comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lidis ꝓcellis illidor: & eũ pͥoris uite recolo.
quasi pꝰtergũ reductis oculis uiso lictore
ctib turbatꝰ feror: uix iã portũ ualeo ui¬
dere quẽ reliqui. Hec aũt ipse de se. ñ ꝓfe¬
ctũ lactando uirtutũ. s deflendo potpis
uis de se talia ex magnȩ humilitatis inten¬
tione dixerit: nos tñ erełe decet. nichil
eũ molachies ꝑfectionis ꝑdidisse. occasi¬
one eurȩ pastoralis. ĩmo tc potiorẽ sũp
sisse ꝓfectũ. de labore cotuersionis multoꝵ: quã de
ꝓpͥe quondã quietȩ conu̾sationis habuerit. S
qualit̃ hic sc̃s uir ad diaconatꝰ officiũ. & pꝰ ad
pontificatꝰ culm̃ ascenderit: subsequens ser¬
romanꝰ pontifex qui tunc ȩccłȩ p̃erat:
uirtutũ gͣdib gregoriũ alta conscendere:
cio sublimauit. leuitãq septimũ ad suũ ad¬
iutoriũ asciuit. Nec multũ post responsis ee¬
clasticisad urbẽ constantinopolĩ. apochrisa.¬

Expanded text:
lidae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, lidae procellis illidor, et cum prioris vitae recolo, quasi post tergum reductis oculis, viso littore ctibus turbatdere quem reliqui. » Haec autem ipse de se, non profectum jactando virtutum, sed deflendo potius vis talia de se ex magnae humilitatis intentione dixerit, nos tamen credere decet nihil eum monasticae perfectionis perdidisse occasione curae pastoralis, imo potiorem tunc sumpsisse profectum de labore conversionis multorum, quam de propriae quondam quiete conversationis habuerit. 7. Sed qualiter hic sanctus vir ad diaconatus officium, et post ad pontificatus culmen ascenderit, subsequens serRomanus pontifex, qui tunc Ecclesiae praeerat, virtutum gradibus Gregorium ad alta conscendere, cio sublimavit, levitamque septimum ad suum adjutorium ascivit; nec multo post pro responsis ecclesiasticis ad urbem Constantinopolim apocrisia
Abbreviated transcription (Latin):
tus angustiis ꝑsingła pene horarũ mom̃ta:
ad exttũ ꝓpinqͣret. Qualis aut in monaft̾io
fuerit. quãq laudabilistudio uitã duxerit᷑.
exipsiꝰ u̾bis possumꝰ eolligere qͥb ipse in
pontificatu iã positus. dũ eũ petro suo collo¬
queret᷑ diacono. flendo usus ẽ dicens. Infelix
qͥppe animꝰ m̃s occupatiõis suȩ pulsatꝰ uulne¬
re: meminit quał aliqͣndo in monast̾iofuit:
qmͦ ei labentia cuncta subt̾erant. ⁊ quantũ
pene eunctis pȩna ẽ. uidelicie ut ing̃ssum
uitȩ. & laboris sui p̃miũ amabat. Atnẽ ex
occasione eurȩ pastoralis scłariũ hominũ
negotia patit᷑ ce post tã pulchrã quietis suȩ
speciẽ t̃reni actus puluere. fedat᷑. Ppendo
itaq qͦd tolero: ꝑpendo quid amisi. Cumq
intueor illud qđ ꝑdidi. fit hoc gͣuius quod
porto. Fece eteñi nc̃ magni maris fluctib
quatior. atq in naui mentis: tẽpestatis ua¬

Expanded text:
e horarum momenta e horarum momenta ad exitum propinquaret. 6. Qualis autem in monasterio fuerit, quamque laudabili studio vitam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, dum cum Petro suo diacono colloqueretur, flendo usus est, dicens: « Infelix quippe animus meus occupationis suae pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cuncta subter erant; quantum ingressum vitae, et laboris sui praemium amabat. At nunc ex occasione curae pastoralis, saecularium hominum negotia patitur; et post tam pulchram quietis suae speciem, terreni actus pulvere foedatur. Perpendo itaque quod tolero, perpendo quod amisi. Cumque intueor illud quod perdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis va
Abbreviated transcription (Latin):
set illic cõmorantib ad cotidianũ uictum
sufficere. Reliqua uͦ cũ om̃i domꝰ p̃sidio
uendidit. ac pauꝑibꝰ erogauit.⁊ nobilitatẽq
illã quã ad scłm uidebatur habere. totã
adi naneiscendã suꝑnȩ głam dignitatis.
iuina gr̃a largiente eonu̾tit. Ee qui ante
serieo contextu. acgẽmis micantib solitꝰ
erat ꝑ urbẽ ꝓcedere trabeatꝰ. post. uili eon¬
tecͥtus tegmine. ministrabat pauꝑ ipse pau¬
nasteriũ petiit: & ex huis mundi natio¬
fragio
nudus euasit. In quo tanta ꝑfectionis grã cepit
conu̾sari⁊ ut iã tẽ in ipsis initiis ꝑfectoꝵ nu-¬
mero posset deputari. Inerat deniq ei tanta
abstinentia in cybis. uigilantia in orationib.
strenuitas inieiuniis: ut infirmato stoma¬
co. uix consistere posset. Sustinebat p̃terea
assiduas corꝑis infirmitates: maximeq ea pul¬
sabatur molestia quã medici greco eloqiuio
syncopim uocant. Cuiꝰ incõmodis ita uitali¬

Expanded text:
set illic commorantibus ad quotidianum victum set illic commorantibus ad quotidianum victum sufficere; reliqua vero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largiente, convertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse paunasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in jejuniis, ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur molestia, quam Graeco eloquio medici syncopin vocant; cujus incommodis ita dolore vitali
Abbreviated transcription (Latin):
re: & ad suꝑne uttȩ patriã. totis desideriis
anhelare. S du diu longeq conu̾sionis
grãm difterret. & postꝗͣ celesti ẽ afflatus
desidio. seculari habitu contegi meliꝰ pu¬
taret. uelletq p̃senti mundo. quasi spetiẽte¬
nus deseruire.⁊ ceperunt multa contra eũ
ex huiꝰ mundi eura subereseere: ut in eo ñ
dudũ obitu. liberã disponendarum
suarũ rerũ haberet facultatẽ. qͦd m̃¬
te pͥus gestabat aperuit: qd̃q in diuinis e¬
rat obtutib. humanis etiã uisib oftendit.
Mox eteñi cuncta quȩ habere potuit. ad
pietatis opꝰ diftͥbuit: ut. xp̃m ꝓ nob̾ fa¬
ctũ egenũ. egens ipse sequeret. Sex de¬
niq insyeilia monasteria construens:
fr̃s illic xp̃o seruituros aggregauit:
Septimũ uͦ intra romanȩ urbis muros in¬
stituit. in quo & ipse pꝰmodũ regulari
tͣmite multis sibi sociatis frĩb. sub abbatis
imperio militauit. Quib monasteriis tan

Expanded text:
riam totis desideriis riam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non  obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur. 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic Christo servituros aggregavit: septimum vero intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tant
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hanc ouesouꝰ tantȩ nobilitatis lineam.
morib extulit: ꝓbis actib decorauit. Beni¬
q ut post in ꝓpatulo elaruit: ñ sine magno
presagio. tale sortitꝰ ẽ nom̃. Gregoriꝰ nãq ex
greco eloquio in nr̃am linguã uigilator
seu uigilans sonat. Re & eñi uera uigilauit
sibi: dũ diuinis inherendo p̃ceptis. laudabi¬
lit̃ uixit. Uigilauit & fidelib popłis: dum
ddoctrinȩ affluentis ingenio. eis quo tͣmi¬
te exlestia scanderent patefecit. Discipli¬
nis uͦ lib̃alib. hoc ẽ gramatica. rethorica.
Inerat ei inparua adhuc ȩtate maturũ
iã studiũ. adherere scilicet dietis maioꝵ:¬
& siquid dignũ potuisset auditu ꝑciꝑe. non
segnit̃ obliuioni tͣdere: s tenaci potiꝰ memo¬
riȩ cõm̃dare. Hauriebatq iã tẽ sitibundo do¬
ctrinȩ fluenta pectore: quȩ post congruen¬
ti tp̃r. mellito gutture eructaret. Hine in
annis adolescentiȩ. in quib solet huiꝰmodi
ȩtas sełi uias ingrechĩ. dõ cepit deuotꝰ existe.

Expanded text:
lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio in nostra lingua vigilator, seu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, etur. Inerat ei in parva adhuc aetate maturum jam studium: adhaerere scilicet majorum dictiet si quid dignum potuisset auditu percipere, non segniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus exi
Abbreviated transcription (Latin):
duob filiis suis audifax et abaeuc: ut orarie
ꝓeis. Ex ibi manserunt dies octo. E ceper̃t
de facultatib suis ministrare beato quirino:
& in capita sua uel filioꝵ suoꝵ effundere.
Fodem tẽꝑr iussit claudius ut siqui xp̃ia
ni inuenti fuissent. uł in uulgo. aut ineu¬
stodia: sine int̃rogatione punirent᷑. Ipso pre¬
cepto diuulgato. tenuit aucentos sexaginta du¬
os xp̃ianos iuasalaria. qui arenã fodientes dã¬

Expanded text:
is Audifax et Abacuc, ut oraret pro eis. Et ibi manserunt diebus octo et coeperunt de facultatibus suis ministrare beato Quirino eet in capita sua vel filiorum suorum effundere. 2. Eodem tempore iussit Claudius, ut si qui christiano rum inventi fuissent vel in vulgo aut in custodia, sine interrogatione punirentur. Ipse, praecepto divulgante, tenuit ducentos sexaginta duos christianos via Salaria, qui arenam fodientes dam
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ. Et sum̃tes ceꝑunt corꝑa subtrahere. &
sepelire eũ linteaminib & facultatib su¬
is ñ qͥa uir locupleserat eũ filiissuis & uxo¬
re. Et quantũ potuert̃ sepeliert̃ in eripta
lua salaria: in chuo eucumeris. Tune se¬
pelierunt cũ eis quẽdã tͥbunũ claudii:
noĩe blastũ. Et in eodem loco: uigilias &
ieiunia. cũ orationib multis dieb eum
beato ioħe celebrauerunt. Audiens hȩc
claudrus: cepit curiose querere mariũ & marchã
uxorem eius. Et ñ ĩuenit eos: quia occulte hoc
faciebant. Uenientes uͦ romã: uenext̃ ad
castrũ requirentes beatũ quirinũ. Quẽ ñ in¬
uenientes: contristati sunt nimis. Inuene¬
runt tam̃ quenda p̃rb̾rm noĩe pastorẽ. qui
enarrauit eis omĩa quȩ facta fuerant. ⁊ et
quomͦ noctu int̃fectus fuerat gladio beatꝰ
quirimꝰ. & iactatus fuerat in tyberim: cuiꝰ
corpꝰ remansit. in insula lycaoniȩ. Et ꝑgẽ¬
tes noctu cũ familia sua & beato pastore

Expanded text:
ubtrahere et sepelire cum linteaminibus et facultatibus suis, quia vir locuplex erat cum filiis et uxore, et, quantum potuerunt, sepelierunt in cripta via Salaria in Clyvum Cucumeris. Tunc sepelierunt cum eis quendam tribunum Claudii nomine. Plastum et in eodem loco vigilias et ieiunia cum orationibus multis diebus cum beato Iohanne celebraverunt. Audiens haec Claudius, coepit curiose querere Marium et Martham, uxorem eius, et non invenit eos, quia occulte hoc faciebant. 3. Venientes vero Romam, venerunt ad Castrum, requirentes beatum Quirinum, quem non invenientes, contristati sunt nimis. Invenerunt tamen quendam presbiterum nomine Pastorem, qui e narrabat eis omnia que facta fuerant, et quomodo noctu interfectus fuerat gladio beatus Quirinus et iactatus fuerat in Tyberim, cuius corpus remansit in insula Licaoniae. Et pergentes noctu cum familia sua et beato Pastore,
Abbreviated transcription (Latin):
lum qui regnat in cęlis adoro. Audiens a
stacius comes: iussit eũ fustib cedi. Po¬
lit quid tam suꝑbus & tam rebellis existen
sei Prothasius dixit. Non tibi irascor nec
ego nec ipsa iusticia: qm̃ cecos oculos tui
cordis attendo. Incredulitas enĩ quȩ in tu
eis indulgeret᷑ orauit. addens hoc quia
nescirent quid facerent. Unde & ego tui
misereor: quia nescis quid facias. Nunc
hodie benignitas saluatoris nr̃i occurrere.
in domo mea deo solo teste in ista archa
marmorea sepeliui: credens me orationib

Expanded text:
Audiens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Pout quid tam superbus et tam rebellis existis? num? Protasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa justitia; quoniam caecos tui cordis oculos attendo: incredulitas enim, quae in tuieis indulgeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid facerent. Unde et ego tui, misereor; quia nescis quid facias. Age ere Gervasio hodie benignitas Salvatoris nostri occurrere.  corpora, et in domo mea, Deo solo teste, in ista arca saxea sepelivi, credens me orationibus
Abbreviated transcription (Latin):
uitalis ait. Infinita tibi dominatur stulti
Ducite eum ad palmã et nolite eũ decol
aquãt & ibi eũ supinũ deponite. & terra
atq lapidlib obruentes dimittite. Qui
tyrẽ conseerauit. ut sacerdos apollinis
qui hoc consiliũ paulino dederat. a diabolo
repleretur & ꝑ ait. dies energuminũ se clania¬
ret. ubi obrutus erat ses uitalis dicens.
flumen expirauit. Sẽs aut̃ uitalis ẽ głosus
martyr iuxta eiuitatẽ rauennatiũ prestans

Expanded text:
it ei: Infinita tibi dominatur stultitDucite eum ad palmam, et nolite decollaquam, et ibi eum supinum deponite, et terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittite. Quodtyrem consecravit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus clamaret ibi, ubi obrutus est sanctus Vitalis, dicens: flumine, exspiravit. Sanctus autem Vitalis gloriosus martyr Christi, juxta civitatem Ravennensium praestat
Abbreviated transcription (Latin):
demius dixit. Si me uis credere dõ tuo. ec¬
ce ego duplicabo hodie suꝑ te catenas. & clau¬
stra omĩa carceris muniam: & te ipsũ in
ista ima tenebrosa solũ includã. Si de i¬
stis om̃ib te liberauerit ds̃ tuus: credam

Expanded text:
ei credidero? Si me vis credere Deo tuo, ecce ego duplicabo super te catenas, et claustra omnia carceris muniam; te autem ipsum in ipsa ima tenebrosa solum includam. Si de his omnibus liberaverit te Deus tuus, credam
Abbreviated transcription (Latin):
transiens. siluano sacrificantes incurrit.
Qui cum eam deponentes de saumario hor¬
na sum: ñ licet mͥ de siluani ur̃i sacrifi¬
eam cede mactauerunt. ut ux eam semi¬
necem sui homines ad mediolanensem ux¬
bem ꝑducerent: ita ut in triduo migraat
thiasius parentib successissent. domũ pro
Ipsi uͦ in uno cenaculo se concluserunt ꝑ de
eẽ annos lectionib et iesuniis uacantes.¬
astacio qui proficiscebat᷑ ad bellũ qͦd ab arco¬
mannis fuerat excitatũ. occurrerunt
ei temploꝵ eultores eũ sacerdotib suis di¬

Expanded text:
tenderet, Sylvano sacrificantes incurrit. Qui cum eam deponentes de saumario horna sum, non licet mihi de Silvani vestri sacrifieam caede mactaverunt, ut vix eam seminecem sui homines ad Mediolanensium urbem perducerent, ita ut intra triduum migraret rotasius parentibus successissent; domum propipsique se in uno coenaculo concluserunt, et per decem annos lectioni et orationi vacantesAstasio, qui proficiscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum cultores cum sacerdotibus suis, di
Abbreviated transcription (Latin):
locus aũt ubi decollabant᷑ xp̃iani hoc habebat
uocabulũ ut diceret᷑ ad palmã. eo qd arbores
post nimia touñta decollandus ueniret ad
palmã: ex pauit. Et dũ uellet male euadere:
ne medice: qui alios curare consuesti. te ipsũ
ȩternȩ mortis iaculo uulnerare uisa E qͥ¬
ꝑ passiones nimias uenisti ad palmȩ coronã.
hec. genu posuit: & spiculatorẽ ut ferĩ¬
ret hortabatur. Agensq penitentiam qđ
expauisset. xp̃i se martyrẽ fecit. Statĩ
uͦ ipse uitalis corpus martyris rapiens.
intra rauennatium urbẽ sepeliuit cũ
ri mandauit. non tantũ qđ ad eũ redire

Expanded text:
locus autem ubi decollabantur Christiani hoc habebat locus autem ubi decollabantur Christiani hoc habebat vocabulum ut diceretur, ad Palmam, eo quod arbores post nimia tormenta decollandus cum veniret ad Palmam, expavit, et dum mallet male evadere, ne medice, qui alios curare consuevisti, teipsum aeternae mortis jaculo vulnerare, et qui per passiones nimias venisti ad Palmam, coronam haec Ursicinus genu posuit, et spiculatorem ut feriret hortabatur, agens poenitentiam quod isti martyrem fecit. Statimque sanctus Vitalis corpus martyris rapiens, intra Ravennensium urbem sepelivit cum ri mandavit; non tantum quia
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenes apparuerunt. Tercia uͦ nocte defe¬
cto ieiunzis corpore ñ dormienti s stupenti
cũ quadã mͥtercia apparuere ꝑsona quȩ
similis erat beato paulo apło. cuiꝰ uultũ
nichil terrenum nilq carnale ꝯcupiscentesin me¬
dia hac mediolanensi urbe ꝑgͤ. annos in ser
in eo loco inuenies in quostas & oras. Duode¬
cim pedum altitudine terra cooꝑtã archam
eoꝵ eccłam fabricabis. Cũq ab eo nomina re
copos urbrum uicinarũ. retuli uniu̾sa
quȩ uideram & audlieram. Ipsis corã positiꝰ
primꝰ ego terrȩ fossor accessi: cȩteriq epĩ
positos scõs miro odore fraglantes. Ad quo¬
scõꝵ corpora cũ filio meo rapui et sepe¬
liui. Quoꝵ mat᷑ ualeria. & pat̾ uitalis di¬
eti st̃: quo ᷤ uno ortu geminos genuerunt:
unũq prot̾asiũ. alterũ Geruasiũ uoca¬
uerunt. Quorũ pat̃ uitalis in ilitans con¬
arte medieũ. natione ligurem. post numi¬
a tormenta capitalẽ accipisse sententiam:

Expanded text:
iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defeiidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihi tertia apparuere persona, quae similis erat beato Paulo apostolo, cujus metigia, nihil terrenum, nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcameorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina reqcopos urbium vicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessi: caeteri vero eppositos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eosanctorum corpora, livi: quorum mater Valeria, pater Vitalis dicti sunt. Quos uno ortu geminos genuerunt: unum Prothasium, alterum Gervasium vocaverunt. Quorum pater Vitalis militans conarte medicum, natione Ligurium, post nimia tormenta capitalem accepisse sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
pro hoc oꝑe quasi uicissitudinẽ postulanᷤ¬
a dõ adiecit. Tu aũt dnẽ ne elonge faci¬
Sic̃ ego feci alios miscdiam inuenire.:
ita ce ipse non patiaris longe fieri mi-¬
sercordias tuas a me. Aperiamus gͦ cur
ista premisimꝰ. & uros animos qui pie
de ddosentitis et creditis. de inuentione
me. ẽẽ participem. in oratione posito ita
somnꝰ. obrepsit. ut nec uigilans aꝑte nec
dermiens integre uiderem aꝑtis oculis
meẽ duos iuuenes ephẽbos. uestib can¬
didissimis id est colobi o & pallio ami¬
ctos. caligulis calciatos manib extensis
orantes. Nullã quidem grauidinẽ pati¬
ens loqui eũ eis non poterã. S quia
ut dixi pars in me somni incũbebat
quȩ me ad eoꝵ int̾rogationẽ uerbũ ꝓferre
ñ sineret: plene euigilanti mͥ. uisio e¬
ficatio demonũ eẽt abscederet: si uͦ ue
ritas eẽt pleniꝰ appareret. Ad impetran¬
uͭ quȩ poscebam a dño augm̃taui ieiuntũ.
similiq modo canente gallo orantes metũ

Expanded text:
postulans adjecit: Tu autem, Domine, ne elonges misicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione me faceret esse participem, in oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eficatio daemonum esset, abscederet: si vero esset veritas, plenius appareret. Ad impetranro quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum
Abbreviated transcription (Latin):
MBROSIUS SERUUS
xp̃i fr̃ib per omnem
Italiam in dño ȩternã
salutẽ. In diuinis uo¬
luminib reus subse̾¬
bitur: qui non studu¬
erit dare gratis qͦd
ipse gratis accepit.
substrarisse arguitur. cũ noluerit tradere
om̃ib qͦd ipse ñ celandũ accepit. Unde ⁊ psal¬
migraphus ceeinit dicens. Iusticiã tuam
ñ abscondi in corde meo: ueritatẽ tirũ ⁊ sa

Expanded text:
MBROSIUS servus Christi fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; erat, subtraxisse arguitur, cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographus vates canit: Justitiam tuam non abscond
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. añꝗͣ fieret. N eñi priꝰ placuerit eũ ar¬
tifice. qui eũ aut stantẽ faciat. aut seden¬
tẽ ⁊ aut ridentẽ. aut flentẽ. ut lacentẽ.¬
tib. ñ sit. Ee postea quã feceris ex metallo
imaginẽ. quã antea pixisti. & illi cer¬
site elimatũ admisisti. Diocletianꝰ dix̃.¬
Chionia dix̃. Noli dicere forsitan nos eñĩ¬

Expanded text:
equam fieret+ . nisi enim prius| placueris cum arequam fieret+ . nisi enim prius| placueris cum artefice qui eum+ . aut stante faciat| aut sedentem . aut ridentem aut flentem . aut salttibus . et postea quam feceris ex mitalla imaginem .| quam ante pinxisti et illi cert+ elimatum emisti. Dioclicianus dixChionia dixit noli dicere forsitan . nos| eni
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Quas eũ uidissetirex ait. Quȩ uob̾ fatu¬
itas imꝑat sequi suꝑstitionẽ uanã et suꝑ¬
fluã ⁊ atq in contẽptũ uerȩ religionis diui
ritos de palatio meo. ꝑ quos illustres ẽẽ pos¬
cũbit. cura rei publice. eura exereitꝰ ⁊ & acd̃
iniuriã dĩuiui loqueris. euiꝰ t̾ auxiliũ est
necessariũ.⁊ cuiꝰ tͥbenignitas parcit: Dio¬
eletianꝰ dix̃. Insanit ista. Altãm applicate.
Et adducta chioriia dix̃. Soror mea ñ in¬
sanit. ⁊ s stulta monita iusto iudicio rep̃¬
hendit. E hanc amoueri p̃cipiense iussit ad¬
duci t̾ciã niniorem nõie hyrenẽ. Cui & apõ
Quia uanitate plenȩ sunt sorores tuȩ mai¬
ores: tu saltẽ quȩ iumior ẽẽ cognosceris. di¬
is ceruicẽ inflecte⁊ ut possis etiã tu. tuas
sorores tuo libare exemplo.⁊yrene respõ¬
dit. Flectant his ceruices idolis: quib ira¬
tus ẽ ds̃. Peior enĩ indignitas ñ est. quã ut
hunc adoret aliquis. qui ab artifice. placit᷑

Expanded text:
 uidisset rex . ait . quę uobis fa| tuetas imperat . sequi superstitucionem uanam et superflu| am . atque in contemptu uere religionis diuinritus de palatio meo . per quos inlustres esse| poscumbit . cura rei puplice . cura ex| ercitus . et ad iniuria dei uiui loqueris . cuius tibi est auxilium| necessarium. Cuius tibi benignitas parcit. Dioclicianus| dixit insanit ista altera applicatae Et ducta chionie| dixit soror mea non insanit sed stulta monita +iusto iudice| reprehendit et hanc amouiri praecepiens . iussit adduci| tercia ioniore . nomine hyrenen cui et dixit quia uanitate| plenę sunt sorores tuae maiores . tu saltim quę iunior| esse cognusceris . deis ceruicem inflecte . ut possis etiam tu| as sorores . duo liberare exemplo. Heren respondit flectant| ceruices idolis . quibus iratus est deus peior enim indigni| tas non est quam ut hunc adoret aliquis . qui + ar| tifice placitus
Abbreviated transcription (Latin):
Maucelline tuos parit petre nosse triũphos.
Percussor retulit damaso mͥ eũ puer essem.
hȩc sibi carnificẽ rabidũ mandata dedisse.
Sentib in mediis urã ut tẽ colla secaret.
Candidulȩ occulto pꝰquã iaeuisse sub antro.
Postea cõmonitã ur̃a pietate lucillam.
Hic placuisse magis scĩs uos ꝯdere menbris.

Expanded text:
Marcelline tuos, pariter Petre, nosce triumphos. Percussor retulit Damaso mihi cum puer essem, Haec tibi carnificem rabidum mandata dedisse, Sentibus in mediis vestra ut tunc colla secaret, Candidulo occulte postquam jacuistis in antro, Postea commonitam vestra pietate Lucillam, Hic placuisse magis sanctissima condere membra.
Abbreviated transcription (Latin):
diocletianꝰ carceris tradi eustodiȩ. Quas
beata anastasia nec dieb nec noctib de¬
serebat. Conueniebãt enĩ om̃s xp̃iam aa
anastasiã uiri & feminȩ indigentẽs
qͥa nimiã penuriã xp̃iani illo tp̃r susti.¬
nebant. Nulli enĩ licebat xp̃iano aliqͥa
possiłe. ⁊ uł artẽ aliquã exercere: aut ali¬
qͦd negotiũ agere. Anastasia uͦ cotidie ro
gabat dñm ut ñ pͥus exiret de corpore
nisi om̃e p̃tiũ qͦd de patͥmonio suo uen¬
dito acceꝑat. expendisset. Proficiscente
in uinculis erant: simul a custodib du¬
cti sunt. Int̾ quos erant simul agapis.
chionia. et hẏrene. Igͥ dũ suggestũ fuis¬
set imꝑatori de his qui habebant᷑ ĩ elau¬
stris. ⁊ iussit p̾sidi dulcitio diu̾sis torm̃¬
toꝵ gen̾ib agere uniu̾sos qͥ sacͥficare
noluissent. Eos aut qui consensissent.
diuitiis ⁊ honorib sublimari consticuit.

Expanded text:
dioclicianus . carceris tradi costudię quas beata| anstasia nec diebus nec noctibus deserebat. Cun| ueniebant enim christiani . ad anastasia uiri et feminę| indigentis quia nimia penuria christiani illo tempore sustene| bant . nulli enim christiano licebat+ uel possidere . uel artem ali| quam exercire aut aliquo negotium agere . anastasia ui| ro cotidiae hoc rogabat deum . ut non prius exirit de corpore| nisi omnem praecium quod de patrimonio suo uinditum ac| ciperat expendisset+ proficescentem. in uiculis erant . simul a cus| todibus ducti . inter quos erant simul . Agapae . Chyonii| Et hiren igitur cum suggesum fuissit imperatori de his qui| habebantur in clastris iussit praesidem dulcicium diuer| sis tormenturum generibus agere uniuersus qui sacrifica| re noluissent eos autem qui consensissent diuicies et hono| ribus sublimare constituit
Abbreviated transcription (Latin):
pelle. Ulehement̃ enĩ dii ur̃i de eoꝵ contẽp¬
sit eos teneri. & ad se adduci. Q uib ⁊ dix̃.
tes. ad immolandũ eis deuoti studeotis
accedere: ut expeditio meo nouiter ee¬
lebretur. Geruasius dixit. Uictoriam
de celo debes a dõ omĩpotente requirere. non
de simulachris uanis & mutis qui oculos ha¬
bent sine lumine. aures sine auditu. nares
sine odoratu. os sine sermone. manus sine
tactu. pedes sine gressu. uentrẽ sine interi¬
orib probantur habere. & sine flatu esse
noscuntur. Tunc indignatꝰ comes astacius.
iussit eũ tandiu plumbatis contumdi: qͣm¬
diu spm̃ exalaret. Quo amoto: iussit sibi as

Expanded text:
i de eorum contempsit eos teneri, et ad se adduci. Quibus dixit: Htes, ad immolandum eis devoti studeatis insistere; ut expeditio mea gnaviter celebretur. Beatus Gervasius dixit: Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem absque interioribus probantur habere, et sine flatu esse noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu exhalaret
Abbreviated transcription (Latin):
relinquebat᷑ a cunctis sꝑnebat᷑. a suis etiã
lugebat᷑ mens in eo sana erat.⁊ s soli oculi
etꝰ tenebant᷑ a sathana. De quib infelix de¬
lefici is ancillarũ xp̃i. ista euenisse: iub&
sibi publice p̃ꝑari tribunalia. Cũq fuissẽt
adductȩ orantes. atq psallentes.: iussit
intentus p̃ses dulcitiꝰ obdormiuit. sedens
ꝓtribunalib ⁊ & ita dormiebat stͣtens. ut
etiã apulsantib excitari ñ posset. Qui sub¬
latꝰ ẽ inde in sella dormiens: tc̃ exꝑgefa¬
ctus ẽ. cũ in suã domũ fuisset introdu¬
ctꝰ. Audiens aũt imꝑator uniu̾sa quȩ ac-¬
ciderant: dedit comitẽ sisinniũ qui eas
audiret. Cui eũ fuissent p̃sentate: uoca¬
uit ad se unã. & dixit ei. Qͦd tͥ nom̃ ẽ.: Qͤ
respondit. Hẏrene dicor. Sisinuꝰ dixit.
Consentis regali iussionio Hẏrene respõ¬
dit. Non consentio. Sum enĩ xp̃iana. &¬
ctrina decepta. diuina iussa contẽpnit.

Expanded text:
re| linquebatur . a cunctis spernebatur . ad suis lugiba| re| linquebatur . a cunctis spernebatur . ad suis lugiba| tur . mens in eum sana tenebantur| a satana. De quibus incurrelifi| cies ancillarum christi ista euenisse . iobit sibi parare pu| plica tribunalia. Cumque fuissent adductae| orantes atque psallentis . iussit tentus praesis dulci\ti/us obdormiuit . sedens pro tribuna| libus . et itam dormiebat stertens . ut etiam a pulsanti| bus excitare non possit qui sublatus inde . in sella dormi| ens. Tunc expergefactus est . cum in sua domum fuis| sit introductus. Audiens autem imperatur uniuersa| quę acciderunt . dedit comitem . Sisinium . qui eas au| diret. Cui cum fuisset praesentate . uocauit ad se| unam . et dixit ei quod tibi nomen est. Quae respondit| erene dicor. Sisenius dixit . consenti . regale iussione.| erene respexit . non consencio. So enim ctrina decepta . diuina iussa contemp| nit .
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ. atq derelictũ. nesciens quid de eo
actũ fuisset. ⁊ ñ ẽ reuersus ad domũ su
dicens. Prosternã me inuictissimis imꝑa¬
torib ⁊ & dicã me ab officio ineo contẽ¬
ptũ. & ita ludibrio habitũ: atq cũ irrisi¬
one & clamorib derelictũ. Cũq pͥmo ina¬
cabatus. & scissus eũ ante regẽ apparu¬
isset. atq intꝰ uellet intrare. alii uir¬
gis. alii pugnis. atqͣ exsufflantes in fa-¬
ciem eius eũ impingebant. Qe alii ir¬
ridentes. alii irascentes eũ expellebant.
attende. Uidebat᷑ eñi illi qd̃ totus mundꝰ
incedens. niueis eẽt uestim̃tis in dutꝰ. Om̃s aũt
si siue uxor. siue ancillȩ excapillatȩ in occursũ
uener̃t. Dicebat᷑ enĩ a demone collisus in m̃te
sua non eẽ. Ille aũt tandiu in m̃te sua ñ fue¬
rat: quãdiu intꝰ positꝰ ollas & sartagines fu¬
isset amplexus. Cȩterũ eo tẽpr̃ quo ab officio

Expanded text:
mtum . atque derelictum nesciens quid de eo mtum . atque derelictum nesciens quid de eo actum| fuisset . non est reuersus ad domum suacium dicens . prosternam me| inuictissimis imperatoribus . et dicam me ab officio meo| Ita ludibrio habitum . atquo cum inrisionem et clamore| bus derelictum. Cumque primo macauatus et scissus ante regiam| paruisset . atque intus uellit intrare . alii uirgis .| alii pugnis . alii exsufflantes in facie eius eum inpinge| bant . et alii inridentes . alii . irascentes . eum inpingebant| atendire ui| debatur enim illi quod totus montus incidens . niueis| esset uestimentis indutus. Omnis autem sui . siue uxor .| siue ancillae . expedite in occursum eius uenerunt .| dicebatur enim ad demonem conlisus . mente sua non| esse. Ille autem tamdium mente suam non fuerat .| quamdium intus positus . ollas . et sartaginis fuis| sit amplexus . ceterum . eo tempore quo ab officium
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentatas conspectui suo uidens duleitiꝰ.
captu oculoꝵ astͥctꝰ turpissimo agebat᷑
spũ et fecit eas apud ꝓnalẽ officialem
tradi eustodiendas.⁊ qui illis ꝓmitteret lib̃¬
tatẽ: siconsensũ suũ captiuȩ animȩ p̃bu¬
issent. Igͥ cũ neq promissionib uanis. ne-¬
cõmutassent ipse indignissimꝰ p̃ses no
ingredi. ubi illȩ orantes noctẽ xp̃o ꝑuigi¬
lẽ exhibebant. In quo loco clausa omĩa u¬
tensilia coquinȩ reposita habebant᷑. Igͥ cũ
fuisset ing̃ssus. et uellet ire ubi eũ uox
psalmoꝵ triplicib stimulis impellebat:
mens eius in alienatione conu̾sa. ollas cep̃
amplecti. & sartagines osculari. In quib
abolo possidebat᷑ in m̃te. Egressus tandẽ
ad suos. qui eũ eũ luminarib exspecta¬
bant: uiso eo fugerunt om̃s. uidentes
u dlĩ ancillis et psallentib: nullũ ꝑeũ pe
nitꝰ potuit diabolus impedim̃tũ afferre.
Uidens itaq p̾ses se ab officio suo eẽ contẽ¬

Expanded text:
esentatus aspectus . quas uidens dulciti| us . Capto oculorum adstrictus . turpissimo agebatur spiritu| et ficit eas . apud tale officiale tradi custudiendas .| qui illis promitteret libertatem . si consinsum suum ei cap| tiuae animae praebuissent. Igitur cum neque promissio| nibus uanis . neqcummuta| rent . ipse indignissimus preses aingredi . ubi illę orantes noctem| christo peruigile exhibibant . in quo loco clausa omnia uteusilia| coquinae reposita habibantur . igitur cum fuessit ingres| sus et uellit ire ubi eum uox psalmorum triplicibus stimolis| inpellibat . mens eius in alienationem conuersa . ullas . coe| pit ampleti . et sartagines oscolari . in quibuabolo possidebatur| in mentem. Egressus tandem ad suos qui eum cum lu| minaribus expectabant . uiso eo fugerunt omnes . uidentienim dei ancellas et psal| lentibus . nullum penitus per eum potuit diabolus inpe| dimentum afferrere. Videns itaque praesis se ad officio| suo conte
Abbreviated transcription (Latin):
erant. interuentu sacerdotis dimisit. De ipso
uͦ sacerdoti que̾tus ẽ. quẽ uir scs eũ de basili¬
ea ambrosiana egrederet᷑. requiri fecit.atq
addse ꝑduei. Quẽ cum int̾rogasset. et inue¬
nisset auctorem tanti flagitii ait. Oportet
illũ tradi sathanȩ in interitũ carnisi ne talia
in posterũ audeat aliquis admittere. Quẽ
eodem mornento eũ adhue sermo ẽẽt in ore¬
sc̃ĩ sacerdotis. sp̃s immundus arreptũ discerꝑe
cȩpit. Quo uiso ñ minimo timore repleti
sumꝰ et ãmiratione. Multos etiã dieb ipsis
imponente eo manꝰ et imperante a spiritibꝰ
immundis uidimus ẽẽ purgatos xxui
er idem tẽpꝰ nicetiꝰ quidã ex tribuno
et notario. qui ita pedũ dolore tene¬
batur. ut raro in publico uideret᷑. eũ ad al¬
tare accessisset ut sacram̃ta ꝑciperet. et¬

Expanded text:
erant, interventu Sacerdotis dimisit, de ipso erant, interventu Sacerdotis dimisit, de ipso vero servo Sacerdoti questus est. Quem vir sanctus cum de basilica Ambrosiana egrederetur, requiri fecit, atque ad se perduci. Quem cum interrogasset, et deprehendisset auctorem tanti flagitii, ait: Oportet illum tradi satanae in interitum carnis, ne talia aliquis in posterum audeat admittere . Quem eodem momento cum adhuc sermo esset in ore Sacerdotis, spiritus immundus arreptum discerpere coepit: quo viso, non minimo timore repleti sumus et admiratione. Multos etiam diebus illis, imponente illo manus, et imperante ab spiritibus immundis vidimus esse purgatos. 44. Per idem tempus Nicentius quidam ex tribuno et notario, qui ita pedum dolore tenebatur, ut raro in publico videretur; cum ad altare accessisset, ut sacramenta perciperet, ca
Abbreviated transcription (Latin):
Qquam lectulo detineretur. cum quadra¬
gesimũ t̾eium psalmũ dictaret: me excipi¬
ente et uidente. subito in modũ seuti breuis
quod facta ẽ facies eiꝰ sic̃ nix: postea uͦ reu̾sus
ẽ uultus eius ad speciẽ suã. Qd eũ fieret. stu¬
pore ꝑeussus obriguis nec potui seribere quȩ
ab illo dicebantur. nͥ postea quã uisio ipsa
transiuit. Bicebat enĩ in temp̃r testimoni¬
ũ seripture diuinȩ qđ ego optime retinebã.
Nam seribendi uł dictandi. eo die finẽ fecit.
Siquidem ipsũ psalmũ explere non potuit.
Ego uͦ id quod ame uisũ fuerat honorabili
uiro easto diacono. sub euiꝰ eura degebam
actuum apłorum.
uperiorib aut̃ dieb eũ stiliconis tunc
comitis seruus qui demonio laboraue¬
r̾at in ambrosiana basilica iã sanꝰ maneret
eom̃datꝰ a ddño suo. ferebatur enĩ qͦd libent̃
ab eodem audiret᷑. faciebat falsas epłas tribu¬
natꝰ in tantũ ut tenerentur homines qui
luit uindicare. Homines uͦ etiã qui decepti fu¬

Expanded text:
quam lectulo detineretur, cum quadragesimum tertium psalmum dictaret, me et excipiente et vidente, subito in modum scuti brevis quod facta est facies ejus velut nix, et postea reversus est vultus ejus ad speciem suam. Quod cum fieret, stupore perculsus obrigui, nec potui scribere quae ab illo dicebantur, nisi posteaquam visio ipsa transivit; dicebat enim in eo tempore testimonium Scripturae divinae, quod ego optime retinebam. Nam scribendi vel dictandi ipso die finem fecit; siquidem ipsum psalmum explere non potuit. Ego vero id quod visum a me fuerat, honorabili viro Casto diacono, sub cujus cura degebam, Actuum apostolorum. 43. Superioribus autem diebus cum Stiliconis tunc comitis servus, qui daemonio laboraverat, in Ambrosiana basilica jam sanus maneret, commendatus a domino suo; ferebatur enim quod libenter ab eodem haberetur: faceretque falsas epistolas tribunatus, in tantum ut tenerentur homines, quieum vindicare. Homines etiam qui decepti fu
Abbreviated transcription (Latin):
ret: qui nec se ampliꝰ doluisse pedes temp̃r
quo ses sacerdos de hac luce migrauit. la¬
Sed post dies hos ordinato sacerdore eccłȩ

Expanded text:
ris. Nec se amplius doluisse pedes, tempore quo sanctus Sacerdos de hac luce migravit, laSed post dies hos, ordinato sacerdote Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
borũ faleras põpasq sermonũ. quã uirtutẽ
rerũ. grãmq sp̃s scĩ expectare conuenit.¬
Siqͥdem nouerimꝰ uiatores gratiorẽ habere
rire ñ possunt. Et ordeaesus panis duleior
solet ẽẽ etiã his. qͥ centenis uicib ferenlo
cotidian conuiuii copia ructuare con¬
suerunt. S & hoctorũ amena inirantib

Expanded text:
phaleras, pompasque verborum, quam virtutem phaleras, pompasque verborum, quam virtutem reruSiquidem noverimus viatores gratiorem habere rire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerun
Abbreviated transcription (Latin):
luri athanasius ep̃s. et ie¬
Ronimꝰ prb̃r. stilo ꝓsecuti
sunt uitã scõꝵ pauli &̃ anto¬
nii in heremo positorũ. sicut
meritis tantarũ uirorñ. qui muri ȩccłarũ
sunt. & eloquentiȩ fontes: ita etiã sermone
dũ ẽẽ opinor qđ p̃cipis deelinare. ea quȩ
a ꝓbatissimis uiris. qͥ ante meastiterunt.
et maxime a uenerabili sorore ipsius mar-¬
cellina didici. uł quȩ ipse uidi eũ illi ad¬
starẽ. uł quȩ ab ipsis agnoui qui illũ in
diuersis ꝓuinciis pꝰ obitũ eiꝰ se iudisse
narrarunt. uł quȩ ad illũ seripta st̃. eũ
adhuc obisse nesciretur. adiutus oratio¬
nib tuis. et meritis tanti uiri. lieet incul¬
to sermone breuit̃ strictiq deseribam:
ut lectoris animũ. & si sermo offenderit¬
tam̃ breuitas ad legendũ ꝓuocet. Nec uer¬
borũ fucis ueritatẽ obducam: ne dũ seriptor
elegantiȩ pompã requirit. lector tantarũ
uirtutũ amstat scientiã. quẽ ñ magis uer¬

Expanded text:
viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas sanctorum Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone dum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magis
Abbreviated transcription (Latin):
de in hunc unũ mirabili & meredibili con¬
coidia consenserunt. Qͦd ille eognoscens. e¬
g̃ssus ȩccłam tͥbimal sͥ parari fecit. Quippe
niox futurus ep̃e altiora conscendit. Tunc
adhiberi. Qͦd eũ faceret: popłs nichilomi

Expanded text:
te in hunc unum mirabili et incredibili conte in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc adhiberi. Quod cum facere
Abbreviated transcription (Latin):
nutriebat. Illa uͦ ut adolescentẽ & nesci¬
entẽ quid diceret: respuebat. S pꝰquam
edoctus. lib̃alib disciplinis. ex urbe e¬
gressus ẽ. ꝓfessusq in auditoriũ p̃fecturȩ
p̃torii. ita splendide eausas ꝑorabͥat: ut e¬
ligeret᷑ a uiro illustri ꝓbo tẽ p̃fecto p̃toris
add consiliũ tribuendũ. Post qđ consularitatiᷤᷤ
accepit insignia: ut regeret liguriã miliãq
ꝓuintias. uenitq mediolanũ. ꝑ idem tepus
mortuo auxentio arrianȩ ꝑfidiȩ ep̃o. qui di¬
onisio beatȩ memoriȩ ẽfessore ad exiliũ defti¬
nato incubabat eccłȩ. eũ popłs ad seditionẽ
surgeret in petendo ep̃o. ẽẽtq eura illi. se
nuisse ambrosiũ ep̃m. Ad cuiꝰ uocis sonitũ
totiꝰ popłi ora ẽuersa st̃: acclamantes abrosiũ
ep̃m Ita qui antea turbulentissime aisside¬
bant qͥa & arriani sibi. & catholiei sͥ ep̃m
cu piebant. superatis alterutris ordinari: repen¬

Expanded text:
nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescinutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura nuisse Ambrosium episcopum. Ad cujus vocis sonum totius populi ora conversa sunt, acclamantis Ambrosium episcopum; ita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repen
Abbreviated transcription (Latin):
aeris altudinẽ eleuatȩ sunt: ut humanis
oculis minine uiderent᷑. Quofacto pat̃¬
t̃ritus ait. Si uixerit infantulus iste: a¬
liquid magni erit. Operabat᷑ eñi ĩa tunc
dñs in seriuili sui infantia: ut implere¬
tur qđ seͥptũ ẽ. Fauus mellis sermones
boni. Illud eñi exam̃ apũ seriptorũ ipsius
nobis generabat fauuos qui cȩlestia do¬
na annuutiarent: et mentes hominũ
de terris ad cęlũ erigerent. Postea uͦ cũ
adoleuisset & ee̾t in urbe roma constitu¬
tus. eũ matre uidua. & sorore quȩ uir¬
ginitatẽ fuerat iã ꝓfessa. comite alia
uirgine. euiꝰ uirginis soror candida. et
ipsa eiꝰdem ꝓfessionis. quȩ nẽ cartagine
deget iamanus. cũ uideret sacerdotibꝰ
a domestica sorore uł matre. manꝰ oseu¬
lari. ipse ludens offerebat dexterã dicens:
& sibi abeis id fieri oportere. siquidem
ep̃m se futurũ eẽ memorabat. Loquebat᷑
enĩ in illo sp̃s dñi qui illũ ad sacerdotiũ

Expanded text:
aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ obsetro uos om̃s in quoꝵ manib liber
iste u̾sabit᷑ ut eredatis uera ẽẽ quȩ scripsi
mꝰ. Heq me quisꝗͣ putet studdio amoris ali-¬
quid qđ fide caret posuisse⁊ qnͣdoquidem
a die natiuitatis eiꝰ narrandi inicium
sumam: ut gr̃a uiri ab ipsis cunabulis
quȩ fuerit agnoscatur Ex plieit prologꝰ.¬
Gitur posito in ãministratione p̃fecturȩ
galliarũ patre eiꝰ ambrosio. natꝰ ambro¬
sius est. Qui infans in area p̃torii in
cunabulis positus. cũ dormiret aꝑto
ore. subito examen apum adueniens.
faciẽ eiꝰ atq ora compleuit: ita ut ingre¬
diendi in os egrediendiq frequenta¬
rent uices. Quȩ pat̾ qui propt̃ eũ matre c̃¬
uł filia deambulabat. ne abigerent᷑ ab
ancilla quȩ eurã nutriendi infantis sus¬
ceꝑat ꝓhibens. sollicita eñ erat ne infan-¬
tinocerent: expectabat tam̃ patͥo affectu.
quo fine illud miraculũ elauderetur:
At illȩ post aliqnͣdiu euolantes. in tantã

Expanded text:
in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidema die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3. Igitur poIgitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre el filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbus p̃fectus. qͥa uerbũ eiꝰ impleret᷑ in ambro¬
sio. Bixerat enĩ ꝓficicenti. eũ mandata ab eo
fugam parauit: atq in possessione euiꝰdam
leontii clarissimi uiri aliqͣndui latuit. s
uͥ relationi responsũ ẽ. ab eodem leontio ꝓ¬
dit᷑. Preceptũ enĩ erat uicario ut insisteret
reb proficiendis. Qui iniuncta sͥ eũ uellet
adimplere. ꝓposito edicto conuenit om̃s.
ut si uellent sibi ẽsulere rebq suis ꝓderẽt
uirũ. Proditus itaq & adductus mediolanỹ.
eũ intelligeret circa se dĩ uoluntatẽ nec diu¬
tiꝰ se posse resistere: postulauit ñ se nͥ a catho¬
lico ep̃o baptizari. Sollicitam enĩ habebat
ꝑfidiã arrianoꝵ. Baptizatꝰ itaq. fertur

Expanded text:
Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in AmbroProbus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodfugam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ om̃ium ꝑ baptismatis grãm ꝓmit¬
tebant. Tẽ ille turbatꝰ reu̾tens domũ. philo¬
sophiã ꝓfiteri uoluit. futurus uerus philo¬
sophus xp̃i:. qui contẽptis sełarib põpis. pis¬
catoꝵ seeuturꝰ ee̾t uestigia: qui xp̃o ppłos
congregarunt ñ fueis u̾borũ. s simplici
sermone & uera fidei ratione. missi sine pe
Qͥa ubi ne faceret reuocatus ẽ. publicas
meretrices publice ad se ingredi fecit: aud
hoc tantũ ut uisis his. popłi intentio reuo¬
caretur. At uͦ popłs magis. magisq clamabat.
peccatũ tuũ suꝑ nos. At ille eũ uideret ni¬
parauit. Egressusq media nocte ciuitatẽ. eũ
ticinũ se petere putaret. mane ad portã ei¬
uitatis mediolanensis quȩ romana dr̃ in¬
ticoꝵ: fugã illiꝰ impediuit. Qui inuentꝰ. eũ
eustodaret᷑ a popło. missa relatio ẽ ad elem̃¬
tissimũ imꝑatorẽ. Tunc ualentͣianus qui¬
p̃erat sũmo gaudio accepit. qđ iudex a se
directꝰ ad sacerotiũ peteret᷑. Letabat᷑ etiã

Expanded text:
 omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pererunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos. 8. At ille cum videret niparavit, egressusque noctis medio civitatem cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis quae dicitur Romana, inticorum, fugam illius impedivit. Qui inventus, cum custodiretur a populo, missa relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam