comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedib. significare uolucrem ferri ꝑ aera ser¬
monem. nuntium dictum qm ꝑsermonem
om̃ia cogitata nuncientur. si gͦ mercuruis ipse
sermo ẽ etiam ipsis confitentib ds non ẽ. S cũ
sibi dõs faciunt eos qui nec diĩ nec demones
sunt minundis supplicando sp̃itib possident᷑

Expanded text:
pedibus significare uolucrem ferri per aera serpedibus significare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur
Abbreviated transcription (Latin):
di et oꝑa dĩ quȩ sunt inelem̃tis non inue¬
nerunt. et ideo eos saltem oꝑib hominum p̃¬
posuerunt. sermocinandi et belligerandi ad¬
ministros. Quorum mercurius si sermonis eti-¬
am dõrum potestatem gerit: ipsi quoq regi
dõrum dominatur: si scđm eiꝰ arbitrium up¬
pit̃ loquitur aut loquendi ab illo accipit fa¬
cultatem. Qđ utiq absurdum ẽ. Si autem illi
humani tantum sermonis potestas cribura ꝑ
pueros s etiam pecora unde ruminus cogno¬
minatus ẽ. iouem descende uoluisse: et curam
nr̃i sermonis qđ pecorib antecellimus. ad se
ꝑtinere noluisse. Ac ꝑ hoc quidem ipse ẽ iouis
atq mercurius. Qđ si sermo ipse dr̃ eẽ mercu¬
rius sicut ea quȩ de illo incerpretant᷑ ostendunt.
nam ideo mercurius quasi medius currens dr̃.
appellatus qđ sermo curat inter homines
dr̃. ideo et mercib p̃eẽ quia int̾uendentes et
ementes sermo fit meduis. alas eiꝰ in capice et

Expanded text:
di et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuedi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa pepueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines εία dicitur; ideo et mercibus praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capite et
Abbreviated transcription (Latin):
expositio ũsuum illorũ ualerii sorani sic se ha¬
bet iouem eẽ. mundum et eum om̃ia semina
ex se mutere. et inse reciꝑe: Ipse ẽ gͥ penes quẽ
sationum om̃ium dominatꝰ ẽ. Quid ẽ genius:
Dsiquit qui p̃positus ẽ. acium habet om̃iun
rerum gignendarum. Quẽ alium hane ium ha¬
bere credunt qͣm mundum cui dictum ẽ Iuppit̃
ꝓgenitor genitrixq: Et cum alio loco genuni
dicit eẽ. uniuscuiꝰq animum rationalem. et
ideo eẽ. singłos singłorum: talem autem mun¬
di animum dm̃ eẽ. ad hoc idem utiq reuocat.
ue tanqͣm uniũ salis genus. ipse mundi ani-¬
mus eẽ creditur. Hic ẽ. gͥ quem appellant iouẽ.
Nam si om̃is genius ds̃. et om̃is uiri animus
genius: sequitur ut sit om̃is uiri animus ds̃.
Qđ si et ipsos abhorere absurditas ipsa com¬
pellit: restat ut eum singłarit̃ et excellent̃
dicant dm̃ genium. quem dicunt mundi
tem quo mͦ referrent ad aliquas partes mun¬

Expanded text:
expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se haexpositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi tem quo modo referrent ad aliquas partes mun
Abbreviated transcription (Latin):
osi s interius egeni si cupidi. Item diciuntur
pauꝑes peccunia carentes: s in teriꝰ diuites si sa¬
pientes. Qualis gͦ ista theologia debet eẽ sa¬
pienti. ut rex dõrum. eiꝰ rei nom̃ accepit. qͣm
nemo sapiens concupiuit : Quanto enim fa¬
cilius si aliquid hac doctrina qđ ad uitam et̃ ꝑtinet¬
nam salubrit̾ disceretur. ds̃ mundi rector
non abeis peccunia s sapientia uocaretur:
cuiꝰ amor purgat a sordib auaricie idẽ. ab
ad quem fortasse ceteri referendi sunt: ut ina¬
nis remaneat dõrum opinio plurimorum.
cum hic ipse sint om̃s. siue quando partes eiꝰ
uł potestates existimantur siue cum us anime
quam ꝓutant ꝑ cuncta diffusam. ex partib mo¬
lis huiꝰ inquas iusibilis mundus iste consurgit
et multiplici administratione natutę quasi
plurium dõrũ nomina accepit.: Quid ẽ enim
et saturnus: Unus inquit de pͥncipib ds̃: pe¬
nes quem sationum om̃ium dominatꝰ ẽ Nonne

Expanded text:
osi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur osi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab ad quem fortasse caeteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sit omnes; sive quando partes ejus vel potestates existquam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
et contumel iosissime peccunia nuncupatur.
Adonua enim quȩ cęlo et t̾ra continentur.
quid ẽ. peccunia in om̃ib omnino reb quę
ab hominib nomine peccuniȩ possidentur: S
nimirum hoc auaritia ioui nomen imposuit:
ut quisquis amat peccuniam. ñ quemlibet dm̃
s ipsum regem om̃ium sibi amare uideatur.
Longe autem aliud eẽt. si diuitiȩ uocarentur.
Aliud namq sunt diuitiȩ: aliud peccunia.
Nani dicimus diuites sapientes. uistos bonos.
quib peccunia uł nulla uł paruaẽ. Mag̃ enim
sunt uirtutib diuites: ꝑ quas eis etiam in ip¬
sis corꝑalium rerum necessitatib sat ẽ. qđ adẽ.
Pauꝑes uͦ auaros: semꝑ inhiantes. et egentes. Quã.¬
libet enim magnas peccunias habere possunt:
s in earum quantacunq habundantia non
egere non possunt. Et dĩ ipsum uerum recte
dicimus diuitem : non tm̃ peccunia s omni¬
potentia. Dicuntur itaq et diuites peccuni.¬

Expanded text:
et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
quard ẽ indignius unam rem infimam id est
ut in maminis alantur animalia. duorum dõ.¬
rum potestate curari. quorum sit unus iuppit̃
rex ipse cunctorũ. et hoc agat non saltem cũ
coniuge sua. s cum ignobili nescio qua ru-¬
mina : nͥ quia ipse ẽ. eciam ipsa rumina: ru¬¬
minus fortasse ꝓsuggentib marib rumina ꝓ
feminis. Dicerem quippe uoluisse illos ioui fe¬
mininum nom̃ imponere: nͥ et i illis uersi
b ꝓgenitor genitrixq diceretur. et inter eiꝰ alia
cognomina legerem qđ etiam peccunia uocare¬
tur. Quam deam int̃ illos munuscularios in-¬
uenimus: et in quarto libro commemorauimꝰ.
S cum et mares et feminȩ habeant peccuni¬
am. cur non et peccunia et pecuniꝰ appellatꝰ
sit. sicut rumina et ruminus: ipsi uiderint:
red diderunt. Et peccunia inquiunt uocatur:
qđ eiꝰ sunt omnia. Omagnam rationẽ duuni
nominis. Imno uͦ ille ciũꝰ sunt om̃ia uilissime

Expanded text:
quanto est indignius unam rem infimam, id est quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, ipsi uiderint._reddiderunt! uocatur Pecunia, inquiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime
Abbreviated transcription (Latin):
mundum duosdõs uoluerunt iouem atq ia¬
num: qͣm continere mundum. et maniman
dare aninalib. Nec tm̃ ꝓpter hec oꝑaduo.
tam longe int̃ e ui et dignitate diũsa. duo dii
eẽ. compui eiunt. s unus uippit̃ ꝓpt̃ illud
tigili ꝓpt̃ hoc ruminus appellatus ẽ. Nolo
dio ÷ qđ animalib mamimam p̃bere suggen¬
ab magis uinonem potuit decereqͣm ioueni:
ꝓsertim cum eẽt etiam diua rumina. quȩ in hoc
opus ad iutorium illi famu latum ue p̃beret.
Cogito enim posse responderi et ipsam uinonẽ
nichil aliud eẽ. qͣm iouem scđm illos ualerii
sorani uersus. ubi dictum ẽ. Iuppit̃ omps re¬
gum rerumq dm̃q ꝓ genitor genitrixq dm̃.
Quare gͦ dictus ẽ. et ruminus. cum diligentius
fortasse querentib ipse inueniatur eẽ. etiam illa
diua rumina: Si enim manifeste dõrum rec¬
te uidebatur indignum. ut in una spica alter
ad curam geniculi alter ad folliculi ꝑtineret:

Expanded text:
mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Iamundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret:
Abbreviated transcription (Latin):
tot dõs eẽ. dicant quot ei cognominia ꝓpt̃ mul¬
tas potestates dederunt. q̃m res om̃s ex quib illa
cognomina sunt adhibita. multe atq diuersȩ
sunt. Ex quib pauca commemoro. Dixerunt
ren. statorem. centum pecdem. supinalem. tigu¬
lum. almum. ruminum. et alia quȩ ꝑsequi
longum ẽ hec autẽ cognomina imposuerunt
uni deo ꝓpt̃ causas potestatesq diũsas. ñ tm̃
ꝓpt̾ totres etiam tot dõs cum eẽ. coegerunt:
qđ omnia uinceret. qđ a nemine uinceret᷑ qđ
opem indigentib ferrec. qđ haberet impellendi.
statuendi. stabiliendi. resupinandi potestatẽ.
qđ tanqͣm tigillus mundum contineret. ac
sustineret. qđ aleret omnia. qđ ruma id÷ mãmã stna
aleret animalia. In his ut aduertimus quȩdam
magna sunt. quȩdam exigua. et cm̃ unus ut᷑q
facere ꝑhibetur. Puto inter se ꝓpinquiores eẽ
causas rerum atq pͥmordia. ꝓpt̃ quas res unũ

Expanded text:
tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro. CAPUT rem, Statorem, Centumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum
Abbreviated transcription (Latin):
eodem libit ita. Cum marem existimarent qͥ
semen micteret. feminamq acciꝑet. iouemq
eẽ mundum. et eum om̃ia semina ex se matce¬
re et inse recipe. Qua causa scripsit inquit so
ranus. iuppit̃ ꝓgenitor genitrixq. Nec minus
cum causa unum et om̃ia idem eẽt. Mundus
enim uinis: et in eo uno omnia sunt. Cum gͦ
q sit mundus. quare duo dii ianꝰ et iuppit:¬
aras. diuersa sacra disiersa similia simulachra:
Si ꝓpterra qđ alia uis ẽ. pͥmordiorum. alia caut¬
sarum. et illa iani. illa iouis nomen accepit:
nunquid siunus homo indiuersis reb duas
habeat potestates aut duas arres quia singła.¬
rum diuersa uis ẽ ideo luos udices. aut
duo dicuntur arrifices: Sic gͦ et unus ds̃ cum
ipse habeat pote statem pͥmordiorum ipse cau¬
sarum. non ꝓpterea illum duos deos eẽ. necesse ẽ.
putari. quia pͥmordia causeq resduȩ̨ sunt:
Qđ si hoc iustum putant: etiam ipsum iouem

Expanded text:
eodem libro ita: cum marem existimarent qui eodem libro ita: cum marem existimarent qui semen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemque esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere, \'cum causranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem esse; menim unus, et in eo uno omnia sunt. CAPUT Xsque sit mundus, quare duo dii sunt, Janus etaras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum mundum eẽ dm̃. s sicut hominem
sapientem cum sit ex animo et corpore. tin ab
animo dici sapientẽ. ita mundum dm̃ dici ab
animo cum sit ex animo et corꝑe. Solum itaq
mundi corpꝰ non ẽ. dĩ: s aut sola anima eiꝰ.
aut simul corpus et animus. ita cm̃ ut non sit
a corpore s ab animo ds̃. Si gͦ ianus ẽ mundus
et ds̃ ẽ. iamis: nunquid iouem ut ds̃ eẽ possit.
aliquam partem uni eẽ. dicti sunt: Magis
enim ioui uniuersum solent tribuere. Unde ẽ.
Iouis om̃ia plena. Ergo et iouem ut ds̃ sit et
maxime rex dõrum non alium possunt ȩxisti:¬
nare q̃m mundum qui diis ceteris scđm istos
sius partib regnet. In hanc sententiam etiam
quosdam ũsus ualerii sorani exponit idem
uarro: i eo libro quem seorsum ab istis de
cultu dõrum scripsit. Qui ũ sus hi sunt. suppit
omps regum rerumq am̃q P rogenitor genitirx¬
q dm̃ ds̃ unus et om̃is. Ex ponunt᷑ autem in

Expanded text:
ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex animo et corpore, tamen ei animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem in
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Unde satiꝰ eẽt. eis alium aliquem nomine
nuncupare dignum turpib et flagitiosis ho¬
norib. supposito uano figmento qđ potuis
blasphemarent. sicut saturno dr̃ suppositus la¬
pis quẽ ꝓfilio deuoraret: qͣm istum dm̃ dice¬
ret. et conantem et adulterantem. et cotum mun¬
dum regentẽ. & ꝑtot stupͣ diffluentẽ: et natura¬
rum omnium naturaliumq rerum. causas
suminas habentem. et suas causas bonas non
habenrem. Deinde . quẽ iam locum int̃dõs hu¬
ic ioui tribuant: si ianus ẽ. mundus. Dõs enĩ
ueros animam mundi ac parces eiꝰ iste diffi¬
niuit. Aꝑ hoc quicquid hoc nonẽ: ñ ẽ. utiq scd̾m
istas uerus ds̃. Non gͥ ita dicturi sunt iouem¬
iouem animam mundi. ut ianꝰ sit corpus eius.
idest iste uisibił mundus: hoc si dicunt. non
erit quemadmodum ianum dm̃ dicant: qm̃ mun
di ac parces eiꝰ. Unde aꝑtissime idem dicit
dm̃ se arbitrari eẽ. animam mundi. et hunc

Expanded text:
deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iovis nomine deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iovis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, supposito vano figmento, quod potius blasphemaret? Sicut Saturno dicitur suppositus lapis quem pro filio devoraret; quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem et naturarum omnium naturaliumque rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quero quem iam locum intic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundidi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc
Abbreviated transcription (Latin):
factiẽ. ꝓficisci. summum ꝑuenire. Initium fac¬
a inceptio discendi. summum ꝑceptio dodtri¬
nȩ. Ae sic in om̃ib pͥma sunt initia. summiq
sunt fines. S iam hoc negotium int̃ ianum ter¬
minumq discussum ẽ. Causȩ autem que dant᷑
ioui efficientia sunt ñ effecta: nec ullo mͦ fieri
pocest. ut uł quȩ temꝑe p̃ueniant᷑ a factis.
iitiis ue factorum. Semꝑ enim prior ẽ. res quȩ
facit. qͣm illa quȩ fit Quaꝓpt̃ si adianum ꝑci¬
nent initia factorun: non ideo pͥora sunt effi¬
cientib causis quas ioui tribuunt. Sicut enim
nichil fit ita uichil inchoatur ut fiat: qd̾ non
faciens causa p̃cesserit. hunc sane dm̃ penes
quem sunt om̃s causȩ factarum omnium natu¬
rarum. naturaliumq rerum si iouem popłi
appellant. et tantis contumeliis. tamq scele
stis criminationib colunt: tetriore sactilegio
sese obstugunt. qͣm s ꝓrsus nullum putarent

Expanded text:
facti est proficisci, summum peruenire; initium facfacti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scstis criminationibus colunt, deteriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent
Abbreviated transcription (Latin):
admundi simi litudinem. sicut de bifronte
qđ dicerent saltem in ore hominis inuenert̃:
nͥ neptunus forte subueniat et porrigat piscẽ.
cui p̃t̾ hiatum oris et guituris etiam dextra et
sinistra fauces patent. Et tm̃ hanc uanitatem
ꝑtot ianuas nulla effugit anima nͥ qui audit
ueritatem dicentem. Ego sum ianua. Iouen au-¬
telligi exponant. Ds̃ ẽ. inquiunt habens pote
statem causarum quib aliquid fit inmundo.
Hoc qͣm magnum sit. nobilissimus uirgilii uer¬
sus ille testatur. felix qui potuit rerum cog
noscere causas. S cur ei p̃ponitur ianus hoc
nob̶ uir ille accutissimus doctissimusq res¬
pondeat. Qm̃ penes ianum inquit sunt pͥma:
penes iouem summa. Merito gͦ rex omnuum
iuppit̾ habetur. Prima enim uincunt᷑ a sum¬
mis: quia licet pͥma p̃ceclant tempore summa
suꝑant dignitate. S recte hoc diceretur. si fac¬
torum pͥma discernerent᷑ et summa. sicutinitiũ

Expanded text:
ad mundi similitudinem, sicut de bifronti ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. CAPUtellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potstatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui pnoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium
Abbreviated transcription (Latin):
mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso
sicas. ꝑ quas uł amittat ad se aliquid ad se ali¬
quid intro uł emitat ad se foras et de nr̃o ore
et gutture qͦrum similitudinẽ mundus non¬
habet uelle mundi simulachrũ componere.
iniano. ꝓpter solum palatum cuiꝰ similitudi.¬
nem ianus ñ habet: Cum uͦ eum faciunt qͣ¬
drifrontem et ianum geminum appellant.
ad quatuor mundi partes hoc int̃pretantur:
quasi aliquid spectet mundus foras. sicut ꝑ om̃s
facies ianus. Deinde si ianus ẽ. mundus. et mun-¬
dus quatuor partib constat: falsum ẽ. simula-¬
crum iam bifrontis. Aut si ꝓpterea uerum est
quia etiam nomine orientis et occidentis totus
solet mundus intelligi. Nunquid cum duas
alias nominamus: septentrionis et austri. sicut
illum quadrifrontem dicunt geminum ianum.
ita quisqͣm geminum dicturus ẽ mundum.
Non habent om̃ino unde quatuor ianuas quȩ
intrantib et exeuntib pateant int̃precaͤntur

Expanded text:
mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus nhabet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur
Abbreviated transcription (Latin):
noris. Mlaior enim lecicia ẽ. cum res queq ꝑficit᷑.
sollicitudinis autem plena sunt cepta donec ꝑ¬¬
ducantur ad finem. qm̃ qui aliquid incipit. ma¬¬
xnne appetit. intendit. expectat ex optat. Nec
dere inchoata. nͥ terminetur exultat. S iambi¬
frontis simulachri interp̃tatio ꝓferatur. Duas
eum facies ante et retro habere dicunt: qđ hiatꝰ
nr̃ cum os aꝑimus mundo similis uideat᷑. Un¬
de et palatum gei ranon appellant: et nonnul¬
li inquit poetȩ latini. cȩlum uocauerunt pa¬
latum. Aquo hiatu oris. et soras eẽ. aditum
addentes uersus: et introrsus ad fauces. Ecce quo
ꝑductus ẽ. mundus: ꝓpt̃ palati nr̃i uocabu¬
lum uł grecum. uł poeticum. Quid autem hoc
ad animam. quid ad uitam et̃nam: ꝓpt̃ solas
saluias colatur hic ds̃. quib partim gluciendis
partim expuendis sub celo palati utraq pandit᷑
ianua. Quidẽ. porro absurdius. quam inipso

Expanded text:
noris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; noris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultat. CAfrontis simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
initia terum ꝑtinent. et fines ñ ꝑtinent. ut alt̃
aliis ds̃ p̃ficeretur: Nonne om̃ia quȩ in hoc
mundo fieri dicunt. in hoc etiam mundo t̃mina¬
ri fatenture. Quȩ ẽ. ita uanitas. in oꝑe illi dare
potestatem dimidiam. insimulac̾ro faciem du¬
plam: Nonne istum bi frontem multo elegantiꝰ
int̾p̃tarent᷑ si eundem et ianum et tminun di-¬
cerent. acq initiis unam faciem finib alteram
darent. q̃m qui oꝑatur utruimq debet intend̾e:
In om̃i enim motu actionis suȩ. quiñ respicit
initium: non ꝓspicit finem. Unde necesseẽ a
memoria respiciente ꝓspiciens conectatur in-¬
do inchoari putareut extͣ mundum ꝑfici et ideo
iano idẽ. mundo solam initiorum tribuerent po¬¬
testatem : ꝓfecto ei p̃ponerent t̃minum. eumq ab
diis selectis non alienarent. Quamqͣm etiam nc̃
cum inistis duob diis initia rerum temꝑalium
finesq tractantur: t̾mmo dari debuit plus ho¬

Expanded text:
initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur indo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus ho
Abbreviated transcription (Latin):
s eas animo non oculis uideri et uoeari hero¬
as et lares et genios. Hȩc ẽ uidelicet breuiter
in ista p̃locutione ꝓposita theo logia natura¬
lis. quȩ non huic tantum s multis philoso¬
phis placuit. De qua tunc diligentuis disse¬
rendum ẽ: cum de eiuili quantũ ad dõs se¬
lectos attinet opitulante dõ uero qđ restat
quero quisnamsit. Respondetur. Mundus
ẽ. breuis hȩc planeẽ atq aꝑta responsio.
Curgͦ ad eum dicuntur renum ĩnitia ꝑtine¬
re. fĩnes uͦ ad alterum quem t̃minum uoti¬
cant: nam ꝓpt̃ mitia et fines: duob istis
diis. duos menses ꝑhibent dedicatos. p̃ter¬
illos decem quib usq adecembrẽ capurẽ.
marcius. ianuarium pano. fẽbruariũ t̃mi¬
no. Ideo t̾minalia eodem m̃se februario ce¬
lebrari dicunt: cum fit sacrum purgatori¬
um qđ uocant februm. unde m̃sis nomen
accepit. Nunquid g̃ ad mundum qui ianusẽ.

Expanded text:
sed eas animo, non oculis uideri et uosed eas animo, non oculis uideri et uoas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, quod restat quaero quisnam sit? Respondetur, Mundus est. Brevis haec plane est atque aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines vero ad alterum, quem Terminum vocant? Nam propter initia et fines duobus istis diis duos menses perhibent dedicatos, pillos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quedam necessaria commemonars inepporet
da demonstrabunt Dicit gͦ idem uarro adhuc
de natarali cheologia ploquens. qar ie achue¬
ri es animam mundi quẽ giati uocant cosmon
minemi sapientem cum sit ex corꝑe sc anima
tim ab animo dici sapienten: ita mundani
dm̃ dici ab animo cum sit ex anino et corꝑe
hic uidecur quo mͦ unum uerũ confitenam
diut plures etiam intro ducat: adiungit mun¬
dum diuidi induas paites cȩlum et trame
celum bifariam. in ethera et a era t̾ram uͦ in
aquam &e humum. E quib summum eẽ ethe¬
ui. scđm aera. c̃ciam aquam. infimam t̾ram.
Quas om̃s partes quatuor. animarum eẽ plenas
inechere et aere immortalium. in aqua et tra
mortalium. Ab summo autem cirtuitu dĩ celi
usq circulum lunȩ: ȩtherias animas eẽ astra
ac stellas. Eos cȩlestes dos non mͦ intelligi ẽẽ:
s etiam uideri. Int̾ lune uͦ girum et nimbo¬
rum acuentorũ eacumina: aerias eẽ. animas

Expanded text:
ququna natura sit. Dicit ergo idem Varro adhuc de naturali theologia praeloquens, deum se arbitrari esse animam mundi, quem Graeci vocant κόσμον, hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem; ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas,
Abbreviated transcription (Latin):
ingrata nullo modo potuit ꝑuenire. Uerum
ista misteria doctrine qualia sint. quantiq
pendenda : quȩ secuntur ostendunt. fãtecur
enim uir iste doctissimus: animam mundi
ac partes eiꝰ eẽ. ueros dõs. Unde intelligitur
totam eiꝰ theologiam. eam ipsam scilicet natu¬
ralem cui plurimum tribuit. usq ad animę
rationał naturam se extendere potuisse. De
naturali enim paucissima p̃loquitur in hoc
libro: in quo uidebimus utrum ꝑ int̃p̃tatio¬
nes pbisio logias ad hanc naturalem possit
referre ciuilem qͣm de diis selectis ultimam
scripsit. Qđ si pocuerit: tota naturał erit. Et
quicquid opꝰ erat ab ea ciuilem tanta cura
distinctionis ab iungere: Si autẽ recto diseri¬
mine separata ẽ. quando nec ista uera ẽ. quȩ
illi naturalis placet ꝑuenit enim usq ad ani-¬
mam non usq aduerum dm̃ qui fecit et aur¬
mam: qͣnto ẽ. abiectior & falsior ista cuiulis.
guis moxime cirta corꝑum ẽ. occupata natu¬

Expanded text:
ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint, quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim vir iste doctissimus, animam mundi ac partes ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theologiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi naturalis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum Deum qui fecit et animam: quanto est abjectior et falsior ista civilis, quae maxime circa corporum est occupata natu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nisteria doctrinȩ quȩ iste uirdortissimꝰ
penutrauerat: unde ut inlucem ista ꝓferia.
S o homo acutissime nun in istis doctrine
nusteriis illam prudentiam ꝑdidistis qua tͥ
sobriȩ uisum ẽ. qđ hi qui pͥmum popłis simu¬
lachra constituerunt. et merum dempserunt
eiuib sius et errorem addiderunt. castiusꝙ dõs
sine simulachris ueteres obseruasse romanos:
hi enim tibi fuerunt auctores: ut hec contia
posteriores romanos dicere auderes. Namet
sulli antiquissimi simulachra colussent:
fortassis totum istum sensum de simula chris
ñ consticuendis in terim uerum cimoris silen¬
tio p̃meres. et in huiꝰ cemodi ꝑnciosis uanisq
fignentis misteria ista doccrinȩ loquatius etꝰ
cdatius p̃dicares. Anima tua tm̃ tam docta
et ingeniosa. ubite multum dolemus: ꝑ hȩc
misteria docꝰtrinȩ. ad dm̃ suum idẽ aquo fac
illustrante anima sit beata si eiꝰ grẽ non sit

Expanded text:
sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a illustrante fit anima beata, si ejus gratiae non sit
Abbreviated transcription (Latin):
frontem. quanto iste innocentior eẽt tanto
t̃pretationes phẏsicas audiamꝰ : quib tur¬
pitudinem miserrimi erroris uelut altio¬
ris doctrine spetie colorait conant̾. Prmũ
eas interp̃tationes sic uarro commendat: ut
dicat antiquos simulacra dõrum & insig¬
nia or natusq finxisse. quȩ cum oculis ani¬
maduertissent hi qui adissent doccrine
misteria possent animam mundi ac par¬
tes eius id est dõs ueros animo uidere Quoꝵ
qui simulachra specie hominis fecerunt.
hoc uideri secutos. qđ mortalium animus
qui est in corꝑe humano. simillimus ẽ im¬
mortalis animi : tanqͣm si falsa ponerent᷑
causa notandorũ dõrũ. et in libi ede en ophoꝵ
sisteret᷑ qđ significaret uinum. ꝑ id qđ conti¬
net id qđ continetur: ita ꝑ simulachrum quod
formam haberet humanam. significari animã
rationalem. qđ eo uelut uase natura ista soleat
contineri cuiꝰ naturȩ dñi uolunt eẽ. ut dõs. hec

Expanded text:
frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontem, quanto iste innocentior esset, tanto terpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
egerentur eẽ. ꝑfecti. Ueruntam̃ uix quisqͣm re-¬
ꝑitur dõrum non selectorum qui aliquo cri¬
mine famam traxit infamem: uix autem
selectorum quispiam. qui non in se notam con-¬
tumeliȩ in signis acceꝑit. Illi ad istorum hir¬
milia oꝑa descenderunt: isti in illorũ subli¬
mia crimina non uenerunt. De iano quidem
non mͥ facile quicqͣm occurrit. qđ ad ꝓbrũ
ꝑtineat. Et fortasse tał fuerit ut innocentius
uixerit. et a facinorib flagitusq remotius.
Saturnum fugientem benignus excepit. cũ
hospite partitus ẽ. regnum. ut etiam cuutates
singłas conderent. iste ianiculum. ille satur¬
niam. S isti incultu dõrum om̃is dedecoris
appecitores. cuiꝰ uitam minus turpem inue¬
nerunt. eum simulachti menstruosa defor¬
mitate turparunt: nunc eum bifrontẽ. nunc
etiam quadrifrontem. tanqͣm geminum fa¬
cientes. An forte uoluerunt. ut qm̃ plurimi
dii selecti erubescenda ꝑpetrando amiserant

Expanded text:
gerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam repgerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant
Abbreviated transcription (Latin):
tam p̃cipue ẽ potestatis. An ut illic eẽ non
possit nicbil aliud etiam ipsa fortuna nisi
aduersam putanda ẽ. habuisse fortunane
Sibi gͦ aduersata ẽ quȩ alios nobiles faciens.
no bilitata non ẽ. Gratularetur autem diis istis
selectis quisquam nobilitatis et claritudinis
appecitor. et eos diceret fortunacos: sinon eos
magis ad iniurias qͣm ad honores selectos ui-¬
detet. Nam et illam infimam turbam ipsa
ignobilitas texit: ne obrueret᷑ opꝓbriis. Ri¬
deinus quidem cum eos uidenꝰ fignientis hu¬
manarũ opinionum parcitis inter se oꝑib
distributos: tanqͣm minuscularios uectigali¬
um conductores. uł canqͣm opifices inuico
argentario. ubi unum uasculũ ut ꝑfectum
exeat ꝑ mulcos artifices transit cum ab uno
ꝑfecto ꝑfici possit. S alit̃ non putatumẽ.
oꝑantium multitudini consulendum: nͥ ut
singłas artis partes cito ac facile discerent
singłi. ne om̃s in arte una tarde ac difficile co¬

Expanded text:
tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna, nisi adversam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo adversata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAselectis quisquam nobilitatis et claritudinis appetitor, et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad injurias quam ad honores selectos videret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile co
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ dea pecunia. cum ingenere humano plu¬
res alliciat auaritia qͣm ꝑitia. et in eis ipsis qͥ
sunt artificiosi raro inuenias hominem qui
non habeat artem suam peccuniaria merrede
uenalem. plurisq pendatur semꝑ ꝓpt̾ qđ
aliquid fit qͣm id qđ ꝓpter aluid fit : Si gͦ in¬
sipientis uidicio multitudinis facta ẽ. dõꝵ
ista selectio. cur dea peccunia mineruȩ p̃la¬
ta non ẽ. cum ꝓpt̃ peccuniam sint artifices
multi: Si autem paucorum sapientium ẽ.
ista clistinctio. cur non p̃lata ẽ ueneri uirtꝰ.
cum eam longe p̃ferat ratio: Saltem certe ut
dixi ipsa fortuna quȩ sicut putant qui ei plu¬
rimum tribiuint in om̃i re dominat᷑ et res
cunctas ex libidine mag̃ qͣm ex utero celebrat
obscuratq. si tantum & in clõs ualuit ut te¬
meratio uidicio suo quos uellet celebraret.
obscuraretq quos uellet: p̃cipuum locum
haberet inselectis. quȩ in ipsos quoq dõs

Expanded text:
ta est dea Pecunia? cum in genere humano pluta est dea Pecunia? cum in genere humano plures alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis judicio multitudinis facta est deorum ista selectio, cur dea Pecunia Minervae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur, et res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque; si tantum et in deos valuit, ut temerario judicio suo quos vellet celebraret, obscuraretque quos vellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt: saltem int̾ illos uł potuis p̃ illis
fortuna poneretur. quam dicunt deam
non rationabili dissposicione s ut temere
acciderit sua cuiq dona conferre. Hȩc in
diis selectis tenere apicem debuit. in qui¬
b maxime quid possit ostendit: quando
eis uidemus non p̃cipua uirtute. non rati
onabili felicitate. s temeratia sicut eoꝵ
cultores de illa sentiunt fortunȩ potestate
seleccos. Nam et uir disertissimus salu-¬
stius etiam ipsos dõs fortassis attendit:
cum diceret. S ꝓfecto fortuna in om̃i re
dominatur. Ea res cunctas ex libidine mag̃
qͣni ex uero celebiat: obeuratq. Non enim pos¬
sunt inuenite causam. cur celebãta sit uenus
et obscurata sit uircus: cum ambarum abistis
consetrata sint numina. nec comparanda sint
merita. Aut si hoc nobilitari meruit. qđ plu¬¬
res &petunt. plures enini uenerem qͣm uircu¬
tem: cur celebrata ẽ. dea minerua. et obscura¬

Expanded text:
nerunt: saltem inter illos uel potius prae illis nerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non ratonabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures enim Venerem quam Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscura
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate. dequib in quarco libro plura iã
diximus. quas cum deas haberent nullum
eis locum int̾ selectos dõs dare uoluerunt.
ubi dederunt marti. et orco. uni effectori
mortium. alteri receptori : Cum g in his
minutis oꝑib quȩ minutatim dũs plurib
distributa sunt etiam ipsos selecto suidea¬
mus tanqͣm senatum ctm plebe pariter
oꝑari. et inueniamus a quib dam diis qui
nequaqͣm seligendi putati sunt. multa ma¬
iora atq meliora ad ministrari qͣm ab illis
qui selecti uocantur. restrat arbitrari. non
ꝓpt̃ p̃stantiores in mundo ad ministrationes.
s quia ꝓuenit eis ut magis popłis in notesce¬
rent selectos eos et p̃cipuos nuncupatos. Un¬
de dicit etiam ipse uarro: qđ diis quib dam
patrib et deab matrib sicut hominib ig¬
nobilitas accidiss. Si gͦ felicitas ideo fortas¬
se int̾ selectos dõs et̃ non debuit. qđ ad
istam nobilitatem ñ merito s fortuitu ꝑ ue¬

Expanded text:
Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito perue
Abbreviated transcription (Latin):
hec tm̃ int̃duca ẽ. pueris. et opus facit cum
deab ignobilissimis. abeona et ad eona. Ibi po¬
suerunt et mentem deam. quȩ faciat pueris
bonam mentẽ: et int̾selectas ista non ponit᷑.
quasi quȩ mauis p̃stare hominib potest: po¬
nitur autem uino quia int̃ducaẽ et domidu¬
ca: quasi quisqͣm ꝓsit iter caꝑe et donum
duci si m̃s non ẽ bona. cuius muneris deam
selectores isti int̾ selecta numina minimi
posuerunt: quȩ ꝓfecto et mineruȩ fuerat
p̃ferenda. cui ꝑ ista minuta oꝑa puerorũ
memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet
multo eẽ melius habere bonam m̃tem quam
memoriam quantũ libet ingentẽ : Nemo
enim malus ẽ. qui bonam habeat mentem.
Quidam autem pessimi. memoria sunt mi¬
rabili: tanto peiores. quanto minus possunt
qđ male cogitant obliuisci. Et tm̃ iineruaẽ
int̃ selectos dõs mentem auten deam turba
uilis oꝑuit. Quid de uircute dicam. quid de

Expanded text:
haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de