comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clarifica me tu pat̾. apud temetipsum. claritate
quã habui pͥusquam mundus eẽt apud te. om̃s
suos uolebat intelligi: quib notũ faciencdo pa¬
trem. clarificat eum. Cum enim dixisset. ut
filius tuus clarificet te: mox quẽ admodum id
fieret demonstrauit dicens. sicut dedistiei po¬
testatem omnis carnuis. ut om̃e quod dedisti
ci det eis uitam ȩt̃nam: hȩc est aũt uita ȩt̃na.
ut cognoscant te solum uerum dm̃: ꝙ quẽ
misisti ihm xp̃m. Non enim potest cogniti¬
one hominũ cdarificari pater. nͥ & ille cognos¬
catur ꝑ quem clarificatur. id ẽ per: quem
popłis innotescit. Hec ẽ głificatio patris quȩ
ñ circa solos illos apłos facta ẽ. s circa omnes
homines fit: quib suis m̃bris caput est xp̃s.
Neq enim de solis apłis potest intelligi. sicut
dedisti ei pocestatẽ omnis carnis ut omne quod
dedisti ei det eis uitam et̾nam: s utiq de om̃ib

Expanded text:
clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui antequam mundus esset, apud te, omnes suos volebat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset: Ut Filius tuus clarificet te, mox quemadmodum id fieret demonstravit, dicens: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Non enim potest cognitione hominum clarificari Pater, nisi et ille cognoscatur, per quem clarificatur, id est, per quem populis innotescit. Haec est clarificatio Patris, quae non circa solos illos apostolos facta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis apostolis potest intelligi: Sicut dedisti eis potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, sed utique de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
futurus post ascensionẽ suam. & cum tota ȩccłia
sua in hoc mundo: usq in consummationem
scłi. Non itaq recte intelliguntur de quibus
dixerit. cum eẽm cum eis ego seruabam eos. nͥ
hii qͦs in se credentes seruare iam ceꝑat p̃sen¬
tia corporali: & quos relicturus fuerat absenti¬
a corporali. ut eos cum patre seruaret p̃sentia
spũali. Post uͦ adiungit & ceteros suos ubi dicit.
ñ ꝓ his aũt rogo tantum. s ce ꝓ eis qui creditu¬
risunt ꝑ uerbum eoꝵ in me: ubi manifestius
ostendit. quod ñ de omnib ad eum ꝑtinentib
suꝑius loqueretur. ab eo loco ubi ait: manife¬
staui nom̃ tuum hominib quos dedisti mͥ:
s de his tantum qui eum cum illa diceret au
diebant. Ab ipso itaq orationis eius exordio
ubi subleuatis oculis in cęlum dixit. pat̃ uenit
hora clarifica filium tuũ ut filius tuus clarificet
te: usq ad illud quod paulopost ait. & nunc

Expanded text:
futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usque in consummationem saeculi . Non itaque recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, adiebant. Ab ipso itaque orationis ejus exordio, ubi, sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te, usque ad illud quod paulo post ait: Et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Quanquam ꝙ hȩc ominia de omnibus
fucuris fidelib dici potuerunt. spetiẽ ꝑfecta
cum adhuc eent fucura. s ut de his solis qͦs
tunc habebat discipłis hec loqui intelli it¬
gatur. illud magis urget qͦd paulo post ait
cum eem cum eis ego seruabam eos in nomine
tuo: quos dedisti mͥ custodiui.: & nemo ex his
ꝑibit nͥ filius ꝑditionis ut scriptura implea¬
tur. iudam significans qui tradidic eum. ex
isto qͥppe duodenario numero solus periit: de¬
inde subiungit: nunc aut̃ ad te uenio. Unde
manifestum ẽ eum de corporali sua dixisse
p̃sentia. cum eẽm cum eis ego seruabam eos:
ueluti iam cum eis ea p̾sentia non eẽt. Eo enim
modo significare uoluit ascensionẽ suam mox
futurã de qua dixit. nunc aũt ad te uenio. ĩtu¬
rus utiq ad dexteram patris unde uenturus ẽ
ad uiuos & mortuos iudicandos. p̃sentia ait¬
idem corporali scdm fidei regulam sanamnq do¬
ctrinam: nam p̃sentia sp̃uali cum eiserat utiq

Expanded text:
sti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum essem cum eis, ego salvabam eos in nomine tuo: quos dedisti mihi custodivi, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur; Judam significans qui tradidit eum: ex isto quippe duodenario numero Apostolorum solus periit. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo enim significare voluit ascensionem suam mox futuram, de qua dixit, Nunc autem ad te venio: iturus utique ad dexteram Patris; unde venturus est ad vivos et mortuos judicandos praesentia itidem corporali, secundum fidei regulam sanamque doctrinam: nam praesentia spirituali cum eis erat utique
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Baptizati sunt & alii baptismo ioħis.¬
te baptismũ serui. ñ dedignentur alii serui
non nouerat. quare dicebat. quando uenit
ad fluiũ x p̃s. ego ate debeo baptitari. hoc
est scio quisis Si gͦ iã nouerat. c̾te tt̃ cogno¬
uit quando uidit colũbam descendentẽ. Ula¬
nifestũ est quia columba ñdescendit suꝑdnm.
nisi positaa quã ascendit ab aqua baptismi. Do¬
minꝰ baptiratꝰ ascendit abaqua aꝑtisunt cȩli
ce iudit suꝑ eũ columbam. Si gͦ baptismũ des pest

Expanded text:
Domini. Baptizati sunt et alii baptismo JoDomini. Baptizati sunt et alii baptismo Jote baptismum servi, non dedignarentur alii servi non noverat, quare dicebat quando venit ad fluvium Christus: Ego a te debeo baptizari? hoc est, Scio qui sis. Si ergo jam noverat, certe tunc cognovit quando vidit columbam descendentem. Manifestum est quia columba non descendit super Dominum, nisi posteaquam ascendit ab aqua baptismi. Dominus baptizatus ascendit ab aqua, aperti sunt coeli, et vidit super eum columbam. Si ergo post baptismum d
Abbreviated transcription (Latin):
x dñs baptismo ioħis. ⁊ cessauit baptismꝰ: ioħis.
Inde tam missus est incarcerẽ ioħs. De inceps
nemo baptizatꝰ inuenitur illo babtismate. Si
gͦ ꝓpterea uenitet ioħs baptizans ut d̾ni nob̃
humilitas de monstraretur. Ut quia ille sus
tkzaret ñde essent qui putarent sanctius fuis¬
se baptismũ ioħis. quã xp̃i quasi baptisms
io ħis solus ap̃c meruisset baptirari. baptismo
autẽ xp̃i genus humanũ. Intendat caritas ur̃a
Baptismo xp̃i baptirati sumꝰ. ñ tantũ nos. sed u
niuersus orbis terraꝵ. & baptriatur usq insi¬
grã calciam̃ti: Si gͦ ille xp̃s tantȩ excellen¬
ciȩ ħo ds̃ solus baptiraretur baptismo ioħis.
quid dicturi erant homines: Quale baptis¬
mũ habuit iob̃s: Magnũ baptismũ habuit.
in esfabile sacram̃tũ. uide quia solus xp̃s me¬
ruit baptizari ioħis baptismo. atq ita ma¬
ior uidetur baptismꝰ serui. quã baptismus

Expanded text:
Dominus baptismo Joannis, et cessavit baptismum Joannis: Dominus baptismo Joannis, et cessavit baptismum Joannis: inde jam missus est in carcerem Joannes; deinceps nemo baptizatus invenitur illo baptismate. Si ergo propterea venit et Joannes baptizans, ut Domini humilitas nobis demonstraretur, ut quia ille susctizaret, non deessent qui putarent sanctius fuisse baptisma Joannis quam Christi: quasi baptismate Joannis solus Christus meruisset baptizari, baptismate autem Christi genus humanum. Intendat Charitas vestra. Baptismate Christi baptizati sumus, non tantum nos, sed et universus orbis terrarum, et baptizatur usque in figiam calceamenti? Si ergo ille Christus tantae excellentiae homo Deus, solus baptizaretur baptismo Joannis, quid dicturi erant homines? Qualem baptismum habuit Joannes? Magnum baptismum habuit, ineffabile sacramentum: vide, quia solus Christus meruit baptizari Joannis baptismo. Atque ita major videretur baptismus servi, quam baptismus
Abbreviated transcription (Latin):
quã mea: Siego ueni adseruũ. tudedigna¬
ris uenire ad dñm᷑ Si ego suscepi baptismũ
serui tudedignaris uenire  a dño baptiza¬
ri : Nã ut nouerͣis fr̃s mei. quia ñ ex necessita¬
te aliciuꝰ unculi peccati d̾ns ueniebat ad ipsũ
ioħm. sicut dicut alii euangłistȩ. cũ ad illũ
ueniret baptizandiis dns. ait ipse ioħs. Tu ad
ine uenis. ego ate debeo baptizari. Et quid ei
respondit. Sine modo. impleatur omĩs iusti¬
cia. Quid est impleatur omnis iusticia: Mori
ueni ꝓ hominib. baptizari ñ habeo ꝓhomini¬
bus: Quid est impleatur omĩs iusticia : Imple¬
atur ominis humilitas. Quid gͦ ñerat ẜuscep¬
turus baptismũ abono seruo. quipassionem sus¬
cepit aseruis malis. Intendite ergo baptira¬
to d̃no. siꝓpterea baptizauit ioħs. ut in eiꝰ bap¬
tismo diis oftende ret humilitatẽ. nemo aliꝰ
baptizaretur baptismo ioħis. Multi aũ
baptizati sunt baptismo iohis. Baptiratꝰ est

Expanded text:
quam mea? si ego veni ad servum, tu dedignaquam mea? si ego veni ad servum, tu dedignaris venire ad Dominum? si ego suscepi baptismum servi, tu dedignaris a Domino baptizari? 14. Nam ut noveritis, fratres mei, quia non ex necessitate alicujus vinculi peccati Dominus veniebat ad ipsum Joannem; sicut dicunt alii evangelistae, cum ad illum veniret baptizandus Dominus, ait ipse Joannes: Tu ad me venis? ego a te debeo baptizari. Et quid ei ipse respondit? Sine modo; impleatur omnis justitia . Quid est, impleatur omnis justitia? Mori veni pro hominibus, baptizari non habeo pro hominibus? Quid est, impleatur omnis justitia? Impleatur omnis humilitas. Quid ergo? non erat suscepturus baptismum a bono servo, qui passionem suscepit a servis malis? Intendite ergo. Baptizato Domino, si propterea baptizavit Joannes, ut in ejus baptismo Dominus ostenderet humilitatem, nemo alius baptizaretur baptismo Joannis? Multi autem baptizati sunt baptismo Joannis; baptizatus est
Abbreviated transcription (Latin):
quã ille qui iam baptizatꝰ est. dedignetur ad
baptismum uenire dicens. hoc sum accepturꝰ
qd̃ habet ille & ille. ⁊ ꝓponat sibi eos quos con¬
tempnit. & quasi sordeat illi hoc acciꝑe quod
acceperunt inferiores. quia iã uidetur ipsr
sibi melior. et tam̃om̃a peccata supra illum
sunt ꝙ nisi ad ue nerit salutare baptisina.
ubi peccata soluuntur cũ omi excellencia sua. ñ
potest intrare inregnũ cȩloꝵ. Sed ut illã excel¬
lenciam inuitaret dns ad baptismũ suũ ut pec¬
cata illi dimitterentur. ueñ ipse ad baptismũ
serui sui. Et cũ ipse ñ haberet quod ei dimit¬
teretur. nec quid in illo lauaretur susepit
aseruosuo baptismum. &e tamquã allocutꝰ
est filium suꝑb̾entẽ. & excollentẽ se. ac de¬
dignantẽ forte accipere. cũ idiotis. unde ei sa¬
lus possit uenire. & quasidicens quantũ te
extendis. quantũ ex tollis. quanta est excellen¬
cia tua. quanta gr̃a tua. maior potest esse

Expanded text:
quam ille qui jam baptizatus est, dedignetur venire ad quam ille qui jam baptizatus est, dedignetur venire ad Baptismum, dicens, Hoc sum accepturus quod habet ille et ille; et proponat sibi illos quos contemnit, et quasi sordeat illi hoc accipere quod acceperunt inferiores, quia jam videtur ipse sibi melior: et tamen omnia peccata super illum sunt, et nisi venerit ad salutarem Baptismum, ubi peccata solvuntur, cum opotest intrare in regnum coelorum. Sed ut illam excellentiam invitaret. Dominus ad baptismum suum, ut peccata illi dimitterentur, venit ipse ad baptismum servi sui; et cum ipse non haberet quod ei dimitteretur, nec quod in illo lavaretur, suscepit a servo baptismum; et tanquam allocutus est filium superbientem et extollentem se, ac dedignantem forte accipere cum idiotis unde ei possit salus venire, et quasi dicens: Quantum te extendis? quantum extollis? quanta est excellentia tua? quanta gratia tua? major potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
erat dño mori. opꝰ erat dño sepeliri. Sigͦ tantã
suscepit ꝓnob humilitatẽ. baptismũ ñerat
suscepturus. Et quid ꝓfuit quia suscepit bap¬
tismũ serui᷑ ut tu ñ dedignareris suscipere
baptismũ dñi. Intendat caritas ur̃a. Futu¬
rierant in eccłia aliqui excelsioris gr̃e cathe¬
çumini. Fit enĩ aliquando ut uideas cathe¬
cuminũ. abstinentẽ. ab om̃i concubitu. uale¬
facientẽ scło. renunciantẽ omĩb quȩ posside¬
bat. distribuentẽ pauperib & cathicuminis ẽ.
Insluctꝰ etiã forte doctrina salutari. supra
multos fideles. tim̃du̾est huic nedicat aput
semet ipsũ de baptisnio scõ quo peccata dimit¬
tuntur. quid plus accepturus sum. Ecce ego
melior sum illo fidele. ꝙ illo fidele. Cogitans
fideles aut c̃iugatos. aut idiotas. aut haben¬
tes. & possidentes. res suas. quas ipse distribu¬
it iam pauperib ⁊ meliorẽ se arbitrans esse¬

Expanded text:
erat Domino mori? opus erat Domino sepeliri? Si ergo tantam erat Domino mori? opus erat Domino sepeliri? Si ergo tantam suscepit pro nobis humilitatem, baptismum non erat suscepturus? Et quid profuit quia suscepit baptismum servi? Ut tu non dedignareris suscipere baptismum Domini. Intendat Charitas vestra. Futuri erant aliqui in Ecclesia excelsioris gratiae catechumeni. Fit enim aliquando ut videas catechumenum abstinentem ab omni concubitu, valefacientem saeculo, renuntiantem omnibus quae possidebat, distribuentem pauperibus; et catechumenus est, instructus etiam forte doctrina salutari supra multos fideles. Timendum est huic ne dicat apud semetipsum de Baptismate sancto quo peccata dimittuntur: Quid plus accepturus sum? Ecce ego melior sum illo fideli et illo fideli: cogitans fideles aut conjugatos, aut forte idiotas, aut habentes et possidentes res suas, quas ipse distribuit jam pauperibus, et meliorem se esse arbitrans
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ uideris spm̃ descendentẽ ⁊ manentẽ
suꝑeũ. hic est qui baptizat inspũ sc̃o. & ego
uidi ⁊ testimonui ꝑhibui. qͥa hic est filius
cdi. Intendat modicũ caritas ur̃a. iohannes
quande didicit. xp̃m. Missus est enĩ ut baptizare.
inaqua. Quȩsitũ est quare. ut manisectaretur
inisrł dix̃. Quid ꝓfuit baptismꝰ iohannis fr̃s me¬
I Si ꝓfuit aliquid. & modo maneret. ⁊ bapti¬
tarentur homines inbaptismo ioħis. et sic ue¬
nirent ad baptismũ xp̃i. Sed quid ait. ut mani¬
festaretur inifrł. idẽ ipsi isrł. popło isrł. ut ina¬
nifestaretur xp̃s. ueñ baptizare in aqua. Acce
est dñs. suꝑfluo ei uia parabatur. quia cognos¬
centib se ipse factꝰ est uia. ltaq ñ durauit di¬
ui baptisinus ioħis. s quomͦ demonstratꝰ est dñs
humilis. ut ideo acciperet baptismũ ioħ ss. inqͦ
baptiraretur ipse d̃ns. Et opus erat dño bap¬
tizari. & ego int̾rogans cito respondeo. Opus
erat dno nasci. opus erat dño crucifigi. opus

Expanded text:
ntem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto: et ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est Filius Dei. » Intendat modicum Charitas vestra: Joannes quando didicit Christum? Missus est enim ut baptizaret in aqua. Quaesitum est quare? Ut manifestaretur Israeli, dixit. Quid profuit baptismus Joannis? Fratres mei, si profuit aliquid, et modo maneret, et baptizarentur homines baptismo Joannis; et sic venirent ad baptismum Christi. Sed quid ait? Ut manifestaretur Israeli: id est, ipsi Israel, populo Israel ut manifestaretur Christus, venit baptizare in aqua. Accepest Dominus, superfluo ei via parabatur; quia cognoscentibus se ipse factus est via: itaque non duravit diu baptismus Joannis. Sed quomodo demonstratus est Dominus? Humilis; ut ideo acciperet baptisma Joannes, in quo baptizaretur ipse Dominus. 13. Et opus erat Domino baptizari? Et ego interrogans cito respondeo: Opus erat Domino nasci? opus erat Domino crucifigi? opus
Abbreviated transcription (Latin):
dare illum uolerant. & discessit trans iordanen.
ubi ioħs baptizabat. Ibi gͦ dño constituto infir¬
mabat᷑ in bethania lazarus. qͦd castellum erat ꝓxi¬
mũ iherosolimis
aria aũt erat quȩ unxit

Expanded text:
dare eum voluerant, et abiit trans Jordanem, ubi Joannes baptizabat. Ibi ergo Domino constituto, infirmabatur in Bethania Lazarus, quod castellum erat proximum Hierosolymis. « Maria autem erat quae unxit
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium de xp̃o ꝑhibendum p̃ cȩteris ꝓm¬
ptior emicaret. eiusq int̃fectores de eͥius resur¬
rectione confunderet. Si quẽ delectat tam sui¬
i̾uter scm̃ tale spectaculum intueri. actus apb̃ꝵ
legat. ibi beatũ petrum quem negantẽ dolue¬
rat. stupeat p̃dicantem. ibi linguã illam uideat
ad fidutiam a diffidentia. &. ad libertatẽ a ser¬
uitute trans latam. tot linguas inimicoꝵ con¬
uertere ad xp̃i confessionemꝰ. quarum ñ ualen¬
do unã ferre. uersa fuerat in negationẽ. Quid
p̃tiosissimȩ ueritatis pondera ꝓcedebant. nt
ingentis multitudinis aduersarios. int̾fectores
xꝑi iudeos faceret ꝓ illo paratos mori. a quib
cum illo formidabat occidi. Hoc fecit sp̃c sẽs
tune missus ante ꝓmissus. Ista dñs magna atꝙ
miranda sua beneficia p̃uidebat. quando dice

Expanded text:
um de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dice
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ñ sint de numero eoꝵ. qui ignorantes dei
iusticiã & suam uolentes consticuere. iusticiȩ clĩ
ñ sunt subiecti. nec de illoꝵ de quib dictum
ẽ. dilexerunt głam hominum magis quã
dei. illa congruit ꝓphetia. quȩ de ipsis inue¬
nitur impleta. dñẽ in lumine uultus tui
ambulabunt. & in nomine tuo exultabunt
tota die. & in iusticia tua exaltabuntur: qͥa
glã uirtutis eoꝵ tu es. Merito eis dicitur
extra sẏnagogas facient uos. illi scilicet qui re¬
lum dĩ habent. s non scdm scientiam. ꝓpter
quod ignorantes dĩ iusticiam & suam uolentes
constituere. eos expellunt qui ñ in sua s in dei
iusticia exaltabuntur. nec expulsi ab hominib

Expanded text:
Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in tua justitia exaltabuntur; quoniam gloria virtutis eorum tu es . Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi ab hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
alius popłs dei quam illud sem̃ abrahȩ. si agnos¬
cerent & reciꝑent xp̃m. tanquam rami natura¬
les in olea ꝑmanerent: nec aliȩ fierent eccłiȩ
xp̃i. aliȩ synagoge iudeoꝵ. Eãdem quippe eẽnt
si in eodem ẽẽ uoluissent. quod qͥa noluerunt.
quid restabat. nͥ ut remanentes extra xp̃m. extͣ
sẏnagogas facerent eos qui ñ relinquerent
xp̃m : decepto quippe spũ scõ testes eius effecti.
ñ utiq tales eeñt de qualib dicitur. multi pͥn¬
cipes uideoꝵ crediderunt in eum. s ꝓpter
metũ iudeoꝵ ne pellerentur de sẏnagogis.
non : audebant confiteri eum. dilexerunt enĩ
glam hominum magis qͣm dei. Crediderunt
gͦ in eum. s non sic quomͦ uolebat eos crecde¬
re qui dicebat. quomͦ potestis credere glam
ab inuicẽ expectantes. & glam quȩ a solo deo
ẽ non querentes: Discipulis gͦ fic in eum
credentib ut impleti spũ scõ hoc ẽ dono gr̃ȩ

Expanded text:
alius populus Dei, quam illud semen Abrahae, si agnosalius populus Dei, quam illud semen Abrahae, si agnoscerent et reciperent Christum tanquam rami naturales in olea permanerent , nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae synagogae Judaeorum; eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent: quod quia noluerunt, quid restabat, nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de qualibus dicitur: Multi principes Judaeorum crediderunt in eum ; sed propter metum Judaeorum, ne pellerentur de synagogis, non audebant confiteri eum. Dilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic, quomodo volebat eos credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd fieri conuenerat nosset. s ñdum fuerat uir¬
tute fultus. ut qͦd nouerat faceret. Instructus
erat ut staret. s ñ erat firmatus ne caderet.
tem. Ideo dñs in hoc consequenti capitulo. de qͦ
qͥppe in psalmo. pax multa diligentib legem
tuam. & non ẽ illis scandalum. Merito itaq
ꝓmisso spu scõ. quo in eis oꝑante fierent testes
eius. subuinxit. hȩc locutus sum uobis. ut non
fit par multa diligentib legem dĩ. ut ñ sit eis
scandalum. Deinde qui d passuri eeñt iam ex¬
primens ait
primens ait. extra synagoge
aut̃ mali erat apłis expelli de uidaicis synagogis.
quasi ñ inde se fuerant separaturi. etiam si eos
nullus expelleret. S minirũ hoc uoluit de¬
nuntiare. quia iudei xpm non fuerant recep¬
turi. & ido eo futurum erat. ut foras muterent᷑
cum illo. ab eis qui ẽẽ nollent in illo. hii qui eẽ ñ
possent sine illo. Nam ꝓfecto quia ñ erat ullus

Expanded text:
quod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virquod fieri convenerat nosset; sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret: instructus erat ut staret, sed non erat firmatus ne caderet. tem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fierent testes ejus, subjunxit, Haec locutus sum vobis, ut non fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens aitrimens ait: Extra synagogasent vos. Quid autem mali erat apostolis expelli de Judaicis synagogis, quasi non inde se fuerant separaturi, etiam si eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, qui Judaei Christum non fuerant recepturi; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo ab eis qui esse nollent in illo hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus
Abbreviated transcription (Latin):
Nhis quȩ prȩcedunt hoc eugłii capitulum
ddñs discipłos suos ad inimicoꝵ ocdia ꝑferenda
confirmans suoq p̃parauit exemplo. ut eum
imitando fierent fortiores. addens & ꝓmittens
eis quod uenturus eẽt sp̃s scd̃ qui de illo testimo
etiam uos ꝑhibebitis. Ille in cordib ur̃is. uos
in uocib ur̃is: ille inspirando: uos sonando:
ut possit impleri. in omnem t̾ram exiuit sonus
eoꝵ. Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo
suo. nͥ impleret sp̃u scõ. Deniq apłs petrus cũ
iam uerba enis audisset ubi dixerat. non ẽ ser¬
uus maior dño suo. si me ꝑsecuti sunt. & tios
ꝑsequentur. & hoc iam in illo uideret impleri.
in quo patientiam dñi sui si exemplum suffice¬
ret debuit imitari. succubuit or negauit. non
utiq ferens qͦd illum ferre cernebat. Cum uͦ ao¬
cepit donum scĩ sp̃s. quem negauerat p̃dicauit.
& quẽ confiteri timuerat. ñ timuit ꝓfiteri.
rius enim exemplo qͥdem fuerat edoctus. ut

Expanded text:
his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonetiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre cernebat. Cum vere accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat praedicavit; et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo quidem fuerat edoctus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
te passionem dñi seruilis timor eius int̾rogatus
ẽ a femina seruitutis. post resurrectionem uͦ
dñi liberalis amor eius ab ipso pͥncipe libertatis.
q idõ ibi turbabatur. hic tranquillabatur. Ibi
quẽ dilexerat negabat. hic quẽ negauerat dilige¬
bat. S adhuc etiam cunc amor ipse infirmus
fuerat. & angustus. donec eum roboraret & dila¬
taret sp̃s sc̃s. qui postea quã illi ẽ habundantia
gr̃e largioris infusus. sic ad ꝑhibendum de xp̃o
testimoniũ quondam enis frigidum pectus ac¬
cendit. atq illa pͥus trepida quȩ ueritatẽ
supp̃sserant ora reserauit. o cum om̃s in quos
uenerat sp̃c sc̃s linguis omnium gentiũ loque

Expanded text:
te passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus te passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilataret Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat
Abbreviated transcription (Latin):
nis tam impie & tam immanit̃ fusi. indulgen¬
tiam ꝑceperunt. ipso redempti sanguine quẽ
fuderunt. Xp̃i enim sanguis sic in remissione
peccatoꝵ omnium fusus ẽ. ut ipsum etiam
peccatum posset delere quo fusus ẽ. Hoc gͦ
intuens dñs dicebat. odio habuerunt me gratis.
cum aut̃ uenerit ille paraclytus. testimoniũ
ꝑhibebit de me. tanqͣm diceret. odio me habu¬
erunt & occiderunt uidentes. s tale de me pa
ab initio mecũ estis. potestis predicare quod
nostis. quod ut mͦ non faciatis. illius sp̃c ple¬
nitudo ñdum ad est uobis. Ille gͦ testimoniũ
ꝑ hibebit de me. q uos ꝑhibebitis. Dabit enim
uobis. quȩ utiq petro adhuc defuit. quando
mulieris ancillȩ int̾rogatione ꝑterritus. ñ¬
potuit uerum testimonium ꝑhibere. sed contra
suam pollicitationẽ timore magno compulsus
ẽ ter negare. Timor aut̃ iste non ẽ in caritate.
s ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ. Deniq an¬

Expanded text:
nis tam impie atque immaniter fusi indulgennis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remis ionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum posset delere quo fusus est. Hoc ergo intuens Dominus dicebat, Odio habuerunt me gratis: cum autem venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me: tanquam diceret, Odio me habuerunt, et occiderunt videntes; sed tale de me Parab initio mecum estis, potestis praedicare quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis . Quae utique Petro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, npotuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbibebitis: quia ab initio mecum estis. Qͥa
hoc ꝑtinet ad illud quod suꝑius dixerat. nunc
aũt & uiderunt q oderunt & me q patrem
meum. s ut impleatur sermo qui in lege eoꝵ
scriptus ẽ. quia odio habuerunt me gratis.:
An quia paraclytus quando uenit sp̃c ueritatis.
cos qui uiderunt & oderunt restimonio ma¬
nifestiore conuicit. immo uͦ etiam aliquos ex
illis qui uiderunt & aclhuc oderant. ad fidem
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur sui manifestatione
conuertit: Hoc ut ita intelligamus. ita factũ
cẽ recolimus. Uenit enim die pencecostes sp̃c
sc̃s in centum uiginti homines congregatos.
in quib & apłi om̃s erant. qui illo adimpleti
cum linguis omniũ gentium loquerentur.
Plures ex his qui aderant tanto miraculo stupe¬
facti. qͣndoquidem uiderunt loquente petro
tam magnũ atq diuinum testimoniũ ꝑhibe¬
ri de xp̃o. ut ille qui occisus ab eis int̾ mortuos
deputabatur. resurrexisse ꝙ uiuere ꝓbarecur.
cõpuncti corde conuersi sunt. & tanti sangui¬

Expanded text:
ibebitis, quia ab initio mecum estis. » Quid hoc pertinet ad illud quod dixerat. « Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut impleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et Apostoli omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti corde conversi sunt; et tanti sangui
Abbreviated transcription (Latin):
Quia dicturi illi eramus. tu iudicabis & pater ñ
iudicabit. qͥa omne iudiciũ dedit filio. ñ gͦ scdm
patrem iudicabis. adiecit. ñ possum ego a meipso
facere quicquã. sicut audio iudico. & udicium
meũ iustum ẽ.
.quia ñ quero uoluntatẽ meã.

Expanded text:
Quia dicturi illi eramus, Tu judicabis, et Pater non judicabit, quia omne judicium dedit Filio; non ergo secundum Patrem judicabis: adjecit, Non possum ego a meipso facere quidquam: sicut audio judico, et judicium meum justum est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
antmã. & depͥmit t̾rena in habitatio sensũ multa
cogitantẽ. Depositurus sũ & ego codicẽ istum.
discessuri estis & uos quisq in suã. Bene nobis
fuit in luce cõmuni. bene gauisi sumus. beue
exultauimus. sed cum ab inuicem recedimus.
ab illo non recedamus. Explicit sermo¬

Expanded text:
animam; et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in luce communi, bene gavisi sumus, bene exsultavimus: sed cum ab invicem recedimus, ab illo non recedamus. TRAC
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt eum eẽ uenturũ. Respondit aliquis
eoꝵ. Qui ꝓpħȩ : Nos recitamus. qͥ nobis cotidie
recitantur. Et ille. Qui sunt hii ꝓpħe: Nos respon¬
demus. Qui q p̃dixerunt ea quȩ fieri uidemus.
Et ille. uos inqͥt uobis ista fiunxistis. Uidistis ea
fieri. & quasi uentura p̃dicta eẽnt in libris qͥbus
uoliustis conscripsistis. Hic contra mimicos pa¬
ganos occurrit nobis alioꝵ testimoniũ inimicoꝵ
ꝓfermius codices a iudeis. & respondemus. Nem¬
pe ꝙ uos & illi. fidei nr̃e estis inimici. Ideo sparsi
sunt ꝑ gentes. ut alios ex aliis conuincamus ini¬
micqs. Codex ysaiȩ ꝓferatur a iudeis. Uideamꝰ
si ñ ibi lego. sicut ouis ad immolandũ ductus
ẽ. ꝙ sicut agnus corã tondente fuit sine uoce
sic ñ aꝑuit os suum. in humilitate iudiciũ eus
sublatum ẽ. liuore eius sanati sumus. om̃s ut
oues errauimus. o ipse traditus ẽ ꝓ peccatis nr̃is.
Eece una lucerna. alia ꝓferatur. Psalmus apiatus

Expanded text:
dixerunt eum esse venturum Respondet aliquis dixerunt eum esse venturum Respondet aliquis eorum: Qui Prophetae? Nos recitamus, qui nobis quotidie recitantur. Et ille: Qui sunt hi Prophetae? Nos respondemus: Qui et praedixerunt ea quae fieri videmus. Et ille: Vos, inquit, vobis ista finxistis, vidistis ea fieri, et quasi ventura praedicta essent, in libris quibus voluistis conscripsistis. Hic contra inimicos Paganos occurrit nobis aliorum testimonium inimicorum. Proferimus codices a Judaeis, et respondemus: Nempe et vos et illi, fidei nostrae estis inimici. Ideo sparsi sunt per gentes, ut alios ex aliis convincamus inimicis Codex Isaiae proferatur a Judaeis, videamus si non ibi lego, « Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est; livore ejus sanati sumus; omnes ut oves erravimus, et ipse traditus est pro peccatis nostris » . Ecce lucerna una. Alia proferatur, Psalmus aperiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& negandus a iudeis. honorandus & conficen¬
dus a nobis. iudicandus. s iudicaturus. iudi¬
candus iniuste. iudicaturus iuste. Talis gͦ ue¬
nit. ut oporteret ei lucernã testimoniũ ꝑhibere.
Nam qͥd opus erat. ut ioħes tanqͣm lucerna ꝑhi¬
beret diei testimoniũ. si dies ipse ab infirmitate
nr̃a posset uideri: S ñ poteramus. Infirmus
ifactus ẽ infirmis. ꝑ infirmitatẽ sanauit infir¬
mitatẽ. ꝑ mortalem carnẽ. carnis abstulit mor¬
tem. de corpore suo colliriũ fecit luminib nr̃is.
Quia gͦ ds̃ uenit. & in nocte scłi adhuc sumus.
oportet ut ꝓphecias audiamus. Nam de ꝓphe¬
tia conuincimus. contradicentes paganos. Quis ẽ
xp̃s dicit paganus. Cui respondemus. quem
Recitamus ysaiam. danielem. iheremiã. alios
scõs ꝓphas. dicimus qͣm longe ante illum ue¬
nerint. qͣnto tempore aduentũ eius p̃cesserint.
Hoc gͦ respondemus. Preuenerunt eum ꝓpħ̃ȩ. pre¬

Expanded text:
et negandus a Judaeis, honorandus et confitenet negandus a Judaeis, honorandus et confitendus a nobis: judicandus et judicaturus; judicandus injuste, judicaturus juste. Talis ergo venit, ut oporteret ei lucernam testimonium perhibere. Nam quid opus erat ut Joannes tanquam lucerna perhiberet testimonium dipoteramus: infirmas factus est infirmis, per infirmitatem sanavit infirmitatem; per mortalem carnem, carnis abstulit mortem; de corpore suo collyrium fecit luminibus nostris. Quia ergo Dominus venit, et in nocte saeculi adhuc sumus, oportet ut et prophetias audiamus. 7. Nam de prophetia convincimus contradicentes Paganos. Quis est Christus, dicit Paganus? Cui respondemus: Quem Recitamus Isaiam, Danielem, Jeremiam, alios sanctos Prophetas; dicimus quam longe ante illum venerint, quanto tempore adventum ejus praecesserint. Hoc ergo respondemus: Praevenerunt eum Prophetae, prae
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ab ipso sole. Quando ꝑgit ad orientẽ. dese¬
rit occidentẽ. & donec oriturus redeat ad orien¬
alio loco dicentẽ. & si potes cape. si ñ potes crede.
cessurus qͥd dixit: Ecce ego uob̾cum sum usq
in consũmationẽ scłi. Ergo uerum ẽ testimoniũ
luminis. siue se ostendat. siue alia. quia sine
lumine ñ potest uidere lum̃. & sine lumine ñ
potest uidere qͦdlibet aliud qͦd non est lumen.
Si idoneum ẽ lumen ad demonstranda ea quȩ non
sunt lumina. nunqͥd in se deficit: Nunqͥd se
ñ aꝑit. sine quo alia patere ñ possunt: Locu¬
tus ẽ ꝓpħa uerum . s unde haberet. nͥ de fonte
ueritatis hauriret : Locucus ẽ ioħes uerum.
s unde locutus ẽst: Ipsum int̾roga. Nos
audiamus & ꝓpheniam intente. Modo enim
ad fragilitatem nrãm. nocturnasq cordis nr̃i
intimas tenebras humilis uoluit uenire dñs
nr̃. Homo uenit contempnendus & honorandus.
uenit negandus x. conficendus. contempnendu

Expanded text:
fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, desefieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat ad orienalio loco dicentem, et si potes, cape; si go vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . 6. Ergo verum est testimonium luminis, sive se ostendat, sive alia; quia sine lumine non potes videre lumen, et sine lumine non potes videre quodlibet aliud quod non est lumen. Si idoneum est lumen ad demonstranda ea quae non sunt lumina, numquid in se deficit? numquid se non aperit, sine quo alia patere non possunt? Locutus est Propheta verum; sed unde haberet, nisi de fonte veritatis hauriret? Locutus est Joannes verum; sed unde locutus est, ipsum interroga: Nosaudiamus et prophetiam intente: modo enim ad fragilitatem nostram nocturnasque cordis nostri intimas tenebras humilis voluit venire Dominus noster. Homo venit contemnendus et honorandus, venit negandus et confitendus; contemnendus
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctus. Ergo testimoniũ ꝑhibet sibi
lux. aꝑit sanos oculos. & sibi ipsa testis ẽ. & ut
cognoscatur lux. S qͥd agimus de infidelib:
Munquid illis ñ est p̃sens.: Presens ẽ & ipsis.
s quib eam uideant oculis ñ habent cordis. Au¬
di de illis ex euglio ipso ꝓlatam sententiã. & lux
in tenebris lucet. & tenebrȩ cam ñ comp̃hende-¬
runt. Ergo ait dñs & uerum ait. &. si ego testi
moniũ ꝑhibeo de me. uerum ẽ testimonium
meũ. quia scio unde ueni. & qͦ uado. Patrem
uolebat intelligi. patri głam dabat. Filius eqͣ¬
lis glificat eum a quo ẽ missus. qͣntum debet
homo głificare eum a quo ẽ creatus. Scio iur¬
de ueni & quo uado. Iste qui in p̾sentia uobis
loquitur. habet quod ñ deseruit. s tam̃ uenit.
Non enu ueniendo inde discessit. aut redeun¬
do nos dereliquit. Quid miramini: Ds̃ est.
Non potest hoc fieri s ab homine. ñ potest hoc

Expanded text:
conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderumonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Patrem volebat intelligi; Patri gloriam dabat Filius. Aequalis glorificat eum a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum a quo est creatus? 5. Scio unde veni, et quo vado. Iste qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit: non enim veniendo inde discessit, aut redeundo nos dereliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tenebris oꝑiebantur nudare. & seipsam ocu
tenebras distinguebat. tanqͣm inter illos quos
radio fidei ꝑfundebat. & illos quoꝵ clausos ocłãs
circũ fundebat. Nam etiam sol iste & uidentis.
faciem illustrat. & cȩci ambo parit̾ stantes .&. fa¬
ciem ad solem habentes. illustrantur in carne.
s ñ ambo illuminantur in acie. Uidet illes ille
ñ uidet. ambob sol p̃sens ẽ. s p̃senti sole unus
ẽ absens. sic & sapientia dĩ. uerbum deidñs ih̃s
xp̃s ubiq presens ẽ. quia ubiq ẽ ueritas. ubiq ẽ
sapientia. Intelligit qͥs in oriente iusticiã. intelli¬
git alius in occidente iusticiã. Nunqͥd alia est
iusticia qͣm ille intelligit. alia quã iste: Separati
sunt corpore. q in uno habent acies m̃tium suarũ.
Quã uideo iusticiã hic constitutus. si iusticia est.
ipsam uidet iustus. nescio qͦt mansionibus a me
carne seiunctus. & in illius iusticiȩ luce

Expanded text:
quae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuiquae tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuinter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol praesens est, sed praesenti soli unus est absens. Sics ubique praesens est; quia ubique est veritas, ubique est sapientia. Intelligit quis in oriente justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce
Abbreviated transcription (Latin):
psa ẽ genim uia nr̃a. uste uiuere. Quomͦ aut
ñ offendit in uia. cui ñ lucet lumen: Ac ꝑ hoc
in tali uia uidere opus ẽ. in tali uia uidere
magnum ẽ. Nam tobias in facie oculos clausos ha¬
bebat. & filius patri manũ dabat. pat̃ filio uiam
p̃cipiendo monstrabat. Responderunt gͦ iudei.
Cu de te testimoniũ dicis. testimoniũ tuum ñ est
uerum. Uideamus qͥd audiant. audiamus &
nos. s ñ sicut illi. illi contempnentes. nos cre¬
dentes. illi occidere xp̃m uolentes. nos ꝑ xp̃m
uiuere cupientes. Interĩ ista distantia distinguat
aures mentesq nr̃as. & audiamus qͥd udeis res-¬
testimoniũ meum. quia  unde uenio aut quo
uado. Lum̃ & alia demonstrat & seipsum.
Accendis lucernã uerbi gr̃ã ut queras tunicam.
q prestat tͥ ardens lucerna ut inuenias tunicã.
Hunqͥd accendis licernã. ut uideas ardentẽ lucer¬
nam: Lucerna qͥ ppe ardens idonea ẽ. &. alia

Expanded text:
Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occidere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis restestimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ex ipse ioħes. nos om̃s de plenitudine eius
accepimus. Discernice gͦ ista. ut ꝓficiat mens
ur̃a in fide xp̃i. ne semꝑ infantes sicis ubera que¬
rentes. & a cybo solido resilientes. Debetis apud
escas solidiores accedere mente. ñ uentre. Hoc gͦ
discernite. aliud ẽẽ lumen qͦd illuminat. aliud
ẽẽ lumen qͦd illuminatur. Nam & oculi nr̃i
lumina dicuntur. ꝙ unusqͥsq ita iurat tangens
oculos suos ꝑ lumina sua. sic uiuant lumina mea.
U sitata iuratio ẽ. Quȩ lumina si lumina sunt.
desit lum̃ in cubiculo tuo clauso. pateant & luceat
tibi. Non utiq possunt. Quomͦ gͦ ista in facie quȩ
patent indigent extrinsecus adiutorio luminis.
quo ablato uel ñ illato sana sunt. aꝑta sunt.
nec tamen uident: sic mens nostra quȩ est oculus
animȩ. nͥ ueritatis lumine radietur. & ab illo qͥ
illuminat nec illuminatur. mirabilit̾ illustret᷑.
nec ad sapientiã nec ad iusticiã poterit ꝑuenire.

Expanded text:
dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. Debetis apud escas solidiores accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur, nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
QIiderunt gͦ quodlibet hoꝵ respondissent. in laque¬
um se casuros. & dixerunt. nescimus. Et dñs eis.
nec ego dico uobis. in qua potestate ista facio. Non
uob̃ dico qͦd scio. quia ñ uultis fateri qͦd scitis.
Iustissime itaq repulsi. confusi abscesserunt. et
impletum ẽ quod in psalmo ꝑ ꝓpħam dicit ds̃
pat̾. paraui lucernam xp̃o meo. id ẽ ipsum io¬
se p̃missoꝵ. p̃conum iudicem p̃cedentium. habe¬
bat testimoniũ a iohanne. s ipse magis testimo¬
niũ erat qͦd sibi ꝑhibebat. Illi aut̃ infirmis ocłs
lucernas querebant. qͥa diem ferre ñ poterant.
erat homo missus a do. cui nom̃ erat iohẽs. hic ue¬
nit in testimoniũ. ut testimoniũ phiberet de
lumine. ut om̃s crederent ꝑ eum. ñ erat ille
lum̃. s ut testimoniũ ꝑhiberet de lumine. erat
lum̃ uerum. qͦd illuminat omnẽ hominẽ ueni¬
entẽ in mundum. Si omnem. gͦ & ioħ̃em. unde

Expanded text:
Viderunt ergo, quodlibet horum respondissent, in laqueViderunt ergo, quodlibet horum respondissent, in laqueum se casuros; et dixerunt, Nescimus. Et Dominus eis: Nec ego dico vobis, in qua potestate ista facio . Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime utique repulsi, confusi abscesserunt: et impletum est quod in Psalmo per Prophetam dicit Deus Pater, Paravi lucernam Christo meo, id est, ipsum Jose praemissorum, praeconum judicem praecedentium; habebat testimonium a Joanne: sed ipse majus testimonium erat, quod sibi perhibebat. Illi autem infirmis oculis lucernas quaerebant, quia diem ferre non poterant: « Erat homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. » Si omnem, ergo et Joannem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. multas ante se lucernas ꝓpheticas accendit
ꝙ misit. De his etiã erat iohẽs baptista. cui tam
magnũ ipsum lum̃ quod est dñs xp̃s ꝑhibuit
testimoniũ. quale nulli hominũ. Ait enĩ. In
natis mulierum. ñ surrexit maior iohanne bap¬
tista. Hic tam̃ quo nemo erat maior in natis mu¬
uͦ ipsum ioħem fuisse. dñs ipse testatur. Ille erat
inquit lucerna arcdens & lucens. & uos uoliustis
dixerunt iudei dño. dic nobis in qua potestate
ista facis. sciens dñs quia ioħ̃em baptistam pro
magno haberent. & qͦd ipse quẽ ꝓ magno habe¬
bant eis de dño testimoniũ ꝑhibuisset. respondit
xis. Int̾rogabo uos & ego unum sermonẽ. Beite
mͥ. baptismũ iohannis unde ẽ : de celo. an ex ho¬
minibus: Turbati illi inta semetipsos cogtabosĩ.
quia si dicerent ab hominib. lapidari possent
a turba. quȩ ioħem ꝓph̃am eẽ credebat. si dicerẽt
de cȩlo. responderet eis. ille quẽ confitemini de
& ab illo audistis. in qua ego ista faciã potestate.

Expanded text:
s, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his erat etiam Joannes Baptista cui tam magnum ipsum lumen, quod est Christus, perhibuit testimonium, quale nulli hominum; ait enim: In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Hic tamen quo nemo erat major in natis muvero ipsum Joannem fuisse, Dominus ipse testatur: Ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens, et vos voluistis dixerunt Judaei Domino, Dic nobis, in qua potestate ista facis? sciens Dominus quia Joannem Baptistam pro magno haberent, et quod ipse quem pro magno habebant, eis de Domino testimonium perhibuisset, respondit eis: Interrogabo et ego vos unum sermonem: dicite mihi, Baptismus Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Turbati illi intra semetipsos cogitabant, quia si dicerent, Ab hominibus, lapidari possent a turba, quae Joannem prophetam esse credebat: si dicerent, De coelo, responderet eis, Ille quem confitemini de ibuit, et ab illo audistis in qua ego ista faciam potestate.