comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi credideritis qr d̾s sũ: mociemi¬
ni in peccatis urĩs. Bene. Deo gr̃as.
qr dixit. nisi credideritis: ñ dixit
nisi ceperitis. Qͥs enĩ hoc capiat:
aut uero q ausus sum dicere. et
uisi estis intelligere: aliquid de ta¬
nta ĩ effabilitate cepistis: Si gͦ ñ
capis: fides te liberat. Ideo & dñs
ñ ait. nͥ ceperitis q ego sũ. s qd̾
poterant dixit: nͥ credideritis qr
ego sũ. moriemini in peccatis ur̃is.
& illi semꝑ terrena sapientes. &¬

Expanded text:
Nisi credideritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. Bene, Deo gratias, quia dixit, Nisi credideritis: non dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. 11. Et illi semper terrena sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
głio breuiter
dicitur. non
breuiter opor¬
Icet exponi:
ut quod auditur incelligatur. Uer¬
ba enim dñi. pauca sed magna st̃:
non numero estimanda sed ponde¬
re. Nec ideo contempnenda quia
pauca. sed ideo querenda quia
magna. Qͥ affiustis hesterno die.
auoistis ut potuimꝰ disputatum
ex eo qd̃ ait dñs: uos scdm carnẽ
iudicatis. ego non iudico quẽquã.

Expanded text:
io breviter dicitur, non breviter oportet exponi, ut quod auditur, intelligatur. Verba enim Domini pauca, sed magna sunt; non numero aestimanda, sed pondere: nec ideo contemnenda, quia pauca; sed ideo quaerenda, quia magna. Qui adfuistis hesterno die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemqu
Abbreviated transcription (Latin):
aperuit os suum. Si gͦ pati nollet ñ pat̾et᷑. c
si non pateret᷑: sanguis ille. non funde¬
retur: mundus non redimeretur. a¬
gamꝰ itaq grãs et potestati diuini¬
tatis. et miserationi infirmitatis eiꝰ:¬
et de occulta potentia quam iudȩi ñ
nouerant. unde illis modo dictum
est. neq me nostis. neq patrem me¬
um: et de carne suscepta quam ui
dei nouerant. et cuiꝰ patriam scie¬
bant. unde illis alio loco cuxit. & me
nostis. et unde sim scitis. Utrumq
nouerimꝰ in xp̃o. et unde equalis ẽ¬
patri : et unde illo maior est pater.
Illud uerbum est: illud caro. Illud
d̾s est : illud homo. Sed unus est¬

Expanded text:
assus est. « Si ergo pati nollet, non pateretur; si non pateretur, sanguis ille non funderetur, mundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia quam Judaei non noverant; unde illis modo dictum est: Neque me nostis, neque Patrem meum ; et de carne sudaei noverant, et cujus patriam sciebant. Unde illis alio loco dixit: « Et me scitis, et unde sim scitis. » Utrumque noverimus in Christo, et unde aequalis Patri, et unde illo major est Pater: illud Verbum est, illud caro; illud Deus est, illud homo; sed unus Chr
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit. et cũ uoluit ascendit in
celũ: decem dieb illic impletis. mi
rant in conclaui uno: omiũ genti¬
um linguis ceperunt loqui. Mira¬
culo exterriti dñi interfectores: cõ¬
pucti doluer̃t̃. Dolentes mutati st̃.
mutati credider̃t̃. Accesser̃t corpori
dĩ. id ẽ numero fideliũ: tria homi¬
nũ milia. Item alio facto quodam
miracło: accesser̃t alia quinq milia.
facta ẽ plebs una non parua: in qua
om̃s accepto spũ scõ. quo amor spiri¬
talis accensus ẽ. caritate ipsa et fer¬
uore sp̃c in unũ redacti ceperunt in
ipsa societatis unitate. uendere omĩa
quȩ habebant: et p̃cia ponere ante
pedes apłoꝵ: ut distribueret᷑ uni

Expanded text:
resurrexit, et cum voluit ascendit in coelum, decem diebus illic impletis misrant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur uni
Abbreviated transcription (Latin):
P ortune nobis dñs
ꝓcurauit hodierno
die. lectionis huius
ordinem. N am qr
ex ordine exgłm se¬
cundum ioħem considerare atꝙ
tractare suscepimꝰ: credo qd̃ adu̾¬
terit caritas ur̃a. O portune gͦ oc¬
currit ut hodie audiretis ex eu¬
głio: qr nͥ qͥs renatus fuerit ex
aqua et spũ scõ: non uidebit reg¬
num dĩ. Tempus est gͦ ut uos ex¬
hortemur: qr adhuc estis cathe¬
cumini. qui sic creditis in xp̃m.
ut adhuc peccata ur̃a portetis.
Nullus autem regnum celoꝵ uide¬
bit. oneratus peccatis: qr nisi di
missa fuerint. non regnabit eũ
xp̃o. Dimicti autem non possunt:
nͥ ei qͥ renatus fuerit ex aqua &
se habeant adu̾tamus: ut hic in¬
ueniant qͥ pigri sunt. quanta sol¬
licitudine sibi festinandum sit ad
onus deponendũ. Qͥ a si ferrent a¬
liqũã sarcinam grauẽ. aut lapi¬
dis. aut ligni. aut
num. si pecuniam: currerent ut
deponerent onera. P ortant sarcinã

Expanded text:
portune nobis Dominus procuravit hodierno die lectionis hujus ordinem: nam quia ex ordine Evangelium secundum Joannem considerare atque tractare suscepimus, credo quod adverterit Charitas vestra. Opportune ergo occurrit ut hodie audiretis ex Evangelio, quia Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei. Tempus est enim ut vos exhortemur, qui adhuc estis catechumeni: qui sic credidistis in Christum, ut adhuc vestra peccata portetis. Nullus autem regnum coelorum videbit oneratus peccatis; quia nisi cui dimissa fuerint, non regnabit cum Christo: dimitti autem non possunt, nisi ei qui renatus fuerit ex aqua et se habeant advertamus, ut hic inveniant qui pigri sunt, quanta sollicitudine sibi festinandum sit ad onus deponendum. Quia si ferrent aliquam sarcinam gravem, aut lapdis, aut ligni, aut num, si pecuniam, currerent ut deponerent onera: portant sarcina
Abbreviated transcription (Latin):
ugłio si dñs dignatꝰ fuerit dona¬
re tracꝰtabimꝰ. Hȩc nc̃ sufficiant.
& edificamini in xp̃o. ⁊ conforta¬
mini in fide. & uigilate in bonis o¬
perib: ⁊a ligno nolite recedere. ꝑ
qđ possitis mare transire. Explic¬
aiIͦ. Ab eo qđ seriptũ ẽ: loħes tes¬
timoniũ ꝑhibe de ipso: ysq ad id

Expanded text:
angelio, si Dominus dignatus fuerit donaangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire. I Ab eo quod scriptum est, Joannes testimonium perhib
Abbreviated transcription (Latin):
rat homini quasi puluis in ocłm:
inruerat t̾ra. sauciauerat ocłm.
uidere ñ poterat lucẽ. Dełs iste sar¬
ciatꝰ mnunguit᷑. t̾ra sauciatꝰ erat. &
t̾ra illuc mittit᷑ ut sanetur. Omiã
eniꝰ colliria & medicam̃ta. nihil sunt
nisi de t̾ra. De puluere &ecatꝰ es : de
puluere sanatus es. Ergo caro te ex¬
cȩcauerat: caro te sanat Carnalis e¬
nĩ anima facta erat consentiendo
affectib carnalib : inde fuerat o¬
culus cordis cęcatus. u̾bũ facꝰtum eꝰ¬
caro. Medicus iste fecit tibi colliriũ
Et qmĩ sic uenit ut de carne uitia
carnis extingueret: & de morte occi¬
deret mortẽ : idõ factũ ẽ in te: ut
qm̃ uerbũ caro factũ ẽ: tu possis
Qualis factꝰ ẽ filius hominis. Illa
humilitas ipsius ẽ: non gła ipsius.
S quo ꝑducta ẽ acies hominis. eu¬
rata ꝑ carnẽ: bidimus inquit głam¬
eiꝰ głam quasi unigeniti a patre:
plenũ grã & ueritate. De grã &
ueritate alio loco uberiꝰ in ipso ȩ¬

Expanded text:
rat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis Qualis factus est filius hominis? Illa humilitas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquitiam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Ev
Abbreviated transcription (Latin):
dies uite mee: ut contẽpler delectatio¬
ne dnĩ. Noli timere: ne fastidio defici¬
as: talis erit illa delecꝰtatio pulc hritu¬
dinis. ut semꝑ tibi p̾sens sit: & nũqͣm
sacieris. Immo semꝑ sacieris: & num¬
quã sacieris. Si enĩ dixero quia non
saciaberis: fames erit. di dixero qͥa sa¬
ciaberis: fastidiũ timeo. Ubi nec fastidi¬
um erit nec fames: quid dicã: Necio.
Se ds̃ habet qđ ex hibeat. nͣ inueni¬
entib quomͦ dicant: & credentib quid
accipiant. Explicit sermo .iii. Inci

Expanded text:
dies vitae meae, ut contempler delectatiodies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibi praesens sit, et nunquam satieris; imo semper satieris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
qr iustus ẽ: amas: amplecteris. Talia
nobis p̾mia ꝓmissa st̃ frẽs mei: tale.
aliquid amate: tali regno suspirate: ta¬
le᷑ patriã desiderate: si uultis ꝑtinere
ad id eũ quo uenit dñs nr̃: id ẽ ad grãm
& ueritatẽ. Si aut̃ corporalia p̃mia cõ¬
cupieris a dõ. adhuc sub lege es: & idõ
ipsã legẽ ñ implebis. Quando enĩ uide¬
ris abundare ista tẽporalia in eis qui
dm̃ offendunt. nutant gressus tui: &
dieis t̾. Ecce ego colo dñ: cotidie ad ex¬
clesiã eurro: genua mͥ trita st̃ in orati¬
onib: & assidue egroto. Honucidia fa¬
ciunt homines: rapmas faciunt & ex¬
ultant: abundant: bene ẽ illis. Talia
gͣ quȩrebas a dõ: certe ad grãm ꝑtine¬
bas. Si grãm idõ tibi dedit: quia gra¬
tis dedit᷑: gratis ama: noli ad p̃muuim
diligere am̃. ipse sit p̃miũ tuũ. Bicat
anima tua. Unã petii a dño hanc reqͥ¬
ram: ut inhabitẽ in domo dnĩ ꝑ om̃s

Expanded text:
quia justus est; amas, amplecteris. Talia quia justus est; amas, amplecteris. Talia nobis praemia promissa sunt, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate, talem patriam desiderate; si vultis pervenire ad id cum quo venit Dominus noster, id est, ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas. Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
quirã. Quid ẽ hoc qđ requiret: it iha¬
bitẽ inquit in domo dnĩ. ꝑ om̃s dies
uite meȩ. Et puta qr habitas in domo
dnĩ: unde ibi erit gaudiũ tuũ: ut
tilla huiꝰ caritatis. Quid desideratis
rogo uos. uideri potest oculis. tangi
potest. pulchritudo aliqua ẽ quȩ o¬
culos delectat: Nonne martyres ama¬
tis uehement᷑  & quando eos cõme¬
moramꝰ. mardescimꝰ in amore. Iuid
in illis amamꝰ fr̃es: menbra laniata
a feris. Quiꝰ foedius si oculos carnis
int̾roges: Quid pulchriꝰ si oculos
ordis int̾roges. Qud tibi uide¬
tue a dolescens pule herrimꝰ fur: Quo¬
n horrent oculi ttu: Nũ quid oeuli car¬
ns horrent: Si ipsos int̾roges. nihil il
socpore compositus: nihilł ordinatiꝰ.
& parilitas m̃broꝵ & coloris delecꝰtatio
illieit oculos. Et̃ tam̃ cũ audis qr fur
s fugis hominẽ animo. Hides ex alia
parte senẽ euruũ. baculo mnitentem:
uxse mouentẽ: rugis undiq. exara¬
tũ: quid uides qͣd oculos delectae: dudis

Expanded text:
ram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas in domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut ntilla hujus charitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne martyres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pulchrius, si oculos cordis interroges? Quid tibi videtur adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius ; et parilitas membrorum, et coloris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo. Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ erit: uidere qđ credis. Noue¬
rant hoc ꝓphetȩ: sed occultũ erat an¬
tequã ueniret. Nã quidã suspirans a¬
mator in psalmis ait. Unã petii a dño
hanc requirã. E quȩris quid petat
Forte enĩ petit trã fluentẽ lacꝰte. &
melle carnalit᷑: quãuis spĩtalit̾ ipsa
quȩrenda sit & petenda: aut forte sub¬
iecꝰtionẽ hostiũ suoꝵ: aut mortẽ imi¬
micoꝵ: aut imꝑia &e facultates huius
scłi. Ardet enĩ amore: & multũ suspi

Expanded text:
ium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet
Abbreviated transcription (Latin):
timoniuĩ. Non quidẽ tenebrosus: s iã
illuminatꝰ. Nec tam̃ qr illuminatꝰ idõ
ipsa lux: s ut testimoniũ ꝑhiberae de
lumine. Nã ñ ille luxerat. Et quȩ e¬
rat lux: erat lux uera. quȩ illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ In hunc
mundũ. & uͥ erat ista: In hoc mundo
erat. Et quomͦ in hoc mundo erat:
Nũquid sic̃ ista lux. solis. lunȩ. lucer¬
narũ. sic̃ & ista lux in mundo: Nor.
dris eũ ñ cognouit. hoc ẽ lux in tene¬
bris lucet. ⁊ tenebrȩ ea non compͣhen¬

Expanded text:
dem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. dus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum dĩ uideri sic potest: Expellite
gͦ de cordib ur̃is carnales cogitatiões:
ut uere sitis subgrã. Ut ad nouũ testa¬
m̃tũ ꝑtineatis: idõ uita ęt̾na ꝓmitti¬
tur in nouo testam̃to. Legite uetꝰ testa¬
m̃tũ. & uidete qr carnali adhuc ppło
ea quidẽ p̾cipiebant᷑ quȩ & nob̃. Nam
unũ dm̃ cole. & nob̃ p̃cipit᷑: ñ accipies
inuanũ nom̃ dnĩ dĩ tui. & nob̃ p̃cipi

Expanded text:
 videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis praecipitur. Non accipies in vanum no
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩ uidert᷑. aliqui eredidert̃: aliqui
erucifixert᷑. Et qui credidert᷑. illo eru¬
eifixo nutauert̃. Et nisi ipsã post re¬
surrectionẽ palparent: fides ad eos ñ
Si aut̃ ante carnẽ sic̃ ipsi dicunt id est
antequã incarnaret᷑ multũ delirant:
& multũ errant. facta enĩ st̃ illa uisi¬
bilia corporalit̾ ꝑ ereaturã: in quib ty¬
pus ostenderet᷑. Non utiq substantia ip¬
sa demonstrabat᷑. & manifestabat᷑: &
hoc attendat caritas urã. leue docum̃¬
tũ. Sapientia dĩ uideri oculis ñ potest.

Expanded text:
i viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem palparent, fides ad eos nonsi autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri oculis non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentia data e᷑: reos libauit. Lex
ꝑ moy sen data ẽ: nͣ sibi aliquid am¬
pluis seruus assignat: quã qđ ꝑ il¬
lũ facꝰtũ ẽ: electus ad magnũ mi¬
nisteriũ tamquã fidelis in domo.
S ed tam᷑ seruus agere scđm legẽ po¬
test: soluere a reatu legis ñ potest.
Lex gͦ ꝑ moy sen data ẽ: grã & ueri¬

Expanded text:
avit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen data est, Gratia e
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitate humilitatẽ. xpĩ: Sed qͥs nobis
inquis eã explicat. nisi tu dicas: Iue
intꝰ dicat. Meluis illud dicit qui initus
habitat : quã qui foris clamat. Ipse
uob̃ ostendat grãm humilitatis suȩ.
qui cȩpit habitare in cordib urĩs.
lã uͦ si in eiꝰ humilitate explicanda &.
roganda deficimꝰ: mnaiestatẽ ipsius qͥ
loquit᷑ Si u̾bũ caro facꝰtũ.÷. contur¬
bat nos: In pͥncipio erat u̾bũ quis ex¬
plicabit : tenete ergo fr̃s soliditatem
istã. Lex ꝑ moysen data ẽ : grã & ue

Expanded text:
Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? Tenete ergo, fratres, soliditatem istam. 16. Lex per Moysen data est, gratia e
Abbreviated transcription (Latin):
mittat pͥmo seruũ suũ. ut ligatũ il¬
lũ inueniat. Sanus ñ erat: & sana¬
ri nolebat. Et ne sanaret᷑. sanum se
eẽ iacꝰtabat. Missa lex ẽ: ligauit eũ:
inuenit se reu̾: iã clamat de ligatu¬
ra. uenit dñs. curat amaris aliqͣntũ
& acrib medicam̃tis. Dicit enĩ egro¬
to.ferto: dicit tolera: dicit noli di¬
ligere mundũ: habeto patientiam.
Cure te ignis continentig: ferrũ ꝑ¬
secutionũ tolerent uulnera tua.
Ex pauescebas quãius ligatus: liber
ille. & ñ ligatus bibit qͦd tͥ dabat.
Prior passus ẽ ut te c̃solaretur: tã¬
quã dicens qd times pati. ꝓ tͣe: pͥor
patior ꝓ te: hȩc eͣ grã. & magna grã
Quis illã digne collaudat: De humili¬
tate xpĩ loquor frẽs mei. Maiestatẽ
In explicando & dicendo ut quomͦ hu¬
militatẽ. xpĩ loquerem᷑ ñ sufficimus:
imino deficimꝰ. Totũ cogitantib com¬
mitimꝰ: ñ audientib adimplemus.

Expanded text:
mittat primo servum suum, ut ligatum ilmittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. Quare gͦ moreris: S ut sci¬
ant om̃s qr uoluntatẽ. patris mei
facio. surgite eamꝰ hinc. Non enĩ ha¬
bebat ille quare moreret᷑ : & mortu¬
us ẽ. Tu habes quare: & mori dedlig¬
naris: Dignare ȩquo animo pati ꝑ
meritũ tuũ. quod ille pati dignatus
ẽ: ut te a sempit᷑na morte lib̾aret.
homo & homo. Sed ille ñ nisi homo.
iste ds̃ & homo. Ille homo peccati. il¬
le homo iustitiȩ. Alortuus es in adã:
resurge in .xp̃m. Nã utrũq. debet᷑ tͥ.
Iã credidisti in xpm̃: reddes tam̃ qd̃
debes de adam. Sed ñ te inęt̾nũ tene¬
bit uinculũ peccati: quia mortẽ tuã
etͣnã. occidit mors tẽporalis dnĩ tui.
Ipsa ẽ grã frẽs mei: ip̃sa ẽ ueritas:
quia ꝓmissa & exhibita ñ erat ista
in ueteri testam̃to: quia lex minaba¬
tur ñ opitulabat᷑: iubebat ñ sana¬
bat. languorẽ ostendebat. ñ aufe¬
rebat: Sed illi p̾parabet medico uẽ¬
turo. cũ grã & ueritate: tãquã ad
aliquẽ quẽ curare uult medicus:

Expanded text:
rgo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus,
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm. Iuare om̃s in peccato: Iiuia ne¬
mo natꝰ ẽ p̃ter adã. Ut autͣ nasce¬
rent᷑ ex adam neressitatis fuit ex dãp¬
natione: nasci ꝑ xpm̃ uoluntatis ẽ:
& gr̃e. Non cogunt᷑ homines nasciꝑ¬
xp̃m: ñ qr uoluerunt nati st᷑ ex adã
Om̃s tam̃ qui ex adam cũ peccato pec¬
catores: om̃s quiq. ꝑ xpm̃ iustifica ti
& iusti. Non in se: s in illo. Nã in se
si int̾roges. adam sunt: in illo si int̾¬
roges. xp̃i st̃. Quare : quia ille caput

Expanded text:
m. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Non coguntur homines nascim: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: dectit legẽ. Tamqͣm dicens. Ecce
implete: ne putetis deeẽ iubentẽ:
Non deest qui iubeat. s deest qui
impleat. Si gͦ deest qui impleat: un¬
de ñ implet: Qͥa natus eũ traduce
peccati. & mortis de. adam: natꝰ tra¬
xit secũ qd ibi conceptũ ẽ. Cecidit pri
concupiscentiã carnis. Oportebat ut
nasceret᷑ alius homo: qui nullã traxͣ
concupiscentiã. Nomo. & homo. Nlomo
ad mortẽ: homo ad uitã. Sic diẽ apłs.

Expanded text:
Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primconcupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uidicẽ. Qui ñ dampnauit impiũ:
dampnabit fidelem: & tam̃ si bene co¬
gites: ipse dedit fidẽ primo qua eum
ꝓmeriusti. Non enĩ de tuo ꝓmeruisti
ut tͥ aliquid deberet᷑. Qđ gͦ p̃mium
immortalitatis postea tribuet. dona
sua coronat ñ merita tua. Prgo frẽs
om̃s de plenitudine eiꝰ accepimꝰ: de ple¬
uitudine miscdđiȩ eiꝰ. de abundantia bo¬
nitatis eiꝰ accepimꝰ. Quid: Remissionem
peccatoꝵ: ut iustificarem᷑ ex fide. Et̃ in
sumus aliã. Quid tam̃ nisi grãm: Nã
si dixero. qr &e hoc debet᷑: aliquid mͥ
assigno. quasi cui debeat᷑ Sorone. aũ¬
ea grã quã pͥmũ accepimꝰ ꝑseuerant᷑
ambulemꝰ. lex enim ꝑ moysen data
ẽ: quȩ reos tenebat. Quid enĩ ait a¬
płs: Lex subintrauit: ut abunda¬
ret delictũ. Hoc ꝓderat suꝑbis: ut
abundare delictũ. Multũ enĩ sibi
dabant. & quasi uirib suis multũ
assignabant: & ñ poterant imple¬
re ustitiã. ñ adiiuaret ille qui ius¬
serat. Suꝑbiã eoꝵ uolens domare

Expanded text:
tum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insusumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat auea gratia quam primam accepimus, perseveranter ambulemus. 11. Lex enim per Moysen data est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Cui debitãs fideli: Qͥ a ꝓmeru
debitũ ex petentẽ. Confessio gr̃e quȩ
ẽ in paulo: Qui pͥus fui blasphemꝰ
ce ꝑsecutor & inuiriosus: s miscdiã
inquit consequutꝰ sũ. Indignũ se di¬
xit qui consequeret᷑: consecutũ ta

Expanded text:
dere Cui debitam? Fideli, quia promeruidere Cui debitam? Fideli, quia promeruidebitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixi
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ꝓ grã : fide ꝓmeremur dm̃. Et̃ qͥ
digni ñ eramus quib peccata dimitte¬
rent᷑: ex eo qr tantũ donũ indigni
accepimus. grã uocat᷑. Quid ẽ gratia:
Gratis data. Qͥd est grã : donata. ñ red¬
dita. Si debebat᷑ merces reddita ẽ : ñ
grã redonata. Si aut̃ uere debebat᷑.
bonus fuisti. Si aut̃ ut uerũ ẽ malus
fiusti: credidisti dut̃ in eũ qui iusti¬
ficat impiũ. Quid ẽ iustificat impiũ.¬
nͥ ex impio facit piũ. Cogita quid tͥ ꝑ
legẽ imminere debebat: & qͥd ꝑ grãn
consecutus sis. Consequutꝰ aute᷑ istã
grãm fidĩ: eris iustus ex fide: lustus
eium ex fide uiuit. & ꝓmereris dm̃
uiuendo ex fide. Cũ ꝓmerueris dm̃ ui¬
uendo ex fide: accipis p̃miũ. inmor¬
talitatẽ. uͤitã ęt̾nam:. & illa grã ẽ. Nã
ꝓ quo merito accipies uitã etͣnam
oẜ grã. Sienĩ fides grã ẽ: & uita et̾¬
na quasi merces e fidĩ: uidet᷑ quidẽ
ds̃ uitã et̃nam tãquã debitam red¬

Expanded text:
tiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam red
Abbreviated transcription (Latin):
mare. portauit ambulantẽ dnm̃. Tes¬
timoniũ dedert̃ uenti: ad eiꝰ uissum
quieuert᷑. Testimoniũ dedit t̾ra: illo
erueifpxo contremuit. Si omĩa ista tes¬
timoniũ dederunt: quomͦ eũ mundus
ñ eognouit: nisi qr mundus. dilecto¬
res mundi. corde habitantes mundũ:
Et malus mundus. qr mali habitato¬
res mundi: sic̃ mala domus. ñ parieteᷤ
s inhabitantes. In ꝓpria uenit. idest
n sua uenit: & sui eũ ñ receperunt.
Que gͦ spes ẽ nisi quia. quotqͦt aũ
recepert᷑ eũ. dedit eis potestatẽ filios
dĩ fieri: Si filii fiunt: nascunt᷑. Si nas¬
ñ ex sanguinib. ñ ex uoluntate carnis.
nec ex uoluntate uiri. sed ex dõ nati st̃.¬
Gaudeant gͦ quia ex dõ nati st̃: & p̾su¬
mant se ꝑtinere ad dnĩ. accipiant do¬
cum̃tũ. qr ex dõ nati st᷑ Et u̾bũ caro
fac̾tũ ÷.& habitauit in nob̃. Si u̾bum
ñ erubuit nasci de homune: homines
erubescunt nasei de dõ: hoc aũ qr fec̃.
eurauit. Quia eurauit. uidemꝰ. Hoc enĩ

Expanded text:
ntem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nasnon ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, sed ex deo nati sGaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
um phibet de ipso: & clamat diceis.
Hic erat quẽ dixi: qui post me ue¬
nit ante me factus ẽ. Post me uenit:
& p̃cessit me. Quid ẽ ante me factus ẽ:
ante me factus ẽ. Quare ante te fac¬
tus ÷. eũ post te uenerit.Quia pͥor
me erat. Prior te o ioħes. Quid mag¬
nũ. si pͥor te: Bene: qr tu illi ꝑhibes
testimoniũ. dudiamꝰ ipsũ dicentẽ: &
ante abrahã ego sũ. S & abraham in
medio genere humano mortuus ẽ. Mul¬
ti ante illũ: multi post illũ. Audi uo¬
ce᷑ patris ad filuĩ: ante luciferũ genu¬
ite. Qui ante luciferũ genitꝰ. ẽ: om̃s
ipse illuminat. Dictus ẽ enĩ quidam
lueifer: qui cecidit. Erat enĩ angłs: &
fac̾tus ẽ diabolus. Et̃ dix̃ de illo scrip¬
tura. Lucifer: qui mane oriebat᷑ ceci¬
dit. Alnde lucifer: qr illuminatus lu¬
cebat. Unde. aut᷑ tenebrosus factus:
Qͥ a in ueritate ñ stetit. Ergo ille
ante luciferũ: ante omẽs illumina¬
tũ. Si quidẽ ante omeͫ illuminatũ

Expanded text:
ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus est? ante me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante omnem illuminatum
Abbreviated transcription (Latin):
grãm pͥmo accepimus: fide̾. In fide
redeat in conscientiã suã: querat la¬
tebras cogitationũ suarũ: redeat ad se¬
riem factoꝵ suoꝵ: ñ attendat qͥd sit
si iã aliquid ẽ: s quid fuerit ut eẽt a¬
liquid. Inueni&. ñ se dignũ fuisse:
nͥ supplicio. Si gͦ supplicio dignꝰ fuisti:
& uenit ille qui ñ peccata punirae. s
peccata donaret. grã tibi data ẽ: non
merces reddita. Unde uocat᷑ grã Qͥa
gratis dat᷑. Non enĩ p̾cedentib meritis
emisti. qđ accepisti. Hlanc gͦ accepit gra¬
tiã primã peccator: ut eiꝰ peccata dimi¬
terent᷑. Quid meruit: Int̾roget iusti¬
tiã. inuenit pęnã. int̾roget miscdiam:
inuenit gram. S hoc & ꝓmiserat ds̃¬

Expanded text:
gratiam primo accepimus? Fidem. In fide redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat D
Abbreviated transcription (Latin):
rat. an apud patrẽ erat. & hic non
& hic erat. Si gͦ hic erat. quare non
iudebat᷑ Qͥa lux in tenebris lucet:
& tenebrȩ eã ñ comp̃hendert̃. O homi¬
nes nolite eẽ tenebrȩ. nolite ẽẽ in¬
fideles. iniusti iniqui rapaces. auari.
Tecus in sole p̃sentẽ habet solẽ: sed
absens ẽ ipse soli. Nolite gͦ eẽ tene¬
brȩ. Hȩc ẽ enĩ forte grã de qua dic¬
turus sũ. ut iã ñ simus tenebre: & di¬
eat nob apłs. fiustis enĩ aliquando te¬
nebre: nẽ aut̃ lux in dno. Quia gͦ non

Expanded text:
rat; an apud Patrem erat, et hic non rat; an apud Patrem erat, et hic non  hic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux
Abbreviated transcription (Latin):
facꝰtũ ẽ. & qualis uita: quia & anima
corporis uita ẽ. Corpus nrm̃: habce ui¬
tã suã. Quã cũ amiserit. mors eͣ corpo¬
ris. Talis gͦ erat illa uita: Non. S ed
uita erat lux hominũ. N ũquid lux
peccoꝵ: Nã ista lux: & hominũ & pec¬
coꝵ ẽ. E st quȩdã lux hominũ: unde di¬
stant homines a peccorib. Dideamus
& tẽ intellegemꝰ. quid sit lux homi¬
nũ. Non distas a peccore: nͥ intellectu
Noli aliunde głari. De uirib p̾sumis:
a bestiis uinceris. De uelocitate p̾sumis
a muscis uinceris. De pulc hritudine
p̃sumis: quanta pulc hritudo ẽ i
penius pauonis : Unde gͦ melior: ex
imagine dĩ. Ubi mmago dĩ : In mente:
in intellecꝰtu. Si gͦ idõ melior peccore.
qr habes mentẽ qua intelligas qđ ñ
potest peccus intellegere: inde autẽ.
homo qr melior peccore. Lux hominũ
ẽ: lux m̃tiũ. Lux m̃tiũ supͣ m̃tes ẽ.
excedit om̃s m̃tes. hoc erat uita illa:
ꝑ quã facꝰta s̃ onua. Ubi erat. Hic e¬

Expanded text:
factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic e
Abbreviated transcription (Latin):
uenit xp̃c. ut eos qui sub lege erant
redimeret: ut iã ñ simꝰ sub lege. sed
sub grã. Qͥs gͦ dedit legẽ Ille dedit
legẽ : qui dedit & gr̃am. S legem ꝑ
seruũ misit: eũ grã ipse descendit.¬
& unde facti erant homines sub le¬
ge:Non implendo legẽ. Qui enĩ legẽ
implet: ñ ẽ sub lege. s cũ lege. Qui
aut᷑ sub lege ẽ: non subleuat᷑. sed
p̾mit᷑ lege. Om̃s itaq homines sub
lege constitutos reos facit lex: & ad
hoc illis suꝑ caput ẽ ut ostendat
peccata. ñ tollat. Lex gͦ iube: dator
legis niseret᷑ in eo qđ lex uibet.
raria ⁊ p̾cipiti p̾sumptione cecidert᷑.
& qm̃ sius iurib implere ñ poterant
legẽ. facꝰti rei sub lege. implorauert᷑
liberatoris auxiliũ: & reatꝰ legis fe¬
cit egritudinẽ suꝑbis. Sgritudo suꝑ¬
boꝵ: facꝰta ẽ confessio humiliũ. Iam
confitent᷑ egroti. qͥa egrotant. Ueniat
medicus: & sanet egrotos. Mledicꝰ qͥs :¬

Expanded text:
 ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. raria et praecipiti praesumptione ceciderunt;et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uisibilia tenebant᷑. Iuare tenebant᷑ :
Ne pęnitꝰ interirent. & ad idola laberẽ¬
tur. Nã fecert᷑ hoc fr̃s mei sic̃ legitur
obliti tanta miracula: quȩ fec̃ ds̃ corã
oculis eoꝵ. Alare discissũ ẽ: uia facta
ẽ in mediis fluctib: sequentes hostes
eoꝵ isdem aquis oꝑti sunt: ꝑ quas illi
transiert᷑. Et cũ moyses homo dĩ reces¬
sisset ab oculis eoꝵ: ydolũ petiert᷑ &e di¬
xert̃. fac nob̃ deos qui nos p̾eant: qͥa
ille homo dimisit nos. Tota spes eoꝵ in
homine posita erat: ñ in dõ. łere mor¬
tuus ẽ homo: nũquid mortuus ẽ ds̃.
qͥ eruerat eos de t̾ra egẏpti: & cũ fe¬
cissent sibi imaginẽ utuli: adoraue¬
rt᷑ & dixer̃. hii st̃ dii tui isrł. qui te li¬
bauert᷑ de t̾ra egypti. Quã eito obliti
tã manifestã grãm. Siuib gͦ modis te¬
neret᷑ popłs talis: nͥ ꝓmissis carnalibꝰ
E aibi iubent᷑ in decalogo legis. quȩ ꝙ

Expanded text:
per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur. Nam fecerunt hoc, fratres mei, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti . Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus talis, nisi promissis carnalibus? 20. Ea ibi jubentur in decalogo Legis quae et
Abbreviated transcription (Latin):
sabbi. magis nob̾ p̃cipit᷑: quia spirita¬
lit̾ obseruandũ p̾cipitur. Iudei enim
seruilit᷑ obseruant diẽ: ad luxuriam.
ad ebriositatẽ. Quanto fenuine melius
eoꝵ lan̾a facerent: quã illo die. in me¬
nia. saltarent. Absit fres ut illos di¬
camꝰ obseruare sabbatũ. Spiritalit᷑ ob¬
seruat sabbatũ xpĩanus: abstinens
se ab oꝑe seruili. Quid ẽ enĩ ab opere
seruili: ͦ a peccato. Et unde pbamus :
Dñ int̾roga. Omĩs qui facit peccatũ: ser¬
uus ẽ peccati. E rgo & nob̃ p̃cipitur spĩ¬
talit᷑ obseruatio sabbati. Iã illa omĩa p̃¬
da st̃. Non occides ñ mechaberis. ñ fu
raberis. ñ falsũ testimonuĩ dices. ho¬
nora patrẽ & matrẽ. Non c̃cupisces rẽ
pxii tui: ñ c̃ẽupisces uxorẽ ꝓxinutui.
Nonne ista omiã & nob̃ p̾cipunt᷑  Sed
quȩre mercedẽ & inuenies ibi diei: ut
expellant᷑ hostes a facie tua: & acci¬
piatis t̾ram quã ꝓmisit ds̃ patrib ues¬
tris. Iuia ñ poterant caꝑe inuisibilia:

Expanded text:
gis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Ergo et nobis praecipitur spiritualiter observatio sabbati. Jam illa omnia prda sunt: Non testimonium dices, Honora patrem et matrem, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui . Nonne ista omnia et nobis praecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia,
Abbreviated transcription (Latin):
Stella eũ magi cognouert᷑: & erat
hoc signũ de dño datũ. ogleste atq.
p̾clarũ. Uoluit stellã ẽẽ in fronte
fideliũ: signũ suũ de eruce sua. un¬
de humiliatꝰ : inde głificatꝰ. Inde¬
enĩ erexit humiles: quo humiliatꝰ
ꝑtinemus ad nouũ testam̃tũ. Lex
ꝑ moysen data ẽ: grã & ueritas ꝑ¬

Expanded text:
Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatusvangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃s caritati ꝓmisimꝰ. Adestote gͦ in¬
tenti: ut & quantũ capio don&e ds̃.
& quantũ capitis audiatis. Reliquũ
enĩ erit. ut si sem̃ qd̃ spargit᷑ in
cordtib urĩs ñ abstulerint aues. nec
spinȩ p̾focauerint. nec ęstus ex usse¬
rit. accedente pluuia hortationum
cottidianarũ. & cogitationib ur̃is bo¬
nis quib hoc agitur in corde. qd̃ a¬
git᷑ in agro rastris ut gleba franga¬
tur. & senĩ operiat᷑. & germinare pos¬
sit: afferatis frucꝰtũ. ad quẽ gaude¬
at & lȩtet᷑ agricola. Si aut̃ ꝓ semi¬
ne bono & ꝓ pluiuia bona ñ frue¬
tũ s spinas attulerimꝰ. nec sem̃ ac¬
cusabit᷑. nec pluuia erit in crimi¬
ne : sed spiis ignis debitꝰ p̃parabit᷑.
homines sumꝰ qđ puto ñ du eẽ. su¬
adentũ caritati ur̃e xpĩani. Et̃ si
xp̃ianis utiq ipso nomine ad xpm̃
ꝑtinentes. Huiꝰ signũ in fronte ges¬
tamꝰ: de quo ñ erubescimꝰ si & in cor¬
de gestemꝰ. Signũ eiꝰ ẽ humilitas eiꝰ.

Expanded text:
rae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitati vestrae, christiani; et si christiani, utique ipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
Et unde innotuit moysi ds̃: Qͥa.
reuelauit seruo suo dñs. Quis dñs:
ut ueniret ipse cũ grã & ueritate.
Dñ enĩ nemo uidit umquã. E unde
isli seruo quantũ caꝑe possit apparu¬
it  Sed unigenitus inquit filiꝰ. qui
ẽ in sinu patris ipse enarrauit. Qd
ẽ in sinu patris: In secreto patris. Sed¬
tib: aut cogitandus ẽ sic sedere qͦmͦ
nos: aut forte cincꝰtus ẽ ut sinũ ha¬
beret. Sed qr sinus nr̃ intus ẽ: secre¬
tũ patris sinus uocat᷑. in secreto patͥs:
qui patre nouit: Ipse enarrauit. Nã
dm̃ nemo uidit uiquã. Ipse gͦ uedit
& narrauit quicqͥd uidit. Aloyses ui¬
Om̃is illa creatura ẽ. Tipũ dnĩ sui gere¬
bat: ñ ipsiꝰ dnĩ p̾sentiã exhibebat.
Nãq aꝑte: habes in lege: & loquebatur
moyses cũ dnõ contra incontra: sicut
amicus cũ amico suo. Sequeris ipsam
seripturã: & inuenis moysen dicentẽ.
Sunueni grãm in conspectu tuo osten¬
de mihi teipsũ manifeste: ut uideã

Expanded text:
uit Moysi Deus? Quia revelavit servo suo Dominus. Quis Dominus? ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. tibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, et narravit quidquid vidit. Quid viOmnis illa creatura typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque habes aperte in lege, et loquebatur Moyses cum Domino contra in contra, sicut amicus cum Scripturam, et invenis Moysen dicentem, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum manifeste, ut videam
Abbreviated transcription (Latin):
xus ẽ. Ille qui app̾hensus. flagellatꝰ
colaphitatus. sputis illitus. spmis co¬
ronatꝰ : in cruce suspensus. mortu¬
us. lancea uulneratꝰ. de cruce depo¬
situs: in sepulchro positus: ille ip
&e ipse ẽ totꝰ medicus uulnerum
nr̃oꝵ: erueifixiis ille cui insultatũ ẽ: Qͦ
pendente. ꝑsecutores caput agitabant &
dicebant: Si filiꝰ dĩ ẽ descendat de cruce.
Ipse ẽ medicus totꝰ nr̃. ipse plane. Quare
gͦ ñ ostendit insultantib: qr ipse erat
filiꝰ dĩ : ut sise ꝑmisit in cruce leuare.
saltem cũ illi dicerent si filiꝰ dĩ ẽ des¬
cendat de cruee . tune descenderet &
ostender& eis uerũ se eẽ filiũ dĩ. quem
illi ausi st̃ irridere. Noluit. Iuare no¬
luit: Nũquid qr ñ potuit: Potuit pla¬
ne. Quid ẽ enĩ ampliꝰ de cruce descende¬
re: an de sepulchro resurgere: S ꝑtu¬
lit insultantes. Nã crux ñ ad impoten¬
tiȩ docum̃tũ: sed ad exemplũ patientiȩ
suscepta ẽ. Ibi uulnera tua curauit:

Expanded text:
xus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipset ipse est totus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ausi fuerant irridere? Noluit. Quare noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit,