comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es seript᷑a dicente ꝓmittit᷑. & educet
sicut lum̃ iusticiam tuã & iudiciũ
tuũ sicut meridiem: sifiat qđ supra
in eum. & ipse faciet: ñ sicut qͥdam
putant qđ ipsi faciant. Nullos enĩ
uidet᷑ attendisse cũ dixisset & ipse
faciet : nͥ eos qui dicunt nos facimꝰ:
id ÷ nos ipsi nos ipsos iustificamꝰ. U̾ bi
Preuenit aut̃ ut sanem̃ : qr & sub¬
sequet᷑ ut etiã sanati uegetemur.
Preuenit ut uocem᷑: subsequet᷑ ut
głificem᷑. Preuenit ut pie uiuamꝰ:
subsequet᷑ ut cũ illo semꝑ uiuamꝰ:
qr sine illo nicħ facere possumꝰ. U̾¬
trũq enĩ scriptũ ẽ. & d̾s m̃s mise

Expanded text:
es Scriptura dicente promittitur, Et educet es Scriptura dicente promittitur, Et educet sicut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem: si fiat quod supra in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi qpraeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
sanitate descendit: ex quo uitio iam
male ualens uł infirmitate uł ceci¬
tate plura cõmittit. Pro quosuppli¬
candum ẽ ut sanet᷑: de inceps in ꝑpr¬
tua sanitate uiuat᷑: ñ suꝑbiendum
quasi homo eade potestate sanetur.
qua potestate uitiatus ẽ. & hec qͥce
lta dixerim ut altiꝰ d̃i iudiciũ me
fateoͣr ignorare : cur etiã ipsam su¬
ꝑbiã quȩ & in recte factis animo insi¬
diat᷑ humano. ñ cito d̾s sanet: ꝓ qua
sananda illi pie aĩȩ cũ lacrimis et
magnis gemitib supplicant: ut ad
eam suꝑandam & quoda mͦ calcan¬
dam et obterendã dexterã conantib
porrigat. Ubi enĩ letatus homo fu¬
erit in aliquo bono oꝑe se etiã suꝑ¬
asse suꝑbiam: ex ipsa leticia caput
erigit & dicit. ecce ego uiuo. qͥd tri¬
umphas: & ido uiuo qr triumphas.
Ante tẽpꝰ eñĩ fortasse de illa quasi
uicta triumphare delectat: cũ ex¬
trema eiꝰ umbra illo meridie quan¬
tũ arbitror. absorbebit᷑:. Qͥ meridi¬

Expanded text:
sanitate descendit; ex quo uitio iam sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, qumphas? et ideo vivo, quia triumphas. Ante tempus enim fortasse de illa quasi victa triumphare delectat, cum extrema ejus umbra illo meridie, quantum arbitror, absorbebitur: qui meridi
Abbreviated transcription (Latin):
discretũ esse a cet̾is peccatis pecc̃m
suꝑbie. Multa enĩ pecc̃a ꝑsuꝑbiã
cõmittunt᷑: s neq omĩa suꝑbe fi¬
unt q̃ ꝑperã fiunt. Certe a nesci¬
entib certe ab infirmis: certe ple¬
dem suꝑbia cũ magnũ sit ipsa pec¬
catũ. ita sine aliis ꝑ se ipsa est:
ut etiã plerumq ut dixi ñ in pecca¬
tis s in ipsis recte factis pede celeri¬
ori suꝑueniat & obrepat. S icło ut¬
rissime dictũ ẽ qđ iste aliter intel¬
lexit. initiũ omĩs pecẽi suꝑbia:
qm̃ diabolum a quo ex titit origo
pecc̃i ipsa deiecit: & subsequente
inuidentia hominẽ stantẽ unde
ipse cecidit inde subu̾tit. Nã utiq
lactantiȩ lanuã ꝑ quã intraret ser
pecci reatu subditꝰ esse poterit. qđ su¬
um ñ esse cognouerit: Suũ enĩ ñ est
inqͥt si necessariũ ẽ. Aut si suũ est:
uoluntariũ ẽ. & si uoluntariũ est.
uitari potest. Nos respondemꝰ.Su¬
um ẽ om̃ino: suitiũ quo cõmittit᷑
quide ut molesceret de ñ recte usa

Expanded text:
eccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe pledam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpeccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur quidem ut inolesceret, de non recte usa
Abbreviated transcription (Latin):
dite disciplinã: neq̃n irascat᷑ dñs :
& ꝑeatis de uia iusta. cũ exarserit
in breui ira eiꝰ suꝑ uos. Non ait ne
in uiã iustã: s iã illie ambulantes
sic terrere potuit ut diceret. ne ꝑe¬
atis de uia iusta. nde nͥ qr suꝑ¬

Expanded text:
dite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait \'nin uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi qu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eũ latet sietiã oꝑire conem̃. Bonũ
ẽ aut̾ confiteri dño. Ita enĩ qđ ei pla¬
eet nob̃ dabit: si qd ei displicet in nob̃
displiceat & nobis. Auertat sicut
quã ignor antes qui zelũ di habent
denti: qui dixit. Egosũ uia. Inqua
ĩa ambulantes t̃n t̾ruit uox diui¬
na: ne quasi de ꝓpriis in ea uirib
extollant᷑. Nam quib ꝓpt̾ hoc ait
apłs. cũ timore & tremore ur̃am
ipsoꝵ salut̃e oꝑamini. ds eñi ẽ qui

Expanded text:
 etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim quod ci placet dabit nobis. si quod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut quam ignorantes qui zelumdei habent, denti, qui dixit: ego sum u i a. in qua iam ambulantes tamen terruit uox diuina, ne quasi de propriis in ea uiribus extollantur. uam quibus propter hoc ait apostolus: cum timore et tremore uestram ipsorum salute operamini; de
Abbreviated transcription (Latin):
TIOSTMO
PAPE INEFES¬
biliter mirabili. incõparabiler
honorando. p̃stantissimo patr¬
no augustino: ꝓsꝑ. ignotus qui¬
dẽ tibi facie. s iam aliquatenꝰ
leontium diaconũ: misi epłam
& recepi. Nẽ aute beatitudini
tuȩ seribere audeo: ñ solũ sa lu¬
tationis ut tc̃ studui. s etiam si¬
d̃i qua eccła uiuit affectu. Ex¬
cubante enĩ ꝓuniu̾sis mebris
corporis xꝑi uigilantissima in¬
dustria tua. & aduersus here¬
ticaze doctrinarũ insidias ueri¬
tatis uirtute pugnante: nullo
modo mͥ uerendum putaui ne
onerosus tibi aut importunꝰ eẽm
in eo qđ ad multoꝵ salutẽ ac ꝑ¬
inde ad pietatẽ tuam ꝑtinet.
eũ potiꝰ reum futurũ esse me ere¬
derem. si ea q̃ ualde ꝑniciosa i

Expanded text:
TISSIMO PAPAE INEFFABILITER MIRABILI INCOMPARABILITER HONORANDO PRAESTANTISSIMO PATERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi facie sed iam aliquatenus, Leontium diaconum misi epistulas et recepi — nunc quoque beatitudini tuae scribere audeo non solum salutationis ut tunc studio sed etiam fidei, qua ecclesia uiuit, affectu. excubante enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa i
Abbreviated transcription (Latin):
uia pecc̃ã collapsi st̃. Bicentes enĩ
ẽẽ sapientes: stulti facti sunt.
Grauis hȩc pena ẽ: siqͥs intelligat. Et
hac pena uide quo iert̾. & immuta¬
uerunt inqͥt głam incorruptibilis
cdi insimilitudiñe imaginis corru¬

Expanded text:
uia peccata conlapsi sunt; dicentes enim uia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegat, et ex hac poena uide quo ierunt: et inmutauerunt, inquit, gloria incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corru
Abbreviated transcription (Latin):
uos gr̃a sua facere uelit. qui saliũ
facit popłm suũ a peccĩs eoꝵ. Con¬
tradicunt homines: & quasi creatu¬
rã quȩ ꝑ illũ condita ẽ. meliꝰ illo in¬
spicere nouerint: uoce ñ sana sanos
ẽẽ ꝓmuitiant. Materiã pecc̃i dicit
esse uindictam: si ad hoc peccator in¬
firmatꝰ ẽ ut plura peccaret. Nec co¬
gitat p̃uaricatorẽ legis ꝗͣ digne lux
deserat ueritatis: qua desertus uti¬
q cecus & plus necesse ẽ offendat. &¬
cadendo uexet᷑ uexatusq ñ surgat:
ut ido tm̃ audiat uoc̃e legis: qua
admoneat᷑ implorare grãm sal¬
uatoris. Annulla pena ẽ eoꝵ
de quib dicit apłs. qr cũ cognouis¬
sent dm̃ ñ sicut dm̃ glificauert̾ aut
gr̃as egert̾: s euanuert̾ in cogitatio¬
nib suis. & obseuratũ ẽ insipiens cor
eoꝵ: Utiq ista obscuratio: uindi¬
cta & pena ĩa fuit. E tͣn ꝑ hanc pe¬
nã id est ꝑ cordis cecitate que fit de¬
serente luce sapĩe: inplura & gra¬

Expanded text:
uos gratia sua facere uelit. qui saluum uos gratia sua facere uelit. qui saluum facit populum suum a peccatis eorum. contradicunt homines et. quasi creaturam, quae per illum condita est. melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant. Materiam peccati\' dicit \'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum andiat uocem legis, quo ammoneatur implorare gratiam saluatoris. an nulla poena est eorum, de quibus dicit apostolus: quia cum cognouissent deum, non sicut deum glorifi cauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et gra
Abbreviated transcription (Latin):
medicus s egrotantib: ñ ueni uoca¬
re iustos s peccõres. Unde dicit et
pecc̃ores saluos facere. & iste contra fi¬
delem sermonẽ & om̃i acceptione di¬
gnũ. dicit ñ debuisse hanc egritudi¬
nem contrahi peccatis: ne ad hoc esset
ista pena pecẽi ut cõmitterent᷑ plura
peccata. Querit᷑ etiã paruulis tan¬
tus medicus opitulator : & iste dicit.
Quid queritis: Sani st̾ ꝓpt̾ quos medi¬
cũ queritis. Nec ipse primꝰ homo
do morte damnatus ẽ: nã postea ũ
peccauit. Quasi aliqͥd postea de ꝑ¬
fectione iusticiȩ eiꝰ audierit: nͥ qđ c̃¬
mendat ȩccła & ipsum dñi xpi misclĩ¬
liberatũ. Eius quoq posteros iste
dicit ñ solum illo ñesse infirmiores.
seciam plura impleuisse p̃cepta: cũ
ille unũ implere neglexerit. Quos
posteros uidet ita nasci. quomͦ cer¬
te ille factus ñ est : ñ solum p̃ceptumn¬
capaces qđ om̃ino ñ sentiunt: sed
uix capaces papillȩ cũ esuriunt:
eos tñ in matris eccłȩ gremio eũ sal¬

Expanded text:
medicus, sed aegrotantibus, non ueni nocare iustos, sed peccatores. unde dicit et peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, uisi quod commendat ecclesia et ipsum domini Chriliberatum. cius quoque posteros iste dicit \'non solum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, cum ̒̒̒ιille unum inplere neglexerit\'. quos posteros uidet ita, nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt. sed uix capaces papillae cum esuriunt. est tamen in matris ecclesiae gremio cum sal
Abbreviated transcription (Latin):
penalia etiã ip̃sa pecc̃a st̃: adiungit
& dicit. Propt̾ea tradidit illos d̾s
indesidia cordis illoꝵ in unmundi¬
eiam. Ecce quẽ ad modũ ds grauiꝰ
condemnauit: tradens illos inde¬
sideriis cordis eoꝵ in immundiciã.
Uidete etiã ex hac pena que faciant.
Ut contumeliis inquit afficiant cor¬
pora sua insemetipsis.& qr pȩna
est ista iniqͥtatis cũsit & iniquitas:
euidentiꝰ comm̃dat dicens. Qͥ tͣns¬
mutauert̾ ueritate d̃i in m̃daciũ:

Expanded text:
ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
¶antes.
Atq ut ostendet sic ẽẽ ista pee cata
lit etiã pęne sint peccõꝵ: etiã his
adiunxit. & mercedem mutuam
quã oportuit erroris sui insemet¬
ipsis recipientes. Uidete quotiens

Expanded text:
s. Atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adjunxit: Et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Videte quoties
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sauciatũ: nicħ debilitatũ atq
uitiatũ: Porrosi ẽ qđ sanet᷑: unde
uitiatũ est: Audis confitentẽ: qͥd
desideras dispui. tantem: Sana
inqͥt animã meã. Ab illo quere
unde uitiatũ sit qđ sanari rogat: &
audi qđ sequit᷑. qm̃ peccaui tibi.
Hẽ iste interroget: abisto querat qđ
querendũ putat & dicat. O tu qui
elamas sana animã meã qm̃ peccaui
tibi ͤ qͥd est pecc̃m. sub̃a aliqua an
om̃i sub̃a carens nom̃ quo ũres. ñ¬

Expanded text:
nihil sauciatum, nihil debilitatum atque nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum ? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est ? audis confitentem, quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat, et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget, ab isto quaerat quod quaerendum putat et dicat: \'o tu qui clamas: sana animam meam, q u oniam peccaui tibi. quid est pcccatum? substantia aliqua an omni substantia carens
Abbreviated transcription (Latin):
am nẽ uidete qđ ad rem maxi¬
me ꝑtinet. quomͦ humana na¬
turam tamquã om̃ino sine ullo
uitio sit conat᷑ ostendere: & contra
aꝑtissimas script᷑as dĩ delectet᷑ sapĩa
uerbi qua euacuet᷑ eruxxꝑi. S pla¬
ne illa ñ euacuabit᷑. Ista pͥotiꝰ sapĩa
subuertet᷑. Nam cũ hoc ostendirimꝰ:
aderit fortasse miscdia di ÷ ut & ip¬
sum dixisse hȩc peniteat. Primo
inquit de eo disputandũ ẽ: qđ per
peccatũ debilitata & immutata dđr
puto inqͥt qͥd sit peccatũ: substan¬
tia aliqua an om̃ino sub̃a carens
quo ñ res. ñ existentia.
ñcorpus
aliqđ. s ꝑperam facti
actus exprimit᷑. Deinde adiungit.
Credo ita ẽ. & siita ẽ inquit: quomͦ
potuit humanã debilitare uł mu¬
tare natur̃ã qđ sub̃a caret: Hide¬
te queso quomodo nesciens nitat᷑ e¬
uertere medicinaliũ eloquioꝵ salu¬
brimas uoces. Ego dixi dñe misere¬
re mei: sana animã meã qr peccaui
tibi. Qͥ d sanat᷑ si nichil ẽ uulneratũ

Expanded text:
am nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet. quomodo humanam naturam, tamquam omnino sino uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas scripturas dei delectetur sapientia uerbi. qua euacuetur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod per peccatum debilitata dicitur puto" inquit "quid sit peccatum, substantia aliqua an omnino substantia carens quo non res, non exsistentia. non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur". deinde adiungit: "credo, ita est. et si ita est" inquit "quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret ? uidete, quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces: ego dixi: domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil t st uulneratum,
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ hoc inquit tradidit illos đs
inpassiones ignominiȩ. Eece quoti¬
ens uindicat d̾s: & ex eadẽ iundi¬
ẽta plura &e grauiora pecc̃a consur¬
gunt. Nã femine eoꝵ mutauert̃
naturalem usũ: ineũ usum qui est
contra naturã. Similit̾ aut̃ & ma¬

Expanded text:
propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. similiter autem et ma
Abbreviated transcription (Latin):
peccato eã ẽẽ uitiat̃a. quomͦ id fieri
potuerit inquiramꝰ. Qm̃ pecc̃m ĩa
diximꝰ ñ esse sub̃am: ñne attenditur
tur acibo ita languescit. ita uali¬
tudinis inequalitate corrũpit᷑. ita
exhaurit᷑ uirib. ita lassitudine de¬
biltat efrangitur: it si aliq nodo
ꝑduret in uita uix possit adeũ ei¬
bum reuocari ũn abstinendo uiti
a quo ꝑ mobedientiã recedendo & ꝑ
infirmitatẽ ñ ualendo caꝑe quo dͥe¬
buit & gaudere: audis quẽadmo¬
dũ dicat. ꝑcussum ẽ sicut fenũ & a¬
ruit cor meũ. qm oblitus sũ come¬
dere pane meũ : Attendite aut̃ quo

Expanded text:
peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri peccato cani esse nitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur,tur a cibo, ita languescit, ita ualitudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perduret uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiaa quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meu m, quoniam oblitus sum manducare panem meum? A
Abbreviated transcription (Latin):
facti actus exprimit᷑: Respondet
gͦ elamas sana animã meã qr pecca¬
ui tͥ: Quomͦ potuit uitiare ani¬
m̃a tuam qđ sub̃a caret: Nonne
merort confectus uulneris sui ne
disputatione aboratione a uertet᷑
breuiter responderet¬
ceret. recede a me obsecro: cũ illo po¬
tiꝰ disputa si potes qui dixit. ñ est
sanis opꝰ medico s egrotantib. ñ ueni
uocare iustos s peccatores: u̾bi ui¬
stos utiq sanos : peccatores aut̃ ap¬
pellauit egrotos. Cernitis ne qͦ ten¬
dat & quo manꝰ porrigat hȩc dispu¬
tatio: ut omĩno frustra dic̃tum pu¬
tet᷑. uocabis nom̃ eiꝰ rãm. ipse enim
saluũ faciet popłm suũ a peccatis
eoꝵ: Quomodo enĩ saluũ faciet:
ubi nulla ẽ egritudo: Peccata qͥppe
a quib dieit euangłium salũi faci
Credere ista fortasse suffic̾e̾t: s qr di
sputare uis nec obest immo etiã ꝓdest
si firmissima p̃cedat fides:Nec existime¬
inus peccõ humaña naturã ñ posse ui¬
tiari: s diuinis credentes scripturis

Expanded text:
facti actus exprimitur? ̇ respondet ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet etceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cernitisne quo tendat ot quo manus porrigat haec disputatio ? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla est aegritude? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciecredere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nee existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ primo ꝓpter id qd̃ scriptũ est
beati pacifici. qm̃ ipsi filii dei uocabũ¬
unt. sapientia inꝙͣ congruit pacificis
in quib iam ordinata sunt om̃a. nullꝰ¬
q motus aduersus rationẽ rebellis est.
s euncta obtemꝑant spũ hominis. cum
et ipse obtemꝑet d̾o Qd̾ merito mouet
quom dixerini: Non enĩ cuiꝙͣ ꝓuenire
in hac uita potest. ut lex repugnans
legi mentis om̃ino non sit in menbris:
quandoquidẽ etiam si ei sic resisteret
sp̃c hominis ut in nullũ eius laberet᷑
assensum: non id̾o tñ illa ñ repugnaret.
Noc gͦ qd dictum ẽ. nullũ ẽẽ motum
aduersus rationem rebellẽ. recte acci¬
pi potest id nunc agentib pacificis doman¬
do concupiscentias carnis: ut ad istam
pacẽ plenissimã quandoq ueniat᷑:
ꝓuide qd alio loco cum candem sen¬
tentiam eun angl̃icam repetens dixis

Expanded text:
um primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixis
Abbreviated transcription (Latin):
net enĩ ad hanc fragilitatẽ quã peccan¬
do merumꝰ: non attendi eciã. primis
hominib data fuisse in paradysõ ali¬
menta: anteꝙͣ istam mortis penam
peccando meruissent. Sic enĩ erant
ĩmortales in corꝑe nondũ spiritali s
ammali: ut tnͣ in huiꝰmodi ĩmortali¬
tate alim̃tis corꝑalib uterent᷑. Itẽ
qd̾ dixi quã sibi elegit dł glo̾sam ec¬
cłam ñ habentẽ maculam neq rugã
ñ id̾o diei quia nc̃ ex omni parte¬
iam talis est. quamius ad hoc electa

Expanded text:
net enim ad hanc fragilitatem, quam peccannet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in huius modi inmortalitate alimentis corporalibus uterentur. item quod dixi: quam sibi elegit deus gloriosam ecclesiam non habentem maculam neque rugam, non ideo dixi, quia nunc ex omni parteiam talis est, quamuis ad hoc electa
Abbreviated transcription (Latin):
prudent̃ oratur de quo ñ despat᷑.
In scd̾o item libro nulli inꝙͣ licebit
iguorare dĩ regnum :. eum euis uni¬
genitꝰ non solum itelligibilit̃. s etiã
iusibilit in homine dñico de cęlo uene¬
rit iudicaturꝰ iuuos ⁊ mortuos. S non
iudeo utrũ recte dicat᷑ homo dñcus.
homo quis in eiꝰ scã familia ñ potest
dici᷑ & hoc quid̃ ut dicerem: apud qͦᷤ¬
dam legi tractatores catholicos diuinoꝵ
eloquioꝵ: s ubicumq hoc dixr̃ dixis¬
se me nollem. Postea quippe uidi nõ
ẽẽ dicendum: quãus ñnulla possit
racione defendi. Itẽ qd̾ dixi nullius
enĩ fere conscientia d̾m potest odisse:
ñ uideo fuisse dicendum. Multi enim
sunt de quib scriptũ est: suꝑbia eoꝵ
qui oderunt te. Alio loco in eo qd dixi
ob hoc dixisse dñm. sufficit diei malitia
sua. quia cibos sumere urgebit ipsa
necessitas. quã ꝑꝑea malitiam nomma¬
tam arbitror. quia pęnał est nob̾. ꝑti¬

Expanded text:
patienter oratur, de quo non desperatur. patienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, cus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; perti
Abbreviated transcription (Latin):
debita nr̃a. siẽ cum ꝑdat omẽm qui
fornicat᷑ ab eo. s quatinꝰ intelligen¬
da atq elimanda sit hȩc fornicatio:
et utrum etiã ꝑꝑ hanc liceat dimit¬
tere ux orẽ. latebrosissima questio ÷
Licere tam̃ ꝑꝑ istam quȩ in stupͥs
cõmittit᷑. nulla questio ÷. et uͥ dixi
hoc ꝑmissum ẽẽ non iussũ: ñ atten¬
di illam scripturã dicentẽ. qui tenet
adulteram stultus et impiꝰ est. Nec
sane dixerim adulterã fuisse depu¬
tandã illam mulierẽ. etiã postea¬
quã audiuit a dño nec ego te dã¬
nabo. uade deinceps iam noli pecca¬
re si hoc obedienter audiuit. Alio
fr̾s ad mortem puto ẽẽ. eum post ag
uersus ipsam grãm. qua reconciliatꝰ
est d̾o muidentͥe facib agitat᷑. Qd̃
quidẽ non confirmaui. qm̃ hoc pu¬
tare me dixi. s tñ addendum fuit.
finierit hanc uitã  qm̃ de quocũq
pessimo in hac uita constituto non
est utiq desꝑandum. nec ꝓ illo im¬

Expanded text:
debita nostra, quum perdat omnem, qui debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda aet utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima quaestio est. Licere tamen propter istam quae in stupris committitur, nulla quaestio est. Et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio fratris ad mortem puto esse, cum post agnuersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: sitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo in
Abbreviated transcription (Latin):
nutti nͥ ꝑꝑ fornicationẽ. hic quidem
scrupulosissime disputaui: s quã
uelit dñs intelligi formeationem:
ꝑ quã liceat dimittere ipeorẽ utrũ
eam que damr nat᷑ in stupris. an il¬
lam de qua dicit᷑. ꝑ didisti onem qͥ
formeat᷑ abs te. in qua utiq et ista
est: neꝙ enĩ non fornicat᷑ a dño. qui
tollens menbra xp̃i. facit ea menbꝰ
meretͥtis: etiam atꝙ ꝙ̃ cogitandũ
est. atq requirendũ. Neq uolo in
re tanta tam q ad dinoscendũ diffi¬
cili putare lectorẽ istam sibi nrãm
disputationẽ debere sufficere. s legat
et alia siue nr̃a quȩ postea scripta
sunt. siue alioꝵ melus considerata
atꝙ tractata: uł ipse si potest. ea
quȩ hic merito mouere possunt
uigilantiore atq intelligentiore
mente discutiat: ñ quia om̃e pecca¬
tum fornicatio est. neq enũ omnem
peccantẽ d̾s ꝑdit qui cotidie scõs
suos exaudit dicentes. dimitte nob̾

Expanded text:
mitti nisi propter fornicationem, hic quidem mitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem, utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
scit᷑. Quigͦ frĩ non peccato irascit᷑ sine
causa irascitur. Itẽ qd̾ dixi. ho et de pat
et de matre et de cȩt̾is iunculis sangui¬
nis intelligendũ est. ut in eis oderimꝰ
qd̾ gñs humanũ nascendo et morien¬
do sortitũ est: ita sonat quasi non
essent future istȩ necessitudines. si
nullo nature humane p̃cedente pec¬
cato nemo moreret᷑: quem sensum ram
suꝑus imꝓbaui. Essent enĩ ꝓfecto cog¬
nationesᷤ et affinitates: etiam si origi¬
nali nullo existente pecẽo. siue morte
cresceret. et multiplicaret᷑ gñs hu¬
manũ. Ac ꝑ hoc alit̾ soluenda questio
est cur dñs preceꝑͥ diligendos inimi¬
cos cum alio loco p̃cipiat: odio haben¬
dos et parentes et filios: non sicut
hic soluta est. s sicut eam posteriꝰ
sepe soluimꝰ: idest ut diligamꝰ ins¬
micos lucrandos regno di. et oderimꝰ
in ꝓpinquis si impediunt a regno d.
Ite̾m de pͣcepto qd̾ ꝓhibet᷑ uxor di¬

Expanded text:
scitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine scitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor di
Abbreviated transcription (Latin):
et nos dimittunꝰ debitorib nr̃is. Quam
orationẽ usq in finem scłi tota dicit ȩc¬
clesia Om̃a gͦ mandata facta deputant᷑
quando quicqͥd non fit ignoseit᷑. Sane
et cȩt̾a usq ad eum locũ ubi ait. nisi
ab̾undauerit iusticia ur̃a plusquam
scribaꝵ et phariseoꝵ ñ intrabitis in
regnũ teloꝵ: multomeliꝰ et conuenien¬
tuis exposui in aliis posteriorib sermo.¬
nib meis. qd̾ etiam hie retexere longũ ÷
Ad hoc antẽ iste ibi ꝑducit̾ sensus. ut
eoꝵ sit iusticia maior quã scribarum et
phariseoꝵ. qui dicunt et faciunt. De seri¬
bis quiipe et phariseif᷑ alio loco ipse dñs
ait. dicunt enim et ñ faciunt. Illud etiã
melius intellimꝰ. postea qd̾ scriptum ẽ:
qui irascit᷑ fr̃i suo. Codices enĩ greciha¬
bent sine causa: sicut hic positũ est ꝙͣui
isdem ipse sit sensus. Illud enĩ diximꝰ
intuendũ quid sit irasci frĩ suo: quoni¬
am ñ frĩ irascitur: qui peccato fr̃is ira.¬

Expanded text:
et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Saneet cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo, quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris ira
Abbreviated transcription (Latin):
dñs iħc xp̃c. uͥ cum gñis humani
tanꝙͣ uniꝰ hominis ȩtates cõme¬
morarẽ: dixi. nec oportuit diuim
tus magistrũ cuiꝰ imitatione in
mores optimos formaret᷑. nͥ tẽpore
pedagogo paruuloᷤ custoditoᷤ.S
potest mouere cur alibi dixerimu ᷤ
xp̃m in gñis humani sexta etate.
tanquã in senectute uenisse. hoc gͦ
qd̾ de iuuentute dictũ est. ad iii¬
gorem feruorẽ q fidei refert᷑. quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur: illud autẽ de
senectute ad tempoꝵ numerũ.
Dotest enim intelligi utrũq inu¬
niu̾sitate hominũ. qd̾ ñ potest in
etatib singłoꝵ: sicut in corꝑe ñ

Expanded text:
s Christus. Ubi cum generis humani tanquam unius hominis aetates commemorarem, dixi: Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempopaedagogo parvulos custoditos . Sed potest movere cur alibi dixerimus, Christum in generis humani sexta aetate tanquam in senectute venisse . Hoc ergo quod de juventute dictum est, ad vigorem fervoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur; illud autem de senectute, ad temporum numerum. Potest enim intelligi utrumque in universitate hominum, quod non potest in aetatibus singulorum: sicut in corpore non
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs nemo ũquã carnen suã
odio habuit ⁊ ex hoc ãmonet ut
ipsam uid̾r diligi cum eã nolumꝰ
ẽẽ deformẽ . ad aluid referendũ ÷
decus eius ad illud scił ã qͦ decora

Expanded text:
ait: nemo umquam carnem suam odio habuit, et ex hoc admonet, utipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud scilicet, a quo decora
Abbreviated transcription (Latin):
angłica corꝑa qualia nos sꝑamꝰ
habituros lucidisstma atq etħea
ẽe credendũ ÷: si hec sine menb̾s
quȩ nunc habemꝰ ⁊ sine substan¬
tia quãius incorruptibił tñ car

Expanded text:
angelica corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis inco
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dixi id ẽeᷤᷤ amandũ. qd̾ nicħ est
aliuid habere quã nosse: nõ satis
approbo. Neq enim dm̃ ñ habe¬
bant de quib dictum ÷. nescitis
quia templũ d̾i estis et sp̃c di ha¬
bitat in uobis: nec tamen eum
nouerant. uł nõ sieut noscendꝰ est
nouerant. Itẽ qd̾ dixi nemo igit᷑
beatam uitã nouit. ⁊ miser est.
nouit dixi. quomͦ noscenda ÷. Nã
quis eam penitꝰ nescit. eoꝵ dũtaxat
qui iam racione utunt᷑. qñquid̃
beatos se e̾ẽ uelle nouerunt. xxxui.¬

Expanded text:
dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere quam nosse, non satis adprobo. neque enim deum non habebant, de quibus dictum est: nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? nec tamen eum nouerant uel non, sicut noscendus est, nouerant. item quod dixi: nemo igitur beatam uitam nouit et miser est, nouit dixi, quomodo noscenda est. nam quis eam penitus nescit eorum dumtaxat. qui iam ratione utuntur, quandoquidem beatos se esse uelle nouerunt? tri
Abbreviated transcription (Latin):
dium: habet uelle ꝑliberũ arbi¬
triũ. Cur querit baptismatissa¬
eramentũ: An ꝓpter cõmissa p̃tiri¬
ta: ut ea tm̃ ignoscant᷑ q̃ fieri infe¬
cta ñ posst̾: Bunittite hominẽ: ela¬
met qd clamabat. Non enĩ tm̃ de¬
sid̾at ut ꝑ indulgentiã sit de p̃teri¬
tis impunitꝰ: s etiã ut de cetero
ad ñpeccandũ fortis & ualidꝰ. Con¬
delectat᷑ enĩ legi di scd̃m interiorẽ
homiñe: uidet aut̃ aliam legem in

Expanded text:
uelle per liberum arbitrium; cur quaerit baptismatis sacramentum ? an propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam
Abbreviated transcription (Latin):
tur ĩa tñ aliq̃n humanã medico
xꝑo indigere naturã.
uero aut̃ ubi nat᷑a ista ꝑdiderit
libertatẽ: quã sibidari exoptat
eũ dic̃it. qͥs me lib̾abit. Non enĩ et
ille sub̃am carnis accusat. cũ dicit
libari se ciꝑe de corꝑe mortis huiꝰ:
cũ etiã corꝑis sicut aĩe nat᷑a do bo¬
na au tori tribuenda sit: s utiq
de corꝑis uitiis dicit. Nã de cor¬
pore mors corꝑis seꝑat. S contra¬
cta ex illo intia coherent quib iu¬
sta pena debetͣ: quã etiã in infer¬
no ille diues inuenit. Hinc se ñ po¬
terat utiq lib̾are qͥ dicit. qͥs me li¬
berabit de corꝑe mortis huiꝰ. Ubi¬

Expanded text:
tur iam tandem aliquando humanam medico Christo indigere naturam. Quaero autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, quam sibi dari exoptat, cum dicit: quis me liberabit ? non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huius ? ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dens hc̃ locũ. ut diximꝰ inqͥt. illud
ueniunt de carnali concu piscentia:
de peccõ scilicet de quo p̃cipit ut ñ
regnet in nr̃o mortali corꝑe adobe¬
diendũ desideriis eiꝰ. S attendat
etiã ipse ĩabaptizatis dictũ fuisse.

Expanded text:
dens hunc locum: ut diximus, inquit, illud dens hunc locum: ut diximus, inquit, illud us dictum, quae ueniunt de carnali coucupiscentia, de peccto scilicet, de quo praecipit ut non regnet in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. Sed adtendat etiam ipse iam baptizatis fuis
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tm̃ repugnantẽ uidet: uerũ e¬
tiã captiuantẽ se in lege pecc̃i quȩ
ẽ inmembris eiꝰ : ñ quȩ fuit. Hine
ẽ qdclamat. Infelix ego homo: qͥs
me lib̃abit de corꝑe mortis huius:
Sinat᷑ orare: sinatur aduitorium
medici potentissimi flagitari. Qa
contradicit᷑: Qͥd obstrepit᷑: Qã
men clamando petere ꝓhibebant:
s etiã inter tumultũ contradicen¬
tiũ audit ille clamantẽ. Unde
uel hoc impetramꝰ ut ñdũ bapti¬
⁊ati implorent auxiliũ gre sal¬
uatoris: ñ est hoc quide parũ adũ¬
sus illam falsam defensionẽ tamqͣm
sibi sufficientis nat᷑e. & potestatis li¬
beri arbitrii. Neq enĩ sibi sufficit
qui dicit. Infelix ego hõ quis me li¬
berabit: aut plenam lib̾tatẽ habe¬
re dicendus ẽ qui se adhuc postu¬
lat lib̾ari. Uerũ tñ etiã illd̃ uide¬
amꝰ: utrũ illi qui baptizati st̃ faci¬
ant bona q̃ uolunt. nulla carius
eupiscentia repugnante. S qͥd hinc
dicamꝰ ipse cõmemorat: ubi conclu¬

Expanded text:
nec tantum repugnantem uidet, uerum etiam captiuantem sc in lege peccati, quae est in membris eius, non quae fuit. hine est quod clamat: infelix homo! quis me liberabit de corpore mortis huius ? sinatur orare, sinatur adiutorium medici potentissimi flagitare. quid contradicitur? quid obstrepitur? quid men clamando petere prohibebant; sed etiam inter tumultum contradicentium audit ille clamantem. unde uel hoc impetramus, ut nondum baptizati implorent auxilium gratiae saluatoris, non est hoc quidem parum aduersus illam falsam defensionem tamquam sibi sufficientis naturae et potestatis liberi arbitrii; neque enim sibi sufficit qui dicit: infelix homo! quis me e liberabit? aut plenam Jibertatem habere dicendus est, qui se adhuc postulat liberari. Verum tamen etiam illud uideamus, utrum illi qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carnis concupiscentia repugnante. sed quid hinc dicamus. ipse commemorat, ubi conclu
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus carnẽ: ut ñ eaquȩ uultis
faciatis. Et ne ab ipsa pugna desi¬
des faceret. & ꝑhanc sententiã laxa¬
mentũ peccandi dedisse uideretur:
adiungit. Qđ si sꝑu ducumini: ñ
adhuc estis sub lege. Sub lege enĩ
ẽ qui timore supplicii qđ lex minat᷑.
ñ amore iusticie se sentit abstiuere
ab oꝑe peccati: ñdum liber nec ali¬
enꝰ ã uoluntate peccandi. In ipsa
enĩ uoluntate reus ẽ: qua mallet
sifieri posset ñesse qđ timeat: ut li¬
bere faciat qđ occ ulte desiderat. Er¬
go si sꝑu inquit ducimini: ñ adhuc
estis sub lege. Utiq lege q̃ timorem
incutit: ñ tribuit caritatẽ. Quȩ
caritas di diffusa ẽ incordib nr̃is
uitutis: qr caritatis utiq ñtimoris.
De qua & iacobus apl̃s ait. Qͥ autẽ
ꝑspexerit in legem ꝑfectam lib̾tatis.
Unde & ille ñ quide iam lege di terre¬
bat᷑ ut seruus. s condelectabat᷑ ei
sed̾m interior̃e hominẽ: uidet tñ
adhuc aliam legem in membris su¬
is repugnantẽ legi m̃tissuȩ. Ita et

Expanded text:
aduersus carnem, ut non ea quaenultis faciatis. et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, adiungit: quodsispiritu ducimini, non ad huc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei diffusa est in cordibus nostris vitutis; quia charitatis utique, non timoris: de qua et Jacobus apostolus ait, Qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis . Unde et ille, non quidem jam lege Dei terrebatur ut servus, sed condelectabatur ei secundum interiorem hominem: videt tamen adhuc aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae. Ita et
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã loquit᷑ nequisquã in hõie
s in dño głet᷑ : dona d̃i nat᷑alia sus¬
picari. siue totã ipsam ꝑfectamq
nat᷑am qualis in pͥma conditione
donata est. siue uitiate natͣȩ qua¬
lescũq reliquias. nimis quantum
existimo. absurdũ est. Numqͥd e¬
nĩ ꝑhȩc dona q̃ om̃ib cõmunia
sunt hõib : discernunt᷑ homines
ab hominib: Hic aut̃ priꝰ dixit.
quis enĩ te discernit: & deinde ad¬
didit. qͥd aut̃e habes qđ ñ accepi¬
sti. Posset qͥppe homo dicere in¬
flatus aduersus alterũ. discer¬
nit me fides mea. iusticia mea.
uł siqͥd aliud. Qualib occurreis
cogitationib bonꝰ doctor: qͥd aũ
habes inqͥt qđ ñ accepisti: A quo
nͥ ab eo qui te discernit ab alio eui
ñ donauit qđ donauit tibi: Si
ud : nisi ut qui głatur in dño gle¬
tur e Nichil aut̃e huic sensui ta

Expanded text:
quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si ud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui ta
Abbreviated transcription (Latin):
ris: Illud uero qđ putant de
hac fide id̃o ñ posse dici qͥd ha
bes qđ ñ accepisti. qr in eadẽ na¬
t᷑a remansit licet uitiata. q̃ priꝰ
sana ac ꝑfecta donata sit. nichil
ad id qđ uolunt ualere intelli¬
git᷑. si cur hoc apłs dixerit. cogi¬
tet᷑. Agebat enĩ nequisqua gła¬
ret᷑ in homine: qm̃ dissensiones
exortȩ fuerant inter cor inthios xꝑi¬
anos. ita ut unꝰqͥsq dic̾et. Ego qͥdẽ sũ pauli. aliꝰ
aut̃ ego apollo. aliꝰ uͦ ego cephȩ. & inuentũ ẽ
ut dic̃et. Stulta mundi elegit d̾s ut ꝯfundat
sapientes: et infirma mundi ut con¬
fortia. & ignobilia mundi & con¬
demptibilia elegit ds. & ea que
ñ sunt tamꝗͣ sint ut q̃ st̾ euaeuet :
ut ñ głet᷑ coram eo omĩs caro. Hic
cer te contra humana suꝑbiã sa¬
tis elara ẽ apłi intentio. ne in ho
se ipso. Deniq cũ dixisset. ut ñ
deret in quo debeat homo głari:¬

Expanded text:
9. Illud vero quod putant, « de hac fide ideo non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi  contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homse ipso. Denique cum dixisset, ut nonstenderet in quo debeat homo glori
Abbreviated transcription (Latin):
taui: apollo rigauit : s d̾s in¬
erementũ dedit. Itaq neq qui
plantat ẽ aliqͥd neq qui rigat:
s qui incrementũ dat d̾s. Uide¬
tis ne nichil agere apłm. nͥut
humiliet᷑ homo & exaltet᷑ ds so¬
lus: Quando quide in eis qui
plantant᷑ &e rigant᷑ nec ipsum plai¬
Tatorẽ & rigatorẽ dicit esse ali¬
quid. s qui merementũ dat ds̃
Quãuis & hoc ipsũ qđ ille plantat
hic rigat: ñ ipsis s dño tribuat
dicens. Unicuiq sicut dñs decdit
Ego plantaui: apollo rigauit.
Hinc gͦ in eade intentione ꝑsistens:
ad hoc uenit ut diceret. Itac
nemo głetͣ᷑ in hoĩe. Iam enĩ diaxt¬

Expanded text:
s incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixe
Abbreviated transcription (Latin):
sticiã omĩ credenti.
uid aut̾ sibi opposuit ab eis di¬
el contra quos loquit᷑: Om̃s
eñĩ peccauert̾. Manifestũ ẽ qđ de
his dicebat apłs qui t̃e erant: hoc ẽ
de uideis & gentib. S plane illud
qđ cõmemor aui. ꝑ unũ hominẽ pec¬
catũ intrauit inmundũ & ꝑ pecca¬
tũ mors. & ita in om̃s hoĩes ꝑtransi

Expanded text:
stitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homine
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. Meliꝰ itaq di causa agit᷑ quã
se ipse agendo.dicit defensart na¬
turã. eum & ereator. & saluator agno¬
scit᷑: qũã cũ defensa uelut sana urrs¬
q integris creat᷑a opitulatio saluaton
cerit qui pecc̃i malo carere sufficerit
s si uoluisset. Qͥs eñĩ nescit eũ samĩ
& inculpabilem factũ & libero arbi¬
trio atq ad iuste uiuendũ potestate
libera constitutũ: Sed ñe de illo agi¬
tur quẽ semuiuĩu latrones inuia
reliquer̃t: qui grauib sauciꝰ confos¬
susq uulnerib. ñ ita potest aduisti¬
eiȩ culm̃ ascendere. sicut potuit in¬
de descendere: qui etiãsi iam insta¬
bulo ẽ adhuc curat᷑. Nong d̾s im¬
possibilia iubet: s iubendo admonet
& facere qđ possis : & pet̾e qͥ ñ possis.
ao nc̃ uideamꝰ unde possit: ũnñ
possit. Istedicit. Uoluntate ñ est:
qd nat᷑a potest. Ego dico uolunta¬
te quide ñ est homo rustꝰ sinat᷑a po¬
test: s medicina poterit qđ uitio

Expanded text:
nobis. melius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatorifecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio