. Quia uͦ ũbũ caro factũ ẽ. & habi¬
tauit in nobis: ipsa natiuitate colliriũ fecit unde terge¬
humilitate sanaretur. Unde ñ poteramꝰ uidere:
In tendat gͦ caritas ur̃a: & uidete qđ dico. Irruerat ho¬
mini quasi pulius in oculum: irruerat t̾ra. sauciaue¬
rat oculũ: uidere ñ poterat lucemi. Oculus iste sauci¬
atus in unguitur. Terra sauciatꝰ erat.: & t̾ra illue mit¬
titur. ui san.etur. Omĩa enĩ colliria & medĩmenta
nichil sunt. nͥ det̾ra. De puluere cecat es: de puluere¬
uere sanaris. Ergo caro te ex cecauerat: caro te sanat.
Carnalis enĩ anima facta erat: consentiendo carnalibꝰ
affectibus: inde fuerat oculus cordis cȩcatus. Uer¬
bum factum ẽ caro: medicus iste fecit tͥ colliriũ.
& qm̃ sic uenit ut de carne uitia carnis ex tinguere.

Expanded text:
faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergehumilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est inter iustum & iniustum: quanta agit ꝑ corpus.
Attendite unuersum orbem terrarum. ordinatũ in ipsa
humana re publica. quibus ãministrationibus quib
ordinibus potestatum. conditionibus ciuitatum. moribꝰ.
legibus. artibꝰ regatur. Hoc totum ꝑanimã geritur: et
hȩc uis animȩ ñ uidet᷑. Cum subtrabitur corpori: cada¬
uer iacet. Cum autem ad est corpori pͥmo condit qͦdã¬
mͦ putores. Corruptibilis enim om̃is caro imputredi¬
nes defluit: nͥ quodam condimento animȩ teneatur.
Sed hoc cõmune illi est. cũ pecoris anima. Amma uero¬
illa magis miranda quȩ dii quȩ ad mentem & intellec¬
tum ꝑtinent: ubi etiam adimaginem crratoris sui re¬
nouatur. ad cuiꝰ imaginem factus est homo. Quid erit
hȩc ius anime cum & corpus hoc induerit incorruptionẽ.
& mortale hoc induerit immortalitatemꝰ Si tanta po¬
test ꝑ carnem corruptibilem: quid poterit ꝑ corpus spi¬

Expanded text:
hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! Attendite universum orbem terrarum ordinatum in ipsa humana republica: quibus administrationibus, quibus ordinibus potestatum, conditionibus civitatum, legibus, moribus, artibus! Hoc totum per animam geritur, et haec vis animae non videtur. Cum subtrahitur corpori, cadaver jacet: cum autem adest corpori, primo condit quodammodo putores. Corruptibilis est enim omnis caro, in putredines defluit, nisi quodam condimento animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris anima: illa magis miranda quae dixi, quae ad mentem et intellectum pertinent; ubi etiam ad imaginem Creatoris sui renovatur, ad cujus imaginem factus est homo . Quid erit haec vis animae, cum et corpus hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ? Si tanta potest per carnem corruptibilem, quid poterit per corpus spi
Abbreviated transcription (Latin):
dominationes. om̃isꝙ habitator. fabricȩ huiꝰ suꝑ celestiᷤᷤ
ñ adiacens oculis nr̃is: quanquam sepe et angeli. quando
oportuit demonstrauerunt se hominibus: Nlonne dĩ
dentur. & ꝑ oꝑa quȩ erhibet incarne. magnam p̃bet ãmi¬
rationem bene considerantib: aquo facta sunt nͥ a dõ:
Et ꝑ quem facta funt. nisi ꝑfilium di : Non dũ dico de
anima hominis. Cuiius pecoris anima quomͦ regit
molem suam. sensus om̃s exerit: oculos aduidendũ.
aures ad audiendũ. nares adꝑcipiendum odorem. ons
iudicium ad sapores discernendos: menbra deniq ipsa
adpagenda officia sua. Hunquid hȩc corpus & ñ anuna
id est habitatrix corꝑis agit: Nec tamen uidetur oculis:
& exhis que agit. ammirationem mouet. Accedat
iam consideratio tua. etiam ad animã humanam.
cui tͥbuit ds̃ intellectum cognoscendi creatorẽ suũ.
dinoscendi & distinguendi inter bonum & malum.

Expanded text:
Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, non adjacens oculis nostris? Quanquam saepe et Angeli, quando oportuit, demonstraverunt se hominibus. Nonne Deus detur, et per opera quae exhibet in carne, magnam praebet admirationem bene considerantibus, a quo facta est, nisi a Deo? et per quem facta est, nisi per Filium Dei? Nondum dico de anima hominis. Cujusvis pecoris anima quomodo regit molem suam! sensus omnes exserit, oculos ad videndum, aures ad audiendum, nares ad percipiendum odorem, oris judicium ad sapores discernendos, membra denique ipsa ad peragenda officia sua. Numquid haec corpus, et non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tamen videtur oculis, et ex his quae agit, admirationem movet. Accedat jam consideratio tua etiam ad animam humanam, cui tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, dignoscendi et distinguendi inter bonum et malum,
Abbreviated transcription (Latin):
taret. ortuus resurierit. mirati sunt homines: tot
cotidle nascuntur. & nemo mirat᷑. Sed consideremꝰ
pludentius: maioris miraculi est esse qui ñ erat. qũa
lbant. Priora miracula fecit ꝑuerbum suum dm̃¬
apud se: posteriora miracula fȩcit ꝑipsum uerbũ suum
incarnatum. & propter nos hominem factum. Sicut
miramur quȩ facta sunt ꝑhominẽ ih̃m: mitemͣ q̃ facta
sunt ꝑ dñm ihm. ꝑ dñm ihm̃ facta sunt celum &t̾ra.
mare & om̃is ornatus celi. opputalentia terre & fecun¬
ditas matis. omĩa hȩc quȩ oculis ad iacent: ꝑ dñm ih̃m
facta sunt. & uidemꝰ hec. Et si est in nobis sp̃c illius sic
nobis placent. ut artifex laudetur. non ut ad opera
conuersi abartifice auertamur: & faciem quodamͦ po
nentes ad ea que fecit. dorsũ ponamꝰ ad eum quifecit.
Et hec quidem uidemꝰ.: & adtacent oculis. Quid illa
quȩ nonuidemꝰ. sicut sunt angeli. uirtutes. potestates.

Expanded text:
taret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot taret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot quotidie nascuntur, et nemo miratur. Si consideremus prudentius, majoris miraculi est esse qui non erat, quam creavit. Priora miracula fecit per Verbum suum Dapud se: posteriora miracula fecit per ipsum Verbum suum, incarnatum, et propter nos hominem factum. Sicut miramur quae facta sunt per hominem. Jesum, miremur quae facta sunt per Deum Jesum. Per Deum Jesum facta sunt coelumntia terrae, fecunditas maris; omnia haec quae oculis adjacent, per Jesum Deum facta sunt. Et videmus haec, et si est in nobis Spiritus ipsius, sic nobis placent ut artifex laudetur: non ut ad opera conversi ab artifice avertamur, et faciem quodammodo ponentes ad ea quae fecit, dorsum ponamus ad eum qui fecit. 2. Et haec quidem videmus, et adjacent oculis: quid illa quae non videmus, sicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
de aqua iunũ
fecit: non est
mirum eis qͥ
nouerunt. qͥa
deus fecit. Ipse
erim fecit illo
innuptiis in
sex illis hydri¬
is quas imple¬
ri aqua p̾cepit
qui om̃i anno facit hoc in uitibus. Sieut enim
quod miserunt ministͥ inhydrias. in uinũ con¬
uersum est opere dñi: sic & qd nubes fundunt.
inuinum conũtit᷑. eiusdem oꝑe dñi. Illud autẽ
ñ miramur. quia om̃i anno fit: assiduitate ami¬
sit ãmirationem. Nam considerationem maiorẽ
inuenit: quam id quod factum est in hydriis aque.
Quis est enim qui considerat oꝑa dĩ quib regitur.
Cadministratur totus hic mundus. et non obstu¬
pescit obruiturq miraculis e Si consideret iũ uniꝰ
grani. cui libet seminis. magna q̃dam resest: hor¬
ur est consideranti. D: quia homines in aliud in¬
aenti pderunt considerationẽ oꝑum dĩ. in qua da¬
rent laudem cotidie creatori: tanqũa conseruanͣt
sibi as̃ inusitata quedam que facerent. ut tanqũa
dormientes homines adse colendum mirabiliuꝰ exci¬

Expanded text:
de aqua vinum fecit, non est mirum eis qui noverunt quia Deus fecit. Ipse enim fecit vinum n nuptiis in sex illis hydriis, quas impleri aqua praecepit , qui omni anno facit hoc in vitibus. Sicut enim quod miserunt ministri in hydrias, in vinum conversum est opere Domini; sic et quod nubes fundunt, in vinum convertitur ejusdem opere Domini. Illud autem non miramur, quia omni anno fit: assiduitate amisit admirationem. Nam et considerationem majorem invenit, quam id quod factum est in hydriis aquae. Quis est enim qui considerat opera Dei, quibus regitur et administratur totus hic mundus, et non obstupescit obruiturque miraculis? Si consideret vim unius grani, cujuslibet seminis, magna quaedam res est, horror est consideranti. Sed quia homines in aliud intenti perdiderunt considerationem operum Dei, in qua darent laudem quotidie Creatori; tanquam servavit sibi Deus inusitata quaedam quae faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se colendum mirabilius exci
Abbreviated transcription (Latin):
irum non
esse debet a
dõ factum
miraculum
mitum enĩ
esset si homo
fecisset. Ma¬
gis gaudere¬
⁊ qua mirari
debemiꝰ qͥa do¬
minus nr̃ &¬

Expanded text:
irum non esse debet a Deo factum miraculum: mirum enim esset si homo fecisset. Magis gaudere quam mirari debemus, quia Dominus n
Abbreviated transcription (Latin):
quia uerbum caro factum est: & habitauit innobis. Ipse
fundauit eam altissimus: quia inpͥncipio erat u̾bũ.
& ũbum erat apud dm̃: & ds erat uerbum. Om̃ia per
ipsum facta sunt. Quia uerbo condidit istam patriã:
hic habeant honorem. Reppulit eum patria in qua
genitꝰ est: suscipiat eum patria quam regenerauit.

Expanded text:
quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ipse fundavit eam Altissimus; quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt . Quia vero condidit istam patriam, hic habeat honorem. Repulit eum patria in qua generatus est; suscipiat eum patria quam regeneravit.
Abbreviated transcription (Latin):
isti inse¬
ransu: Doce. quia preciduntur. filii autem regni ibt̃
honorem in parria inqua conditus est: habeat honore
inpatria quam condidit. Inilla enim conditus est con¬
ator omnium: conditus ẽ in illa scđ̃m formia serui. Nã
ipsam cuitatem in qua conditus est. ipsam syon. ipsã
uteorum gentem. ipsam ierłm ipse condidit: cũ esset
apid patrem uerbum dĩ. Omiua enim ꝑ ipsũ facta sunt:
a sine ipso factum est uichil. De illo gͦ homine de qͦ honu¬
syon dicet homo: quidam homo mediator dĩ & homi¬
num. Homo mater son dicit. Quare mater syon dicit:
quia inde accepit carnem. inde iurgo maria. de cuius
uttro serui forma suscepta est: in qua dignatus est appa¬
rere humillimis. Mater s̃on dicet homo: & homo iste
qui dicit mat̾ syon factus est in ea homo. Homo factꝰ
est in ea. Nam ãs erat ante eam: & homo factus ẽ in ea.
Qui homo factus est in ea. ipse findauit eam altissi¬
mus: non humillimꝰ. Homo factus est in ea humillimꝰ:

Expanded text:
isti inserantur? Doce quia praecidentur: Filii autem regni ibunthonorem in patria, in qua conditus est; habeat honorem in patria quam condidit. In illa enim conditus est conditor omnium, conditus in illa est secundum formam servi. Nam ipsam civitatem in qua conditus est, ipsam Sion, ipsam Judaeorum gentem, ipsam Jerusalem, ipse condidit cum esset apud Patrem Verbum Dei: Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De illo ergo homine dSion, dicet homo. Quidam homo, mediator Dei et hominum homo, Mater Sion dicit. Quare Mater Sion dicit? Quia inde accepit carnem, inde virgo Maria, de cujus utero servi forma suscepta est, in qua dignatus est apparere humillimus. Mater Sion dicit homo, et homo iste qui dicit Mater Sion, factus est in ea, homo factus est in ea. Nam Deus erat ante eam, et homo factus est in ea. Qui homo factus est in ea, ipse fundavit eam Altissimus , non humillimus. Homo factus est in ea humillimus;
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd facit: ut possit etiam ipse facere. Om̃ia inqͥ
demonstrat ei: quȩ ipse facit. Cum gͦ pater facit ful̾
non facit: ut possit uidere filus quoa facit pater. Cin
om̃ia ꝑ ipsum facta sunt: & sine ipso factum ẽ nicdil
Inc uidemꝰ quemad modũ pater demonstrat filio
cit pater.  Mundum. Ita ne factum mundũ dema¬
strauit filio: ut & ipse tale aliquid faceret e Detur gͥ¬
nobis mundus: quem fȩcit & filius. Si omnia ꝑipsi¬
ꝑ ipsum facta sunt. & nichil facit pater quodñ ꝑfilts
faciat: ubi demonstrat filio pater quod facit. nisi impl
filio ꝑ quem facit: Quis enim locus ubi demonstret᷑
opus patͥs filio. quasi extrafaciat & extra sedeat: & filꝰ
attendat manum patͥs quemadmo dum faciat
est illa inseparabilis trinitas  Ubiꝰ uerbum de quꝰ
dictum est: quod ipsum est uirtus & sapientia aiꝰ
Ubi quod de ipsa sapientia scͥptura dicit: candorĩ
attingit a fine usq aofinem fortiter. & disponit il

Expanded text:
quidquid facit, ut possit etiam ipse facere: Omnia, inquit, quidquid facit, ut possit etiam ipse facere: Omnia, inquit, demonstrat ei quae ipse facit. Cum ergo Pater facit, Filius non facit, ut possit videre Filius quod Pater facit? Certe omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hunc videmus quemdadmodum Pater demonstrat Filio t. Quid fecit Pater? Mundum. Itane factum mundum demonstravit Filio, ut et ipse tale aliquid faceret? Detur ergo mundus nobis quem fecit et Filiusper ipsum facta sunt, et nihil facit Pater quod non per Filium faciat; ubi demonstrat Filio Pater quod facit, nisi in ipso Filio per quem facit? Quis enim locus ubi demonstretur opus Patris Filio, quasi extra faciat et extra sedeat, et Filius attendat manum Patris quemadmodum faciat? Ubi est illa inseparabilis Trinitas? ubi est Verbum de quo dictum est quod ipse est Virtus et Sapientia Dei ? ubi quod de ipsa Sapientia Scriptura dicit, Candor esAttingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
facere quicquam: nͥ quod uiderit patrem facientes.
Intelleximus autem quia non seorsum aliquid fact
pater. quo d cum uiderit filius. faciat & ipse aliqurs
tale inspecto opere patͥs sui. s id quod dixit. non por
filiꝰ a se facere quicquam nͥ quod uiderit patrtifai¬
entem: quia de patre est totus filius. & tota substanta
& potentia eius exillo est qui genuit eum. Modo aint
cum dixiset se hec facere similiter que facit patir it
non intelligamus alia facere patrem. alia flium. sed
simili potentia facere filium. eadem ipsa que facit
pater. cum pater facit ꝑfilium: subuinxit & om̃ade¬
monstrat ei que ipse facit. Rursus mortalis cigi¬
tatio ꝑturbatur. Demonstrat pater filio quȩ ipsẽ
facit. Ergo ait aliqͥs seorsum pater facit: ut posit
filius uidere quod facit. Rursus occurrunt huui¬
nȩ cogitationi tanquã artifices duo: uelut si faber
doceat filium sium artemsuam. & demonstret u

Expanded text:
facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Intelleximus autem quia non seorsum aliquid Pater facit, quod cum viderit Filius, faciat et ipse aliquid tale inspecto opere Patris sui; sed quod dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, quia de Patre est totus Filius, et tota substantia et potentia ejus ex illo est qui genuit eum. Modo autem cum dixisset se haec facere similiter quae facit Pater, ut non intelligamus alia facere Patrem, alia Filium, sed simili potentia facere Filium eadem ipsa quae Pater facit, cum Pater facit per Filium; secutus ait quodmonstrat ei quae ipse facit. Rursus mortalis cogitatio perturbatur. Demonstrat Pater Filio quae ipse facit: ergo, ait aliquis, seorsum Pater facit, ut possit Filius videre quod facit. Rursus occurrunt humanae cogitationi tanquam artifices duo, velut si faber doceat filium suum artem suam, et demonstret ei
Abbreviated transcription (Latin):
apparit: & manifestum est. Quod autem nr̃m spũale sub¬
leuat anima. de dĩ dono & de miscdia eius: qui unicũ
suum misit cõmuni care nobiscum mortẽ nr̃am. & do¬
cere nos ad immortalitatem suam. Hunc habemus
magistium ut non peccenus. & defensorem si peccaue¬
rimus: & si confessi atq conuiersi fuerimus interpella¬
torem ꝓnobis: si quid boni a dño desideramus. & dato¬
rem cũ patre: quia deusunus est pater & filius. Sed¬
loquebat᷑ ista homo hominibus. ds occultꝰ homo
nifestus. ut manifestos homines faceret deos: s flus
aĩ factus filius hominis. ut hominum filios falrs
filios dĩ. Qua hoc arte sapientiȩ sue faciat: in eͥ lsi
agnoscimus. Loquitur enim paruulus parius. Suost
sic paruus ut & magnus. Nos autem parui: s iillo
magni. Loquitur gͦtan quam fouens &̃ nutriens lacti¬
tes: & amando crescentes. Dixerat non potest fliꝰ as

Expanded text:
apparet, et manifestum est: quod autem nostrum spirituale subapparet, et manifestum est: quod autem nostrum spirituale sublevat animam, de Dei dono et de misericordia ejus, qui Unicum suum misit communicare nobiscum mortem nostram, et ducere nos ad immortalitatem suam. Hunc habemus magistrum, ut non peccemus; et defensorem, si peccaverimus et confessi atque conversi fuerimus; et interpellatorem pro nobis, si quid boni a Domino desideraverimus; et datorem cum Patre, quia Deus unus est Pater et Filius. Sedloquebatur ista homo hominibus; Deus occultus, homo manifestus, ut manifestos homines faceret deos; et Filius Dei, factus hominis filius, ut hominum filios faceret filios Dei. Qua hoc arte sapientiae suae faciat, in ejus verbis agnoscimus. Loquitur enim parvulis parvus: sed ipse ita parvus ut et magnus; nos autem parvi, sed in illo magni: loquitur ergo tanquam fovens et nutriens lactentes, et amando crescentes. 2. Dixerat, Non potest Filius a se
Abbreviated transcription (Latin):
no die
quan¬
tum
re
dig¬
natꝰ
est:
po¬
tui¬
mus facultate tractauimꝰ & qua potuimus capacita¬
te intelleximus. quomͦ in separabilia sunt oꝑa patris
&e filii. nec alia faciat pater. alia filiꝰ. s omĩa pater faci
at ꝑfilium tan quam ꝑ uerbum suum. de quo scͥptum
est. om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. & sine ipso factũ ẽ nichil᷑
sequentia uerba hodie uideamus &. ab eodem dño
euis miscđiam & dep̃cemur & sꝑemus: ut pͥmũ si dig¬
num ipse uidicat intell igamus quod uerum ẽ. Si
autem hoc non poterunus: non eamꝰ in illird quod
falsum est. Meluis est enim nescire quam errare: s
scire est melius qũã nescire. Itaq ante onĩa conari
& quid tractemus: considerate debennis. Homines suniꝰ
carnem portantes. in hac uita ambulantes. & sumꝰ de
semine uerbi dĩ renati: tamen ita inxꝑo innouati. ut
non dum penitus ab adam exp oliati. Quod enĩ ur̃m
mortale. & corruptibile ad grauat anim̃a. exadã esse

Expanded text:
no die quantum re dignatus est, potuimus facultate tractavimus, et qua potuimus capacitate intelleximus, quomodo inseparabilia sunt opera Patris et Filii; nec alia facit Pater, alia Filius, sed omnia Pater facit per Filium, tanquam per Verbum suum, de quo scriptum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sequentia verba hodie videamus, et ab eodem Domino ejus misericordiam et deprecemur, et speremus, ut primum si dignum ipse judicat, intelligamus quod verum est: si autem hoc non potuerimus, non eamus in illud quod falsum est. Melius est enim nescire, quam errare: sed scire est melius quam nescire. Itaque ante omnia conari et quid tractemus, considerare debemus. Homines sumus carnem portantes, in hac vita ambulantes: et si jam de semine verbi Dei renuti, tamen ita in Christo innovati, ut nondum penitus ab Adam exspoliati. Quod enim nostrum mortale et corruptibile aggravat animam , ex Adam esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibui: quia ipse est filius dĩ. Intendat modicũ caritas
ur̃a. Iohannes quando didicit aꝑm. missus est enĩ
ut baptiraret in aqua. quesitum est quare: ut mani¬
festaretur isrlĩ dixit. Quid ꝓfuit baptismꝰ iohĩs frẽs
mei: Si ꝓfuit aliquid: & modo maneret. & baptiza¬
rentur homines baprismo iohis: & sic uenirent ad
baptismũ xꝑi. S quid ait. Ut manifestaretur isrlĩ.
id est ipsi populo isrł ut manifestaret᷑. iꝑc: uenit bap¬
turare in aqua: Ecce misterium baptismi ioh̃is in aqua
penitentiȩ: parare uiam dño. non eristens dñs. At ubi
cognitus est dñs suꝑfluo ei uia parabatur: quia cognoᷤᷤ¬
centibus se. ipse factus est uia. Itaq non durauit du
baptismus iolñs. S qͣm demonstratus est dñs humi¬
lis: Ut idõ acciperet baptismum iohannis. in quo
baptizaretur ipse dñs. E opus erat dũo baptizari: Et
ego interrogatus: cito respondeo. Opus erat dũo nasci.
opus erat dño crucifigi. opus erat domino mori.

Expanded text:
perhibui quia hic est Filius Dei. » Intendat modicum Charitas vestra: Joannes quando didicit Christum? Missus est enim ut baptizaret in aqua. Quaesitum est quare? Ut manifestaretur Israeli, dixit. Quid profuit baptismus Joannis? Fratres mei, si profuit aliquid, et modo maneret, et baptizarentur homines baptismo Joannis; et sic venirent ad baptismum Christi. Sed quid ait? Ut manifestaretur Israeli: id est, ipsi Israel, populo Israel ut manifestaretur Christus, venit baptizare in aqua. Accepit ministerium baptismatis Joannes, in aqua poenitentiae parare viam Domino, non existens Dominus: at ubi cognitus est Dominus, superfluo ei via parabatur; quia cognoscentibus se ipse factus est via: itaque non duravit diu baptismus Joannis. Sed quomodo demonstratus est Dominus? Humilis; ut ideo acciperet baptisma Joannes, in quo baptizaretur ipse Dominus. 13. Et opus erat Domino baptizari? Et ego interrogans cito respondeo: Opus erat Domino nasci? opus erat Domino crucifigi? opus erat Domino mori?
Abbreviated transcription (Latin):
suos in montes unde ueniet auxilium ei: intelligat
quia auxilium eius a dño. qui fecit celum & terram. Tante
excellentiȩ ioh̃es. Dicitur ei. Tues xꝑc: Dicit. Non. Tu
es helias: Dicit. Nlon. Tues ꝓph̃a: Dicit. Non. Quare
gͣ tu baptiras: Ecce agnus dĩ ecce qui tollit peccatum
mundi. Hic est de quo dixi. Post me uenit uir. qui an¬
te me factus est: quia prior me erat. Post me uenit qr
posterus natus est. Ante me factus est: quia p̃latꝰ est
mͥ. Prior me erat. quia in pͥncipio erat uerbum. & uer¬
bum erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum. & ego nescie¬
bam eum dixit: sed ut manifestaretur isrlĩ ꝓpt̾e̾a ueni
ego in aqua baptirans. & testimonium ꝑhibuit dicens:¬

Expanded text:
os in montes, unde veniet auxilium ei, intelligat os in montes, unde veniet auxilium ei, intelligat quia auxilium ejus a Domino, qui fecit coelum et terram . Tantae excellentiae Joannes, dicitur ei, Tu es Christus? Dicit, Non. Tu es Elias? Dicit, Non. Tu es propheta? Dicit, Non. Quare ergo baptizas? Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi: hic est de quo dixi, Post me venit vir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit, quia posterius natus est: ante me factus est, quia praelatus est mihi: prior me erat, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. 12. « Et ego nesciebam eum, dixit: sed ut manifestaretur Israeli, propterea veni ego in aqua baptizans. Et testimonium perhibuit Joan
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ sic uenit. Non enim iͥni quitate conceptus est.
quia ñ demortalitate conceptus ẽ: nec eum inpeccatiᷤᷤ
mat᷑ eius in utero aluit. quem uirgo concepit. uirgo
peperit: quia fide concepit. & fide suscepit. Frgo. erce
agnus dĩ. Non habet iste traducem de addã. Carnẽ tan¬
tum assũpsit decarne adan: peccatũ ũ assũpsit. Qui ñ
ad sũpsit de nr̃a massa peccatum: ipse est qui tollet
nr̃m peccatum. Ecce agnus dĩ: ecce qui tollit peccata
mundi. Nostis quia quidam homines dicunt: ali¬
quando nos tollimus peccata hominib qͥ scĩ sumus.
Si enum ñ fuerit sc̃s qui baptizat: quomͦ tollit pecca¬
tum alt̾iꝰ. cum sit homo ipse plenus peccato: Contra
istas disputationes uerba nr̃a non dicamus. Hunc lega¬
mus: ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peccata mundi. Non
sit ista prȩsũptio hominib in homines: ñ tnsmigret
passer inmontes: & in dño confidat. Et si leuat oculos¬

Expanded text:
qui non sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est; qui non sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est; quia non de mortalitate conceptus est: nec eum in peccatis mater ejus in utero aluit, quem virgo concepit, virgo peperit; quia fide concepit, et fide suscepit. Ergo ecce Agnus Dei. Non habet iste traducem de Adam: carnem tantum sumpsit de Adam, peccatum non assumpsit. Qui non assumpsit de nostra massa peccatum, ipse est qui tollit nostrum peccatum. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 11. Nostis quia quidam homines dicunt aliquando: Nos tollimus peccata hominibus, qui sancti sumus: si enim non fuerit sanctus qui baptizat, quomodo tollit peccatum alterius, cum sit homo ipse plenus peccato? Contra istas disputationes verba nostra non dicamus, hunc legamus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Non sit praesumptio hominibus in homines: non transmigret passer in montes, in Domino confidat ; et si levat ocul
Abbreviated transcription (Latin):
sum soluere: multũ se humiliasset. Quando autẽ
nec adhoc se dignum dicit. uere plenus sp̃u erat:
qui sic serius dñm agnouit. & exseruo amicus fieri
meruit. Hec inbethania facta sunt transiordanem:
ubi erat iohannes baptizans.
ltera die uidit iohes ihm̃ uenientem
ad se: & ait. Ecce agnus di: ecce qui tollit
peccatum mundi. Nemo sibi arroget
& dicat: quia ipse auferet peccata mun¬
di. Unde iam attendite contra quos
suꝑbos intendebat digitos ioh̾es: ñ dũ
erant nati heretici. & iam ostendeban¬
tur. Contra illos clamabat tunc afluuio: contra qͦs
mͦ clamat exeuglio. Uenit ihc. &quid dicit ille: Fcce
agnus di. Si agnus innocens: & ioh̃es agnus. An non
& ipse in nocens. S qͥs ĩ nocẽs: dut qͣntũ ĩnocẽs: Os̃ exilla
traduce ueniunt. & exilla ꝓpagine de qua cantat ge¬
mens dauid: ego inũquitate conceptus sũ. & in pecca¬
tis mater mea inutero me aluit. Solus gͦ agnꝰ ille:

Expanded text:
sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem sum solvere; multum se humiliasset. Quando autem nec ad hoc dignum se dicit, vere plenus Spiritu sancto erat, qui sic servus Dominum agnovit, et ex servo amicus fieri meruit. 10. Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Altera die vidit Joannes Jesum venientem ad se, et ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Nemo sibi arroget, et dicat quia ipse auferat peccatum mundi. Jam intendite, contra quos superbos intendebat digitum Joannes. Nondum erant nati haeretici, et jam ostendebantur: contra illos clamabat tunc a fluvio, contra quos modo clamat ex Evangelio. Venit Jesus; et quid dicit ille? Ecce Agnus Dei. Si agnus innocens, et Joannes agnus. An non et ipse innocens? Sed quis innocens? quantum innocens? Omnes ex illa traduce veniunt et ex illa propagine, de qua cantat gemens David: Ego in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit . Solus ergo ille Agnus,
Abbreviated transcription (Latin):
helias. neq ꝓph̃a: Respondit eis ꝯiosis & dixit. ł gobap¬
tiro in aqua: medius autẽ ur̃m stetit. quem uos nesci¬
tis. Humilis enim ñ uidebatur. & ꝓpte̾a lucerna accen¬
sa est. Uidere qͦmͦ dat locum: quia aliud posset putari.
Ipse est qui post me uenit. ante me factus est: sicut
iam diximus. id est ante positus est mͥ: cuiꝰ ego ñ sum
dignus ut soluam eius corrigiam calciamenti. Qnͣtũ
se abiecit. Et idõ multũ eleuatus est: qm̃ qui se humi¬
liat exaltabitur. Unde debet uidere scĩtas ur̃a. quia
si iohes sic se humiliauit ut diceret. non sũ dignus
corrigiam soluere: quomͦ habent humiliari qui di¬
nr̃m ẽ scm̃ est. Ille dicit ñ ego s ille: illi dicunt nos.
Non est dignus iohes. soluere corrigiam calciamenti eiꝰ.
Dđ si dignum se diceret: qua humilis esset. Si dignũ
se diceret & sic diceret. ille uenit post me qui anteme
factus est. cuiꝰ tantũmͦ corrigiam calciamenti dignus

Expanded text:
neque propheta? Respondit eis Joannes, et dixit: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit quem vos nescitis. Humilis enim non videbatur, et propterea lucerna accensa est. Videte quomodo dat locum, qui aliud posset putari. Ipse est qui post me venit, qui ante me factus est. Sicut jam diximus, id est, antepositus est mihi. Cujus ego non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti ejus. Quantum se abjecit? Et ideo multum elevatus est; quoniam qui se humiliat, exaltabitur . Unde debet videre Sanctitas vestra, quia si Joannes sic se humiliavit, ut diceret, Non sum ego dignus corrigiam solvere; quomodo habent humiliari, qui diquod nostrum est, sanctum est. Ille dicit, Non ego, sed ille: illi dicunt, Nos. Non est dignus Joannes solvere corrigiam calceamenti ejus: quod si dignum se diceret, quam humilis esset? Et si dignum se diceret, et sic diceret, Ille venit post me, qui ante me factus est, cujus tantummodo corrigiam calceamenti dignus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enimuento mouetur: circũflat᷑ om̃i spũ seductorio.
S quid existis uidere: Hominẽ mollib uestuum: Uesti¬
ebat᷑ enim iohes asꝑis. id est tunica facta de pilis cameli.
Ecce qui mollibus uestiunt᷑: in domib regũ sunt. Non
gͦ uidere existis hominem mollib uestitum. S quid

Expanded text:
qui enim a vento movetur, circumflatur omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestitum? Vestiebatur enim Joannes asperis, id est, tunica facta de pilis cameli. Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt. Non ergo existis videre hominem mollibus vestitum. Sed quid