comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. Hec gͦ ne consequant᷑ indi¬
gna & absurda & ꝑnitiosa reb huma¬
nis. ñ uult eẽ prescientiam futuroꝵ
atq in has angustias coartat animũ
religiosum. ut unũ eligat eduob.
aut ẽẽ aliquid in nr̃a uoluntate.
aut ẽẽ p̾scientiam futurorũ. qͣmu
trumq arbitratur ẽẽ ñ posse: s. fi al¬
tũm confirmabit᷑. alt̾um tolli. Si
elegerimus prescientiã futurorum.
tolli uoluntatis arbitrium: si elegeri¬
mus uoluntatis arbitrium. tolli pre¬
scientiam futurorum. Ipse itaq ut
uir magnus & doctus & uite huma¬
ne plurimum ac ꝑitissime consulers:
ex his duob elegit liberum uolun¬
tatis arbitrium. Quod ut confirma¬
retur. negauit p̾scientiam futuroꝵs:
atq ita dum uult facere liberos. fac̃
sacrilegos. Religiosus autem animꝰ
utrumq eligit: utrumq conficetur:
& fide pietatis utrumq confirmat.
Quomodo inquit. Nam si ẽ presci¬
entia futuroꝵ: sequentur illa omĩa

Expanded text:
ta sunt. Haec ergo ne consequantur indita sunt. Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non uult esse praescientiam futurorum; adque in has angustias coartat animum religiosum, ut unum eligat e duobus, aut esse aliquid in nostra uoluntate, aut esse praescientiam futurorum, quoniam utrumque arbitratur esse non posse, sed si alterum confirmabitur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli uoluntatis arbitrium; si elegerimus uoluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque, ut uir magnus et doctus et uitae humanae plurimum ac peritissime consulens, ex his duobus elegit liberum uoluntatis arbitrium; quod ut COD firmaretur, negauit praescientiam futurorum adque ita, dum uult facere liberos, fecit sacrilegos. Religiosus autem animus utrumque eligit, utrumque confitetur et fide pietatis utrumque confirmat. Quo modo? inquit; nam si est praescientia futurorum, sequentur illa omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
it ut op pugnaret prescientiam: et
stoici ut ñ omĩa necessitate fieri dice¬
rent. qmuis omĩa fato fieri contende¬
rent. Quid ẽ gͦ qͦd cicero timuit in
p̾scientia futuroꝵs: ut eam labefacta¬
re disputatione decestabili niteret᷑.
Uidelicet quia si prescita sunt omĩa
futura: hoc ordine uenient qͦ uen¬
tura ẽẽ prescita sunt. Et si hoc ordi¬
ne uenient: certus est ordo rerump̾¬
scienti dõ. E si certus ẽ ordo rerum:
certus ẽ ordo causarum. Non enĩfie¬
ri aliquid potest. qͦd ñ aliqua effici¬
ens causa precesserit. Si autẽ cert̾e
ordo causatũ quo fit omẽ qͦd fit. fa¬
to inquit fiunt omĩa quȩ fiunt
Quod si ita ẽ: nichil ẽ in nr̃a potesta¬
te. nullum ẽ arbitriũ uoluntatis.
Quod si concedimus inquit: omĩs
humana uita subuertitur. frustra le¬
ges dantur. frustra obiurgationes.
laudes. uituꝑationes. ex hortatione
adhibentur: neq ulla iustitia boms
premia. & malis supplicia constitu¬

Expanded text:
it, ut obpugnaret praescientiam, et it, ut obpugnaret praescientiam, et Stoici, ut non omnia necessitate fieri dicerent, quamuis omnia fato fieri contenderent. Quid est ergo, quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili niteretur? Videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine uenient, quo uentura esse praescita sunt; et si hoc ordine uenient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum; non enim fieri aliquid potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato, inquit, fiunt omnia quae fiunt. Quod si ita est, nihil est in nostra potestate nullumque est arbitrium uoluntatis; quod si concedimus, inquit, omnis humana uita subuertitur, frustra leges dantur, frustra obiurgationes laudes, uituperationes exhortationes adhibentur, neque ulla iustitia bonis praemia et. malis supplicia constitu
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ dixit insipiens incorde suo
ñ est cłs. S ñ ex sua ꝑsona. uidit enĩ
qm eẽt inuidiosum & molestũ: idoq
aduersus stoicos in libris de deorum
natura: & ꝓ lucilio balbo cui stoicoꝵs
partes defendendas dedit. maluit
ferre sententiam qm ꝓ cotta qui
nullam diuinã naturam ẽe conten¬
dit. In libris uͦ de diumatione. ex se
ipso aꝑtissime oppugnat p̾scienti¬
am futuroꝵ. Hoc totum facere ui¬
detur ne fatum ẽẽ consentiat: & ꝑ¬
dat liberam uoluntate̾. Putat enim
concessa scientia futurorũ ita ẽẽ con¬
sequens fatum. ut negari omĩno ñ
possit. S quoqͦmodo se habeant
tortuosissime concertationes & dis¬
putationes phylosophorum: nosut
confitemur summũ & uerum dm̃:
ita uoluntatẽ summãq potestatẽ
ac p̾scientiam eiꝰ confitebimur. Nec
timemus ne ideo ñ uoluntate facia¬
mus qͦd uoluntate facimus: quia id̃
nos facturos ille presciuit cuns presci¬
entia falli ñ potest. Quod cicero timu¬

Expanded text:
sipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro Cotta, qui nullam divinam naturam esse contendit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, ne fatum esse consentiat, et perdat liberam voluntatem, putat enim, concessa scientia futurorum, ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquomodo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes philosophorum, nos, ut confitemur summum et verum Deum, ita uoluntatem summamque potestatem ac praescientiam eius confitemur; nec timemus ne ideo non uoluntate faciamus, quod uoluntate facimus, quia id nos facturos ille praesciuit, cuius praescientia falli non potest; quod Cicero timu
Abbreviated transcription (Latin):
pendere fatorum.
ut ñ existimet aliquid se adu̾¬
sus eos ualere nͥ auferat diuinatio¬
nẽ: qͣm sic conatur auferre ut neget
ẽẽ scientiam futuroꝵ: edmq om̃ib
uirib nullam ẽẽ omĩno contendat
uł in homine uł in d̾o. nullãq re¬
rum p̾dictionẽ. Ita & d̃ĩ p̾scientiã
negat. & omẽm ꝓphetiã luce clatiorẽ
conatur euertere uanis argumentatio¬
nib: & opponendo sibi quedam ora¬
cula que facile possunt refelli. que
refutandis eius regnat oratio: quia
uere tales sunt ut se ipse destruant¬
& refellant. Multo autem sunt tole¬
rabiliores qui uł syderea fata eonsti¬
tuunt: qͣm iste qui tollit p̾scientiam
futurorum. Nam & confiteri ẽẽ dm̃.
&s negare p̾scium futuroꝵ. aꝑtissima
insama ẽ. Quod & ipse cum uideret:¬

Expanded text:
pendere fatorum. ut non existimet aliquid se aduersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus uiribus nullam esse omnino contendat, uel in homine uel in deo, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat et omnem propheticonatur evertere vanis argumentationibus, et opponendo sibi quaedam oracula quae facile possunt refelli, quae refutandis ejus regnat oratio; quia vere tales sunt ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores qui vel sidera fata constituunt, quam iste qui tollit praescientiam futurorum; nam et confiteri esse Deum, et negare esse praescium futurorum, apertissima insania e
Abbreviated transcription (Latin):
hunc uidendum sicut uideri potetit.
eiq coherendum: ab om̃i peccatorũ
& cupiditatũ malarum labe mundam̃
& eiꝰ nomine consecramur. Ipse enim
fons nr̃e beatitudinis. ipse om̃ĩs ap¬
pecitionis ẽ finis. Hunc eligentes.
uł potius religentes. amiseramus
enim negligentes. hunc gͦ religen
tes unde & religio dicta ꝑhibetur.
adeum dilectione tendimus ut per¬
ueniendo quiescamus. ideo beati
quia illo fine ꝑfecti. Bonum enim
nr̃m de cuius fine inter phylosophoᷤᷤ
magna contentio ẽ. nullum ẽ aliud
qͣm illi coherere: cuius unius anima
intellectualis incorporeo si dici po¬
test amplexii. ueris impletur. fecun¬
daturq untutib. Hoc bonũ dilige¬
re intoto corde.in tota anima. & in
tota uirtute precipunur: ad hoc bo¬
num debemus & aquib diligimur
duci. & quos diligimus ducere. Sic

Expanded text:
hunc videndum, sicut videri poterit, hunc videndum, sicut videri poterit, eique cohaerendum, ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur, et ejus nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis appetitionis est finis. Hunc eligentes vel potius religentes, amiseramus enim negltes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perveniendo quiescamus: ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cujus fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud, quam illi cohaerere: cujus unius anima intellectualis incorporeo, si dici potest, amplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima, et in tota virtute praecipimur. Ad hoc bonum debemus, et a quibus diligimur duci, et quos diligimus ducere. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
tales & beati ẽẽ possemus. unũ dm̃
Huic nos seruitutem que latria
grece dicitur. siue inquibusq
sacramentis. siue in nobisipsis debe¬
mus. Huius enĩtemplũ simul om¬
nes & singłi templa sumus. quia
& omium concordiam. & singłos
in habitare dignatur. ñ in omĩb qͣm
insingłis maior. qm̃ nec mole disten
ditur. nec parcitione minuitur. Cũ
adillum sursum ẽ eius ẽ altare cor
nĩm: euiꝰ uinigenito eum sac̾dote¬
placamus: ei cruentas uictimas cedi¬
mus. quando usq ad sanguinem ꝓ
eius ueritate certamus. Ei suauissimũ
adolemus incensum: cũ ineius con¬
spectu pio scõq amore flagramus.
Ei dona eiis innobis. nosq ipsos uo¬
uennis & reddimus. ẽi beneficiorum
eius sollemnitatib festis & dieb sta¬
tutis dicamus sacramusq memori¬
am. ne longitudine tempoꝵs ingra¬
ta sur repat obliuio: ei sacrificamꝰ
hostiã humilitatis & laudis. inara
cordis. igne feruidã caritatis. Ad

Expanded text:
tales ac beati esse possimus, unum Deum tales ac beati esse possimus, unum Deum Huic nos seruitutem, quae Xatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, qditur, nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, ejus est altare cor nostrum; ejus unigenito eum sacerdoteplacamus; ei cruentas victimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro ejus veritate certamus; eum suavissimo adolemus incensu, cum in ejus conspectu pio sanctoque amore flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus et reddimus; ei beneficiorum ejus solemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacram usque memoriam, ne volumine temporum ingrata subrepat oblivio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne fervidae charitatis. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
amos de ipso nomine qͦ huius
modi immortalẽ beatamq cre¬
aturam deos appellant. ideo int̾ nos
& ipsos pene nulla dissensio ẽ: quia
mini deo deorum. E alibi. Rex ma¬
gnus suꝑ om̃s deos. Iludautem
rent ꝑeum. Non erat ille lumen:
s ut testimonũ ꝑhiberet de lumi¬
ne. Erat lumen uerũ qͦd illuminat
omẽm hominẽ uenientẽ in hunc
mundum. Inqua differentia satis
ostenditur animã rationalẽ uel in¬
tellectualem. qualis erat in ioħe si¬
bi lumen ẽẽ non posse: s alterius ue¬
ri luminis participatione lucere.
Hoc & ipse ioħ̃es fatetur. ubi ei per¬
hibens testimonium dicit. nos om̃s
de plenitudine eius accepimus.
si platonici uł quicumq alii
ista senserunt. cognoscentes dm̃ sic̃ dm̃
glificarent & gr̃as ei agerent. nec
euanescerent incogitationib suis.
nec poplõrum errorib partim au¬
ctores fierent. partim resistere ñ
auderent: profecto confiterentur
& illis immortalib ac beatis. & no¬
bis mortalib ac miseris. ut immor¬

Expanded text:
am et de ipso nomine, quod huius modi inmortalem beatamque creaturam deos appellant, ideo inter nos et ipsos paene nulla dissensio est, quiamini deo deorum, et alibi: Rex magnus super omnes deos. Illud autem rent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur animam rationalem uel intellectualem, qualis erat in Iohanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius ueri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Iohannes fatetur, ubi ei perhibens testimonium dicit: Nos omnes de plenitudine eius accepimus. si Platonici uel quicumque alii ista senserunt cognoscentes Deum sicut Deum glorificarent et gratias agerent nec euanescerent in cogitationibus suis nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent: profecto confiterentur et illis inmortalibus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, ut inmor
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ dm̃ tuum ex toto corde tuo et
intota anima tua & in cota mente
tua. & diliges prorimum tuũ sicut
te ipsum. Ut enim homo se dilige¬
re posset consticutus est ei finis. quo
referret omĩa que ageret ut beatꝰ
eẽt. Non enim quise diligit. aliud
uult ẽẽ qm beatus. Hic autẽ finis
est adherere dõ. Iam igitur scien¬
ti diligere se ipsum cum mandat᷑
de proximo diligendo sicut se ip¬
sum: quid aliud mandatur nisi
ut ei quantũ potest commendet
diligendũ dm. Hic est dĩ cultus.
hec uera religio: hȩc recta pietas.
hec tantum dõ debita seruitus.
Quecumq igitur immortalis po¬
testas. quantalibet uirtute predi¬
ta si nos diligit sicut se ipsam: ei
uult ẽe subditos ut beati simus
cui & ipsa subdita beata ẽ. Si gͦ
non colit dm̃: misera ẽ quia priua¬
tur deo. Si autẽ colit dm̃: ñ uult
se coli Illi enim potius diui

Expanded text:
m tuum in toto corde tuo et in tota anima tua et in tota mente tua, et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum. Ut enim homo se diligere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi enim potius diui
Abbreviated transcription (Latin):
Icadauerũ nec sepeliri potuerunt.
neq istud pia fides minium refori¬
dat: tenens predictum nec absum̃tes
bestias resurrecturis corporib obfutu¬
ras. quorum capillus capitis ñ peribit.
Nullomodo diceret ueritas. nolite tunere

Expanded text:
cadauerum nec sepeliri potuerunt. neque istud pia fides nimium reformidat, tenens praedictum nec absumentes bestias resurrecturis corporibus obfuturas, quorum capillus capitis non peribit. nullo modo diceret ueritas: nolite timere
Abbreviated transcription (Latin):
est causa que ꝑtinet adiouem. qͣm
semen qͦd ꝑtinet ad saturnũ. Si enĩ
hoc ita eẽt: numqͣm saturnus prior fu¬
isset. nec pat̾ iouis ẽẽt. Semꝑ enim se¬
men causa precedit: nec umqͣm ge¬
neratur ex semine. S cũ conantur
uanissimas fabulas siue hominum
res gestas. uelut naturalib interp̃¬
tationib honorare: etiam homines
acutissimi tantas patiuntur angusti

Expanded text:
est causa quae pertinet ad Iouem, quam est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angusti
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim sicut sciebat xuiii.¬
ẽe mundum. ẽe cȩlum & terram
celum syderib fulgidum. terram se¬
minib fertilem. atq huiusmodi cȩ¬
tera: sicut hanc totam molẽ atq na¬
turam ui quailam inuisibili ac pre¬
potenti regi atq administrari certa
ammi stabilitate credebat: ita poterat
affirmare de iano qͦd mundus ipse
ẽẽt. aut de saturno inuemire. quomͦ
quib credibilior redditur ratio. cũ
ꝑhibentur homines fuisse. & uni¬
cuq eorũ abhis qui eos adulando
deos ẽẽ uoluerunt ex eoꝵ ingeno.¬
ma constituta: atq hec paulatim ꝑ
animas hominum demonib similes
& ludicrarum rerũ auidas irrependo
longe lateq uulgata. ornantib ea men¬
dacus poetarum. ꝙ adea fallacib spiri¬
tib seducentib. facilius enim fieri po¬
tit ut iuuenis impius uel abimpio
patre interfici metuens & auidus
regni patrem pelleret regno: quam
id̃ qͦd iste interp̾tatur ideo saturnum
patrem a ioue filio suꝑatum. qͦdante

Expanded text:
e enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram seminibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo quibus credibilior redditur ratio, cum perhibentur homines fuisse, et unicuique eorum ab his qui eos adulando deos esse voluerunt, ex ejus ingennia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
re sapientie & a lege iustitie: s stul¬
tis mortalib & imustis. ñ corporib
s morib similes. ut ñ dicam deten¬
ores eoquo uetustiores & debita pena
insanabiles ipsius quoq mentis ut
iste appellauit salo fiuctuant: nec in
ueritate atq untute qua turbulen¬
tis & prauis affectionib tepugnatis
ex ulla animi parde consistunt .iiii.¬

Expanded text:
re sapientiae et lege iustitiae; sed stulre sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla animi parte consistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionib agitari. Uerba namq eius de
hac re ista sunt: ex hoc ferme demo¬
num numero inquit poete solent
haudquaqͣm procul auentate oso¬
res & amatores quorsdam hominũ
deos fingere: hos prosperare & eue¬
here: illos contra aduersari & afflige¬
re. Igitur & misereri & indignari et
angi & letari. omẽmq humani am¬
ni faciem pati simili motu cord̾is. &
salo mentis ꝑ om̃s cogitationũ estus
fluctuare: que om̃s turbele tempe¬
tranquillitate exulant. Non ẽ in his
uerbis ulla disputatio. qͦd ñ animors
aliquas inferiores partes. s ipsas de¬
monum mentes quib rationalia sunt
ammalia uelut ꝓcellosum salum di¬
xit passionũ tempestate turbari: ut
ne hominib quidem sapientib cõ¬
parandi sint. qui huiusmodi ꝑturba¬
tionib ammoꝵ a quib humana ñ
est imniunis infirmitas. etiã cũ eas
huius uitȩ conditione patiuntur.
mente imꝑturbata resistunt. ñ eis ce¬
dentes ad aliquid approbandum ulł
ꝑꝓetrandum qͦd exorbitet abitine¬

Expanded text:
tionibus agitari. Verba namque eius de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent haudquaqres et amatores quorundam hominum deos fingere: hos prosperare et euehere, illos contra aduersari et adfligere; igitur et misereri et indignari et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili motu cordis et salo mentis ad omnes cogitationum aestus fluctuare, quae omnes turbelae tempetranquillitate exulant.\' Num est in his uerbis ulla dubitatio, quod non animorum aliquas inferiores partes, sed ipsas daemonum mentes, quibus rationalia sunt animalia, uelut procellosum salum dixit passionum tempestate turbari? ut ne hominibus quidem sapientibus conparandi sint. qui huius modi perturbationibus animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itine
Abbreviated transcription (Latin):
atq ut ita dixerĩ congerminales.
alias rubigo int̾imit aliasaues
depopulantur. alias homines euellt̾.
Quomodo istis ñ alias constellationes
fuisse dicturi sunt. quas tam diuersos
exitus habere conspiciunt. An eos pe¬
intebit his reb dies eligere. easq ne
& solos syderib subdent homines. qͥb
solis int̾ra d̃s dedit liberaᷤᷤ uoluntates:
His om̃ib consideratis. ñ immerito
creditur cum astrologi multa mira¬
biliter uera respondent. occulto in
stinctu fieri sp̃uum ñ bonoꝵ. quors
cura ẽ has falsas & noxias opimones
de astralib fatis inserere humanis
mentib atq firmare: ñ horoscopi no¬
tati & inspecti aliqua arte que nul¬
la esst

Expanded text:
adque, ut ita dixerim, congerminales adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit his rebus dies eligere easque ad et solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur, cum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto istinctu fieri spirituum non bonorum, quorum cura est has falsas et noxias opiniones de astralibus fatis inserere humanis mentibus / atque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua arte, que nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
re adeos constellationes mutorum
animaliũ quoꝵs ortus ꝓpter hanc
explorationẽ domi suę diligenter
obseruant: eosq mathematicos p̾¬
ferunt cet̾is qui constellationib in¬
spectis dicunt ñ ẽẽ hominẽ natum
s pecus. Audent etiam dicere qͣle
pecus: utrũ aptum lanitio. an ue¬
ctatiomi an aratro. ancustodie do¬
mus. Nam & ad canina fata temy¬
tantur: & cum magnis admiranti¬
um clamorib ita respondent. Sic
desipiunt homines: ut existimeñ
cũ homo nascit᷑ ceteros rerũ ortus
ita in hiberi. ut cũ illo sub eadem
cȩli plaga nec musca nascat᷑. Nã
si hanc admiserint. procedit ratio¬
cinatio. quȩ gradatim accessib
modicis eos amuscis ad camelos
elefantosq ꝑducat. Nec illud uo¬
lunt aduertere qͦd electo ad semi¬
nandum agrũ die. tam multa gra¬
na int̾ram simul ueniunt. simul
germinant. & exorta segete simul
herbescunt. pubescunt. flauescul
& tamen mde spicas cȩt̾is coeuas

Expanded text:
re ad eos constellationes mutorum re ad eos constellationes mutorum animalium, quorum ortus propter hanc explorationem domi suae diligenter obseruant, eosque mathematicos praeferunt ceteris, qui constellationibus inspectis dicunt non esse hominem natum, sed pecus. Audent etiam dicere quale pecus, utrum aptum lanitio, an uectationi, an aratro, an custodiae domus. Nam et ad canina fata tentantur et cum magnis admirantium clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscis ad camelos elephantosque perducat. Nec illud uolunt aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas
Abbreviated transcription (Latin):
Demde si soli homines ñ autem
omĩa que sub cęlo sunt constellati¬
onb subiacent: cur aliter eligurł
dies accominodatos ponendis ui¬
tib uel arborib uł segetib. alios
dies pecorib uł domandis uł admit¬
tendis marib quib equarũ uł bo¬
um fetentur armenta. & cȩtera hu¬
iusmodi. Si enim ꝓpterea ualent
ad has res dies electi. quia t̾renis om¬
nib corporib siue animantib scd̃m
diuersitates temporaliũ momen¬
torũ. syderum positio dominatur.
considerent qͣm innumerabilia
sub uno temporis puncto uł nas¬
cantur. uł oriantur. uł inchoent᷑.¬
ꝙ tam diuersos exitus habeant. ut
istas obseruationes curuis puero riden¬
das ẽẽ ꝑsuadeant. Quis enim ẽ tam
excors ut audeat dicere om̃s arbores.
om̃s herbas. om̃s bestias. serpentes.
aues. pisces. uermiculos. momenta
nascendi singillatim habere diuer¬
sa: Solent tamen homines adtemp¬
tandam ꝑitiã mathematicoꝵ affer¬

Expanded text:
Deinde si soli homines, non autem Deinde si soli homines, non autem omnia quae sub caelo sunt, constellationibus subiacent, quur aliter eligunt dies adcommodatos ponendis uitibus uel arboribus uel segetibus, alios dies pecoribus uel domandis uel admittendis maribus, quibus equarum uel boum fetentur armenta, et cetera huius modi? Si autem propterea ualent ad has res dies electi, quia terrenis omnibus corporibus siue animantibus secundum diuersitates temporalium momentorum siderum positio dominatur; considerent quam innumerabilia sub uno temporis puncto uel nascantur uel oriantur uel inchoenturt tam diuersos exitus habeant. ut istas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuadeant Quis enim est tam excors, ut audeat dicere omnes arbores, omnes herbas, omnes bestias serpentes aues pisces uermiculos momenta nascendi singillatim habere diuersa? Solent tamen homines ad tentandam peritiam mathematicorum adfer
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo habebat eandem constella¬
tionẽ sexum diuersũ a fr̾e non ha¬
beret: & positionẽ syderũ quȩ fuit
ad horam nascentiũ facere potuisse.
ut ab .e. cam multum uirginali san¬
ctitate distaret. uii.¬
am illuq̃ quis ferat qͦd meligen¬
dis dieb noua quedam suis actib
fata moliuntur. Non erat uidelicet
ita ille natus ut haberet mirabilẽ
filium. s ita potius ut contempti¬
bilem gigneret: & ideo uir doctus
elegit horam. qua misceretur uxori
fecit gͦ fatum qͦd ñ habebat: & ex
ipsius facto cepit ẽẽ fatale qͦd meiꝰ
natiuitate ñ fuerat. O stultitiã sin¬
gularem. Eligitur dies ut ducat᷑
uxor: credo ꝓpterea quia potest in
diem ñ bonum nͥ eligatur incurri.
& infeliciter duci. Ubi ẽ gͦ qͦd nascen¬
ti iam sẏdera decreuerunt. An po¬
test homo qͦd ei iam constitutum ẽ
diei electione mutare: & qͦd ipse in
eligendo die constituerit. ñ pote¬
rit abalia.. potestate mutari.

Expanded text:
cum quo habebat eamdem constellacum quo habebat eamdem constellationem, sexum diversum a fratre non haberet; et positionem siderum, quae fuit ad horam nascentium, facere potuisse, ut ab eo tam multum virginali sanctitate distaret? am illud quis ferat, quod in eligendis diebus noua quaedam suis actibus fata moliuntur? Non erat uidelicet ille ita natus, ut haberet admirabilem filium, sed ita potius, ut contemtibilem gigneret, et ideo uir doctus elegit horam qua misceretur uxori. Fecit ergo fatum, quod non habebat, et ex ipsius facto coepit esse fatale, quod in eius natiuitate non fuerat. s o stultitiam singularem! Eligitur dies ut ducatur uxor; credo propterea, quia potest in diem non bonum, nisi eligatur, incurri et infeliciter duci. Ubi est ergo quod nascenti iam sidera decreuerunt? An potest homo, quod ei iam constitutum est, diei electione mutare, et quod ipse in eligendo die constituerit, non poterit ab alia potestate mutari?
Abbreviated transcription (Latin):
conceptus. Fn forte quia indiuerso
horoscopo nati sunt: aut ille ima¬
sculum. dũ nascererent᷑. aut illa in
feminã commutata ẽ. Cum gͥ non
usquequaq absurde dici posset ad̃
solas corporum differentias afflatꝰ
quosdã ualere sydereos. sicut inso¬
larib accessib & decessib uidemus
etiam ipsius anni tempora uariari.
& lunarib incrementis atq detri¬
mentis augeri & minui quȩdam
genera rerum. sicut echinos & con¬
chas & mirabiles estus occeam: non
autẽ & animi uoluntates positionib
syderum subdi: nunc isti cum etiam
nr̃os actus inde religare conant᷑ ad¬
monent ut queramus. unde ne in
ipsis qͥdem corporib eis possit ratio
ista constare. Quid enim tã adcorpꝰ
ꝑtinet qm corporis serus. W tam̃
sub eadẽ positione syderum. diuer¬
si sexus gemini concipi potuerunt.
Unde quid insipientus dici aut
credi potest. quã syderũ positionẽ
que ad horã conceptionis eadem
ambob fuit. facere ñ potuisse ut

Expanded text:
conceptus. An forte, quia diverso conceptus. An forte, quia diverso horoscopo nati sunt, aut ille in masculum, dum nascerentur, aut illa in feminam commutata est? Cum igitur non usquequaque absurde dici posset, ad solas corporum differentias afflatus quosdam valere sidereos, sicut in solaribus accessibus et decessibus videmus etiam ipsius anni tempora variari, et lunaribus incrementis atque decrementis augeri et minui quaedam genera rerum, sicut echinos, et conchas, et mirabiles aestus oceani; non autem et animi voluntates positionibus siderum subdi: nunc isti, cum etiam nostros actus inde religare conantur, admonent ut quaeramus, unde ne in ipsis quidem corporibus eis possit ratio ista constare. Quid enim tam ad corpus pertinens, quam corporis sexus? et tamen sub eadem positione siderum diversi sexus gemini concipi potuerunt. Unde quid insipientius dici aut credi potest, quam siderum positionem, quae ad horam conceptionis eadem ambobus fuit, facere non potuisse, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ouimus geminos
diuersi sexus: ambo ad huc ui¬
uunt. ambo etate ad huc ugent.
Quors cum sint int̃ se similes corpo¬
rum species quantum. indiuerso
sexu potest: instituto tamen & ꝓpo
sito uite ita sunt dispares. ut pret̾
actus quos necesse ẽ auirilib dista¬
re femineos. qͦd ille mofficio comi¬
tis militat & a suã domo pene
semꝑ ꝑegrinatur. illa de solo patͥo
et rure ꝓprio ñrecedit: insuꝑ qͦd est
incredibilius si astralia fata credan¬
tur. ñ autemmirũ si uoluntates ho¬
minũ & ddimumera cogitentur. ille
comugatꝰ. illa uirgo sacra ẽ. Ille mi¬
merosam ꝓlem genuit: illa nec
nupsit. At eñ plurimũ uis horos¬
copi ualet. Hoc qͣm nichil sit iam
satis disserui. S qualecumq sit: mor¬
tu ualere dicunt: numquid & incon¬
ceptuͤ ubi & unum concubitũ ẽẽ ma¬
nifestum ẽ. & tanta nature uis ẽ ut
cũ conceꝑit femina. deinde conciꝑe¬
altum om̃ino ñ possit. Unde ne¬
cesse ẽ eadem ẽẽ ingeminis mom̃ta

Expanded text:
ouimus geminos diuersi sexus, ambo adhuc uiuunt, ambo aetate adhuc uigent; quorum cum sint inter se similes corporum species, quantum in diuerso sexu potest, insito vitae ita sunt dispares, ut, praeter actus, quos necesse est a virilibus distare, femineos, quod ille in officio Comitis militat et a sua domo pene semper peregrinatur, illa de solo patrio et de rure proprio non recedit: insuper quod est incredibilius, si astralia fata credantur; non autem mirum, si voluntates hominum et Dei munera cogitentur, ille conjugatus, illa virgo sacra est; ille numerosam prolem genuit, illa nec nupsit. At enim plurimum vis horoscopi valet? Hoc quam nihil sit, jam satis disserui. Sed qualecumque sit, in ortu valere dicunt: numquid et in conceptu? ubi et unum concubitum esse manifestum est; et tanta naturae vis est, ut cum conceperit femina, deinde alterum concipere omnino non possit: unde necesse est, eadem esse in geminis momenta
Abbreviated transcription (Latin):
runt: isti in illorũ sublimia crimina
ñ uenerunt. De iano quidem ñ faci
le michi quicqͣm occurrit qͦd ad pro¬
brum ꝑtineat: & fortassis talis suerit.
innocentius uixerit & a facmorib
flagitusq remotius. saturnũ fugien¬
tem benignꝰ excepit. cum hospite
partitus est regnum. ut etiam ciui¬
tates singulas conderent. iste iam¬
culum. ille saturniam. S isti in cul¬
tu deoꝵ omĩs dedecoris appetitores.
cuius uitam minus turpem inuene¬
runt: eum symulachri monstruosa
deformitate turparunt. nunc eum
bifrontẽ. ñc etiam quadrifontem
tamqͣm geminum facientes. An
forte uoluerunt ut qm̃ plurimi dn
selecti erubescenda ꝑpetrando amise¬
rant frontem: qunto iste in nocentior
ẽẽt tanto frontosior appareret.

Expanded text:
runt, isti in illorum sublimia crimina runt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret?
Abbreviated transcription (Latin):
Plectis quisqͣm nobilitatis & clari¬
tudinis appetitor. & eos diceret for¬
tinatos: siñ eos magis adiniurias
q̃m̃ adhonores selectos uid̃eret. Nã &¬
illam infimã turbam ipsa ignobilitas
terit. ne obrueretur opprobriis. Ri¬
demus quidem cũ eos uidemus fi¬
gmentis humanarũ opiionum par¬
titis inter se oꝑib distributos. tamꝙͣ
muuscularios uectigalium condu¬
ctores: uł tamqͣm opifices inuico ar¬
gentario. ubi unum uasculum ut ꝑ¬
fectum exeat ꝑmultos artifices tran¬
sit. cum ab uno ꝑfecto ꝑfici possit.
S aliter ñ putatum ẽ oꝑantiũ mul¬
titudini consulendum. nisi ut sin¬
gulas artis partes cito ac facile disce¬
rent singuli: ne om̃s marde una tar¬
de ac difficile cogerentur ẽẽ ꝑfecti.
erumtamen uix quisqͣm repꝑitur
deoꝵs ñ selectorum. qui aliquo crimi¬
ne famã traxit infamem. Uix autẽ
selectorũ quispiam. qui non inse no¬
tam contumelie insignis acceperit
Illi adistorum humilia oꝑa descende¬

Expanded text:
lectis quisquam nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descende
Abbreviated transcription (Latin):
fractum. Deinde ipsi prodigiis acti.
deformiusq puniti. arcam diumi te¬
stimomii popło unde ceꝑant. reddi

Expanded text:
fractum. Deinde ipsi prodigiis acti deformiusque puniti arcam diuini testimonii populo, unde ceperant, reddi
Abbreviated transcription (Latin):
predicaret et̾num. & deors falsorũ
cultus sacrilegos in hiberet: quid̃
aliud̃ illius gentis uam homines di¬
cerent. nisi regnũ qͦd tamdiu conser¬
uatum ẽ. nulla alia causa nisi suis re¬
ligionib deseitis & illa recepta ꝑire
potuisse. Inqua uoce uanitatis que
poterat ẽẽ. isti attendant speculum
suũ: & similia conqueri si ullus est¬
in eis pudor erubescant: qͣmqͣm ro¬
manũ imꝑium afflictũ ẽ potius ꝙͣ
mutatũ. qͦd & aliis ante xp̃i nomen
temporib ei contigit. & ab illa est
afflictione recreatum. qͦd nec istis
temporib desꝑandum ẽ:
Quis enim de hac re nouit uo

Expanded text:
praedicaret aeternum, et deorum falsorum praedicaret aeternum, et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet; qualiud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis romam cui uicerat sensit ingͣ¬
tam. qͣm tamen postea oblitꝰ inuriȩ.
memor patriȩ. agallis iterũ liberauit.
aut nͣ ita fortes sunt ut dõs ẽẽ fortes
decet. qui possunt humanis uł con¬
siliis uł uirib unici: aut si cũ inter
se belligerarent ñ dn ab hominib
s dn abaliis dus forte uincuntur. qͥ
sunt quarumq ꝓprii ciuitatũ. Ha¬
bent gͦ & ipsi inter se immicitias. qͥs
ꝓ sua quisq parte suscipiunt. Non
itaq dõs suos debuit colere ciuitas.
magis qm alios a quib adiuuaren¬
tur sui. Postremo quoquomͦ se habe¬
at deoꝵ iste uł transitus. uł fuga.
uł emigratio. uł in pugna. defe¬
ctio: ñdum in illis temporib. atq
m illis t̾rarum paitib xp̃i nomen
fuerat p̾dicatum. quando illa re¬
gna ꝑingentes bellicas clades amis¬
sa atq translata sunt. Nam si post
mille ducentos & qͦd excurrit annoᷤ
quando regnum assyriis ablatum ẽ.
iam ibi xp̃iana religio aliud regnũ

Expanded text:
tatis Romam, cui uicerat, sensit ingrtatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam alios, a quibus adiuuarentur sui. Postremo quoquo modo se habeat deorum iste uel transitus uel fuga, uel migratio uel in pugna defectio, nondum illis temporibus adque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat pgna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam ibi christiana religio aliud regnum
Abbreviated transcription (Latin):
tam magnũ hoc regnũ & plixum
fuit: quare dus romanis tribuitur ro¬
ianũ regnũ. locis amplum. tempo¬
rib diuturnũ.. Quecumq enĩ causa
ẽ illa: eadem ẽ etiam ista. Si autẽ et
illud deorum adiutorio tribuendum
ẽẽ contendunt: quero quorũ. Non enĩ
alie gentes quas Nmus domuit & sub¬
egit: alios tunc colebant d̃os. Aut si
ꝓprios habuerunt assyru quasi ꝑitio¬
res fabros imꝑu construendi atq ser¬
uandi: num quictnã mortui st̃ qndo
& ipsi imꝑium ꝑdiderunt. Aut mer¬
cede ñ sibi reddita uł alia maiore pro¬
missa ad medos transire maluerunt:
atq inde tursus adꝑsas cỹro inuitan¬
te. & aliquid commodi eis pollicente:
Quȩ gens ñ angustis orientis finib pꝰt
alexandri macedonis regnũ magnũ
locis. s breuissimũ tempore: in suo
regno adhuc usq ꝑdurat. Hoc si
ita ẽ aut infideles dii sunt qui suos
deserunt & ad hostes transeunt. qͦd
nec homo fecit camillus quand̃o ui¬
ctor & expugnator aduersissime ciui¬

Expanded text:
tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare dis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciui
Abbreviated transcription (Latin):
oderatis aut̾ẽ prefinitisq tem¬
porib etiam potestas ꝑmissa de¬
monib. ut hominib quospossidenł
excitatis. inimicitias aduersus dĩ cun¬
tatem tyrannice excerceant: sibiq
sacrificia non solum ab offerentib su¬
mant & a uolentib expetant. uerũ
etiam inuitos ꝑsequendo iuolenter
extorqueant: non solũ ꝑnitiosa non
ẽ. s etiam utilis inuenitur eccłe ut
martyrum numerus impleatur. qͦs
ciuitas di tanto clariores & honorati¬
ores ciues habet. quanto fortius ad¬
uersus impietatis peccatũ usq ẽt
ad sanguinem certant. Hos multo
elegantius si eccłastica loquendi
consuetudo pateretur. nr̃os heroas
uocaremus. Hoc enim nomen a ui¬
none dicitur tractum. qͦd grece uino
hera appellatur: & ideo nescio quisfi¬
lius eius scđ̃m grecoꝵs fabulas heros
fuerit nuncupatus. hoc uidelicet ue

Expanded text:
 praefinitisque temporibus etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant, uerum etiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perniciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod Graece Iuno Ἥρα appellatur, et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulas Heros fuerit nuncupatus, hoc uidelicet ue
Abbreviated transcription (Latin):
do principe ciuitatis quem dicit a¬
lendum ẽẽ gła: & consequenter com¬
memorat maiores suos multa mira

Expanded text:
do principe ciuitatis, quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira
Abbreviated transcription (Latin):
tum. nec posset qͦd uellet: potentio¬
re uoluntate impediretur. Nec sic
tamen uoluntas nͥ uoluntas esset:
nec alterius s eius ẽẽt qui uellet. q si
ñ posset implere qͦd uellet. Unde qͥc¬
quid p̾ter suam uoluntatẽ patitur ho

Expanded text:
sset nec posset quod uellet, potentiosset nec posset quod uellet, potentiore uoluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet. Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur ho
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate ponimus. si dicamus neces¬
se esse dm̃ semꝑ uiuere. & cuncta pre¬
scire: sicut potestas eiꝰ ñ minuitur.
cum dicitur mori. falliq ñ posse. Sic
enim hoc ñ potest: ut si hoc potius
posset. minoris eẽt utiq potestatis.
Recte quippe omp̃s dr̃: qui tamen
mori & falli ñ potest. Dicitur enim
omĩpotens faciendo qͦd uult: ñ pati¬
endo qͦd non uult. Quod ei si accide¬
terea quȩdam ñ potest. quia omp̃s ẽ
Sic etiã cum dicimus necesse ẽẽ ut
cum uolumꝰ. libero uelimus arbito:
& uerũ ꝓculdubio dicimus. & ñ ido
ipsũ liberum arbitrium necessitati
subicimus. que adimit libertatem.
Sunt gͦ nr̃e uoluntates: & ipse faci¬
unt qͥcquid uolendo facimus : qd ñ
fieret si nollemus. Quic qͥd autẽ ali¬
oꝵs hominũ uoluntate nolens qͥsq
patitur. etiam sic uoluntas ualet. &¬
si ñ illius. tamen hominis uoluntas:
s potestas dĩ. Nã si uoluntas e̾et tan¬

Expanded text:
necessitate ponimus, si dicamus necesnecessitate ponimus, si dicamus necesse esse Deum semper vivere, et cuncta praescire, sicut nec potestas ejus minuitur, cum dicitur mori, fallique non posse; sic enim hoc non potest, ut potius, si posset, minoris esset utique potestatis. Recte quippe Omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicitur enim omnipotens faciendo quod vult, non patiendo quod non vult. Quod ei si accideterea quaedam non potest, quia omnipotens est. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae faciunt, quidquid uolendo facimus, quod non fieret, si nollemus. Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum e
Abbreviated transcription (Latin):
tis auferri.
nde nec illa necessitas formi¬
danda ẽ. qm formidando sto¬
ici laborauerunt causas rerũ ita
distinguere. ut quasdam subtrahe¬
rent necessitati. quasdam subderent
atq in his quas ẽẽ sub necessitate no¬
luerunt. posuerunt etiam nr̃as uo¬
lintates: ne uidelicet ñ ee̾nt liberȩ.
si subderentur necessitati. Si enm
necessitas nr̃a illa dicenda ẽ que ñ
ẽ in nĩa potestate. s etiam si noliniꝰ
efficit qͦd potest sicut ẽ necessitas
mortis: manifestum ẽ uoluntates
ntas quib tecte uł p̾peram iiuit᷑.
sub tali necessitate ñ ẽẽ. Multa enim
facimus: que si nollemus ñ utiq face¬
remꝰ: qͦprimitꝰ ꝑtinet & ipsũ uelle. Nãsi uolum̃
est: si nolumus ñ ẽ. Quid enim uelle¬
mus. si nollemus. Si autem illa diffi¬
nitur necessitas ẽẽ scd̃m quam dicimꝰ
necesse ẽẽ ut ita sit aliquid uł ita fiat:
nescio cur eam timeamus. ne nobis
libertatem auferat uoluntatis. Neq
enim & uitam di. & p̾scientiam l̃i sub

Expanded text:
tis auferri. Unde nec illa necessitas formidanda est, quam formidando Stoici laboraverunt causas rerum ita distinguere ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent; atque in his quas esse sub necessitate noluerunt, posuerunt etiam nostras voluntates, ne videlicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus, efficit quod potest, sicut est necessitas mortis, manifestum est voluntates nostras quibus recte vel perperam vivitur, sub tali necessitate non esse: multa enim facimus, quae, si nollemus, non utique faceremus; quo primitus pertinet ipsum velle. Nam si volumus, est, si nolumus, non est. Non enim vellemus, si nollemus. Si autem illa definitur esse necessitas secundum quam dicimus, necesse esse ut ita sit aliquid vel ita fiat, nescio cur eam timeamus ne nobis libenim et vitam Dei, et praescientiam Dei sub
Abbreviated transcription (Latin):
que abeis existoꝵ deoꝵs theologa
uelut physicis rationib referuntur
admundum: qm sine ullo scrupuo
sacrilege opinionis deo potius uen
qui fecit mundum. omĩs amme et
omis corporis conditori tͥbuantur.
aduertamus hoc mͦ. Nos dm̃ coliꝰ
ñ celum & t̾ram quib duab partl¬
hic mundus constat nec animan¬
uel ammasꝑuiuentia quecumq dif¬
fusas: s dm qui fecit celum & t̾ram.

Expanded text:
quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori, tribuantur. tur, aduertamus hoc modo: Nos Deum colimus, non caelum et terram, quibus duabus partibus mundus hic constat; nec animauel animas per uiuentia quaecumque diffusas, sed Deum, qui fecit caelum et terram
Abbreviated transcription (Latin):
est: qm de hominib loquebatur. quib
sicut beluis mortale corpus est. Isti au¬
tem quosinter nos & deos mediatores
phy losophi prouiderunt: possunt
quidem dicere de animo & corpore.
alterum nobis cum dus altum cum
hominib cominune ẽ: s sicut dixi
tamqͣm inꝑuersum ligati atq suspen¬
inferiore exaltati. suꝑiore deiecti. Un¬
de etiam si quisqͣm ꝓpter hoc eospu¬
tauerit et̾nitatem habere cum dus
quia nulla morte sicut anmalium
terrestriũ animi eoꝵ soluuntur a cor¬
pore: nec sic existimandum ẽ eors cor

Expanded text:
est,\' quoniam de hominibus loquebatur, quibus est,\' quoniam de hominibus loquebatur, quibus sicut beluis mortale corpus est. Isti autem, quos inter nos et deos mediatores nobis philosophi prouiderunt, possunt quidem dicere de animo et corpore: alterum nobis cum dis, alterum cum hominibus commune est; sed, sicut dixi, tamquam in peruersum ligati adque suspeninferiore exaltati, superiore deiecti. Unde etiamsi quisquam propter hoc eos putauerit aeternitatem habere cum dis, quia nulla morte, sicut animalium terrestrium, animi eorum soluuntur a corpore: nec sic existimandum est eorum cor