comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse accipiamus apłm. & eos di re¬
gnũ ñ possessuros qui ꝑseueranter ista di¬
lexerint. Hic liber sic incipit. Corona
de agone xpiauo.
orona uictorie ñ ꝓmittit᷑: nisi
cirtantib. In diu̾inis aut̾ script᷑is
assidue inuenimꝰ ꝑmitti nobis coro¬
nam si iuecrimꝰ. S ne longũ sit
multa cõmemorare : apud apłm paulum
riꝰ : quem si uictrimꝰ coronabim᷑. Ipse ẽ enĩ
quẽ dñs ñr prior uicit : ut etiã nos in illo ꝑ¬
manentes uincamꝰ ꝑ ipsum. & d̃i quidem
uirtus atq sapientia. & uerbũ ꝑ qđ facta
sunt omĩa qui filiꝰ di unicus ẽ : suꝑ omñe
sub illo est ereat᷑a quȩ etiã ñ peceauitͥ qͣn¬
tomagis sub illo ẽ om̃is creatura pecca¬
trix⁊ Ergo qm̃ sub illo sunt om̃s seĩ an¬
głĩ : multomagis st̃ sub illo om̃s p̃uari¬
catores angłi. quoꝵ diabolus princeps
est. S qr naturã nr̃am deceꝑat÷ digna¬
tus est unigenitꝰ di filiꝰ ipsam naturam
suscipe nr̃am. ut de ipsa diabolus iunce¬

Expanded text:
dixisse accipiamus apostolum, et eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona DE AGONE CHRISTIANO. Corona uictoriae non promittitur nisi certantibus. in diuinis autem scripturis adsidue inuenimus promitti nobis coronam, si uicerimus. sed, ne longum sit multa commemorare, apud apostolum Paulum rius, quem si uicerimus coronabimur. ipse est enim, quem dominus noster prior uicit, ut etiam nos in illo permanentes uincamus. et dei quidem uirtus atque sapientia et uerbum, per quod facta sunt omnia, qui filius dei unicus est, super omnem sub illo est creatura etiam quae non peccavit, quanto magis sub illo est omnis creatura peccatrix? Ergo quoniam sub illo sunt omnes sancti Angeli, multo magis sub illo sunt omnes praevaricatores angeli, quorum diabolus princeps est. Sed quia naturam nostram deceperat, dignatus est unigenitus Dei Filius ipsam naturam nostram suscipere, ut de ipsa diabolus vince
Abbreviated transcription (Latin):
ratus ineffabiliter sibi copulant᷑: magnũ
cata & tranquilla sit. Non potest ergo
fieri ut illi hȩc uideant qui terrenas ge¬
nerationes nimis intuent᷑ : & ad istas tene¬
bras addunt adhuc fumũ. quẽ sibi con¬
tentionib & certaminib eotidianis ex ei¬
tare ñ cessant. habentes animas carnis
affectib diffluentes tãquã ligna humo¬
re saginata. in quib ignis fumũ solũ uo¬
mit. & habere flammas lucidas ñ potest.
dici potest. Credentes gͦ in comutabilem¬
ẽẽ trinitat̃e : credamꝰ dispensationẽ tẽpo¬
ralẽ ꝑ salute generis humani. Hec eos

Expanded text:
ratus ineffabiliter sibi copulantur. magnumratus ineffabiliter sibi copulantur. magnumsi pacata et tranquilla sit. non potest ergo fieri, ut illi haec uideant, qui terrenas generationes nimis intuentur, et ad istas tenebras addunt adhuc fumum, quem sibi contentionibus et certaminibus cotidianis excitare non cessant, habentes animas carnis affectibus diffluentes tamquam ligna umore saginata, in quibus ignis fumum solum uomit et habere flammas lucidas non potest.ime dici potest. Credentes ergo incom.mutabilem trinitatem credamus etiam dispensationem temporalem pro salute generis h
Abbreviated transcription (Latin):
unt enĩ principiũ ex quo sunt omĩa. & ima¬
gine eiꝰ ꝑ quã formant᷑ omĩa. & sc̃itatẽ eiꝰ in
qua ordinant᷑ omĩa. Nec eos audiamꝰ qui
dos dicimꝰ. Neseiunt enĩ quiã sit una eadẽ¬
q sub̃a. E phantasmatib suis illudunt᷑ : qr
solent uidere corporalit̾ animalia tͥa uel
quȩeũq corpora tria locis suis separata.
trem solũ uerũ dm̃ & sempiternũ esse diẽt.
filiũ autẽ ñ de ipso genitum. s ab ipso fa¬
ctum de nichilo. & fuisse tp̃s quando ñ erat.
s tñ prumũ locũ tenere in om̃i ereatura.
& ipsum factum esse pꝰfiliũ. & hoꝵ. triũ
diuersas esse sub̃as. tamquã aurũ & argen¬
tum & eramentũ. Hesciunt enĩ qͥd loquat᷑.
& de his reb quas ꝑ ocłos earneos uidere con¬
sueuert᷑ uanas imagines ad disputationes
suas transfert: qr reuera magnũ est sacra¬
mentũ mente conspicere generatio nẽ quȩ
ñ sit aliquo tẽpore. s etẽrna ẽ. & ipsani
caritatẽ & sc̃itatem qua generator & gene¬

Expanded text:
unt enim principium, ex quo sunt omnia, et imaginem eius, per quam formantur omnia, et sanctitatem eius, in qua ordinantur omnia. Nec eos audiamus, qui dos dicimus. nesciunt enim, quid sit una eademque substantia, et phantasmatibus suis inluduntur, quia solent uidere corporaliter uel animalia tria uel quaecumque corpora tria locis suis esse separtrem solum uerum deum et sempiternum esse dicunt, filium autem non de ipso genitum, sed ab ipso factum de nihilo, et fuisse tempus, quando non erat, sed tamen primum locum tenere in omni creatura; et ipsum factum esse post filium; et horum trium diuersas esse substantias, tamquam aurum et argentum et aeramentum. nesciunt enim, quid loquantur, et de his rebus, quas per oculos carneos uidere consueuerunt, uanas imagines ad disputationes suas transferunt, quia reuera magnum est mente conspicere generationem, quae non fit ex aliquo tempore, sed aeterna est, et ipsam caritatem et sanctitatem, qua generator et gene
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑. Omĩa enĩ ꝑ ipsũ facta st̃ sicut in
euangłio seriptũ est : &sine ipso factum ẽ
nichũ: qui nr̃e imbecillitatis misertus est:
meruimꝰ. Nã d̾s hominẽ in ext̾minabilem
fecit : & ei liberũ uoluntatis arbitriũ de¬
dit. Non eñi esset optimꝰ: si dĩ p̃ceptis ne¬
cessitate ñ uoluntate seruiret. Facile ẽ oĩo
quantũ existimo: qđ in telligert nolunt qͥ
catholica deseruert̃ fidẽ. & xꝑiani uocari

Expanded text:
enim per ipsum facta sunt, sicut in euangelio scriptum est, et sine ipso factum est nihil. qui nostrae inbecillitatis misertus est: meruimus; nam deus hominem inexterminabilem fecit et ei liberum uoluntatis arbitrium dedit. non enim esset optimus, si dei praeceptis necessitate, non uoluntate seruiret. facile est omnino, quantum existimo, quod intellegere nolunt, qui catholicam deseruerunt fidem et christiani uocari
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquid inuistũ quisq patiat᷑: ita oĩa
& anmalia & corporalia in genere suo & in
or d̾me suo diuinȩ ꝓuidentiȩ legib subdita
administrant᷑. Ideo dñs dicit. Nonne duo
passeris asse ueneunt: & unꝰ eoꝵ ñcadit in
terrã sine uoluntate patris uri. Hoc enim
dixit: uolens ostendert quieqͥd uilissimũ
homines putant om̃ipotentia dñi gub̾ nari.
Sic enĩ & uolatilia celi ab eo pasci. & lilia agri
ab eo uestiri ueritas loquit᷑ : qui mͦ capillos
rõnales ꝑse ipse d̾s curat. siue in optimis & magnis
angłis. siue in hõib tota sibi uoluntate seriien¬
tib. eet̾a uͦ ꝑ ipsos gub̃nat. uerissime dici potu¬

Expanded text:
ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, ne aliquid iniustum quisque patiatur, ita omnia, et animalia et corporalia, in genere suo et in ordine suo diuinae prouidentiae legibus subdita administrantur. ideo dominus dicit: nonne duo passeres asse ueneunt? et unus eorum non cadit in terram sine uoluntate patris uestri. hoc enim dixit, uolens ostendere quidquid uilissimum homines putant omnipotentia dei gubernari. sic enim et uolatilia caeli ab eo pasci et lilia agri ab eo uestiri ueritas loquitur, quae capillos rationales per se ipse deus curat, siue in optimis et magnis angelis siue in hominibus tota sibi uoluntate seruientibus, cetera uero per ipsos gubernat, uerissime dici potu
Abbreviated transcription (Latin):
ñuidet ÷ & escam cdeuorat. S cũpiseator
eum abducere ceꝑit uiscera eiꝰ torquent᷑¬
in pͥmo : deinde ab om̃i leticia sua ꝑ ipsã
escam de qua letatus ẽ ad consũptionem
trahit᷑. Sic sunt om̃s qui de bonis tẽpora¬
lib beatos se putant. Hamũ eñi acceꝑunt:
& cũ illo sibi uagant᷑. Ueniet tempiis ut
sentiant quanta torm̃ta eũ auiditate de¬
uorauert̃. Et ido bonis nicħ noeent: qr
hoc eis aufert̃ qđ ñdilig̃t. Nã qdđ diligt̃
& un beati st̃: aufirrt illis nemo potest.
Erueiatus aut̃t corporis malas animas
miserabiliter affligit: bonas aut̃e forti¬
ter purgat. Sic fit : ut & malus homo
& malus angłs diuine ꝓuidentiȩ mili¬
tent. S nesciunt qͥd boni de illis d̾s oꝑet᷑.
Non itaq ꝓ meritis officii: s ꝓ meritis
malicie stipendiant᷑. S ut he animȩ quȩ
habent uoluntate nocendi & rationẽ eo¬
gitandi sub diuinis legib ordinate sunt

Expanded text:
non uidens escam deuorat; sed cum piscator non uidens escam deuorat; sed cum piscator eum adducere coeperit, uiscera eius torquentur primo; deinde ab omni laetitia sua per ipsam escam, de qua laetatus est, ad consumptionem trahitur. sic sunt omnes, qui de bonis temporalibus beatos se putant; hamum enim acceperunt et cum illo sibi uagantur; ueniet tempus, ut sentiant, quanta tormenta cum auiditate deuorauerint. et ideo bonis nihil nocent, quia hoc eis auferunt, quod non diligunt; nam quod diligunt et unde beati sunt, auferre illis nemo potest. cruciatus uero corporis malas animas miserabiliter adfligit, bonas autem fortiter purgat. sic fit, ut et malus homo et malus angelus diuinae prouidentiae militent; sed nesciunt, quid boni de illis operetur deus. non itaque pro meritis officii sed pro meritis malitiae stipendiantur. Sed ut hae animae, quae habent uoluntatem nocendi et rationem cogitandi, sub diuinis legibus ordinatae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qui datus est nobis. Si ergo in hãc uita
nbi tanta torm̃ta sunt possunt boni et
uisti uiri cũ talia patiunt᷑. ñ solũ ȩ quo
animo tolerare. s etiã indi caritate gła¬
ri ÷ qͥdeogitanium ẽ de illa uita q̃ nobis
pinictit᷑. uibi nullã de corpore molesti¬
corpꝰ iustoꝵ. ad qđ resurgit corpus im¬
pioꝵ : sicut scriptũ ẽ. Oms̃ resurgemꝰ
s ñ om̃s immutabim᷑. & ne quisquã putet
ñ iustis immutationẽ istam ꝓmitti s potiꝰ
inustis. & eã existimet ẽẽ p̾enalem : seqͣr
&ẽdicit. & mortiui resurgent incorrupti:
& nos immutabim᷑. Quicũq gͦ mali sunt
sic ordinati st̃: qr & unꝰ quisq sibi. & om̃s in¬
lucem sibi nocent. Hoc enĩ appetunt qđ ꝑ
niciose diligitur. & qđ eis auferri facile
tẽporalia qr diligunt ea. illi aut̃e qui
auferunt gaudent. S talis leticia ecci¬
tas ẽ & summa miseria: ipsaeñi magis
implicat animas. & addmaiora tormen¬
ta ꝑducit. Nã gaudet & piseis q̃n hamũ

Expanded text:
qui datus est nobis. si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molesticorpus justorum, ad quod resurget corpus impiorum: sicut scriptum est, Omnes resurgemus, sed non omnes immutabimur. Et ne quisquam putet non justis immutationem istam promitti, sed potius injustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur. quicumque ergo mali sunt, sic ordinati sunt, quia et unusquisque sibi et omnes inuicem sibi nocent. hoc enim adpetunt, quod perniciose diligitur et quod eis auferri facile temporalia, quia diligunt ea; illi autem, qui auferunt, gaudent. sed talis laetitia caecitas est et summa miseria; ipsa enim magis inplicat animam et ad maiora tormenta perducit. nam gaudet et piscis, quando hamum
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑabt̃. in ebriabuntur ab ub̃tate domꝰ tuȩ.
& torrente uoluptatis tuȩ potabis eos. q̃m
apud te ẽ fons uitȩ. Talis ebrietas ñ euertit
mentẽ. s tñ rapit sursũ. & obliuionẽ pr̃at
omniũ terrenore. s si possumꝰ doto affectu
egritudines aĩȩ quas de scłi amore deepit.
nec gustare sumꝰ idonei quã dulcis ẽ dñs.
uel eredamꝰ diuine auctoritati quã uolu¬
it e̾e̾ in seript᷑is seĩs de filio suo qui factus

Expanded text:
inebriabuntur ubertate domus tuae, et torrente uoluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te est fons uitae. talis ebrietas non euertit mentem, sed tamen rapit susum et obliuionem praestat omnium terrenorum; sed si possumus toto affectu aegritudines animae, quas de saeculi amore concepit, nec gustare sumus idonei quam dulcis est dominus, uel credamus diuinae auctoritati, quam uoluit esse in scripturis sanctis d
Abbreviated transcription (Latin):
opib acceꝑunt. Qui gͦ pot̾ intelligere quomͦ uniũ¬
ipso factȩ st̃. & in eiꝰ creat᷑a pͥncipatũ tenent. qͥ gͦ pot̾
intellig̾e intelligat. & intret ingaudiũ dñi sui. Si aut̃
in quo sentiamꝰ eiꝰ dulcedine. & desideremꝰ
ipsum fontẽ uitȩ. ubi sobria ebritate mun¬
dem᷑ & irrigem᷑. sicut lignũ qđ plantatũ est
seeus decursus aquarũ. & dat fructũ in tp̃re

Expanded text:
qui ergo potest intellegere, quomodo uniueipso factae sunt et in eius creatura primatum tenent: qui ergo potest intellegere, intellegat et intret in gaudium domini sui. Si autem in quo sentiamus ejus dulcedinem: et desideremus ipsum vitae fontem, ubi sobria ebrietate inundemur et irrigemur, sicut lignum quod plantatum est secundum decursus aquarum, et dat fructum in
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃c in ꝓlixissimo libro quẽ de ħesibus
condid̾. ⁊ centũ uiguniti octo heses arbi¬
tratꝰ est cõputandas. sabellianoᷤᷤ conti¬
nuo pꝰ noetianoᷤ ponens. sabelliꝰ in qͥt
discipłs eiꝰ qui similitudinẽ sui docto¬
ris itid secutꝰ ÷. uñ ⁊ sabelliani postea
st̾ appellati. qͥ ⁊ pat̾ͥpassiam ⁊ pͣxeani
a pͣxea.⁊ ħmogeniam ab ħmogene
qͥ fuert̃ in africia: qui ⁊ ita sentiente ᷤᷤ
abiecti sunt ab eccła catholica: certe
iste eosdẽ postea sabellianos dix̾ appella¬
tos qui ea quȩ noetꝰ sentiebant: & alia noĩa
eiusde sectȩ c̃omemoraũ: ⁊ tñ noetianoᷤᷤ
⁊ sabellianos sub duob nũis tanquã
duas ħeses posuit. qua causa ip̃e uid̾it.

Expanded text:
 in prolixissimo libro quem de haeresibus condidit, et centum viginti octo haereses arbitratus est computandas, Sabellianos continuo post Noetianos ponens: Sabellius, inquit, discipulus ejus, qui similitudinem sui doctoris itidem secutus est, unde et Sabelliani postea sunt appellati, qui et Patripassiani, et Praxeani a Praxea, et Hermogeniani ab Hermogene, qui fuerunt in Africa, qui et ita sentientes abjecti sunt ab Ecclesia catholica. Certe iste eosdem postea Sabellianos dixit appellatos, qui ea quae Noetus sentiebant; et alia nomina ejusdem sectae commemoravit: et tamen Noetianos et Sabellianos sub duobus numeris tanquam duas haereses posuit; qua causa, ipse viderit.
Abbreviated transcription (Latin):
aut si forte in eo qd̾ ait. p̃ter hoc qd̾di¬
cunt patrẽ nõ eẽ passũ. noetianos hoc
intelligi uoluit: qͥs eos in hac ambi¬
guitate dise̾nat. uł qͦmͦ possint intel¬
ligi qͥlib eoꝵ patrẽ passum fuisse ñ
dice̾: cũ dicant eund̾ ip̃m ẽẽ patrẽ. et

Expanded text:
Aut si forte in eo quod ait, praeter hoc quod diAut si forte in eo quod ait, praeter hoc quod dicunt Patrem non esse passum, Noetianos hoc dicere intelligi voluit, quis eos in hac ambiguitate discernat? Vel quomodo possunt intelligi quilibet eorum Patrem passum fuisse non dicere, cum dicant e
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo noeto ꝙͦ supͣ memoraui¬
mꝰ defluxisse dñr. Nam ⁊ disci¬
płm eiꝰ quid̾a ꝑhibent fuisse sabel¬
liũ. S qua causa duas heses eas
le ab aliqͦ sciunt᷑. Sabelliani autẽ
nos a pͣrea quid̾a uocant. Et ermo¬
geniani ab ermogene uocari potu¬
erunt. Qui p̾xeas ⁊ ħmogenes ead̾
sentientes in africa fuisse dr̃. Nec
xime innotuer̃t: sic̃ donatistȩ id ÷
parmenianiste sic̃ pelagiani id ÷
celestiani. Uñ gͦ sit fem̃ ut noeti¬
anos ⁊ sabellianos nõ uniꝰ ħesis duo
noĩa s tanꝙͣ duas h̾eses supͣdictus
ep̃e poneret. liquido inuenire nõ
potui: qͥa siqͥd uit se differ̃t. tã obscu¬
re dix̃ studio forsitan b̾uitatis: ut
nõ intelligã. Loco qͥppe isto quo &
nos tã longe ã noetianis. sabellia¬
nis cõmemorans. sabelliani inquit
similia noeto dogmatixantes: p̃ter hoc
sabellianis hoc intelligi pͭ: cũ sic inno¬
tuerint dice̾ patrẽ passũ. ut patͥpassi¬
ani ꝙͣ sabelliani crebͥus nuncupent᷑.

Expanded text:
ab illo Noeto quem supra memoravimus, defluxisse dicuntur; nam et discipulum ejus quidam perhibent fuisse Sabellium. Sed qua causa duas haereses ele ab aliquo sciuntur: Sabelliani autem eos a Praxea quidam vocant; et Hermogeniani vocari ab Hermogene potuerunt: qui Praxeas et Hermogenes eadem sentientes, in Africa fuisse dicuntur.xime innotuerunt: sicut Donatistae, iidem Parmenianistae; sicut Pelagiani, iidem Coelestiani. Unde ergo sit factum ut Noetianos et Sabellianos, non unius haeresis duo nomina, sed tanquam duas haereses supradictus Epiphanius poneret, liquido invenire non potui: quia si quid inter se differunt, tam obscure dixit, studio forsitan brevitatis, ut non intelligam; loco quippe isto, quo et nos, tam longe a Noetianis Sabellianos commemorans: Sabelliani, inquit, similia Noeto dogmatizantes, praeter hoSabellianis intelligi potest, cum sic innotuerint dicere Patrem passum, ut Patripassiani quam Sabelliani crebrius nuncupentur?
Abbreviated transcription (Latin):
am: & accepto sacrificio sꝑs con¬
tribulati cordisq contriti.
a reatu quãuis iuste damnatio¬
nis absoluat. damnatũq ipse
ñ damnet. pastoralis tñ necessi¬
tas habet᷑. ne ꝑplures serpẽntif
dira contagia separare ab ouib

Expanded text:
am, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti, a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovib
Abbreviated transcription (Latin):
ubi de sac̾dotib scĩs agebat᷑. Etenĩ
exꝑtus ẽ omĩa sedm sunilitudinẽ
sine pecc̃õ. In illa scilicet carne q̃ ha¬
bebat similitudiñe carnis peccati.
quãuis ñ esset earo pecc̃i. Quã tñ¬

Expanded text:
ubi de sacerdotibus sanctis agebatur. Etenim ubi de sacerdotibus sanctis agebatur. Etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato : in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamvis non esset caro peccati. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
qua uertit᷑ questio. S qđ dicit
negligentiȩ suȩ potiꝰ imputari qđ
ñ est sine pecc̃o: bñ quidẽ dicit: sed̃
dignet᷑ inde & orare dñm ne illi hȩe
iniqua negligentia dñetͣ: quẽ ro¬
gabat quidã qñ dicebat. itinera
mea dirige sedm uerbũ tuũ. & ne
dñet᷑ michi omĩs iniquitas: ne dũ
suȩ diligentiȩ quasi ꝓpriis uirib
fidit. neq hic ad ueram iusticiam.
neq illie ubi sine dubio ꝑfecta desi¬
deranda ẽ & sꝑanda. ꝑueniat. Et
illud qđ a quibusdã eis dr nusꝙͣ.
ẽẽ seriptũ his om̃ino u̾b̾. posse esse ho¬
minẽ sine pecc̃o. facile refellit: qr ñ¬
ibi ẽ questio quib u̾bis dicat᷑ que¬
cũq sententia. Non tñ fortasse sine
causa cũ aliquotiens inscriptͣis inue¬
niat᷑ homines dictos ẽẽ sine querela.
nemo inuenit᷑ quisit dictus sñ pecẽo.
nisi unꝰ solus de quo aꝑte dictumẽ.
eũ qui ñ nouerat pecẽm. & eo loco

Expanded text:
qua uertitur quaestio sed quod dicit, qua uertitur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine pecctibi est quaestio, quibus verbis dicatur quaeque sententia. Non tamen fortasse sine causa, cum aliquoties in Scripturis inveniatur, homines dictos esse sine querela : non invenitur, qui dictus sit sine peccato: nisi unus solus, de quo aperte dictum est, eum qui non noverat peccatum . Et eo loco
Abbreviated transcription (Latin):
Creata st̾ enĩ hȩc mẽbra huiꝰ modi na¬
turis: lingua. alȩ. pedes. Non tale
aliꝗͥ posuit quale de gr̃a intelligi
uolumꝰ. sine qua homo ñ iustificat᷑:
ubi de sanandis ñde instituendis na¬
turis agit᷑. Hinc iamgͦ sollicitꝰ cepi.
legere cet̾a: & me ñfalso cõꝑi suspica
dixerit. Cũ tractaret questionem
de differentia pecc̃oꝵ. & obiceret sͥ
qđ quida dicunt leuia quȩdã pec¬
cata ipsa multitudine qđ sepe irru¬
ant ñ posse cuncta uitari: negauit¬
debere argui neleui quidẽ correpti¬
bi dicimꝰ hanc ẽẽ intentioñe legis ar¬
guentis. ut ꝓpter illa q̃ ꝑperam fi¬
unt confugiat᷑ ad gr̃am dñi miseran¬
tis. uelut pedagogo coneludente in
gr̃ã iuuante ñ fiant. Proficientium.
est eñĩ uia. quãuis bñ ꝓficientes
dicant᷑ ꝑfecti uiatores. illa ẽ aut̃ẽ
sũma ꝑfectio eui nichil addat᷑. cũ
id quo tendit᷑ ceꝑit possideri. Iam
uͦ illud qđ eis dr. ipse tu sine pecẽo
es: reuera ñ ꝑtinet adeam rem de

Expanded text:
creata sunt enim haec membra hujusmodi naturis, lingua, alae, pedes: non tale aliquid posuit, quale de gratia intelligi volumus, sine qua homo non justificatur; ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. Hinc jam ergo sollicitus coepi legere caetera, et me non falso comperi suspicatdixerit. Cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum, et objiceret sibi, quod quidam dicunt, « levia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe irruantdebere argui ne leui quidem correptibi dicimus hanc esse intentionem legis arguentis, ut propter illa quae perperam fiunt, confugiatur ad gratiam Domini miserantis; velut paedagogo concludente in gratia juvante non fiant. Profiest enim uia, quamuis bene proficientes dicantur perfecti uiatores : illa est autem summa perfectio, cui nihil addatur, cum id, quo tenditur, coeperit possideri. iam uero illud quod eis dicitur \'ipse tu sine peccato es?\' re uera non pertinet ad eam rem, de
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is caro hõis esset caro peccati.
am illd̃ quomͦ accipiendũ sit. omĩs
qui natus ẽ ex do ñ peccat. & ñ po¬
test peccare qr sem̃ eius in ipso ma
natus ex do. aut eis loqueret᷑ qui
ñdum essent nati ex d̃o. aꝑte posu
seripsi sicut potui explicare curaui.
& illud qđ dictum ẽ. ñ potest pecca
re. ꝓ eo dictum ẽẽ acsi diceret᷑ ñ de¬
bet peccare:Non imꝓbanda mͥ ui¬
detͣ huiꝰ assertio. Quis enĩ insanꝰ di¬
eat debere peccariͥ cũ ido sit pecẽm
bus ait. linguã aut̾ nullus homi¬
nũ domare pot̾: ñ mͥ uidet᷑ ita intel¬
ligendũ ut exponere uoluit quasi
ꝑexpbrationẽ dictum. tamquã dice¬
retur. Ergo ne linguã nullus homi¬
nũ domare pot̾. tamquã obiurgans
& dicens. domare feras potestis. lin¬
guã ñ potestis ͦ. quasi faciliꝰ sit lin¬
guã domare quã feras. Non puto qͥ
iste sit sensus hoc loco. Si enĩ hoc sen¬
tiri uellet de facilitate domande lin¬
guȩ: cet̾a sequerent᷑ in bestiarũ cõꝑa¬

Expanded text:
. iam illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso mannatus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuee scripsi, sicut potui explicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, bus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conpa
Abbreviated transcription (Latin):
ri morientib s cũ uiuentib regna¬
turi. Essent gͦ etiam iste cognatio¬
nes atq affinitates: si nullus delinque¬
ret. nullusq moreret᷑. Item alio loco.
ad unũ dm tendentes inqͣm. et ei u¬
ni religantes animas nr̃as. unde reli¬
gio dicta creditur: om̃i suꝑstitione
careamus. In his uerbis meis. ratio
que reddita ẽ unde sit dicta religio
plus mͥ placuit. Nam ñ me fugit
aliam nominis huiꝰ originẽ exposu¬
isse latini sermonis au.tores. quod
inde sit appellata religio quod reli

Expanded text:
ri morientibus, sed cum viventibus regnari morientibus, sed cum viventibus regnaturi. Essent ergo etiam istae cognationes atque affinitates, si nullus delinqueret, nullusque moreretur. 9. Item alio loco: Ad unum Deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus . In his verbis meis ratio quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit. Nam non me fugit aliam nominis hujus originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod reli
Abbreviated transcription (Latin):
carnales fr̃s. uł filii. uel conuiges :¬
uł quiq cognati aut affines. aut
cuies. Nam ⁊ ista dilectio tempora¬
us ẽ. Non enĩ ullas tales necessitudi¬
nes haberemꝰ que nascendo ⁊ mori¬
endo contingunt: si natura nr̃a in
p̃ceptis et magine di manens. in
istam corruptionẽ non relegaretur.
Hunc sensũ prorsus imꝓbo: quem
iam ⁊ suꝑius imꝓbatu in pͥmo libro
de genesi contra manicheos. Ad hoc
enĩ ducit ut credant᷑ illi coniuges
pͥmi ñ generaturi posteros homines
nisi peccassent: tamqͣm necesse fue¬
rit ut morituri gignerent᷑ si de con¬
cubitu maris ⁊ femine gignerent᷑.
Nondũ enim uideram fieri potius¬
se. ut ñ morituri de ñ morituris
nascerentur: si peccato illo magno
non mutaretur in deterius huma¬
na natura. Ac ꝑ hoc si⁊ in parenti¬
bus & in filiis fecunditas ⁊ felicitas
mansisset. usq certum sc̃oꝵ nume¬
rũ quem p̃destinauit ds : nasceren¬
tur homines ñ parentib successu¬

Expanded text:
carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura: ac per hoc, si et in parentibus et in filiis fecunditas felicitasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinavit Deus, nascerentur homines non parentibus successu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsũ ꝓpt̾ dm diligis. Hec enĩ re¬
gula dilectionis diuinitꝰ constituta ẽ.
Diliges inquit ꝓximũ tuũ. sicut te ip¬
sum ⁊ dm uero ex toto corde. ex tota a¬
nima. ex tota mente: ut om̃s cogitati¬
ones tuas. & omnẽ uitã. ⁊ omnẽ intel¬
lectũ in illd̃ conferas. a quo habes ea
ipsa quȩ confers. Cũ aut̃ ait. toto cor¬
de. tota anima. tota mente: nullã ui¬
te nr̃e partẽ relĩquit que uacare
debeat. & quasi locũ dare ut alia

Expanded text:
etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim reetiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis diuinitus constituta est: diliges, inquit, proximum tuum tamquam te ipsum; deum uero ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, ut omnes cogitationes tuas et omnem uitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. cum autem ait: toto corde, tota anima, tota mente, nullam uitae nostrae partem reliquit, quae uacare debeat et quasi locum dare, ut re a
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ michi ꝓpt̾ aliud diligendus. Qͦd
enĩ ꝓpt̾ se diligendũ ẽ: in eo constitu¬
itur beata uita. Cuiꝰ etiã si nondũ res:
tam̃ spes eiꝰ nos hoc tempore consolat᷑.
Haledictꝰ aut̃. qui sp̃e suã ponit in
homine. S nec se ipso quisqͣm frui de¬
bet. si liquide aduertas ⁊ quia nec se ip¬
sum debet ꝓpt̾ se ipsũ diligere: s ꝓpter
illũ quo fruendũ est. Tunc ẽ quippe
optimuᷤ homo. cũ tota uita sua ꝑgit in
incõmutabilẽ uitã: & toto affectu inhe¬
ret illi. Si aut̃ se ꝓpt̾ se diligit. non se
refert ad dm ⁊ s ad se ipsũ conuersus.
non ad incõmutabile aliquid conu̾ti¬
tur : & ꝓpt̾ea iam cũ defectu aliquo se
friutur : quia melior e̾ cũ totus heret
atq constringit᷑ in cõmutabili bono.
quã cũ inde uł ad se relaxatur. Sigͦ
te ipsũ non ꝓpter te debes diligere. s
ꝓpt̃ illũ ubi dilectionis tue rectissimꝰ
finis ẽ: non succenseat alius homo si

Expanded text:
autem mihi propter aliud diligendus; quod autem mihi propter aliud diligendus; quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita. Cujus etiam si nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine. Sed nec seipso quisqbet, si liquido advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si
Abbreviated transcription (Latin):
moritur huic scło. neq incipit configu¬
rari ueritati ÷ in grauiorẽ mort̾e morte
corporis trahitur: neq ad cõmutationẽ
celestis habitudinis. s ad luenda suppli¬
q ita se rem habere credendũ est: neq
animũ neq corpꝰ humanũ om̃imodo
interitũ pati÷ s impios resurgere ad pe¬
utendũ est. ut ad illarũ ꝑfruitionem
ꝑuenire possimꝰ. Nos itaq qui fruim᷑
et utimur aliis rebus: res alique sumꝰ.
Magna enĩ quedã res e̾ homo factꝰ ad
imaginẽ ⁊ similitudinẽ łi÷ non in qͦn¬
tum mortali corpore includitur: s in
quantũ bestias rationalis animi hono¬
re p̃cedit. Itaq magna questio ẽ : utrũ
fru se homines debeant an uti: an u¬
trũq. Preceptũ est enĩ nobis: ut
diligamꝰ inuicẽ. S queritur utrium
ꝓpt̾ se homo ab homine diligendus
sit: an ꝓpt̾ aliud. Si enĩ ꝓpt̾ se. frium᷑
eo: si ꝓpt̃ aliud. utimur eo. Uidetur

Expanded text:
moritur huic saeculo, neque incipit configumoritur huic saeculo, neque incipit configurari veritati, in graviorem mortem morte corporis trahitur; neque ad commutationem coelestis habitudinis, sed ad luenda supplique ita se rem habere credendum est, neque animum, neque corpus humanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere ad poeutendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine dilisit, an propter aliud? Si enim propter se, fruimur eo, si propter aliud, utimur eo. Videtur
Abbreviated transcription (Latin):
q correctione sanaret᷑. Quisqͥs enĩ non
credit dimuti sibi posse peccata ⁊ fit de¬
terior desꝑando. quasi nichil illi melius
quã malũ esse remaneat: ubi de fruc¬
tu sue conuersionis inficdus ẽ. Iam uͦ si
cut anime quedã mors ẽ. uite prioris
morũq relictio que fit penitendo: sic
etiã corporis mors ẽ animationis pͥstine
resolutio. Et quomͦ animus post peniteti¬
tiam qua pͥores mores ꝑditos interimit
reformatur in melius ⁊ sic etiã corpꝰ post
istã mortẽ quã uinculo peccati om̃s de¬
bemus. credendũ & sꝑandũ est resur¬
rectionis tempore in melius cõmutari:
ut ñ caro ⁊ sanguis regnũ cęloꝵ possi¬
deãt qd̾ fieri non potest ⁊ s corruptibi¬
le hoc induat incorruptionẽ. & morta¬
ie hoc induat immortalitatẽ: nullãq faci¬
ens molestiã. quia nullã patietur indi¬
gentiã. a beata ꝑfectaq anima cũ sũma
quiete uegetetur. Cuiꝰ aut̃ animus non

Expanded text:
que correctione sanaretur. Quisquis enim non que correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu suae conversionis infidus est. CAPUT XIcut animi quaedam mors est, vitae prioris morumque relictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae resolutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est resurrectionis tempore in melius commutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest; sed corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , nullamque faciens molestiam, quia nullam patietur indigentiam, a beata perfectaque anima cum summa quiete vegetetur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bris diuersa officia gerentio
stringit. Exercet aut̃ hoc tempore et
purgat medicinalib quibdã molesti¬
is: ut erutã de hoc scło in eternũ sibi
copulet coniugẽ ȩccłiam ñ habentẽ
maculã aut rugam. aut aliquid eius
modi. Porro qm̃ in uia sumꝰ. nec uia
ista locorũ est s affectuũ. quã inter¬
eludebat quasi septa quedã spinosa
p̃ceritoꝵ malitia peccatoꝵ ⁊ quid libe¬
ralius & misericordius facere potuit. qui
se ipsum nobis qua rediremꝰ substerne¬
re uoluit. nisi ut om̃ia donaret pecca¬
ta conuersis᷑ & grauit̾ fixa int̾dicta redi¬
tus nr̃i ꝓ nobis crucifixus euellerets¬
Ha ᷤᷤ gͥ claues dedit ȩccłiȩ suȩ.: ut que
solueret in terra soluta essent & in ce¬
lo. que ligaret in t̾ra. ligata essent &
in celo: scilicet ut quisqͥs in eccłia eius
dimitti sibi peccata ñ crederet. non ei
dimitterentur. Quisqͥs aut̃ crederet.
seq ab his correctꝰ auerteret in eiuscłe
eccłie gremio constitutus: eacłe fide at¬

Expanded text:
bris diversa officia gerentibu sanitatis astringit. Exercet autem hoc tempore et purgat medicinalibus quibusdam molestiis, ut erutam de hoc saeculo, in aeternum sibi copulet conjugem Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliqu16. Porro quoniam in via sumus, nec via ista locorum est, sed affectuum, quam intercludebat, quasi septa quaedam spinosa, praeteritorum malitia peccatorum; quid liberalius et misericordius facere potuit, qui seipsum nobis, qua rediremus, substernere voluit, nisi ut omnia donaret peccata conversis, et graviter fixa interdicta reditus nostri pro nobis crucifixus evelleretHas igitur claves dedit Ecclesiae suae, ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide at
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit eñi. Peçcantes corã om̃ib cor¬
ripe: ut cet̾i timor̃e habeant.
Qđ de his peccatis accipi en¬
dum ẽ quȩ ñ latent: ne contra

Expanded text:
Dicit enim, Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant; quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. Talib ds diligentib eũ
omĩa cooꝑat᷑ in bonũ. Usq ad¬
eo ꝓsus omĩa: ut etiã siqui eõꝵ
deuiant & exorbitant etiã hoc
ipsũ eis faciat ꝓficere in bonum:
qr humiliores redeunt atq do¬
etiores. Discunt enĩ in ipsa ui¬
ta iusta cũ tremore se exultare
debere: ñ sibi arrogando t̃aqͣ
de sua uirtute fiduciã ꝑmanen¬
di : nec dicendo in abundantia
sua ñ mouebor in eternũ. ꝓpt̾¬

Expanded text:
bunt. Talibus Deum « diligentibus omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
ad uiã iustam: s ꝑeatis inqͥt de
uia iusta. Qͥd ostendens. nͥ eos
esse cõmonitos qui ĩa ambulant
in uia iusta. ut in timore do ser¬
uiant. id ÷ ñ altũ sapiant s ti¬
meant: qđ significat ut ñ suꝑ¬
bi s humiles sint: Incte alibi
dicit. Non alta sapientes: s hu¬
milib consentientes. Ex ultant
đo s cũ tremore. innullo głantes
quando nr̃m nichil sit. ut qui
qđ in ea sc̃. His uerbis usus e̾ et
apłs: ubi ait. Cũ tunore & tre¬
niore ur̃am ipsoꝵ salute oꝑami¬

Expanded text:
ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipso
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi discipłos& di filios: quia
sic appellandi sunt quos regene¬
ratos. pie uiuere cernimꝰ. S tẽ
uere sunt qđ appellant᷑: si man¬
serint in eo ꝓpter qđd sic appel¬
lant᷑. Si autẽ ꝑ seuerantiam ñ
habent. id ÷ in eo qđ ceꝑunt ẽe
ñ manent: ñ uere appellant᷑ qđ
appellant᷑ & ñ sunt. Apud eũ e¬
nĩ hoc ñsunt: eui notũ est qđ fu¬
turi st̃. id.ẽ. ex bonis mali: ꝓpt̾
ligentib dm̃ omĩa cooꝑant᷑ in bo¬
num. sciens ĩmnullos diligere dm̃
& in eo bono usq infinẽ ñ ꝑseue¬
rare : mox addidit. his qui secl̃m
ꝓpositũ uocati sunt. Hi enĩ ieosꝰ
diligunt dm̃ ꝑmanent usq in
nem: & qui ad tempꝰ inde deui¬
ant reuentunt᷑ : ut usq infint

Expanded text:
i discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt, quos regeneratos pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Pligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinati st̃. & multi ĩa uocati
atq iustificati. Qđ aut̃ posuit
infine. illos & głificauit: siquid̃t
illa gła ẽ hic intelligenda de qͥ
idem dicit. eũ xꝑe apparuerit
uis & illa duo id ÷ uocauit. & in¬
stificauit. ñ in om̃ib facta sint
de quib dicta st̃. Adhuc eñius¬
q infine scłi multi uocandi &̾
iustificandi sunt: et tam̃ uerba
p̃teriti tẽporis posuit de reb c¬
am fut᷑is. tamquã iam fecerit ds
que iã ut fierent ex et̾nitate dis¬
posuit. Id̾o dieit de illo & ꝓpħa¬

Expanded text:
praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ seđm id qđ ait. Si manseritis
in u̾bo meo: uere discipłi mei.
estis. Quia gͦ ñ habuert̃ ꝑseue¬
rantiam: sieut ñ uere discipuli
etiam q̃n esse uidebant᷑. & ita uo

Expanded text:
ecundum id quod ait, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sie regenerat᷑us ẽ: ut in ea fide q̃
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ hanc uitã fini¬
ant ͥ ĩa &̃ anteqũã hoc fiat in il¬
la p̃destinatione filii st̃ eiꝰ. & da¬
ti sunt xꝑo filio eiꝰ ut ñ ꝑeant
s habeant uit̾a eternã. Deniq
ipse saluator: si manseritis inqͥt
in uerbo meo uere discipłi mei
estis. Numqͥd in his cõputandꝰ
ẽ uidas qui ñ mansit in u̾bo eiꝰ :
Num qͥd in his c̃õputandi st̃ illi de

Expanded text:
sic regeneraturus est, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. 22. Denique ipse Salvator, Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis . Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de
Abbreviated transcription (Latin):
eo quereret. estus & frigus qͥs fecit.
multa int̾rogo: ipse concludat u¬
trũ aut ista possint dici ñbona:
aut ñ appareant int̾ se ẽe contraria.
hic forte dicit. Qualitates iste sunt
turã sine dubio ꝑtinentes. Substas¬
tiȩ qͥppe ñ ꝑse ipsas s ꝑ suas qualita¬
tes sicut aqua & ignis dicunt᷑ sibi
ẽe contrariȩ. O qͥd si ita st̾ earo et
ratiocinationẽ eiꝰ ñ necessaria illatiõe
conclusam ostenderemꝰ hoc diximꝰ.
Posst̾ enĩ & contraria ñ inuicem adu̾¬
sari s ex alter utrũ tẽꝑari. & bonã
ualitudinẽ reddere sicut in corꝑe sic¬
citas & humiditas. frigus & calor:
quoꝵ omniũ tẽꝑatione bona cor¬
poralis ualitudo consistit. S qđ̃
contraria ẽ caro sꝑui ut ñea q̃ uo¬
lumꝰ faciamꝰ: uitiũ ẽ ñ nat᷑a. Gr̃a
medicinalis querat᷑ : & controu̾sia

Expanded text:
eo quaereret: \'aestus et frigus quis fecit?\multa interrogo, ipse concludat, utrum aut ista possint dici non bona aut non appareant inter se esse contraria. hic forte dicit: qualitates sunt istaeturam sine dubio pertinentes; substantiae quippe non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et ignis, dicuntur sibi esse contrariae. quid, si ita sunt caro et ratiocinationem eius non necessaria inlatione conclusam ostenderemus, hoc diximus. possunt enim et contraria non inuicem aduersari, sed ex alterutro temperari et bonam ualitudinem reddere, sicut in corpore siccitas et humiditas, frigus, calor, quorum omnium temperatione bona corporalis ualitudo consistit. sed quod contraria est caro spiritui, ut non ea quae uolumus faciamus, uitium est, non natura. gratia medicina
Abbreviated transcription (Latin):
forte ille respondebit. Date ueniã:
qr ñ debui dic̃e ciucũq baptrzato carñe ñ
posse ẽẽ contrariã. ut hoc modo uo¬
bis ñ baptizatis contrariã confite¬
rer: s sine ulla exceptione dicere
debui carñe nulli esse contrariã.
Eece qͦ se ipse cõpingit: ecce qͥ loquit᷑
qui ñ uult clamare cũ apło. Qs
me lib̾abit de corꝑe mortis huiꝰ: Gr̃a
inquit clamem ĩabaptizatus in
xꝑo: Illi hoc clament qui ñdũ ta¬
le bñficiũ ꝑceꝑunt: quoꝵ in se uo¬

Expanded text:
forte ille respondebit: \'date ueniam, forte ille respondebit: \'date ueniam, quia non debui dicere cuicumque baptizato carnem non posse esse contrariam, ut hoc modo uobis non baptizatis contrariam confiterer, sed sine ulla exceptione dicere debui carnem nulli esse contrariam\'. ecce quo sc ipse conpingit, esse quae loquitur, qui non uult clamare cum apostolo: quis me liberabit de corpore mortis huius? grainquit, clamem iam baptizatus in Christo? illi hoc clament, qui nondum tale beneficium perceperunt, quorum in se uo
Abbreviated transcription (Latin):
baptizato sit earo contraria: signi¬
ficauit ñ baptizatis posse ẽẽ contra¬
riã. Nam cur addidit iabaptiza¬
to cũ posset etiã hoc ñ addito dicere.
qui fieri pot̾ ut euicũq sit carocon¬
traria: atq ad hoc ꝓbandũ subic̾e
illã rõcinationẽ suam. qr utrumq
bonũ ẽ abono conditũ. & ido ñ pot̃
int̾ se ẽe contrariũ: Si gͦ ñbaptiza¬
ti quib certe fatet᷑ carnẽ esse contra¬
riam. suis illũ int̾rogationib urge¬
respondebit. Ds̃. Itemq illi. Car¬
ne quis creauit: Respondet iste.
Idem credo d̾s. Illi t̾cio. Bonꝰ est qui
utrũq creauit ds̃: & iste. Nullidu¬
brũ ẽ. Atq illi unũ qđ restat inqͥ¬
rant. & utrũq qđ bonꝰ auctor cre¬
auit bonũ est: Iste fatebit᷑. Tẽ illi
eũ gladio suo iugulabt̾: inferen¬
tes conclusionẽ eius & dicentes. Si gͥ¬
sꝑs bonꝰ & caro bona & a bono aucto¬
re condita: quifieri pot̾ ut duo bo¬
na sibi possint ẽe̾ contraria: Hic

Expanded text:
baptizato sit caro contraria; » significavit non baptizatis carnem posse esse contrariam. Nam cur addidit, « jam baptizato; » cum posset etiam hoc non addito dicere, « Qui fieri potest ut cuicumque sit caro contraria: » atque ad hoc probandum subjicere illam ratiocinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum, et ideo non potest inter se esse contrarium? Si ergo non baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis illum interrogationibus urgerespondebit: \'deus\'. itemque illi: \'carnem quis creauit ? respondet iste: \'idem, credo, deus\'. illi tertio: \'bonus est qui utrumque creauit deus? et iste: \'nulli dubium est. atque illi unum quod restat inquirunt: \'et utrumque quod bonus auctor creauit bonum est?\' iste fatebitur. tunc illi cum suo gladio iugulabunt inferentes conclusionem eius et dicentes: \'si s bonus et caro bona ut a bono auctore condita, qui fieri potest, ut duo bona sibi possint esse contraria?\' hic
Abbreviated transcription (Latin):
nes orb t̾rȩ uerba eorũ. S anqͣm
hoc inciꝑet fieri. añquã deniq us¬
q ad fines totiꝰ orb̃ terrȩ p̃dicatio
ultime gentes licet ut ꝑhibet᷑ pau¬
cissimȩ. quib hoc ñdũ fuerit p̃di¬
catũ. qͥd faciat humana nat᷑a. uł
qͥd fecit quȩ uł ante ñ audierat hoc
futurũ. uł ad huc ñcõꝑit factum.
nͥ credendo indm̃ quifecit cȩlũ & tey¬
ram. a quo & se factam nat᷑aliter
sentit. & recte uiuendo eiꝰ imple¬
at uoluntat̾e. nulla fide passiõis
xꝑi & resurrectionis imbuta: Qd̃
si fieri potuit aut pot̾: hoe & ego
dico qd de lege dixit apłs. Ergo
ille dixit de lege quã accepit gens
una iudeoꝵ: quanto iustiꝰdr de
lege nat᷑ȩ quã accepit uniu̾sumge¬
nus humanũ: siꝑ naturã iusticia.¬
xꝑe ñ gratis mortuus ẽ: ergo omĩs
nat᷑a humana iustificari & redimi
ab ira d̃i iustissima hoc ẽ a uindi¬
cta nullo modo pot̾. nͥꝑfide & sa¬

Expanded text:
nes orbis terrae uerba eorum. sed antequam nes orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostolus: ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia,us gratis mortuus humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nis
Abbreviated transcription (Latin):
di: iustificati gratis ꝑ sanguinem
ipsiꝰ. Quicũq aut̃ ñputant᷑ ꝑtine¬
re ad hos om̃s quipeccauert̾ & egent
gła di: ꝓfecto nullã necessitatẽ hñt
ut xꝑiani fiant: qr ñ est bpꝰ sanis
medicus: s egrotantib. Unde ñ ue¬
nit ille uocare iustos: s peccõres.
Aeꝑhoc nat᷑a humanigeneris ex illiꝰ
lniꝰ p̃uaricatoris carne ꝓereata. si
pot̾ sibi suffic̾e ad implendam legẽ
ꝑficiendã ꝙ iusticiã ÷ de p̃mio debet
esse secura: hoc ẽ de uita et̃na: etiãsi¬
in aliqua gente aut aliquo suꝑiore tẽ¬
pore fides eã latuit sanguinis xꝑi.
Nonenĩ inuistꝰ ds qui iustos fraudet
mercede iusticiȩ: si eis ñ est annunti¬
atũ sacramentũ diuinitatis & hu¬
manitatis xꝑi qd manifestatũ ẽ in
carne. Quomͦ eñi crederent qđ ñ
audiert̃: Aut quomͦ audirent sũ
Sed dico inqͥt. Numꝗ ñ audiert̃ : In¬
omñe t̾ram exiuit sonꝰ eoꝵ: & in fi¬

Expanded text:
dei iustificati gratis per sanguinem dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsin aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fi