comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s: qͦmͦ intellexit nicodemꝰ natiuttatẽ carnis
Quid nicodemꝰ intellexit: Nũ qͥd potest homo de¬
nuo in uentrẽ matris suȩ introire & nascis Sic
qͥ cũq tibi dixerit ut sp̃alit̃ iterũ nascaris: res¬
ponde qd̾ dixit nicodemꝰ: Nũqͥd potest homo
iterũ in uentr̃e matris suȩ intrare & nasciꝰ Iã
natꝰ sũ de adã: ñ me potest iterũ generare adã:
Iam natꝰ sũ de xp̃o.: ñ me potest iterũ generare
xp̃c: Quomͦ uterꝰ non potest repeti: sic nec bap¬
tismꝰ: Qui nacit᷑ de eccła catholica. tanquã de
sara nascit᷑: de libera nascit᷑: Qui nascit᷑ de here¬
si. tanqm de ancilla nascit᷑. s ex semine abrahȩ
Adu̾tat caritas ur̃a: quã magnũ sacram̃tũ testa¬
tur ds̃. & dicit: Ego sũ ds̃ abrahã. & ds̃ psaac.
& ds̃ iacob Non erant alii patriarche: Non
erat ante istos sc̃s noȩ. qui solus in toto gene¬

Expanded text:
spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto gene
Abbreviated transcription (Latin):
sapiebant iste nicodemꝰ. qͥ nocte uenerat ad iħm
Ait ei iħc: Nisi quis natꝰ fuerit denuo: ñ uide¬
bit regnũ dĩ. Et ille carnẽ suã sapiens. in cuiꝰ¬
mo cũ sit senex iterũ nasci: Nũ qͥd po test in uen¬
trẽ matris suȩ iterũ introire & nasci: Non noue¬
rat iste nͥ unã natiuitatẽ: ex adam & eua Exdõ¬
&e eccła: nondũ nouerat: Non nouerat nͥ eos pa¬
rentes qui generant ad mortẽ: nondũ nouerat
eos parentes qui generant ad uitã: Non nouerat
nͥ eos parentes qͥ generãt successores: ñ dũ nouerat
eos qui semꝑ uiuentes generant ꝑ mansuros Cũ
gͦ sint due natiuitates: ille unã intelligebat:
Una est de tra: alia de cȩlo: Una de carne: alia
de sp̃u Una est de mortalitate: alia de et̾nita¬
te: Una est de masculo & femina: alia ẽ de dõ
& ȩccła S ipse duȩ. singule st̃: nec illa potest
repeti. nec illa: Recte intellexit nicodemꝰ: s
natiuitatẽ carnis Sic & tu intellige natiuitatẽ

Expanded text:
ste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cust homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste net Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã pontifices hoc corrũpi uolebant qui
dicebant: noli scribere inquiunt rex iudeoꝵ:
s quia ipse dixit rex sũ iudeoꝵ. Quid loqui¬
mini in sani: Quid fieri contradicitis. qđ
mutare nullo pacto potestis e Num quid
enĩ ꝓpterea ñ erit uerũ quia iħe ait
rex sum iudeoꝵ: Si corrũpi ñ potest qđ pila

Expanded text:
Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non pot
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ scriptũ ĩħc nararenus rex iudeoꝵ. Hunc
gͦ titulũ multi legerunt iudeoꝵ: qr prope
cuutatẽ erat locus ubi crucifixuᷤᷤ ẽ iħe: et e.
rat scriptũ hebraicȩ. grece. et latine. rex udeoꝵ
Hȩ quippe tres linguȩ ibi p̃ceteris eminebant:
hebrea ꝓpter iudeos in lege dĩ gloriantes: gre¬
ca ꝓpter gentiũ sapientes: latina ꝓpt̾ roma-¬
nos multis ac pene omĩbus iã tunc gentib
imꝑantes. Dicebant gͦ pilato pontifices iudeoꝵ
Noli scribere rex iudeoꝵ: s qͥa ipse dixit rex
sũ iudeoꝵ. Respondit pilatus. Quod scripsi:
scripsi. O in effabilem ium diuine oꝑationis.:
etiã in cordib ignorantiũ. Nonne occulta
uox quedã pilato intꝰ quodã si dici potest
clamoso silentio ꝑsonabat: qđ tanto ante in
psalmoꝵ. litteris ꝓpħatũ est. ne corrũpas titu¬
li inscriptionẽ: Ecce tituli inseriptult in¬
scriptionẽ ñ corrũpit qđ scripsit. scripsit:

Expanded text:
autem scriptum: Jesus Nazarenuautem scriptum: Jesus Nazarenurunt Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex suscripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est: Ne corrumpas tituli inscriptionem? Ecce tituli insscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
de spectaculũ. S si spectet impietas. grande
ludibriũ: si pietas. grande misteriũ. Si spectet
impietas. grande ignominie docum̃tum: si pie¬
tas. grande fidei munim̃tum. Si spectet im¬
pietas. ridet regem ꝓ uirga regni lignum
sui portare supplicii: si pietas. uidet regẽ ba¬
ulantẽ lignũ ad semet ipsũ figendũ: quod
fixurus fuerat etiã in frontib regũ: in eo sꝑ¬
nendus oculis impioꝵ. in quo erant gloriatu¬
suam suo gestans humero cõmendabat: et
lucerne arsurȩ que sub modio ponenda non
erat. candelabrũ ferebat. Bauilans gͦ sibi cru¬
cẽ : exiit in eũ qui dr̃ caluarie locũ hebraice
golgota: ubi eũ crucifixerunt᷑ & cũ eo alios
duos hinc et inde mediũ aut̃ iħm. Isti duo
latrones erant. sic̃ alioꝵ eugłistarũ narratio¬
ne didicimꝰ: cũ quib crucifixus. & int̾ quos
fixus est xp̃e: de quo p̃missa dixerat ꝓphetia.
& inter iniquos deputatus ẽ. Scripsit aut̃
& titulũ pilatus: & posuit suꝑ crucẽ. Erat

Expanded text:
de spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatui , ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: duos, hinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
postula ad me et dabo tibi gentes hereditatẽ
tuã. & possessionẽ tuã terminos t̾rȩ. Unde
cs ipse iam ꝑ os ꝓpriũ loquens apud iudeos:
habeo inqt alias oues quȩ ñ sunt de hoc oui¬
li: oportet me & ipsas ad ducere & uocẽ meã
audient. & erit unus grex. & unus pastor.
Cur gͦ magnũ uolumꝰ intelligi in hoc titulo
sacram̃tum. in quo scriptũ erat rex iudeoꝵ:
si rex ẽ xp̃c & gentiũ: Quͥa scilicet oleaster
factus est particeps pinguedinis olee: ñ
olea particeps facta ẽ amaritudinis olea¬
stri. Nam in eo qđ de ocp̃o ueracit̾ scriptuᷤ ẽ
titulus rex iudeoꝵ: qui st̃ intelligendi
iudei nͥ sem̃ abrahe. filii ꝓmissionis. qui
sunt etiã filii dĩ: Qm̃ ñ qui filii carnis
dicebat. Si aut̃ uos xp̃i : cͦ abrahȩ sem̃
spũ ñ littera: quoꝵ laus non ex hominib
s ex dõ est: ꝑtinentiũ ad iherłm liberam
matrẽ nr̃am et̾̃nam in cęlis: sarã spĩalẽ:
ancillã & filios eiꝰ de domo lib̾tatis eicien¬

Expanded text:
dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis,dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen spiritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicien
Abbreviated transcription (Latin):
cturne. et tres diurnȩ. Unde in hac parasce¬¬
ue ꝑaschȩ. id est p̃paratione immolationis
ixp̃i. que ab hora noctis nona cepta erat. qͣ si
sexta a gebat᷑ hora id est ꝑ acta qͥnta ia sexta
iurrere ceꝑat: qnͣdo pilatꝰ tribunal ascen¬
ait. Ad huc enĩ erat ipsa p̃patio quȩ ab hora
ntis nona ceꝑat: donec fieret quȩ p̃para¬
aitur xcp̃i immolatio: quȩ facta est hora
sycta ñ diei. s p̃parationis scd̃m ioħm: sex uti
ꝙhori a noctis nona usq ad diei terciã cõpu¬
tatis. Harũ duarũ solittionũ istiꝰ difficilis
questionis: eligat qͥsꝙ quã uolet. Meliꝰ
aut̃ quid eligat udicabit: qui de consen¬
su exigłistaꝵ. quȩ oposissime disputata sunt
legerit. Quod si et alie solutiones eiꝰ potueris
inueniri: cumulatiꝰ eugłicȩ ueritatis con¬
stantia defendet᷑: ad uersus calũpnias infi¬
delis atq impie uanitatis. Nunc ad narra¬

Expanded text:
cturnae, tres diurnae. Unde in hac Parascecturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio, quae facta est, hora sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narra
Abbreviated transcription (Latin):
stionis: ut ñ hic accipiat᷑ hora sexta dieis
qr nec ioh̃s ait. erat ait̃ hora diei quali
sexta: s ait : erat aut̃ parasceue pasche
paratio est. Sed isto uerbo greco libentus
utuntur udei in huiꝰmodi obseruationib: etiã
qui magis latine quã grece loquunt᷑. Erat
aut̃ p̃paratio paschȩ: pascha uͦ nr̃m sic̃ dicit
apłs. immolatus ẽ xp̃c. Cuiꝰ paschȩ p̃para
cionẽ si ab hora noctis nona cõputemꝰ. tunc
eñ uident᷑. pͥncipes sacerdotũ ꝓnuntiasse dñi
immolationẽ. dicentes reus est mortis. cum
ad huc in domo pontificis audiret᷑: unde
congruent̃ accipit᷑ inde cepisse p̃parationem
ueri paschȩ. cuiꝰ umbra erat pascha iudeoꝵ
id est immolationis xp̃i. ex quo a sacerdotib
ynuntiatus ẽ immolandus: ꝓfecto ab ea no¬
ctis hora quȩ tẽ nona fuisse conuincit᷑. usq
ad horã diei t̾ciam qua crucifixũ eẽ xp̃m mar¬
chus eugłista testat᷑: sex hore sunt: tres no¬

Expanded text:
stionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, stionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, eparatio est: Sed isto verbo Graeco libentius utuntur Judaei, in hujusmodi observationibus, etiam qui magis Latine quam Graece loquuntur. Erat autem praeparatio paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est b hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres no
Abbreviated transcription (Latin):
busclam semꝑ discentes. & ad ueritatis scintuan
nũquã ꝑuenientes: s potius sic̃ ille ait. ũ in¬
sum mauerit homo tunc incipit. donec ad il
uitam ueniamus. ubi sic impleam᷑ ut capatius¬
res non efficiam᷑: quia ita ꝑfecti erimꝰ ut uan
non ꝓficiamus. Tunc enĩ ostenderur nobis
qđ fufficit nob̾. Hic aũt semꝑ queramꝰ: asti
enĩ ꝓpterea non semꝑ quia hic tantũ: s ibili
semꝑ dicimus ẽẽ querendũ: ne aliquando ha
putemꝰ ab inqͥsitione cessandũ. Nam et di qu
bus dictũ est. semꝑ discentes. et ad uertal
scientiam nũquam ꝑuenientes: hic sunues
semꝑ discentes. Cũ uero de hac uita eximsi
iam non erunt discentes: s erroris sui mid¬
dem recipientes. Sic enĩ dictũ est semp alas¬
tes & ad ueritatis scientiam nũquã ꝑuenieids

Expanded text:
tes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes ; sed potius sicut ille ait: Cum consummaverit homo, tunc incipit , donec ad illam vitam veniamus, ubi sic impleamur, ut capaciores non efficiamur, quia ita perfecti erimus, ut jam non proficiamus. Tunc enim ostenditur nobis quod sufficit nobis. Hic autem semper quaeramus, et eque enim propterea non semper, quia hic tantum: sed ideo hic dicimus esse quaerendum, ne aliquando hic putemus ab inquisitione cesibus dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes; hic sunt utique semper discentes; cum vero de hac vita exierint, jam non erunt discentes, sed, erroris sui mercedem recipientes. Sic enim dictum est, Semper discentes, et ad veritatis scientiam n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑuenientes. Nos aut̃ semꝑ ambulemꝰ iau
donec eo ueniamꝰ qͦ ducit uia. Nusquã iilass¬
maneamꝰ: donec ꝑ ducat ubi maneim̃. Nos
cnhius: & ad id qł restat. querendo & inueni¬
Qd alean simꝰ: quousq ibi fiat finis querendiai.
ds ctisũ non suꝑet intentio ꝓficiend. Hȩc p̃¬
idostusꝰ ẽ dispitator. ñ remissus ẽẽ debet audi
mluis qͥ at dñs. postea quã udas exiit. ut eitiꝰ
suiit̃ quꝰ erat facturꝰ. hoc ẽ dñn traditurus:
Ds ato dies cũ exisset noxx: Quid ait redemptor
a pnsset uenditor: Nunc inquit clarificatus
inius hominis. Quare nunc: Nũqͥd qr exiit
qul tradat. qr iniminent qͥ teneant & occidant:
Qe ñe darificatꝰ est qr ꝓpe ẽ ut ampliꝰ humiliet᷑.
ꝑũ imnpendet ut alliget᷑. ut iudicetur. ut con¬
amitur. ut irrideat᷑. ut crucifigat᷑. ut interi¬
iot: Hȩccine est glorificatio an potiꝰ humi¬

Expanded text:
enientes. Nos autem semper ambulemus in via, donec eo veniamus quo ducit via; nusquam in ea remaneamus, donec perducat ubi maneamus: atqervenimus, et ad id quod restat quaerendo et inveniendo transimus, quo usque ibi fiat finis quaerendi, ubi perfectioni non superest intentio proficiendi. Haec prlaboraturus est disputator, non remissus debet esse audiminus, posteaquam Judas exiit, ut citius faceret quod erat facturus, hoc est Dominum traditurus? Quid ait dies, cum exisset nox? Quid ait Redemptor, cum exisset venditor? Nunc, inquit, clarificatus est Filius hominis. Quare nunc? Nunquid quia exiit qui tradat, quia imminent qui teneant et occidant? Itane nunc clarificatus est, quia prope est ut amplius humilietur, quia jam impendet ut alligetur, ut judicetur, ut condemnetur, ut irrideatur, ut crucifigatur, ut interimatur? Haeccine est glorificatio, an potius humi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus dandus: qr iħe nondũ erat clarificatus n
id est nondũ fuerat mortalitas im mortalitate
uestita : & in ęc̾nam uirtittẽ temporalis in fir¬
mitas cõiutata. Potest & de ista clarificatione
dictũ uideri nunc clarificatus est filius homi¬
nis : ut qđ ait nanc. ñ ad inminentẽ passionẽ¬
sed ad uicinã resurrectionem ꝑtinere credatur: tan¬
quã fuerit factum qđ erat tam ꝓxime iã ficturũ.
Hodie dilectioni ur̃ȩ ista sufficiant: cum donauerit
dñs. de consequentib postea disseremus¬

Expanded text:
tibus dandus, quia Jesus nondum erat clarificatus, tibus dandus, quia Jesus nondum erat clarificatus, id est, nondum fuerat mortalitas immortalitate vestita, et in aeternam virtutem temporalis infirmitas commutata. Potest et de ista clarificatione dictum videri: Nunc clarificatus est Filius hominis; ut quod ait nunc, non ad imminentem passionesed ad vicinam resurrectionem pertinere credatur, tanquam fuerit factum quod erat tam proxime jam futurum. Hodie Dilectioni vestrae ista suffecerint; cum donaverit Dominus, de consequentibus disseremus
Abbreviated transcription (Latin):
clarificatio filii hominis: ut ds̃ clarificet᷑ in eo.
Si enĩ ñ ipse in se ipso. s ds̃ clarificatur in illo:
tunc illũ ds̃ in se clarificat. Deniq tanquã ista
exponens. ad uingit : & dicit. Si ds̃ clarificatꝰ¬
est in eo: & ds̃ clarificabit eũ in semetipso: Hoc ẽ
si ds̃ clarificatus ẽ in eo qr non tienit facere uo¬
lu ntatẽ suã sed uoluntatẽ eiꝰ qui misit illum:
& ds̃ clarificauit eũ in semet ipso: ut natura hu¬
mana in qua ẽ filius hominis. que a uerbo ęt̾̃no
suscepta est: etiã im mortali ȩternitate donetur.
Et continuo inqͥt clarificabit eũ: resurrectionẽ
scilicet suaꝰ non sic̃ nr̃am in fine scłi: sed conti¬
nuo futuram hac a testatione p̃dicens. Ipsa est
enĩ clarificatio de qua eugłista iam dixerat.
qdđ paulo ante cõmemoraui: quia ꝓpterea non¬
dũ erat sp̃c datus illo utiq nouo modo in eis.
quib fuerat eo modo post resurrectionẽ creden¬

Expanded text:
clarificatio Filii hominis est, ut Deus clarificetur in eo. clarificatio Filii hominis est, ut Deus clarificetur in eo. Si enim non ipse in seipso, sed Deus clarificatur in illo, tunc Deus illum in se clarificat. Denique tanquam ista exponens adjungit et dicit: Si Deus clarificatus in eo, et Deus clarificabit enon venit facere voluntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum; et Deus clarificavit eum in semetipso, ut natura humana, in qua est Filius hominis, quae a Verbo aeterno suscepta est, etiam immortali aeternitate donetur; et continuo, inquit, clarificabit eum, resurrectionem scilicet suam, non sicut nostram in fine saeculi, sed continuo futuram hac attestatione praedicens. Ipsa est enim clarificatio de qua evangelista jam dixerat, quod paulo ante commemoravi, quia propterea nondum erat spiritus datus, illo utique novo modo in eis quibus fuerat eo modo post resurrectionem creden
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Ecce in mea illa clarificatione qđ erit:
ubi maloꝵ nullus erit: ubi bonoꝵ nullus perit:
Sic aũt non ẽ dictũ. nõ significata ẽ clarificatio filii
hominis: s dictũ est nc̃ clarificatꝰ est filiꝰ hominis:
quẽad modũ ñ ẽ dictũ petra significabat xp̃m. sed
petra erat xp̃c. Nec dictũ est bont̃ sem̃ significat
filios regni. aut tizania significant filios maligni:
s dictũ est bonũ sem̃ hii sunt filii regni ꝰ tirania
aut̃ fili maligni. Sic̃ gͦ solet loqui scriptura. res
significantes tanqm illas quȩ significant᷑ appel¬
lans : ͥ ita locutꝰ ẽ dñs dicens. nuno clarificatꝰ filiꝰ ẽ
hominis: postea quã seꝑato inde nequissimo. &
secũ remanentib sc̃ĩs. significata ẽ claricatio eiꝰ:
quando seꝑatis iniquis manebit in ȩt̃nitate cũ
scĩs. Cũ aũt̃ dixisset nc̃ clarificatꝰ est filiꝰ hoĩs:
ad unxit. et ds̃ clarificatꝰ est in eo. Ipsa enĩ

Expanded text:
diceret: Ecce in mea illa clarificatione quid erit diceret: Ecce in mea illa clarificatione quid erit ubi malorum nullus erit, ubi bonorum nullus perit. Sic autem non est dictum: Nunc significata est clarificatio Filii hominis, sed dictum est: Nunc clarificquemadmodum non est dictum, Petra significabat Christum; sed, Petra erat Christus . Nec dictum est, Bonum semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellans; ita locutus est Dominus dicens, Nunc clarificatus est Filius hominis: posteaquam separato inde nequissimo, et secum remanentibus sanctis, significata est glorificatio ejus, quando separatis iniquis manebit in aeternitate cum sanctis. 3. Cum autem dixisset, Nunc clarificatus est Filius hominis; adjunxit, Et Deus clar
Abbreviated transcription (Latin):
miatꝰ cũ mortuis ꝓpinquaret : Hondũ erat
puficatꝰ faciens diuina: & glorificatꝰ est passu¬
is humana: Mirũ si hoc ds̃ ille magister sig¬
nsicibat: & docebat his uerbis. Altius ẽ ꝑscru¬
undũ altissimi dictũ: qui se aliqtiantũ mani¬
siltit ut inueniamꝰ⁊ & iterũ occultat ut inqui¬
rinis: & deinuentis ad inuenienda tanꝗtiã pas¬
sus innitamur. Uideo hic aliquid: qđ p̃figuret
ugnũ aliqͥd. Exiit uidas & clarificatꝰ est iħc:
sit filius ꝑditionis. & clarificatꝰ est hominiꝰ. filiꝰ
iom̃s mundi remanserunt: & cũ suo mun¬
litore remanserunt. Tale aliquid erit cũ uictꝰ
a xp̃o transierit hic mundus: & nemo in po¬
sso xp̃i remanebit inmundus : cũ tizaniis a
irtꝯco seꝑatis. insti fulgebunt sic̃ sol in regno
puris sui. Hoc futurũ p̃uidens dñs. & nuno
sgusicatũ ẽt contestans :. discedente uida tanqͣm
eitaniis seꝑatis. remanentibus tanquã tritico apłis
scĩs. nunc inquit clarificatꝰ ẽfiliꝰ hominis: tanꝙͣ

Expanded text:
 cum mortuis propinquaret? nondum erat glorificatus faciens divina, et glorificatus est passurus humana? Mirum, si hoc Deus ille magister significabat et docebat his verbis. Altius est perscrutandum Altissimi dictum, qui se aliquantum manifestat ut inveniamus, et iterum occultat ut inquiramus, et de inventis ad invenienda tanquam passibus innitamur. Video hic aliquid quod praefiguret magnum aliquid. Exiit Judas, et clarificatus est Jesus; exiit filius perditionis, et clarificaomnes mundi remanserunt, et cum suo mundatore remanserunt. Tale aliquid erit, cum victus a Christo transierit hic mundus, et nemo in populo Christi remanebit immundus, cum, zizaniis a tritico separatis, justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Hoc futurum praevidens Dominus, et nunc significatum esse contestans, discedente Juda, tanquam zizaniis separatis, remanentibus tanquam tritico apostolis sanctis: Nunc, inquit, clarificatus est Filius hominis, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
tientiam : id est iudas uideis in fidelib: ut ue¬
nirent ad eũ & app̃henderent ꝑsequensi
tur auditor: & ideo eũ p̃cipitare ñ desti
differre potius dispirator: finit seroi
utendamus mentis obtutũ: & ad uuant si
dñm requiramꝰ. Di uini cantici uox est l
inm̃sus est. Unde alibi dicitur. Qterti ten¬

Expanded text:
ientiam , id est, Judas Judaeis infidelibus, ut venirent ad eum, et apprehenderent persequendo. Sed tatur auditor; et ideo cum praecipitare non debet, sed differre potius disputator. TRACTATUS tendamus mentis obtutum, et adjuvante Domino, Deum requiramus. Divini cantici vox est, Qimmensus est. Unde alibi dicitur, Quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
cio Rm̃i moueri posse nonnullos. si¬
ue pios ut requirant. siue impios
ut reprehendant: qđ postea quã
panẽ tinctũ suo traditori dñs de¬
dit. intrauerit in illum sathanas.
enim scriptũ est. Et cũ intuxisset panẽ dedit
as smonis sebariotis: & post panẽ tunc introi
cmn ilum sathanas. Dicunt enĩ. I tane hoc me¬
s unis xp̃i porrectus de mensa xp̃i: ut post
ln intraret in eiꝰ discipłm sathanas: Qui
atspondemus: hinc potius nos doceri. quã
iundũ. male acciꝑe bonum. Multũ quippe
atist. non qͥt accipiat. s quis accipiat: nec
quesit quod datur. s qualis sit ipse cui datur.
liunit lona obsunt. & mala ꝓsunt: sic̃ fuerint
m̃fictum est malũ : dũ male accipitur bonũ.
s sichune qui me colaphiret. Propt̾ quod ter
lm rogaui. ut auferret eũ a me: et dixit michi.

Expanded text:
imi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae; et post panem tunc introivit in illum satanas. Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. gelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferre
Abbreviated transcription (Latin):
ubi axp̃c est in dextera dĩ sedens. quȩ sursum
xp̃m eamus terrã calcare cõpellimur⁊ cĩ potꝰ
nob̾ sursum cor habendũ sit ad dñm. ut cum
illo esse possimus: Llidetis fr̃s: hodierni t̃¬
poris angustias. istam coartare questionẽ. Ad
et si uos forte minus uidetis: ego utcũq uidi
quante disputationis indigeat. Unde pei
ut eam potius suspendi. quã negligentius ul
angustius ꝑ tractari. ñ fraudata sed dilatis¬
pectatione patiamini. Ad erit enĩ dñs qual
debitores facit: ut faciat etiam redditores fs¬

Expanded text:
ubi Christus est ad dexteram Dei sedens, quae ubi Christus est ad dexteram Dei sedens, quae tum eamus, terram calcare compellimur; cum potius nobis sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiam redditores
Abbreviated transcription (Latin):
& ustus. qui dimittat nob peccata: s mus
nos ab om̃i iniqͥtate. id est usq ad pedes quo
conuersamur interra. Pro inde ȩccła quan
mundat xp̃c lauachro aquȩ inuerhor nn
solum in illis est sine macula aut rugie
post lauacrũ regenerationis. continuo ei sis
uitȩ contagrone tollunt᷑. nec calcant terramn
ut opus habeant pedes lauare : uerũ etia n
his qͥbus istam miscłiam prebens dñs. fat
eos de secło istolotis etiã pedib emigrare. Iuls
aũt qui hic demorant᷑ etiã si munda sit qͥu
iuste uiuunt: opus tam̃ habet pedes lauan
qm̃ sine peccato utiq non sunt. Propt̃ hards
in cantico canticoꝵ. Lati pedes meos: quomͦ
inqͥnabo eos: Dicit enĩ hoc : cũ cogitur ad ap̃i
uenire. et terram calcare conuenit. Alia qus¬
stio rursus exoritur. Nonne xp̃c sursũ est
Nonne ascendit in cęlum. & sedet ad detitĩ
patris: Nonne apłs ad nos clamat et dit so
gͦ resurrexistis cũ xp̃o quȩ sursum sunt sipte

Expanded text:
ustus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite,
Abbreviated transcription (Latin):
postea uiuitur: utiq terra calcatur. Ipsi igit᷑
humani affectus sine quib in bac mortalita¬
te non uiuit᷑. quasi pedes sunt: ubi ex reb¬
humanis afficimur: & sic afficim᷑. ut si dixe¬
rimus quia peccatũ non habemus nos ipsos
decipiauius.: & ueritas in nobis non est. Cetisirx

Expanded text:
postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sit
Abbreviated transcription (Latin):
secreta non penetrat. Ueriuntam̃ qtiantũ nos
erudire & ex lege sua docere dignat᷑: ꝓ captu
meo ꝓ modulo meo aliquid etiã de huiꝰ questi¬
onis ꝓfunditate illo ad uiuante respondeam:
ac primã ipsam locutionem non sibi esse con¬
trariam facillime ostendam. Quis enĩ non
ita rectissime loqui possit. mundus est totus.
preter pedes: Elegantius atĩt loqͥtur. si dic̃.
mundus est totus nisi pedes: qđ tantũdem
ualet. H oc gͦ ait dñs: non habet opus
nisi pedes lauare. s est mundus totus. Totꝰ
utiq pret̾ pedes : uel nͥ pedes. quos habet
opus lauare. S quid est hoc : Quid sibi uult :
Quid hic necessarit̃ est ut queramus: Dñs
dicit: ueritas loquit᷑. quod opus habe at
pedes lauare: etiam ille qui lotus est. Quid
fr̃is mei qͥd putatis: nisi quia homo in scõ quidẽ
baptismo totus abluit᷑. non p̃ter pedes s totꝰ
omnino: Ueruntam̃ cũ in rebus humanis

Expanded text:
secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
patiar ⁊ nũquã sinam. Hoc quippe in ȩt̾nũ
ñ fit: qđ nũ qm fit. Tunc saluator egrum¬
reluctantem de ipsius salutis ꝑicło exterrens: si
non lauero te ingͥt. non habebis partẽ mecum
Ita dictum est si non lauero te. cũ de solis pedibus
aget᷑ quomͦ dici assolet calcas me. qͣn sola planta
calcatur. At ille amore et timore turbatus: &
plus ex pauescens xp̃m sibi negari. qͣm usq ad
pedes suos humiliari: dñe ait. non tantũ pe¬
des meos. s et manus et caput. Quandoquidẽ sic
minaris : lauanda tibi mea menbra. ñ solum
ima non subtrao. uerũ etiã pͥma substerno: et¬
ne mͥ neges capiendam tecũ partẽ. nullã tibi¬
ab nego abluendam mei corporis partem. Dicit
ei iħc. Qui lotus est non inliget nͥ pedes laua¬
re: s est mundus totus. Hic motieatur quis¬
fortassis : et dicat. Immo si mundus est totus:
quid ei opus est uel pedes lauare: Dñs aut̃
nouerat qd̵ dicebat: etiã si nr̃a infirmitas eiꝰ

Expanded text:
atiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrumreluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
pit : id est ad petrũ. Et tunc petrus quod
etiã nequi libet eoꝵ ex pauisset: expauit.
atq ait. Dñe: tu micbi lauas pedes: Tu
nichi: Quid est tu: Quid est mͥ: Cogi¬
tanda sunt potius quã dicenda: ne forte
qd ex his uerb̃ aliquatenus dignũ concepit
anima: non explicare possit lingua. Sed
respondit iħc. & dixit ei. Quod ego facio
tu nescis modo: scies aut̃ postea. Nec tam̃
ille dominici facti altitudine exterritus:
ꝑmitrit fieri qd cur fieret ignorabat: sed
aisq ad suos pedes humilẽ xp̃m ad huo ñ
uult uidere. nec potest sustuiere. Non la¬
uabis inqͥtͥ mͥ pedes in ęt̃num. Quid est in

Expanded text:
pit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod pit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi lavas pedes? Tu mihi? quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda, ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicit lingua. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad symonẽ petrũ: & dic̃
ei petrus. dñe : tu michi lauas
pedes: Qui enĩ non expauesce¬
ret lauari pedes sibi a dei filio:
Quainus itaq magnȩ fuisset audacie contra¬
dicere seruumi dno: hominẽ dõ: tam̃ hoc
petrus facere maluit. quã ꝑpeti ut sibi pedes
lauarent᷑ a dño et a dõ Nec putare debemus
hoc petrũ inter cȩteros formidasse atq recu¬
sasse: cũ id alii ante ipsum libent̃ uel equa¬
nimit̾ sibi fieri ꝑmisissent. Facilius quippe
sic accipiuntur ista uerba eugłii: quia cũ
dictũ esset. cepit lauare pedes discipłoꝵ. et
extergere linteo quo erat p̃cinctus. deinde
sub iunctũ est. uenit gͦ ad symonẽ perum:
quasi aliqͥbus iam lauisset. et post eos uenis¬
set ad primũ. Quis enĩ nesciat pͥmum apłoꝵ
ẽẽ beatissimũ petrũ : Sed non ita intelligen¬
dum est. quod post aliquos ad illũ uenerit:
sed qđ ab ilo ceperit. Quando gͦ pedes disci¬
puloꝵ lauare cepit uenit ad eum a quo cȩ-¬

Expanded text:
Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coe
Abbreviated transcription (Latin):
mendat: hinc illȩ illicite diuinationes. in¬
spectis. in spectis pecudũ uiscerib occisoꝵ. aut
uocibus & uolatibus auium. aut signis mul¬
tiformib demonũ: in susurrant᷑ aurib homi¬
cita atq punienda secreta: mulier illa non

Expanded text:
mendat. Hinc illae illicitae divinationes mendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus homiillicita atque p
Abbreviated transcription (Latin):
ubi mulier insipiens & audax. in ops panis
effecta. conuocat p̃tereuntes dicens. panes
occultos libent̃ attingite: & a quȩ furtiue
dulcedinẽ. Hec enĩ mulier uanitas ẽ impioꝵ.
cũ sint insipientissimi aliquid se scire opi¬
nantiũ.: sic̃ de ista muliere dictũ ẽ. in ops
panis efficitur: quȩ cũ sit in ops panis. ꝓmit¬
tit panes: id est cũ sit ignara ueritatis ꝓmit¬
tit scientiã ueritatis. O ccultos panes tam̃ ꝓ¬
mittit. quos dicit libent̃ attingi: & a quȩ
furtiue dulcedinẽ: ut ea scilicet libentius ⁊ dulciꝰ
audiant᷑ & agantur. quȩ palam in eccłia
disci crediq ꝓhibentur. Ipsa quippe occulta¬
tione conduint quodammͦ nefaris doctores
sua uenena curiosis: ut ideo se existiment
qm putant scientiã ÷ cuiꝰ ꝓhibitã quodãmͦ
furant᷑ audientiã. Hinc & ne farios ritꝰ suos
hõibus sacrilega curiositate deceptis. uel
decipiendis. magicarũ artiũ doctrim cõ¬

Expanded text:
ubi mulier insipiens et audax, inops panis ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina com
Abbreviated transcription (Latin):
aurib sonat. hoc est forusecus oꝑando plantal.
& rigat: s ab eo qui dat increm̃tũ. petere et
sꝑare debetis. ꝓinde sic̃ preterito sermone
cõmonu ycauete maxime qui paruuli estis.
et ad huc alim̃tis lacteis indigetis. ne homi¬
nib sub hac occasione de ceptis. ac deceptorib
qr dñs ait. ad huc multa habeo uob̾ dicere s
ñ potestis portare mͦ. aurẽ curiosã p̃beatis
ad in cognita scienda: cũ mentes in ualidas
habeatis ad uera & falsa diudicanda: ma¬
xime ꝓpter obscenissimas turpitudines qͦs
docuit uanitas animas in stabiles atq carna¬
les. ad hoc dõ sinente ut eiꝰ ubiq suit trem̃da
iudicia. & in cõparatione impure nequitie
dulcescat purissima disciplina: atq ut ill
det honorẽ. timorẽ aut̃ uel pudorẽ sibi. qui
in illa mala uel illo regente ñ cecidit: uel illo
inde leuante surrexit. Cauete tuñdo & oran¬
do ne irruatis in illud enigma salomonis:

Expanded text:
auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante surrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis,
Abbreviated transcription (Latin):
aet. quis est qui eũ sic̃ intelligendus ẽ capiate
alorib et aurib hominũ non recedat:
lui cuiꝰ acies ad eũ m̃tis accedat: Quis ẽ
ncũ ẽẽ trinitatẽ scisset. nͥ ipse sic in notes¬
ar uoluisset: Et quis hominũ iam istam
liat trinitatẽ. et tam̃ quis hominũ sic̃ anglłi.
lipat trinitatẽ: E a ipsa gͦ quȩ de dĩ et̃nitate.
uritate. sanctitate. in promtu & palã sine
ussatione dicuntur: ab aliis bene. ab aliis
nale intelligunt᷑: immo ab aliis intelligun¬
ur. ab aliis ñ intelligunt᷑. Qui enĩ male in¬
iligit: ñ intelligit. Ab eis ipsis aut̃ a qͥb
ime ittelligunt᷑: ab aliis minus. ab aliis am¬
slus. m̃tis uiuacitate rernunt᷑: et a nullo
hominũ sic̃ ab angłis capiunt᷑. In ipsa m̃te gͦ.
hc c̃ in interiore homine quodammͦ crescit᷑:¬
mã ut ampliꝰ atq amplitis cỹb ipse sumat᷑
lm aut̃ crescit᷑ spariosa mole: s intelligen¬
tanto magis magisq capiatis: non ab eo dortore qͥ ur̃is

Expanded text:
at, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset, nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescituetiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligenttanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris
Abbreviated transcription (Latin):
qd carnalib taceant : & spiritalib eloquantur:
Si respondero ñ habent: continuo mͥ dicetur
ex epła ad chorintios apłi pauli. Non potu
uob̃ loqͥ qͦsi spiritalib s quasi carnalibus:
quasi paruulis in xp̃o lac uob̃ potũ dedi s
escam. Nondũ enĩ poteratis: s nec ad huc

Expanded text:
quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non esc
Abbreviated transcription (Latin):
rem nouã tali nomine signauer. Hoc ens
uocatur homo usyon. qđ est ego &e pateri
nũ sumꝰ: uniꝰ uidelicet eiꝰdemꝙ substame
Nam si omĩs nouitaᷤ ꝓfana eẽt: nec a dnso
diceretur mandatũ nouũ do uob̃. nec isi¬
m̃tum appellaretur nouũ: nec cantart
tinitiersa terra canticũ nouum. Sel ꝑfu
sunt uerboꝵ nouitates: ubi dicit mulier isp¬
ens & auclax. panes occultos libenter atinat
& aquȩ furtiue dulcednẽ. Ab hac pollictau¬
ne false scientiȩ. ꝓhibet etiã illo loco apłs. ibi
alicit. O timothee: depositũ custodi: deuitans
ꝓfanas uocũ nouitates & contraclictiones falli
nominis scientie: quã quidam ꝓmittentes
circa fidem exciderunt. Hic hil enĩ sic amant
isti quã scientiã ꝓmittere: & fidem rerum
uerarũ quas credere parituli p̃cipiuntur. ue¬
lut imperitiã deridere. Dicit enĩ aliquis.
Nichil ne spiritales uiri habent in doctrina

Expanded text:
rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohibet etiam illo loco Apostolus ubi dicit: « O Timothee, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates, et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem exciderunt » . Nihil enim sic amant isti quam scientiam promittere; et fidem rerum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate quidem auditũ suũ auertentes: ad
fabulas aut̃ conuertent᷑. Illa enĩ secreti fur¬
tiq cõmemoratio. qua dicit᷑ panes occultos li¬
bent̃ attingite. et a quȩ furtiue dulcedinẽ:
pruritũ facit audientib. in aurib spiritalit̃
fornicantib: sic̃ quodam pruritu libidinis
etiã in carne corrũpitur integritas castitatis.
Audite itaq apłm talia p̃uidentẽ: & ea uitanda
salubrit̾ ammonentẽ. Prophanas ingͥt uerboꝵ
nouitates euita. Multũ enĩ ꝓficie nt ad un¬
pietatẽ : s sermo eoꝵ sic̃ cancer serpit. Non
ait uerbor nouitates: s ad didit ꝓ fanas.
quando dici ceꝑit scriptũ est. In antiolau
enĩ prut̃ post ascensionẽ dnĩ appellati su
discipłi xp̃iani. sic̃ legimꝰ in actib. aptoar
&e renodochia &e monasteria postea st aela¬
ta. notus nominib Res tam̃ ipse. & ante noui¬
na sua erant. & religionis ueritate firmani
Q etiã contra imꝓbos ideftndunt᷑. Adluer

Expanded text:
veritate quidem auditum suum avertent, ad veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antiochia enim primum post ascensionem Domini appellati sunt discipuli Christiani, sicut legitur in Actibus Apostolorum : et xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Advers
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hec ñ solũ a re ipsa : uerũ & a nomine
nr̃ȩ religionis aliena st̃. Quid qđ hȩc muli
er in sipiens & audax. sub xp̃iano uocabulo.
tot scelestas hereses condidit: tot nefandas
fabulas finxit Utinã tales. quales int hea¬
tris siue cantantur. siue saltantant᷑. siue my¬
mica scurrilitate ridentur: & ñ quasdã tales.
quales ad uersum dm̃ singere potuisse sic illã
doleamus insipientiã. ut miremꝰ audatiam.
Om̃s aut̃ insipientissimi heretici qui se. xp̃ia¬
nos uocari uocar uolunt: audatias figm̃toꝵ
suors quas maxime ex horret sensus humanꝰ.¬
hac occasione eugłice sententiȩ colorare conan¬
tur ubi dñs ait. ad huc multa habeo uob̾ di¬
cere s ñ potestis portare mͦ: quasi hec ipsa sint
quȩ tunc discipłi ñ poterant portare: et ea
docuerit sp̃c sc̃s. quȩ palam docere atq p̃li¬
ait. Erit enĩ tempus cũ sanam doctrinam
ñ sustinebunt: s scłm sua desideria magistroᷤᷤ
sibi eo aceruabunt. prurientes auditu. et a

Expanded text:
erum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praediait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes auditu: et a