comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uident ꝑ speculum eũ qui est ꝑ spetilum
mĩc uidendus. nͨ ip̃m spetulum quod uidẽt:
stiant ẽẽ spetulum ia est ymaginem. Qͦa
si scirent: fortassis ⁊ eum cuiꝰ ÷ hoc spe¬
tulum ꝑ hoc querendum. ⁊ ꝑ hoc ittq
nit̾im uidendum ẽẽ uiderent sentirent:
fide non futa corda mundante ut facie ad
factem possit uideri qui ꝑ spetulum nt̃
uyͣ. q fide cordiũ mundatͥte otempta qͥd
agunt intelligendo que de nã mẽtis hu¬
mane subtilissime disputant᷑ nisi ut ip̃a
quo intellĩa sua teste dampnentur: In
qua ntiq non laborarent ⁊ uix ad cer¬
tum aͥd ꝑuenirent : nͥ penalib tenebs
inuoluti. ⁊ ouerati corꝑe corruptibili ⁊̃¬
qił agrauat aĩam. ¶ Q taindeni m̾ito
inflicto malo isto nͥ pcc̃i e Uude tanti ma¬
u magnitudine admoniti: seqͥ deberent
agnum qui tollit pcc̃a mundi.¬
Deum uaiz ꝑtiuentes ⁊ longe
istis ingenio tardiores: qñ fine uite
hitiꝰ resoluuntur a corꝑe: ius in eis reti¬

Expanded text:
 speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum mundie pertinentes etiam longe istis ingenio tardiores, quando fine hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis reti
Abbreviated transcription (Latin):
natura monstta est ⁊ humana .s. ⁊ ddiuina.
Accepit quippe ut houio: effulit ut tłs. son
aũ acciꝑe tuił hoc donum possumus ꝓ mo¬
dulo nr̃o: effunde aũ suꝑ alios non utit possir¬
mus. s ut hoc fiat : tłm suꝑ eos a quo td effi¬
nato ile irtͦ ꝓcessit uͥ nulla sunt temꝑa. sicut
potiumus quer̾e uͥ inuenimus temꝑa: uolĩ¬
tatem prius de humana mente ꝓcełe. ut q̃¬
ratur quod inuentum proles uocetur : Qi
eo fine reqͥestens : ut qui fu̾at appetitus t̃pen¬
tis: sit amor fruentis. qui iaip de utroq il
te gignente mente ⁊ de genita notõe: tantͣm
le ꝑente ac prole ꝓcedat. Non enĩ possuti
prorsus ista queri ibi ⁊ ubi mh ex temꝑe inche¬
atur : ut conseq̃nti ꝑfitiatur in temꝑe. Qͥ¬
pp̃ qui potest intellige̾ sine temꝑe gn̾ationi
filii de pr̃e: intelligat sine temꝑe ꝓcessiom̃

Expanded text:
natura monstrata est, humana scilicet et divina. Accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum possumus pro modulo nostro; effundere vero super alios non utique possumus, sed ut hoc fiat, Deum super eos a quo id effinato de utroque processit, ubi nulla sunt tempora: sicut potuimus quaerere, ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur: quiaeo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis: qui jam de utroque, id est, de gignente mente, et de genita notione, tanquam de parente ac prole procedat. Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processi
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo. Propt̾a dt̃s ÷ plenis gr̃a ¶R
manifestius de illo scͥptum est in actib apꝰ¬
q oleo uisibili: s dono gr̃e qd̾ nisibili sigͥ¬
ficatur unguento quo baptizatos ungit
pue baptirati accipiunt sꝑm scm̃. Ei ista¬

Expanded text:
ut homo. Propterea dictum est: Plenus gratia. Et manifestius de illo scriptum est in Actibus apoque oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento quo baptizatos ungit pue baptizati accipiunt Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. Consumentur aũ purgati ab om¬
ni contagione corruptõnis in platidis
sedib donet recipiant corͣ sua: s iam iu¬
corruptibilia que ornent: non onerent.
Noc enum placuit optimo ⁊ sapiẽtis¬
simo t̾atori ⁊ ut sꝑe hominis tło pre subdi¬
tus heat feliciter sub altcum corꝰ. ⁊ sine fine
maneat illa felicitas. ¶ Ibi u̾ttatem sine
nlla clisficultate uidebimus: ea q clarissi
ma ⁊ c̾cissima ꝑfruenur. Nec aͥd queremꝰ
nente põnautes ⁊ s cou templantes cer¬
nemus. Qpe non sit filius sꝑc sc̃s tum
dreicilis: ꝙ ⁊ illis trui ħ̃ diligenter. at in¬
telligenter legent ꝓtul ilubio similr̾ ap¬
parebit. ut cũ in scłd̾ huiꝰ oꝑis libro ao

Expanded text:
fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla diffima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed contemplante cernemus quare non sit Filius Spiritus sancdifficilis, quod et illis qui haec diligenter atque intelligenter legent, procul dubio similiter apparebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio
Abbreviated transcription (Latin):
rim magis hũisse qͣm effcm̃. R ĩ una
quidem ꝑsona qił est homo inuenisse
ẏmaginem summe illius tͥnitatis et
in re iminutabili tͥa illa ut faciliꝰ intelli
libro nono mariine monstr̃e uoluisse.
Q tͥa unius ꝑsone ñ sicut humana po¬
stit intentio. trib illis ꝑ sonis conuẽi¬
re potu̾nt: sicut in hoc libro quinto
detimo demonstrauimus. capłm.ix.¬
est int̾ualla tempoꝵ nulla sunt ꝑ
que poss ostendi: aut saltem relri. ittꝵ

Expanded text:
m magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo invenisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intellilibro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut in hoc libro quinto decimo domonstravimus. CAPUT XXest, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi aut saltem requiri, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
que ad tempꝰ nr̃a dici cẽ possunt qĩ eio ho¬
mines ciepilitate ih̾ent eo iute possideãt
quo pax ⁊ societas humana seruet̾᷑ qͣnta
in hiis reb seruari pot̃. Ea sunt aũ pͥmo
hoc corꝰ eius q que uocantur bona ut ĩte¬
gra ualitudo. ecaimeir sensuũ. utres. pril¬

Expanded text:
tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pul
Abbreviated transcription (Latin):
des gͦ ⁊ illutł qł pena non eẽt siue que per
imuriam siue trite ꝑ talem uindc̃am in ftar
homenib si eas res que inuito aufr̾i pos¬
tas eẽ oportebat ⁊ ea bona dͥ ostituens qͥb
ordinandis bene q tactamlis ip̃e ẽc̃ utip
deb̾et bonum. Ille aũ qui recte hiis utitur
ostendat qunlem bona ee s tion oͥ. Non emĩ
tũ bonum meliorem ne facuunt: s ab eo po
funt. ⁊ iõ non eio amore aglutinet᷑ .iii. ue¬
lua menbra sui animi faciat qd̾ fit aman¬
do ne cum resecar⁊ ceꝑtuit trucratu ac tabe
ostendent uł fedent s eis totus sꝑ feratur.
tere at ñ hẽre ꝑatior. Qum gͦ ħ ita sint.
non aut argentum aut aurum pp̃ auaros ac¬
ttsandum putas. aut tybos pp̃ uorates. aut ui¬
num sp̃ ebriosos. aut muliebres formas ꝓpter
scortatoreo ⁊ aclulteros at hoc modo cet̾a. tũ p̾¬
certim uideas. ⁊ igne bene uti meditum ⁊ pũe
scelerate ueneficum. U̾issimum ÷ nou res ip̃ns
s homines qrui ets inale utinit᷑ eẽ tulpanios.

Expanded text:
etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam, sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferri postas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, tere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui eis male utuntur esse cul
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quisq au̾citur a aiuinis u̾e q manentib
⁊ ad initabilia at int̾ta coni̾it᷑ qure quẽ¬
qͣm in ordine suo recte locata sint ⁊ suam
ad nutum suũ idicenlis poꝰ diutno ordine
ac iitre p̾latus est. ⁊ alud simul mͥ ieide̾
tam uideor absolutum at comꝑatum qn
post illam comꝑatõem qoẽm qͥd sit maledi¬
cere. deinceps quer̾e instituamus ñ ma¬
lefacimus. nͥ enim fallor ut rõ trctata m̃¬
strauit id facimus ex lib̾o uolmitaris ap¬
arbit̾um qͥd peccanidi fatultatem her̃e con

Expanded text:
 quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur. Quae quanquam in ordine suo recte locata sint, et suaad nutum suum ducendis potius divino ordine ac jure praelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit male facere, deinceps quaerere institueramus, unde male faciamus. Nisi enim fallor, ut ratio tractata monstravit, id facimus ex libero voluntatis ararbitrium, quo peccandi facultatem habere c
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵ penetͣlia tum dõ uenire reꝑimus.
iudicabis ꝓstõ qͣnͣtum int̾ hñc disputatõ¬
nem ⁊ ea que setruntur int̾sit. qͣntuniq
ala p̾stent non modo inuestigatõis sagan¬
tate s ⁊̾ marestate t̃r ⁊ tlariilima luce ⁊ͥ¬
u̾ttatis pietas tantuti assit. ut nos dii¬
na ꝓudentia rursum q instituimus de¬

Expanded text:
imus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, te
Abbreviated transcription (Latin):
luntate illam m̾eri homines ⁊ uoluntate
⁊̾ miseram ⁊ sit miseri ut accipiant. ¶Nc̃
u̾o existit. nescio que repugnantia ⁊ nͥ dili¬
gent̾ dispitiamus ꝑturbare nitit᷑ sr̃ĩorẽ
tam euigilatam firmam q rõen. qromo¬
do enim uoluntate quis miseram uitam pu¬
titur cñ om̃ino nemo uelit mistre itiuere.
ant qũo uoluntate beatam uitam consegͥtir
homo tũ tam młt̾i miseri sint ⁊ beiti om̃es
eẽ uolunt: An eo eueĩt ꝙ aliut est uesse be¬
ne. aut male alund m̾eri. alni ꝑ bonani ir
malam uoluntatem. Nlam illi qui beati sũt

Expanded text:
luntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nas puto ẽẽ. Unam ꝑ quatu bñfacere. Aliã
ꝑ qrtiam malefat̾e ditimus ¶ S cũ quere¬
res ittꝵ disciplina bona eẽt ip̃ius bonit amꝙ¬
amor intentõem meam rapuit ut illam in¬
tuerer disciplinam que bñfatiendi ÷ ex to
reqͥro. Saltem intellĩam tĩ nͥ bonum putas.
pot̾it ne tibi doctus uitłi: Om̃mo non po¬
terit. Si gͦ om̃is intellĩa bona est nec qͥs¬
quam qͥ nõ intelligit discit. om̃is qui idis¬
tit bñ facit : om̃is enim qui idricit intellig̃
⁊ om̃is qui intelligit bñsacit. ¶  sqͥo¬
malum doctorem. Si enim malus est.toctor
nou est. Si doctor est ⁊ malus non est.Age iã¬
ip̃m satis togis ut fatear non nos ilisce̾ facere
ter ex̾tuit ⁊ fategatũ tn hr̃ticos impultt
at iderecit qruo tasu iam sum ꝯfflistus ⁊ tans
obrutus aceritio in aicium fabulaꝑ. ut y u̾i
amor inuẽiendi s̾i opem idiuinam impet̾set᷑
libet tatem respirꝗre non posseni. ⁊ qm̃ me¬
cum sedulo aucttim est ut ista qõe liberare ÷ o

Expanded text:
ere, aliam per quam male facere discimus. Sed cum quaereres utrum disciplina bonum esset, ipsius boni amor intentionem meam rapuit, ut illam disciplinam intuerer, quae bene faciendi est, ex quo requiro. A. Saltem intelligentiam non nisi bonum putas? E. poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. Si ergo omnis intelligentia bona est, nec quisquam qui non intelligit, discit; omnis qui discit, bene facit: omnis enim qui discit, intelligit; et omnis qui intelligit, bene facit: malum doctorem. Si enim malus est, doctor non est: si doctor est, malus non est. CAiam satis cogis ut fatear non nos discere male fanter exercuit, et fatigatum in haereticos impulit, atque dejecit. Quo casu ita sum afflictus, et tantis obrutus acervis inanium fabularum, ut nisi mihi amor inveniendi veri opem divinam impetravisset, libertatem respirare non possem. Et quoniam mecum sedulo actum est, ut ista quaestione liberarer, eo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia commoda ⁊ dampna rr̃ non ui nostͣ
potestare constitntaꝵ contẽpnimus. Ita ex¬
istuno. Porro temꝑantia ÷ affectio toher¬
cens ⁊ tohibens appetitum ab hiis rebus
tre turpiter appetuntur: Au tu alt̾ pu¬
tas: Iimo ita ut idicts sencio. ¶ Iam nisti¬
tiam qͥd ddicamus eẽ nͥ u̾tutem qua sua cu¬
iq tribuuntur. Allo̾ mͥ alta iusticie notio
de tuiꝰ excellentia iam liu loquini᷑: hant
uam dilectõem amplexatur qua interi
melius nich̾ ht̃ /ac sese oblectet. Hc demq
ꝑ fruatur ⁊ gaudeat considerans eam et
iudicans qͣnta sit. quam in uito illo eri¬
tum ẽẽ prudentia qui hoc bonũ appeten¬
potestate non st amare iste ac płu̾ni esli¬
iare non pot̃. Mala enim uoluntate a
bono resistat nc̃ce est. tam añ non amat.

Expanded text:
 nostra potestate constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro temperantia est affectio coercens et cohibens appetitum ab iis rebus quae turpiter appetuntur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulla mihi alia justitiae notio de cujus excellentia jam diu loquimur, hanc unam dilectione amplexetur, qua interim melius nihil habet, hac sese oblectet, hac denique perfruatur et gaudeat, considerans eam et judicans quanta sit, quamque invito illi eritum esse prudentia, qui hoc bonum appetenpotestate nostra non sunt, amare iste ac plurimi aestimare non potest. Mala enim voluntate ambono resistat necesse est. Cum autem non amat
Abbreviated transcription (Latin):
uidicamis. Nonne recte miseꝵ nͥ cont̾rie
uoluntatis ÷. Rectissime. ¶ S gͦ cause
est cur dubitandum putemus ⁊̾ si nonqpͣ¬
laudabilem ⁊ beatam uitam uoluntate
moria ten̾e qruam diximus ẽẽ bonam uo¬
luntareni. optinor enim ea que dc̃a ÷ qua
rete at honeste uiu̾e appetinus. Ita me¬
mini. ¶ Snͣc g̾ uoluntatem si bona ħ¬
u̾em uoliuitate diliganus at ꝯplectam᷑
reb q om̃ib quas retitere non qr uolu¬
mus possumus: at̃ponamus. conset̃ñ¬
ter ile u̾tuteo ut rõ dotuit aĩm nostrũ
incolent quas hõe ia ip̃m est recte honeste q

Expanded text:
judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunqlaudabilem et beatam vitam, voluntate moria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑalem si q̃a equitatis sapis quos istoꝵ
uidicas et̾ne legi quos temꝑales eẽ subdẽ¬
tos. Puto in ꝓitu eẽ qd queris. nam
beatos illos ob amorem ip̃oꝵ et̾noꝵ sub et̾¬
na lege ag̾e ex istimo ⁊ miseris u̾o temꝑa¬
lis imponitur. ¶Recte iuditas dum mo¬
do allid inconcussum teneas quł aꝑtissime
reni iam demonst̾u̾it eos qui temꝑali le¬
gi serniũt non eẽ posse ab et̾na lib̾os. Unde
om̃ia que insta st̃ iuste q uariant᷑ expͥmi
dixtinus. eos u̾o qui legi et̾ne ꝑ bonam uo

Expanded text:
oralem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeque variantur, exprimi diximus:
Abbreviated transcription (Latin):
sitam qõem illam de duab legib referantur
fĩat. S dic m prius utrũ qui reste uin̾e
iligit eo q ita delectatur ut non solum ei
rectum sit: s ⁊̾ dulce at iocundum amet
hnͣc legeni hẽat q carissimam qua itidet
tpibutam ec̃ bone uoluntati beatam uttũs
male miseram. Amat om̃mo aut uehem̃¬
ter nam estam ip̃am seq̃tis ita uiuit. Q¬
huͣc amat: inertabile aͥd amat at temꝑale
an stabile at sempit̾num. et̾num sane at
rncominntabile. ¶QRͥ illi qui in mala uo¬
luntate ꝓseu̾antes nichominus cupiunt¬
beati eẽ. possunt ne amare istam legeni qͦ
talib lominib miseria m̾ito rependit᷑.
sllõ modo arbittor. Nicħ̾ ne amant altud

Expanded text:
estionem de duabus legibus referantur. A. Fiat: sed dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud
Abbreviated transcription (Latin):
rit: s utꝵ eẽ truisqm possit int̾cum ÷ qui
hãnt uolu̾it fat̾e. aut uelit. qͣmꝙy enĩ cre¬
damus hõiem tam ꝑfc̃e odirum a do̾ et
in beata uita cõstitutuni. ut ad expnas o¬
mortales uite ip̃e inde ꝓp̾a uoluntate delap¬
sus sit tm̃ hoc tñ firmissina fide teneam:
intellĩa nondum sum assequtus. ¶Cuius
ret dtligentem inqͥsitõemi si nt̃ diffe̾ndam

Expanded text:
rit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui rit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam
Abbreviated transcription (Latin):
parta existimanda est t ei libido dũatur
expoliatam q u̾tutis opulentia ꝑ diu̾sa ĩ¬
opem at indegentem trahit nc̃ falsa ꝓ ue¬
tota inuentõe u̾itatis ⁊ stulticie tenebris
penitus inh̾entem. nc̃ conantem in lucẽ
intelligendi rur suo fatigatõe tetidentem¬
cũ interea tupiditatum illud regnũ tlyrã¬
te seuiat ⁊ nariis contͣr iis qr tempestati¬
b totum hõis animum uitam t ꝑtur¬
bet. hinc timore.inde desid̾io. hinic auxie¬
tate. inde inani falsa q letitia. hinc truti¬
atu rei amisse q̃ iiligebatur. inde ardore
acdipucende que non hẽtur. hinc accepte ĩ¬
uirie dolorib. in de facib uinclitaude qua¬
qua u̾sum pot̃ coartare auaritia. tlissipare
lia regnum illius libidinis freq̃ntant et
ext̾tent. Posstimꝰ ne tandem tillam penã ⁊¬
istam putate quam ut c̾nis om̃s qui non
dem istam penam ẽẽ iudico: om̃inoq ius¬
tam. Siqͥs iam in sublimitate sapĩe collo¬
catus inde descend̾e at libidini ẜuus delege¬

Expanded text:
parva existimanda est, quod ei libido dominatur, expoliatamque virtutis opulentia per diversa inopem, atque indigentem trahit, nunc falsa pro vetota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem, nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentemcum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum, vitamque perturbet? Hinc timore, inde desiderio, hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia, hinc cruciatu rei amissae, quae diligebatur, inde ardore adipiscendae, quae non habebatur, hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae, quaquaversum potest coartare avaritia, dissipare lia regnum illius libidinis frequentant et exercent? possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes qui non dem istam poenam esse judico, et omnino justam, si quis jam in sublimitate sapientiae collocatus, inde descendere ac libidini servire delege
Abbreviated transcription (Latin):
repelli iubet sine libtlme obtemꝑari. ⁊ de õi¬
b minist̾s qui iẽ at ordĩẽ potestatib qͥbus
subrecti sunt id adici potest. S illt hõtes lege ĩ¬
calpata qũo inculpati ẽẽ queant non uido. Nõ
enin lex eos cogit occid̾e̾: s relinqͥt in pot̾ate.
bus quas inuiti possunt amitt̾e ⁊ ob hoc a¬
mari non debñt. De uita enim fortasse tͥpiam
sit dubium. utꝵ aĩe mlło̾ pacto aufatm dũ
hoc corꝰ int̾imitur. S si anf̾r̾i pot̃ cõtemp¬
nenda est. si non pot̃: nich metuendũ. De
puclititia u̾o quis dubitau̾it qͥn ea sit in ipso
aĩo constituta qñquidem u̾tus ÷. Uñ a iuolẽto
stupͣtore nec ip̃a eripi potest. qͥtl quid gͥ erep¬
dum sit non iutelligo. quapp̃ legeni quudem
non reprehendo que tales ꝑmircit interfi¬
ti. s quo pacto istos defendam qui uit̾ficiint
lex tenet. ¶Nulła fortasse. s eaꝵ legum
que apparent ⁊ hõib leguntur. nam nes¬

Expanded text:
repelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnirepelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnibus ministris, qui jure atque ordine potestatibus quibusque subjecti sunt, id dici potest. Sed illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim lex eos cogit occidere, sed relinquit in potestate. bus quas inviti possunt amittere, et ob hoc amare non debent. De vita enim fortasse cuipiam sit dubium, utrum animae nullo pacto a uferatur, dum hoc corpus interimitur: sed si auferri potest, contemnenda est; si non potest, nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, quin ea sit in ipso animo constituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore eripi nec ipsa potest. Quidquid igitur erepm appellandum sit, non intelligo. Quapropter legem quidem non reprehendo, quae tales permittit interfici; sed quo pacto istos defendam qui interficiuntlex tenet. E. Nulla fortasse, sed earum legum quae apparent, et ab hominibus leguntur: nam nes
Abbreviated transcription (Latin):
in eo pplo̾ quem regit minorib malestĩs
ne maiora comintt̾entur dedie licentiam.
Multo enim minus eũ qui altene uire ĩ¬
sidiatur qͣm eum qui suam tuetur occidi¬
⁊ mlto ÷ inanius inutcum hot̃em stuprũ
ꝓpotim qͣm eum a quo illa uis inft̾ur ab
eo tui infr̾e conatur int̾imi. Iam u̾o miles
in hoste int̾ficientlo ÷ minister legis qua¬
re offm̃ situm facile ulła libtline unple¬
uit. Porro ip̃a lex que tuendi ppli̾ causa
lata est ullius libicluis argui porest .S¬
qͥs est ille qui tulit: Si cł̾i iussti tulit tl
est qł precipit iliina et̾na iusticia exꝑs
om̃ino libidinis tel age̾ potuit. Si aũ ille
cum aliqua libitline hoc statuit non ex co
fit ut ei legi tũ libudme obtemꝑare ncc̃e
sit. qr bona lex ⁊ non bono fi̾ potest. Non
enim siqͥs uerbi cã thyranicam potestatẽ¬
natus ab aliquo tui hoc ocducit p̾cium accipi¬
at: corruptus hnͣc tulit. Potest gͦ illi legi q̃
tuentoꝵ tiuium cã uim hostilem eaclem ui

Expanded text:
in eo populo quem regit, minoribus malefactis ne majora committerentur, dedit licentiam. Multo est enim mitius eum qui alienae vitae insidiatur, qet multo immanius vitium hominem stuprum perpeti quam eum a quo illa vis infertur ab eo cui ferre conatur, interimi. Jam vero miles in hoste interficiendo minister est legis, quare officium suum facile nulla libidine implevit. Porro ipsa lex quae tuendi populi causa lata est, nullius libidinis argui potest. Siquidem ille qui tulit, si Dei jussu tulit, id est quod praecepit aeterna justitia, expers omnino libidinis id agere potuit: si autem ille cum aliqua libidine hoc statuit, non ex eo fit ut ei legi cum libidine obtemperare necesse sit; quia bona lex et a non bono ferri potest. Non enim si quis, verbi causa, tyrannicam potestatenactus, ab aliquo cui hoc conducit, pretium accipiatque corruptus hanc tulit. Potest ergo illi legi quae tuendorum civium causa vim hostilem eadem vi
Abbreviated transcription (Latin):
uocari. ꝑge assentio q. Insticia restat q̃ quo¬
modo desit huic homini non sane iudeo. qui
enini ht̃ ⁊ diligit uoluntatem bonam et
subsistit eis ut il̾tm̃ est que huic inimita q
male tuiqͣm uelle non potest. Seqͣ ergo ut
lintatem magnipendit ⁊ diligit om̃s. mit
uitutes que abs te paulo añ me assentiẽt
cogunt om̃ia. Ꝙ uitam miseram potes ne
nllo modo noñ uuidicare fugiendam. Et
megno oꝑe quud̾ indico nicħ qr aliud agẽ¬
dnm ex istimo. Non gͦ misera est que lait
gnͣtum opinor difficile tͥ ut assentiaria re¬
linquitur cam .s. que miseram non ÷ bea¬

Expanded text:
vocari. E. Perge; assentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor virtutes quae abs te paulo ante, me assentientecogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihilque aliud agendum existimo. A. At Nihil jam, quantum opinor, difficile tibi ut assentiaris relinquitur, eam scilicet quae misera non est, bea
Abbreviated transcription (Latin):
raut ꝑpeti ꝑꝑ desertam u̾tutis arcem ⁊ elec¬
ꝑam sub libudinc seruitutem. qm̃i apias dis¬
putando si uales nllo̾ modo tͥ defe̾nilum ẽẽ
otesserim. Ita istid dicis qiͣ liruide oꝑtum
hãs nonꝙͣ nos fuisse saptentes attendis ẽ
tempus ex quo in hc uita nati sumꝰ. Sed
cum sap̃ia in aĩo sit itq añ osortium hꝰ coes
magnum sec̾tum ⁊ suo osidandum loco i¬
abs te sit ne nobis aliqͣ uoluntas. Nescio.
Uio ue hoc scire. R hoc nescio. Nicħ gͦ dde¬
gao. Deinde iͥ uelis ad sap̃iam peruẽtre
scꝑnio tecam tle huitemodi reb non est
ht̃idus. Post̾mo amitus m̃s ẽẽ non pote¬
ris : nͥ uelis ut bũ sit tħ iam u̾o de te tu

Expanded text:
ropter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi differendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapientia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis magnum secretum, et suo considerandum locoabs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo degas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteri
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe ita tũ in aiõ cẽ appar̾et quid altinl
appellandum sit qͣm rõ non oꝑtinus qua
postea ⁊̾ mentem ⁊ sꝑm uocari recorda ti su¬
mus. S si aliud rõ aluid mens constat cͥte
non nͥ mentem uti posse rõe ex quo illul
conficitur eũ qui rõem hẽ mente tarere
non posse. ꝓpe ista remini scor at teneo s
illud tredis. ne domitores telluaꝵ nͥ sapiẽ¬
tes et̃ non posse. eos enim sapientes noto
quos u̾tcas uocari iubet .i. qui regno m̃¬
tis om̃i libidinis subiugatione pacati sẜ
Quditulum ÷ tales putare istos quos ⁊¬
uulgo mansuetos mincupant uł etiam
pastores ant bubulcos aut aurigas quib
om̃ib domitum petus sub̾m uidemꝰ. ⁊ tͦe
industria in a̾omitum subiti. ¶ En gͥ hẽs
docum̃ tum c̾cissimum quo mãifestũ fiat
mentem inẽẽ homini sine lñatu. Hiss qͥp¬
pe mest. Agunt enini talia que agi sine
mente non possent. non tam̃ regnãt: nã
stulti st̃. n regnum mentio nͥ sapientiũ

Expanded text:
um in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, eindustria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium
Abbreviated transcription (Latin):
nare ꝯꝑtum÷. ¶Pittas ne ista mente
pacto puto. n enim eẽt ordinatissim ut ĩ¬
potentõra potentõrib imꝑarent. qͣ ne¬
cesse arbitror ẽẽ ut plus possit mens ꝙͣ
cupiditas eo ip̃o quo cupiditati recte iuste
nere ut u̾tus qnͣto melior at sublitnor.
tanto fi̾nior inuictior q sit. ¶ Quis du¬

Expanded text:
est. A. Putasne ista mente, pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeqnere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis du
Abbreviated transcription (Latin):
sinꝰ hominũ alioꝵ et̾nas: alioꝵ temꝑales. setp¬
tium at diligentiũ sacis at distincta sitnt
Q aũ quis sectandum ⁊ amplectemtum eli¬
gat in uoluntate cẽ positum ostitit. nlsam¬
q rem de arte tlñandi recto q ordiẽ t̃reem
deponi nͥ uoluntate. ⁊ ÷ manifestũ nõ rem

Expanded text:
liorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: et est manifestum, non rem
Abbreviated transcription (Latin):
bestias ⁊ atriꝰ płeasq quam nos c̾nimus
⁊ fatemur ade uires ⁊ ualentiam inf̾mi¬
tatem q menbroꝵ ⁊ cełi̾tates facillinos q
coes motus quib om̃ib quasdam earum
uiuimut: genus tam̃ ip̃m rr̃ ÷ nobis t̾ce
cõe est cũ bellius. Iam no̾ appete̾ uolupta¬
tes cors ⁊ uitare molestias firme uite
otũis actio est. Sunt aũ alia quetlam q̃
iam tad̾e̾ in feras non unt᷑. nec tñ in hõte
ip̃o sumina sunt. ut iocari ⁊ ridẽ tidꝰ hũa¬
ntm qued ÷: s infimũ hõis iudicat qͥsqͥs¬
si bestiaꝵ non st̃ : non tam̃ eaꝵ pr̃ libiliẽ
bestiis meliores non ẽẽ arbitͣnlum ÷ nã
⁊ ip̃e appetitus cũ rõe subditus non est
miseros facit. ¶Nemo añ tuiqͣm miseri
licendus est. Non enim cedo rectus aut or¬

Expanded text:
as, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum vincimur. Genus tamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum homitsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam miseriadicendus est. Non enim ordo rectus, aut or
Abbreviated transcription (Latin):
motus regit. pl sili dñãtur in hõie cũ
dñario lege debetur ea quam et̾nam ẽẽ
comꝑimus. Intelligo at sequor. ¶ Cum gͦ¬
illud scire płos q hõies stultos eẽ Hoc
quo satis ostat at si stultus sapientib
stultus sit ꝓfc̃o iam intelligis. Cui non ap¬
pareat hunc eẽ in quo mens summam
bus docum̃tis ꝑceptum hẽas mentem in¬
esse homini que sium non exierat pͥn¬

Expanded text:
motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. Intelligo ac sequor. CAPUT Iillud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam ibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat prin
Abbreviated transcription (Latin):
fauile fiat do̾ adiuiante teł homines diffi¬
tillimum putant. Nam ego fateor hõnem
nos recentam putaun̾am qͣm fortasse oĩa
que ilicta sunt ab ip̃o nr̃e iisputatõis ex¬
ordio qͣ accipe tam ut desñ rõ connectatur.
Nam tredo te non ignorare ił qͦil scire dt¬

Expanded text:
facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum putant. Nam ego, fateor tibi, nos retenturam putaveram, quam fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis exordio. Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te ignorare, id quod scire di
Abbreviated transcription (Latin):
longam sermocinatõem moues. n enĩ talis
res est qua pret̾missa sꝑge̾ in ea que inten¬
dimus tanta connertone rõis qͣnta opꝰ esse
mus bestias ab hominib domitas .i. ñ corꝰ¬
bestie tm̃ s ⁊ aĩam ita hõi subiugatam ut
uoluntati eiꝰ sensu quodam ⁊ osuetudĩe ser¬
uiat utꝑ tibi ullo modo fi̾ potuisse uideat᷑
ut bestia quelib in marius ucł ft̾tate ułcor¬
pore uł ⁊̾ sensu quolib ac̾rima pari uite d
hoĩem subiugare conetur: cum corꝰ eiꝰ se u
ni seu clam mlte int̾imere ualeant. ¶ Allo
modo istud fi̾ consentio. Bene fane. S trem

Expanded text:
longam sermocinationem moves. Neque enim talis res est, qua praetermissa pergere in ea quae intendimus, tanta connexione rationis, quanta opus esse epe viderimus bestias ab hominibus domitas, id bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut voluntati ejus sensu quodam et consuetudine serviat; utrum tibi ullo modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse consentio. A. Bene sane
Abbreviated transcription (Latin):
iniustum eẽ ut mali miseri : boni aũ beatisit᷑.
Aut ut moilestus ⁊ gͣuis ppłs ip̃e sͥ magr̃atus
eẽt: dissolutues u̾o ⁊ neqfsm ista licentia careat
Uideo hnͣc et̾nam ẽẽ at incõmutabilem logem.
Simul ⁊̾ te uidere et arbitror in illa temꝑa¬
et̾na sibi hoĩes diriuau̾int. Nam si ppłs ille
quodam temꝑe iuste honores dedit. quodam
rursus iuste non dedit. ħ uiscifsidulo temꝑa¬
lis ut eẽt insta ex illa et̾nitate tracta est qͥ
breinter ct̾ne legis notttõem que imp̾ssa ÷ no¬
bis qͣntatm ualeo u̾bis explicemea ÷ qua uistũ
est ut omĩa sint ordinatissima. tu si ałr existi
non posse n enim ulla uis. ullis casts. ulla
rr̃ labes uitͣm effecit ut iustum ñ sit om̃ia
ip̃e quomodo in se ip̃o sit ordinatissimꝰ. Nam
⁊ hõib una lege sociatio ppłs constat que lex

Expanded text:
boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem. A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporaaeterna sibi homines derivarint: nam si populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste non dedit; haec vicissitudo temporalis ut justa esset, ex illa aeternitate tracta est, qua breviter aeternae legis notionem, quae impressa nobis est, quantum valeo verbis explicem, ea est qua justum est ut omnia sint ordinatissima: tu si aliter exisnon posse: neque enim ulla vis, ullus casus, ulla rerum labes unquam effecerit ut justum non sit omnia ipse quomodo in seipso sit ordinatissimus: nam ex hominibus una lege sociatis, populus constat; quae lex,
Abbreviated transcription (Latin):
ta possunt ꝑ hoĩem regi. ille u̾o tulpe alias
penas aptas hñt a quib sola mͥ ut̃ posse
liberare sapĩa. ¶ Lando ⁊ ꝓbo istam ꝙͣuis
inchoatam minus q ꝑfc̃am tam̃ fidentem
⁊ sublimiꝰ quedam petentem distinctõnem
tuam. Ut᷑ enumm tͥ lex ista que regendis tiui¬
tatib fert᷑ multa concedẽ at impunita re¬

Expanded text:
ta possunt per hominem regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola mihi videtur posse liberare sapientia. A. Laudo et probo istam, quamvis inchoatam minusque perfectam, tamen fidentem et sublimia quaedam petentem distinctionem tuam. Videtur enim tibi lex ista, quae regendis civitatibus fertur, multa concedere atque impunita re
Abbreviated transcription (Latin):
in animo hlic ip̃am bonam uoluntatem
in ciniꝰ ꝯꝑatõe ab iectissima sint ea que com¬
memorauimꝰ ꝓ quib adipiscendis młci¬
tutlinem uidemus hõim ulłos labores uł¬
la ꝑicula retꝰre. Gãudendum u̾o ac plui¬
rimum. ¶Qͥ hoc gaudeo quti non fruũ¬
tur ꝑuo dampno eos affcõs putas tan
existimo in uoluntate nr̃a eẽ constitut̃
ut hoc uł fruannir. uł careamus tantor
tam u̾o bono qͥd enim tammn uoluntate
qͣm ip̃e uoluntas sita est qm titisq cũ ht̃
boriam .i. c̾te ht̃ qrł t̾renis om̃ib regnis
uoluptatis om̃ib q tors longe aute po¬
nendum sit. Qͥsruts cũ non ht̃ tar ꝓ¬
fc̃o illa re quam pr̃anttorem omibus bo¬
nis in potestate nr̃a ostitutis. Sola illi
uoluntas ꝑ se ip̃am daret. Ita cũ ipse
miserrimũ iudicet si amiserit głosam
famani. ingentes opes ⁊ quelib tols
que amitt̾e facillime potest n flũ utult
ht̃. caret aũ bona uoluitate que s tom¬
ꝑartoa ÷ cum utis: s cum sit tam mag¬

Expanded text:
in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus comparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tantexistimo, in voluntate nostra esse constitutum, ut hoc vel fruamur vel careamus tanto et tam vero bono. Quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Quam quisque cum habet bonam, id certe habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis mittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam mag
Abbreviated transcription (Latin):
malum. malum erat illo temꝑe crede̾ in
xꝑm: ⁊ ip̃am oftc̾i fidem. Si aũ non omñe
malum est qͦd dampnatur: quere aliud
do in adult̾io malum est. S dũ forio in ip̃o
sc̃o tͦd non uidĩ potes: malum q̃ris. pat̾is
angustias. Nam ut in telligas libidinemĩ
adilc̾o malum est. si cui ⁊̾ not contĩgnt
Facultas ocũbendi cũ ꝯiuge aliena. Plañ
tam̃ altquo modo sit id eñ tuꝑe ⁊ ⁊ si potestas
detur ẽẽ fam non minus reꝰ est qͣm si inꝓp¬
so fc̃õ ileptehenderet᷑. Necħ est om̃ino mãi¬
festius ⁊ iam non opus ẽẽ uidco longa sermo¬
tinatõe ut mͥ de homitulio ⁊ sacrilegio at ꝓr¬
sus de om̃ib pcc̃is ꝑsuadetur. Clarum est
enim nicħ alind qͣm libids̃em in toto malefi¬
nem aho nomine tupidetatem uocari. Scio.¬
Qͥ inter hnͣc ⁊ metum nicħ ne int̾esse: an
ad putas. Inmo płimum ħ ab iuicem disti¬
re arbitror. Credo te ob hoc arbit᷑rt. tꝑ cupi¬
dditas appecit. metis fugit. Est ita ut iliais:

Expanded text:
malum est, malum erat illo tempore credere in Christum, et ipsam confiteri fidem: si autem non omne malum est quod damnatur, quaere aliud do in adulterio malum est: sed dum tu foris in ipso facto quod jam videri potest, malum quaeris, pateris angustias. Nam ut intelligas libidinem in adulterio malum esse, si cui etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit id eum cupere, et si potestas detur facturum esse, non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur. E. Nihil est omnino manifestius, et jam video non opus esse longa sermocinatione, ut mihi de homicidio et sacrilegio, ac prorsus de omnibus peccatis persuadeatur. Clarum est enim jam nihil aliud quam libidnem alii nomine cupiditatem vocari? Oro inter hanc et metum nihilne interesse, an aliquid putas? E. Imo plurimum haec ab invicem distare arbitror. A. Credo te ob hoc arbitrari, quia cupiditas appetit, metus fugit. E. Est ita ut dicis. A.
Abbreviated transcription (Latin):
genter si placet quous ꝑ logem ilan que po¬
pulos in hc uita tohibet malefta ultiscen dasf
Deinde qͥd restet qd̃ ꝑ dliuinam ꝓundñiam in¬
enitabilius secretoq puniatur. ¶Cupiosi
modo possit ad tante rei t̾minos ꝑuẽtri nam
hoc ego instnitum puto. Inimo endesto aĩo trõ¬
nis uiãs pietatis fretus ingrede. Nich̃ eũn
tam ariluum est at ddifficile ꝓꝑ non d̾o adiunã¬
te planissimum at: expedicisstm̃ fiat in ip̃o
ita suspensi at ab eo auxiliũ dep̾cantes tin
stituimus q̃ramus. ⁊ ẜ̾uo sride m̾ ittꝵ ista¬

Expanded text:
genter; si placet, quo usque per legem istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint: deinde quid restet, quod per divinam providentiam inevitabilius secretoque puniatur. E. Cupio, si modo perveniri possit ad tantae rei terminos: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum atque difficile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo auxilium deprecantes, quod instituimus, quaeramus.
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ lex iusta est que dat potestatem
uł matori ut latronem ne ab eo occidatur¬
ip̃e occidat. uł tiipiam uiro uł femine uͭ
iolent̾ sibi stupͣtorem irruentem añ stu¬
prum illatũ si possit int̾imat. Nam mili¬
ti ⁊̃ iubetut lege ut hostem necet a qua
cede si temꝑau̾it ab imꝑatore penas luit.
ston uñ istas leges iniustas uł poꝰ nullas
lit̾e audebimus: nam lex mͥ ẽẽ non ur᷑

Expanded text:
Non ergo lex justa est, quae dat potestatem vel viatori ut latronem, ne ab eo ipse occidatur, occidat; vel cuipiam viro aut feminae ut violenter sibi stupratorem irruentem ante illatum stuprum, si possit, interimat. Nam militi etiam jubetur lege, ut hostem necet: a qua caede si temperaverit, ab imperatore poenas luit. Num istas leges injustas, vel potius nullas dicere audebi
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam nos eragiret exaggana delectatões
adult̾ii ⁊ querems a nobis tur ħ maliem ⁊
dampnatõe ilignum iuditemꝰ. non ad aucto¬
ritatem legis confugiendum censes hõib¬
tm̃ tam non treclere: s intellig̾e tupienti¬
b. Nam ⁊ ego tecũ credo ⁊ incõtussẽ. credo
ic̃ qł in. ficeni recepimus ⁊̾ intelligendo
scire ac tene̾ firmissimũ. Considã ita qͣn¬
tum potes ⁊ remintia mͥ trua nam tatõe
aialt̾ium malum eẽ cognou̾ts. hoc scio ma¬
lum ẽt̃ qd hoc ip̃e in tarne mea pati nollẽ.
quis qͥs aũ alti fatit trł sibi fi̾ tion uult.
tale utiq facit. ¶ Q̾ st c̾piam libido sit¬
ea ut nrorem suam prebeat alt̾i libenter
nolit. oꝑͣ obrem aliud tͥ querendum est unde¬

Expanded text:
delectationes adulterii, et quaerens a nobis cur hoc malum et damnatione dignum judicemus; num ad auctoritatem legis confugiendum censes hominibus, jam non tantum credere, sed intelligere cupientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, oid quod in fidem recepimus, etiam intelligendo scire ac tenere firmissimum. Considera itaque quantum potes, et renuntia mihi, quanam ratione adulterium malum esse cognoveris. E. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nollem: quisquis autem alteri facit quod sibi fieri non vult, male utique facit. A. Quid, si cujuspiam libido ea sit, ut uxorem suam praebeat alteri, libenterqnolit. Quamobrem aliud tibi quaerendum est, unde
Abbreviated transcription (Latin):
uenire nlło modo potest. ¶Non querocͥ
ei ꝓuenire potest : s quiã ip̃e cupiat. tere
entni bonum tupit qui tupit uitam metuli¬
berani. ⁊ iacͥco ista cupitlitas tulpanda non ẽ
alioqͥn oñs culpabimus amatores bont. ꝓm¬
de coginur fatiᷤ homitidium ee in quo male
illius cripidititis dñatio reꝑiri neqͥt falsit.¬
qr erit illad qł in om̃ib pct̃is ut mala sunite

Expanded text:
do potest. A. Non quaero quid ei provenire possit, sed quid ipse cupiat. certe enim bonum cupit, qui cupit vitam metu liberam; et idcirco ista cupiditas culpanda non est; alioquin omnes culpabimus amatores boni. Proinde cogimur fateri esse homicidium, in quo nequeat malae illius cupiditatis dominatio reperiri; falsumq
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ pcc̃m. Si hõiculium est hoĩem occide: potẽ
occulẽ aliqt̃i sine pcc̃o. Nam ⁊̃ miles hostem ⁊
index uł mintster eiꝰ nocentem. ⁊ tiu forte in¬
uito at imprudenti celum manu figit. non
in unt᷑ peccare tũ hoĩem occidunt.  Assentio
s homitide isti appellari non solent. Rende ita
utrum illũ qui tlñm occidit a quo ꝯͥ mecite¬
bat triitiatus gͣues in eoꝵ mu̾o hẽndum ex¬
non ccͣ leges. alurum aũ fatinus in illa lex
ꝯppbat. Ruit sus me ad auctoritarem reuo¬
tas. si meminisse te o id numc a nobis esse
t ip̃m incellige̾ uerũ lex que punit hoc
ris te paulo añ cdixisse in oĩ fcõ malo li¬
bidiẽm dñari ⁊ eo ip̃o malum eẽ. Recor¬
dor sane. ¶ Qͥ allud nonne telem tu con¬
cessisti cũ qui cupit sine metu uiu̾e: sĩ
mitur. qͣm obrem sit hoc facimis mala
nonlum oꝑimus. ꝯuẽit enim int̾ nos eĩ¬
a malefc̃a non ob aluid ulła ẽẽ nͥ til libi¬

Expanded text:
 4. Si homicidium est hominem occidere, potest occidere aliquando sine peccato. Nam et miles hostem, et judex vel minister ejus nocentem, vel cui forte invito atque imprudenti telum manu figit, non mihi videntur peccare, cum hominem occidunt. A. Assentior: sed homicidae isti appellari non solent. Responde itaque, utrum illum qui dominum occidit, a quo sibi metuebat cruciatus graves, in eorum numero habendum exnon contra leges; hujus autem facinus nulla lex approbat. 10. A. Rursus me ad auctoritatem revocas: sed meminisse te oportet id nunc a nobis esse id ipsum intelligere, utrum lex quae punit hoc ris te paulo ante dixisse, in omni facto malo libidinem dominari, et eo ipso malum esse? E. Recordor sane. A. Quid? illud nonne idem tu concessisti, eum qui cupit sine metu vivere, non mitur. Quamobrem cur sit hoc facinus malum, nondum comperimus. Convenit enim inter nos omnia malefacta non ob aliu
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitõem coegit ⁊ tͣxit. Uirili aĩo esto. et
trede quod tredis. Nich̃ enim tredrͣ melius eti¬
am si cã lateat tur ita sit: optime nam de dõ
ex istimare u̾issimum ÷ pietatis exordium.
Nec qrisqͣm cde illo optime existimet qui non
eũ om̃ipotentem at ex nlła ꝑticula comiu¬
tabilem credit bonoꝵ ⁊̾ om̃im c̾atorem qui¬
bue est pr̃antior rectorem quos ẽẽ instissim̃
tura in c̾ando qiͣ qui non dͥ suffic̾e̾t ex quo
um di unitum eẽ dictinits quem cũ planius
enuntiare conamur ałt uircutem ⁊ dei sapi¬
entiam noĩatnus ꝑ quam fecit om̃ia que
de nicħo sunt fta. quib ostitutis ad iutel¬
ligentiam eiꝰ rei quam reqͥris oprculan¬
de malefaciamits. ¶Prius gͦ discutiẽ¬
ilum est quid sit malefat̾e. Qͣ de re tͥ qͥa
ndeatur ex pͥmere. qł si non potes totũ sił
breuiter a̾bis oprehendere: saltem ꝑcitu
legia ut omittam ceta quib enu̾andis uel
tempus uł memoria non suppetit. Quis

Expanded text:
inquisitionem coegit et traxit. A. Virili animo esto, et crede quod credis: nihil enim creditur melius, etiamsi causa lateat cur ita sit. Optime namque de Deo existimare verissimum est pietatis exordium; nec quisquam de illo optime existimat, qui non eum omnipotentem, atque ex nulla particula commutabilem credit; bonorum etiam omnium creatorem, quibus est ipse praestantior; rectorem quoque justissimum tura in creando, quasi qui sibi non sufficeret. Ex quo um Dei unicum dicimus, quem cum planius enuntiare conamur, Dei Virtutem et Dei Sapientiam nominamus, per quam fecit omnia, quae de nihilo facta sunt. Quibus constitutis, ad intelligentiam ejus rei quam requiris, opitulande male faciamus: prius ergo discutiendum est quid sit male facere; qua de re tibi quid videatur exprome. Quod si non potes totum simul breviter verbis comprehendere, saltem particlegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus vel memoria non suppetit, quis