comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ in celo et in tr̃a in mariet in om̃ibꝰ abissis fic̃ ia
diximꝰ. Non omĩa quȩ fec̃ coact᷑ ẽ facere. sedomĩa
quȩcũq uoluit fec̃. Causa eoꝵ quȩ fec̃ uoluntas
eiꝰ ẽ facis tu domũ: qr si nolles facere: sene habita.¬
tione remaneres Nlecessitas cogit ce facere cdoml
ñ lib̾a uoluntas. facis uestẽ: qr si ñ faceres nudis ã¬
bulares. Ad faciendã gͦ uestẽ: necessitate duceris.
ñ lib̾a uoluntate. Conseris montẽ uitibꝰ afꝑgis se-
m̃: qr nisi feceris alim̃ta ñ habeb̾. Om̃ĩa hȩc necessi¬
nos qdđ liba uoluntate faciamꝰ : Ea enĩ quȩ diximꝰ
ex necessitate facimꝰ: qr si ñ faceremꝰ egentes et in o¬
pes remaneremꝰ. Inuenimꝰ aliqͥd qđ lib̾a uolunta¬¬
te faciamꝰ: inuenimꝰ plane. cũ ipsũ dm̃ amando
laudamꝰ Hoc enĩ ex lib̾a uoluntate facis: qͣndo lau-¬
das qđ amas. Non enĩ ex necessitate. sed qr placet
Unde iustis et scĩs dei.: placuit ds̃ etiã flagellans eos

Expanded text:
fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis,» sicut jam diximus. Non omnia quae fecit, coactus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessinos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos.
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ ds̃ qđ uult: Quia dñs int̾rogat iustũ et im-¬
piũ: qͥ autẽ amat iniqͥtatẽ odit animã suã. Et
ubi illũ int̾rogat: alibi scriptũ ẽ. In cogitationibꝰ
impii intr̃ogatio erit. Ergo et in om̃ibꝰ abissis oĩa
quȩcũq uoluit fec̃. Latet cor bonũ. latet cor
malũ: abissus ẽ. in corde bono. et in corde malo.
Sed hȩc nuda s̃ deo: quẽ nichil latet. Consolat᷑
corbonũ: torquet cor malũ. Omĩa gͦ quȩ uoluit
fec̃ in cęlo et in tra: in mari et in om̃ibꝰ abissis.
Suscitans nubes ab extremo t̾rȩ. Quas nubes:
Predicatores ũbi ueritatis suȩ. De qͥbꝰ nubibꝰ alio
loco irascens uineȩ suȩ dic̃. Mandabo nubibꝰ me-¬
is ne pluant suꝑ illã imbrẽ. Et parũ ẽ. excitasse
nubes de ierłm uł de isrł: qͦs misit p̃dicare suũ¬

Expanded text:
Quia «Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Latet cor bonum, latet cor malum; abyssus est et in corde bono, et in corde malo: sed haec nuda sunt Deo, quem nihil latet. Consolatur cor bonum, torquet cor malum. «Omnia» ergo «quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.Suscitans nubes ab extremo terrae.» Quas nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
offerre dño sacrificiũ gratũ illi et acceptũ. sic̃ an¬
tea iubebant᷑ sacrificia in ũbra futuroꝵ. forte ñ in¬
uenires in grege tuo placitũ taurũ. et in capris hir¬
cũ arȩ dñi dignũ nec in ouili tuo arietẽ dignũ ui
ctima dño deo tuo: et ñ inueniens satageres qͥd face¬
res et diceres forte deo. Uolui et ñ habui. Nũqͥd potes
de laude dicere. uolui et ñ habui: Ipsũ uoluisse:
laudasse ẽ. Non enĩ ũba a te querit ds̃ sedcor. De.¬
mq potest qͥsꝗͣ dioere: et linguã ñ habu. Si qͥs aliqͣ
ualitudine obmatescit: linguã ñ habuit. et cam̃ lau-¬
de habit Siem̃ dls aures corporales habert: sono
tui corporis indigeret. Et ideo cũ remansisses sine
rit. cor inspic̃ intꝰ ẽ. testis udex appbator adiutor.
coronator: sitffic̃ ut offeras uoluntatẽ. Cũ potes ore
confiteris ad salutẽ. Cũ ñ potes: corde credis ad iustiti¬
ã. Corde saudas. corde benedicis corde in ara consei-¬

Expanded text:
offerre Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea vovebantur sacrificia in umbra futurorum; forte non invenires in grege tuo placitum taurum, et in capris hircum arae Domini dignum, nec in ovili tuo arietem dignum ad victimam Domino tuo; et non inveniens satageres quid faceres, et diceres forte Deo: Volui, et non habui. Numquid potes de laude dicere, Volui, et non habui? Ipsum voluisse laudasse est. Non enim verba a te quaerit Deus, sed cor. Denique potes dicere: Et linguam non habui. Si quis valetudine, linguam non habuit, et tamen laudem habuit. Si enim Deus aures carnales haberet, et sono tui corporis indigeret, ideo cum remansisses sine rit, cor inspicit, intus testis est, judex, approbator, adjutor, coronator; sufficit ut offeras voluntatem. Cum potes, ore confiteris ad salutem; cum autem non potes, corde credis ad justitiam : corde laudas, corde benedicis, corde in aram consci
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uis: Multa uis: et ñ potesin domo tua facere
omĩa quȩ uis. Contradic̃ forte uxor contradicuNs
filii aliqͣndo et seruus contum ax cont̃dic̃: et ñ
facis quȩ ius. Sed facio inqͥs qđ uolo: qr in ñsubdi¬
to et contradicente uindico. Nec hoc facis qđ uis
Aliqͣndo iundicare uis: et ñ potes Aliqͣndo mina-¬
ris: et anteꝗ̃ facias qđ minaris moreris. Putamꝰ in
teipso facis qđ uis frenas om̃s cupiditates tuas fõr¬
sitan srenas. Nũqͥ d efficis ut ipse cupiditates ñ sur¬
gant quas frenas: Certe enĩ hoc iuis ñ titillari mole-¬
siã cupiditatũ tuarũ: et tam̃ caro concupiscit
et in t̾ra om̃ia quȩcũq uoluit fec̃. Ipse tͥ det grãm:
ut in teipso facias qđ uis. Nisi eñ ipso adiuuante:
nec in teipso facis qđ uis. Et enĩ cũ ille ñ faceret in
se qđ uellec. qͥl ait : Caro concupiscit adũsus sp̃m¬

Expanded text:
quae vis. Multa vis, et non potes in domo tua facere omnia quae vis: contradicit forte uxor, contradicunt filii, aliquando et servulus contumacia contradicit, et non facis quod vis. Sed facio, inquis, quod volo; quia in non obediente ac contradicente vindico. Nec hoc facis, cum vis: aliquando vindicare vis, et non potes; aliquando minaris, et antequam facias quod minaris, moreris, Putamus, in teipso facis quod vis? frenas omnes cupiditates tuas? Forsitan frenas, numquid efficis ut ipsae cupiditates non surgant, quas frenas? Certe enim hoc vis, non titillari molestia cupiditatum tuarum; et tamen «caro concupiscit et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Ipse tibi det gratiam, ut in teipso facias quod vis; nisi enim ipso adjuvante, nec in te facis quod vis. Etenim cum ille non faceret in se quod vellet, qui ait, «Caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: et attendite quȩ cura nosfec̃. Qm̃ iacob ele-¬
git sibi dñs: isrł in possessionẽ sibi. Laudate. psal¬
lite: qm̃ fec̃ ista. Talia dico: quȩ caꝑe ualeatis. Cȩ¬
teras gentes sub angłis posuit: iacobelegit sibidꝰ.
isrł in possessionẽ sibi. Gentẽ suã fec̃. agrũ quẽ co¬
leret: quẽ seminaret. Quãuis ipse om̃s gentes con¬
diderit: cȩteras angłis cõmisit. istã sibi possidendã
seruandãq deputauit. Hunc ppłm. hunc iacob.
merito illiꝰ. angrã sua: de ñdũ natis ait. q maior
aut mali. Hon gͦ se extollat: acob ñ głet᷑. ñ fuis
meritis tribuat. Ante ẽ p̃cognitꝰ ante p̃destina¬
tꝰ ante electꝰ ñ suis meritis electꝰ sed grã di inuentꝰ
et iustificatꝰ. Sic et om̃s gentes. Nã ut insereret᷑ qͥd
meruit oleast̃ amaritudine bacarũ sterilitate sil¬
adhuc ñ erat insertꝰ oleast̃: qͣncho iacobelegit sibi¬

Expanded text:
est.» Et attendite quae circa nos fecit. «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Laudate, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quae capere valeatis. Caeteras gentes sub Angelis posuit; «Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam fecit agrum, quem coleret, quem ipse seminaret: quamvis ipse omnes gentes condiderit, caeteras Angelis commisit, sibi istam possidendam, servandamque deputavit; hunc populum, hunc Jacob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis ait, «Quia major aut mali? Non ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis tribuat. Ante est praecognitus, ante praedestinatus, ante electus: non suis meritis electus, sed gratia Dei inventus et vivificatus . Sic et omnes gentes: nam ut insereretur, quid meruit oleaster amaritudine baccarum, sterilitate siladhuc non erat insertus oleaster, quando «Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ: ñẽ nisi m̃daciũ oculoꝵ. Rẽ habet: ueri¬
tatẽ ñ habet.Iã qͥd mirũ ẽ. si amaricantes talem
habeant regẽ. m̃dacẽ regẽ: Nisi enĩ m̃daciũ et si¬
mulatio p̃cedat: ñ s̃ amaricantes in ȩccłia. Inde
dit: amaricatio seqͥt᷑. Et in ipso diabolo p̃cessit.
Nã cẽprato eculoꝵ. ẽ: qđ transfigurat se uelut
angelũ lucis. Occidat manꝰ dei: et illũ et illos.
h aĩ ne iiciucat: illos ut corrigant᷑. Etem̃ in uno¬
qͦꝙ homine occidit᷑ ille rex: qͣndo dãpnat simu¬
lationẽ. et diligit ueritatẽ. Manꝰ dei ñ qͥesẽ id

Expanded text:
oculorum non est nisi mendacium: colorem habet, verioculorum non est nisi mendacium: colorem habet, veritatem n mendacem regem? Nisi enim mendacium et simulatio praecedat, non sunt amaricantes in Ecclesia; inde lorum, amaricatio sequitur: et in ipso diabolo praecessit; nam tentatio oculorum est quod «transfigurat se velut angelum lucis» . Occidat manus Domini et illum et illos; illum, ne inducat; illos, ut corrigantur. Etenim in unoquoque homine occiditur ille rex, quando damnat simulationem, et diligit verita
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓdigia in mediotui egipte: in pharionẽ et i
om̃s seruos eiꝰ. Pharao rex egiptioꝵ. Nom̃ actendite:
et uidece quẽ ad modũ ista faciat dĩ. Rex: in om̃i
gente pͥor.ẽ. Egiptꝰ afflictio ẽ pharao dissipatio ẽ.
affugiint. dissipati affligunt. Ut enĩ affligant: dis¬
sipant᷑. Qm̃ rex duc̃: ppis seqͥt᷑ Precedit dissipatio:
sequit᷑ afflictio. Auditi. audite nomina hȩc: int̾¬
p̃tatione tipica. et sapientia plena. Nec unũ in-¬
uenis ex his nominibꝰ qđ boni aliqͥd int̾̃p̃cet᷑: ubi
Seon regẽ amorreoꝵ. Audite nomina grauida
dit plane: et nc̃ occidat a cordibꝰ seruoꝵ suoꝵ. et
a tẽptationibꝰ eccłie suȩ: nec cesset manꝰ eiꝰ i occi¬
dendis calibꝰ regibꝰ et talib ppłis. Int̾p̃tat᷑ em̃ seon
tẽptatio oculoꝵ: et amorrei int̾ptant᷑ amarican-¬
tes. lã hic uidete si intelligere possumꝰ qͦmͦ amari¬
cantes regẽ habeant tẽptationẽ oculoꝵ. Tẽptatio

Expanded text:
e, in Pharaone et in omnibus servis ejus.» Pharao rex Aegyptiorum. Nomen attendite, et videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. gunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpretetur, ubi «Seon regem Amorrhaeorum.» Audite nomina gravida dit plane; et nunc occidat a cordibus servorum suorum, et a tentationibus Ecclesiae suae, nec cesset manus ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorrhaei interpretantur, Amaricantes. Jam hic videte si intelligere possumus quomodo amaricantes regem habeant tentationem oculorum. Tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
bũ caro factũ ẽ. et habitauit in nob̾. Ut enĩ panẽ
angłoꝵ manducaret homo creator angloꝵ factꝰ
ẽ homo. Psallite gͦ nomini eiꝰ:. qm̃ suauis ẽ. Sigu-¬
stastis psallite.Si gustastis ꝗͣ suauis ẽ. dñs: psallite.
Sibene sapit qđ gustastis: laudate. Qͥ stã ingratꝰ
ẽ uł coquenti uł pascenti. ut cũ fuerit pulm̃to
aliqͦ delectatꝰ. ñ redlat grãm laudando qđ gu
bonoꝵ. bonũ a qͦ s̃ om̃ĩabona. bonũ sine qͦ nichil
ẽ. bonũ. et bonũ qđ sine cȩgeris ẽ. bonũ: tendeba¬
tis uos ut uideretis. et forte in extendenda acie
m̃tis ur̃ȩ deficiebatis. Hoc enĩ ex me conitio. Sic
patior. Sed et si ẽ. aliqͥs sic̃ fieri potest. et ualde
potest. acie m̃tis fortior me: et contuitũ cordis
sui du figit in eoqđ . ẽ. laudet ille ut potest: et
qͦmͦ nos ñ possumꝰ laudet. Grãs tam̃ illi qͥ in hoc
psalmo tẽꝑauit laudẽ suã. ut et infirmoꝵ esset
et firmoꝵ. Nã et in illa missione moisiserui sui

Expanded text:
caro factum est, et habitavit in nobis» . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, Creator Angelorum factus est homo. «Psallite ergo nomini ejus, quoniam suavis est.» Si gustastis, psallite; si gustastis quam suavis est Dominus, psallite; si bene sapit quod gustastis, laudate. Quis tam ingratus est vel coquenti vel pascenti, ut cum fuerit pulmento aliquo delectatus, non reddat gratiam laudando quod gusbonorum, bonum a quo sunt omnia bona, bonum sine quo nihil est bonum, et bonum quod sine caeteris bonum est; tendebatis vos ut videretis, et forte in extendenda acie mentis vestrae deficiebatis. Hoc enim ex me conjicio; sic patior. Sed etsi est aliquis, sicut fieri potest, et valde potest, acie mentis fortior me, et contuitum cordis sui diu figit in eo quod est; laudet ille ut potest, et quomodo nos non possumus, laudet. Gratias tamen illi, qui in hoc psalmo temperavit laudem suam, ut et firmorum esset et infirmorum. Nam et in illa missione servi sui
Abbreviated transcription (Latin):
naculũ dr̃ qr hic stamꝰ ñ qͥd parũ grati eẽ debemꝰ:
Nonne cogitandũ ẽ qr hic stamꝰ. qͥd facti fuerimꝰ :
ñne cogitandũ ẽ ubi iacebamꝰ. et qͦ collecti sumꝰ :
ñne cogitandũ ẽ qr om̃s impii dñm ñ querebant.
et ipse illos ñ querentes quesiuit: Ipse inuentos ex¬
citauit. excitatos uocauit uocatos introdux̃. et
indomo sua stare fec̃. Hȩc qͥsqͥs cogitat et ingratꝰ
ñ .ẽ. omino despic̃ se p̃ amore dñi sui. a qͦ sibi tanta
retribuat. qͥd ei restat nisi grãs agere: Nũ responde¬
re ad ipsã grãrũ actionẽ ꝑtinet. et calicẽ dñi acci-¬
ꝑe. et nom̃ eiꝰ inuocare : Nã qͥd retribuat dño
seruus ꝓ om̃ibꝰ quȩ recribuit ei : Ergo qͥ statis in¬

Expanded text:
rnaculum dicitur, quia hic stamus, numquid parum grati esse debemus? rnaculum dicitur, quia hic stamus, numquid parum grati esse debemus? Nonne cogitnonne cogitandum est ubi jacebamus, et quo collecti sumus? nonne cogitandum est quia omnes impii Dominum non quaerebant, et ipse illos non quaerentes quaesivit, ipse inventos excitavit, ipse excitatos vocavit, ipse vocatos introduxit, et in domo sua stare fecit? Haec quisquis cogitat et ingratus non est, omnino despicit se prae amore Domini sui, a quo sibi tanta retribuat, quid ei restat nisi gratias agere, non rependere? Ad ipsam gratiarum actionem pertinet, et calicem Domini accipere, et nomen ejus invocare. Nam quid retribuat Domino servus, pro omnibus quae retribuit i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tu en arras iustitias meas et assumis testam̃tũ me¬
ũ ꝑ ostuũ tuuͦ odisti disciplinã et ꝓiecisti sermo¬
nes meos pꝰte: ne forte qͥsquã qm̃ dictũ ẽ. laudate
serui dñm. etiã si in domo ista fuerie malis seruus
domo dñi: in atriis domꝰ dei nr̃ĩ. Iuistatis: ñ qͥ rui-¬
tis. Ilienĩ stare dicunt᷑. qͥ in mandatis eiꝰ ꝑseuerant.
qͥ in fide ñ ficta et spe firma et caritate sincera ser¬
uiunt dño. et honorant ȩccłiã eiꝰ: et ñdant offensi¬
onẽ male uiuendo eisqͥ uenire uolunt et in uia
lapides offensionis inueniunt. Ergoqͥ statis in domo
dñi: laudate nom̃ dñi. Grati estote. Foris eratis: et
int᷑ statis. Iuia gͦ statis: parũ ne ẽ uob̾ ubi laudan¬
dus ẽ. qͥ uos erex̃ iacentes. et fec̃ in domo sua stare: et
ipsũ agnoscere ipsũq laudare : Paruũne hoc benefi-¬
ciũ ẽ qđ stamꝰ in domo dñi: huc interĩ in hac pere-¬
grinatione in hac domo. qđ etiã ꝑegrinationis tab̃¬

Expanded text:
tias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te» : ne forte quisquam, quoniam dictum est, «Laudate, servi, Dominum,» etiamsi in domo ista magna fuerit malus servus,domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Qui statis,» non qui ruitis. Illi autem stare dicuntur, qui in mandatis ejus perseverant, qui in fide non ficta, et spe firma, et charitate sincera serviunt Deo, et honorant Ecclesiam ejus, et non dant offensionem male vivendo, eis qui venire volunt, et in via lapides offensionis inveniunt. Ergo, «Qui statis in domo Domini, laudate nomen Domini.» Grati estote; foris eratis, et intus statis. Quia ergo statis, parumne est vobis, ubi laudandus est qui vos erexit jacentes, et fecit in domo sua stare, et ipsum agnoscere, ipsumque laudare? parvumne hoc beneficium est, quod stamus in domo Domini? Hic interim, in hac peregrinatione, in hac domo, quod etiam peregrinationis tabe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. lapsus suꝑbia. et diabolus factꝰ: sed inheret o¬
bȩdiendo ei a qͦ factꝰ ẽ. Om̃ia ista dicobona: sed ta¬
ĩ cũ siuis nominibꝰ cȩlũ bonũ. angłm bonũ. ho-¬
minẽ bonũ. Ad dm̃ autẽ cũ me refero: puto me¬

Expanded text:
est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret oest lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me refero, puto me
Abbreviated transcription (Latin):
deuotio. Appbet ipse me uoliusse: ignoseat ñim¬
pleuisse. In effabili dulcedine teneor: cũ audio bonꝰ
dñs. Consideratisq om̃ibꝰ et collustratis quȩ forinse-¬
cus uideo: qm̃ ex ipso s̃omĩa. etiã cũ mͥhȩc placent
mͥet suꝑiorẽ inuenio: qr sic bonꝰ ẽ. dñs. ut istis ñ
indigeat qͦ sit honꝰ Deniq ista ñ laudo sine illo. illẽ
autẽ sine istis ꝑfectũ. ñ indiguũ incõmutabilẽ. nul¬
liꝰbonũ querentẽ qͦ augeat᷑ nulliꝰ malũ tim̃tẽ qͦ mi¬
nuat᷑ inuenio. Et qͥd dicã ampliꝰ: Inuenio in cre¬
atura cȩlũ bonũ. solẽ bonũ lunã bonã. stellas bo-¬
nas. trãbonã. Quȩ gignunt᷑ int̾ra et radicibꝰ ni¬
xas. bona. quȩ ambulant et mouent᷑ bona. quȩ
uolitant in aere et natant in aquis bona. Dico
et hominẽ bonũ. homo enĩ bonꝰ debono thesau-¬
ro cordis sui ꝓfert bonũ. Dico et angłm bonũ qͥ ñ

Expanded text:
devotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non imdevotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non implevisse. 4. Ineffabili dulcedine teneor, cum audio, «Bonus Dominus;» consideratisque omnibus et collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent,mihi et superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius? Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quae gignuntur in terra et radicibus nixa sunt, bona; quae ambulant et moventur, bona; quae volitant in aere et natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum: «Homo» enim «bonus de bono thesauro cordis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa quȩ in eiss bona fec̃: ee ualde bona. Si hȩc
om̃iabona fec̃ quał ẽ. ille qͥ fec: Et tam̃ cũbona
fecerit multoq sit melior ille qͥ fec̃ quã ista quȩ
fec̃ : ñ inuenis meliꝰ qđ de illo dicas. nisi qr bonꝰ ẽ.
dñs si tam̃ intelligas ꝓpͥe bonũ. aqͦ s̃cȩtera bona.
Om̃ia enĩbona ipse fec̃. Ipse ẽ. bonꝰ quẽ nemofecit.
autẽ adherere deobonũ ẽ: qͥ ñ eguit a qͦfieret bonꝰ
sed eguer̃ illo cȩtera ut fierent bona. Witis uide-¬
re quã singularit̃ ille sit honꝰ : Dñs int̾rogatꝰ cdix̃.
nemo bonꝰ nisi unꝰ ds̃ hanc singularitatẽ bonitatis
eiꝰ et p̃t̃ire breuit̃ nolo: et cõm̃dare c̃grue ñ suffi¬
cio. Metuo ne si hinc cito transiero: ego ingratꝰ inue¬
niar. Itẽ metuo necũ hoc explicandũ susceꝑo: sub
tanta dñicȩ laudis sarcina defatiger. Sic tam̃ fr̃s
accipite me et laudantẽ et ñ sufficientẽ: ut etiã si
ñ explet᷑ illiꝰ laudis explicatio. acceptet᷑ laudatoris

Expanded text:
a quae in eis sunt bona fecit, et valde bona fecit. Si haec omnia bona fecit, qualis est ille qui fecit? Et tamen cum bona fecerit, multoque sit melior qui fecit, quam ista quae fecit; non invenis melius quod de illo dicas, nisi «quia bonus est Dominus:» si tamen intelligas proprie bonum, a quo sunt caetera bona. Omnia enim bona ipse fecit: ipse est bonus quem nemo fecit.autem adhaerere Deo bonum est , qui non eguit a quo fieret bonus; sed eguerunt illo caetera ut fierent bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus? Dominus interrogatus dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus» . Hanc singularitatem bonitatis ejus, et praeterire breviter nolo, et commendare congrue non sufficio. Metuo ne si hinc cito transiero, ego ingratus inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum suscepero, sub tanta laudis dominicae sarcina defatiger. Sic tamen, fratres, accipite me et laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non impletur illius laudis explicatio, acceptetur laudatoris
Abbreviated transcription (Latin):
me aduos: qr ipsũ ꝓpͥe. eẽ m̃tihumanȩ difficile e¬
rat caꝑe. et mittebat᷑ homo ad homines ꝗͣius ñ ab
homine: continuo ds cẽꝑauit laudẽ suã. et hoc de
se dix̃ qđ capi dulcit̾ posset. Non enĩ ieo uoluit
remanere qđ laudabat᷑ qͦ ñ posset laudatorattin-¬
gere. Uade inqͥt: dic filus usrł. Dĩ abrahã. ds̃ isaac.
et dĩ iacob misit me aduos. Hoc mͥ nom̃ ẽ. in ȩc̃nẽ.¬

Expanded text:
cile eracapere, et mittebatur homo ad homines, quamvis non ab homine; continuo Deus temperavit laudem suam, et hoc de se dixit quod capi dulciter posset; non in eo voluit remanere quod laudabatur, quo non posset laudator attingere. «Vade,» inquit, «dic filiis Israel, Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hoc mihi nome
Abbreviated transcription (Latin):
eã. Cũ gͦaudistis isrł. de isrł̃ ꝑtinen. tẽ ad
dm̃ nolite inde uos facere alienos. Oleast quidẽ
fiustis sed oliua estis: et participes pirguectinis
oliue. Nã uultis nosse in abrahã et isaac et ia¬
cob qͦmͦ sit insertꝰ oleast̃: Ne putecis uos ad hanc
Ecce iã oleast̃ in manu insertoris. Multi ab orien¬
te et occidente ueniunt. Uidemꝰ qͥd ferat inseren¬
dũ: ubi inserat uideamꝰ. Et recũbent inqͥt cũ
abrahã et isaac & iacob: inregno cȩloꝵ. Uidemꝰ¬

Expanded text:
eam. Cum ergo audistis Israel Dei, Israel pertinentem ad eam. Cum ergo audistis Israel Dei, Israel pertinentem ad Deum, inde nolite vos facere alienos. Oleaster quidem fuistis, sed oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis nosse in Abraham et Isaac et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne putetis vos ad hanc Ecce jam oleaster in manu insertoris: «Multi ab oriente et occidente venient.» Videmus quid ferat inserendum; ubi inserat videamus: «Et recumbent,» inquit, «cum Abraham, Isaac et Jacob, in regno coelorum.» Videm
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. gͦ abrahȩ sem̃ estis. scd̾m ꝓmissionẽ heredes.
Benedicim᷑ gͦ om̃s: in deo abrahã. isaac et iacob
ppłs dei. Sed hȩc arbor oliuȩ putata ẽ. ñ ãputa¬
ta: et inde suꝑbi rami fractis: Ipse . ẽ. blasphemꝰ
et impiꝰ ppłs iudȩoꝵ. Manser̃ tam̃ rami boni et
utiles. Nã inde apłi. Et cũ ibi ramiutiles relicti
essent. ꝑ dei miscdiã insertꝰ ẽ oleastergentiũ. cui
dic̃ apłs. Tu autẽ cũ oleasteresses. insertꝰ es in illis:
et particeps pinguedinis oliuȩ factꝰ es. Noli głari
adũsus ramos. Qđ sigłaris: ñ tu radioẽ portas. s
radixte.hȩc una arborẽ. ꝑtinens ad abrahã et
isaac et iacob. Et qđ plus ẽ: magisad abrahã et
¶saac ẽt iacob ꝑtinet oleaster insertꝰ: ꝗͣ rami fracti.
Illienĩ ꝑ fragm̃tũ iã ñ ibi s̃. oleast ñ ibierat et
ibi ẽ. Illi ꝑsuꝑbiã frangi meruer̃ iste ꝑhumilita¬
tẽ inseri meruit. Illi amiser̃ radicẽ istecenuit

Expanded text:
 Abrahae estis, secundum promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami utiles relicti essent, per Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
ss̃. Paululũ attendite: Cȩtera uideamꝰ. Quiꝑcus-¬
Molesta autẽ pęna ẽ. et nimiũ t̾ribił plaga: mors
pͥmogenitoꝵ. Quȩ s̃ pͥmogenita nr̃a: Mores isti nr̃i qͥbꝰ
mꝰ ipsã fidẽ: unde incipimꝰ. Eccliȩ qͥppe dictũ ẽ. Ue¬
nies et ꝑtransies: ab initio fidei. Et nemo incipit be-¬
ne uiuere: nisi a fide: fides gͦ nr̃a: in pͥmogenitis nr̃is
ẽ. Qndo custodit᷑ fides nr̃a.: cȩtera subseqͥ posĩ. Nã
qđ purgant᷑ homines. qͦtidie ꝓficiendo in melius.
meliꝰq uiuendo. ipso int̾ĩore homine renouato de
die in diẽ sic̃ dic̃ apłs. et si ext̃ĩor homo nr̃ corrũ¬
pit᷑. sed int̾ĩor renouat᷑ de die in diẽ: ideo fit. qi pͥ¬

Expanded text:
suis.» Paululum attendite, et caetera videamus. suis.» Paululum attendite, et caetera videamus. Molesta autem poena est, et nimium terribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit Apostolus, «Et si exterior noster homo corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem»
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. Parũ ẽ. hoc. Sed qr ipse dñs ait. p̃dicabitur
hoc euangłm regni in toto orbe t̾rarũ in testi-¬
moniũ om̃ibꝰ gentibꝰ. et tunc ueniet finis: susci¬¬
tat nubes ab extremo t̃rȩ. Nã crescente euangelio
unde er̃ p̃dicatores eugłii in finibꝰ t̾rȩ. nisi ibi ex-¬
ricordiã flex̃: de t̾roribꝰ irrigauit. Qͦmͦ de t̾roribꝰ
irrigauit: Qͣndo tͥ minat᷑ ds̃ ꝑ ꝓpłam et apłm
et times. ñne coruscatio truit te: Sed cũ pęni¬
tendo corrigeris. et agnoscis hoc de miscdia fieri:
in pluuiã ũtit᷑ fulguris tr̃or. Qui educ̃ uentos
dethesauris suis. Fosdẽ puto p̃dicatores: nubes
et uentos. Nubes ꝓpt̃ carnẽ: uentos ꝓpt̃ sp̃m. Nu.¬
besenĩ uident᷑: uenti sentiunt᷑ et ñ uident᷑. De¬
niq qm̃ carnẽ uidemꝰ eẽ. de t̾ra: nubes inqͥt ex-¬
citat ab extremo t̾rȩ. Exp̃ssit unde excitet nu-¬
bes Uenit aduentos. Qi sp̃s hominis ignoratur
unde ueniat: ꝓducens inqͥt uentos de thesauris

Expanded text:
 parum est hoc: sed quia ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi exricordiam flexit, de terroribus irrigavit. Quomodo de terroribus irrigavit? Quando tibi minatur Deus peet times; nonne coruscatio terruit te? Sed cum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores et nubes et ventos: nubes, propter carnem; ventos propter spiritum. Nubes enim videntur, venti sentiuntur et non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde excitet nubes: venit ad ventos, quia spiritus hominis ignoratur unde veniat: «Producens,» inquit, «ventos de thesauris
Abbreviated transcription (Latin):
solꝰ dĩ. Nonne stimulauit nos ad querendũ et
ad distinguendũ qͥd sit bonũ aliobono bonũ.
bona. ut omĩno nullũ inuenias bonũ. qđ ñ ab
ipsosit bonũ. bona faciens: sicuti ẽ ꝓpͥe. sic et
bonꝰ ẽ ꝓpͥe. Heq enĩ eaquȩ fec̃ ñ s: aut iniuria
illi fit cũ dicimꝰ ñ eẽ. quȩ fec̃. Iuare enĩ fec̃ si ñ

Expanded text:
SIO. Nonne stimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum, alio bono bonum,bona, ut omnino nullum invenias bonum, quod non ab ipso sit bonum, bobonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, non sunt; aut injuria illi fit, cum dicimus non esse quae fecit. Quare enim fecit, si non
Abbreviated transcription (Latin):
elegit sibi dñs srł̃ in possessionẽ sibi. Ad qđ non pos¬
sum̃ credat᷑. qr ipse cognouit qm̃ magnꝰ ẽ. dñs
Siilli diceremꝰ rogamꝰ explica magnitudinẽ ipsi
ñne forte responderet nob̾ ñ. ẽ ualde magnꝰ quẽ
uideo. sia me pot̾it explicari: Redeat gͦ ad oꝑa eiꝰ.
et dicat nob̾. Habeat ipse in conscientia magnitu¬
qͦ nr̃osoculos ꝑducere ñ potuit.: et enumeret q̃dã

Expanded text:
sibi Dominus, Israel in possessionem sibi;» ad quod non possumus credatur, quia ipse cognovit «quod magnus est Dominus.» Si illi diceremus, Rogamus te, explica magnitudinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari? Redeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia magnituquo nostros oculos perducere non potui
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽꝑatores mandati sui id docet ut in conscientia
sua habeant dulcedinẽ uitͤẽ suȩ. nec corrũpant lau¬
dibꝰ nec frangant᷑ uituꝑationibꝰ hominũ. qͣntoma-¬
gisipse incõmutabi. lis suꝑ om̃ia qͥ hȩc docet. utiq¬
ñ maior fit silaudaueris. nec minor siuituꝑ aueris:
Sed qm̃ nob̃ expedit laudare dñm: miscdit᷑ iubet
ut laudemꝰ eũ ñ arrogant̃. Audiamꝰ gͦ qđ dicit.
audate nom̃ dñi: laudate serui dñm. Non enĩ ali¬
qͥd in congruũ facitis. laudando serui d̾ñm. Et si
semꝑ tantũmꝰ serui essetis: deberetis laudare dñm.
decet laudatio. et itẽ alibi scriptũ ẽ. ñ ẽ. spetiosa
laus in ore peccatoris itẽq alibi dr̃ sacrificiũ lau¬
disglorificabit me. et ibi uia ẽ in qͦ ostendã illi sa¬

Expanded text:
obtemperatores mandati sui id docet, ut in conscientia obtemperatores mandati sui id docet, ut in conscientia sua habeant dulcedinem bonae vitae suae, ne corrumpantur laudibus, ne frangantur vituperationibus hominum; quanto magis ipse incommutabilis super omnia qui haec docet, non utique major fit si laudaveris, nec minor si vituperaveris? Sed quoniam nobis expedit laudare Dominum, misericorditarroganter. Audiamus ergo quod dicit: «Laudate nomen Domini, laudate, servi, Dominum.» Non enim aliquid incongruum facitis, laudando servi Dominum: etsi semper tantummodo servi essetis, deberetis laudare Dominum; decet laudatio» ; et item alibi scriptum est, «Non est speciosa laus in ore peccatoris» ; itemque alibi dicitur, «Sacrificium laudis
Abbreviated transcription (Latin):
iste nos cohortat᷑. Dic̃ enĩ auda.¬
te nom̃ dñi. Causãq ipsa quare iustũ
sit ut laudemꝰ nom̃ dñi continuo subiecit. qu¬
date serui dñm. Qͥd dulciꝰ: qͥd digniꝰ: qͥd gratius:
Etenĩ si ñ lauclauerint serui dñm: suꝑbi ingrati.
ir religiosi er̃ Et qͥd facient ñ laudando dñm nisi
ut seuerũ sentiant dñm: Neq enĩ seruus ingratꝰ si
dñm suũ laudare noluerit: ideo efficit ut seruus
ñ sit. Laudes ñ laudes: seruus es: Sed si laudes ꝓpi¬
tiabis Siñ iaudes offendes Bona gͦ ex hortatio:
et utilis. Unde magis satagere debemꝰ quẽ ad modũ
laudandus sit dñs: quã dubitare laudandum.
ut laudemꝰ dñm. Non enĩ laudibꝰ nr̃is ipse crescit:
sed nos. Ds̃ nec melior fit si laudaueris: nec deterior
si uituꝑ aueris. Sed tulaud andobonũ melior eris:
uituꝑando decerior. Bonꝰ autẽ ille. manet ut. ẽ. Si
enĩ seruos suos ipse bene de se meritos. p̃dicatores
ũbi sui. rectores eccłiȩ suȩ. ueneratores nominis sui.

Expanded text:
iste cohortatur. Dicit enim: «Laudate nomen Domini.» Causamque ipsam quare justum sit ut laudemus nomen Domini, continuo subjecit: «Laudate, servi, Dominum.» Quid justius? quid dignius? quid gratius? Etenim si non laudaverint servi Dominum; superbi, ingrati, irreligiosi erunt. Et quid faciunt non laudando Dominum, nisi ut severum sentiant Dominum? Neque enim servus ingratus, si Dominum suum laudare noluerit, ideo efficit ut servus non sit. Laudes, non laudes, servus es: sed si laudes, propitiabis; si non laudes, offendes. Bona ergo exhortatio et utilis; unde magis satagere debemus quemadmodum laudandus sit Deus, quam dubitare laudandum. ut laudemus Dominum. Non enim laudibus nostris ille crescit, sed nos. Deus nec melior fit, si laudaveris; nec deterior, si vituperaveris: sed tu laudando bonum, melior eris; vituperando, deterior: bonus autem ille manet, ut est. Si enim servos suos ipsos bene de se meritos, praedicatores verbi sui, rectores Ecclesiae suae, veneratores nominis sui,
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ eqͥlẽ qͥ hoc ẽ qđ ipse dederit hominẽ fi.¬
endũ. et ꝓhominibꝰ occidendũ: ut ꝑ hoc qđ cu
es. gustes qđ ñ es. Multũ enĩ ad te erat gustare sua¬
uitatẽ dei. qr remota erat illa et nimis alta: cu autẽ
nimis abiectꝰ et in imo iacens. In magna ista sepa.¬
ratione: missus ẽ mediator. Non poteras ad deũ
homo: ds̃ factꝰ ẽ homo. ut qm̃ homo potes adho.¬
minẽ qͥ ñ possis ad dm̃ ꝑ hominẽ uentres ad dm̃:
et factꝰ ẽ mediator dei et hominũ. homo xp̃s iħs.

Expanded text:
Filium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem facFilium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non posses ad Deum, per hominem venires ad Deum; et factus est mediator Dei et hominum, homo Chri
Abbreviated transcription (Latin):
et uidere: qm̃ qͥcqͥd aliud laudatis. ideo laudatis
qr bonũ ẽ. Insanit. qͥlaudat qđ ñ ẽ. bonũ. Si lau¬
des iniquũ eo ipso qđ iniquus ẽ: ñne et tuiniquus
eris: Silaudes furẽ eoipso qͦ fur ẽ: ñne et tupar¬
ticeps eris: Silaudes iustũ eo ipso qͦ iustꝰ ẽ: ñne et
tuhabes inde partẽ laudando: Non enĩ lauda¬
res iustũ.: nisi amares. Non amares: si nichil inde
haberes. Si gͦ qͥcqͥd aliud laudamꝰ ideo laudamꝰ
qr bonũ ẽ: nulla tͥ maior causa et melior et fir¬
agnoscamꝰ. et in oꝑibꝰ arcificẽ laudemꝰ. qr ipsũ con.¬
tẽplari idonei ñ sumꝰ et si contẽplabim᷑ idonei ali.¬
qͣndo erimꝰ: cũ fuerit mundatũ cor nr̃m fide. ut
postremo gaudeat ueritate. Nunc qm̃ ipse a nob̾
uideri ñ potest. oꝑa eiꝰ uideamꝰ: ne sine eiꝰ laude
uis ñ eẽt: si tͥ ñ daret posse gustare. Talẽ autẽ se
p̃buit hominibꝰ ut eciã panẽ de celo miserit. et

Expanded text:
et videte quoniam quidquid aliud laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo iniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firagnoscamus, et in operibus artificem laudemus; quia ipsum contemplari idonei non sumus: et si contemplari idonei aliquando erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, ne sine ejus laude vis non esset, si tibi non daret posse gustare. Talem autem se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Cũ manducas et bibis psalle: ñ int̾miscendo
sonoꝵ suauitates ad aures aptas sed modeste et
frugalit̾ et tẽꝑant̾ manducando et bibendo: qr
hoc dic̃ apłs. Siue manducatis siue bibitis. siue qͥd
facitis omĩa in głam dĩ facite. Si gͦ bene agis. et qđ

Expanded text:
Deo. Cum manducas et bibis, psalle; non intermiscendo Deo. Cum manducas et bibis, psalle; non intermiscendo sonorum suavitates ad aures aptas, sed modeste et frugaliter et temperanter manducando et bibendo: quia hoc dicit Apostolus, «Sive manducatis, sive bibitis, sive quid facitis; omnia in gloriam Dei facite» . Si ergo b
Abbreviated transcription (Latin):
dare dñm. Non sic p̃teamꝰ. laudare dñm. Dictũ
liumꝰ cantaiumꝰ et quieiumꝰ. Imꝰ in aliud forte a-¬
gendũ qđ restat: et aliȩ actiones cũ occurrerint
nob̃. laudatio diuina cessauit in nob̵̾. Hon sic. Nã
lingua tua ad horã laudet: uita tua sẽꝑ laudet
Inde gͦ bonꝰ psalmꝰ. Psalmꝰ qͥppe cantꝰ ẽ: ñ qͥlibet.
quȩ inuentas ad cantandũ. Qͥ gͦ psallit. ñ solauo¬
ce psallit. sed assũpto etiã qͦdã organo qđ uocat᷑
psalteriũ accedentibꝰ manibꝰ uoci concordat. Uis
gͦ psallere: Non sola uox tua sonet laudes dei:
sed oꝑa tua concordent cũ uocetua. Cũgͦ uoce¬
cantaueris silebis aliqͣndo Uta sic canta. ut
sed inblasphemiã ꝑrexisti. Cũ enĩ laudat᷑ d̃ de bo¬
no oꝑe tuo oꝑe tuo laudas dm̃. Et cũ blasphemat᷑
ds de malo oꝑe tuo: oꝑe tuo blasphemas dm̃ Itaq
ad auriũ exhortationẽ canta uoce. Corde ne sileas:
uita ne taceas In negotio fraudẽ ñ cogitas: psallis

Expanded text:
num. Dictum cuimus; cantavimus, et conquievimus. Imus in aliud forte agendum quod restat, et aliae actiones cum occurrerint nobis, laudatio divina cessabit in nobis? Non sic; nam lingua tua ad horam laudat, vita tua semper laudet. Inde ergo bonus psalmus. 2. Psalmus quippe cantus est, non quilibet, quae inventa sunt ad cantandum. Qui ergo psallit, non sola voce psallit; sed assumpto etiam quodam organo, quod vocatur psalterium, accedentibus manibus voci concordat. Vis ergo psallere? Non solum vox tua sonet laudes Dei, sed ocantaveris, silebis aliquando vita. Sed sic canta, ut sed in blasphemiam perrexisti. Cum enim Deus laudatur de bono opere tuo, opere tuo laudas Deum; et cum blasphematur Deus de malo opere tuo, opere tuo blasphemas Deum. Itaque ad aurium exhortationem canta voce; corde ne sileas, vita ne taceas. Non cogitas in negotio fraudem, psallis
Abbreviated transcription (Latin):
Uellẽ ego inqͥt aliqͥs laudare dñm: si mͥ aliqͥd ꝓ ista
laude donaret. Qͥ senĩ laudet gratis uel hominẽ . Ex.¬
pectant gͦ aliq̃ mercedẽ laudatores hominũ Nullinre
mercedẽ expectare aut petere aut sꝑare debet
laudator dei : Laudat᷑ infirmꝰ. et sꝑat᷑ de illo ali¬
qͥd. Laudat᷑ omp̃s et nulla merces ẽ: Anforte hoc
cupio qđ ille ñ potest dare: Qͥd homo desiderat.
qđ inmanudĩ ñ sit: Cũ laudaueris hominẽ :
forte hoc cupis qđ ab illo p̃stari ñ potest. Dm̃ se¬
curus lauda: quẽ nemo potest dicere ñ posse p̃-¬
stare. qđ tu potueris desiderare. ꝓposita gͦ spe
mercedis alicuiꝰ laudare debemꝰ dm̃ ñ tam̃ datu¬
rũ qͥcqͥd cupimꝰ. Pat̃ enĩ ẽ: et qđ male cupiunt
filii. ñ dat. Laudemꝰ et sꝑemꝰ: et desidemꝰ ñ illud
aut illud: sed qđ iudicat dandũ eẽ. quẽ laudamꝰ.
Ille enĩ nouit qͥd nob̾dari expediat. Nos autẽ
intendamꝰ qͥd nob ꝓsit acciꝑe. Apłs ait. Qͥd enĩ

Expanded text:
 aliquid pro ista laude donaret. Quis enim laudet gratis vel hominem? Exspectant ergo aliquam mercedem laudatores hominum; nullamne mercedem exspectare, aut petere, aut sperare debet laudator Dei? Laudatur infirmus, et speratur de eo aliquid; laudatur Omnipotens, et nulla merces est? An forte hoc cupio, quod ille dare non potest? Quid homo desiderat, quod in manu Dei non sit? Cum laudaveris hominem, forte hoc cupis quod ab illo praestari non potest: Deum securus lauda, quem nemo potest dicere non posse praestare quod tu poteris desiderare. Proposita ergo spe mercedis alicujus laudare debemus Deum, non tamen daturum quidquid cupimus. Pater est enim, et quod mali cupiunt filii, non dat. Laudemus, et speremus, et desideremus non illud aut illud, sed quod judicat dandum esse, quem laudamus. Ille enim novit quid nobis dari expediat; nos autem intendamus quid nobis prosit accipere. Apostolus ait: «Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
NTENT audiebamꝰ cũ psalmꝰ p̃sens cantaretur:
et ñ om̃s qͥ audiebamꝰ etiã intelligebamꝰ. Entoma¬
gis gͦ intente nc̃ audiendus ẽ: Sic̃ sꝑo et cupio ad¬
iuuantibꝰ om̃iũ audientiũ orationibꝰ si qͥd hic forte
obscurũ ẽ. dõ donante reuelabit᷑: ut sit fructuosus
auditꝰ nec manis redeat auditor qͥ intentꝰ affuit cũ
om̃ibꝰgentibꝰ ñ solis nob̾. Et istã qͥdẽ uocẽ ꝑ loca sin.¬
gula sonantẽ a lectoribꝰ singulatĩ audiunt ȩccłiȩ
una uox tam̃ dei suꝑ om̃s ñ tacet. ut laudemꝰ eũ. Et
qͣsi quereremꝰ qͣre dñm laudare debeamꝰ ĩudete quã¬

Expanded text:
ntenti audiebamus, cum psalmus praesens cantaretur; et non omnes qui audiebamus, etiam intelligebamus. Quanto magis ergo intente nunc audiendus est, si, ut spero et cupio, adjuvantibus omnium audientium orationibus, si quid hic forte obscurum est, Deo donante revelabitur; ut sit fructuosus auditus, nec inanis redeat auditor, qui intentus adfuit cum omnibus gentibus, non solis nobis. Et istam vocem per loca singula sonantem, a lectoribus singulatim audiunt Ecclesiae. Una vox tamen Dei super omnes non tacet ut laudemus eum. Et quasi quaereremus quare laudare De
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit et dix̃. Fac intelligere illũ uisionẽ. Et ibi
itaq ꝑ scipsũ qr lux ẽ. illuminat piasm̃tes: ut
ea quȩ diuma dicunt᷑ uł ostendunt᷑ intelligant.
Sed si ad hoc ministro utit᷑ angło: potest qͥdẽ ali-¬
qͥd agere angłs in m̃te hominis. ut capiat lucẽ
dei: et ꝑ hanc intelligat. Sed ita dr̃ intellectũ
dare homini. et qͦsi ut ita dicã intellectuare ho-
illuminare domũ cui fenestrã fac̃: cũ eã ñ sua luce
penetret et illustret. sed tancũ mͦ aditũ qͦ penetre-¬
t᷑ atq illustret᷑ aꝑiat. Sed nec sol qͥ ꝑ fenestr̃a il¬
lustrat domũ. ipse creauit eandẽ donũ. aut ho¬
minẽ qͥ fenestrã fec̃ in domo: aut ipse illi russit ut
faceret aut adiuint ipse facientẽ: aut aliqͥd egit
adiuuaret᷑ humana. et eandẽ sic adiuuat m̃tẽ.
ut anglicã recipiat oꝑationẽ: et eã sic illuminat
de seipso. ut ñsolũ ea quȩ a ueritate monstrant᷑
sed ipsã qͦq ꝓficiendo ꝑspiciat ueritatẽ. Sed

Expanded text:
sionem» : et ibi itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare homi, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic illuminat de seipso, ut non solum illa quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ũbo dici ñ potuit. tanꝗ si ñ posset latine dici sa¬
name: et diceret᷑ da mͥ sanitatẽ. Sic̃ hic dictũ
ẽ damͥ intellectũ. aut sanũ me fac: sic etiam
hic dici potest intelligentẽ me fac: qđ qͥdẽ po-¬
tuit et angłs facere. Nã dix̃ cdaniheli. Ueni in-¬
tellectũ dare tͥ. Et hoc ũbũ ẽ. ingreco. qđ etiao
hic. ẽ. sy necisee: tanꝗͣ si diceret latinꝰ. sanitatẽ
dare tͥ qđ grecꝰ dixisset sanare te. Non enĩ circũ¬
loqueret᷑ latinꝰ int̾pres. dicendo intellectũ dare
tͥ si quẽ admodũ dici potest a sanitate sanare
te. ita dici posset ab intellectu intellectuare te.
Sed si potest hoc et angł̃s facere. qͥd ẽ. qđ iste hoc
a deo sibiposcit ut fiat: an qr ds̃ angło iussit
ut facert: Ita uͦ. Nã xp̃s intelligit᷑ hoc iussisse
angłm ut faceret eoloco ubi ait ꝓpħia. et fac-¬
tũ ẽ cũ uderẽ ego danihel uisũ. et quererẽ
intellectũ: ecce stecit in conspectu meo ut ui

Expanded text:
verbo dici non potest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni intellectum dare tibi» : et hoc verbum est in graeco, quod etiam hidare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in c
Abbreviated transcription (Latin):
ma facta corpꝰ autẽ fictũ intelligat᷑: siue formatũ. si¬
ue plasmatũ. Nã qͥdã int̃p̃tes noluer̃ dicere finxer̃ me.
sed plasmauer̃: magis id eligentes minꝰ latine declinare
de greco. quã dicere finxer̃ qđ aliqͣndo etiã de simula¬
tione dici solet. Sedutrũ hoc scd̾m adã dictũ ẽ. ex qͦ
cũ sint om̃s homines ꝓpagati. qͥs hominũ qͣndo ille
factꝰẽ etiã se factũ ñ potest dicere. originis seminisq
ratione : an etiã scdm hoc recte dici potuit manꝰ tuȩ
oꝑatoria dei potentia rebꝰ subtrahat᷑ intereunt: nec
aliqͥd om̃ino siue de mundielem̃tis siue de genitori¬
bꝰ siue de feminis nascit᷑. si ea ñ oꝑet᷑ ds. ꝓpt̃ qđ ait

Expanded text:
utem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuoperatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propt
Abbreviated transcription (Latin):
nec ita quãuis homo ut in eoꝵ numero depu¬
tandꝰ sit qͥ ambulant in uanitate m̃tis suȩ: obs¬
curati intelligentia. alienati a uia dei. Nã si talis
eet: nec hoc dixisset. Non autẽ parui ẽ. intellectꝰ.
nosse a qͦ poscendꝰ sit intellectꝰ: et cogitandũ est
qͣnto sint altiꝰ intelligenda diuina mandata. qͣndo
ad ea discenda sibi adhuc incellectũ dari petit
qͥ siciã diligit: et qͥ elo qͥa dei se custodisse ante iam

Expanded text:
nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero depunec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam