comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erant: qͥ in ignib defecert̃ carne ñ fide:
S hoc inquit maiorem questionẽ habet: qr
cũ fide illi ñ defecerint. ille illos derelique¬
rit. Audi qđ sequit᷑.
n eternum consernabuntur. Tu paucos
annos eis optabas: quos eis si daret dñs
ñ dereliquerat scõs suos. Uisibilit̾ ñ dereli¬
quit tres pueros: occulte ñ dereliquit ma¬
chabeos. Illis etiã dedit uitã temporalẽ
ad confundendos infideles: illos aũ occul¬
te coronauit ad uidicandam impietatẽ ꝑ¬
sequutoris. Nec illos tam̃ nec illos dereliqͥt:
qͥ ñ derelinquet. scõs suos. E nicħ magnũ
acceꝑunt tres p̃uers: si ñ in et̾nũ c̃serua¬
rent᷑. In eternũ conseruabunt᷑.
Iniusti aũ punient᷑. ꝙ sem̃ impioꝵ ꝑibit.
Qͦmͦ sem̃ illius in bñdictione erit: sic sem̃
impioꝵ ꝑibit. Sem̃ enĩ impioꝵ: oꝑa impi¬
oꝵ. ħam inuenimꝰ rursũ filiũ impii flore¬
re in scło. & aliquando fieri iustũ & flore¬
re in xp̃o. Uide gͦ qͦmͦ accipias ut cectũ

Expanded text:
in ignibus defecerunt carne, non fide ? Sed hoc, inquis, majorem quaestionem habet, quia cum fide illi non defecerint, ille illos dereliquerit. Audi quod sequitur: In aeternum conservabuntur. Tu paucos annos eis optabas, quos eis si daret Dominus, non derelinqueret sanctos suos. Visibiliter non dereliquit tres pueros, occulte non dereliquit Machabaeos: illis etiam dedit vitam temporalem ad confundendos infideles; illos autem occulte coronavit ad judicandam impietatem persecutoris: nec illos tamen, nec illos dereliquit, qui non derelinquet sanctos suos. Et nihil magnum acceperunt tres pueri, si non in aeternum conservarentur. In aeternum conservabuntur. 10. Injusti autem punientur, et semen impiorum peribit. Quomodo semen illius in benedictione erit, sic semen impiorum peribit. Semen enim impiorum, opera impiorum. Nam invenimus rursum filium impii florere in saeculo, et aliquando fieri justum, et florere in Christo. Vide ergo quomodo accipias, ut tectum
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus ce sententie maximianistaꝵ. Epĩ
ulũ dampnauert̃: ep̃i e te. Quare egisti
postea causam tuã. & optiniusti ibi maxi¬
ministas:. sic̃ ille postea egit causam suã
& optinuit ibi donatistas: ͦ qd̾ gͦ tc̃ factũ
ẽ uidet᷑ ante ocłos mirũ. et manifesto
exemplo reuolutũ. talia maximianistas
conqueri. de pͥmiano. qͣlia õs isti conqueᷤ¬
ti sunt de ceciliano. Mirũ ẽ fr̃s qͦmͦ mo
ad istos si sapiant illuminandos formauit
exemplũ. Proinde si placet paululũ frẽs
qr & hoc nob̃ d̾s in manib dedit: audite
conciliũ maximianistaꝵ. & contractauit¬

Expanded text:
ententiae Maximianistarum: episcopi illum damnaverunt; episcopi et te. Quare postea egisti causam tuam, et obtinuisti ibi Maximianistas; sicut ille postea egit causam suam, et obtinuit ibi Donatistas? Quod ergo tunc factum est, videtur ante oculos miro et manifesto exemplo revolutum, talia Maximianistas conqueri de Primiano, qualia omnes isti conquesti sunt de Caeciliano. Mirum est, fratres, quad istos, si sapiant, illuminandos formavit exemplum. Proinde si placet paululum, fratres, quia et hoc nobis Deus in manus dedit, audite concilium Maximianistarum . 20. Sancti
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ẽ adsuritanꝰ. quẽ postea receꝑunt eũ.
qui in se dix̃ sententiã recepit postea. Et¬
ximianꝰ. theodorꝰ. anastasius. donatianus
donãtꝰ. aliꝰ donatꝰ. põponius. pancratius.
ianuariꝰ. secundinꝰ. paschasiꝰ. crescõniꝰ. ro¬
gatianꝰ. aliꝰ maximianꝰ. bene natus. gaiã¬
nͦ. uictorinꝰ. guntãsius. quintasius. felicianꝰ.¬
qͥ adhue uiuit. S forte aliꝰ aliunde: pos¬
tea subscribentes. dñt & loca unde qͥsq e

Expanded text:
Ipse est Assuritanus, quem postea receperunt: eum qui in se dixit sententiam, recepit postea.s, Theodorus, Anastasius, Donatianus, Donatus, alius Donatus, Pomponius, Pancratius, Januarius, Secundinus, Pascasius, Cresconius, Rogatianus, alius Maximianus, Benenatus, Gaianus, Victorinus, Guntasius, Quintasius, Felicianqui adhuc vivit; sed forte alius est aliunde. Postea subscribentes dicunt et loca unde quisque
Abbreviated transcription (Latin):
ente in ceł. quo fur ñ accedit. Hoc gͦ cõme¬
mora: quando plangis in dampno. Quid
ploras stulte parui cordis: aut ñ sani cor¬
dis:  quare ꝑdidisti: nͥ qr mͥ ñ cõmodasti:
Quare ꝑdidisti: quis tibi abstulit: Respon¬
debis. fur. Nonne hoc te ꝓmonuerã: ne tͥ¬
reponeres qͦ fur possit accedere:Si gͦ do¬
let qͥ ꝑdidit. hoc doleat. qr ñ ibi posuit
nolite putare qr non iudicat d̃s: aut
ꝑ u̾se uidicat. Qͥ te monet ut iuste iudi¬

Expanded text:
entem in coelis, quo fur non accedit . Hoc ergo commeentem in coelis, quo fur non accedit . Hoc ergo commemora, quando plangis in damno. Quid ploras stulte parvi cordis, aut non sani cordis? Quare perdidisti, nisi quia mihi non commodasti? Quare perdidisti? Quis tibi abstulit? Respondebis: Fur. Nonne hoc te praemonueram, ne ibi poneres quo fur posset accedere? Si ergo dolet qui perdidit, hoc doleat, quia non ibi posuit nolite putare quia non judicat Deus, aut perverse judicat. Qui te monet ut juste
Abbreviated transcription (Latin):
putare cũ das. qđ uemo ce uideat. aut
qr deserit ds: qͣndo forte dedis pauꝑi.
& cũ secutũ fuerit aliqͦd dampnũ. aut
aliqua tristicia rei amisse. & dicas tibi
qͥd ꝓfuit me bona fecisse oꝑa : puto ñ
amat ds hoĩes qͥ bñfaciunt. Uñ ista ur̃a
fit murmuratio : ᷤ rñ iste strepitꝰ: nisi
qr habundant iste uoces: ynꝰqͥsq mͦ co¬
gnoscet has uoces. aut in ore suo. aut
in ore uicini suis aut in ore amici sui.
Deleat illas ds: & extirpet spinas de ag̃
suo. Plantet frugẽ bonã: & arborẽ fruc¬
tiferam. Quid enĩ contristatꝰ es õ homo. qr
dedisti pauꝑi: & alia ꝑdidisti: nonne ui¬
des qr ꝑdidisti qđ non dedisti: quare ñ
respicis ad dm̃ cuũ:ᷤ ybi est fides: quare
sic dormis: excita illã in corde tuo. Atten¬
de qͥd tͥ dixerit ipse dñs. quando te ad hu¬
iusmodi bona oꝑa exhortabat᷑: facite uob̃
sacculos ñ ueterascentes. thesaurũ ñ defici¬

Expanded text:
putare cum das, quod nemo te videat; aut putare cum das, quod nemo te videat; aut quia deserit te Deus, quando forte dederis pauperi, et consecutum fuerit aliquod damnum, aut aliqua tristitia rei amissae, et dicas tibi: Quid profuit bona me fecisse opera? Puto non amat Deus homines qui benefaciunt. Unde ista vestra submurmuratio, unde iste strepitus, nisi quia abundant istae voces? Unusquisque modo cognoscit has voces, aut in ore suo, aut in ore vicini sui, aut in ore amici sui. Deleat illas Deus, et exstirpet spinas de agro suo: plantet frugem bonam, et arborem fructiferam. Quid enim contristatus es, o homo, quia dedisti pauperi, et alia perdidisti? Nonne vides quia perdidisti quod non dedisti? Quare non respicis ad Deum tuum? Ubi est fides? quare sic dormit? Excita illam in corde tuo. Attende quid tibi dixerit ipse Djusmodi opera bona exhortabatur: Facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non defici
Abbreviated transcription (Latin):
misereris: qr miseros uides. Meliꝰ enĩ ali¬
quando nͣ habebimꝰ qͥb ista demꝰ. Cũ om̃s
in incoeruptione cõmutabunt᷑. nullus e¬
suriet eui porrigas panẽ : nullus sitiet
cui des potũ. nullus erit nudus quẽ ues¬
tias : nullus ꝑeregrinꝰ quẽ suscipias.
hic̃ aũ inter erũpnas. temptationes. do¬
lores. gemitꝰ. mictimꝰ sem̃. s respice ad
psalmũ aliũ. Euntes ibant & flebant:
mittentes semina sua. Attende qr semen
eiꝰ in bñdictione erit. Uenientes aũ ue¬
nient cũ exultatione: portantes mani¬
płos suos. Uide gͦ qͥd sequit᷑. & noli pi
ger esse. Declina a malo. & fac bonuni.
Noli tͥ putare suffic̾e̾: si ñ spolias uesti¬
tũ. Non expoliando enũ uestitũ: decli¬
nasti a malo. S noli arescere: & sterił
ẽẽ. Sie noli spoliare uestitũ: ut uestias
nudũ. Hoc ẽ enĩ declinare a malo s fa¬
ce̾ bonũ. & qͥd inde habeo dicturus es:
dabit. ᷤᷤ ritã et̃nã. Da illi securus. Audi

Expanded text:
os vides. Melius enim aliquando non habebimus quibus ista demus. Cum omnes in incorruptionem commutabuntur, nullus esuriet cui porrigas panem, nullus sitiet cui des potum, nullus nudus erit quem vestias, nullus peregrinus quem suscipias: hic autem inter aerumnas, tentationes, dolores, gemitus, mittimus semen. Sed respice ad psalmum alium: Euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua. Attende, quia semen ejus in benedictione erit: Venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suosger: Declina a malo, et fac bonum. Noli tibi putare sufficere, si non exspolias vestitum. Non exspoliando enim vestitum, declinasti a malo: sed noli arescere, et sterilis esse. Sic noli exspoliare vestitum, ut vestias nudum: hoc est enim declinare a malo, et facere bonum. Et quid inde habebo, dicturus es? dabit tibi; da illi securus. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ et malo suo maledicebant. in bono aũ
so do dirigent᷑ gressus eiꝰ. Nam si dominꝰ
ñ dirigeret gressus hominis : tam p᷑ui e
uas sequendo redire non possent. uenit
aũ ille et uocauit et redemit. et sangui¬
nẽ fudit: hoc p̃ciũ dedit. hec bona fecit:¬
& mala passus ẽ. Adtende que fecerit:
ds ẽ. Attende que passus ẽ: hõ ẽ. Qs is¬
te d̾s homo:si tu o hõ ñ dimitteres dm̃:
ñ fieret ꝓ te d̾s homo. Parũ enĩ tibi erat
ad remunerationẽ uel ad donũ eiꝰ. qr &
hominẽ te fecit: nͥ & hõ ꝓ te fieret. Ipse
ẽ enĩ qͥ direx̃ gressus nr̃os: ut uiã ei uelle¬
mꝰ. A dño gressus hõis dirigent᷑. & uiã eiꝰ¬
uolet. Iam cũ sequeris uiã .xͥ. ñ tͥ scłi ꝓsꝑi
tates ꝓmutas: ꝑ dura ambulauit. s ma¬
gna ꝓmisit. Sequere. Noli tantũ atten¬
dẽ qua iturus: s & qͦ uenturus sis. Tole¬
rabis dura temporalia: s ad leticiã ꝑueni

Expanded text:
quem malo suo maledicebant, bono autem iquem malo suo maledicebant, bono autem iso Domino diriguntur gressus ejus. Nam si Dominus non dirigeret gressus hominis, tam pravi ervas sequendo redire non possent. Venit autem ille, et vocavit, et redemit, et sanguinem fudit: hoc pretium dedit, haec bona fecit, et mala passus est. Attende quae fecerit; Deus est: attende quae passus sit; homo est. Quis iste Deus homo? Si tu, o homo, non dimitteres Deum, non fieret pro te Deus homo. Parum enim tibi erat ad remunerationem vel ad donum ejus, quia et hominem te fecit, nisi et homo pro te fieret? Ipse est enim qui direxit gressus nostros, ut viam ejus vellemus. A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejutates promittas. Per dura ambulavit, sed magna promisit. Sequere. Noli tantum attendere qua iturus, sed et quo venturus sis. Tolerabis dura temporalia, sed ad laeta pervenie
Abbreviated transcription (Latin):
diuices eos quos inuenit pauꝑes. Ipse
ẽ enĩ qͥ spũ sc̃o ditauit corda pauꝑum.
et exinanitas animas. confitendo pecca¬
ta impleuit opulentia iusticie: qui
potuit diuitẽ face̾ piscatorẽ dimitten¬
do retia sua. qđ habebat contempnen¬
tẽ: qd̾ ñ habebat haurientẽ. Infirma
enĩ mundi elegit d̃s. ut confundet for¬
tiora. E ñ de oratore piscatorẽ : s de
piscatore oratorẽ lucratꝰ ẽ. de piscato¬
re lucratꝰ ẽ senatorẽ: de piscatore lucͣ¬
t̃ra illa uiuentiũ: de qua r in alio
psalmo. S pes mea es tu: portio mea in
terra uiuentiũ. Tu es ipsa portio mea
inquit dõ: et ñ dubitauit dm̃ sibi fa¬
cere portionẽ. Hereditate possidebt t̾rã
Maledicentes aũ eũ disꝑient. Ut autẽ
bñdicant qͥ bñdicunt: p̃stitũ ẽ eis.
Nam uentũ ẽ ad maledicentes: & facti sunt
bñdicentes. Etiã sic disꝑier̾t maledicentes
eũ. cũ eiꝰ munere facti sunt benedicentes:

Expanded text:
divites eos quos invenit pauperes. Ipse divites eos quos invenit pauperes. Ipse est enim qui Spiritu sancto ditavit corda pauperum, et exinanitas animas confitendo peccata, implevit opulentia justitiae; qui potuit divitem facere piscatorem, dimittendo retia sua, quod habebat contemnentem, quod non habebat haurientem . Infirma enim mundi elegit Deus, ut confunderet fortia . Et non de oratore piscatorem, sed de piscatore lucratus est oratorem, de piscatore lucratus est senatorem, de piscatore lucterra illa viventium, de qua dicitur in alio psalmo: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Tu es ipsa portio mea, inquit Deo, et non dubitavit Deum sibi facere portionem. Haereditate possidebunt terram. Maledicentes autem eum, disperient. Ut autem benedicant qui benedicunt, praestitum est eis. Nam ventum est ad maledicentes, et facti sunt benedicentes: et jam sic disperierunt maledicentes eum, cum ejus munere facti sunt benedicentes,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa ẽ caritas. que dr et uoluntas bo¬
na. Plus a te d̾s exigit: quã qd̃ tͥ intꝰ
dedit. Uacare enĩ non potest uolun¬
tas bona. Non enĩ habens uoluntatẽ
bonã : et si nũmꝰ tͥ suꝑsit ñ porriges pau¬
peri. Ipsi inter se pauperes p̾stant sibi.
de uoluntate bona. Non sunt inter se
infructuosi. Uides cecũ duci a uidente.
Quia nũmos ñ habuit quos daret egeis:
cõm̃dauit ocłos non habenti. Uñ hoc fac¬
tũ ẽ ut mẽbra sua cõmodaret ei qͥ ñ
habet : nͥ qr intꝰ inerat uoluntas bona.
thesaurus pauꝑm: In qͦ thesauro dul¬
cissima requies. et uera securitas: ad
ipsũ admittendũ. nec latro admutit᷑.
nec naufragiũ metuitur: seruat secũ
qd̃ intꝰ habet: nudus euadit & plenꝰ
est. Iustus gͦ miseret᷑ et cõmodat. qmͣ¬
benedicentes eũ hereditate possidebuii
terrã. Sicut illũ iustũ uere solũ iustũ
et iustificant̾e : qͥ et pauꝑ hic fuit et
diuitias magnas attulit quib face̾t

Expanded text:
Ipsa est charitas, quae dicitur et voluntas boIpsa est charitas, quae dicitur et voluntas bona. Plus a te Deus non exigit, quam quod tibi intus dedit. Vacare enim non potest voluntas bona. Non enim habens voluntatem bonam, etsi nummus tibi supersit, non porrigis pauperi: ipsi inter se pauperes praestant sibi de voluntate bona, non sunt inter se infructuosi. Vides caecum duci a vidente: quia nummos non habuit quos daret egens, commodavit oculos non habenti. Unde hoc factum est, ut membra sua commodaret ei qui non habet, nisi quia intus inerat voluntas bona, thesaurus pauperum? In quo thesauro dulcissima requies, et vera securitas. Ad ipsum amittendum nec latro admittitur, nec naufragium metuitur. Servat secum quod intus habet, nudus evadit, et plenus est. Justus ergo miseretur, et commodat.  haereditate possidebunt terram: sicut illum justum, vere solum justum et justificantem, qui et pauper hic fuit, et divitias magnas attulit, quibus faceret
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus dm̃ indignationẽ. Ergo ille fene¬
rat᷑ et ñ souit : iustꝰ aũ miseret᷑ et
cõmodat. Ille gͦ nichil habet: iste ht̃.
uidete egestatẽ: uidete diuitias. Ille
accepit et ñ soluit: iste miseret᷑ & com¬
modat. h abundat ille. Qͥ d si pauꝑ est:
etiã diues sic ẽ. Tu tandem ad diuiti¬
as eiꝰ. pios ocłos intende. Respicis enĩ ar¬
cã inanẽ: conscientiã do plenã ñ respi¬
cis. Non habet extrinsecus facultatẽ. s
habet intrinsecus caritatẽ. De caritate
quanta erogat: et ñ finit᷑. E tenĩ si ht̃
foris facultatẽ dat ipsa caritas: s ex eo
qd̾ habet. Si aũ non inuenit foris qd̃
det: dat benuolentiã. p̾stat consiliũ si po¬
test. p̾stat auxiliũ si potest. Ad extre¬
mũ si nec auxilio nec consilio ad iuua¬
re potest: uel uoto aduiuat. uł orat ꝑ
contribulato. & forte magis ipse exaudi¬
tͦ: quã qͥ porrigit pane. ħ abet semper
unde det: cui plenũ pectus est caritatis.

Expanded text:
versus Deum, indignationem. Ergo ille feneversus Deum, indignationem. Ergo ille feneratur, et non solvet: justus autem miseretur, et commodat. Ille ergo nihil habet, iste habet. Videte egestatem, videte divitias. Ille accipit, et non solvet: iste miseretur, et commodat; abundat illi. Quid si pauper est? Etiam sic dives est. Tu tantum ad divitias ejus pios oculos intende. Respicis enim arcam inanem, conscientiam Deo plenam non respicis. Non habet extrinsecus facultatem, sed habet intrinsecus charitatem. De charitate quanta erogat, et non finitur! Etenim si habet foris facultatem, dat ipsa charitas, sed ex eo quod habet: si autem non invenit foris quod det, dat benevolentiam, praestat consilium, si potest; praestat auxilium, si potest: ad extremum si nec consilio nec auxilio adjuvare potest, vel voto adjuvat, vel orat pro contribulato, et forte magis ipse exauditur quam qui porrigit panem. Habet semper unde det, cui plenum pectus est charitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
fumꝰ deficient. fenerat᷑ peccator et non
paͣddit. accipit et ñ reddit. Q uid ẽ ñ
reddit:s grãꝵ actionẽ. Qiͥd enĩ a te uult
& quanta accepit peccator: ꝓ quib ñ
soluit: Accepit ut sit: accepit ut hõ
sit: multũꝙ intersit int̾ pecus et ipsũ.
Accepit corporis formã. accepit in cor¬
pore distinctionẽ sensuũ: ad uidendũ
ocłos. ad audiendũ aures. ad odoran¬
dũ nares. ad gustandũ palatũ. ad con¬
trectandũ manus. ad ambulandũ pe¬
des. salutemq ipsam corporis. S ad¬
huc ista & cũ pecore habemꝰ cõmunia.
a ccepit etiã ampluis. idẽ ment̾e. que
possit intelligere. que possit capere ue¬
ritatẽ : que possit uistũ ab iniusto dis¬
cernere. que possit indagare. desidare
ereatorẽ: laudare et inherere illi. Hec
omĩa accepit et peccator: s ñ bene ui¬
uendo reddidit qd̃ debet. Ergo fenera
t᷑ e non soluit. non reddit a quo acce¬
pit: ñ agit grãs. immo uͦ rependit ma¬
la ꝓ bonis. blasphemias murmur. ad¬

Expanded text:
tor, et non solvet. Accipit, et non reddet. Quid non reddet? Gratiarum actionem. Quid enim a te vult  quanta accepit peccator, pro quibus non solvet? Accepit ut sit, accepit ut homo sit, multumque intersit inter ipsum et pecus; accepit corporis formam, accepit in corpore distinctionem sensuum, ad videndum oculos, ad audiendum aures, ad odorandum nares, ad gustandum palatum, ad contrectandum manus, ad ambulandum pedes, salutemque ipsam corporis. Sed adhuc ista et cum pecore habemus communia: accepit etiam amplius, id est mentem quae possit intelligere, quae possit capere veritatem, quae possit justum ab injusto discernere, quae possit indagare, desiderare Creatorem, laudare et inhaerere illi. Haec omnia accepit et peccator, sed non bene vivendo non reddit quod debet. Ergo fenerat non solvet, non reddet ei a quo accepit, non aget gratias: imo vero rependet mala pro bonis, blasphemias, murmur ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & ñ conturbat᷑ cũ cecidit: qr dñs c̃fir¬
mat manꝰ eiꝰ: qr pͥor passus ẽ. Ꝙ d enĩ te¬
nebis õ hõ: cuiꝰ directi st̃ gressus ut uelis
uiã diuĩ : qͥd timnebis : dolores:  flagellatꝰ
ẽ. xp̃c. Contumelias timebis: audiuit de¬
moniũ habes: qͥ demonia excludebat.
fõrce factionẽ ex conspiratione maloꝵ:
Conspiratũ ẽ adu̾sus eũ. Non potes osten¬
de forte conscientiã tuã bonã foete in a¬
liqͣ accusatione: et iũ pateris qd̃ adu̾sus
te falsi testes audiunt᷑. contͤ ipsũ pͥmũ

Expanded text:
cum ceciderit, quia Dominus confirmat manum ejus; quia prior passus est. Quid enim timebis, o homo, cujus directi sunt gressus, ut velles viam Domini? Quid timebis? Dolores? Flagellatus est Christus . Contumelias timebis? Audivit, Daemonium habes, qui daemonia excludebat . Forte factionem et conspirationem malorum? Conspiratum est adversus illum . Non potes ostendere forte conscientiam tuam bonam in aliqua accusatione, et vim pateris quod adversus te falsi testes audiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
carcere. in plagis. & in fame & siti. omĩb
dieb. horis omĩb ꝑ totã uitã suã. usq ad
et̾nitatẽ senectutis. pauci dies st̃ tota ui¬
ta hõis. qͦ labore tͦnsacto ueniet regnũ it̾¬
nũ: ueniet sine fine felicitas. ueniet eqͣli
heres.x. ẜ qͣnto labore: quantã mercedẽ
accipimꝰ. Ueterani homines qͥ laborant in
militia. & u̾sant᷑ int̾ uulnera tot annos.
incipiunt militare a uiuentute. exeunt
senes. & ut habeant paucos dies quietos se¬
nectutis sue. quando eos iã ipsa etas inci¬
pit gͣuare: quos bella ñ gͣuant. quanta
dura to lerant. quȩ itinera. qͥ friguora.
qͦs soles. qͣntas necessitates. ꝗͣ uulnera. qͣ¬
ꝑicła: & ñ attendunt patientes hec oi̾a.
nͥ paucos dies quietos illos senectutis: ad
quos utrũ ꝑueniant nesciunt. Ergo a
dño gressus hoi̾s dirigent᷑: et uiã eiꝰ uole.
Hic dicere ceꝑam uiã.xͥ. si uis e uere: rͥa¬

Expanded text:
carcere, in plagis, in fame et siti omnibus carcere, in plagis, in fame et siti omnibus diebus, horis omnibus, per totam vitam suam usque ad aetatem senectutis, pauci dies sunt tota vita hominis: quo labore transacto, veniet regnum aeternum, veniet sine fine felicitas, veniet hristus. Pro quanto labore quantam mercedem accipimus! Veterani homines qui laborant in militia, et versantur inter vulnera tot annos, incipiunt militare a juventute, exeunt senes; et ut habeant paucos dies quietos senectutis suae, quando eos jam ipsa aetas incipit gravare quos bella non gravant, quanta dura tolerant; quae itinera, quae frigora, quos soles, quantas necessitates, quae vulnera, qicula! Et non attendunt patientes haec omnia, nisi paucos dies quietos illos senectutis, ad quos utrum perveniam nesciunt. Ergo a Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet. Hinc dicere coeperam: via
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nas passiones sustinere deberes. S si e¬
t̾nũ sustine̾s laborẽ: quando uenires ad
et̾nã felicitatẽ : Ita fit: ut necessario te¬
poralis sit tͥbulatio tua. Qua finita: ue¬
nies ad felicitatẽ infinitã. S tam̃ fr̃s posse
ẽẽ longa tribulatio: ꝓ eg̾na felicitate. Uer¬
bi grã : ut qm̃ felicitasꝰ nr̃a finẽ ñ habebit.
miseria nr̃a et labor nr̃. & tͥbulationes nr̃e
diuturne ẽẽnt. Nͥ am et mille annoꝵ eẽnt.
appende nuille annos contͣ et̾nitatẽ. quid
appendis cũ infinico quantũcũq finitũ. de¬
cẽ milia annoꝵ decies centena milia si dice¬
ndũ ẽ. et milia miliũ que fine̾ habent. cũ
et̾nitate comparari ñ possunt. Huc accedit
qr ñ solũ tẽporalẽ uoluit laborẽ tuũ ds:
& longiora st̃ certe quã dura. E ido breui¬
ora & pauciora st̃ dura: ut durare possemꝰ.
Si gͦ ꝑ totã uitã suã hõ in laborib & in e¬
rũpnis ẽẽt. & in dolorib & in torm̃tis. in

Expanded text:
ssiones sustinere deberes: sed si aeternum sustineres laborem, quando venires ad aeternam felicitatem? Ita fit, ut necessario temporalis sit tribulatio tua, qua finita venias ad felicitatem infinitam. Sed tamen, fratres, posset esse longa tribulatio pro aeterna felicitate. Verbi gratia, ut quoniam felicitas nostra finem non habebit, miseria nostra et labor noster et tribulationes nostrae diuturnae essent. Nam et si mille annorum essent, appende mille annos contra aeternitatem: quid appendis cum infinito quantumcumque finitum? Decem millia annorum, decies centena millia, si dicendum est, et millia millium, quae finem habent, cum aeternitate comparari non possunt. Huc accedit, quia non solum temporalem voluit laborem tuum Deuset longiora sunt certe, quam dura; et ideo breviora et pauciora sunt dura, ut durare possimSi ergo per totam vitam suam homo in laboribus et in aerumnis esset, in doloribus, in tormentis, in
Abbreviated transcription (Latin):
nantes felicianũ. et non potuert᷑ erra¬
re septuaginta dampnantes cecilianũ:
Q d ergo dicitis cũ audieritis uob̃ dici.
prius uos dampnauert maximianiste:
Recurritis et dicitis. s nos plures era¬
mꝰ. qͥ dampnauimꝰ maximianistas: ad
utrũq uobis cito respondet᷑: qr & illi ur̃i
pͥores dampnauert cecilianũ. Si pͥores
ualent cedant pͥmianiste concilio maxi¬
mi anistaꝵ: si pͥores ualent cedant do¬
natiste orbi t̾raꝵ: nichil ẽẽ arbitror uis¬
tius. pauci st̃ maximianiste s priores st̃.
Reus reũ non facit: s hoc putas qͦm̃ dãp
tores et ipse scriptꝰ est. nec seruauert il¬
li locũ cause dicentis. Alit̾ aũ cecilianus
seruatꝰ ẽ. Illi locus hominis cause dicen¬
tis. sic̃ habet ipsa sententia qr nec in cõ¬
munione receptus ẽ nͥ purgatꝰ: iste aũ
inuenit᷑ hic a iudicib dampnatꝰ. illic int̾

Expanded text:
nantes Felicianum, et non potuerunt errare septuaginta damnantes Caecilianum? Quid ergo dicitis? Cum audieritis vobis dici, Priores vos damnaverunt Maximianistae, recurritis, et dicitis: Sed nos plures eramus qui damnavimus Maximianistas. Ad utrumque vobis cito respondetur, quia et illi vestri priores damnaverunt Caecilianum. Si priores valent, cedant Primianistae concilio Maximianistarum: si plures valent, cedant Donatistae orbi terrarum: nihil esse arbitror justius. Pauci sunt Maximianistae: sed priores sunt. Reus retores et ipse scriptus est, nec servaverunt illi locum causam dicentis. Aliter autem Caecilianus: servatus est illi locus hominis causam dicentis, sicut habet ipsa sententia; quia nec in communionem receptus est nisi purgatus. Iste autem invenitur hic a judicibus damnatus, illi
Abbreviated transcription (Latin):
secũ : quia bene ẽẽ cũ malo non potest.
Qͥsqͥs aut̾e malus ẽ. male secũ est. tor¬
queat᷑ necesse ẽ sͥ seipso torm̃to: ipse
est enĩ pena sua: que corquet consci¬
entia sua. Fugit ab inimico qͦ potue¬
rit : a se quo fugiet: Ita qͥdã ex par¬
te donati uenerat ad nos. accusatus
& excõmunicatus a sius. hic queress
qđ ibi ꝑdiderat: s qr suscipi ñ potu¬
it nͥ eo locoꝰ debuit. ñ enĩ deseruit
illã partẽ quasi integer apud ipsos.

Expanded text:
secum, quia bene esse cum malo non potest. secum, quia bene esse cum malo non potest. Quisquis autem malus est, male secum est: torqueatur necesse est sibi seipso tormento. Ipse est enim poena sua, quem torquet conscientia sua. Fugit ab inimico quo potuerit, a se quo fugiet? 11. Ita quidam ex parte Donati venerat ad nos, accusatus et excommunicatus a suis, hic quaerens quod ibi perdiderat. Sed quia suscipi non potuit, nisi eo loco quo debuit: non enim deseruit il
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ sc̃s. Quomͦ nos fallit: cuiꝰ tale pig¬
nus accepimꝰ: N on confundent᷑ in tp̃re
malo: & dieb famis saturabunt᷑. Est enĩ¬
hic quedã saturitas eoꝵ. Nam dies fa¬
mis uite huiꝰ st̃: aliis esurientib illi
habet. Ablata sunt omia in conscientia.
nullũ solatiũ ẽ: ñ ẽ quo exeat. qr dura
stͥ ñ ẽ quo intret qr mala stꝰ. Merito
ei fit quod sequit᷑: qm̃ peccatores peri
ñ ꝑibunt : consolatio ñ ẽ in ext̾nis.
ñ est in int̾nis. Extra enĩ st a nob̾. de
qͥb consolatio nulla ẽ. & uniu̾si qͥ dm̃
ñ habent pecunie. amicicie. głe. facul¬
tatib mundi seruiunt. & quecũq bona
sunt corporalia ñ possunt consolari intͥn¬
secus: qͦmodo consolabat᷑ ille plenꝰ sagina
int̾iora. & de ipsa sagina ructans. dñs de¬
dit dñs abstulit. sicut dño placuit ita¬
factũ ẽ. sit nom̃ dñ bñdictũ. Etgo illiᷤᷤ
peccatorib ñ ẽ locus in his que foris st̃.
tia illos ñ consolatur. Non ẽ illis bñ¬

Expanded text:
e pignus tenemus? Non confundentur in tempore malo: et in diebus famis saturabuntur. Est enim quaedam hic saturitas eorum. Nam dies famis, vitae hujus sunt: aliis esurientibus, illi habet, ablata sunt omnia, in conscientia nullum solatium est: non est quo exeat, quia dura sunt; non est quo intret, quia mala sunt. Merito ei fit quod sequitur: Quoniam peccatores peribodo non peribunt? Consolatio non est in externis, non est in internis. Extra sunt enim a nobis, de quibus consolatio nulla est. Et universi qui Deum non habent, pecuniae, amicitiae, gloriae, facultatibus mundi serviunt, et quaecumque bona sunt corporalia, non possunt consolari intrinsecus, quomodo consolabatur ille plenus sagina interiore, et de ipsa sagina ructans: Dominus dedit, Dfactum est; sit nomen Domini benedictum . Ergo illis peccatoribus non est locus in his quae foris sunttia illos non consolatur; non est bene illis
Abbreviated transcription (Latin):
faustinꝰ benensis subscripsi: om̃s numero
tere: hoc est dampnatio tua dicimꝰ illi.
Qͥ d uis. habeat pondus an non habeat:
ego faueo ꝓrsus dico. qr isti hoĩes falsa
in te dixert̃: et audi unde credam qͥ apud
nocentẽ. qr ñ exiens ad factiosos alibi os¬
tendisti innocentiã tuã: ut illi qͥ te dãp¬
nauert᷑ dampnacionẽ mererent᷑. Dignare
acceptare cecilianũ innocent̾ẽ qr noluit
exire ad maiores tuos: et sic seruabit cau¬
sam suã orbi t̾raꝵ. Qͦ mͦ tu seruasti conci¬
lio numidarũ. si innocentẽ te reddidit se¬
des bagaithana: quanto potius sedes apłi
illi contͣ cecilianũ nec ualent nec uale¬
bunt: tam̃ quid contͣ te uidices audent¬
mꝰ maxnianistis plures eramꝰ. Waleat gͦ
sententia ur̃a in felicianũ: & ualeat illoꝵ
in cecilianũ. ubi uagaithanũ conciliũ fe¬
cert᷑. E iam felicianũ dãpnauer̃t. mͦ iniꝰ¬
tus ẽ felicianꝰ : aut nocens receptꝰ ẽ. aut
innocens dampnatꝰ ẽ. Si gͦ innocent̾e re¬

Expanded text:
s subscripsi. Omnes numero rtere. Haec est damnatio tua. Dicimus illi: Quid vis? habeat pondus an non habeat? Ego faveo: prorsus dico, quia isti omnes falsa in te dixerunt; et audi unde credam: Quia apnocentem, quia non exiens ad factiosos, alibi ostendisti innocentiam tuam, ut illi qui te damnaverunt, damnationem mererentur; dignare acceptare Caecilianum innocentem, qui noluit exire ad majores tuos, et sic servavit causam suam orbi terrarum, quomodo tu servasti concilio Numidarum. Si innocentem te reddidit sedes Bagaitana, quanto potius illum sedesilli contra Caecilianum nec valuerunt, nec valebunt: tamen quid contra te judices, attenmus Maximianistas, plures eramus. Valeat ergo sententia vestra in Felicianum, et valebit illorum in Caecilianum. Ubi Bagai concilium fecerunt, etiam Felicianum damnaverunt: modo intus est Felicianus: aut nocens receptus est, aut innocens damnatus est. Si ergo nocentem re
Abbreviated transcription (Latin):
occulte. donec etiam eru̾ꝑet in qͦsdã
gemitus. ita ut inter fratres sonaret:
et se audiri nesciret. Uideͤamꝰ & dole¬
bamꝰ uehem̃ter. Deus scit tantas penas
anime. tantas cruces. tantas gehennas.
tanta tormenta. qui plurib impatieis
loci humilis. cui si appareret posset
esse locus salubris. Talis apparuit: ut
etiã ꝓiceret᷑. Neq hinc desꝑare debemꝰ
fr̃s de aliis. qͥ forte elegerint ueritatẽ :
non secuti fuerint necessitatẽ. Usq
adeo enĩ de ceteris desꝑandũ ñ ẽ. ut
nec de isto desꝑemꝰ quandui uiuit. De
ullo enĩ uiuente: desꝑandũ ñ ẽ. Hoc gͦ
fratres ex occasione hac scire debuit
caritas ur̃a: ne qͥs forte aliud uob̃ dicat
Nam subdiaconꝰ eoꝵ qͥ cũ ei ibi nulla
comestio cõmoueret᷑. elegit catholicam
pacẽ et unitatẽ. et illis dimissis uen̾:
uenit reuera sicut eligens qđ bonũ ẽ.
ñ sicut repudiatꝰ a malis:. sic acceptꝰ:

Expanded text:
occulte, donec etiam erumperet in quosdam occulte, donec etiam erumperet in quosdam gemitus, ita ut inter fratres sonaret, et se audiri nesciret. Videbamus, et dolebamus vehementer, Deus scit, tantam poenam animae, tantas cruces, tantas gehennas, tanta tormenta. Quid pluribus? Impatiens loci humilis, cui si saperet, posset esse locus salubris, talis apparuit, ut etiam projiceretur. Neque hinc desperare debemus, fratres, de aliis, qui forte elegerint veritatem, non secuti fuerint necessitatem. Usque adeo enim de caeteris desperandum non est, ut nec de isto desperem, quamdiu vivit. De nullo enim vivente desperandum est. Hoc ergo, fratres, ex occasione hac scire debuit Charitas Vestra, ne quis forte aliud vobis dicat. Nam subdiaconus eorum, qui, cum ei nulla quaestio ibi commoveretur, elegit catholicam pacem et unitatem, et illis dimissis venit, venit revera sicut eligens quod bonum est, non sicut repudiatus a malis: sic acceptus est,
Abbreviated transcription (Latin):
potuit quod querebat: querebat aũ
uanã elationẽ. & falsum honorẽ: & qr hic
ñ inuenit qđ ibi ꝑdidit. & ipse ꝑiit.
Gemebat saucuis : & ñ consolabatur.
Erant enĩ in conscientia eiꝰ aculei hor¬
ribiles tacite. te̾ptauimꝰ consolari eũ
de u̾bo dĩ: s ille non erat de sapienti¬
b formicis. que sͥ estate collegerunt
unde hyeme uiuant. Cũ enĩ st̃ reg
tͣnquille. tẽ homo sͥ collig̾̃e uerbũ dei
debet. & reconde in intimis cordis sui.
queadinodũ formica abscondit in car¬
uernosis penetralib labores estatis. ꝑ
estat̾e enĩ hoc uacat agere. uenit aũ
hẏemps. id ẽ suꝑuenit tribulatio. & nͥ
intus inuenerit qđ edat. necesse ẽ ut
fame disperãt. Iste gͦ sibi non collegerat
uerbũ dei. suꝑuenit hyemps. non hic
inuenit quod querebat : consolari ñ nͥ
inde non poterat. De u̾bo autem dei
ris quod querebat ñ inueniebat. Arde¬
debat. indignationũ & doloꝵ facibus
agitabat᷑ mens eiꝰ iuolenter: & tam diu

Expanded text:
erebat, quaerebat autem vanam elationem et falsum honorem, et quia hic non invenit quod ibi perdidit, et ipse periit. Gemebat saucius, et non consolabatur: erant enim in conscientia ejus aculei horribiles taciti. Tentavimus consolari eum de verbo Dei: sed ille non erat de sapientibus formicis, quae sibi aestate collegerunt unde hieme vivant. Cum enim res sunt tranquillae, tunc homo sibi colligere debet verbum Dei, et recondere in intimis cordis sui, quemadmodum formica abscondit in cavernosis penetralibus labores aestatis . Per aestatem enim vacat hoc agere: venit autem hiems, id est, supervenit tribulatio; et nisi intus invenerit quod edat, necesse est ut fame dispereat. Iste ergo sibi non collegerat verbum Dei, supervenit hiems, non hic invenit quod quaerebat, consolari nisi inde non poterat, de verbo autem Dei ris quod quaerebat non inveniebat: ardebat indignationum et dolorum facibus, agitabatur mens ejus violenter, et tamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
nomine soluta zona alligaret se: quead¬
modũ solet fieri ut his indiciis rerũ.
futura demonstraret ꝓpħa dicens. Sicut
alligatũ me uidetis: sic oportet alligari ho¬
minem hunc in iherosolimis. frẽs aũ res¬
ponso. ammonitũ saulũ iam paulũ ne se
tantis ꝑicłis cõmitteret ceperunt det̾rere:
& monendo & rogando reuocare. ne iret
in iherosolimã. Ille aut̃e qͥ iam in eoꝵ nu¬
mero erat de qͥb dictũ ẽ. confirmat aũ
iustos dñs: qͥd inqͥt confringitis cor meũ :
non facio anunã meã p̾ciosã michi: quia
iã dixerat his qͦs parturiebat in eugłio.
& ipse impendar ꝓ anunab ur̃is. Ego enĩ¬

Expanded text:
nomine, soluta zona alligaret se, quemadmodum solet fieri, ut his indiciis rerum futura demonstraret propheta, dicens: Sicut alligatum me videtis, sic oportet alligari hominem hunc in Jerosolymis. Fratres autem responso admonitum Saulum, jam Paulum, ne se tantis periculis committeret, coeperunt deterrere, et monendo et rogando revocare ne iret in Jerosolymam. Ille autem qui jam in eorum numero erat de quibus dictum est, Confirmat autem justos Dominus; Quid, inquit, confringitis cor meum? Non facio animam meam pretiosam mihi. Quia jam dixerat eis quos parturierat in Evangelio: Et ipse impendar pro animabus vestris . Ego eni
Abbreviated transcription (Latin):
miani. id ẽ a die octauo kalendaꝵ Ian̾
minꝰ a primiani dampnati cõmunione re¬
cesserint. tali sententia constringant᷑. La¬
ici qͦ nͥ se a supͣdicto die dampnatioĩs illiꝰ
intͤ diem pasche futuri ab eiꝰ se consortio
separauerint: ñ posse qͣ. quã ñ ꝑ penitentiã
si qͥdẽ meminerint eccłe reformari. Uicto¬
rinꝰ muniacianensis ep̃c subscripsi. fortuna¬

Expanded text:
id est a die VIII kalendarum minus a Primiani damnati communione recesserint, tali sententia constringantur. Laici quoque nisi se a supra dicto die damnationis illius, intra diem Paschae futurae ab ejus consortio separaverint, non posse quemquam nisi per poenitentiam, siquidem meminerint, Ecclesiae reformari. Victorinus Munacianensis episcopus subscripsi. Fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm qͥ datus ẽ nobis. B ene plane
am iustus: iam confirmatꝰ. Q uo
gͦ isti iã confirmato nicħ
noce
firmati uisti. Quis nos separabit a cari¬
tate. xp̃i :  ⁊ ribulatio. an angustia. an
fames. an nuditas. an ꝑsecutio: quomͦ
herebat qui rebus talib ñ separabatur:
Confirmat aũ iustos dominꝰ. Descenduis¬

Expanded text:
m, qui datus est nobis . Bene; plane jam justus, jam confirmatus. Quomodo ergo isti jam confirmato nihil nocebnfirmati justi. Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an fames, an nuditas, an persecutio . Quomodo haerebat, qui rebus talibus non separabatur? Confirmat autem justos Dominus. Descend
Abbreviated transcription (Latin):
nerit inuocantes nom̃ cuũ trahat ac li¬
get. & ad pontifices adducat. E contͣ dñs.
Sine inqͥt: ego illi ostendã. que illũ opor¬
teat pati ꝓ nomine meo. Reddã inquit.
uindicabo me de illo: & patiet᷑ ꝓ nomine
meo. qͥ seuit in nom̃ meũ. Erudio uł eru¬
diui ꝑ eũ alios: erudiã & ipsũ ꝑ alios.
factũ ẽ hoc. & nouimꝰ quanta sustinu̾it
saulus: multo plura quã fecerat. Q uasi
auarus exactor. cũ usuris recepit quod
dedat. Sed uide utrũ in illos impletũ
sit qđ mͦ psalmꝰ dicit. confirmat autem

Expanded text:
nerit invocantes nomen tuum, trahat et linerit invocantes nomen tuum, trahat et liget, et ad pontifices adducat. Et contra Dominus: Sine, inquit, ego illi ostendam quae illum oporteat pati pro nomine meo . Reddam illi, inquit, vindicabo me de illo; et patietur pro nomine meo, qui saevit in nomen meum. Erudio vel erudivi per cum alios, erudiam et ipsum per alios. Factum est hoc, et novimus quanta sustinuerit Saulus, multo plura quam fecerat, quasi avarus exactor cum usuris recepit quod dederat. 6. Sed vide utrum in illo impletum sit quod modo Psalmus dicit, Confirmat autem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerint e qͣntũ ꝑmissi fuerint pecco¬
tores: c̾fimat aũ ustos dñs. Q cquid acci¬
dłit usto: uoluntati diuine: depucet ñ
potestati inimici. Seuire ille potest: feri¬
re si ille noluerit ñ pocest: &ͥ ille uo¬
luerit ut feriat: nouit suũ qu emadino
plaudit iniquus: qr flagellũ de illo fecit sͥ¬
pat̾ mĩs : illũ adsumit ad ministeriũ. me
erudit ad patrimoniũ. N ec adtendere
debemꝰ qͣntũ ꝑmittat inuistis. s qͣntũ
seruet iustis. Sed debemꝰ optare etiam
illiꝰ ꝑ qͦs flagellam᷑: ut c̃uertant᷑ e fla¬
gellent᷑. Sic enĩ suos fideles erudiebat
qui de saulo sͥ flagellũ fecerat: s postea
conu̾tit ⁊ saulũ. E cũ ananie scõ a quo
baptizatꝰ ẽ saulus diceret dñs. illũ susci.¬
piendũ eẽ saulũ. qi uas eẽt electionis.
respondit ananias. tuens & exhorresceis
audita fama sauli ꝑsecutoris. Dñe inqͥt
tiones scĩs tius fecerit in iherosolinã:
& acceptis litteris uadit ut ubicũq. inue¬

Expanded text:
fuerint peccatores: confirmat justos Dominus. Quidquid acciderit justo, voluntati divinae deputet, non potestati inimici. Saevire ille potest: ferire, si ille noluerit, non potest. Et si ille voluerit ut feriat, novit suum quemadmodumid sibi ergo plaudit iniquus, quia flagellum sibi de illo fecit Pater meus? Illum assumit ad ministerium, me erudit ad patrimonium. Nec attendere debemus quantum permittat injustis, sed quantum servet justis. 5. Sed debemus optare etiam illis per quos flagellamur, ut convertantur, et flagellentur. Sic enim suos fideles erudiebat, qui de Saulo flagellum sibi fecerat, sed postea convertit et Saulum. Et cum Ananiae sancto, a quo baptizatus est Saulus, diceret Dominus, illum suscipiendum esse Saulum, quia vas esset electionis; respondit Ananias, timens et exhorrescens audita fama Sauli persecutoris; Domine, tiones sanctis tuis fecerit in Jerosolyma, et nunc acceptis litteris vadit, ut ubicumque inve
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ a gͦ tu. ᷤ spera ĩ dm̃. Illi enĩ sꝑant ñ in
anm̃: spis illoꝵ mortalis. spes illcq caduca.
fragilis. uolatica. transitoria. manis exit.
Spera in dnm̃. E oce spero: qͥd ago: & fac bo¬
nitatẽ. Noli maliciã qũa respicis in illis ma¬
le floreutib. fac bonitatẽ: & inhabita t̾rã.
ne. forte̾ bonitat᷑e extra in habitationẽ t̾re. fa¬
cias. T̃erra enĩ dni eccła eiꝰ ẽ: ipsam rigat.
ipsã colit. ille agͥcola pat᷑. Multi enĩ quasi exer¬
cent bona oꝑa: s qi ñ habitant t̾rã. ñ ꝑtinent
aci acͥcolã. E rgo fac bonitatẽ ñ extra: s inha

Expanded text:
 ergo tu? Spera in Dominum. Illi enim sperant non in Dominum: spes illorum mortalis, spes illorum caduca, fragilis, volatica, transitoria, inanis erit. Spera in Dominum. Ecce spero, quid ago? Et fac bonitatem. Noli malitiam, quam respicis in illis male florentibus: fac bonitatem, et inhabita terram. Ne forte bonitatem extra inhabitationem terrae facias. Terra enim Domini, Ecclesia ejus est: ipsam rigat, ipsam colit ille agricola Pater . Multi enim quasi exercent bona opera, sed quia non inhabitant terram, non pertinent ad agricolam. Ergo fac bonitatem, non extra terra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenies ad illas insultationes. ad illa fla¬
gella. ad illã ignomiosã uestẽ. ad illã spi¬
neã coronã: ad illã postremo cruc̃e ñ ꝑ¬
uenis: qr iã & de pena generis humani
sublata ẽ. Cũ enim antiqͥ scelerati cruci¬
figerent᷑. mͦ nullus crucifigitur. honorata
ẽ & finita: finita ẽ in pena. manet in głã.
A locis penarũ: fecit transitũ ad frontes
imꝑatoꝵ. Qⁱ tantũ honorẽ dedit penis su¬
is: quid seruat fidelib suis: his gͦ rebus

Expanded text:
pervenies ad illas insultationes, ad illa flapervenies ad illas insultationes, ad illa flagella, ad illam ignominiosam vestem, ad illam spineam coronam, ad illam postremo crucem non pervenies, quia jam et de poena generis humani sublata est. Cum enim sub antiquis scelerati crucifigerentur, modo nullus crucifigitur. Honorata est, et finita. Finita est in poena, manet in gloria. A locis suppliciorum fecit transitum ad frontes imperatorum. Qui tantum honorem dedit poenis suis, q
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ frustrat᷑. Quid ẽ frustrat᷑. Nicħ nocet
iusto. Ꝙͦ mͦ gͦ nicħ ei nocuit. uerbi gratia
quẽ sic expoliauit: cui tollendo res suas
ad angustias ꝑduxit:s habet qđ cantet.
gendi celeritas uissionẽ obedientie seqͥtur.
N ũqͥd semꝑ sic: ᷤ quoniã brachia peccatoꝵ
conterentur. Brachia gͦ eoꝵ: potentia eoꝵ.
Qͥd facturus es in genhenna:  an qđ fecit
ille ddiues qͥ apud suꝑos epulabat᷑: apud
inferos torquebat᷑. brachia gͦ eoꝵ conte.¬
rent᷑: confirmat auce̾ iustos dominus.
Quom eos confirmat: s quid eis dicit: qđ
r in alio psalmo. Sustine dñm. uiriliter
age: & confortet᷑ cor tuũ. e sustine dñm.
Qͥ d ẽ hoc sustine dñm: ad tempꝰ laboras:
in et̃nũ ñ laborabis. Breuis ẽ molestiatua:
et̾na erit bĩtudo tua. Ad modicũ doles:
sine fine gaudebis. S intͣ molestias inci¬
pis labi: ꝓponit᷑ e exẽplũ passionũ. xp̃i.
Uide qͥd ꝓpter te ꝑtulit: qui quare ꝑfer¬
ret ñ habebat. Quantacũq patiaris. non

Expanded text:
stratur. Quid est, frustratur? Nihil nocet justo. Quomodo ergo nihil ei nocuit, verbi gratia, quem sic exspoliavit, cui tollendo res suas ad angustias perduxit? Habet quod cantet, gendi celeritas, jussionem obedientia sequitur. Numquid semper sic? Quoniam brachia peccatorum conterentur. Brachia ergo eorum, potentia eorum. Quid facturus est in gehenna? An quod facit ille dives, qui apud superos epulas torquebatur ? Brachia ergo eorum conterentur. Confirmat autem justos Dominus. Quomodo eos confirmat? quid eis dicit? Quod dicitur in alio psalmo: Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Quid est hoc, Sustine Dominum? Ad tempus laboras, in aeternum non laborabis: brevis est molestia tua, aeterna erit beatitudo tua: ad modicum doles, sine fine gaudebis. Sed inter molestias incipis labi? Proponitur exemplum et passionum Christi. Vide quid pro te pertulit, qui quare perferret non habebat. Quantacumque patiaris, non
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. Contende cũ malo: s de bonitate Ip¬
sa est enĩ uera contentio. uel potiꝰ certamen
salubre:. ut sit bonꝰ cont᷑ malũ. ñ ut sint
duo mali. E rgo ad psalmũ respicite. Prime:
partes iã tractate st̃: sicunt᷑ hec.
Obseruabit peccator iustũ. & stridebit
suꝑ eũ dentib suis: dñs aũ irridebit eũ

Expanded text:
malum . Contende cum malo, sed de bonitate. Ipmalum . Contende cum malo, sed de bonitate. Ipsa est enim vera contentio, vel potius certamen salubre, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali. 2. vers. 12, 13. Ergo ad Psalmum respicite. Primae partes jam tractatae sunt, sequuntur haec. Observabit peccator justum, et stridet super eum dentib
Abbreviated transcription (Latin):
iniustũ eũ ẽẽ ñ uult: s eũ iustũ fieri e
optat uotis. & conat᷑ factis. Inuistꝰ autẽ
sic odit iustũ. ut nolit eũ eẽ : ñ ut bo¬
nũ uelit esse. Quanto enĩ bonꝰ ẽ: tanto
magis oneri ẽ iniqͥtati illiꝰ: ꝙ laborat qͥ¬
dẽ si fieri potest. ut eũ iniustũ faciat.
Si aũ ñ potest de medio tollat: & a suo
cedio molestiaq remoueat. S & si eũ fe¬
cerit iniustũ: nichilominꝰ oneri illi erit.
N on enĩ iustꝰ tantũ iniusto oneri ẽ. s &
duo iniusti uix se patiunt᷑: & qͣndo se ui¬
dent᷑ diligere. conscientiã sͥ debent ñ
amiciciã. T unc aũ secũ concordant. qñ
in ꝑnitione̾ iusti conspirant. qr ñ se a¬
mant: s qi eũ qͥ amandꝰ eͣ simul odunt
Cont᷑ hoc genꝰ hominũ. indicit nob̾ dñs
domino & dicente. diligilite inimicos ur̃os.
& benefacite eis qͥ odunt uos : sicut & a¬
postolus. noli uinci a malo. s uince in bono

Expanded text:
injustum eum esse non vult, sed eum justum fieri, et injustum eum esse non vult, sed eum justum fieri, et optat votis, et conatur factis: injustus autem sic odit justum, ut nolit eum esse, non ut bonum velit esse. Quanto enim bonus est, tanto magis oneri est iniquitati illius. Et laborat quidem, si fieri potest, ut eum injustum faciat; si autem non potest, de medio tollat, et a suo taedio molestiaque removeat. Sed et si eum fecerit injustum, nihilominus oneri illi erit. Non enim justus tantum injusto oneri est, sed et duo injusti vix se patiuntur: et quando se videntur diligere, conscientiam sibi debent, non amicitiam. Tunc autem secum concordant, quando in perniciem justi conspirant, non quia se amant, sed quia cum qui amandus erat simul oderunt. Contra hoc genus hominum indicit nobis DomiDomino et dicente: Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui oderunt vos . Sicut et Apostolus: Noli vinci a malo, sed vince in bono
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ aũ iã in uoluntate. dĩ in isto psal¬
mo. qͥd nos uelit docere. quid amonere.
contra qͥd cautos esse: & quid tolerare:
& qͥd separare. Duo enĩ genera hom̃
iustoꝵ & iniquoꝵ. in hac t̾ra. & in hac
uita cõmixta st̃. Habent singłi ista ge¬
nera: ꝓpͥas intentiones cordis sui. Genꝰ
iustoꝵ conat᷑ in sublimia ꝑ humilitate.
genꝰ iniquoꝵ p̃ponderat ad inferiora
ꝑ elationẽ. Hoc enĩ se depͥmit ut sur¬
gat᷑: illud se extollit ut cadat. Ex eo
fit ut unũ genus tolleret. alterũ cole¬
ret᷑ ꝓpositũq. iustis ipsos etiã iniquos
in u̾itã et̾nã lucrari: ꝓpositũ auͣ iniqͥs
rede mala ꝓ bonis. ꝙͦ eos qͥ uitã et̾nã¬
uolunt. si fieri pocest etiã uita c̾epora¬
li pͥuari. Egre enĩ fert & iniustus uis¬
tũ. & iustꝰ iniustũ: oneri sͥ sunt.
Nemo dubitat qđ isti duo alterutrũ
sibi oneri sc̃: s diu̾sis intentionibus
Ad hoc enĩ iustus iniusto oneri ẽ quia

Expanded text:
 voluntatem Dei in isto psalmo, quid nos velit docere, quid admonere, contra quid cautos esse, et quid tolerare, et quid sperare. Duo enim genera hominum, justorum et iniquorum, in hac terra et in hac vita commixta sunt. Habent singula ista genera proprias intentiones cordis sui. Genus justorum conatur in sublimia per humilitatem: genus iniquorum praeponderat ad inferiora per elationem. Hoc enim se deprimit ut surgat, illud se extollit ut cadat. Ex eo fit ut unum genus toleret, alterum toleretur; propositumque sit justis ipsos etiam iniquos in vitam aeternam lucrari, propositum autem iniquis reddere mala pro bonis, et eos qui potest, etiam vita temporali privare. Aegre enim fert, et injustus justum, et justus injustum: oneri sibi sunt. Nemo dubitat quod isti duo alterutrum sibi oneri sunt, sed diversis intentionibus. Ad hoc enim justus injusto oneri est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ce integrũ: totus integer. Angustias
ibi ñ patieris cũ eo: cũ qͦ possides. Totum
habebis. totũ habebit. qr & cu ⁊ ille unũ
eritis: qđ unũ totũ & ille habebit qͥ uiuoꝰ
Ipossidet. Hec st̃ reliquie homini pacifico
Hoc cantauimꝰ. Qͥ uersus longe qͥdẽ ẽ in
isto psalmo ab his tractatis u̾sib: s quia
ipsũ cantauimꝰ. ad ipsũ claude debemꝰ.
Tu tantũ securus esto. custodi innocenti¬
ã: p̾ciosa res ẽ. furare uis aliqͥd credo ut
adquiras: uide qͦ manũ muttis. & unde
tollis. Hac uis adqͥrere: hac ꝑdis. adqͥriꝰ
pecuniã: ꝑdis innocentiã. Euigilet potiꝰ
cor tuũ. qui uolebas adqͥrere pecuniam
& ꝑdis innocentiã: ꝑde potiꝰ pecuniã. cu¬
todi innocentiã & uide directionẽ: qr diri¬
get te ds. ut omia quecũq uult uelis
& tu. I psa ẽ enĩ directio. Nã si tu nolis
qđ ds uult curuus eris: & prauitas cu¬
a ñ ce ꝑmittet placari recto. Custodi

Expanded text:
totum integrum, totus integer. Angustias totum integrum, totus integer. Angustias non ibi patieris cum eo cum quo totum possides: totum habebis, totum et ille habebit; quia tu et ille unum eritis, quod unum totum et ille habebit qui vos possidet. Hae sunt reliquiae homini pacifico. Hoc cantavimus: qui versus longe quidem est in isto psalmo ab his tractatis versibus. Sed quia ipsum cantavimus, ad ipsum claudere debemus. Tu tantum securus esto; custodi innocentiam, pretiosa res est. Furari vis aliquid, credo, ut acquiras: vide quo manum mittis, et unde tollis. Hac vis acquirere, hac perdis: acquiris pecuniam, perdis innocentiam. Evigilet potius cor tuum: qui volebas acquirere pecuniam et perdis innocentiam, perde potius pecuniam: Custodi innocentiam, et vide directionem, quia diriget te Deus, ut omnia quaecumque vult, velis et tu: ipsa enim est directio. Nam si tu nolis quod Deus vult, curvus eris, et pravitas tua non te permittet planari recto. Custodi