comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in hac uita sicut expositum est
fieri pocest. Quod autẽ dixit erubescaĩ
& conturbentur: non uideo quẽadmo¬
dum euenire possit. nisi in illa die cũ
manifesta fuerint iustorum premia.
& supplicia peccatoꝵ Nam nunc usque
adeo non erubescunt impii: ut nobis iu¬
sultare ñon desinant. Et plerumq tantũ
ualent. inrisionib suis: ut infirmos ho¬
mines de xp̃i nomine erubescere faciant.¬
Unde dictum est. Quisquis me erubuerit
coram hominibus: erubescam eum corã
patre meo. Iam uero quisquis sublimia
illa precepta implere uoluerit. ut disper.¬
gat. dec pauꝑibus quo iusticia eius ma¬
net in eternum. om̃ibusq suis terrenis
rebus uenditis. & indigentib erogatis.
xp̃m sequi uoluerit dicens. nichil unrtu¬
limus in hunc mundum. uerum nec
auferre possumꝰ qͥd uictum & tegumen¬
tum habentes. his contenti si mus. incidet
in istorum sacrilegam dicacitatẽ: & ab
eis qui sanari nolunt uocatur insanus.

Expanded text:
etiam in hac vita, sicut expositum est, etiam in hac vita, sicut expositum est, fieri potest. Quod autem dicit, Erubescant et conturbentur: non video quemadmodum evenire possit, nisi illo die, cum manifesta fuerint justorum praemia et supplicia peccatorum. Nam nunc usque adeo non erubescunt impii, ut nobis insultare non desinant: et plerunque tantum valent irrisionibus suis, ut infirmos homines de unde dictum est: Quisquis me erubuerit coram hominibus, erubescam eum coram Patre meo . Jam vero quisquis sublimia illa praecepta implere voluerit, ut dispergat, det pauperibus, quo justitia ejus maneat in aeternum , omnibusque suis rebus terrenis venditis et indigentibus erogatis, Christum sequi voluerit, dicens: Nihil intulimus in hunc mundum, verum nec auferre quid possumus; victum et tegumentum habentes, his contenti simus ; incidit in istorum sacrilegam dicacitatem, et ab eis qui sanari nolunt vocatur insanus;
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓphetia dictum ẽ. qm̃ discessuri sunt.
id est separabuntur aiuistis impii. cum
uidicui dies uenerit: uel nunc. Quia etiã¬
si pariter atq isdem conuenticulis con¬
tinentur: tamen in area. nuda iam gra-¬
na. separata sunt apaleis: quãuis inter
paleas. latent. Simul itaq uersari pos¬
sunt: sed simul uento auferri non pos¬
s sunt. Qm̃ exaudiuit dñs uocem fletꝰ
mei. Exaudiuit dñs deprecationẽ meã:
dñs orationem meam assũpsit. Crebra
eiusdem sententiȩ repeticio: non quasi
narrantis necessitatẽ. sed affectum exul¬
tantis ostendit. Sic enim loqui gau¬
dentes solent: ut non eis sufficiat semel
enuntiare quod gaudent. Iste fructus
ẽ. illius gemitus in quo laboratur. &
illarum lacrimarum quib lauat᷑ lectꝰ
& stratus rigatur: qm̃ qui seminant in
lacrimis in gaudio metent: & beati lu¬
gentes. qm̃ ipsi consolabuntur. Eiubes¬
cant & conturbent᷑ uehem̃t̃ õs inimici mei

Expanded text:
in prophetia dictum est, quoniam discessuri sunt, in prophetia dictum est, quoniam discessuri sunt, id est, separabuntur a justis impii cum judicii dies venerit : vel nunc, quia etiamsi pariter atque iisdem conventiculis continentur, tamen in area nuda jam grana separata sunt a paleis , quamvis inter paleas lateant. Simul itaque versari possunt, sed simul a vento auferri non possunt. 10. Quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Exaudivit Dominus deprecationem meam: Dominus oratioejusdem sententiae repetitio, non quasi narrantis necessitatem, sed affectum exsultantis ostendit; sic enim loqui gaudentes solent, ut non eis sufficiat semel enuntiare quod gaudent. Iste fructus est illius gemitus in quo laboratur, et illarum lacrymarum quibus lavatur lectus, et stratus rigatur; quoniam qui seminat in lacrymis, in gaudio metet , et beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . 11. Erubescant et conturbentur vehementer omnes inimici mei.
Abbreviated transcription (Latin):
quis non uideat inimicos esse illos istis:
Nam si possunt eos secum ad penas tra¬
hunt & magnum donum ẽ. inter eoꝵ
uerba uersari cotidie: & non excedere
de itinere preceptorum dei. Sepe enim
mens nitens ꝑgere in dm̃. concussa in ipso
itinere trepidat: & plerumq ꝓpterea ñ
implet bonum ꝓpositum. ne offendat
eos cum quib uiuit: alia bona peritu¬
ra & transitura diligentes atq sec̾tan¬
tes. Ab his separatus ẽ. om̃is sanus: ñ
locis sed animã. Nam locis corpora con¬
tinentur Animi autem locus est affe
marum. quia inane. non potest esse
quod tam uehementer rogat᷑ ab eo qͥ fons
est om̃ium miscłiarum: uerissimeq di¬
scum est ꝓpe est dñs atcritis corde: post
tantas difficultates exauditam se anima
ipsa significans. quam libet eccłiam etiã
intelligere uide quid adiungit. Disce¬
dite ame om̃s qui oꝑamini iniquitatẽ.
qm̃ exaudiuit dñs uocem fletus mei. Uel

Expanded text:
quis non videat inimicos esse illos istis? quis non videat inimicos esse illos istis? Nam si possint, eos secum ad poenas trahunt. Et magnum donum est inter eorum verba versari quotidie, et non excedere de itinere praeceptorum Dei. Saepe enim mens nitens 31 pergere ad Deum, concussa in ipso itinere trepidat, et plerumque propterea non implet bonum propositum, ne offendat eos cum quibus vivit alia bona peritura et transeuntia diligentes atque sectantes. Ab his separatus est omnis sanus, non locis, sed animo. Nam locis corpora continentur, animo autem locus est affecmarum, quia inane non potesquod tam vehementer rogatur, qui fons est omnium misericordiarum, verissimeque dictum est: prope est Dominus obtritis corde, post tantas difficipsa significans, quam licet etiam Ecclesiam intelligere, vide quid adjungit: Discedite a me omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
dat sol suꝑ iracundiam urãm: qͦd inte¬
riorem solem. id est sapientiam dei tan¬
quam occasum pati in se arbitratur
mens que sua ꝑturbatione illum uidere
non sinitur Inueteraui in omnib inuni¬
cis meis. De ira tantum dixerat: si tamen
deira sua dixerat. Consideratis itaq reli¬
quis uitus. inuenit se omnib ee ualla¬
tam. Quȩ uitia qm̃ ueteris uite sunt. &
ueteris hominis. quo exuendi sumꝰut in¬
auamur nouo: recte dictum ẽ. in uetera¬
ui. In omnib autem inimicis meis. uel
inter ipsa uitia dicit: uel inter homine
qui nolunt ad dm̃ conuerti. Nam & hi
eciam si nesciunt᷑. etiam si parcunt etiam
siisdem conuiuiis. & domib & ciuitatib.
nulla lite interposita. & crebris colloqͥis
quasi concorditer utuntur: nichilominꝰ
tamen intentione contraria. in imici st̃
eis. qui se ad dm̃ conuertunt. Nam cum
alii amant & appetunt istum mundũ.
alii se optant ab isto mundo liberari:

Expanded text:
dat sol super iracundiam vestram , quod intedat sol super iracundiam vestram , quod interiorem solem, id est sapientiam Dei, tanquam occasum in se pati arbitratur mens, quae sua perturbatione illum videre non sinitur. 9. Inveteravi in omnibus inimicis meis. De ira tantum dixerat, si tamen de sua ira dixerat: consideratis autem reliquis vitiis, invenit se omnibus esse vallatum. Quae vitia quoniam veteris vitae sunt et veteris hominis quo exuendi sumus ut induamur novo , recte dictum est, Inveteravi. In omnibus autem inimicis meis, vel inter ipsa vitia dicit, vel inter homines qui nolunt ad Deum converti: nam et hi, etiam si nesciunt, etiam si parcunt, etiam si iisdem conviviis et domibus et civitatibus nulla lite interposita, et crebris colloquiis quasi concorditer utuntur, nihilominus tamen intentione contraria, inimici sunt eis qui se ad Deum convertunt. Nam cum alii amant et appetunt istum mundum, alii se optant ab isto mundo liberari:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. sicut iam cõmemoraui. qͦd dictum
ẽ. dedit illos d̃s in reprobum sensum:
Nam ea ẽ. cecitas mentis. In eã quisquis
datus fuerit. ab interiore dei luce seclu¬
ditur: s nondũ penitus. cum in hac uita
est. Sunt enim tenebrȩ exteriores. quȩ
magis ad diem udicu ꝑtinere intelli¬
guntur: ut penitus extra dm̃ sit. qͥsquis
dum tempꝰ est. corrigi noluerit. Penitus
autem e̾ẽ. extra dm̃. quid est. nisi esse
in summa cecitate: Siquidem ds habi¬
tat lucẽ in accessibilẽ: quo ingrediunt᷑
quib dicitur. intra in gaudium dñi tui
Huius gͥ ire inchoacio est: quam in hac
uita paritur quisq peccator. Limens itaq
iudicu diem. laborat & plangit. ne ad
illud ꝑducatur: cuius initium tam ꝑm¬
tiosum nunc exꝑitur. Et ideo non dixit
extinctus est: sed turbatus ẽ. ab ira oculꝰ
meus. Si autem sua ira dicit oculum su¬
um ẽẽ. turbatum: neq hoc mirum est
Nara hinc forsitan dictum ẽ: non ocei¬

Expanded text:
tatis: sicut jam commemoravi, quod dictum tatis: sicut jam commemoravi, quod dictum est, Dedit illos Deus in reprobum sensum ? Nam ea est caecitas mentis. In eam quisquis datus fuerit, ab interiori Dei luce secluditur: sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores , quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur: ut penitus extra Deum sit, quisquis, dum tempus eenim esse extra Deum quid est, nisi esse in summa caecitate? siquidem Deus habitat lucem inaccessibilem , quo ingrediuntur quibus dicitur: Intra in gaudium Domini tui . Hujus igitur irae inchoatio est quam in hac vita patitur quisque peccator: timens itaque judicii diem, laborat et plangit, ne ad illud perducatur, cujus initium tam perniciosum nunc experitur; et ideo non dixit, Exstinctus est, sed, Turbatus est ab ira oculus meus. Si autem sua ira dicit oculum suum esse turbatum, neque hoc mirum est: nam hinc forsitan dictum est, Non occi
Abbreviated transcription (Latin):
S sgricordia medicinã. In lacrimis stra¬
tum meum rigabo Repericio ẽ. Cum
enim dicit in la crimis: ostendit quẽ¬
admodum suꝑius lauabo. dixerit.
Hoc autem accipimus ftratũ quoã
supius lectum: quamquam rigabo am¬
plius sit aquid quam lauabo. qm̃
peces aliquid insuꝑficia lauariꝰ ri¬
gutis uero adiieriota ꝑtineat. quod
signitieae flerum. usq ad cordis in¬
tima. Tempurum uero uarieras quod
prereritura posuit. cum duerer. La¬
horaui in gemitu meo. & fucurum.
cum diceret. lauabo ꝑ singulas noctes le¬
ctum meum. rursus futurum. in lacrimis
stratum meum rigabo: illud. ostendit. qͥd
sibi dicere debeat. cum quisq in gemitu
frustra laborauerit: tanquam diceret.
sua an dei: in qua petit. ne argueretur.
aut corriꝑetur. Sed si illa diem iudicii
significat: quomodo nunc potest intel¬
ligi: An inchoatio eius est. quod hic ho¬
mines dolores & tormenta paciuntur:
& maxime dampnum intelligentiȩ ueri¬

Expanded text:
sericordia medicinam. In lacrymis strasericordia medicinam. In lacrymis stratum meum rigabo, repetitio est: cum enim dicit in lacrymis, ostendit quemadmodum superius lavabo dixerit; hoc autem accipimus stratum, quod superius lectum: quanquam rigabo amplius sit aliquid quam lavabo; quoniam potest aliquid in superficie lavari; rigatio vero ad interiora permeat, quod significat fletum usque ad cordis intima. Temporum vero varietas, quod praeteritum posuit, cum diceret, Laboravi in gemitu meo; et futurum, cum diceret, Lavabo per singulas noctes lectum meum; rursus futurum, In lacrymis stratum meum rigabo, illud ostendit quid sibi dicere debeat, cum quisque in gemitu frustra laboraverit; tanquam diceret: sua, an Dei, in qua petit ne argueretur, aut corriperetur? Sed si illa diem judicii significat, quomodo nunc potest intelligi? An inchoatio ejus est, quod hic homines dolores et tormenta patiuntur, et maxime damnum intelligendae veri
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluprate corporis. & omni delectati¬
one carnali uel seculari. Quam delecta¬
tionem lacrimis lauat: qui sese ab illa
conatur extrahere. Uidet enim iam se
dampnare carnales concupiscentias: &
tamen delectatione tenetur infirmitatis:
& in ea libenter iacet. unde surgere nͥ
sanatus animus non potest. Quod aũ
ait ꝑsingulas noctes. hoc fortasse ac¬
cipi uoluit. quod ille qui sp̃u promptꝰ
sentit aliquam lacẽ ueritatis. & tam̃
in deleetatione huius scłi ꝑcarnis in¬
firinitarem aliquando requiescit: tan¬
quam dies & noctes alterno affectu
cogieur pati: ut cum dicit mente ser¬
ulo legi dei. tanquam diem sentiat:
rursus cum dicre. carne autẽ legi pec¬
cati inclinetur in noctem: donec om̃is
ro tuansear. & ueniar unus dies de
quo diciur. Mane astabo tibi & uide¬
bo. Innc enim astakat: nunc autem
iacet. quando in lec̃to ẽ: quẽ lauabit
ꝑ singulas noc̾tes: ut tantis lacrimis
impetraret efficacissimam de dei mi¬

Expanded text:
in voluptate corporis et in omni delectatiin voluptate corporis et in omni delectatione saeculari; quam delectationem lacrymis lavat qui sese ab illa conatur extrahere. Videt enim jam se damnare carnales concupiscentias; et tamen delectatione tenetur infirmitas, et in ea libenter jacet, unde surgere nisi sanatus animus non potest. Quod autem ait, per singulas noctes, hoc fortasse accipi voluit, quod ille qui spiritu promptus sentit aliquam lucem veritatis, et tamen in delectatione hujus saeculi per carnis infirmitatem aliquando requiescit, tanquam dies et noctes alterno affectu cogitur pati: ut cum dicit, Mente servio legi Dei, tanquam diem sentiat; rursus cum dicit, Carne autem legi peccati , inclinetur in noctem, donec omnis nox transeat, et veniat unus dies de quo dicitur: Mane astabo tibi, et videbo . Tunc enim astabit; nunc autem jacet, quando in lecto est quem lavabit per singulas noctes, ut tantis lacrymis impetret efficacissimam de Dei mi
Abbreviated transcription (Latin):
fiteantur: Namꝰ iste acͥhuc el euatis
oculis quamuis inmam ꝓfundo int̾¬
posito. potuit tamen uidere lararũ
in requie constitutum: ex cuius cõpa¬
ratione ad confessionẽ coastus est
meritorum suorum. Porelt etiam il¬
lud intelligi. ut mertam ueret pec¬
catum. qͥd contempiata diuina
lege cõmitritur: ut auuenie mortis
mortem appellem eo quod morte co¬
paret. Aculeus enim mercis poccatũ :
in qua morte. hoc c̃. esse in memorem
dei. legem eius & precepta contẽpnere.
ut infertium dixerit cecitatẽ animi.
que peccantẽ id ẽ inorentẽ excipie
& in uoluit. Siuit non ꝓbaucrunt
inquit habere din umnoticiam: dedie
illos ds̃ in reꝓbum sensura. Ab isra
morte & ab isto inferno rutam se pi¬
beri anima deprecatur: dum molit̾
horaui in grmitu meo. Le tanouar
parum ꝓfuerit: addidit & dicit. la¬
uaba ꝑsingulas noctes lectũ incũ
Lectus est hoc loco appellatus. ubi
requiescit animꝰ eger. & infirmus: id est

Expanded text:
fiteantur? Nam iste adhuc elevatis fiteantur? Nam iste adhuc elevatis oculis, quamvis immani profundo interposito, potuit tamen videre Lazarum in requie constitutum, ex cujus comparatione ad confessionem coactus est meritorum suorum. Potest etiam illud intelligi, ut mortem vocet peccatum, quod contempta divina lege committitur: ut aculeum mortis mortem appellemus, quod mortem comparet; aculeus enim mortis, peccatum . In qua morte hoc est esse immemorem Dei, legem ejus et praecepta contemnere: ut infernum dixerit, caecitatem animi, quae peccantem, id est, morientem excipit et involvit; Sicut non probaverunt, inquit, habere Deum in notitia, dedit illos Deus in reprobum sensum . Ab ista morte et ab isto inferno tutam se praeberi anima deprecatur, dum moliturboravi in gemitu meo. Et tanquam parum profuerit, addit et dicit: Lavabo per singulas noctes lectum meum. Lectus est hoc loco appellatus ubi requiescit animus aeger et infirmus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
taibus huius scłi: & spinas quasdam
delacerantium desideriorum in ipsa
telligit non suorum meritorum esse
quod sanatur: quandoquidẽ peccan¬
ti & datum preceptum pretereunti. u¬
sta dãpnatio debebatur. Sana me gͦ
cum ista uita transierit. non restat
nisi retriburio meritorum. Iniusr¬
no autem quis confitebitur tibi:
Confeslus ẽ in inferno ille aiues.
de quo dñ dicit. qui lazarum ui¬
dit in requie: se autem in tormer.¬
tis dolebat. Usq adeo confessus. ut eciã
moneri suos uellet. ut se apeccatis cohi¬
berent ꝓpter penas quãs apud inferos
esse non credunt᷑. Quamuis ergo frustra.
confessus ẽ. tamen merito sibi illa acci¬
disse tormenta: quando etiam suos ne
in hȩc inciderent doceri cupiebat. Qͥd
g ẽ. in inferno autẽ quis confitebit᷑ ͥ:
An infernum uult intelligi. quo posr
iudicium precipitabuntur impit. ub:
iam ꝓpter ꝓfundiores tenebras nullã
dei lucem uidebunt. cui aliquid con¬

Expanded text:
tatibus hujus saeculi, et spinas quasdam tatibus hujus saeculi, et spinas quasdam dilacerantium desideriorum in ipsa cordiam tuam. Intelligit non suorum meritorum esse quod sanatur, quandoquidem peccanti et datum praeceptum praetereunti, justa damnatio debebatur; sana me ergcum ista vita transierit, non restat nisi retributio meritorum. In inferno autem quis confitebitur tibi? Confessus est in inferno ille dives, de quo Dominus dicit, qui Lazarum vidit in requie, se autem in tormentis dolebat: usque adeo confessus, ut etiam moneri suos vellet ut se a peccatis cohiberent, propter poenas quas apud inferos esse non creditur . Quamvis ergo frustra, confessus est tamen sibi merito illa accidisse tormenta; quando etiam suos, ne in haec inciderent, doceri cupiebat. Quid ergo est, In inferno autem quis confitebitur tibi? an infernum vult intelligi, quo post judicium praecipitabuntur impii, ubi jam propter profundiores tenebras nullam Dei lucem videbunt, cui aliquid con
Abbreviated transcription (Latin):
ligendum ẽ. conuertere dñe. id ẽ.fac
me conuerti: cum ipsa sua conuer¬
one difficultatẽ laborimq sencuetr
Nam ꝑfecta nr̃a conuersio. paratum
inuenit dm̃: siut ꝓpħa dicit. lam¬
quam diluculum paratum inucta¬
enus illum: qm̃ ut eum amitteremus
non eius absentia qui ubiq ad est. sed
nrã fecit auersio. In hoc mundo erat
inquit. & mundus seum factus ẽ: &
mundus eum non cognouit. Si gͦ in
hoc mundo erat & mundus eum non
cagnouit: nr̃a immundicia non fert
eius aspectum. Dum autem nos con¬
uerumus id ẽ. mutatione ueteris uitȩ
tesculpimus sp̃m nr̃m: durum sentimꝰ
& laboriosum ad serenitatem & tran¬
uillitatem diuine lucis a terrenarũ
cupiditatum caligine retorqueri: Et
intali difficultate dicimus: conuerte¬
re dñe id est adiuua nos: ut ꝑficiatur
in nobis conuersio quȩ te paratum in¬
ginit: & fruendum te prebentẽ dile¬
scorib tuis. Et ideo postquam dixit.
conuertere dñe. addidic erue animã
meam: tanquam in herentem ꝑplexi¬

Expanded text:
id est, fac me converti, cum in ipsa sua conversione difficultatem laboremque sentiret? Nam perfecta nostra conversio paratum invenit Deum, sicut Propheta dicit: Tanquam diluculum paratum inveniemus eum . Quoniam ut eum amitteremus, non ejus absentia qui ubique adest, sed nostra fecit aversio: In hoc mundo erat, inquit, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit . Si ergo in hoc mundo erat, et mundus eum non cognovit, nostra immunditia non fert ejus aspectum. Dum autem nos convertimus, id est, mutatione veteris vitae resculpimus spiritum nostrum, durum sentimus et laboriosum ad serenitatem et tranquillitatem divinae lucis a terrenarum cupiditatum caligine retorqueri. Et in tali difficultate dicimus, Convertere, Domine, id est, adjuva nos, ut perficiatur in nobis conversio, quae te paratum invenit, et fruendum te praebentem dilectoribus tuis. Et ideo postquam dixit, Convertere, Domine, addidit, et erue animam meam, tanquam inhaerentem perplexi
Abbreviated transcription (Latin):
erubesctris: Quod autẽ addidit. ualde
uelociter. aut adoptantis affectum.
aut aad xp̃i pocentiam referendum est:
qui gentes quȩ ꝓ idolis suis ꝑsequeban-¬
tur eccłiam. ad euangelui fidem tanta
temporum celeritate conuertit. Explicit¬

Expanded text:
erubescitis . Quod autem addidit, valde erubescitis . Quod autem addidit, valde velociter, aut ad optantis affectum, aut ad Christi potentiam referenqui gentes, quae pro idolis suis persequebantur Ecclesiam, ad Evangelii fidem tanta temporum celeritate convertit. I
Abbreviated transcription (Latin):
non sit longa omnis uita quȩ transit.
nec omnino eis uideri poterie tarde ue¬
nisse. quod non desiderantib. s potius
non credentib uenerit. Quamquam et¬
illud hic potest accipi. ut quã gemen¬
tem & tam sepe diuq flentem dĩ exau¬
diuit. intelligat᷑ liberata a peccatis. &
om̃s ꝑuersos motus carnalis affectio¬
nis domuisse: sicut dicit. Discedite
ame om̃s qui oꝑamini iniquitatem:
qm̃ exaudiuit dñs uocem fletus mei.
Quod cum ei ꝓuenerit: non mirum ẽ.
si iam ita ꝑfecta ẽ. ut oret ꝓ inimĩcis suis
Potest gͥ adhoc ꝑtinere quod dixit.
erubescant & conturbentur om̃s ini¬
mici mei. ut de peccatis suis agant
penitentiam: quod sine confusione &
conturbatione fieri non potest. Nichil
itaq impedit sic acciꝑe & illud qͦd se¬
quitur conuertantur & erubescant.
id ẽ. conuertantur ad dm̃. & erubescãt
se in priorib tenebris peccatoꝵ aliqͣndꝰ
am habuistis. aliquando: in quib nunc

Expanded text:
non sit longa omnis vita quae transit; non sit longa omnis vita quae transit; nec omnino eis videri poterit tarde venisse, quod non desiderantibus, sed potius non credentibus venerit. Quaillud hic accipi potest, ut quam gementem, et tam saepe diuque flentem Deus exaudivit, intelligatur liberata a peccatis, et omnes perversos motus carnalis affectionis domuisse, sica me, omnes qui operamini iniquitatem, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei, quod cum ei provenerit, non mirum est si jam ita perfecta est ut oret pro inimicis suis. Potest ergo ad hoc pertinere quod dixit, Erubescant, et conturbentur omnes inimici mei, ut de peccatis suis agant poenitentiam, quod sine confusione et conturbatione fieri non potest. Nihil itaque impedit sic accipere et illud quod sequitur, Convertantur et erubescant, id est, convertantur ad Deum, et erubescant se in prioribus tenebris peccatorum aliquando am habuistis aliquando in his quibus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ni computati sunt inter filios dei: & inter
sc̃os sors illorum ẽ: Ergo errauimus
a uia ueritaris: & iusticiȩ lumen non lux̃
nobis: & sol non est orcus nobis. Repleci
sumus iniquitatis uia & ꝑditionis: &
ambulauimus solitudines difficiles:
uiam autem dñi ignorauimus. Quid
nobis ꝓfuit suꝑbia: aut quid diuiti¬
arum iactatio contulit nobisꝰ Transi¬
erunt omnia illa tanquam umbra.
Quod autẽ ait. conuertantur & confun¬
dantur. quis non iudicet eẽ. iustissimã
penamꝰ tit conuersionem ad confusionem
habeant. qui ad salutem habere nolueit᷑
Deinde addidit. Ualde uelocirer. Cum
enim iam desperari ceꝑit iudicu dies cũ
dixerint pax: tunc eis repentinus ueniet
interitus. Quandocumq autem uenent.
celerrime uenit quod desꝑatur ẽẽ uenturũ.
& longitudinẽ uite huius. non facit sen¬
tiri. nisi spes uiuendi. Nam nichil ui¬
detur esse celerius: quam quicqͥd in ea
iam preteritum ẽ. Cum gͦ iudicũ dies
uenerit. tunc sentient peccatores quã

Expanded text:
inter sanctos sors illorum est? ergo errauimus a uia ueritatis, et iustitiae lumen non luxit nobis et sol non est ortus nobis. lassati sumus iniquitatis uia et perditionis et ambulauimus solitudines difficiles, uiam autem Domini ignorauimus. quid nobis profuit superbia aut quid diuitiarum iactatio contulit nobis? transierunt omnia illa tamquam umbra.13. Quod autem ait, Convertantur, et confundantur, quis non judicet esse justissimam poenam, ut conversionem ad confusionem habeant, qui ad salutem habere noluerunt? Deinde addidit, valde velociter; cum enim jam desperari coeperit judicii dies, cum dixerint, Pax, tunc eis repentinus veniet interitus . Quandocumque autem venerit, celerrime venit quod desperatur esse venturum: et longitudinem vitae hujus non facit sentiri, nisi spes vivendi; nam nihil videtur esse celerius, quam quidquid in ea jam praeteritum est. Cum ergo judicii dies venerit, tunc sentient peccatores quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quis non intelligat. significareͥ aninĩa
luctantẽ cum morbis suis. du autẽ
dilatã a medico medicinã. ut ei ꝑsuaderet᷑
in quȩ mala se peccando precipitaue¬
rat: Qđ enim facile sanatur: non mul¬
tum cauetur. Ex difficultate autem sa¬
nationis: erit diligentior custodia re¬
cepte santraris. Hon gͦ tanquã crudelis
ds̃ estimandus ẽ. cui dicitur. & rudñe
usquequo: sed tanquam bonus ꝑsua¬
sor anime. quid mali sibi ipsiͣ peꝑerit.
Nondum enim tam ꝑfec̾t& orat hecu
anima: ut ei dici possit. adhuc loque¬
te te dicam ei. ecce assum. Simul ut
etiam illud agnoscat. quanta penan
impus preparetur. qui se nolunt con¬
uertere ad dm̃: si tantam difficultatẽ
conuertentes paciuntur. sicut alio
loco scriptum ẽ. Si iustus uix saluus

Expanded text:
quis non intelligat significari animam quis non intelligat significari animam luctantem cum morbis suis, diu autem dilatam a medico, ut ei persuaderetur in quae mala se peccando praecipitaverit? Quod enim facile sanatur, non multum cavetur; ex difficultate autem sanationis, erit diligentior custodia receptae sanitatis. Non ergo tanquam crudelis Deus aestimandus est, cui dicitur: Et tu, Domine, usquequo? sed tanquam bonus persuasor animae, quid mali sibi ipsa pepererit; nondum enim tam perfecte orat haec anima, ut ei dici possit: Adhuc loquente te dicam, Ecce adsum . Simul ut etiam illud agnoscat, quanta poena impiis praeparatur, qui se nolunt convertere ad Deum, si tantam difficultatem convertentes patiuntur; sicut alio loco scriptum est: Si justus vix salvus
Abbreviated transcription (Latin):
sed nec corripi. id est emendari uel
crudiri. Nam in greco padeyene. posi¬
tum est: id ẽ. erudias. Arguuntur aut̃
ir die iudicui: om̃s qui non habent fun¬
damentum. quod ẽ. xp̃c. Emendantur
autem id ẽ. puig ancur: qui huic fun¬
damento suꝑ edisicant ligna. fenum.
stipulam. Detrimentum enim patien¬
rur. sed salui erunt tanquã ꝑignem.
Quid nͦ iste orat. qui non uult in ira
dm̃i uel argui uel emendari. Quiã nͥ
ut sanetur: Ubi enim sanitas est:me
mors metuenda est. nec urentis aut se¬
S sum: sana me dñe. qm̃ coneurbara sĩ¬
: osta mea. Id est firmamentum aime
moe uel forcitudo. hoc enim ossaifig¬
nificant. Duit gͦ anima. Farti etuline
suum esse turbatam: cue ossa nc mi¬
nat. Neq enim credendum est. qͥd ha¬
bear ossa. quȩ uidemui in corpore
Quappter ad expositionem ꝑtinet qa
subicitur. & anima mea turbata est
ualde: ne quod ossa appellauit. corpo¬
ris intelligere tur. Et tu dñe usquequo:

Expanded text:
sed nec corripi, id est emendari vel sed nec corripi, id est emendari vel erudiri: nam in graeco παιδεύσῃς positum est, id est, erudias. Arguuntur autem in die judicii omnes qui non habent fundamentum quod est Christus: emendantur autem, id est purgantur, qui huic fundamento superaedificant lignum, foenum, stipulam; detrimentum enim patientur, sed salvi erunt tanquam per ignem . Quid ergo iste orat, qui non vult in ira Domini vel argui vel emendari? Quid, nisi ut sanetur? ubi enim sanitas est, nec mors metuenda est, nec urentis aut ses sum: sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea, id est firmamentum animae meae, vel fortitudo; hoc enim ossa significant. Dicit ergo anima fortitudinem suam esse turbatam, cum ossa nominat: neque enim credendum est, quod habeat ossa quae videmus in corpore. Quapropter ad expositionem pertinet quod subjicitur, Et anima mea turbata est valde; ne quod ossa appellavit, corporis intelligerentur. Et tu, Domine, usquequo?
Abbreviated transcription (Latin):
meruendum ẽ. ne finem habeat. dãp¬
nationem. Sed qm̃ furor plus uidetur
esse quam ira. potest mouere. cur il¬
lud quod est mitius id ẽ correptio ũ
eo positum est quod est durius: id est
cum furore. Sed ego puto unam rem
duob uerbis significatam. Nam in
greco ⁊ymoc. quod est in primo uerbo
hoc significat. quod.o: im. quod ẽ. in
scđo uerbo. Sed cum latini uellent enã
ipsa duo uerba ponere. quesitum est
quid esset uicinum ire. & positum ẽ
furor: ideo uarie codices habent. Nã
maliis prius inuenitur. ira. deinde
furoꝵ: in aliis prius furor. deinde ira:
in aluis ꝓfurore indignatio ponitur.
dam. Qui tamen motus ñ đo tamquã
est. Tu autẽ dñe uircutum cum tran¬
quillitate udicas. Quod autẽ tran¬
quillum ẽ: non ẽ. ꝑturbatum. Non gͦ
cadit in dm̃ uidicem ꝑturbatio: sed
qͥu in eius ministris fit. quia ꝑleges eiꝰ
fit. ira eius dr̃. In qua ira non solum
argui seꝰ uult anima quȩ nunc orat.

Expanded text:
metuendum est ne finem habeat dammetuendum est ne finem habeat damnationem. Sed quoniam furor plus videtur esse quam ira, potest movere cur illud quod est mitius, id est correptio, cum eo positum est quod est durius, id est cum furore. Sed ego puto unam rem duobus verbis significatam: nam in graeco θυμός, quod est in primo versu, hoc significat quod ὀργή, quod est in secundo versu; sed cum Latini vellent etiam ipsi duo verba ponere, quaesitum est quid esset vicinum irae, et positum est furor. Ideo varie codices habent: nam in aliis prius invenitur ira, deinde furor; in aliis, prius furor, deinde ira; in aliis pro furore inddam, qui tamen motus in Deum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas ; quod autem tranquillum est, non est perturbatum. Non ergo cadit in Deum judicem perturbatio; sed quod in ejus ministris fit, quia per leges ejus fit, ira ejus dicitur. In qua ira, non solum argui se non vult anima quae nunc orat,
Abbreviated transcription (Latin):
ma. ex tota mente: de quib singul¬
ris. non in psalterio. sed in eugłio dis¬
putandum est. Nunc ad testimonium ter¬
nari numeri ad animam. ꝑtinentis. ⁊ atsꝰ
puto ẽẽ. quod dic̾tum ẽ. Per actis gͥ nu¬
meris corporis. ad ueterem hominẽ &
aduetus testamentum ꝑtinentibꝰ. ꝑaftis
etiam numeris anims. ad nouum ho¬
minem & ad nouum testamentũ relaciᷤ:
sic septenario numero transasto. qi
unum quodq temporalit̃ agitur. quat̃¬
nario incorpus. ternario in animã di¬
stributo. ueniet octauus iudicii dies:
qui meritis tribuens quod debetur
iam non ad oꝑa temporalia. sed ad ui¬
tam ȩcernam scõs transferet: impios uͦ
tionem metuens: orat ȩccłia in hoc psal¬
mo. dicens.
NE NE IN
ira tua arguas
me. Dicit eriam
cii. Thesaurizas
in die ire. iusti iudici
dei In qua se non uult argui: quisqͥs
in hac uita sanari desiderat. Neque
infurore tuo corripias me. Corripias
mitius uidetur: ad emendationem eũ
ualet. Nam qui arguitur. id est accusat᷑.

Expanded text:
ma, ex tota mente : de quibus singulis non in Psalterio, sed in Evangelio disputandum est. Nunc ad testimonium ternarii numeri ad animum pertinentis, satis puto esse quod dictum est. Peractis igitur numeris corporis ad veterem hominem et ad Vetus Testamentum pertinentibus, peractis etiam numeris animi ad novum hominem et ad Novum Testamentum relatis, sicut septenario numero transacto, quia unumquodque temporaliter agitur, quaternario in corpus, ternario in animum distributo, veniet octavus judicii dies, qui meritis trjam non ad opera temporalia, sed ad vitam aeternam sanctos transferet, impios vero tionem metuens, orat Ecclesia in hoc psalmo, dicens: Domine, ne in ira tua arguas me. Dicit etiam cii: Thesaurizas in die irae justi judicii Dei ; in qua se non vult argui, quisquis in hac vita sanari desiderat. Nec in furore tuo corripias me: corripias, mitius videtur; ad emendationem enim valet. Nam qui arguitur, id est accusatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quod aliqua sit natura tenebrarum:
om̃ts enim natura in quantũ natura
ẽ: esse cogitur. Esse autem ad lucẽ
ꝑtinet. non ẽẽ ad tenebras. Qui gͦ
deserit eum a quo factus est. & se in
ẽ. in nichilum: & in hoc peceato te.¬
nebratur: & tamen non penitus pe¬
rit. sed in infimis ordinatur. Itaq
postquam dixit conficebor dño.
ne peccatorum confessionem in¬
telligeremus: subiecitꝰ ultimum. Et psal¬
lam nomini dñi altissimi. Psallere au¬
tem ad gaudium ꝑtinet: penitentia uͦ
peccatorum. ad tristiciam. Potest iste
psalmus etiam in ꝑsona dñici hominis
incelligi: si modo ea que ibi humiliter
dicta sunt ad nr̃am infirmitatẽ refe¬
rantur. quam ille gestabat.

Expanded text:
quod aliqua sit natura tenebrarum: quod aliqua sit natura tenebrarum: omnis enim natura in quantum natura est, esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est, et incliest in nihilum, in hoc peccato tenebratur; et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. Itaque postquam dixit, Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Et psallam nomini Domini altissimi. Psallere autem ad gaudium pertinet, poenitentia vero peccatorum, ad tristitiam. 20. Potest iste psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille gestabat.
Abbreviated transcription (Latin):
te dño adiuuante distinguat inter u¬
stoꝵ premia & supplicia peccatoꝵ: quẽ¬
admodum his duob uniuersa crea¬
tura quam ds̃ ase conditam regit
mirifica & paucis cognita pulchri¬
tudine decoratur. Ita gͦ ait. Confice¬
bor dño scdm iusticiam eius: tanquã
ille qui uiderit non factas tenebras
a deo. sed ordinatas tamen. Ds enim dix̃
fiat lux: & facta est lux. Non dixit fi¬
ant tenebre. & facte sunt tenebre.
& tamen ipsas ordinauit. Et ideo di¬
citur. diuisit ds inter lucẽ & tenebras.
& uocauit ds̃ lucem diem. & tenebras
uocauit noctem. Ista distinctio aliud
fecit & ordinauit: aliud autẽ non
fecit: sed tamen hoc etiam ordina¬
uit. Iam uero tenebras significare
peccata. & in ꝓpħa inuenitur qui
dicit. Et tenebre tuȩ tanquam me-¬
ridies erunt. Et in apło dicente. qui
odit fratrem suum in tenebris est. Et
illud precipue. Abitiamꝰ gͦ oꝑa tene¬
brarum: & induamꝰ arma lucis. Hon

Expanded text:
te, Domino adjuvante, distinguat inter jute, Domino adjuvante, distinguat inter justorum praemia et supplicia peccatorum, quemadmodum his duobus universa creatura, quam Deus a se conditam regit, mirifica et paucis cognita pulchritudine decoratur. Ita ergo ait, Confitebor Domino secundum justitiam ejus, tanquam ille qui viderit non factas tenebras a Deo, sed ordinatas tamen. Deus enim dixit: Fiat lux, et facta est lux . Non dixit: Fiant tenebrae, et factae sunt tenebrae; et tamen ipsas ordinavit. Et ideo dicitur: Divisit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem . Ista distinctio: aliud fecit, et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata, et in propheta invenitur, qui dixit, Et tenebrae tuae tanquam meridies erunt , et in apostolo dicente, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , et illud praecipue: Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis . Non
Abbreviated transcription (Latin):
nolunt culpe sue tribuere culpam
suam. Itaq aut fortunam aut fatum
inueniunt quod accusent: aut diabo¬
lum cui non consentire in potestate
nrã ẽẽ uoluit qui nos fecit: aut aliã
naturam inducunt. quȩ non sit ex dõ:
fluctuantes miseri. & errantes potius
quam confitentes deo. ut eis ignoscat.
Non enim oportet ignosci: nisi dicen¬
ti peccaui. Qui ergo uidet merita
ammarum sic ordinari a deo. ut dũ
sua cuiq tribuuntur. pulchritudo
uniuersitatis nulla ex parte uiolat᷑:
in om̃ib laudat dm̃: & ista est non
peccatoꝵ. sed iustoꝵ confessio. Non
enim peccatoꝵ confessio est. dum
dñs dicit: confitebor tibi dñe celi
& terre. quia abscondisti hȩc asapien¬
tibus & reuelasti ea paruulis. Item
in eccłiastico dicitur. Confitemini do¬
mino.: in omnib oꝑib eius. Et hȩcla
dicetis in confessione: oꝑa dñi uniuer¬
sa. qm̃ bona ualde. Quod in isto psal¬
mo intelligi potest si quis pia men¬

Expanded text:
nolunt suae culpae tribuere culpam nolunt suae culpae tribuere culpam suam. Itaque aut fortunam, aut fatum inveniunt quod accusent; aut diabolum, cui non consentire in potestate nostra esse voluit qui nos fecit; aut aliam naturam inducunt, quae non sit ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, potius quam confitentes Deo, ut eis ignoscat. Non enim oportet ignosci, nisi dicenti: Peccavi. Qui ergo videt merita animarum sec ordinari a Deo, ut dum sua cuique tribuuntur, pulchritudo universitatis nulla ex parte violetur, in omnibus laudat Deum: et ista est non peccatorum, sed justorum confessio. Non enim peccatorum confessio est, dum dicit Dominus: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . Item in Ecclesiastico dicitur: Confitemini Domino in omnibus operibus ejus. Et haec dicetis in confessione, opera Domini universa quoniam bona valde . Quod in isto psalmo intelligi potest, si quisque pia men
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis qui peccat seruits est. Fn̾t gͦ¬
eius iniquitas suꝑ ipsum. cum ipse
iniquitati sue subditur: quia non
potuit dicere dño. quod in nocentes
& iusti dicunt. Głia mea & exaltans
caput meum. Ita gͦ ipse inferior erit.
ut eius iniquitas sit suꝑior: & in il¬
lum descendat quia grauat illum &
onerat: & ad requiem scoꝵ euolare non
sinit. Hoc fit: cum in homine ꝑuerso
seruit ratio & libido dominatur. Con¬
ficebor dño scđm iusticiam eius. Non
ista confessio peccatorum ẽ. Ille enim
hec dicit qui suꝑius uerissime dicebat.
si est iniquitas in manib meis. Sed con¬
fessio iusticie di ẽ qua ita loquimur.
uere dñe iustus es: quando & iustos sic
ꝓtegis. ut ꝑ te ipsum illos illumines: &
peccatores sic ordinas. ut non tua sed
sua malitia puniantur. Ista confessio
ita dm̃ laudat. ut nichil possint im¬
piorum ualere blasphemiȩ: qui uolen¬
tes excusare facinora sua. nolunt sue
culpe tribuere. quod peccant: Hoc ẽ.

Expanded text:
Omnis qui peccat, servus est . Erit Omnis qui peccat, servus est . Erit ergo iniquitas ejus super ipsum, cum ipse iniquitati suae subditur: quia non potuit dicere Domino, quod innocentes et recti dicunt: Gloria mea et exaltans caput meum . Ita ergo ipse inferior erit, ut ejus iniquitas sit superior, et in illum descendat; quia gravat illum, et onerat, et ad requiem sanctorum revolare non sinit. Hoc fit, cum in homine perverso servit ratio, et libido dominatur. fitebor Domino secundum justitiam ejus. Non ista confessio peccatorum est: ille enim hoc dicit, qui superius verissime dicebat, Si est iniquitas in manibus meis; sed confessio justitiae Dei, qua ita loquimur: Vere, Domine, justus es, quando et justos sic protegis, ut per te ipsum eos illumines, et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur. Ista confessio ita Dominum laudat, ut nihil possint impiorum valere blasphemiae, qui volentes excusare facinora sua, nolunt suae culpae tribuere quod peccant, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
quod iniusticia. Soc ergo peꝑit: quod
in terrenis rebus. id est tanquam in t̾ra
fraudẽ parare: quo alius cadat quẽ
uult deciꝑe iniustus. Aꝑitur autem
hic lacus: cum consentitur male sug
gestioni terrenarum cupiditatum
Effodetur uero: cum post consensio¬
nem. oꝑationi fraudis instatur. Sed
unde fieri potest. ut iniquitas prius
ledat hominem iustum. in quem pro¬
cedit: quam cor iniustum a quo ꝓce¬
dit. Itaq fraudator pecunie uerbi
grã dum cupit altum dãpno lacera¬
re: ipse auaritie uulnere sauciatur.
Quis autẽ uel demens non uideat. qͣn¬
tum inter hos distet: cum ille patiat᷑
dampnum pecunie. ille innocentiȩ:
Incidit ergo in foueam. quam fecit.
Quod in alio psalmo dicitur. cognos¬
cetur dñs iudicia faciens: in oꝑibus
manuum suarum comprehensus est
peccator. Conuertetur labor eius in
eius descendet. Non enim uoluit ipse
peccatum euade: sed factus ẽ sub pec¬
cato tanquam seruus dicente dño.

Expanded text:
quod injustitia; hoc ergo peperit quod pquod injustitia; hoc ergo peperit quod pin terrenis rebus, id est, tanquam in terra fraudem parare, quo alius cadat quem vult decipere injustus: aperitur autem hic lacus, cum cogestioni terrenarum cupiditatum. Effoditur vero, cum post consensionem operationi fraudis instatur. Sed unde fieri potest, ut iniquitas prius laedat hominem justum, 40 in quem procedit, quam cor injustum unde procedit? Itaque fraudator pecuniae verbi gratia dum cupit alium damno lacerare, ipse avaritiae vulnere sauciatur. Quis autem, vel demens, non videat quantum inter hos distet, cum ille patiatur damnum pecuniae, ille innocentiae? Incidit ergo in foveam, quam fecit. Quod in alio psalmo dicitur, Cognoscetur Dominus judicia faciens: in operibus manuum suarum comprehensus est ers. 17. Convertetur labor ejus in ejus descendet. Non enim voluit ipse peccatum evadere; sed factus est sub peccato tanquam servus, dicente Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
enim conceꝑat: ut iniusticiam partu¬
riret: Concepit inquit laborem. Hinc
ẽ gͦ illud. In labore manducabis. panẽ.
terit labor finiri: nisi hoc quisq dili¬
gat. quod inuito non possit auferri
Nam cum ea diliguntur. quȩ possumꝰ
contra uoluntatẽ amittere. necesse est
ut ꝓhis miserrime laboremus: & ut hec
adipiscamur in angustiis terrenarum
erumnarum. cum sibi quisq in illa ra-¬
ꝑe. & preuenire alterum aut extorque¬
ee alteri cupit iniusticias machinemꝰ.
Recce gͦ & prorsus ex ordine parturiuit
imusticiam: qui concepit laborem. Pa¬
rie autem quid. nisi quod parturiuit:
Quamius non hoc parturierit: quod
concepit. Non enim hoc nascitur. qͦd
concipitur. Sed concipitur semen:. nas¬
citui quod formatur ex semine. Labor
ẽ gͥ semen iniquitatis : peccatum autẽ
conceptio laboris. Id est illud primum
peccatum apostatare adeo. Parturiuit
gͦ in asticiam: quȩ concepit laborem
& peꝑit iniquitatẽ. Iniquitas hoc est

Expanded text:
enim conceperat, ut injustitiam partuenim conceperat, ut injustitiam parturiret? Concepit, inquit, laborem . Hinc est ergo illud, In labore manducabis panem tuterit labor finiri, nisi hoc quisque diligat quod invito non possit auferri. Nam cum ea diliguntur quae possumus contra voluntatem amittere, necesse est ut pro his miserrime laboremus; et ut haec adipiscamur, in angustiis terrenarum aerumnarum, cum sibi quisque illa rapere et praevenire alterum, aut extorquere alteri cupit, injustitias machinemur. Recte ergo et prorsus ex ordine parturivit injustitiam, qui concepit laborem. Parit autem quid, nisi quod parturivit, quamvis non hoc parturierit quod concepit? non enim hoc nascitur quod concipitur; sed concipitur semen, nascitur quod formatur ex semine. Labor est igitur semen iniquitatis; peccatum autem conceptio laboris, id est illud primum peccatum, apostatare a Deo : parturivit ergo injustitiam qui concepit laborem. Et peperit iniquitatem: iniquitas, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
reses ẽẽ. ut ꝓhati inquit manifefti ftaus
inder uos. Hoc est inter homines: cum
marfesti sint deo. An forte easdem sa¬
gittas & uasa mortis duposuit. ad ꝑni¬
tiem insidelium: & ardentes uel arden¬
rihus oꝑatꝰ ẽ ad exutationem fideliũ:
Non enim falsum est quod apłs dicit:
aliis sumus odor uice in urcam. allus
odor mortis in mortem. Et ad hȩc quis
idoneus: Non gͦ mirum. si idem apłi
& uasa mortis sunt. eis a quib ꝑsecuti¬
onem passi sunt: & ignee sagitte ad in¬
flammanda corda credentium. P ost
hanc autem dispensationem iustum ue
telligamus unicuiq homini suppliciũ
fieri de peccato suo. & eius iniquitatẽ
in penam conuerti. Ne putemus illam
tranquillitatem & in effabile lumen dĩ
de se ꝓferre unde peccata puniantur.
sed ipsa peccata sic ordinare. ut quȩ
fuerunt delectamenta homini peccanti.
sint instrumenta dño punienti. Ecce
inquit parturiuit iniusticiam. Quid

Expanded text:
aeresse, ut probati, inquit, manifesti fiant aeresse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos ; hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. An forte easdem sagittas et vasa mortis disposuit ad perniciem infidelium, et ardentes vel ardentibus operatus est ad exercitationem fidelium? Non enim falsum est quod Apostolus dicit: Aliis sumus odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem. Et ad haec quis idoneus? Non ergo mirum si iidem apostoli et vasa mortis sunt eis in quibus persecutionem passi sunt, et igneae sagittae ad inflammanda corda credentium. Post hanc autem dispensationem justam  atelligamus unicuique homini supplicium fieri de peccato suo, et ejus iniquitatem in poenam converti. Ne putemus illam tranquillitatem et ineffabile lumen Dei de se proferre unde peccata puniantur, sed ipsa peccata sic ordinare ut quia fuerunt delectamenta homini pesint instrumenta Domino punienti. Ecce, inquit, parturivit injustitiam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sagittas suas oꝑatus est. Nam in grecis
exemplarib ita inuenitur. sagitas suos
ardentibus oꝑatus ẽ: latini᷑ autem plerĩq
ardentes habent. Sed siue ipsȩ sagitre
ardeant. siue ardere faciant. quod utiq
non possunt nisi & ipse ardeant: inte¬
ger sensusẽ. S qr ño sagittas tantum. sed
etiam uasa morti dixit in arcum dñi
parasse: Queri potest quȩ sint uasa
mortis. an forte heretici. Nam & insi ex
eodem arcu. id est ex eisdem scripturis
inanimas non caritate inflãmandas.
sed uenenis ꝑimendas insiliunt: quod̃
non contingit. nisi ꝓ meritis. Propterea
diuine ꝓuidentie etiam ista disposino
tribuenda ẽ: non quia ipsa peccatores
facit: sed quia ipsa ordinat cum pecca¬
uerint. Malo enim uoto ꝑ peccatum le¬
gentes male coguntur intelligere: ut
ipsa sit pęna peccati. Quoꝵ tamen mor¬
de filii catholicȩ eccłie tanquam qui¬
busdam spinis a sũno excitantur:d
ad intelligentiam diuinarum scrigru¬
rarum ꝓficunt. O portet enim & hr¬

Expanded text:
sagittas suas operatus est. In Graecis exemplaribus ita invenitur: Sagittas suas ardentibus operatus est: Latina autem pleraque, Ardentes, habent. Sed sive ipsae sagittae ardeant, sive ardere faciant quod utique non possunt, nisi et ipsae ardeant, integer sensus est. Sed quia non sagittas tantum, sed etiam vasa mortis dicit in arcum Dominum paravisse: quaeri potest, quae sint vasa mortis? An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, idest, ex eisdem Scripturis in animas non caritate inflammandas, sed veneno 39 perimendas insiliunt. Quod non contingit, nisi pro meritis: propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat, cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes male coguntur intelligere: ut ipsa sit poena peccati: quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis a somno excitantur, et ad intelligentiam Scripturarum divinarum proficiunt. Oportet enim
Abbreviated transcription (Latin):
baculo pirasti ĩ conspectu meo m̃sam: ut n
iam lacte alar paruulus. s maiores cibos su¬
inam: firmatus aduersus eos qui me tͥbu¬
iant. Inpinguasti inoleo capud̾ meum. Lre¬
tificasti seticia sp̃ali m̃tẽ meam. Et poculũ
tuũ in ebrians quam p̃clarum ẽ. Et pocu¬
lum tuũ obliuonẽ p̃stans pĩoꝵ. uanarum
delectationum: quã p̃claruĩẽ. Et miscd̾a¬

Expanded text:
baculo, parasti in conspectu meo mensam, ut non jam lacte alar parvulus , sed major cibum sumam, firmatus adversus eos qui tribulant me. Impinguasti in oleo caput meum: laetificasti laetitia spirituali mentem meam. Et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! et poculum tuum oblivionem praestans priorum vanarum delectationum, quam praeclarum es
Abbreviated transcription (Latin):
cue incipientis a fide me ꝑducens: ibi
nutriendo collocauit Suꝑ aquã refecn¬
onis educauit me. Suꝑ aquã baptismi.
quo reficiuntur qui integritatẽ uiresq
ticie: ꝓptͣ nomen suum. Dedux me in
angustis itinerib quĩ pauci ambulant.
iusticie sue: non ꝓpt meritũ meũ. s ꝓpt̃
uite huiꝰ que umbra mortis ẽ. non umne¬
bo inala: qmͣ tu mecum es. Hon tunebo
mala qm̃ tu habitas incorde meo ꝑfide.
et nunc mecum es ut post umbram mor¬
tis &iam ego sim tecum. Uirga tua et
baculus tuus. ipsa me consolata sunt Dis¬
ciplina tua tanquã uirga ad gregem oui¬
um. et tanquã baculus iam ad grandiorẽ
filios. et ab animali uita ad sp̃alem cresc̃¬
tes. ipsa me non afflixerunt. magis s eon¬
bulant me Post uirgam autẽ qua par¬
uulus et animalis ingrege pascuis eril¬
diebar. post illam uirgã cũ eẽ cepi sub:

Expanded text:
ipientis ad fidem me perducens, ibi me nutriendum collocavit. Super aquam refectionis educavit me: super aquam baptismi, quo reficiuntur qui integritatem viresque titiae, propter nomen suum. Deduxit me in angustis itineribus, quae pauci ambulant, justitiae suae; non propter meritum meum, sed propter vitae hujus, quae umbra mortis est. Non timebo mala, quoniam tu mecum es: non timebo mala, quoniam tu habitas in corde meo per fidem; et nunc mecum es, ut post umbram mortis etiam ego sim tecum. Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolata sunt: disciplina tua tanquam virga ad gregem ovium, et tanquam baculus jam ad grandiores filios et ab animali vita ad spiritualem crescentes, ipsa me non afflixerunt, magis conbulant me: post virgam autem, qua parvulus et animalis in grege pascuis erudiebar, post illam virgam cum esse coepi sub