comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciusdem carminis conueniat mise¬
risterentianus hos elegõs diccre
solenł quod clausulatalis tristibus
ut tradunt abtis esse modis hic aũt
ui xomnino costat a quosit inueti¬
tus nisiquia apud nos enniuscum
prior ususcit Ham apud grecos
sica duclis gramaticorum pendet
Vt sub iudices elegatasit
Namquidam eorum quolo foniũ
quendam quidam archilogum
auctorem atquat inuentorem
trimi constat depente mimere
prima beroica secunda dactili

Expanded text:
eiusdem carminis conveniat miseris. Terentianus hos elegos dicere solet, quod clausula talis tristibus, ut tradunt, aptior esset modis. Hic autem vix omnino constat a quo sit inventus, nisi quia apud nos Ennius eum prior usus est. Nam apud Graecos sic adhuc lis Grammaticorum pendet, ut sub iudice res relegata sit. Nam quidam eorum Colophonium quendam, quidam Archilochum auctorem atque inventorem acum constat de penthemimere prima heroica, secunda dactylic
Abbreviated transcription (Latin):
soroit sua fugiens insidiasison¬
uescales Consecadit nauem
Sigñumarictis habeatemn quiali¬
beratus est Ellesaũt sor oi euis
ꝑpelananfragium decidit ir
mnurice moitia ellesponto muri seeroon

Expanded text:
sorore sua fugiens insidias novercales, conscendit navem signum arietis habentem, qua liberatus est. Helles autem soror ejus perpessa naufragium decidit in mari, et mortua Hellesponto mari dedit n
Abbreviated transcription (Latin):
Consanguinti uocati. coquod exuno
sanguint idest ex uno patris sem¬
ne nad sunt. nam sem̃ uri spum aẽ
sanguinis ad inscar atq in scopoli
conlise quae spumã candidin ficit
agitatum spumam albente n reddt¬

Expanded text:
Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est, ex uno patris semine nati sunt; nam semen viri spuma est sanguinis, ad instar aquae in scopulos collisae, quae spumam candidam facit, agitatum spumam albentem redd
Abbreviated transcription (Latin):
icalcando ita dicta. Tramites eũ¬
uesd̾ transuer sa sunt mnagris iti oĩ¬
nerbe propriae ergo callis semi¬
ta tenins callo pecodũ p̃durata
toto pene aspectu acacteris dis¬
tant. sunt enim infaciae ꝑducctr
barba & lata cauda

Expanded text:
calcando ita dicta. Tramites vero transversa sunt in agris itinera, proprie ergo callis semita tenuis, callo pecorum praeduratatoto pene aspectu a caeteris distant; sunt enim in facie producta barba, et lata cauda
Abbreviated transcription (Latin):
Caluarit locus obhanc causi
dicti qđ de consuetudine: in
codem loco dampna ticaput
trunca baritur¬
locum inquo sepultus. ẽ. adã.
& ideosic appella tũ quia ibi
antiqui hominis sit condicum
caput & hoc esse qđ apłs dicit
Surge qui dormis & exurge

Expanded text:
Caluariae locus ob hanc causam dictus, quod de consuetudine in eodem loco damnati capite truncabanturlocum, in quo sepultus est Adam, et ideo sic appellatum esse, quia ibi antiqui hominis sit conditum caput, et hoc esse quod Apostolus dicat: Surge qui dormis, et exsurge
Abbreviated transcription (Latin):
rint de spduncesu. ambulint ordinate &
auerunt grana cus liba semunis. samut̃
indener in tor esuic adp̃hendent singulos griss
formice non hubentes grani in oresuo
sedsic uaue obuiantes quicueniunt cumciba¬

Expanded text:
rint de spelunca sua, ambulant ordinatim, et quaerunt grana cuiuslibet seminis; cum autem inuenerint, ore suo apprehendunt singula grana, formicae non habentes grana in ore suo, sed sic uacuae obuiantes, eis quae uehunt ciba
Abbreviated transcription (Latin):
fons inde lubras locis regenorte¬
a tres inascensu. septimas uero isest
quiet cartus. idest similis filiohom.¬
nis exangens fo nacemgnis sbilt¬
mentum pedum fundamentumaque
In quo plenitudo duinitais habicat cor¬
poraliter

Expanded text:
in delubris locus regeneraet tres in ascensu: septimus vero is est, qui et quartus, id est, similis filio hominis exstinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae, in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Incer sorimidinem etruioreri n&um:
obicitur uelo culis uelamimio sine habitt
rtione et maxime paruulis : pltioris
cum cimidi toceanin.i subitaest contur¬
bins occasio quietumens solutur ratio¬
ne ueltem pore necftat. Item m& usese
motus interior animi subitus siue cor¬
dis sictus exiliquatrisfiretorditiorie
Tmor uero c̃ accedens dolor mentis
extrinsecus ex aliqua iccidente occasio¬
ne. Porro timidus inimi iuciumsemi¬
piternumest. namtimor. procempore
est. ltaque in uiro fortiest aliquando
timor. timiditas itimquim estiutem
& bonustimor etmulus Malusẽ st
cumtem porilia bona. quisque sibi sabtraci
per orrescit. Bonus cum quanto quis dm
irdentius diligit. tancoeum diligentius
offendere ꝑtimescit. uumtimere mtes¬
dum prod est & dec& proqua litate tempo¬
rum aque causirum

Expanded text:
Inter formidinem et pauorem, metum obicitur uel oculis uel animo sine adibita ratione, et maxime paruulis, pauor autem cum timiditate subita est conturbans occasio, quae tamen soluitur ratione uel tempore, nec stat. Item metus est motus interior animi subitus siue cordis, factus ex aliqua tristi recordatione. Timor uero est accedens dolor mentis extrinsecus ex aliqua accidenti occasione. Porro timiditas animi uitium sempiternum est. Nam timor pro tempore est. Itaque in uiro forti est aliquando timor, timiditas numquam. Est autem et bonus timor et malus. Malus est cum temporalia bona quisque sibi subtrahi perorrescit, bonus cum quanto quis Deum ardentius diligit, tanto eum diligentius offendere pertimescit. Nam timere interdum prodest et decet pro qualitate temporum atque causarum
Abbreviated transcription (Latin):
& ẜ ormatum siue formatun. mafrici
lant. qñm informa circumdantis
ducibus ut rmque tabulis inferciun¬
tur uerius quam in struuntur lcus
diunene in corr uptiuentis. ignibas omtnꝙ
cenienco forciores

Expanded text:
 Formatum, sive formacium, in Africa lant, quoniam in forma circumdatis duabus utrimque tabulis inferciuntur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores
Abbreviated transcription (Latin):
quodnatune lit̃ decurrit ut hamor
Defluet autꝰ quodicate uelu&ustatt icl¬
dsboluitur at icas hominis foliqrum
arboris. flugre autem tribas mods
dicimus humo re rerum simeuiuoꝵ
tabeficituorum

Expanded text:
quod naturaliter decurrit, ut humor, defluit autem quod aetate, vel vetustate dissolvitur, ut aetas hominum, folium arboris. Fluere autem tribus modis dicimus: humore rerum, sanie vivorum, tabe mortuorum
Abbreviated transcription (Latin):
Forcipes. quaisiferricipes coquod
ferrum cidens cipiant teneant
siue quod abhus aliquid feruum cip̃i¬
mus & tenemus quasi ferui copes
non foruumest calidum unde& ser:¬
cidum undea formos̃s dicimus quib
calor sariguinis exrubore pulcritudi¬
nemereit.
Forco qui anunc fillis cumappellamus
punc culter aliis securis. quampontifi¬
ees insicris utuntur.¬

Expanded text:
Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque, sive quod ab iis aliquid forvum capimus, et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Forca, quam nunc falliscum appellamus nunc cultrum. Alias securis, qua pontifices in sacris utuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cibum. Et cum homines plerumque egtaq
illi non indigei. pollisunt ciliusa horrex
mille in penetrabiles cusõdie nulliuuo libilas
acrui spectit custos fur ta que pr ohibeit i on
audenit. aspicit suidumna possesb̃i necuindicat
nigro conuectatur agmine p̃da ꝑciripos
struent semice comititu uiantum a q̃d ẽ com¬
prehendi angustoore non possunt humeris
gruid frument̃a tunduntur speditłuec
dñs messĩ &er abescit tamparcipid in daserue
negut conpendũ. pouit etiam foranta expo
rtare serenititis tempori namdumaduerte¬
rit madidito ymbre fructussaos lumescgre
explornico dilgentius acit quando iugem
possic seruare temperiem accruosi scratsus
& de cauernis forssiuis humetis exportac
ut iugisole proprũ frumenti siccencur
imbres uidebis nisicum frugessius horreis
propruis formicireuocauerie¬

Expanded text:
dit; et cum tu plerumque egeas, illa non indiget. Nulla sunt ei clausa horrea, nullae impenetrabiles custodiae, nulli inviolabiles acervi. Spectat 119 custos, furtaque prohibere non audet: aspicit sua damna possessor, nec vindicat. Nigro convectatur agmine praeda per campos, fervent semitae comitatu viantium, et quae comprehendi augusto ore non possunt, humeris grandia frumenta truduntur. Spectat haec dominus messis, et erubescit tam parca piae industriae negare compendia.rare serenitatis tempora; nam cum adverterit madidatos imbre fructus suos humescere, explorato diligentius aere quando jugem possit servare temperiem, acervos reserat suos, et de cavernis foras suis humeris exportat; ut jugi sole propria frumenta siccentur. imbres videris, nisi cum fruges suas horreis propriis formica revocaveri
Abbreviated transcription (Latin):
uoa pormidobosus a for moid cse fengune
dictus cumscicute uedi precor dia fegens
cõnbrahit singus. namtimor snguine N
gelat quicauctus gignit formidinemli nde
est illud. g̃cicdus quetoit formidnessigius.
fcrmidolosue ucem cus sic omidus a adei¬
dum sgnificat:¬

Expanded text:
 Formidolosus a formo, id est, sanguine dictus, cum se a cute ad praecordia fugiens contrahit sanguis; nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit formidinem, unde est illud: Gelidusque coit formidine sanguis. Formidolosus autem cum sit timidus, et timendum significat
Abbreviated transcription (Latin):
suo or mor dicti Ab co quodferant
micis farris. cutus sollertia multa prouid&
enimn in suturum & p̃parataesgit quodhy¬
cme comedat. In inesse autem dig&tricicu
hoddeum non cangit. Dumpluit ei suꝑfrum̃¬
tum cotumeicit. Dicuntur in acdiyopu
tẽ formice ad formam canis quea renas
nieirum leo ueloerte fornica pirit̃ & les
est enim animal paruum formicis sicis
infertum qđie ixipuluere abscond& &
fornicos frumenta portantes interficit
Poideautem. leo & famica uocatur
quiaalas ammalibus ut formica fo.mi¬
cis antem utl eo est

Expanded text:
ormica dicta, eo quod ferat micas farris, cujus solertia multa. Providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat. In messe autem elegit triticum, hordeum non tangit. 63 Dum pluit ei super frumentum, totum ejicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad canis formam, quae arenas micarum leo, vel certe formica pariter, et leo. Est enim animal parvum, formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta portantes interficit. Proiquia aliis animalibus, ut formica est: formicis autem, ut leo est
Abbreviated transcription (Latin):
Flaminesi Sacer dotes gentilum
fluimines dicebancur łi in łca pite labent
pilleum inquoentt breuis uirga desuꝑ
habens lane aliquid quod cum prestum
ferre non possent filotantum capita
religare ceper̃ pam nudis cas penitus
Kapiibus in cedere nefaserat. unde
afilo quote gebant᷑ flani nes dicti surat
quasi filamines: Uerum sests diebus
filo de posito pilleum in ponebant prosa¬
cer docii eminentium¬

Expanded text:
ficat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminenti
Abbreviated transcription (Latin):
For me uerborum indedictac eoquod nos
idunam quam querem in forment phasenia
ol tendimus quida gimus. pam meditatiua
dic taef ameditantis sensum udeccurio
dest leger euolo. In quortiu postmeditationẽ
ab in cointis indiciouo calesco frequena¬
tiui asepius frequentando ut lectito clamito
foite enimsensumcenent modideclinatta¬
nem nam nescis quidsic dedinationisi prius
didicctis quid sic sẽnsus. AMS RO¬

Expanded text:
Formae verborum inde dictae eo, quod nos ad unamquamque rem informent. Per has enim ostendimus quid agamus. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut lectito, clamito. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. 4. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
ili autem p̾ter unam alios essenegant philosopli
auem mundiseptemalos id ese planeas ⁊loboꝵ
consonomotu introduxcruit quorum orbibus
conea memorantomnia quosibi in nexos
& uclud infertos uersarirero &econtrario
ceteris motus efferri arbi trentur siquidẽ¬
et in ecclosiasticis libris &celicaelorumlegunt᷑
& ipłs paulus usquead teraumcelum fusse
se in tellegit nptum. sed derunero aiꝑ
miehil sibi presunat humana temeitas
rioris circuli celum propriodiser&oter¬
minum aequalibus undique spaciis
collectum extendit acq in eouirtutes
spiritalium ercitura rum conscituit
Cuius quidem cclinaturam arcistx mundids̃.
aquis temperauit ne conflignatio supe¬
rioris ignis inferior a glementa succen¬
derent. Oehinc cirtulum inferiais celi
non uni formis sed multiplicimocu soliduit
nuncupans eum firmamentum proptet
sustentitionem fuperiorum a quirum

Expanded text:
alii autem, praeter unum, alios esse negant. Philosophi alii autem, praeter unum, alios esse negant. Philosophi autem mundi septem coelos, id est, planetarum globos consono motu introduxerunt. Quorum orbibus connexa memorant omnia, quod sibi nexos et velut insertos versari retro et contrario caeteris motu ferri arbitrantur. Siquidem in ecclesiasticis libris, et coeli coelorum leguntur, et apostolus Paulus usque ad tertium coelum fuisse se intelligit raptum. 25 Sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas. rioris circuli coelum proprio discretum termino, et aequalibus undique spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorum aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ quii pluriinos caclos scripture
mencum coelum ut uideatur supra
genem liter dixisse In principio
caclum fictum omnemaa destis ereĩ¬
ture fibricam emprehenderet. hic aũ
specilem firmantihuius exteriaus solidi¬
catem quod dicitur caclifir mameritĩ
sicut legimus in himno prophaico
Benedictus es infirmimiento cadi¬
Plerumque etam glatialibus uentor
flitibus rigentibusces aque solidintur
inmuomi &rupto acre nixfunditur
Neque enim firma mer tum heepotest
simerliquo rumpi fuegone ideo & firma¬
menciimdiacut qtiod nonsic intiali dũ
intite si um nubiam spͥm. camse uchemnet
erusturos diserint. mragno conge xint sonita¬
mace ergo fir mamentum es nuncupatur
uel quod diu̾ina uirtuce firmi tumest. si cut
scriptura nos doc& dicens lndice cum in fit¬
mimento uirtutisenis. se namencum¬
Ambrosius ses in libro examer exa sieclo quit
dicens. Legimnus indiuid ludate canceli
celorum. U crumenim unum fit celum anpla¬
res. contencio est dum aliqtu mulcos et asserunt

Expanded text:
esse, quia plurimos coelos Scriptura um coelum , ut videatur supra generalitcaelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es inplerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum hementer erupturus inliserit, magno concrepant sonitrmitate ergo firmamentum est nuncupatum uel quod diuina uirtute firmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nAmbrosius sanctus, in libro Hexaemeron sic loquitur, dicens: Legimus in David: Laudate eum coeli coelorum. Utrum enim unum sit coelum an plures, contentio est, dum aliqui multos esse 24 asserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ucacione adoptione dntrir
Nacura ueluci cuindicasau suiiatr¬
le iudaci. inntatione icipsius abi a
fdem imtantes exgentb dicen e uio¬
eiangło. Potens estds de apidibusi s
suseitare filios atrihe uelud sicut eos¬
den iudaeos dñs filios cẽ dicit dia¬
boli aquonon rati sedque in fuc rent
umicit. A dopuone quoquo qui dha¬
mana insuctudine Nullumlic& nese¬

Expanded text:
ione, adoptione, doctrina. Natura veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae ; vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli , a quo non nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nes
Abbreviated transcription (Latin):
a quarum decarfis gractiliet eflucada
dictus & proprieflamnen ips a qua. fluunas
cuius a qua torrens auteninde dictus
Pono riuus uocat᷑ quifubico expluuia
fic celerit̃q decurrt acdeficit
Fons uit̃ caput est aquenascents
Amnis uero fluuius est nemore a fror¬
dious redemitus & ipsa a menitate
amnis uoccicur

Expanded text:
aquarum decursus generaliter a fluendo dictus. Et proprie flumen ipsa aqua, fluuius cursus aquae; torrens autem inde dictus Porro riuus uocatur qui subito ex pluuia fit, celeriterque decurrit ac deficit; fons caput est aquae nascentis; amnis uero fluuius est nemore et frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis uocatur
Abbreviated transcription (Latin):
Pollitulumest tecaftament in qpa
grenum seruitut interius
haee saperspicimuillbo isetucta oiclo¬
munimen pretendet pcauium minorũ
Aor sibus spicasus fruetibus exxi¬
tur autuestigiis protent tur
Eolia librorim appellato suc exsim¬
litudine foliorum arhoram seuquia
partes pagiacdicuntur etquo d⁊
si bi inuicem conpingantur

Expanded text:
olliculum est theca frumenti in qua granum servatur interius. Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur aut vestigiis proteraturem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Fleminum. Ueftis in quailingius ambułan
in pedes fluitqt ionor p¬
litire : cum aliquibus dictis inscribilib drolo
flere Mcrere : cumsilentio dolere
Pere eauso cũm habitus mutatio. lacr¬
mas aut᷑ a lacer none ĩ entis dictas
Lũgentes ucddictł quas luce etntes

Expanded text:
Fleminum, uesicam, e qua sanguis ambulando in pedes fluit. FabrLamentari, est cum aliquibus dictis miserabilibus flere. Moerere, cum silentio dolere. Lugere est cum habitus mutatione. Lacrymas autem a laceratione mentis dictas. Lugentes vero dicti, quasi luce egentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ingas coppadotuc lapis duriciac
narmor candidus atque trans lacens
x quo quendam cemplum constructũ
est aquodam rege foribus aureis quib:
clausis claritas incus diurna erat¬

Expanded text:
ites Cappadociae lapis, duritia marmoris, candidus atque translucens; ex quo quondam templum constructum est a quodam rege foribus aureis, quibus clausis claritas intus diurna erat
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur. isiquia intet uallum eus
diuidit interquosdiriuipores aquaram
& istas aquas quẽ corpulenaus interris
Pirmamentum p̃ propt̃ scationem
sed propt firmitatem. Aut propter in¬
nens gressibilem cerminum superioꝵ
& in fetiorum a quarum uocatun
intellegerelica¬

Expanded text:
ari, nisi quia interuallum eius diuidit inter quosdam uapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris irmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum uocatum intellegere lic
Abbreviated transcription (French):
Fgum est Cumin pressione ferme alicu as
imugo e pranitur ueluti si.orra examulo
effi gemui. uc aucsi figulus in irgillam
maram aulcumque aliquem in primac
& fingendo figunrm faciat
flidicta nel qui eepilis animaliumsunt
ucl qui li ne ficium filis temabu conscat
in mod ini filorum idẽ quasi filorum

Expanded text:
Figura est cum impressione formae alicuius imago exprimitur, ueluti si cera ex annulo effigiem sumat, aut si figulus in argillam manum uultumque aliquem imprimat et fingendo figuram faciatdicta vel quia ex pilis animalium sunt, vel quia lanificium filis tenuibus constat in modum pilorum, id est quasi filorum
Abbreviated transcription (Latin):
fudestat credubicas quadeum confic¬
exhibeniur Dic lacati nifides abeo
placitum est quasi incerdũm a homi¬
Nem¬
quod Nequiqum uideri ullcamus
namcridert uin non possumus quod
uidemis propriae aut. nomensidei
inde est dictam si omnino siat quod
dictum .a. aut promisum candefides
uocata abeo quod sic illud quod inter
utros ue plicitumef qris interdeum
& homiaem iunc a focdus

Expanded text:
Fides est credulitas qua Deum confitexhibemus. Dicta autem fides ab eo placitum est, quasi inter Deum et hominemquod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus
Abbreviated transcription (Latin):
Fluuius est peniis a quarum deturses EFl ot oł
endo ꝑpamidictus propriae autemflu¬
autem flumen quam fluutus i deseprior
a quaquamdecursus. duosunt autem flu¬
minum genera unum correns alterum
uicum. de quo urgilius donecme flamine
na in diluutio soluta mole grrarum pre uioi¬
clusi sunt quedimuero que nonenerat
aib issi tuncruptis meatibus cruperuret apoaa
Quidimuero flauicium propris excuus¬
ss nomini seperunt. ex quibus non¬
nulli notandsunt qui i histruis celebres
memonentur

Expanded text:
Fluvius est perennis aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem fluautem flumen quam fluvius, id est, prior aqua quam decursus. Duo sunt autem fluminum genera, unum torrens, alterum vivum. De quo Virgilius: Donec me flumine na in diluvio soluta mole terrarum praeclusa sunt, quaedam vero, quae non erant, abyssi tunc ruptis meatibus eruperunt. § 22 Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt. Ex quibus nonnulli notandi sunt, qui in historiis celebres memorantur
Abbreviated transcription (Latin):
legibus liber appellantur ut sto uocabu¬
lo secernantur ascruis qua sicut᷑ seruus
inpotescatȩ c̃ domini sicfiltus in pocesca¬
oe ẽ pltris. inde ctum filiofa caranco¬
patio. Et scoliber apitre sicut fit scruo
maniissio ut sit liberatus adomino
Ite ribberiditi. qui. exliber suint
mõtimonio oꝰttu xionfiliie libe
& aricilla scrnds omdrionis sunt̃ Sceꝑ
enim qua nuscicur. decer aoren parents

Expanded text:
legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis: quia sicut servus in potestate est Domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam fit filio emancipatio, ut sit liber a patre: sicut fit servo manu remissio, ut sit libertus a Domino. Item liberi dicti, qui ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis conditionis sunt: semper enim qui nascitu
Abbreviated transcription (Latin):
cruditate. erauat᷑ cor &stomacus
indigestus efficitur. in moderaca
enim uoracitas uiciumẽ sedtancũ
idem salutis. quantũ suscentationi
naturae quit sufficut¬

Expanded text:
cruditate gravatur cor et stomachus indigestus efficitur. Inmoderata enim voracitas vitium est, sed tantum id est salutis quantum sustentationi naturaeque suffic
Abbreviated transcription (Latin):
ISIDẼ Culmina dicta sunt qui aapud an¬
tiquos teca culmotegeb antur
ut nunc rustica hinc testi summitas
Culmus
Calamꝰ spice
quia radicib cius nascit᷑ & dictus otori¬
Aculmus quasi calamus

Expanded text:
 Culmina dicta sunt, quia apud atiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rustica, hinc tecti summitas Culmus calamus spicae, qui a radicibus nascitur. Et dictus culmus, quasi calamus
Abbreviated transcription (Latin):
Torus est. maltitudo in sacris col ł nor¬
lectis & dictus corus quod in inicio
in modum corone circum aras
sttirent. & ita psallerent. aluicorũ¬
Cum aut̃ unuscanit grece monodu

Expanded text:
orus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus, quod in initio in modum coronae circum aras starent, et ita psallerent. UnCum enim unus canit grece dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Crocum diccum. Ab oppido ep¬
licie quiuocatur coricium qua¬
quam & alibinascatur. Sednoꝵ uuc̃
ttincum uł calt quale inelicia. ac̃¬
hunc & apotiori parte nomen
accepit. nam multȩ res
nomina sumpser᷑. alocis ubiplus qiã as¬
prouenit & melius aliquit:
obcimũ est quod suerit recens
odoris boni albedine parua
porrecte longitudinis Incegrũ
& neq in fragm̃tis comminutũ
inspstatione bona & cura capit᷑
manus inficiens & leuit̃ uete
Quod sicius modi non fuerit
aut uetustũ aut infusum agnos¬
citur. Adulcerat᷑ aut̃ admixto
cro co magnate augendi quoo fonats
causa spuma argenti conielee adiect
atq decoctũ ab odort propris
fuerit lapsum

Expanded text:
Crocum dictum ab oppido Ciliciae quod vocatur Coricium, quanquam et alibi nascatur, sed non tantum, vel tale, quale in Cilicia. Unde et a potiore parte nomen accepit. Nam multae res nomina sumpserunt a locis ubi plus provenit et melius aliquid. Optimum est autem, quod fuerit recens, odoris boni, albedine parva, porrectae longitudinis, integrum et neque in fragmenta comminutum, inspiratione bona, et cum carpitur manus inficiens et leviter acre. Quod si eiusmodi non fuerit, aut vetustum aut infusum agnoscitur. Adulteratur autem admixto crocomagmate: augendi quoque ponderis causa spuma argenti contrita adicituatque decoctum ab odore proprio fuerit lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
Cretices dies. Medici docant quib
credo exiudicio infirmitatos: hoc
nom̃ in posicum ose. quđ qutsi iudicent i¬
hominem. sententia sua aut puniant
Cretio est certus dierum numerũ
quo insticutus heres aut adit
redititem aut finito tempore¬
creconis ex cluditur nec liberã
lliest ultra capiende heredita
Crecio aue appellata qua de¬

Expanded text:
Criticos dies medici vocant, quibus credo ex iudicio infirmitatis humane hoc nomen impositum est, quod iudicent hominem et sententia sua aut puniant Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditcretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiende hereditatis. Cretio autem appellata quasi de
Abbreviated transcription (Latin):
hesperie dictat quod grece uesper
scella nauigent et mnitalia ethspa¬
nia que acratione discernitur
aut enim esperiam solam dicis &
signicans italiam aut adicis ultimũ
et significans his paniam quiamho
cidentis est fine.

Expanded text:
dictae, quod Graeci Hespero stella navigent, et in Italia et in Hispania, quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis, et significas Italiam: aut addis ultimam, et significas Hispaniam, quia in Occidentis est fine.
Abbreviated transcription (Latin):
Eruginem aescareat tamlami¬
nt aeree super uasa c&i as perri¬
nus. argumentis suꝑ posite
tque itadistil lantibus quođ
ex eoceciderit inipsum ac& unter¬
ritur et scribatur

Expanded text:
eruginem aes quoque creat. Nam laminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositae, atque ita distillantibus, quod ex eo cecidit in ipsum acetum, teritur et cribratur
Abbreviated transcription (Latin):
Eroicum carmendictum quod
uirorum fostium res & facta
narrantus. Nam aero as appel¬
latur uiri quasi aerei & caelo dgni
propter sapientiam et fostaudi¬
nem qđ metrum auctoritate
cocram toebra precedit
unus ex omnibus tammacimus
opcribus aptus quam paruis
suauitatis & dulcedinis acque CaDEłS¬
pax quibus uirtutibus nomen solus
obtinuit. ut croicum uocaretur ͤ¬
ad memorandas. scilic& eorum
res nam& pr&er catros sim¬
plicissimus hab&ur constat¬
que duobus pedibus dactilo et
spondio ac sc pepene uel ex hoc
uel excillo nisi quod temperatis¬
simus. fit utrius que mixtura
quasi instruatur. a singulis
omnibus quoque iarisprior
est hunc primum. morses incanłi cẽ¬
tico deutero tomium longe
ante. fericideri & honerum
caccinis se probatur un de
apparit antiqui ore fuisse
apud hebreos studium carminũ
que apud gentiles equideri
et iob morsi tmporibus adaqua
catesius milesius fer¬
tur primus ÷ onposuisse. uelud
ali putant feretides srras qđ
hocgeuere metri Ora cula

Expanded text:
enim carmen dictum, quod eo virorum fortium res et facta narrantur. Nam heroes appellantur viri quasi aerii et caelo digni propter sapientiam et fortitudinem. Quod metrum auctoritate cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibus virtutibus nomen solus obtinuit, ut heroicum vocaretur ad memorandas scilicet eorum res. Nam et prae ceteros simplicissimus habetur constatque duobus pedibus, dactylo et spondeo, ac saepe pene vel ex hoc vel ex illo; nisi quod temperantissimus fit utriusque mixtura quam si instruatur a singulis. Omnibus quoque metris prior est. Hunc primum Moyses in cantico Deuteronomii longe ante Pherecyden et Homerum cecinisse probatur. Unde apparet antiquiorem fuisse apud Hebraeos studium carminum quam apud gentiles, siquidem et Iob Moysi temporibus adaequaAchatesius Milesius fertur primus conposuisse, vel, ut alii putant, Pherecydes Syrus. Quod hoc genere metri oracula
Abbreviated transcription (Latin):
Esaias Inter pretatur
saluator dm̃ t meritos aluato
cium uniuersarum gem
cusque sacramenta amplius
Esau trinomius est & ex propri¬
is causis uariat nuncupatus die itꝰ
cnim esauidest. rubis ob cocti¬
onem scilicat urt leut culce
ita appella ur cuius et iulio
primo genita prodidit edom
autem obruborem corporis duc¬
cus est quod latine sanguincus
dicitur Serr uero quod fuert
spidus & pilosus q ando emmnatir ocCło
est coius sieut pellis pilosus c exrori¬
rat . at que idem tribus Nomini¬
bus appellatur. Esau id rusus

Expanded text:
Esaias interpretatur salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium eiusque sacramenta amplius Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est r
Abbreviated transcription (Latin):
Eruca frondium uermis iriholus
uel pampino in uoluta ab eroderi¬
do dicta dequameminit plaatus
imitatus nequam bestiam & ma¬
lefsicam in uolutatem in pampino
inplicat sedidem nec aduocat
ut lucusta ut huc illuc que discurens
semi pasta dimittat sed per manci
perituris frugibus & tardo lapsu
pigtis que morsibus unnuersa consumit
Erucaherba dicta quasiurca quos
aueneris incendium moueat huius
species duac quarum altere sualis
altera a grestis acrious ius tutis
ut taque ueneris commouens us un
ratis & austerem tiontamen nimium aus¬
quam maxime stimulat in cibo
supta dis gestionem facit urinam

Expanded text:
Eruca frondium vermis in holus, vel in pampino involuta, ab erodendo dicta. De qua meminit PlautusCist. 728: Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam in pampino inplicat se. Idem nec advolat, ut locusta, ut huc illucque discurrens semipasta dimittat, sed permanet perituris frugibus et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumitEruca, quasi uruca, quod e sumpta Veneris incendium moveat. Hujus species duae: quarum altera usualis, altera agrestis acrioris virtutis, utraque tamen Veneris commovens usum. alidae quidem non tamen nimium auserem maxime stimulat in cibo sumpta et digestiones adiuuat et urinam
Abbreviated transcription (Latin):
pente mime responduca et duob
trocheis. utesthoc. carmenrelaxat
tedia pectoris alaicum tetrametrum
consat duob dactilis et duob thrgche¬
is. ut esthoc luna rubens tephiros
neque iubilum neque ululatum pro¬
priae significat. sedillam magis ostendit
uocem qubelli tempore exercitus cla¬
morem cumso nutollens una nimiter
cẽ cohortari ad prodium sola tamen
incsermo inscripturis iubilatiomagis
quam ululitus consucuit scribi. Utibi
iubi lite d̃o omĩsterra. Etiterum
bcitis populus quis cit ibilationem

Expanded text:
penthemimere iambica et duobus dactylis, ut est hoc: carmen relaxat taedia pectoris. de alcaico. alcaicum constat duobus dactylis et duobus trochaeis, ut est hoc: luna rubens zephyrosneque jubilum, neque ululatum proprie significat, sed illam magis ostendit vocem, qua belli tempore exercitus clamorem consonum tollens, unanimiter se cohortari ad bellum solet, tamen hic sermo in Scripturis jubilatio magis quam ululatio consuevit inscribi, ut ibi: « Jubilate Deo omnis terra ; » Et iterum: « Beatus populus qui scit jubilationem
Abbreviated transcription (Latin):
Gaditanim fraam. A gadibus de¬
dictum ubi primum ab octanonaris
magnilimen aperitur. Vndr ẽtrti¬
les cumgadibus perunis sec colõnis
ibi posuuit sperans illic esst orbis
trarum fineme¬
insicilia gagatis fluminis fluort
rtiectus unde & nominatus lic& in
britania sit plurimus. est aute mager
planus lcuis a ardens lgiaame
fictilia ex coscripta nondelentur
incensus serpentes fugat digmona¬
cos ꝓdit iurgini tagm dep̃bendit
mirum qua scuditur aqͣl coress¬

Expanded text:
Gaditanum fretum a Gadibus dictum, ubi primum ab Oceano maris Magni limen aperitur; unde et Hercules cum Gadibus pervenisset, columnas ibi posuit, sperans illic esse orbis terrarum finemin Cilicia, Gagatis fluminis fluore rejectus. Unde et nominatus, licet in Britannia sit plurimus. Est autem niger, planus, lenis, et ardens igni admotus. Fictilia ex eo scripta non delentur, incensus serpentes fugat, daemoniacos prodit, virginitatem deprehendit: mirum quia accenditur aqua, oleo res
Abbreviated transcription (Latin):
lumnati hoccinente mertii ii
I. tpidus nauor depouit dnũsque.
erebraues ꝑtius flatibuf excitata
candun legendi quaque munus
instaurat Hocpestremo canente
ipse ecclesiat pere culpam suam
diluit quamprius quam gallus
cantar& negando contraxerat
Istius cantu spes omnibaus redit
egris leuatus incenmo lum
minuitur deler in ilnerum febriũ
flagrantia mitigatur
Rcuertitur fides lapsis. Ibstitu¬
bantes respicit crrantes corrigit

Expanded text:
luminat, hoc canente maestitiam trepidus nauta deponit omnisque crebro uespertinis flatibus excitata candum, legendi quoque munus instaurat, hoc postremo canente ipsa ecclesiae petra culpam suam diluit, quam priusquam gallus cantaret negando contraxerat. istius cantu spes omnibus redit, aegri releuatur incommodum, minuitur dolor uulnerum, febrium flagrantia mitigatur, reuertitur fides lapsis, Iesus titubantes respicit, errantes corrigit
Abbreviated transcription (Latin):
Eincritam Cuutatemcesar augistꝰ
edificabit posi quam lusitaniam &
quasdam occcamiri sulas cepit
Dans ci nomen ab eo qđ ibi nulites uee suroou¬
ranos consucussed Namemcriti
dicuntur uete ram solutique nulitia

Expanded text:
Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam, et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicunt veterani, solutique
Abbreviated transcription (Latin):
Ematices lapis Ruboit sangui¬
ncos acꝓpterea ematices uocatus
Emat quippe sanguis est
Gignitur inachiopia quidest sed
demadquo ar guendis barbarõ¬

Expanded text:
ematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatur, αἴμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem princddam ad coarguendas barbaro
Abbreviated transcription (Latin):
monis aDi a lecticis. fellogis mus ꝓpt̃
quod raehoribus et datus hic autem
epreherematicus syllogismus est qͥ
constat membris tribus idest prepo¬
sitione. Ad sumptione coriclusione
Quatripestitus est qui constat e
membris quat tuor
quinque pestitus itaque ÷ qui constat¬
ex membris quitique id est prima
proposinone secunda eius proba¬
tione. Testia ad sumtione quarta
cius ꝓbatione. Quinta coriclusione
Hunc crceroita facit in astt rae horica
sunt causarum. Nonpossurit recte
pastes alicinus. generis causeputari
Eademenimres aliigetius aliipars
esse post eiusdem gerius & pars
non potest uel cetera quousque
syllogismi huius membr laudant ÷¬

Expanded text:
monis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem epichirematicus syllogismus est qui constat membris tribus, id est, propositione, assumptione, conclusione. Quadripertitus est qui constat ex membris quattuor, Quinquepeex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in arte Rhetoricadesunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudant
Abbreviated transcription (Latin):
tam cucaelae suac auspiccitus cam legioni
si gnum dedic quo factum est ut deinceps
militumsi gnis cominiceretur cuius memina
iu canus diens. Si gnapares aquilas et
pllaminanti cipilis Brrchonum signa ab
ippolline mortepitonis serpencis inquo ha
cafunt dehix agrecis et romanis inbello
gestari coeperunt. Pilam insi gno conscicuis¬
sẽfercur aug ustus propterntiones sibi
in toto orbe sub icctus ut malis figunem
orb ostendentes uexillum etipsudsigiium
bellicum fractum nonien habens al elli
diminutione qu cisibelli signum subromu¬
lo autem fisciculos focm prouex illis militis
habuerunt. hinc et manipuli appollatu
manipulos enim dicimus fasces foeni qđ
manum impleant. Cetera signe diuersis
prelata himaginibus secundum milita¬
rem consuetudinem existunt ꝑqtid sexer¬
citus permixtionem procliorum a gnosca¬

Expanded text:
tam tutelae suae auspicatus, eam legioni tam tutelae suae auspicatus, eam legioni signum dedit; quo factum est ut deinceps militum signis committeretur. Cuius meminit Lucanus dicens1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. Draconum signa ab Apolline morte Pythonis serpentis inchoata sunt. Dehinc a Graecis et Romanis in bello gestari coeperunt. Pilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in cuncto orbe subiectas, ut maius figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsud signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velxillum. Sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli appellantur; manipulos enim dicimus fasces feni quod manum inpleant. Cetera signa diversis praelata imaginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnosc
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde e pugna etiam duorum est aliqu ando
& sineferrt quat tuor cutem inbello agunturr
pugnia fuga uictoria paxpaicis uocabulum
uidetur apuncto sumptum posterius autem
pax accipitur foedus primum initur. Foedus
est pax quefit inter dimicantes uel afide uel
aficiclibus Idest sacor dotibus dictum ꝑ ipsos
enimsiebant foedent sicut ꝑsecular esbello
Alu foedera dicta putant aporca foede
et crudeliter occisa cuius mors obtabatur¬
ei quia pace resilisset. uergilius et cȩsa iura¬
gebarat foedcerti porca foederis partes
licuntur. quodexhis exetcitus expugnandi
& uctorias recoptui ciccepit simbolim. p̃ã
aut peruocem tubae aut persim bolum
ammonetur exorcicus. legionum princi¬
palia sigaia aquils dhir cones etpilas aquilac
ideo qđ ecadem auisicuis in cirnas auspicio fuc¬
rit. paindum ideinioues aduer susticanas ꝓ¬
ficiscer&in aquilam et in auspicio apparuisse
ferunt quamille proindicio uitoriue accep¬

Expanded text:
Unde et pugna etiam duorum est aliquando Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, foedus primum initur. Foedus est pax quae fit inter dimicantes, vel a fide, vel a fetialibus, id est sacerdotibus, dictum. Per ipsos enim fiebant foedera, sicut per saeculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius mors oei qui a pace resilisset. Virgilius: Et caesa jungebant foedera porca. Foederis partes dicuntur quod ex his exercitus et pugnandi et victoriae receptui accipit symbolon. Nam aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Legionum principalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt; quam ille pro indicio victoriae accep
Abbreviated transcription (Latin):
cimor oriatur Vnde etiam dictas cumultus
quasitimor multus. Grauius autem ee cu¬
multum quambellum Nciminbello uocticio¬
nes ualent intumultum nonualent
Diffest autem bellum pugna et pidelium
uambellum uriuers umdicitur u. punicum
buius par cessunt pugnae ut cannerisis cermensis
rursuri muna pugna multa sunt prodia
Aliud enim in crnibus aliud in media. aliudex
trena acis geritur. Bellumigicur est cotũ
puga unius dieipro elium parspugne est
bellum ante a duellum uocaitum eoquod ducie
sint partes limicantium uel quod alterum
ficutuictorem alcerum uictum posteamutata
t detnecta littenr dictumbellum. Aliiperan¬
ti frasinputant dictum eo quo d sit orridum
contraxit pessimum prȩlia dicuncur ad inprȩ¬
mendo ostis ostem. Unde & proelia ligna
quibus uua p̃micur pugnauocaca eoquod initio
usum fuisser inbellopugnis contendere uel quia
primobello pugnis incipiebant

Expanded text:
timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, timor oriatur?' Unde etiam dictus tumultus, quasi timor multus. 'Gravius autem esse tumultum quam bellum; nam in bello vacationes valent, in tumultu non valent.' Differt autem bellum, pugna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea mutata et detracta littera dictum est bellum. Alii per antiphrasin putant dictumeo quod sit horridum;contra sit pessimum. Prelia dicuntur ab inpremendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant.
Abbreviated transcription (Latin):
ciuilem inuicem in unagence gesserunt
plus quamn ciuilebellumest cibi nonsolũ.
ciues certant sedeccogiiati qualeaccũ est
int̃ cesarem et pompellum quando gener
et u̾cer inuicem dimicauerunt iquidẽ
in hac pugna fracer cum fnaetre dimiceaut
et pacer aduersus filium armaportiuit
numpirata ab ella sunt spairsalatronum
manus ꝑmaria mioparonibus leuib
et fugicibus non solum nauum commea¬
tus sed etiam in sulas prouincias queuas tan¬
tibus. quos primum gneus pompellus
poscnupta uastaicionem quci m terrama¬
riquediu aegerant miracalericate
con presit ac superauit. siut autem
bellamuoccicur quod contrr ostes agit᷑
Itacumultus quod ciuili seditione
concitatur nam sedicio est dissensio ciuum
dictaquadicor sum ali adalios eant aluestimant
dissensionem animonum iedicionem uocari
quam greci diastas in uocant quo cucem diffe¬
aurem si nebello eẽ non pocest qui destenim
aliud tumultus nisiptur batiottinit ut maior

Expanded text:
civile invicem in una gente gesserunt. civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inter Caesarem et Pompeium, quando gener et socer invicem dimicaverunt. Siquidem in hac pugna frater cum fratre dimicavit, et pater adversus filium arma portavitNam piratica bella sunt sparsa latronum per maria mioparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasque vastantibus. Quos primum Gnaeus Pompeius post multam vastationem, quam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili seditione concitatur. Nam seditio est dissensio civium, dicta quod seorsum alii ad alios eant. Alii aestimant dissensionem animorum seditionem vocari, quam Graeci διάστασιν vocant. Quo autem diffeautem esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior
Abbreviated transcription (Latin):
ReXItulis prenim finibus siii neuaquã
cntemptus Iunaue urictatis focdus
in rumpens exeritus ducere alieria¬
stare liberos populos aut crucidare
uit subicere cepit uni uersamque
asiari usque cdlibiae fines noua serui¬
uice perdomuit hitacicm studuit
oibis in mutuo sa rigune alternacras¬
sare cede. quar tuor autem sunt genc¬
nrbellorum i dest iuscum in iustum ciuile
et plusquamciuile Iustumbellume st qd
ex predicto geritur derebus repaitos
aut propulsandorum heseium iusct in¬
uistum bellorest qđ defurore non legiti¬
maratione initur de quo in republicã
cicero dicit illa iniustabellasiu ne
auesunt sine causa suscepta pamextnr
ulci scendi auc propulsandorum hosciu
tusa bellumgerit iustum nullumpo¬
test et hoc idem tullius paruis interiec¬
tis subdidit nullumbellamiustum habe¬
tur nisidenuntatum nisidictum niũ
dere Aitis rebus ciuilebellumest
int̃ciues rta sedicio & concitatitumul¬
cas sicuit int̃sllam etmarium hub ellõ

Expanded text:
rex. Ipse enim finibus suis nequaquam contentus, humanae societatis foedus inrumpens exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare aut subicere coepit, universamque Asiam usque ad Libyae fines nova servitute perdomuit. Hinc iam studuit orbis in mutuo sanguine alterna crassare caede. Quattuor autem sunt genera bellorum: id est iustum, iniustum civile, et plus quam civile. Iustum bellum est quod ex praedicto geritur de rebus repetitis aut propulsandorum hostium causa. Iniustum bellum est quod de furore, non de legitima ratione initur. De quo in Republica Cicero dicit3, 35: 'Illa iniusta bella sunt quae sunt sine causa suscepta. Nam extra ulciscendi aut propulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum
Abbreviated transcription (Latin):
etuim ab antiquis arcto filax
dicit᷑ siue mino arctos. VUnde
& quida eum septentrionẽ
dixcr̃ hunc exspetunt p̾cipiue
tes. quicũ orca fuerit eico facit dec̃i¬
occa sum

Expanded text:
lax dicitur, sive minor Arctos. Unde et quidam eam Septentrionem dixerunt. Hanc spectant praecipue tes; Quae cum orta fuerit, cito facit occasum
Abbreviated transcription (Latin):
ira Brundisium urbem construrer̃
uidicatur. sic est enim ut &
cornua uideantur & caput¬
& lin gua in posicione ipsius
ciuitãtis

Expanded text:
it. Brundisium construxerunt vi dicatur: sic est enim ut et cornua videantur et caput et lingua in positione ipsius civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
bitinia prima asie minoris puii¬
cia in ponti ex ordio ad paertem
solis orientis ad uersa trachie
iacet multis antea nominib: ip¬
pellata. Nã prius bebricii dicti
deinde migdonia mox abitinoreie
bitinia nuncupata. Ipsa ẽ & mã¬
ior frigia. nicomedia urbs in ea
ubi annibal fugiens ueneni austu
Animã ex pirbeuit
acco bitum̃ ꝓ .b. litteroe seribendum
Bitum̃ in iudeae lacuas falcite
emergit cuius gleb: suꝑ natantes
nauteis cauis ad ppinquantes colliguđ
Spissa tura aut̃ utraq & densitate
appellant. Natura eius ardens & ig¬
nium cognita & neq aqua neq ferro
rumpit᷑ nisi solis mulicrib: inquina¬
m̃tis utilis ad conpages nauium
Bituricae uua a regione nom̃
sorcĩtoi ẽ. Turbines & pluuias
& calores & fortissime suscinens
nec inmacrat̾ra deficiens hũuas
meriti & basilis ca est

Expanded text:
iciam. Prima Asiae minoris Bithynia in Ponti exordio ad partem solis orientis adversa Thraciae iacet, multis antea nominibus appellata. Nam prius Bebrycia dicta, deinde Mygdonia, mox a Bithyno rege Bithynia nuncupata. Ipsa est et maior Phrygia. Nicomedia urbs in ea est, ubi Hannibal fugiens veneni haustu animam exspiravit. aBitumen in Iudaeae lacu Asphaltite emergit, cuius glebas supernatantes nautae scaphis adpropinquantes colligunt. Spissantur autem utraque et densitate appellant. Natura eius ardens et ignium cognata, et neque aqua neque ferro rumpitur, nisi solis muliebribus inquinamentis: utilis ad conpages naviumBiturica a regione nomen sortita est, turbines et pluvias et calores fortissime sustinens, nec in macra terra deficiens. Huius meriti et basilisca est