comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spes. caritas. S ed fidci succedit spcci¬
es quam uidemꝰ. & spei succedit beati¬
tudo ipsa. ad quam peruenturi fimis.
Caritas autem᷑ istis decedentib augebi¬
tur potius. Sienim credendo diliginꝰ
qd ñ uidemꝰ. quantomagis cum uide¬
re ceperimus: & si sꝑando diligimꝰ
quo nondum ꝑuenimꝰ. quantomag̾
cum ꝑuenerimꝰ: Int̾ temꝑalia quip¬
pe atq et̾na hoc int̾ ẽ. qđ temꝑale
aliquid plus diligit᷑ anteꝗͣ habcat᷑:
ulescit autem cum uenerit. Non e¬
nn saciat animam cui uera & cer
ta c̃ sedes. et̾nitas. Eternum autem
ardentius diligit᷑ apeptũ: ꝗͣ desidera¬
tum. Nulli enim desideranti conce¬
dit᷑ plus de isto existimare ꝙ̃ se hab&.
ut ei uilescat cum minus inuene.¬
rit.s quantũ quisq ueniens existi¬
mare potuerit. plus ꝑueniens inuen¬
turus. ẽ. Homo itaq fide. spe. cari¬
tate subnixꝰ. eaq inconcusse retineis.
non indiget scͥpturis nisi ad alios ĩ¬
struendos. Itaq multi ꝑhȩc tria etiã

Expanded text:
spes, caritas. Sed fidei succedet species, quam uidebimus, speciei succedet beatitudo ipsa, ad quam peruenturi sumus; caritas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. si enim credendo diligimus quod nondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter tempe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur antequam habeatur, vilescit autem cum advenerit; non enim satiat animam, cui vera est et certa sedes aeternitas: aeternum autem ardentius diligitur adeptum, quam desideratum: nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei vilescat cum minus invenerit; sed quantum quisque veniens existimare potuerit, plus perveniens inventurus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ita est & donum. Nam uidica
quidem ex uno in condempnationi
gr̃a autem ex multis delictis in uit¬
ficationem. Quia utiq illud unnu
quod orrginalit̃ trahitur. ita sisauo
sit obnoxios dampnationi facit gͥ
uero ex multis delictis iustificat ho¬
minem. qui pret̾ illud unum qui
commumt̃ cum om̃ibꝰ originalit
traxit: sua quoq ꝓpria multa ar¬

Expanded text:
est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa co
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s udex est. Ao ꝑ hoc & gradl e
quibꝰ datur conferat gr̃a. Non itaq
tam multos lib̾at misericors d̾s de
tam debita ꝑditione. ut sineminem¬
nde lib̾aret ñ esset iniustꝰ. ex uno qͥ¬
dem om̃s in condempnationem ñ ĩ¬

Expanded text:
s judex est. Ac per hoc et gratis ab quibus datur conferat gratia. Non itaque riae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non i
Abbreviated transcription (Latin):
isti ꝑ xp̃m ad iustificationẽ. tamꝙͣ si di¬
camus uerbi gr̃a. Una est obstetrix in
hac ciuitate. quȩ om̃s excipit. Q unꝰ
est hic litterarum magister: qui om̃s
docet. Neq ibi possunt intelligi om̃s
nisi qui nascunt᷑: neq hic om̃s nsi qui-
discunt. Non tamen om̃s qui nascunt᷑
litteras discunt. Sed cuius claret &
quod illic recte dictum est om̃s excipit.
p̃ter cuius manus nemo nascit᷑. & hic
recte dictum est. om̃s docet. pret̾ cunis
magisterium nemo discit. S ic dictũ¬

Expanded text:
isti per Christum ad iustificationem. tamquam si diisti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'. Conside
Abbreviated transcription (Latin):
Quemadmodũ om̃s om̃ino ꝑtinentes ex ł iͦ. de¬
ad generationem uoluptatis carnis. ĩ
moruntur nisi in adam. in quo om̃s
peccauerunt sic & ex his om̃s om̃ino
ꝑtinentes ad regenerationẽ uolupta-¬
tis sp̃s non iustificant᷑ nisi in xp̃o in qͦ
om̃s iustificant᷑. Quia sicut ꝑ unum
ad condempnationem. sic ꝑ unum om̃s
ad iustificationem. nec est ullus ulline¬
dnis locus ut possit esse nisi cum ddiabo¬
caro pectati. in qua om̃s ad dampnatio¬
nem nascunt᷑. & una est caro in similitu¬
amem carnis peccati ꝑ quani om̃s a dãp¬
natione libantur. Nec ita dictum est
om̃s uelut quicumq nascuntur in car¬
ne peccati idem ipsi om̃s mundari in¬
illgantur ꝑ carnem similem carni
hecati. Non enim om̃ium est files¬
Sn sĩs ptimentes ad generationem co¬
nibi carnalis non nascunt᷑ nisi incar¬
no pecti. & om̃s ꝑtinentes ad genera¬
tonen conubi sp̃alis ñ imimdant᷑ nͥ
at ili padam ad condempnationem

Expanded text:
Quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem voluntatis carnis non moriuntur, nisi in Adam in quo omnes peccaverunt: sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem voluntatis spiritus, non vivificantur nisi in Christo, in quo omnes justificantur. Quia sicut per unum omnes ad condemnationem, sic per unum omnes ad justificationem . Nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabocaro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur est: illi per Adam ad condemnationem,
Abbreviated transcription (Latin):
santates psicio hodic & cras: & t̾eia
ansummor. Quod etiam in triduo su
spasionis. & dormitionis & euigilatio¬
i ulendit. Crucifxꝰ est enim. & sepul¬
dis Est & resurrecit. In cruce de prin¬
spilb e potestatib triumphauit. in
pileno itquieuit. in resurrectione
sillaut. Penitentia cruciat. uisti

Expanded text:
et sanitates perficio hodie et cras, et tertia» et sanitates perficio hodie et cras, et tertia» «consummor» . Quod etiam in triduo suae passionis et dormitionis et evigilationis ostendit. Crucifixus est enim, et sepultus, et resurrexit. In cruce de principibus et potestatibus triumphavit, in sepulcro requievit, in resurrectione exsultavit. Poenitentia cruci
Abbreviated transcription (Latin):
beatamꝙ tendimus uitã. primitus pec¬
cala nr̃a dampnando. deinde bñ uiuen
citiitisimc iustitiȩ bonitatisq suȩ ds
quos p̾destmauit illos & uocaiit & qͦs
uocauit ipsos & iustificauit. quos autẽ
iustificauit ipsos & glorificauit. Pre¬
aestimnatio nr̃a non in nobis facta est s
m occulto apud ipsum in crus prescien¬
ua. Tria uero ichqua in nobis sunt: uo¬
catio. ustificatio. glorificatio. Nocam᷑ p̃¬
ilicatione penitentiȩ. Sic enim cepit do¬
minis euuangłirare. Agite pententiã
appiopinquabit enim regnum cȩlorũ.
Iustificamur in uocatione miscłiȩ. &
tmore iudicii. Hinc est quod dicit᷑
Es in nomine tuo saluum me fac: &
murtute tua iudica me. Non timet
iudicari. qui impetrauerit ante salua-¬
N. Hocati renuntiamus diabolo ꝑ pem¬
antam. ne sub iugo eius remancamꝰ.
Iusisicati sanamur ꝑ miscd̃iam. ne u¬
dium timeamus. Glorificati transimꝰ
lle quod dñs ait. Ecce cicio demonia

Expanded text:
beatamque tendimus vitam, primitus peccata nostra damnando, deinde bene vivendoccultissimae justitiae bonitatisque suae Deus, «quos praedestinavit, illos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit» . Praedestinatio nostra non in nobis facta est, sed in occulto apud ipsum, in ejus praescientia. Tria vero reliqua in nobis fiunt, vocatio, justificatio, glorificatio. Vocamur praedicatione poenitentiae: sic enim coepit Dominus evangelizare, «Agite poenitentiam; appropinquavit enim regnum coelorum» . Justificamur in vocatione misericordae, et timore judicii: hinc est quod dicitur, «Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me» . Non timet judicari, qui impetraverit ante salvari. Vocati, renuntiamus diabolo per poenitentiam, ne sub jugo ejus remaneamus: justificati, sanamur per misericordiam ne judicium timeamus: glorificati, transimus ror quod Dominus ait: «Ecce ejicio daemonia,
Abbreviated transcription (Latin):
cundum id quod unigenitꝰ est. nonha¬
bet fr̃s. scđ̾m id autem quod primogem¬
tus est fr̃s uocare dignatꝰ. ẽ. om̃s qui
post eus & ꝑ cius pri matum
in dĩ gr̃a renascuntur ꝑ adoptionem
filioꝵ. sicut apłica disciplina commen¬
dat. Ista igit᷑ sua dona quibusc̃q ds¬
donat. ꝓculdubio se donaturum esse
prescunt & in sua p̃scientia prepauit
Quos gͦ predestinauit ipsos & uocauit.
uocatione illa de qua scriptum est. Si
ne penitentia sunt dona & uocatio dͥ.
Namq in sua quȩ falli mutariq non
potest prescientia oꝑa sua disponere o
omĩno nec aliud quicꝗͣ est predestimat¬

Expanded text:
cundum id quod unigenitus est non habet fratres, secundum id autem quod primogenitus est, fratres vocare dignatus est omnes qui post ejus et per ejus primatum in Dei gratiam renascuntur per adoptionem filiorum, sicut apostolica disciplina commendat. Ista igitdonat, proculdubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit, vocatine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam in sua, quae falli mutarique non potest, praescientia opera sua disponere, in Domino nec aliud quidquam est praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
uit. quos autẽ iustificauit illos ce glo¬
rificauit. Quid gͦ diceius ad hace d
d̾s ꝓnobis quis contra nos  Ds̃ pio
nobis ut predestinaret nos. d̃ ꝓmob
auersi essemus. iustificauit cun ꝑe¬
catores essemus. glorificauit cumas¬
tales essemus. Si cs ꝓ nobis ausa
tia nos ̃ ꝑredestinatis. a do uocas̃
iustificatis. glorificatis: qui uult adu̾¬
sari paret se si potest bellare aduerrꝰ
am̃. Ubi cnm audimus si ds ꝓ nobis qͥs
contra nos. nisi qui dm̃ uincit non ledit
nos. & quis est qui uincit om̃ipotentẽA
Quicumq reluctari uoluerit. sibi no¬
crt. Hoc est quod & paulo adhuc sau¬
lo de cȩlo. xp̃c clamauit. Non tibi erpe¬
dit contra stimulum calcitrare. Seui¬
at. scinat quantum potest. Qui cal¬
ces aduersus stimulum mittit. nonne ĩ
rebꝰ quas commendauit apłs. insignes¬
ds. id est predestinatione. uocatione. ui-
stficatione. glorificatione. in his quatu¬
or reb considare debemus. quod iam ha-¬
biamis & quid adhuc expectemus. In

Expanded text:
em justificavit, illos et glorificavit. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Deus pro nobis, ut praedestinaret nos; Deus proersi essemus; justificavit, cum peccatores essemus; glorificavit, cum mortales essemus. Si Deus pro nobis, quis contra nos? Praedestinatis a Deo, vocatis, justificatis, glorificatis, qui vult adversari, paret se, si potest bellare adversus Deum. Ubi enim audivimus, Si Deus pro nobis, quis contra nos? nisi qui Deum vincit, non laedit nos. Et quis est qui vincit Omnipotentem? Quicumque reluctari voluerit, sibi nocet. Hoc est, quod et Paulo adhuc Saulo de coelo Christus clamavit: Non tibi expedit contra stimulum calcitrare . Saeviat, saeviat quantum potest; qui calces adversus stimulum mittit, nonne in rebus, quas commendavit Apostolus insignesDeus, id est, praedestinatione, vocatione, one, glorificatione; in his ergo quatuor rebus considerare debemus quid jam habeamus, et quid adhuc exspectemus. In
Abbreviated transcription (Latin):
P Et ipsi quidem ꝓculdubio elegerunt eum
quando crediderunt in eum. Unde ñ
ob aliud dicit non uos me elegistis s ego uo̾elex.¬
runt. s qui cliguntur ut credant. Hãc
cnim & ipse dñs satis aꝑit ubi dicit. Non
uos me elegistis. s ego elegiuos. Nam si
ꝓpterca electi erant quia crediderant.
ipsicum prius utiq clegerant credendo
in cum. ut eligi mererent᷑. Aufert hoc
om̃ino qui dicit. non uos me

Expanded text:
 Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum; unde non ob aliud dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elent; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem hoc omnino, qui dicit: « Non vos me
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑat ⁊ Sienim quod non uidemus
mus. ꝑ patientiam expectamus. In
hac gͦ patientia martyres coronans.
Desiderabant quȩ non uidebant. on¬
tempnebant quȩ ferebant. In bac
spe dicebant. Quis nos sepabit aca¬
ritate. xpͣi d Tribulatio. an anguli¬
a. an ꝑsecutio. an fames. an uudus
an gladuis: Qua ꝓpt̃ te. E ubies
ꝓpt̾ quem ⁊ Quia. ꝓpter te inqus
mortificam᷑ tota die. Propt̃ itꝰ As
bi est beati qui non uiderunt & il¬
diderunt ⁊ Eece uͥ ẽ. inte est. quis
fides ipsa in te ipso est. an fali u
in cordib nr̃is ⁊ Hodo ꝑ fidẽ. auli
ꝑ speciem. Modo ꝑ fidem. quã dl
mina quamdui in pegrmatione. Quã-¬
dii enim sumus in corꝑe. ꝑegͥnam̃ a do¬
mino. ꝑfidem enim ambulamus. et¬
rit species audi quid erit ut sit deus
quid hic querebas. quic quid hic pro
magno habebas ipse tibi erit. Iam e¬
has manducare & bibere: lpse crit
tibi cibus. ipse tibi erit potus. Nole¬
bas sanitatem corꝑis. fragilem. transe¬

Expanded text:
sperat? Si autem quod non videmus sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus. In hac ergo patientia martyres coronabantur; desiderabant quae non videbant, contemnebant quae ferebant. In hac spe dicebant: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an gladius? Quia propter te. Et ubi est propter quem? Quia propter te, inquit, mortificamur tota die . Propter te. Et ubi est, Beati qui non viderunt et crediderunt ? Ecce ubi est, in te est, quia et fides ipsa in te ipso est. An fallit in cordibus nostris, modo per fidem, tunc per speciem; modo per fidem, quandiu in via, quandiu in peregrinatione; quandiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, rit species? audi: ut sit Deus quid hic quaerebas, quidquid hic pro magno habebas, ipse tibi erit. Cum bas? Manducare et bibere? Ipse tibi erit cibus, ipse tibi erit potus. Quid hic volebas? Sanitatem corporis fragilem, transe
Abbreviated transcription (Latin):
leuares ad suꝑiora. Frum̃to tuo mu¬
tare queris locum. & cor ꝑmittis int̾¬
ra putrescere a frumentũ leuares
in fuꝑiora cor leua in celum. & tin¬
negligendo discedis. Stans in terra ĩ
celo es. si diligas dm̃. Non enim sie
leuatur cor. quomͦ leuat᷑ corpus. Cor pͥ
ut lcuctur locum mutat. cor ut
leuetur uoluntatẽ mutat. Quis
nos seꝑabit a caritate di e Tribula¬
tio. an angustia. an ꝑsecutio. an famẽ.
an nuditas. an gladius: Spes quȩ
hic est ad iustitiam ꝑtinet ꝑegrina¬
tionis nr̃e. Ipsum apłm audi. Adopti¬
onem inquit expectantes in nobis-¬
metipsis ingemiscimus. Adhuc ubi
est gemitus. iam potest dici illa feli¬
citas de qua scriptura dicit. transiet
labor ꝙ gemitus: Ergo inquit ad¬
huc in nobismetipsis ingemiscimus
adoptionem expectantes redemptio¬
nem corꝑis nr̃i. Adhuc ingemisci¬
mus. Quare  Spe enim salui facti
sumus. Spes autem quȩ uidet᷑ non
est spes. Quod enim uidet quis quis

Expanded text:
levares ad superiora. Frumento mulevares ad superiora. Frumento mutares locum, et cor permittis in terra putrescere? Frumentum levares in superiora; cor leva in coelum. Et unnegligendo descendis. Stans in terra, in coelo es, si diligas Deum. Non enim sic levatur cor, quomodo levatur corpus: corpus ut levetur, locum mutat; cor ut levetur, voluntatem nos separabit a charitate Dei? Tribulatio an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an gladius? Spes quae hic est, ad justitiam pertinet peregrinationis nostrae. Ipsum Apostolum audi: Adoptionem, inquit, exspectantes, in nobismetipsis ingemiscimus adhuc. Ubi est gemitus, jam non potest dici illa felicitas, de qua Scriptura dicit, Transiit labor et gemitus . Ergo adhuc, inquit, in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingemiscimus. Quare? Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Si enim videt quis, quid
Abbreviated transcription (Latin):
diret ꝓpterea consolati sumꝰ fr̃s nr̃i ĩ u̾bi
nob̾. Sed iam hoc ꝑiculosuis ꝑmitti¬
tur. Ita factum est in illa ad coruthi¬
os cum ait apłs cotidie morior. ꝓpͣter
urãm uiro gła̾m qͣuia in greco uox ui¬
rantis manisesta est sine ambiguo so¬
no. Rarusimȩ igitur & difficillime
inueniri potest ambiguitas in ꝓpriis
uerbis quantum ad libros diuinarũ
scripturarum spectat quam non aut
circumstantia ipsa sermonis qua cog¬
noscitur scriptorũ intentio. aut int̾¬
pretum collatio. aut precedentis lin-¬
guȩ soluat inspectio. Ꝙ ini est ad dox¬
Caput nr̃m ad dexteram patris int̾¬
pellat pro nob̃. Alia menbra recipit
alia flagellat. alia mundat. alia con-¬
solatur. alia creat. alia uocat. alia re¬
uocat. alia corrigit. alia redintegͣt᷑.
Certe recte ammonet menbra sua
ut sursum cor habeant. Audiant gͦ
& faciant leuent ad illum quod ma¬
le ost in terra. Ibi cnm putrescit
cor si non leuetur ad dm̃. frumentũ
si haberes in infcriorib. ne putrescer&

Expanded text:
diret, Propterea consolati sumus, fratres nostri, in vobis. Sed jam hoc periculosius permittitur. Ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait Apostolus. Quotidie morior, peruestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soluat inspectio. CCLXVL DE trum ad dexteram Patris interpellat pro nobis : alia membra recipit, alia flagellat, alia mundat, alia consolatur, alia creat, alia vocat, alia revocat, alia corrigit, alia redintegrat. Certe recte admonet membra sua ut sursum cor habeant. Audiant ergo, et faciant; levent ad illum quod male est in terra. Ibi enim non putrescit cor, si levetur ad Deum. Frumentum si haberes in inferioribus, ne putresceret,
Abbreviated transcription (Latin):
ungam᷑ dõ. Si in nob̾ est. ipsa coniun¬
git. Non seꝑant instantes molestiȩ.
Hoc enim leuiores cas sentimus. quo
ci a quo nos seꝑare molumt᷑ artius in¬
heremus. Non feparat ꝓmissio futuro¬
rum. Nam & quicquid boni futurũ
ẽ. certius ꝓmictit ds̃. & nichil est ipso
deo melius qui iam ꝓfecto bñ sibi in-¬
chi conscientia mea in sp̃ũ sc̃o. quia
tristitia michi est magna. & continu-¬
us dolor cordi meo. Optabam enim e
meis & cognatis scdm carnem qui ft̃
istłite. quoꝵ est adoptio & gła ꝙ testa¬
menta. & legis constitutio. & ob sequi

Expanded text:
iungamur deo; si in nobis est, ipsa coniuniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non separat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius promittit deus et nihil est ipso deo melius, qui iam profecto bene sibi inhhi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo. Optabam enim egmeis, cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio, et gloria, et Testamenta, et Legis constitutio, et o
Abbreviated transcription (Latin):
lio. ꝙ ex tota anima tua & ex tota
lmne tua. Quid ius amplius ⁊ Q
palus. Biligentib inquit adm̃ om̃a
proccdunt inbonum. Dicit etiã ipsiꝰ
dilectionis modum. Quis gͦ nos seꝑa-¬
bit a caritate xp̃i: & cet̃ã. & post
pauca. Certus enim quia neq mors.
neq uita. & reliqua. Si gͦ nulla res ab
euis caritato nos seꝑat. quid ẽẽ non so¬
lum melius. s etiam certius hoc bo¬
no potest: Nemo nos seꝑat uide mi¬
nando mortem. Id ipsum enim quod
diligimus dm̃ mori ñ potest. nisi dũ
non diligit dm̃. cui mors ipsa c̃ non
diligere dm̃. quod nichil ẽ aliud ꝗͣ
ei quicꝗͣ diligendo atq sequendo p̃-¬
ponere. Nemo inde seꝑat pollicendo
uitam. Nemo enun ab ipso sonte se
ꝑat: pollicendo aquam. Non separat
Si illa uirtus hic nominata est quȩ
aliquam potestatem in hoc mundo te¬
net toto mundo est omino sublimior
mens inherens dõ. Sin illa uirtus dic̃¬
ta est quȩ animi ip̃siꝰ nr̃i rectisima
assectio est. si in aliqͦ ẽ fauet ut con¬

Expanded text:
ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut con
Abbreviated transcription (Latin):
ita & in nobis uera iustificatio. Ait gͦ.
Quid gͦ dicemus: Permanebimus in
peccato ut grͣa habundet : Dixerat e¬
nii suꝑius. Ubr enim habundauit
peccatum: suꝑ habundauit gr̃a. Et
id̃o questionem ipse sibi ꝓposuit. utrũ
pondit. absit. atq subiecit. Si enim
mortui sumus peccato. quomodo uiue

Expanded text:
ita in nobis vera justificatio. Ait enim, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit peccatum, superabundavit gratia . Et ideo quaestionem sibi ippondit: absit atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiue
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. lex subintrauit ut habunda¬
ret delictum. Que habundantia ñ
ꝑtinet ad primi hominis ꝓpaginẽ
s ad conuersationis humane p̾ua-¬
ricationem. quȩ illi uno delicto qͦ
solo obstricti tenent᷑ infantes iam in
maioribꝰ etatibus ex habundantia i¬
niquitatis adiecta est. Sed qm̃ hoc
totum etiam quod ꝑtinet ad unius
illius delicti originem. tamen idonea
est soluere gr̃a saluatoris. ideo cum di¬
xisset sic & gr̃a regnet ꝑ iustitiam in
contra hȩc apłica uerba impediant
debemus quanto ipsi ꝓse loqui non
possunt. De qua ꝑ unum hominẽ
pena & ꝑ unum hominem gr̃a cum
matis in cruce. xp̃i grande mysteriũ
commendauit. eo modo ut intelligam᷑
nichil aliud ẽẽ. xp̃i baptismum misi xͥ
mortis similitudinem: nichil autem
aliud mortem xp̃i crucifixi nisi remiᷤ¬
sionis peccati similitudinem. ut quẽ¬
admodum in illo mors uera facta est:
sic in nob uera remissio peccatorũ. et
qͣmadmodum in illo uera resurrectio:

Expanded text:
xerat, « Lex subintravit, ut abundaret delictum; » quae abundantia non pertinet ad primi hominis propaginem, sed ad conversationis humanae praevaricationem: quae uni illi delicto, quo solo obstricti tenentur infantes, jam in majoribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adjecta est. Sed quoniam hoc totum etiam, quod non pertinet ad unius illius delicti originem, tamen idonea est solvere gratia Salvatoris, ideo cum dixisset, sic et gratia regnet per justitiam in contra haec apostolica verba impediant debemus, quanto ipsi pro se loqui non ribus. De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cumatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio,
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmnodũ cõmendat unum enu¬
num. idest adam & xp̃m. illum ad
condempnationẽ. hunc ad iustifici-¬
tionem. cum tamto post adam uene¬
rit. xp̃c in carne. Ut sciamus etiam
antiquos iustos quicumq ẽẽ potue¬
runt non nisi ꝑeandem fidem lił̃iar
ꝑ quam liberamur & nos fidem seli¬
cet incarnationis. xp̃i quȩ illis p̾mim¬
tiabatur sicut & nobis annuntiatur.
ideo hic. xp̃m hominem dicit cumis
& deus. ne quis existimet antiquos

Expanded text:
quemadmodum commendat unum et unum, id est Adam et Christum; illum ad condemnationem, hunc ad justificationem, cum tanto post Adam venerit Christus in carne: ut sciamus etiam antiquos justos, quicumque esse potuerunt, nonnisi per eamdem fidem liberatos, per quam liberamur et nos; fidem scilicet incarnationis Christi, quae illis praenumiabatur, sicut nobis facta annuntiatur. Ideo idem Christum hominem dicit, cum sit et Deus, ne quis existimet antiquos
Abbreviated transcription (Latin):
buisse peccati. Quomͦ gͦ ꝑ unius delic¬
tum in om̃s homines ad condempna-¬
tionem. & non potius ꝑ multa sua
dclicta: nisi quia etiam si illud unũ
sit. tamen idoneum est ꝑducere ad
condempnationem etiam nullis ad-¬
ditis ceteris: sicut ꝑducit paruulos
morientes qui ex adam nascuntur.
si in xp̃o non renascantur: In eo uero
quod tibi uidentur duo ista inter
se ẽẽ contraria. ut om̃s eant incon¬
dempnationẽ ꝑ adam & om̃s in ius¬
tificationem ꝑ xp̃m. om̃ino erras.
Nullus enim hominũ nisi ꝑ adam
trahit᷑ ad dampnationem. de qua
ꝑ lauachrum regenerationis homi¬
nes lib̃antur. Q nullus hominum
nisi ꝑ. xp̃m abhac dampnatione lib̃a¬
tur. Idcoq ex utraq parte dictum ẽ
om̃s: quia nemo ad dampnationẽ
generationis. nisi ꝑ istum: nemo ad
uitam generationis nisi ꝑ illum.
Ac ꝑ hoc. non generalitas unius par¬
tis locum excludit alterns: quia ex
his ipsis qui generaliter moriunt᷑
luminare. quia nemo quemqͣ ilim¬

Expanded text:
eccati. Quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, et non potius per multa sua delicta, nisi quia etiamsi illud unum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam nascuntur si in Christo non renascantur. In eo vero quod tibi videtur duo ista inter se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes in justificationem per Christum, omnino erras: nullus enim hominum nisi per Adam trahitur ad damnationem, de qua per lavacrum regenerationis homines liberantur. Et nullus hominum nisi per Christum ab hac damnatione liberatur. Ideoque ex utraque parte dicti sunt omnes, quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis, nisi per illum, ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius, quia ex his ipsis, qui generaliter moriuntur hominem, quia nemo quemquam illumi
Abbreviated transcription (Latin):
plius habundat delictum. Lex gͦ sub¬
intrauit ut habundaret delictum.
siue cum homines negligunt quod
q̾s iubet. siue cum de uirib suis p̃¬
sumentes. aduitorium gr̃ȩ non im¬
plorant. & addunt infirmitati su-¬
ꝑbiam. Cum autem uocatione diui¬
na intelligunt cui sit ingemiscen-¬
dum & inuocant cum in quem cͤ¬
dunt recte dicentes. miserere mei deus
scđłm magnam miscd̃iam tuam. & e
go dixi dñe miserere mei. sana animã
meam quia peccaui tibi. cum gͦ se ho¬
mo ad illum extenderit. & fic ingemu-¬
erit fiet quod sequit᷑. Nui habundauit
delitum. suphabundauit gr̃a. & di¬
mnituntur ei peccata multa. qm̃ dilex¬
it multum. Ꝙ diffundit᷑ in corde cari¬
tas di unde fiat legis plemtudo. non
ꝑiures arbitriĩ quod est in nobis. sed¬

Expanded text:
plius abundat delictum. « Lex ergo subplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam ; » et: Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam quoniam peccavi tibi . Cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet quod sequitur, ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia, et dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum , et diffunditur in corde charitas Dei, unde fiat legis plenitudo, non per vires arbitrii quod est in nobis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ adiungit & dicit lex subintiaus
ut habundaret delictum. iam ꝑtis
ad illud delictum quod trahitur
adam de quo suꝑiꝰ dicebat mors iħ¬
nauit ꝑ unum. Legem quippe sill
naturalem intelligamus que inul
apparet etatib qui iam rations il
possunt. siue conscrptã quȩ daca ll
ꝑ moysen. quia nec potuit ipsaue¬
ficare & liberaie a lege peccati & i¬
tis quȩ tracta est ab adam: s nas¬
addidit p̃uaricationis augmentull
Nbi enim non est lex nec preuas¬
tio. ẜ reuaricata gͣ lege que ull
radiso data est. nascitur homos
adam cum lege peccati & mortis. de
qua dicitur. Nideo aliam legem in
menbris meis repugnantem legi m̃¬
tis meç: & cet̾a. Que tamen nisi ma¬
la postea consuetudine roboretur fa¬
cilus iuncitur: ñ tamen sine gr̃a
dĩ. lege autem alia pͣuaricata que :
in usu rationis animȩ rationalis in
etate hominis iam ratione utentis.
p̃uaricatores fiunt om̃s peccatores
terrȩ. Preuaricata gͦ lege. etiam illa
quȩ data est ꝑ moysen. multo am¬

Expanded text:
 adiungit et dicit: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa potuit uiuificare et liberare a lege peccati et mortis, quddidit praevaricationis augmentum. « Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. » Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data est, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et mortis, de qua dicitur: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo am
Abbreviated transcription (Latin):
incuriosos. & contentionum studiosos
nec ponatꝰ mimicos suos sub pedibus
suns tamꝗͣ cum posuerit non sit reg¬
naturꝰ nec intelligunt ita dictum sicu¬
ti ẽ illud. confirmatũ ẽ cor eius ñ com¬
mouebit᷑ donec uideat suꝑ inimicos
suos. Non enim cum uiderit iam com¬
sede a dextris meis. donec ponam im
micos tuos sub pedib tuis. Non e¬
nim cum fuerint mimici sub pedibꝰ
positi desinet ille sedere ad dexterã.

Expanded text:
incuriosos et contentionum studiosos nec ponat inimicos sub pedibus suis, tamquam cum posuerit non sit regnaturus, nec intellegunt ita dictum, sicut est illud: confirmatum est cor eius; non commouebitur, donec uideat super inimicos suos; non enim, cum uiderit, iam comSede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram:
Abbreviated transcription (Latin):
ita homo fictor ẽ. dõꝵ. qui intem¬
plis sunt. humana ꝓximitate con¬
tenti. & paulopost. Ita humani¬
tas inquit. semꝑ memor nature.
& originis suȩ. in illa diuinitatis
imitatione ꝑ seuerat. ut sic̃ pater
ac dñs ut sui similes eent. deos
fecit eternos: ita humanitas deos
suos ex sui uultus similitudine fi¬

Expanded text:
ita homo fictor est deorum qui in temita homo fictor est deorum qui in templis sunt humana proximitate contenti. Et paulo post: Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa divinitatis imitatione perseverat; ut sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui vultus similitudine fi
Abbreviated transcription (Latin):
fit in corde impiorum: nam d̃s in¬
commutabilis manet. Neq enun
quia & apłs dixit commutauert.
alios dõs dicit eẽ. a summo do fa¬
tos: alios abhominb. Hoc qui
audit sicut a me positum est.
putat dici de simulachris quia
oꝑa sunt manuũ hominũ. At ili
iusibilia & contrectabilia simulas̃
uelut corpori deorum ẽẽ. asserit. mẽ
autẽ his quosdã sp̃c inuitatos. qu
ualeant aliquid siue ad nocendi
siue ad desideria nonnulla combo¬
da eorum. eis a quib diuini ho¬
res. & cultus obsequia deferunti
Hos gͦ spc̃ inuisibiles ꝑ artem¬
quandã uisibilib reb corporolis
materiȩ copularet. ut sint qual
animata corꝑa illis spiritib did¬
ta & sublita simulachra. hoc ẽt
dic̃ dõs facere: eamq magnã &
mirabilem dõs faciendi accepisl
homines potestatem. Huiꝰ eghꝰ
uerba sic̃ in nr̃am lingnam untꝰ¬
hominis o asclephi uimiq cognosee.
Dñs inquit & pat̾. uel quod ẽ. sũ¬
mũ d̾s. ut effector ẽ. dõꝵ. celestiũ.

Expanded text:
fit in corde impiorum. nam deus incommutabilis manet; neque enim quia et apostolus dixit: commutauerunt, alios deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiquandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam intehominis, o Asclepi, vimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater, vel quod est summum, Deus, ut effector est deorum coelestium,
Abbreviated transcription (Latin):
exprimit causas quare ad ista ꝑ¬
uentum sit. dicens ꝓauos tuos
multo errore & incredulitate. &
animũ non ad uertendo ad cultũ
religionemq diuinam: inuenisse
hanc artem qua facerent dõs. Nã¬
qd̾ instituit multitudo erroris:
abstulit uia ueritatis: qd̾ insti¬
tuit incredulitas. abstulit fides.
qd̾ inst̾uit a cultu diuinę religi¬
onis auersio. abstulit ad unum
uerũ d̾m scmq conuersio. Neq¬
enun quia dõs faciebat homo. id̃o
non ab eis possidebatur ipse qui
fecerat. quando in eorum societatẽ
colendo traducebatur. Societatẽ
dico. ñ idoloꝵ stolidoꝵ: s uersu¬
toꝵ demonioꝵ. Nam quid sunt
idola. nͥ qd̾ eadem scͥptura dicit.
Oculos habent & ñ uidebunt: &
quicqͥd tale de materiis licet a fabre
effigiatis. tam̃ uita sensuq carenti¬
b dicendum fuit. S immundi
sp̃e eisde simulachris arte illa¬
nefaria colligati: cultoꝵ suorum
animas in suam societatem redi¬

Expanded text:
exprimit causas, quare ad ista pexprimit causas, quare ad ista perventum sit, dicens proavos suos multo errore et incredulitate, et animum non advertendo ad cultum religionemque divinam invenisse hanc artem qua facerent deos: nd instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; neenim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacnefaria colligati, cultorum suorum animas in suam societatem redi
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ꝓpħis scĩs: qui hec p̃uidentes.
cũ exultatione dicentes. Sie faciet
homo dõs: & ecce ipsi non sunt dii.
& alio loco. Erit in illo die diẽ
dñs. exterminabo nomina simu¬
lachroꝵ a terra: & iam non erit
illi erant qui uenturum quod
sciebant. uenisse gaudebant: qualis
sẏmeon. qualis anna. qui mox natũ
iħm. qualis elisabeth que etiam con¬
ceptũ in spũ agnouit: qualis petrꝰ
reuelante patre dicens. tu es xp̃ẽ
filius dĩ uiui. Post multa enim ad¬
hoc ipsum redit: ut iterũ dicat
de diis quos homines fecerunt ita
errabant. cica deoꝵ rationem inere¬
duli. & ñ ammaduertentes ad cul¬
tũ religionemq diuinam. inuener̃t
artem qua efficerent d̃os. cui inuen¬
te ad iunxerunt uircutẽ de mundi
natura conuenientem. eamq mis¬
centes. qm̃ animas facere ñ poterant.
euocantes animas demonum. uel
angłoꝵ eas indiderunt imaginib
sc̃ĩs. diuinisq misteriis: ꝑ quas
ydola & benefaciendi & male uires
habere potuissent. C onfitetur atq¬

Expanded text:
s, qui haec praeuidentes cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qui mox natum Iesum, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. hoc ipsum redit, ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, ita errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. Auus enim t
Abbreviated transcription (Latin):
atori qui ẽ. benedictus in secula.
Nam priore parte huius sententiȩ
simulachra dampnauit: posterio¬
re autẽ int̾pretationem simulacroꝵ.
E ffigies enim a fabro factas appel¬
lando nominib earum rerum quas
fabricauit ds. trans mutant ueri¬
tatem dĩ in mendatium: res autẽ
ipsas ꝓ diis habendo & uenerando.
seruiunt creature potius quã crea¬
tori qui ẽ. benedictus in scła. Quis
autẽ adorat. aut orat intuens si¬
mulachrũ. qui non afficiatur ut
ab eo se exaudiri putet: ab eo sibi
prestari qd̾ desiderat speret. Itaq
homines talib suꝑsticionib obliga¬
t. pleriuiq ad ipsum solem dorsum
ponentes. preces fundunt statue qͣm
solem uocant: & cũ sonitu maris
a tergo feriantur: neptũ statuam
quã pro ipso mari colunt. quasi sen¬
tientem gemitib feriunt. H oc enim
facit. & quod̾a modo extorquet illa
figura menbroꝵ. ut aninius uiuens
in sensib corꝑis. magis arbitret᷑ sen¬

Expanded text:
atori, qui est benedictus in saecula» . atori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sen
Abbreviated transcription (Latin):
Aliis itaq locis contra ista diuine
littere uigilant: ne quisqͣm dicat
cũ irrisa fuerint simulachra. non
hoc uisibile colo. s numen quod
inuisibilit̾ habitat. Ipsa gͦ numim
in aliquo psalmo eadem scͥptura
sic dampnat. Qm̃ dii gentiũ inqͥt
demonia: dñs autẽ celos fecit. Di
cunt. nec si mulacrũ nec demonũ
colo: s ꝑ effigiem corꝑalem eiꝰ rei
signum intueor quã colere deba
Itaq significantur simulachra¬
alio loco dicant significari terra
unde templũ solent appellare tel¬
ris. alio mare sic̃ neptuni simula
quoꝵ si mulachris eadem nomi
sic̃ telluris imponunt. alio illi
alio illud sidus. uel illam a illan
creaturam: neq enim cuncta enu¬
merare sufficimus. De quib sirsi
p̾sident niimina. Itaq apłi uil
sententia penam istorum damiꝰ¬
tionemq testatur. Qui trans muta¬
uerunt inquit ueritatem dĩ in
mendatium: & coluerunt & ser¬
uierunt creature potius quã cre¬

Expanded text:
Aliis itaque locis et contra ista divinae Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dcunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursupraesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Cre
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ possunt tamqm demones posst̃:
uel quasi beneficia prestando ma¬
gis nocentes. quia magis decipi¬
entes: uel aꝑte malefaciendo. nec
tam̃ qdlibet horum nͥ quando ꝑ¬
mittuntur alta & secreta dĩ ꝓui¬
dentia. Species menbroꝵ quã
naturalit̾ in animantib uiuentẽ
uidere. atq in nob̾metipsis sentire
consueuimus. quã qm illi asserunt
in signo aliquo fabrefacta atq
eminenti collocata suggestu. cũ
adorari atq honorari a multitudi¬
ne ceperit. ꝑit in uno quoq sor¬
didissimũ erroris affectum: ut qm̃
in illo figmento non inuenit uitalẽ
motum. credat numen occultum:
effigiem tam̃ uiuenti corpori similẽ.
seductus forma. & cominotus aucto¬
ritate quasi sapientium institutoꝵ.
obsequentiumq turbarũ. sicie uiuo
aliquo habitatore. eẽ. non putat.
Hinc &e mala demonia ad possiden¬
da gentium simulachra. talis homi¬
num affectus inuitat: quoꝵ presi¬
dentium uaria fallacia. mortiferi
seminantur & multiplicant᷑ erimg

Expanded text:
d possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentnaturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse factus ẽ. mundꝰ. Ammonetur
enun precepto apł̃ico: fidelit̾q au¬
dit quod dictum ẽ. Cauete nequis
uos decipiat ꝑ phylosophyam et
inanem seduct̾ionem: scd̾m elem̃ta
mundi. Deinde ne om̃s tales arbi¬
tretur: audit ab eodem apło dici
de quib: dã. Quia quod notum ẽ.U
di: manifestum ẽ. in illis. Ds̃ enĩ
illis manifestauit. Inuisibilia enĩ
eiꝰ a constitutione mundi. ꝑ ea
que facta sunt intellecta conspi¬
ciuntur: sempit̾na quoq uirtus
eiꝰ & diuinitas. E ubi atheniensib
loquens. cũ rem magnã dedo dixis¬
set. & que a paucis possit intelligi.
runt. Nouit sane etiam ipsos in
quib errant cauere. Ubi emmn
dictum ẽ. qd̾ ꝑ ea que facta sunt.
ds illis manifestauit. intellectu
conspicienda inuisibilia sua: ibi
etiam dictum ẽ. ñ illos ipsũ dm̃
recte coluisse. quia & aliis reb qͥb
ñ oportebat diuinos honores illi
uni tantum debitos detulerunt.
Qm̃ cognoscentes dm̃. non sic̃ dm̃
głificauerunt. aut grãs egerunt.

Expanded text:
ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intellegi, tri quidam dixerunt. Nouit sane etiam ipsos, in quibus errant, cauere; ubi enim dictum est, quod per ea, quae facta sunt, Deus illis manifestauit intellectu conspicienda inuisibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glorificauerunt aut gratias egerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
di in similitudinẽ imaginis cor¬
ruptibilis hominis & ceta. que cõ¬
memorare longum ẽ. Multa qͥppe
talia dic̃ de uno uero dõ fabricato¬
re mundi. qualia ueritas habet.
& nescio quomͦ illa obscuratione
cordis ad ista delabitur. ut diĩs
quos confitebitur ab hominibus
fieri. semꝑ uelit homines subdi.¬

Expanded text:
Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibilis d̃i in similitudinẽ
imaginis corruptibilis hominis.
& uolucrũ. & quadrupedũ. & ser¬
pentium. Ubi & romanos & grears
& egyptios. qui de sapientiȩ nomne
głati sunt: fecit intelligi. Et com¬

Expanded text:
incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium; ubi et Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃is officiis gratiora. quȩ cum licerꝙ
nobis etiam non impendere. tam̃ cau-¬
sa dilectionis impendimꝰ. Unde pͥor
ipse dñs cum sc tͥbutum non debert dix¬
isset. soluit tamen ne scandaliraret
cos quib ad et̾nam salutẽ gerens ho¬
minem. consulebat. iam uͦ apłs quem¬
adinodum ista comm̃det. euis uerba te-¬
stant᷑ uͥ dicit. Cum enim liber simex
om̃ib omĩum seruũ me feci ut płes lu¬
crifacerẽ. cum paulo suꝑus dixisset.
numquid ñ habemus licentiã mandu Itẽ in eodẽ¬
candi & bibendi: Numqͥd ñ habemus libro.¬
licentiã sororc̃ mulierẽ circunducen¬

Expanded text:
in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum paulo superius dixisset: numquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducen