comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad manna. Quid est manna: Ego sum inquit
panis uiuus. qui de celo descendi. Manna acci¬
piunt fideles. iam traiecti ꝑmare rubrum. Qua¬
re ꝑ rubrum mare: Iam mare. quare & rubrũ:
Significabat mare illud rubrum baptismum
xp̃i. Unde rubet baptismus xp̃i. nisi rp̃i san¬
guine consecratus: Quo gͦ ꝑducit credentes
& baptizatos: Ad manna. Ecce dico manna.
Notũ est quid acceperint uidei. ppłs ille isrł.
Notum ẽ quid illis pluisset ds̃ de celo. & nesci¬
unt cathecumini. quid accipiant. xp̃iani. Fru¬
bescu̾nt gͦ qr nesciunt. transeant ꝑ mare rubrũ
manducent manna. ut quomͦ crediderunt
in nomine ihũ. sic se ipsis credat ih̃c. Ideo in¬
tendite fr̃s mei quid respondeat iste qui noc¬
te uenit adiħm. Quamius adiħm uenerit.
tam̃ qr nocte uenit. ad huc de tenebris carnis
sue loquit᷑. non intelligit quod audit a dño.
ñ intelligit quod audit a luce. quȩ illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundum

Expanded text:
Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum
Abbreviated transcription (Latin):
mini.iam de domo magna sunt. s fiunt de
seruis filii. Non enim nichil sunt. qui iam ad
domum magnam ꝑtinent. Quando autem
sisset mare rubrũ. Mare rubrũ autẽ quid
significet. audi apłm. Nolo autẽ uos ignora¬
re fr̃s. qr om̃s patres nr̃i sub nube fuerunt. &
om̃s ꝑmare transierunt. Quid ꝑ mare transi¬
erunt. quasi querẽs ab illo. secutꝰ adiũrit.
Et om̃s ꝑ moysen baptizati sunt innube & in
mari. Si gͦ figura maris tantum ualuit. speci¬
es baptismi quantũ ualebit. Si quod gestum
est in figura. traiectum ppłm ad manna ꝑdux̃.
quid erhibebit. xp̃c inueritate baptismi sui.
traiecto ꝑeum ppło suo: Per baptismum su¬
um traiecit eredentes occisis om̃ibꝰ peccatis. tan¬
quam hostibꝰ consequentibꝰ. sic̃ in illo mari om̃s
egiptii perierunt. Quo traicit fr̃s mei: Quo tra¬
ieit ꝑbaptismumiħe. Cuius figuram tunc gere¬
bat moyses. qui ꝑ mare traiciebat: Quo traicio:

Expanded text:
meni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex meni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem sisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nomnes per mare transierunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quaereres ab illo, secutus ait: es per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura trajectum populum ad manna perduxit, quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit?
Abbreviated transcription (Latin):
cathecumino eredis in xp̃m. respondete potest¬
credo. & signat se. iam crucẽ. rp̃i portet in fron¬
te. non erubescit de cruce dñi sui. Fece credidio
innomine eius. Interrogemꝰ eũ. Manducas car¬
nem filii hominis. & bibis sanguinẽ filii homi¬
nis. Hescit qͥd dicimꝰ. qr ihc̃ non se credidit ei.
tinet. Ad dñm uenit. &. nocte uenit. Adlucem
uenit .&. intenebris uenit. Renati autẽ ex aqua
es spu scõ. quid audiunt ab apło: Fiustis aliqnͣ¬
do tenebre: nunc autẽ lux indño. sie filii lucis
ambulate. Et item. Nos autem qui diei sumꝰ.
sobrii simus. Qui gͦ renati sunt. noctis fuer̃
& diei sunt. Tenebre fuerunt. & lumen sunt:
Iam credit se illis iħe. & non innocte ueniunt
sicut nichodemus. non intenebris querunt
diem. Cales enim iam etiam ꝓfitentur. Accessit
ad illos iħ̃c. facit millis salutẽ. qr ipse dirit.
Nisi quis manducauerit carnem meã. & bibe¬
rit sanguinẽ meum. non habebit inse uitam.
Et quod signũ crucis habent infronte catecu¬

Expanded text:
no, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se credidit ei. ertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechu
Abbreviated transcription (Latin):
bera nascitur. Qui nascitur de heresi. tanquã
de ancilla nascitur. s er semine abraham. Auer¬
tat caritas ur̃a. E magnum sacramentũ tes¬
tatur ds & dicit. Ego sum ds abraham & ds
ysaae. & d̾s iacob. Non erant alii patriarche.
Non erat ante istos sẽs noe. qui solus ingenere
humano cum tota domo sua meruit de diluiuo
liberari. in quo & infiliis eius figurata est eccła:
Ligno portante euadunt diluuiũ. Deinde pos¬
tea magni quos nouimus. quos scã scriptura cõ¬
mendat. moyses fidelis intota domo eius. & illi
tres nominant᷑. quasi eum soli ꝓmeruerint.
Ego sum ds̃ abraham. & ds ysaac & ds iacob.
hoc michi nomen est in et̃num. Sacramentũ
grande. potens est dñs & ora nr̃a aperire & cor¬
da. ur̃a ut dicere possimus sic̃ reuelare digna¬
tus ẽ. & capere possitis sicut expedit uobis.
Cres isti patriarche abraham ysaac & iacob. iã¬

Expanded text:
bera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam bera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarch
Abbreviated transcription (Latin):
si eos parentes qui generant ad mortẽ suecessores.
nondum nouerat eos qui semꝑ uiuentes gene¬
rant ꝑmansuros. Cum gͦ sint due natiuitates.
ille unam intelligebat. Una est de terra. alia de
celo. Una est de carne. alia est de spũ. Una est de
mortalitate. alia est de eternitate. Una est de mas¬
culo & femina. alia est de deo & ȩccła. Sed ipse duȩ
singule sunt. nec ista potest repeti nec illa. Rec¬
te intellex̃ nichodemus. s natiuitatẽ carnis.
Sic & tu intellige natiuitatẽ spẽ. quomͦ intellex̃
nichodemus natiuitatem carnis. Quid nichode¬
mus intellerit: Nunquid potest homo denuo
inuentrem matris sue introire & nasci Sic qͥ¬
cũq tibi dixerit ut sp̃ualit̃ iterum nascaris. respon¬
de qͦd dix̃ nichodemus. Nunquid potest iterum
terũ adam: Iam natꝰ sum de xp̃o. nonne po¬
test iterũ generare xp̃c.ͣ Quomͦ uterus non po¬
test repeti. sic nec baptismus. Qui nascitur de
eccła catholica. tanquam de sara nascitur. de li¬

Expanded text:
si eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum nerare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de li
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. dilectores scł̃i. Ad nouũ testam̃tũ dilectores
uite et̃nȩ. Ideo illa ierusałe int̃ra. umbra erat
celestis ierusałe. matris om̃iũ nr̃m. que ẽ incęlo.
Et hec apłi uerba sunt. Et deista ciuitate unde
ꝑegrinamur multa nostis. multa ĩa audistis.
Inuenimꝰ aũt rẽ mirã inistis partub idẽ inistiᷤᷤ
fetib inistis generatiõib lib̾arũ. & ancillarũ.¬

Expanded text:
lium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetib
Abbreviated transcription (Latin):
qui scđ̃m sp̃m. ita & nunc: id ẽ qui scđ̃m car¬
nẽ nati sunt ꝑsecunit᷑ eos qui scđ̃m sp̃m nati
sunt. Qͥui sunt scđm carnẽ nati: Dilectores
mundi amatores scli. Qui sunt scd̃m sp̃m
nati: Amatores regni celoꝵ. dilectores .xͥ. deside¬
rantes utt̃a et̃nam. gratis colentes dm. ladũt
& dicit apłs ꝑsecutionẽ. hã postea qũa dixit

Expanded text:
nc; id est, qui secundum carnem nati sunt, persequuntur eos qui secundum spiritum nati sunt. Qui sunt secundum carnem nati? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit
Abbreviated transcription (Latin):
nosset om̃s & qr opus illi non erat ut quis testi¬
moniũ ꝑhibebet de homine. Ipse autẽ sciebat
quod esset in homine. Plus nouerat artifex qͥd
eẽt in opere suo. quã ipsum opus quid esset
in semetipso. Creator hominis nouerat quid
esset in homine. qͦd ipse cieatus homo non no¬
uerat. Nonne hoc ꝓbamꝰ de petro. qr non no¬
uerat quid impso esset. quando dix̃ tecum ero¬
usq ad mortem: Audi qr dñs nouerat quid
esset in homine. Cumecũ usq ad mortẽ: Amen
amen dico tibi. prius quã gallus cantet. der me
negabis. Homo gͦ nesciebat quid esset inse.
frs fõrte consequentia indicabunt nobis qͥd
in eum homines manifestũ ẽ uerũ ẽ. nemo du¬
bitat euangłm loquit᷑. uerax euangłista testat᷑.
Item qr ipse ihẽ non credebat seietipsum eis.

Expanded text:
 quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se;fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non c
Abbreviated transcription (Latin):
uox ẽ apłi scripta inquit ꝓpt̃ uos. inquos fincͥs
scłoꝵ obuenit. Recurrat nc̃ animꝰ ũt ad abrah̃a.
ẏsaac. & iacob. Inistis t̾b inuenimus parere li¬
beras. parere. & ancillas. inuenimꝰ partꝰ lib̾arũ.
inuenimꝰ ibi partꝰ ancillaꝵ. Ancilla nichil boni

Expanded text:
 Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere lberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd de uirgine natus ẽ. scdm id qͦd a iudeis pren¬
sus ẽ. quod ligno confixus. qͦd de cruce depositus
qͦd lincheis inuolutus. qͦd in sepulchro conditus e
qͦd in resur rectione manifestatus. ñ semꝑ habebi¬
tis uob̃cum. Quare. Qm̃ conuersatus ẽ scdm̃ cor¬
poris p̾sentiam quadraginta dieb cũ discipłis
suis: & eis deducentib uidendo ñ sequendo as¬
cendit in cęlum. ꝙ ñ ẽ hic. Ibi ẽ enim. sedet ad
dexterã patris. & hic t̃ ñ enim recessit p̾sentia
maiestatis. Aliter scd̃m p̾sentiam maiestatis sẽꝑ
ẽ discipłis. me aut̃ ñ semꝑ habebitis. Habuit enĩ
illum ȩccłia scłm p̃sentiam carnispaucis diebus
mͦ fide cenet. ñ oculis uidet Ergo siue ita dictumẽ.
me aũt̃ ñ semꝑ habebitis. Questio sic̃ arbitror iã
nulla ẽ. quȩ duob modis soluta ẽ: cȩtera quȩ pau-

Expanded text:
quod de Virgine natus est, secundum id quod a Judaeis prehenquod de Virgine natus est, secundum id quod a Judaeis prehensus est, quod ligno confixus, quod de cruce depositus, quod linteis involutus, quod in sepulcro conditus, quod in resurrectione manifestatus, non semper habebitis vobiscum. Quare? Quoniam conversatus est secundum corporis praesentiam quadraginta diebus cum discipulis suis, et eis deducentibus videndo non sequendo, ascendit in coelum , et non est hic. Ibi est enim, sedet ad dexteram Patris: et hic est, non enim recessit praesentia majestatis. Aliter: secundum praesentiam majestatis semper est discipulis, Me autem non semper habebitis. Habuit enim illum Ecclesia secundum praesentiam carnis paucis diebus: modo fide tenet, oculis non videt. Ergo sive ita dictum est, Me autem non semper habebitis, quaestio sicut arbitror jam nulla est, quae duobus modis
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliat᷑ ab eccłia. in celo soluit᷑ reconcili acus
si hoc gͦ mȩccłia fic. petrus qͣndo clauesacepit
eccłiam scam significauit. Siin petri ꝑsona sis¬
nificati sunt in eccłia boni. in uidȩ ꝑsona signi¬
ficati sunt in eccłia mali. Ipsis dictum ẽ. me
petrus. habes xp̃m & in presenti & in futuro. in
p̾senti ꝑ fidem.: in p̃senti ꝑ signũ: in p̃sentiꝑ baptis¬
matis sacram̃tum: in p̃senti ꝑ altaris cybũ & potũ.
Habes xp̃m̃ in p̃senti s habedis semꝑ. quia cũ hinc
exieris ad illum uenies qͥ dixit latroni. hodie me
te signo xp̃i. baptizaris baptismo xp̃i. misces te
m̃bris xp̃i. accedis ad altare xp̃i: inp̾senti habes
xp̃m. s male uiuendo. ñ semꝑ habebis. Potest
& sic intelligi. pauꝑes semꝑ habetis uob̾cum
me aut̃ ñ semꝑ habebitis. Accipiant & boni. s ñ
sint solliciti. Loquebatur enĩ de p̃sentia corporis
ecce ego uob̃cum sum usq in confu̾mationẽ sełi¬
scđm carnem uͦ quod uerbũ assumpsit. scđm id

Expanded text:
elo solvitur reconciliatus: si hoc ergo in Ecclesia fit, Petrus quando claves accepit, Ecclesiam sanctam significavit. Si in Petri persona significati sunt in Ecclesia boni, in Judae persona significati sunt in Ecclesia mali; ipsis dictum est, Me Petrus; habes Christum et in praesenti et in futuro: in praesenti per fidem, in praesenti per signum, in praesenti per Baptismatis sacramentum, in praesenti per altaris cibum et potum. Habes Christum in praesenti, sed habebis semper; quia cum hinc exieris, ad illum venies qui dixit latroni, Hodie mecte signo Christi, baptizaris baptismo Christi, misces te membris Christi, accedis ad altare Christi: in praesenti habes Christum, sed male vivendo non semper habebis. 13. Potest et sic intelligi: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Accipiant hoc et boni, sed non sint solliciti: loquebatur enim de praesentia corporis Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem scarnem vero quam Verbum assumpsit, secundum id
Abbreviated transcription (Latin):
me aut̃ ñ semꝑ habebitis. Noli expauescere:
iudȩ dictum ẽ. Quare gͦ dixit habes. s habebi¬
tis: Iuia ñ unus ẽ uidas. Unus malus. corpus
maloꝵ significat: quomͦ petriis corpus bonorũ.
si in petro ñ eẽt ȩccł̃iȩ sacram̃tum. ñ ei diceret
dñs. tibi trado claues regni cȩloꝵ: quȩcũq solue¬
in t̾ra: ligata erunt & in cȩlo. Si hoc petro tantũ

Expanded text:
abebitis? Nolite expavescere; Judae dictum est. Quare ergo non dixit, habebis; sed, habebitis? Quia non unus est Judas. Unus malus corpus malorum significat; quomodo Petrus corpus bonorum, imo Si in Petro non esset aecclesiae sacramentum, non ei diceret Dominus: 'Tibi trado claves regni caelorum; quaecunque solvein terra, l
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis siqͥs aduersus aliquẽ habet querelam. sic̃
& dñs donauit uobis. ita & uos inuicem: Itaq
nob̃ delicta donemiis. & ꝓ nr̃is delictis inuicẽ
oremus. atq ita qͦdamm inuicem pedes nr̃os
lauamus. Nr̃m est donante ipso ministeriũ
caritatis & humilitatis adhibere. ipsius ẽ exau¬
dimittimus hoc ẽ interra soluimus. soluatur
in cȩlo.

Expanded text:
 si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » ! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere: illius est exaudimittimus, hoc est in terra solvimus, solvatur in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a oremus ꝓ nobis. sicut & xp̃s int̾pellat ꝓ
nobis. Audiamus apłm iacobum hoc ipsum¬
euidentissime p̃cipientem. ac dicentẽ. Confite¬
mini inuicẽ delicta ur̃a q orate ꝓ uobis. qͥ a¬
os ad hoc dñs nobis dedit exemplum. Si enim
ille qͥ ullum peccatũ nec habet nec habuit. nec
habebit. orat ꝓ peccatis nr̃is. quantomagis nos
inuicem ꝓ nr̃is orare debemus : Et si dimittit
nob ille cui ñ habemus qͦd dimittamus. qͣnto
magis dimittere nob̃ debemus inuicẽ. qui sine
peccato hic uiuere ñ ualemus: Quid enim
uidetur in hac altitudine sacram̃ti dñs significa¬
re cũ dicit. exemplum enĩ dedi uob̃. ut quẽ¬
admodum ego feci uobis. ita & uos faciatis. nisi

Expanded text:
nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nostra oremus pro nobis, sicut et Christus interpellat pro nobis . Audiamus Apevidentissime praecipientem ac dicentem: Confitemini invicem delicta vestra, et orate pro vobis , quia ad hoc Dominus nobis dedit exemplum. Si enim ille qui nullum peccatum nec habet, nec habuit, nec habebit, orat pro peccatis nostris, quanto magis nos invicem pro nostris orare debemus! et si dimittit nobis ille, cui non habemus quod dimittamus, quanto magis dimittere debemus invicem nobis, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare cum dicit: Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobi
Abbreviated transcription (Latin):
tis affectus. S excepto isto morali intellectu. ita
nos huius dñici facti altitudinẽ comm̃dasse
memiminus. qͦd lauando pedes iam lotoꝵ atq
mundoꝵ discipłoꝵ. significauerit dñs ꝓpter
humanos quib in t̾ra uersamur affectus. qͣn¬
tumlibet ꝓfecerimus in app̾hensione iusticiȩ.
sciamus nos sine peccato non ẽẽ. quod subinde
abluit int̃pellando ꝓ nobis. cũ oramus patrẽ
qui in cȩlis ẽ. ut debita nr̃a dimittat nobis
sic̃ & nos dimitimus debitorib nr̃is. Quomͦ
gͦ ad hunc intellectũ poterit ꝑtinere hoc qͦd
ipse postea docuit. ubi sui facti exposuit ra¬
tionẽ dicens. si ego laui pecles ur̃os dñs q ma¬
des. exemplum enĩ dedi uob̃. ut quẽadmodũ
ego feci uobis. ita & uos faciatis: Nunqͥd pos
rit contagione mundare: Immo uͦ id etiã
nos eẽ ammonitos in huius dñici oꝑis altitu¬
dine nouerimus. ut confessi inuicẽ delicta

Expanded text:
tis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita tis affectus. 5. Sed excepto isto morali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atque mundorum discipulorum, significaverit Dominus propter humanos quibus in terra versamur affectus, ut quamtumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, sciamus nos sine peccato non esse: quod subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem dicens, « Si ergo ego lavi vestros pedes Domdes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis? Nunquid dicrit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. ut quẽad moclum ego feci uobis. ita os
uos faciatis. Hoc ẽ beate petre qͦd nesciebas.
quando fieri ñ sinebas. Hoc tͥ postea sciendum
ꝓmisit. qͣndo ut sineres terruit. magister tu¬
us o dñs tuus. lauans pedes tuos. Didicimus
fr̃s humilitatẽ ab excelso. faciamus inui cẽ hu¬
miles. qͦd humiliter fecit excelsus. Mlagna ẽ
hȩc cõmendatio humilitatis. & faciunt hoc
sibi inuicem fr̃s etiam oꝑe ipso uisibili. cum se¬
inuicẽ hospicio recipiunt. Est enĩ apud ple¬
rosq consuetudo huius humilitatis usq ad
factum. qͦd cernatur expressa. Unde ꝙ apł cũ
inqͥt recepit. si scõꝵ pedes lauit. & apud scõs
ubicũq hee consuetudo non ẽ. quod manii ñ
faciunt. corde faciunt. si in illoꝵ numero
sunt. quib dicitur in ymno beatoꝵ trium
Multo aut̃ ẽ melus & sine controuersia uerus.
ut etiã manib fiat. nec dedignetur qͦd fecit
inclinatur corpus. etiã corde ipso uł excitatur.
uł si iam inerat. confirmatur ipsuis humilita¬

Expanded text:
obis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod hin hoc commendatio humilitatis. Et faciunt hoc sibi invicem fratres etiam in ipso invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apostolus cinquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium Multo autem est melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus fiat; nec dedignetur quod fecitinclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilita
Abbreviated transcription (Latin):
lam a multis confessus fuerat. Nondicamꝰ
uerbos facto ñ lingua s uita. Nam mul¬
ti c̃fitentur uerbis. ⁊ factis negant. Et cog
nouimus: ⁊ credimꝰ quã dilectionẽ habet
deus in nobis
Et iterum. Unde cognouisti:

Expanded text:
amus: Qui confessus fuerit, non verbo, sed facto; non lingua, sed vita. Nam multi confitentur verbis, sed factis negant. Et nos cognovimus, et credidimus, quam dilectionem Deus habet in nobis. Et iterum unde cognovisti?
Abbreviated transcription (Latin):
dit gͦ ei symon petrus. Dñe. ad quẽ ibimus
R epellis nos a te. da nobis alterũ te. Ad quẽ ibimꝰ
si a te recedimus. ad quẽ ibimus: Cerba uitȩ
ȩternȩ habes. Uidete quẽ admodum petrus
ilante dño. recreante spũ scõ intellexit. Unde.
ministrationẽ corporis ꝙ sanguinis tui. ꝙ nos eredi¬
dimus & cognouimus. Credidimus enĩ ut cognos¬
ceremus. Nam si pͥus cognoscere &. deinde credere
uellemis. nec cognoscere nec credere ualeremus.
Quid crelimus. & qͥd cognouimus: Qui

Expanded text:
dit ergo ei Simon Petrus: Domine, ad quem ibimus? Repellis nos a te: da nobis alterum te. Ad quem ibimus, si a te recedimus? Ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Videte quemadmodum Petrus dante Domino, recreante Spiritu sancto intellexit; unde? ministratione corporis et sanguinis tui, et nos dimus, et cognovimus. Credidimus enim ut cognosceremus: nam si prius cognoscere, et deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus, et quid cognovimus? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
credendi. Deniq & matrimonia c̃trahuntur
quia creditur successura posteritas. & pueri
discendis artibus traduntur. quia magistroꝵ
in discipulos creditur transfundenda discipli
pariturum. Qd si hȩc singla nisi prius credi¬
derit. fut᷑a nullus aggreditur qͦmͦ ñ multo
magis ad agnitionem dĩ credendo ueniatur.

Expanded text:
credendi. Denique et matrimonia contrahuntur, credendi. Denique et matrimonia contrahuntur, quia creditur successura posteritas: et pueri discendis artibus traduntur, quia magistrorum in discipulos transfundenda creditur ercitum pariturum. Quod si haec singula, nisi prius crediderit futura, nullus aggreditur: quomodo non multo magis ad agnitionem Dei credendo veniatur?
Abbreviated transcription (Latin):
eccła ꝑ lauacri gr̃am suscepimꝰ. Credo gͦ pri¬
mo om̃ium ponit᷑. sic̾ & apls paulus ad he¬
breos scribens ait. Credere enim primo oĩ¬
um accedentem ad dm oportet quia est.
& credentibus in se remunerator sit.S ꝙ
ꝓpħa dic̃. Nlisi credideritis. non intelligetis.
Ut gͦ intelligentiȩ ibi aditꝰ patescat. recte pͥmo
omĩum te credere ꝓfiteris: quia nec nauẽ
quis ingredit᷑ &. liquido ac ꝓfundo uitam cõ¬
mittit elemento. nisi prius se credat posse
saluari. Nec agricola semina sulcis obruit.
q fruges spargit in terrã. nisi crediderit
uenturos unbres. affuturũ quoq solis teporẽ
quibus terra c̃fota segetem multiplicata fru-¬
ge ꝓducat. ac uentis spirantibꝰ nutriat. Nicħ
deniq est quod inuita geri possit. si ñ credu
quia pagani nobis obicere solent. quod reli-¬
gio nrã quia rationibꝰ deficit insola creden¬
di ꝑsuasione c̃sistat. & iõ ostendimus nec
agi nec stare aliquid posse nisi p̃cesserit uis

Expanded text:
 lavacri gratia suscepimus. Credo igitur primo omnium 56 ponitur, sicut Paulus Apostolus ad Hebraeos scribens dicit: Credere enim primo omnium accedentem ad Deum oportet, quia est, et credentibus in se remunerator fit Sed et Propheta dicit: Nisi credideritis, non intelligetis . Ut ergo intelligentiae tibi aditus patescat, recte primo omnium te credere profiteris: quia nec mare quis ingreditur, et liquido ac profundo sese committit elemento, nisi se prius credat posse salvari: nec agricola semina sulcis obruit, et fruges spargit in terram, nisi crediderit venturos imbres, affuturum quoque solis teporem, quibus terra confota, segetes multiplicata fruge producat, ac ventis spirantibus nutriat. Nihil denique est, quod in vita geri possit, si non credulquia Pagani nobis objicere solent, quod religio nostra, quia rationibus deficit, in sola credendi persuasione consistat: et ideo ostendimus, nec agi, nec stare aliquid posse, nisi praecesserit vis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ẽrum priusꝗͣ incipiam de ipsissermonũ
uirtutibus disputare illud non importu¬
ne cõmouendum puto. qđ indiu̾sis eccłiis
aliqua in his uerbis inueniunt᷑ adiecta.
It ecclã tam̃ urbis romȩ hoc ñ dep̃hendit᷑
factum ꝓ eo arbitror. quod neq heresis ul¬
la illic sumpsit exordium. ꝙ mos ibi serua¬
tur antiquus. eos qui gram babtismi suscep¬
turi sunt. publice. idẽ ppło fideliũ audien¬
te sẏmbolum reddere. ꝯutiq adiectionem
uniꝰ saltim sermonis eoꝵ qui ꝓ̃cesserunt in
fide non admitut auditus. In cȩt̾is aut̃ locis
quantũ intelligi dat᷑ ꝓpt̾ non nullos hereti¬
cos addita quedam uident᷑. ꝑ quȩ nouellȩ
doctrinȩ sensus uideret᷑ excludi. Nos autem

Expanded text:
erum prius, quam incipiam de ipsis sermonum virtutibus disputare, illud non importune commonendum puto, quod in diversis Ecclesiis aliqua in his verbis inveniuntur adjecta. In Ecclesia tama esse arbitror, quod neque haeresis ulla illic sumsit exordium: et mos inibi servatur antiquus, eos qui gratiam Baptismi suscepturi sunt, publice, id est fidelium populo audiente, Symbolum reddere; et utique adjectionem unius saltem sermonis eorum, qui praecesserunt in fide, non admittit auditus. In caeteris autem locis, quantum intelligi datur, propter nonnullos haereticos addita quaedam videntur, per quae novellae doctrinae sensus
Abbreviated transcription (Latin):
Pharisei gͦ dixerunt ad semetipsos. Uidetis quia
nichil ꝓficimus. Ecce mundus totus post eũ
abiit. Turba turbauit turbam. Quid aũt̃ in¬
uides ceca turba. qͥa post eum it mundus. per
quẽ factus ẽ mundus. Erant aut̃ gentiles
qͥdam ex his qui ascenderant ut ad orarent in

Expanded text:
Pharisaei ergo dixerunt ad semetipsos: « Videtis quia nihil proficimus? Ecce mundus totus post eum abiit . » Turba turbavit turbam. Quid autem invides, caeca turba, quia post eum vadit mundus, per quem factus est mundus? « Erant autem gentiles quidam ex iis qui ascenderant ut adorarent in
Abbreviated transcription (Latin):
it definiri. quia ad patrẽ uado. & iam ñ uidebi¬
tis me. Beati enim qui ñ uident & credunt.
nam & qui uderunt. xp̃m. non in eo laudata ẽ
fides coꝵ. quia credebant quod uidebant. id ẽ fi¬
lium hominis. s quia credebant quod ñ uide¬
bant. id ẽ filium dei. Cum uͦ & ipsa forma ser¬
ui subtracta eoꝵ eẽt aspectib. tunc uͦ ex omni
parte impletum ẽ. iustus ex fide uiuit. Est enĩ
fides sicut in epłã quȩ ad hebreos ẽ definitur.
sꝑantium substantia. confictio rerum quȩ non
uidentur. S quid ẽ. iam ñ uidebitis me: Non
enim ait. ad patrem uado & ñ uidebicis me.
ut temporis int̾uallum quo ñ uiclebitur. signi¬
ficasse uideretur siie breue siue longum. tam̃
utiq det̾minatum. s dicendo iam ñ uidebitis¬
me. uelut nunqͣm eos de cȩtero uisuros xp̃m¬

Expanded text:
it definiri, Quia ad Patrem vado, et jam non videbiit definiri, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non vident, et credunt . Nam et qui viderunt Christum, non in eo laudata est fides eorum, quia credebant quod videbant, id est Filium hominis; sed quia credebant, quod nbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est: Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola, quae ad Hebraeos est, definitur, sperantium substantia, convictio rerum, quae non videntur. Sed quid est: Jam non videbitis me? Non enim ait: Ad Patrem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros
Abbreviated transcription (Latin):
paratio. infidelium ẽ uituꝑatio. Hoc & ipsa
expositio satis indicat. Uolens enim aperiri
quid dixerit. de iusticia uͦ inquit quia ad
patrẽ uado. & iam ñ uidebitis me. Non ait &
iam ñ uidebunt me de quib dixerat. quia ñ
credunt in me. s peccatũ quid uocaret exponeis.
de illis locutus ẽ dicens. quia ñ credunt in me.
Exponens aũt quam diceret iusticiam. de qua dix̃¬
mundus arguitur. ad ipsos quib loquebatur se
conuertit atq ait. quia ad patrẽ uado. & iam
ñ uidebitis me. Quappt̾ mundus de peccato qui¬
dem suo. de iusticia uͦ arguitur aliena. sic̃ argu¬
untur de lumine tenebrȩ. Omnia enim quȩ
arguuntur ait apłs. a lumine manifestantur.
Quantũ enim malum sit eoꝵ qui ñ credunt. non
solum ꝑ seipsum. uerum etiã ex bono potest eoꝵ
apparere qui credunt. Et qm̃ ista uox infide¬
lium ẽẽ consueuit. quomͦ credimus quod non
uidebimus. ido credentium iusticiã sic oportu¬

Expanded text:
paratio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa paratio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me; de quibus dixerat, quia non crediderunt in me. Sed peccatum quid vocaret exponens, de illis locutus est dicens, quia non crediderunt in me: exponens autem quam diceret justitiam, de qua mundus arguitur, ad ipsos quibus loquebatur, se convertit, atque ait, Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena, sicut arguuntur de lumine tenebrae: Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur . Quantum enim malum sit eorum qui non credunt, non solum per seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit, Quomodo credimus quod non videmus? ideo credentium justitiam sic oportu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea quia peccator ẽ. arguendum quisqͣm
putauit & iustum. ꝓpterea quia uistus est: Ab¬
sit. Nam & si aliquando arguitur. idõ recte
arguitur. quia sicut scriptum ẽ. non ẽ iustus
in terra. qui faciat bonum. & ñ peccet. Quocir¬
ca cum etiã iustus arguitur de peccato argu¬
itur ñ de iusticia. qm̃ & in illo quod legimus
diuinitus dictum. noli effici iustus multum d.
non ẽ notata iusticia sapientis. s suꝑbia p̃su¬
mentis. Qui gͦ fit multum iustus. ipso nimio
fit inuistus. Multum enĩ se facit iustum. qͥ
dicit se ñ habere peccatum. aut qui putat
non grã dei. s sua uoluntate sufficiente effici
iustum. nec recte uiuendo iustus ẽ. s potius
inflatus putando se ẽẽ quod non est. Quo pa-¬
cto gͥ mundus arguendus ẽ de iusticia. nͥ de
sua credentium. Arguitur itaq de peccato
quia in xp̃m non credit. & arguitur de iusti¬
cia eoꝵ qui credunt. Ipsa qͥppe fidelium cõ¬

Expanded text:
propterea quia peccator est, arguendum putabit propterea quia peccator est, arguendum putabit quisquam et justum propterea quia justus est? Absit. Nam et si aliquando justus arguitur, ideo rearguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia, quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum: Noli effici justus multum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium com
Abbreviated transcription (Latin):
an uultis exꝑimentum acciꝑe eius qͥ in me
cordib eoꝵ quȩ foras mittit timorẽ. quo impe¬
dire possint ne arguere mundum qui ꝑse¬
cutionib fremebat᷑ auderent. ꝓpterea dixit.
ille arguet mundum. tanqͣm diceret. ille dif¬
sundet in ur̃is cordib caritatem. Sic enim
timore depulso. arguendi habebitis libͣtatem.
Sepe aut̃ diximus inseparabilia eẽ oꝑa trini¬
tatis. s singillatim cõmendandas ẽẽ ꝑsonas.
ut ñ solum sine separatione. uerum etiã sine
confusione & unitas intelligatur & trinitas.
Exponit deinde qͥd dixerit de peocato q de iusti¬
cia & de iudicio. De
crediderunt in me. Hoc enim peccatũ quasi
solum sit p̃ cȩteris posuit. quia hoc manente
cȩtera detinentur. & hoc discedente. cȩtera re¬
mictuntur. De iusticia uͦ inquit. quia ad
patrem uado. ꝙ iam non uidebitis me. Hic
pͥmo uidendum ẽ. si recte quisq arguitur
de peccato. quomꝰ recte arguatur & de iusti¬
cia. Nunqͥd enim si arguendus ẽ peccator.

Expanded text:
An vultis experimentum accipere ejus qui in me cordibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis ; sed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque arguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator
Abbreviated transcription (Latin):
tis suȩ. quo peccato omĩa detinentur. transeant
in numerũ fidelium ne arguantur de iusticia
eoꝵ qͦs iustificatos ñ arbitrantur. caueant fu¬
turum iudiciũ. ne cum mundi pͥncipe iudi¬
tentur. quẽ iudicatum imitantur. & enim ne
sibi existimet parci suꝑbia dura mortalium.
de suꝑboꝵ supplicio terrenda ẽ angeloꝵ. Expli
ta habeo uobis dicere. usq ad id. Sp̃s ueritatis¬

Expanded text:
tis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant tis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum. Quod ta habeo vobis dicere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ipse dicit. ñ uenit filius hominis ut ia¬
dicet mundum. s ut saluetur mundus ꝑ ipsum
Mundus eo iudicante dampnatur. mundus eo
subueniente saluatur. qm̃ sicut arbor folis ꝙ pe¬
mis. sic̃ area paleis & frum̃tis. ita infidelib ꝙ fid̃ẽ¬
lib plenus ẽ mundus. Princeps gͦ mundi hulꝰ
hoc ẽ princeps tenebrarũ harum hoc ẽ inside¬
lum. de quib eruitur mundus quib dicitur.
fuistis aliquando tenebrȩ nunc aut̃ lux in dño.
pͥnceps mundi huius de quo alibi dicit. nunc
pͥnceps mundi huius missus ẽ foras. utiq uidi¬
catus ẽ. qm̃ iudicio ignis eĩm inreuocabilicer
destinatus ẽ. Et de hoc itaq iudicio quo pͥnceps
atq impius imitatur. Si enim ds̃ sicut dicit
apłs petrus peccantib angłis ñ peꝑcit. s carce¬
rib caliginis inferi retrudens tradidit in uidi¬
cio puniendos seruari. quomͦ non a spũ scõ de
hoc iudicio mundus arguitur. quando in scõ
nes in xp̃m. ne arguantur de peccato infidelita¬

Expanded text:
de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino : princeps mundi hujus de quo alibi dicit, Nunc princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus est; quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps atque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servahoc judicio mundus arguitur, quando in sanctnes in Christum, ne arguantur de peccato infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
nullum scilicet omnino peccatum: ꝑhoc enĩ
ẽ diabolus princeps mundi. ñ enim cęli & terrȩ
o omniũ quȩ in eis sunt. ẽ diabolus princeps.
Qua significatione intelligitur mundus ubi dicũ
ẽ. & mundus ꝑ eum factus ẽ. s mundi ẽ diabo¬
lus pͥnceps. de quo mundo ibi continuo subtusi¬
git atq ait. o mundus eum ñ cognouit. hos
ẽ homines infideles quib toco orbe t̾rarum¬

Expanded text:
oc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe ter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ haberẽt. nunc aut̃ excusationem ñ habent
de peccato suo : S ne forte qͥs dicat hoc ad eos
dum. Nonne ait alio loco. si de mundo eẽtis
mundus qͦd suum erat diligeret: Nunquid
ñ arguit de iusticia ubi ait. pat̾ uste mundus
te ñ cognouit. Hunquid ñ arguit de uidicio.
ubi se ait sinistris eẽ dicturum. ite in ignem
ȩt̃num. qui paratus ẽ diabolo & angłis eius:
Et multa alia reꝑuntur in scõ eugłio. ubi de
his xp̃s arguit mundum. Quid est gͦ quod
tanquam ꝓprie tribuit hoc spũi scõ: An for
mundum ñ uidetur arguisse. ut ille intelli¬
gacur argui quia audit arguentem: Sp̃s aũt
gentẽ intelligitur arguisse. s mundum. Nam
hoc illis ait ascensurus in cęlum. ñ est ur̃m

Expanded text:
 habent de peccato suo ? Sed ne forte quis dicat hoc ad Judaeos dum, nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An fortemundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus agentem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non est vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
quam xp̃m uidere. & tam̃ in eum credere. cũ
ꝓpterea laudetur fides ex qua uistus uiuit. q̃m
credit quem mͦ non uidet xp̃m se aliquando
ẽẽ uisurum. Postremo scdm hanc iusticiam
nunqͥd dicturi sumus paulum apłm ñ fuisse
iustum confitentẽ se uidisse xp̃m post ascensio¬
nemeius in cęlum. de quo utiq iam tempore
dierat. iam non uidebitis me: Nunquid scđ̃m¬
hanc iusticiam iustus ñ erat glosissimus stephanꝰ
qui cũ lapidaretur ait. ecce uideo cȩłum aꝑtum
& filium hominis stantẽ ad dexteram łi: Quia
quomͦ sum cum uob̃cum sum. Tunc enim erat
adhuc mortalis in similitudine carnis peccati.
qui esurire poterat ac sitire. fatigari atq dormi
de hoc mundo ad patrẽ: non erant iam uisuri.¬
guetur. qͥa uaclo ad patrem ꝙ iam ñ uidebitis
me. qm̃ in eum quem ñ uidebitis creditis in me.
os quando me uidebitis qͦd tunc ero. ñ uidebitis
ñ uidebitis iudicandum s iudicatorẽ. & de hac
fide ur̃a. id est iusticia ur̃a. arguet sp̃s sc̃s incre¬

Expanded text:
um videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt, Christum se aliquando esse visurum? Postremo secundum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore xerat: Jam non videbitis me? Nunquid secundum justitiam hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati, qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormirde hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuriguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia
Abbreviated transcription (Latin):
cogitate consanguinitatẽ. non iterũ parientis
ullam ꝓpaginem. Sicut enĩ in sepulchro ubi
positum ẽ corpus dñi. nec antea nec postea mor¬
tuus iacuit. sic uterus NA RI E nec ante
nec postea qͥcquam mortale concepit. Diximus
fr̃s qui fuerunt. audiamus quid dixerint.
Gransi hinc q uade in udeam. ut & discipłi tui

Expanded text:
cogitate consanguinitatem, non iterum parientis cogitate consanguinitatem, non iterum parientis ullam propaginem. Sicut enim in sepulcro ubi positum est corpus Domini, nec antea nec postea mortuus jacuit; sic uterus Mariae nec antea nec postea quidquam mortale concepit. 4. Diximus fratres qui fuerint; audiamus quid dixerint. Transi hinc, et vade in Judaeam, ut et discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
scenophegia. Quid sit scenophegia. scripturas
qͥ legerunt nouerunt. Faciebant die festo ta¬
bernacula. ad similitudinẽ tabernaculoꝵ in
quib habitauerunt. cũ ex egẏpto educti ꝑe¬
grinarentur in heremo. Iste erat dies festus.
magna sollempnitas. Celebrabant hoc iudei. ue¬
lut reminiscentes beneficia dñi. qui occisuri
erant dñm. Hoc gͦ die festo. quia plures eraÑ
labadies festi. sic enĩ apud iudeos dies festus. ut ñ
eẽt dies unus s plures. Locuti sunt fr̃s eius
Non enĩ nouumẽ quod auditis. Consanguinei
uirginis M. A RT s: fr̃s dñi dicebantur.
Erat enĩ consuetudinis scripturarũ. appellare
frs̃ quoslibet consanguineos & cognationis
ꝓpinquos. & extra usum nr̃m. non qͦ more nos
loquimur. Nam qͥs dicat fr̃s auunculum. &
silium sororis: Scriptura tam̃ etiam huiusmo¬
ili cognationem. fr̃s appellat. Nam abraham
abrahã patriuis loth:. et iuban. a¬
Het iacob fr̃s st̃ dicti cũ eẽt
iacob. Cum gͦ auditis fratres dm̃. MARTE

Expanded text:
Scenopegia. Quid sit Scenopegia, Scripturas qui legerunt, noverunt. Faciebant die festo tabernacula, ad similitudinem tabernaculorum in quibus habitaverant cum ex Aegypto educti peregrinarentur in eremo. Iste erat dies festus, magna solemnitas. Celebrabant hoc Judaei, velut reminiscentes beneficia Domini, qui occisuri erant Dominum. Hoc ergo die festo quia plures erant dies festi; sic enim appellabatur apud Judaeos dies festus, ut non esset dies unus, sed plures locuti sunt fratres ejnon enim novum est quod auditis. Consanguinei virginis Mariae, fratres Domini dicebantur. Erat enim consuetudinis Scripturarum, appellare fratres quoslibet consanguineos et cognationis propinquos, et extra usum nostrum, non quo more nos loquimur. Nam quis dicat fratres avunculum et filium sororis? Scriptura tamen etiam hujusmodi cognationes fratres appellat. Nam Abraham raham patruus Lot : et Laban et Jacob acob . Cum ergo auditis fratres Domini, Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. qͥa uerbum ẽ manens ñ transiens. ds ñ
sonus ꝑ quẽ factum ẽ cȩlum & terra. ñ quod p̃te¬
riit cũ his quȩ facta sunt suꝑ t̾ram. Ergo ab illo
ꝓcessit ut ds. ut equalis. ut filius unicus. ut
uerbum patris. & uenit ad nos. qͥa uerbum caro
factum ẽ. ut habitaret in nobis. Aduentus eiꝰ¬

Expanded text:
siens; Deus, non sonus; per quem factum est coelum et terra, non quod praeteriit cum iis quae facta sunt super terram. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris: et venit ad nos, quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Adventus e
Abbreviated transcription (Latin):
enum a meipso ueni.s. ille me misit.
Dicitis
dm̃ patrem. agnoscite me uel frẽm. uerũtam̃
erexit intelligentib cor & illud terigit qͦd solet
dicere. ñ ameipso ueni. ille me misit. a dõ ꝓcessi
& ueni. Mem̃tote qͦd soleamus dicere. Ab illo ue¬
nit. & a quo uenit. cũ illo uenit. Xp̃i gͦ missio

Expanded text:
enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum patrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere, Ab illo venit; et a quo venit, cum illo venit. Christi ergo missio