comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siqui corrigi uoluiss& in nocens haber&ur sicerse
fastum ut nonsolum duo illi quos memoro sed&iam
multi alu purgati atq in nocentes eclesiae redde:¬
rentꝰ quorum ideoputas baptisma non debiusre
rescindi quia intuxdiem pucestitutum restituti per¬
emptoria sententia nontenerentꝰ nec cumbapazarent
fuissent ab ecclesia sepanrti necdum scilic& trensacti
temporis m&a definita disiuncti hicergo in eaipsa
falsitate nar urtionistuȩ quando quidem ñ solum
sententias uerum &ipsa uerbatua posuu miror inge¬
niumtuum miror animũ ingenio relustantem
Num quã uspiam sicapparuit quantum ualeat pre¬
iuditium p̃suimptionis humane uel ad intuendum
manifestissimam ueritatem uel ad ad firmandam
inpudentis simam falsitatem nane &tam aper ia
repugnantia posuisse non sentis ut uix credibilesit
quodunus homo dicere utrrq potuerit tunempe
dicis ineos omnes qui in maximiani schis mate
& ꝑstitissent prolatã esse senientiam & placuisse dila¬

Expanded text:
nnocens haberetur. Sic esse factum, ut non solum illi duo quos memoro, sed etiam multi alii purgati atque innocentes Ecclesiae redderentur. Quorum ideo putas Baptisma non debuisse rescindi, quia intra diem praestitutum restituti peremptoria sententia non tenerentur nec, cum baptizarent, fuissent ab ecclesia separati, necdum scilicet transacti temporis meta definita disiuncti. hic ego in ea ipsa falsitate narrationis tuae, quandoquidem non solum sententias, uerum et ipsa uerba tua posui, miror ingenium tuum, miror animum ingenio reluctantem. numquam uspiam sic apparuit, quantum ualeat praeiudicium praesumptionis humanae uel ad non intuendam manifestissimam ueritatem uel ad adfirmandam inpudentissimam falsitatem. itane te tam aperte repugnantia posuisse non sentis, ut uix credibile sit, quod unus homo dicere utraque potuerit? tu nempe dicis in eos omnes, qui in Maximiani schismate perstitissent, prolatam esse sententiam et placuisse dila
Abbreviated transcription (Latin):
nio quod deactibus apostolum comme mone¬
ui deipso paulo itapositum: disputabat igitur
iudaeis insinagoga & gentib: & colentib: inforo :
habes alio loco quamuis cum pulo xp̃iano ageret
congregatis inecclesia fratrib itscriptum:
sedens uero quidam adulescens nomine euthi¬
cus infenestuo: deductus somno graui dispu¬
cante paulo: habes &iam in libro psalmorum
suu uissit ei disputatio mea habes & apud esuiũ
proph&am uenite disputemus dicie dñs: & mul

Expanded text:
nio, quod de Actibus apostolorum commemoraui, de ipso Paulo ita positum: disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus in foro; habes alio loco, quamuis cum populo christiano ageret congregatis in ecclesia fratribus, ita scriptum: sedens uero quidam adulescens nomine Eutychus in fenestra, deductus somno graui, disputante Paulo; habes etiam in libro Psalmorum: suauis sit ei disputatio mea; habes et apud Esaiam prophetam: uenite, disputemus, dicit dominus, et mul
Abbreviated transcription (Latin):
hiezehiel inquis &alii proph&e cũ uerb¬
dĩ adiuum populum mittebantꝰ is tehelite
scilic& adis nrhelita s  haec quoque tibire¬
pondeo: iam quidem supni comemoncui
dñm ipsumihm quis eimitandum discipu¬
lis prebuit ñ solum iuducis. uerum &ium
pharisaeis & sadu cueis & sumaritanis & ipsi
diubulo principiomnium fasciarum &er¬
rorum adserere ueritatem & delege respon¬
dere non dedignatum: sed nebe dominolicu¬
isse seruis aut̃ eiꝰ existimes non licere actipe
quid inactib: a postolorum legatur uidue¬
us aut̃ quidamapollo nomine alexandrinꝰ
Senere deuenit ephesum potens inscriptu¬

Expanded text:
Hiexechiel, inquis, et alii prophetae eum uerbHiexechiel, inquis, et alii prophetae eum uerbdei ad suum populum mittebantur, Israhelitae scilicet ad Israhelitas . Ad haec quoque tibi respondeo. iam quidem supra commemoraui dominum ipsum Iesum, qui se imitandum discipulis praebuit, non solum Iudaeis, uerum etiam Pharisaeis et Sadducaeis et Samaritanis et ipsi diabolo principi omnium fallaciarum et errorum adserere ueritatem et de lege respondere non dedignatum. sed ne hoc domino licuisse, seruis autem eius existimes non licere, accipe quid in Actibus apostolorum legatur: Iudaeus autem quidam Apollo nomine, Alexandrinus genere, deuenit Ephesum, potens in scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nonerzo solos quiexcircum cisiones. sed eos maxi¬
me tules esse ait opostere : tu men in doctrina
scna redargui refellique ub ep̃o uamiloquos.
& mentis seductores. in dubitata preceptione
firmauit: unde hoc &iam mihiussum esse coz¬
nosco. hoc prouirib. agohuic operi quantũ ipse
qui uissit adiuuat. perseuerlenter insisto: quid
obstas quid obst repes qur prohibes currep̃¬
hendis: tibi neoboedire oport& andõ ͤ nisi for¬
te ista queame descripeuris scĩs documentu
prolatusunt sic accipienda arbitiens ut qđ
uros futitare laudasti inecclesia. tantum
que in lege munda tusunt populi doceantur:
ibienim forsitan putus corripiendos & cons¬
uincendos esse diuersa sentientes ut unus¬
quisque doctor suor tantum modo dispu¬
tundo & predicando emend&errorem si
quid aut̃ cule cum eis quiforis sunt ugere
mititerit tuncanimosus. tunc contenti¬
osus. ł litigiosus habendussit: quiu& inse

Expanded text:
non ergo solos qui ex circumcisione sunt, sed eos maxinon ergo solos qui ex circumcisione sunt, sed eos maxime tales esse ait; oportere tamen in doctrina sana redargui refellique ab episcopo uaniloquos et mentis seductores indubitata praeceptione firmauit. unde hoc etiam mihi iussum esse cognosco, hoc pro uiribus ago, huic operi, quantum ipse qui iussit adiuuat, perseueranter insisto. quid obstas, quid obstrepis, cur prohibes, cur reprehendis? tibine oboedire oportet an deo? Nisi forte ista, quae a me de scripturis sanctis documenta prolata sunt, sic accipienda arbitraris, ut, quod uestros factitare laudasti, in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populi doceantur. ibi enim forsitan putas corripiendos et conuincendos esse diuersa sentientes, ut unusquisque doctor • suorum tantummodo disputando et praedicando emendet errorem, si quid autem tale cum eis qui foris sunt agere institerit, tunc animosus, tunc contentiosus uel litigiosus habendus sit, quia et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
unimosus panre lites &uir urcundus exgge¬
nec peccutũ hi dehieli certicista nondiceres
quicũ uerbo dĩ mittit inferre ceramen homi¬
nib: non oboeditur is contnesensuris contnr
diccuris. c̃tnesuccuris: namdiceres responde¬
r&tibi fortasse quod eisdem iudueis apostoli
responderunt cui oboedire oporc& dõmagis
un hominib: hoc cibi&iam ipse responderim
hic sicuflagitaris ut ostendũ ubi&iam mihi ds̃
p̃ceperit̃ idiere quocltu prohibes mem̃to
postolicas epistulas ñ cis tuntũ scriptas qui
tempore illo quo scribebant᷑ audiebant seq
&iam nobis non enim obaliud in ecclesi reci¬
cunt̃ adtende &iam illud quodapostolus uit
anuultis experimentum ei accipere qui in
inquit & exhorturimdoctrinu suna & con¬
tito dicensredar guere: sunt enim multi non
subditi uani loqui&mentis seductores: maxime
qui excircumcisione sunt. quos oport& refelli :

Expanded text:
animosus parat lites et uir iracundus exaggeanimosus parat lites et uir iracundus exaggerat peccatum? Hiezechieli certe ista non diceres, qui cum uerbo dei mittitur inferre certamen hominibus non oboedituris contra sensuris contra dicturis contra facturis. nam si diceres, responderet tibi fortasse, quod eisdem ludaeis apostoli responderunt: cui oboedire oportet? deo magis an hominibus? hoc tibi etiam ipse responderim. Hic si tu fiagitaris, ut ostendam ubi etiam mihi deus praeceperit id agere quod tu prohibes, memento apostolicas epistulas non eis tantum scriptas, qui tempore illo quo scribebantur audiebant, sed etiam nobis — non enim ob aliud in ecclesia recitantur —; adtende etiam illud, quod apostolus ait: an uultis experimentum eius accipere qui in inquit, et exhortari in doctrina sana et contradicentes redarguere. sunt enim multi non subditi, uaniloqui et mentis seductores, maxime qui ex circumcisione sunt, quos oportet refelli.
Abbreviated transcription (Latin):
ispthel non audiente : quia nolunt audire me:
om̃s enĩ dom ispochel in quieto & duro corde
est: ego aut̃ dedifaciem tuam fortem aduer¬
sus faciem eorum: &certamentuum confor¬
tubo aduersus certumen eorum: eccemittit᷑
dĩseruus & eis loqui iub&ur quicum nonestent
audituri eo ipso dño quimit tebat. & loqui
iubebat predicente quod nonerient audituri
quucausa: cubono. quofructu. quoue effeccu
mittit᷑ ad certamen predicande uerittis
aduersus certaturos. & non oboedituros num
quis quam dicere audebit scõs dĩ proph&as
incidisse in obprobrium : abste mihi obiectum
cũ diceres sicuscis rem dequa agit᷑ catefiniri.
ñ posse cur inca&sum laborem sumis cur inanẽ
non ipendis operem cur suꝑuacue acsine
fructu contendis : an non magnꝰ error er
uelle quod non ualeas explicare cum& lex
moneat dicens altiorrte nequesieris & for¬
tionece nescrututus fueris & iterum homo

Expanded text:
Israhel non audient te, quia nolunt audire me. Israhel non audient te, quia nolunt audire me. omnis enim domus Israhel inquieto et duro corde est. ego autem dedi faciem tuam fortem aduersus faciem eorum et certamen tuum confortabo aduersus certamen eorum. ecce mittitur dei seruus et eis loqui iubetur, qui eum non erant audituri, eo ipso domino qui mittebat et loqui iubebat praedicente, quod non erant audituri. qua causa, cui bono, quo fructu quoue effectu mittitur ad certamen praedicandae ueritatis aduersus certaturos et non oboedituros? num quisquam dicere audebit sanctos dei prophetas incidisse in obprobrium abs te mihi obiectum, cum diceres: si tu scis rem de qua agitur a te finiri non posse, cur incassum laborem sumis, cur inanem inpendis operam, cur superuacue ac sine fructu contendis? an non magnus error est uelle quod non ualeas explicare, cum et lex moneat dicens: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris, et iterum: homo
Abbreviated transcription (Latin):
descripturis sc̃ĩs respondendo conupont nẽc
iuedicuuit in dignum cumscattma xp̃s. dediuinis
dloquiis babere conloquium quidutiq pre¬
uidens nisi quodiudeis & diabolonihis prode¬
nec credituris gentib: profuturu : pro¬
phdas &ium legim misios adhomines tum
moboedientes : u dr̃ ipse qui pro ph&s mit¬
tebut debis ad quos mittebat predicerae
quod uerbis corum obtempereturi ñessen:
omitto quod pro ph&ico spũ quo fura cernebia
&ium hocutique nosse potuissent : quod eorũ.
uerbu contempturi. fuenent : quib: ea tumen
uehe menti instantia non tacebant: apertis¬
sime dñs adhie zehilem proph&umdicit uude
& intne in domũ isnochel & loquere uerbumea
udipsos quia non ad populum ignote lingue
tumitteris ad domum is rchel nec adpopulos
multos diuersis aut gracuib: linguis loquentes
quorũ uerba nom possis audire & siudtules.
misissem teforsitun uudissentte domus uũt

Expanded text:
de scripturis sanctis respondendo conuicit nec de scripturis sanctis respondendo conuicit nec iudicauit indignum cum satana Christus de diuinis eloquiis habere conloquium, quid utique praeuidens nisi, quod Iudaeis et diabolo nihil proderat, credituris gentibus profuturum? Prophetas etiam legimus missos ad homines tam inoboedientes, ut deus ipse qui prophetas mittebat de his ad quos mittebat praediceret, quod uerbis eorum obtemperaturi non essent. omitto quod prophetico spiritu quo futura cernebant etiam hoc utique nosse potuissent, quod eorum uerba contempturi fuerant, quibus ea tamen uehementi instantia non tacebant. apertissime dominus ad Hiezechielem prophetam dicit: uade et intra in domum Israhel et loquere uerba mea ad ipsos, quia non ad populum ignotae linguae tu mitteris, ad domum Israhel, nec ad populos multos diuersis aut grauibus linguis loquentes, quorum uerba non possis audire. et si ad tales misissem te, forsitan audissent te; domus autem
Abbreviated transcription (Latin):
non ne ubeis ultro cum uoluit. quod uoluit in¬
quisiuit: ut cor illos responsione conuincer& ꝗ¬
nounc illis dolose temptando quȩrentib: quẽ
redigutiom mutescere sineulla ambigiistut
respondits quodcum fcer& nullus exhis legicur
udeũ sequendũ fiusse conuersus: &utique noue¬
nrt quia prescius enrenihilse adeorum salutẽ
cum haec ud eos ł ieos ł uduersuscos dicer&
pro futunt sed nos fortasse suo firmauit exem¬
plo quifuturrm fidem ꝑfidiã m uehominum
pre noscere nonualem nesiquandonimium
duris. Nimium queper uersis stnestuctu sulu¬
tiscorum loquuti suerimus deficium & desista¬
mus abinstantia pretandi cum manitor pigu¬
crit laborare: quid quod &iam ipsum dibolũ
quemiam Non solũ deus sed nehomines quidẽ
dubitare posiunt : nullumodo adiusticia con¬
uersuit filiusdĩ tam̃ insidiose temptantẽ & de
stenpturis scĩs questionũ liqueos opponentẽ

Expanded text:
nonne ab eis ultro cum uoluit quod uoluit innonne ab eis ultro cum uoluit quod uoluit inquisiuit, ut eorum illos responsione conuinceretnonne illis dolose temptando quaerentibus, ad quae redarguti ommutescerent, sine ulla ambiguitate respondit? quod cum faceret, nullus ex his legitur ad eum sequendum fuisse conuersus. et utique nouerat, quia praescius erat, nihil se ad eorum salutem, cum haec ad eos uel in eos uel aduersus eos diceret, profuturum. sed nos fortasse suo firmauit exemplo, qui futuram fidem perfidiamue hominum praenoscere non ualemus, ne, si quando nimium duris nimiumque peruersis sine fructu salutis eorum locuti fuerimus, deficiamus et desistamus ab instantia praedicandi, cum inaniter piguerit laborare. quid quod etiam ipsum diabolum, quem iam non solum deus sed ne homines quidem dubitare possunt. nullo modo ad iustitiam conuersurum, filius dei tamen insidiose temptantem et de scripturis sanctis quaestionum laqueos opponentem
Abbreviated transcription (Latin):
nequuquã iustue reprehendi ministeriũ nr̃m
sicontnr quos lib& aduersurios ueritut is. feruenti
spũ proueritute cercem: namsi contentiosus habet
auobis ł unimosus panctor qͦuer ixurum quisquis.
cui quumsermonis altercationem ł inferre. uel
referre cunuerit: uidete quid de ipso domino
ihũ xp̃o eiꝰq: que seruis proph&is &a postolis sentutis
nempe enim dñsipse filius dĩ num quid cumsolis
discipulis ł turbis qui in eum credidert̃ uc non
&ium cuminimicis temptantib: : obtrectuntib:
interrogantib: resistentib:: maledicentibus.
habuit deueritate sermonem : num quideum
&ium cumuna muliere de questione orationis.
contr opinionem ł heresem samaritanorum.
piguit disputare. sedillum in quiscredituram
esse presciebat: quid totiens aduersus iud eos. pha¬
ris eos. sud duceos. nonsolum minime credituros.
uenꝰ &ium mixime contnrdicturos & persȩquu¬
turos conrminoseor quum multa loquutus este

Expanded text:
nequaquam iuste reprehendi ministerium nostrum, nequaquam iuste reprehendi ministerium nostrum, si contra quoslibet aduersarios ueritatis feruenti spiritu pro ueritate certemus. Nam si contentiosus habetur a uobis uel animosus paratorque rixarum, quisquis cuiquam sermonis altercationem uel inferre uel referre curauerit, uidete quid de ipso domino Iesu Christo eiusque seruis prophetis et apostolis sentiatis. nempe enim dominus ipse filius dei numquid cum solis discipulis uel turbis, qui in eum crediderunt, an non etiam cum inimicis temptantibus obtrectantibus interrogantibus resistentibus maledicentibus habuit de ueritate sermonem? numquid eum etiam cum una muliere de quaestione orationis contra opinionem uel haeresem Samaritanorum piguit disputare? sed illam, inquis, credituram esse praesciebat. quid? totiens aduersus Iudaeos Pharisaeos Sadducaeos non solum minime credituros, uerum etiam maxime contradicturos et persecuturos coram in os eorum quam multa locutus est!
Abbreviated transcription (Latin):
bat predicari qđ lutius in notescere cupiebutaenud
enĩ inquid dumomni modo siue occusione siue
ueritate xp̃s adnunti&ur : neque enim cordis
sui ueritate quia non sinceni intentione sed
omula contentione ueritutem tu menboc est
xpm̃ a dnuntiuabant: tuugit᷑ cum iudeax interior
cordis nr̃i ene non possis tantũ modo uerum ue¬
ritati renstamꝰ uncos quiueritti renstunt
reuincere cupiumꝰ aduerte nam proculdubio
si uerittem suadem errorem qͦue resellim
&iamsi non ueritate propriȩ intentionis rede¬
molumentum siceculi huius & humanam gloria
querentes idugumꝵ guuderedebent dileccores
ueritatis qui & hac occussone ueritu sad ñtiat᷑
sicut apostolus quidicit & in hoc guudebo: siuut̃
quod dõ maxime notum est & quod tibi &ium ipsi.
quantũ est fucultutis humane sin obiscum uiue¬
res notũ esse potuiss& pi solicitudine caritatis
in huius dispensationis luudere uersumur puto

Expanded text:
bat praedicari quod latius innotescere cupiebat: quid bat praedicari quod latius innotescere cupiebat: quid enim, inquit? dum omni modo, siue occasione siue ueritate. Christus adnuntietur. neque enim cordis sui ueritate, quia non sincera intentione sed aemula contentione, ueritatem tamen, hoc est Christum, adnuntiabant. tu igitur cum iudex interiorum cordis nostri esse non possis, tantummodo utrum ueritati resistamus an eos, qui ueritati resistunt, reuincere cupiamus aduerte. nam procul dubio, si ueritatem suademus erroremque refellimus, etiamsi non ueritate propriae intentionis, sed emolumentum saeculi huius et humanam gloriam quaerentes id agamus, gaudere debent dilectores ueritatis, quia et hac occasione ueritas adnuntiatur, sicut apostolus qui dicit: et in hoc gaudebo. si autem — quod deo maxime notum est et quod tibi etiam ipsi, quantum est facultatis humanae, si nobiscum uiueres, notum esse potuisset — pia sollicitudine caritatis in huius dispensationis labore uersamur, puto
Abbreviated transcription (Latin):
importunȩ & quantis uulemꝰ uirib istam in t̃
cat inse contentiose unimositatis nom̃ &crim̃.
quiuel peruica t᷑idstutia prebent pat rocinium
falsitatii ueliniuda iuctanti ministraent. pre¬
conium ueritati: utrumq: hoc conediosorum
genꝰ a postolus paulus expressit: illud primum
in alexandro dequo uit. alexunder ernerius.
multumala mihi ostendit : redd& illi cdñs
secundum openteꝰ quẽ & tueuitic uad decmĩ re¬
sticit nr̃is sermonib: hocuero alterum incis de
quib: ait quidam quidem ex inuidia & contentio
nẽ xp̃m adnuntiunt ñ caste existimantes cribu¬
lationẽ siscitarium culis meis namhi proculdubio
idipsũ ad nuntiabant qđ paulus nontum̃ co animo
non e uoluntate non ex turitate sed ex inuidia
sicut dix̃ sed ex contentione uolentes sperbo
sensu in eudem ipsa adnuntiatione precellere
&a postolo paulo ante poni: quodille ñ in moleste
ferens immo &iumguudens quod ab eis illud ui de¬

Expanded text:
inoportune, et quantis ualemus uiribus istam inter inoportune, et quantis ualemus uiribus istam inter cant in se contentiosae animositatis nomen et crimen, qui uel peruicaci astutia praebent patrocinium falsitati uel inuida iactantia ministrant praeconium ueritati. utrumque hoc contentiosorum genus apostolus Paulus expressit, illud primum in Alexandro, de quo ait: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera eius. quem et tu euita, ualde enim restitit nostris sermonibus, hoc uero alterum in eis, de quibus ait: quidam quidem ex inuidia et contentione Christum adnuntiant, non caste, existimantes tribulationem suscitari uinculis meis. nam hi procul dubio id ipsum adnuntiabant quod Paulus, non tamen eo animo, non ea uoluntate, non ex caritate sed ex inuidia, sicut dixit, sed ex contentione, uolentes superbo sensu in eadem ipsa adnuntiatione praecellere et apostolo Paulo anteponi. quod ille non moleste ferens, immo etiam gaudens, quod ab eis illud uide
Abbreviated transcription (Latin):
tes onerosȩ acmoleste ferumt eos qui secum
sedulo agunt: nec abeor conuincendo errore
dissimulant litigiosos & contentiosos uocunt:
sidsitas enim quȩ nudari & redargui m&uit:
eorum uicioit nomine que ueritas dam nat:
diligentiam ueritatis accusat: numquid ideo
tam̃ abhac instanti des istendum ÷ suide
que madmodum timotheũ idemobstringat.
upostolus ne propt̃ homines quib: insuauis est
predicatio ueritatis: aliqua ei segnitia predi¬
candis ubriper&: testificor inquid coremdõ¬
& xp̃o ihũ qui iudicaturus est uiuos & moreuos
& manifestutionẽ & regnum eiꝰ: predica uerbum.
in stuoportunȩ. importune. ur guere horture.
increpa. inomnilonzunimitate & doctrina:
quis haec audiens sidõ fidelit̃ seruit. sidolosus.
openrrius ñ est abhac dilizentia & instantia
conquiescat: quissubtanta testificatione segnis
esse audeat. ñita que nobis obstrepat. in huc causa
facundiatua: p̃dicamꝰ omnino ma diutorio dñi¬

Expanded text:
tes onerose ac moleste ferunt, eos, qui secum tes onerose ac moleste ferunt, eos, qui secum sedulo agunt nec ab eorum conuincendo errore dissimulant. litigiosos et contentiosos uocant. falsitas enim, quae nudari et redargui metuit, eorum uitiorum nomine, quae ueritas damnat, diligentiam ueritatis accusat. numquid ideo tamen ab hac instantia desistendum est? uide quemadmodum Timotheum idem obstringat apostolus, ne propter homines, quibus insuauis est praedicatio ueritatis, aliqua ei segnitia praedicandi subreperet: testificor, inquit, coram mortuos, et manifestationem et regnum eius: praedica uerbum, insta oportune inoportune, argue hortare increpa in omni longanimitate et doctrina. quis haec audiens, si deo fideliter seruit, si dolosus operarius non est, ab hac diligentia et instantia conquiescat, quis sub tanta testificatione segnis esse audeat? non itaque nobis obstrepat in hac causa facundia tua; praedicamus omnino in adiutorio domi
Abbreviated transcription (Latin):
antur: dñs dicit in euan gelio: cũm gresii fueritis.
dicite pax domui hiucsi dignisuerint: qui ibi sunt:
requiesc& suꝑeos pax un: siquominus uduos
reuer eetꝰ num quid certos fecit quod essent.
eorum pacẽ suscepturi quib: eam p̃dicarent
cercos tum̃ fecit: ut eum sine cunctatione
p̃dicurent : A postolus &iam paulus seruum
in quid dñi litigare nonoport& sed esse mitem¬
ad om̃s docibilẽ patientem in modesti cor¬
ripientem diuersa sentientes neforte d&illis
ds̃ penitentium ad cognoscendam ueritutem
& resipiscunt dediuboli laqueis captiuuti ab ipso
in ipsius uolutatem: intende. quo modo quẽ noluit
litigure uoluit tum̃ in modestiam corripere
diuersa sentientes nedĩ seruus prohibitionẽ
peculuntiue: occasionẽ putur& esse pigritiquertꝰ
quiu multi &ipsum correptionẽ que modeste
fit ł peccatissius fauentes ł quidrespondeunt
non inuenientes. nec cam̃ ueritati ud quies cen¬

Expanded text:
antur. dominus dicit in euangelio: cum ingressi fueritis, antur. dominus dicit in euangelio: cum ingressi fueritis, dicite: pax domui huic. si digni fuerint qui ibi sunt, requiescet super eos pax uestra; si quo minus, ad uos reuertetur. numquid certos fecit, quod essent eorum pacem suscepturi quibus eam praedicarent? certos tamen fecit, ut eam sine cunctatione praedicarent. Apostolus etiam Paulus: seruum, inquit, domini litigare non oportad omnes, docibilem, in modestia corripientem diuersa sentientes. si ergo uobisdeus paenitentiam ad cognoscendam ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis, captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. intende quomodo quem noluit litigare uoluit tamen in modestia corripere diuersa sentientes, ne dei seruus prohibitionem petulantiae occasionem putaret esse pigritiae. uerum quia multi et ipsam correptionem, quae modeste fit, uel peccatis suis fauentes uel quid respondeant non inuenientes nec tamen ueritati adquiescen
Abbreviated transcription (Latin):
ua serdt & quum pauca eiꝰ remanserint. que
nondum inpacem catholicum. correcta
trensiert̃: nullo modo assertorum. xp̃iune
pacis &unitatis : infructuosam &inanem
arbiticreris instuntiam. quam uis &ium.
sicubi diligentia medicinae huius inpensa
non prodest sufficit adrctionem dõ reddendũ
quod non cessubit inpendisicut enim malignꝰ
suasor peccati &ium si non ꝑsiu serit. merito
poenam deceptoris incurr& it fidelis iusticiȩ
predicator &ium siub hominib: respuat᷑: absit
utapud dm̃ sui o ficii mercede frixud&ur: res
enim certusit : ad incertũ : in certũ aut̃ dico
non p̃miũ facientis: sed unimum audientis:
in cercũ enim nobis est. utrum ad sensurus sit.
cui ueritas p̃dicat᷑ sed cercũ est. &ium talibus
ueritatem p̃dicari oportere: & certũ est fid elit̃
cum predicantes dignam recributionẽ manere¬
siue suscipiantꝰ siue spernantꝰ siue & ium
propter ea que lib& temporaelit̃ aduersa pati¬

Expanded text:
uaserat et quam pauca eius remanserint, quae uaserat et quam pauca eius remanserint, quae nondum in pacem catholicam correcta transierunt, nullo modo assertorum christianae pacis et unitatis infructuosam et inanem arbitrareris instantiam, quamuis etiam, sicubi diligentia medicinae huius inpensa non prodest, sufficit ad rationem deo reddendam, quod non cessauit inpendi. sicut enim malignus suasor peccati, etiamsi non persuaserit, merito poenam deceptoris incurret, ita fidelis iustitiae praedicator, etiamsi ab hominibus respuatur, absit ut apud deum sui officii mercede fraudetur. res enim certa fit ad incertum; incertum autem dico non praemium facientis, sed animum audientis. incertum enim nobis est, utrum adsensurus sit cui ueritas praedicatur, sed certum est etiam talibus ueritatem praedicari oportere et certum est fideliter eam praedicantes dignam retributionem maneresiue suscipiantur siue spernantur sine etiam propterea quaelibet temporaliter aduersa pati
Abbreviated transcription (Latin):
esse in notes cat initumꝰ : illienĩ dixere ñesse
anitũ quieidem fini consentire noluert̃ cũ qͣuo
uobis occultauert. ut &iam uoscorum auc¬
toritate deceptifinitũ nonesse credatis : pr̃i
aut̃ ex quo finitũ est: nullo prorsus tempore
ut ipsefinis in notes cer& cessa uert: quomodo
id publice priuatim queagere potuerc̃ nequis¬
quam inꝑnitio sissimo errore ꝑsistens. deses¬
nitia circaseministrorum dĩ multimo iuditio
quereretur: nonergo nosolim finitam causia
de inecso uolumꝰ retractare sed quẽ ad modũ
finita sit demonstracre propt̃ eos maxime
qui hoc nesciunt. ut cum defensores conun¬
cuntꝰ erroris : aut &iam ipsi correcti liberentꝰ.
uutcerte ipsis confutatis. & in apertu ꝑtinati
remanentib: hi quicupidiores sunt ueritatis
quam contentionis. uideant quid sequantꝰ neq:
hoc fit sinefructu ut existimas: namsiposses ui¬
dere quã longe lute que a frica merroris teper¬

Expanded text:
esse innotescat instamus. illi enim dixerunt non esse esse innotescat instamus. illi enim dixerunt non esse finitum, qui eidem fini consentire noluerunt eumque uobis occultauerunt, ut etiam uos eorum auctoritate decepti finitum non esse credatis. nostri autem, ex quo finitum est, nullo prorsus tempore ut ipse finis innotesceret cessauerunt, quomodo id publice priuatimque agere potuerunt, ne quisquam in perniciosissimo errore persistens de segnitia circa se ministrorum dei in ultimo iudicio quereretur. non ergo nos olim finitam causam de integro uolumus retractare, sed quemadmodum finita sit demonstrare, propter eos maxime qui hoc nesciunt, ut, cum defensores conuincuntur erroris, aut etiam ipsi correcti liberentur aut certe ipsis confutatis et in aperta pertinacia remanentibus hi, qui cupidiores sunt ueritatis quam contentionis, uideant quid sequantur. Neque hoc fit sine fructu, ut existimas. nam si posses uidere, quam longe lateque Africam error iste per
Abbreviated transcription (Latin):
ideo iudicidõ dimissũ ÷ cũpaulo superius us.
dixeris hoc me uelle finire. post totunnos
post totiudices atque arbitros. qđ apud prin¬
cipes tot disceptantib lit terrcis. ab ut riusque¬
partis episcopis finiri non potuit: certe solus
hinc sutugo cereesolus que stionem istum finiri.
disceptando dendero: puto enim sisolos nostros
id conatos culpare uoluisses non &ium uros ineo
conatos fuisse fatereris: quia ergo illum contatũ
illum uoluntatem & instantium saltem propt̃
uestros rep̃hendere iam non potes: nolo esse
s̃ tumbono opere ulienus: qui darguis quid rep̃hen¬
dis : aninuides : ñ hoc dec& temere credenduest
restat erzo utstudio contentionis hoc in me
culpes: quod &iã in uris luudare conpelleris:
atemĩ qd intot accales finitũ non est : in tolerabilis
adrozantia ꝑsesolum finiri posie p̃sumere
nequeso mihi solihoc tribuendum putes pluri¬
mi sumꝰ quihoc ut finiut᷑ immoumut finidũ

Expanded text:
ideo iudici deo dimissum est, cum paulo superius ideo iudici deo dimissum est, cum paulo superius dixeris hoc me uelle finire post tot annos, post tot iudices atque arbitros, quod apud principes tot disceptantibus litteratis ab utriusquepartis episcopis finiri non potuit. certe solus hinc satago, certe solus quaestionem istam finiri disceptando desidero? puto enim, si solos nostros id conatos culpare uoluisses, non etiam uestros in eo conatu fuisse fatereris. quia ergo illum conatum, illam uoluntatem et instantiam saltem propter uestros reprehendere iam non potes, nolo esse a tam bono opere alienus. quid arguis, quid reprehendis? an inuides? non hoc de te temere credendum est. restat ergo, ut studio contentionis hoc in me culpes, quod etiam in uestris laudare conpelleris. At enim, quod inter tot ac tales finitum non est, intolerabilis adrogantia est per se solum finiri posse praesumere. ne quaeso mihi soli hoc tribuendum putes; plurimi sumus, qui hoc ut finiatur, immo iam ut finitum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane penitus non in str uctũ: quo pertin&
obsecronum quid nã te conpuli contremea
stripta restribere &ideo eusuntis & excu¬
santis haecuox est siergo penitus non in¬
structus escur non potius tuces: auditu loqueris.
ui instruitẽ desideres : instare mẽ dicis
& prouocare semꝑ. utad di nostend̃ ueri
questionẽ mecum ur̃i disceptenti seduros
prudentius acpatientius fucere: qui in ec¬
clesiao tantum q in lege mandatasune populos
docent nec nobis respondere curantꝰ sciemtes.
quiasilex diuina. & cordocum̃tio legulium
scripturarum nob quid sit melius quiduerius
sua dere non possunt: nũquĩ humana que¬
ut auctoritas nos discussis errorib: adueri¬
tutis regulam reuocare: quid eibi ergo uisũ est.
ut aduersus nos illis ta icentib tulo quaris :
Nam sibene faciunt : cur nonimitaris simale:
curlauda sedicis quod in tollenenda adro¬
zuntia. credam mesolum terminare posse
quodaliis uelut inexplicabile uisum. atque

Expanded text:
christianae penitus non instructum, quo pertinet christianae penitus non instructum, quo pertinet obsecro? numquidnam te conpuli contra mea scripta rescribere et ideo recusantis et excusantis haec uox est? si ergo penitus non instructus es, cur non potius taces aut ita loqueris, ut instrui te desideres? instare me dicis et prouocare semper, ut ad dinoscendam ueri quaestionem mecum uestri disceptent, sed uestros prudentius ac patientius facere, qui in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populos docent nec nobis respondere curant, scientes quia, si lex diuina et tot documenta legalium scripturarum nobis quid sit melius quid uerius suadere non possunt, numquam humana queat auctoritas nos discussis erroribus ad ueritatis regulam reuocare. quid tibi ergo uisum est, ut aduersus nos illis tacentibus tu loquaris? nam si bene faciunt, cur non imitaris, si male, cur laudas? Dicis, quod intoleranda adrogantia credam me solum terminare posse, quod aliis uelut inexplicabile uisum atque
Abbreviated transcription (Latin):
puos : dlicendicum prohibuisse puta r&ur conti¬
nuo subiccit saccis agee ipsum probabilem
opcrarium exhibendo non crubescentem uerbũ
ueritatis retce tnrccantem nimirum raque
tibi bac animis subrepitt affectio quo d contne dicen¬
dinudio ñ quo ita sentires sec uo a nobin anten¬
doricion discere uolentis a uerteres perhibui sti nos
doquentos & uitu penesti doquentiam nam
quomodo te hoc exanimo fecisse credamicum
stim quemad modum predicare solcutis
eloquentiũ donati parmeniam. aliorum qͦue
norum : qua quidesr& ueilius ntam largos
flumine propacexp̃i prounitate ueritte
inrite profluor& : sed quid dealiis loquare
initpso nonnea peruisti quam non ȩianimo
sedex coneentione uitupenttor fueris doqueo¬
tiẽ cum&cetert quaescripnsti peredoquentiũ
iu depe & cundem ipsam loquentiam cloquen
accusare conatus es: Nam quod tedicis
&arte dicendi in parem nobis. & exemplis legis

Expanded text:
recte dicendi eum prohibuisse putaretur, contirecte dicendi eum prohibuisse putaretur, continuo subiecit: satis age te ipsum probabilem operarium exhibere deo non erubescentem, uerbum ueritatis recte tractantem. nimirum itaque tibi haec animi subrepsit affectio, quod contradicendi studio, non quo ita sentires, sed quo a nobis intentionem discere uolentis auerteres, perhibuisti nos eloquentes et uituperasti eloquentiam. nam quomodo te hoc ex animo fecisse credam, cum sciam, quemadmodum praedicare soleatis eloquentiam Donati, Parmeniani aliorumque uestrorum? qua quid esset utilius, si tam largo flumine pro pace Christi, pro unitate ueritate caritate proflueret? sed quid de aliis loquar? in te ipso nonne aperuisti, quam non ex animo, sed ex contentione uituperator fueris eloquentiae, cum et cetera quae scripsisti per eloquentiam suadere et eandem ipsam eloquentiam eloquenter accusare conatus es? Nam quod te dicis et arte dicendi inparem nobis et exemplis legis
Abbreviated transcription (Latin):
a non nullis puturi eloquentem : uta me lectoris
uditorisue studium deterreres. ac cusandum
existimasti eloquentiam utiam quid dicerem
non ad tender& quiꝰquis abste percerritus tam¬
quam doquenter mȩdicentem eo ipso iam cauenđ
fugiendum quecenser& uid& ergo ne hoc qđ
fecisti sit urcis illius male quum sĩ cut depluto ne
cõmemonrsti non nulli recte iudicauerunt
deciuitate huc dehumani generis socie tutera
pellendam: haecnonest eloquentia: quae ut inam
mihi ad explicunda ea quaesentio prodesi derio
proueniss&: sed quedam sophisticu & maligna
profesuo quaesbi proponie non exanimo sedex
cintentione ł commodo proomnibus &conenr
pini dicere dehocuit suncia scriptura : quiso¬
fistice loquit: odibilis est: abhac mibi uid& uri
puulus a postolus iuuentutem it impohei prohabe
ubicit noli uerbis contendere : ad mhilenim utler
nisi ad sibuersionem audientium & ne fecultuate

Expanded text:
a nonnullis putari eloquentem, ut a me lectoris a nonnullis putari eloquentem, ut a me lectoris auditorisue studium deterreres, accusandam existimasti eloquentiam, ut iam quid dicerem non adtenderet, quisquis abs te perterritus tamquam eloquenter me dicentem eo ipso iam cauendum fugiendumque censeret. nide ergo, ne hoc quod fecisti sit artis illius malae, quam, sicut de Platone commemorasti, nonnulli recte iudicauerunt de ciuitate ac de humani generis societate pellendam. haec non est eloquentia — quae utinam mihi ad explicanda ea quae sentio pro desiderio prouenisset! —, sed quaedam sophistica et maligna professio, quae sibi proponit non ex animo, sed ex contentione uel commodo pro omnibus et contra omnia dicere. de hac ait sancta scriptura: qui sophistice loquitur odibilis est; ab hac mihi uidetur Paulus apostolus iuuentutem Timothei prohibere, ubi ait: noli uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. et ne a facultate
Abbreviated transcription (Latin):
siue ad sanitatẽ sentuur siue adipsum quiꝰar tem
gurmmaticam discitꝰ integrum sonum ordinẽ¬
qle uerborum: loquenciu uero fucultus dicendi:
congruenter explicans quȩ sencimꝰ : quatuno
utendum est cum rectu sentimꝰ: hoc modo eia
nonus̃sunt heretici Nam utique sirecta
seniissent non solum nihilamali uerum & boni
aliquid ess&. quod eloquent̃ explicare potuis sene:
frustne igitur istorum exemplorum cõmemo¬
nttione uccusa fti eloquentim: neque enim
propterei propatri non est armandus quia
contre patriam non nulliur ma sum pserunts
aut ideo uti non debent bomi & docti medici ferra¬
mentis medicinalibus ad sadutemꝰ quiahis adꝑ
niciem &iam indocti pessimi que abutunt᷑ quis
enĩ nescit sicutiest aut fuerint eu que queruntꝰ:
itu doquentium hoc est peritium facultatẽq¬
que dicendi sic esse utilem ł inutilem ut fue
rint ut ilia uel inutilia quedicuntꝰ: quod necce
arbitror ignonere: sed credo cum me uideres

Expanded text:
sive ad sanitatem sententiarum, sive ad ipsum qui arte sive ad sanitatem sententiarum, sive ad ipsum qui arte grammatica discitur, integrum sonum ordinemque verborum. Eloquentia vero facultas dicendi est, congruenter explicans quae sentimus: qua tunc utendum est, cum recta sentimus. Hoc modo ea non usi sunt haeretici. Nam utique si recta sensissent, non solum nihil mali, verum et boni aliquid esset, quod eloquenter explicare potuissent. Frustra igitur istorum exemplorum commemoratione accusasti eloquentiam. Neque enim propterea pro patria non est miles armandus, quia contra patriam nonnulli arma sumpserunt: aut ideo uti non debent boni et docti medici ferramentis medicinalibus ad salutem, quia his ad perniciem etiam indocti pessimi que abutuntur. Quis enim nescit, sicuti est aut fuerint ea quae quaeruntur; ita eloquentiam, hoc est, peritiam facultatemque dicendi sic esse utilem rint utilia uel inutilia quae dicuntur? quod nec te arbitror ignorare. Sed, credo, cum me uideres
Abbreviated transcription (Latin):
oad que exserere contie dictionem quia eius
cõmunionis es. quamuis oulla functione clerica¬
tui adstrictus ÷ qua ntomanus mihilicuit pro
munere sarcine meae ł contrr petiliunũ ueb
contur te ipsum tucere cum ille oppugnar&
ecclesium proquamilito: Tuautem insimili
opere &ium nominatim ad me instinueres pro¬
meres conseriberesq: sermonem incuius primis
pareib laborestiꝰ uesus pecta hominib: doquentia
uiderecur nam uelut laudans genus dicendi
meũ & sursus ueluttimens nehoc genere teuel
quẽ quam fulsa ꝑsuudendo deciperem inaccus¬
tionem ipñus doquentia ꝑrexisti adhibens &iam
restimoniũ aduersus cum descripturis scĩs
ubi diccũ putes. exmulta loquentia non effugies
peccatũ : cumdictũ nonsit exmulta eloquentiu¬
sed ex multi loquio: multiloquium aut̃ est super¬
flua locutio uitiũ scilic& loquendiamore con¬
tniccum: plerumq: autem loquia mant eciam
qui nesciune quidloquunt ł quomodo loquant:

Expanded text:
atque exserere contradictionem, quia eius communionis es quamuis nulla functione clericatui adstrictus, quanto minus mihi licuit pro munere sarcinae meae uel contra Petilianum uel contra te ipsum tacere, cum ille oppugnaret ecclesiam pro qua milito, tu autem in simili opere etiam nominatim ad me institueres promeres conscriberesque sermonem! In cuius primis partibus laborasti, ut suspecta hominibus eloquentia uideretur. nam uelut laudans genus dicendi meum et rursus uelut timens, ne hoc genere te uel quemquam falsa persuadendo deciperem, in accusationem ipsius eloquentiae perrexisti, adhibens etiam testimonium aduersus eam de scripturis sanctis, ubi dictum putes: ex multa eloquentia non effugies peccatum, cum dictum non sit \'ex multa eloquentised, ex multiloquio . Multiloquium autem est superflua locutio, vitium scilicet loquendi amore contractum. Plerumque autem loqui amant, etiam qui nesciunt quid loquantur, vel quomodo loquantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mala causa disfereae. ł neruosae agit᷑. recte
potest eloquentua uel dialectica nominari.
& eloquens ess& diulecticus: quiu & facunde
dicis uuna & acute disputus falsa: sed d& e iuda¬
ro stoici. certe maxime dialectici fuerunt. cur
a postolus paulus neconferrent cum illo non
eos cautissime deuitauit: & ur̃os episcopos luu¬
dus. quod nobiscum uelut cum dialecticis nol¬
lint habere sermonem : uut si & paulus diu¬
lecticus erlre & ideo conferres esse cumstoicos
non timebat : quia non solum. acute disputu¬
bat sicut & illi. sed &iam uenrciter quod non illi.
iam cuue cui quum diulecticam prȩcrimine
obieceris. quausos a posto los. confiteris: neq:¬
enim cum hoc mihi obicis. inperitiute falliputo:
sed fullere ustutia: nomen quippesrecum ÷

Expanded text:
cum mala causa disseritur vel nervose agitur, recte potest eloquentia vel dialectica nominari: et eloquens es et dialecticus, quia et facunde dicis uana et acute disputas falsa. sed de te uidero. Stoici certe maxime dialectici fuerunt. cur apostolus Paulus, ne conferrent cum illo, non eos cautissime deuitauit, et uestros episcopos laudas. quod nobiscum uelut cum dialecticis nolint habere sermonem? aut si et Paulus dialecticus erat et ideo conferre secum Stoicos non timebat, quia non solum acute disputabat sicut et illi, sed etiam ueraciter quod non illi, iam caue cuiquam dialecticam pro crimine obieceris, qua usos apostolos confiteris. neqenim, cum hoc mihi obicis, imperitia te falli puto, sed fallere astutia. nomen quippe Graecum est
Abbreviated transcription (Latin):
dum ut ilissit: sequer& ur aut̃ &iamillic accipiendum
esse ubi cumque eum constat esse: siomnes quihabenc
aliquidboni &iambonosuo habere docer&ur: cum uero
tam multi tam multabona habeant malosuo. quis ñ
uideat cum queritur ubi aliquid accipiendum sit.
non quȩri ubisit. sed ubi prosit: quomodo enim simihi
concederes bonum esse aurum : concederes &iam la¬
trones quoque habere aurum: Nonopinor uelles ut
ex his duobus concessis: conludere meum qui habere
auxum uelit: in latronum soci&ate esse oportere:
itacum & ezo concedo bonum esse baptismum: concedo
&iam donatistis quoque habere baptismum: non deb&
ex his duobus concessis. quasi sequatur: concludere eum
qui habere baptismum uelit. insoci&ate donatis carum
esse debere: iamex hoc &iamtibi ipsioccurrere multa
non dubito quaequaniuis bonasint & adutile aliquid
insticuta : non omnibus camen liabentibus sine utilia.
sed tantum modo beneutentibus: nam cum eadem luce

Expanded text:
dum utilis sit. Sequeretur autem etiam illic accipiendum dum utilis sit. Sequeretur autem etiam illic accipiendum esse, ubicumque eum constat esse, si omnes qui habent aliquid boni, etiam bono suo habere doceretur. Cum vero tam multi tam multa bona habeant malo suo, quis non videat cum quaeritur ubi aliquid accipiendum sit, non quaeri ubi sit, sed ubi prosit? Quomodo enim si mihi concederes bonum esse aurum, concederes etiam latrones quoque habere aurum, non, opinor, velles ut ex his duobus concessis concluderem, eum qui habere aurum velit, in latronum societate esse oportere: ita, cum et ego concedo bonum esse Baptismum, concedo etiam Donatistas quoque habere Baptismum, non debes ex his duobus concessis quasi sequatur concludere, eum qui habere Baesse debere., Iam ex hoc etiam tibi ipsi occurrere multa non dubito. quae quamuis bona sint et ad utile aliquid instituta. non omnibus tamen habentibus sint utilia, sed tantummodo bene utentibus. nam cum eadem luce
Abbreviated transcription (Latin):
tionem hinc probare conatus es. quod&iam nos esse illic
baptismum non negamus uides certe adte agere uo¬
luisse ut exeo quod concedimus. adid quod non cede¬
banius ut tnrhamur id eit ut quia concedimus esse illic
baptismum: &iam illic esse hominem bapti⁊ andum
concedere conpellamur: consider diligenter siest
hoc consequens: &tibi ipse responde: puto enim iam
hocante oculos constituto cernis promz enutui
uiuacitate : quam non consequent proconsequentib:
colligas: nam reuenx dicimus baptismum & illic este:
sed non dicimus & prodesre immouero dicimus & ob¬
esse: cumauẽ queritur ubiquisque debeat baptizar
credo propt̃ illud quȩriquod dñs ait nisiquis renatꝰ
fuerit ȩxaqua & spũ non intnebit in regnum.
cȩlorum : quia ergo propterhanc utilitatem accipienđ
est baptismus: cum queritur ubiaccipiendussit. non
quȩritur ubisit sed ubi ad regnum caelorum adipiscen¬

Expanded text:
tionem hinc probare . conatus es, quod etiam nos esse illic tionem hinc probare . conatus es, quod etiam nos esse illic baptismum non negamus. uides certe id te agere uoluisse, ut ex eo quod concedimus ad id quod non concedebamus attrahamur. id est ut, quia concedimus esse illic baptismum, etiam illic esse hominem baptizandum concedere conpellamur. Considera diligenter, si est hoc consequens, et tibi ipse responde. puto enim iam hoc ante oculos constituto cernis pro ingenii tui uiuacitacolligas. Nam revera dicimus Baptismum et illic esse: sed non dicimus et prodesse, imo vero dicimus et obesse. Cum autem quaeritur ubi quisque debeat baptizari, credo propter illud quaeri quod Dominus ait, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum . Quia ergo propter hanc utilitatem accipiendus est Baptismus, cum quaeritur ubi accipiendus sit, non quaeritur ubi sit, sed ubi ad regnum coelorum adipiscen
Abbreviated transcription (Latin):
re seuuerx ueris. seufalsaa numquam doccrina xp̃i¬
ana formidat. sicut eam instoicis nonformidauit.
a postolus : quos secum uolentes conferre non respuit:
& ipse enim fat&ur &uerum est. neminem adispu¬
tando ad condusionem falsam consequenter inpel¬
linisi prius consene serit falsis. quibus eadem c̃clusio¬
uelit nolit efficitur: ac per hoc qui cau& nes eloquente con¬
sequant salsa quȩ non uult: uolens falsa caueut quae p̃ce¬
dunt siaut̃ precedentibus ueris in heserit: quȩ cum que con¬
sequentia pers pexerit. quae falsa ex istimabat. uel dequib
dubitabat : ad monitus amplectatur siueritati est
pacatissime amicior quam conteciosissime uanitati:
parum egerim Nisi hoc quoddico. in hac eadem quae
in t̃nos uertitur nr̃a sermocinatione monitra uero:
ecce in ea ipsa quertione debaptis motu proposuistiame.
requirens ubite baptizari conueniat: ut rum apud nos
anp artem donati: & quia intentio tua est in parcem
donati hominem pocius baptizari oportere. Hanc inten¬

Expanded text:
re seu uera ueris seu falsa falsis, numquam doctrina christiana formidat, sicut eam in Stoicis non formidauit apostolus, quos secum uolentes conferre non respuit. et ipsa enim fatetur et uerum est neminem a disputante ad conclusionem falsam consequenter inpelli, nisi prius consenserit falsis, quibus eadem conclusiouelit nolit efficitur. ac per hoc qui cauet, ne se loquentem consequantur falsa quae non uult, uolens falsa caueat quae praecedunt. si autem praecedentibus ueris inhaeserit. quaecumque consequentia perspexerit, quae falsa existimabat uel de quibus dubitabat, admonitus amplectatur, si ueritati est pacatissimae amicior quam contentiosissimae uanitati. Parum egerim, nisi hoc quod dico in hac eadem quae inter nos uertitur nostra sermocinatione monstrauero. ecce in ea ipsa quaestione de baptismo tu proposuisti, a me requirens ubi te baptizari conueniat, utrum apud nos an in parte Donati. et quia intentio tua est in parte Donati hominem potius baptizari oportere, hanc inten
Abbreviated transcription (Latin):
cis sent prolata sententia est quam tuquoque
telegisse testaris. quȩ cum sontentia consensu
omnium firmar&ur: placuit camen inquis
decr&o concilu dalationem temporis dari
intur quodsiqui corrigi uoluis s& in nocens
haber&ur: sic factum est inquis ut nonsolum
duo illi quos memonrs sed&iam multi ali
purgati atque innocentes sec desiae reddi¬
dissent: quorum ideo baptisma rescindi non
debuit quia intrixdiem praesticutum resticuti
peremptoriam sententia non tenerentur
nec cum baptizarent fuerunt ab ecclesia sepa¬
urti quippe nec dummirns acti temporis de
finitam &adis iuncai hiaut̃ qui&iam post
praedictum diem cummaximiano pertina¬
citer perstiterunt sententia daninationis
r&entis simul & baptisina & ecclesiam perdi¬
derunt haec uerbatua certemicres conicognos¬
cis exepi stulae tua contextione expr&a pro¬
inde quero abste sinondum fuenent ab ecde¬
sia separati quomodo meos omnes qui maxi¬
mani schis mate perstitissent prolata sen¬
tentia eit quacum consensu omnium firma

Expanded text:
tentia est: quam tu quoque te legisse testaris. Quae cum sententia consensu omnium firmaretur, placuit tamen, inquis, decreto concilii dilationem temporis dari, intra quod si quis corrigi voluisset, innocens haberetur. Sic factum est, inquis, ut non solum duo illi quos memoras, sed etiam multi alii purgati atque innocentes se Ecclesiae reddidissent. Quorum ideo Baptisma rescindi non debuit, quia intra diem praestitutum restituti, peremptoria sententia non tenerentur; nec, cum baptizarent, fuerunt ab Ecclesia separati, quippe necdum transacti tefinita meta disiuncti. III autem, qui etiam post praedictum diem cum Maximiano pertinaciter perstiterunt, sententia damnationis retenti simul et lxiptisma .t ecclesiam perdiderunt. haec uerba tua certe, mi Cresconi, cognoscis ex epistulae tuae contextione expressa. Proinde quaero abs te, si nondum fuerant ab ecclesia separati, quomodo in eos omnes, qui in Maximiani schismate perstitissent, prolata senten