comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um & lingue officia. sibi uendicant uidict̾
p̾s des puinitiarũ. Officiales & milites ma¬
nie coaptantuir. Qiui semꝑ aslistunt pncipi¬
laterib assimilantur. Questores &e. cõmentari¬
enses. non illos dico qui carcerib p̃sunt. s comi¬
tes rerũ pͥuatarũ: aduentris & intestinorũ
refert imaginem. Que si in mensa auiditate
congesserint. & congesta tenatiꝰ reseruauerint
mmimerabiles & ineurabiles generant morbos.
ut uicio eoꝵ totiꝰ corporis ruina ĩmineat. Pedi¬
bus uero solo iugiter inherentib: agricole coap¬
tantur. Quibꝰ capitis ꝓuidentia tantomagis ne¬
cessaria ẽ. quo plura inueniunt offendicula.
dũ in obsequia corporis in terra gradiuntur.
Eisq iustius tegumentoꝵ debetur suffragiũ:
qui totiꝰ corporis erigunt. sustinent & ꝓmo¬
uent molem. Pedũ ad minicula robustissimo
corpori tolle: suis uirib ũ ꝓcedet: s aut turpit̾.
inutiliter & moleste manib rep et. aut bru¬

Expanded text:
um, et linguae officia, sibi vindicant judices et um, et linguae officia, sibi vindicant judices et praesides provinciarum. Officiales et milites manibus coaptantur. Qui semper assistunt principilateribus assimilantur. Quaestores et commentarienses, non illos dico qui carceribus praesunt, sed comites rerum privatarum, ad ventris et intestinorum refert imaginem. Quae si immensa aviditate congesserint et congesta tenacius reservaverint, innumerabiles et incurabiles generant morbos, ut vitio eorum totius corporis ruina immineat. Pedibus vero solo jugiter inhaerentibus, agricolae coaptantur, quibus capitis providentia tanto magis necessaria est, quo plura inveniunt offendicula, dum in obsequio corporis in terra gradiuntur, eisque justius tegumentorum debetur suffragium, qui totius corporis erigunt, sustinent, et promovent molem. Pedum adminicula robustissimo corpore tolle, suis viribus non procedet, sed aut turpiter, inutiliter, et moleste manibus repet, aut bru
Abbreviated transcription (Latin):
Ea uͦ que cultũ religionis in nobis instituunt
& informant. & dei ne seccindũ plutarchũ
deoꝵ. dicã cerimonias tradunt: uic̃e anime
in corpore rei publice obtinent. Illas uero qui
religionis cultui p̃sunt : quasi animã corporis
suspicere & uenerari oportet. Quis enĩ sc̃ita¬
tis ministros dei ipsiꝰ uicarios esse ambigit᷑:
Porro sicut anima totiꝰ habet corporis princi¬
patũ  ita & hii quos ille religionis p̃fectos
uocat doti corpori p̃sunt. Augustus cesar eo
usq sacroꝵ pontificib subditus fuit: donec
& ipse ne cui om̃ino subẽẽt. uestalis creatuᷤ
est pontifex. Et parilo post: ad deos relatus
est uiuus. Princeps uero capitis in re publi¬
ed obtinet locũ: uni subiectus deo & his qui
uices uliꝰ agunt in terris: qm̃ & in humano
orpore ab anima uegetat᷑ caput e regitur.
Cordis locũ senatus optinet: a quo bonorum
opũ & maloꝵi ꝓcedunt inicia : Oculoꝵ auri¬

Expanded text:
Ea vero quae cultum religionis in nobis instituunt, Ea vero quae cultum religionis in nobis instituunt, et informant, et Dei ne secundum Plutarchum deorum dicam caeremonias tradunt, vicem animae in corpore Reipublicae obtinent. Illos vero, qui religionis cultui praesunt, quasi animam corporis suspicere et venerari oportet. Quis enim sanctitatis ministros Dei ipsius vicarios esse ambigit? Porro sicut anima totius habet corporis principatum: ita et hi, quos ille religionis praefectos vocat, toti corpori praesunt. Augustus Caesar eo usque sacrorum pontificibus subjectus fuit, donec et ipse, ne cui omnino subesset, Vestalis creatus est pontifex, et paulo post ad deos relatus est vivus. Princeps vero capitis in Republica obtinet locum, uni subjectus Deo, et his qui vices illius agunt in terris, quoniam et in humano corpore, ab anima vegetatur caput et regitur. Cordis locum senatus obtinet, a quo bonorum operum et malorum procedunt initia. Oculorum, auri
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ quidius rectissime geres: si ñ recesseris ate
ipso. Si primũ te cõposueris. si tua omĩa dis¬
pos yxis ad uirtutẽ: recte tͥ ꝓcedent uniuersa
soutice constitutionis maioꝵ iures tͥ exscͥpsi:
cui si obtemperas : plutarcũ uiuendi habes
auctorẽ. Alioquin presentẽ epłam testẽ ĩuoco:
quia in ꝑnitiem imꝑĩ ñ ꝑgis auctore plutarcho.
equuntur eiꝰdem politicen
constitutionis capitula. in libello qͥ¬
inscribit᷑. institututio traiani: que
ꝓparte p̃senti opusculo curaui inserere: ita
tam̃ ut sententiarũ uestigia potiꝰ imitarer.
quã passus uerboꝵ. Est ergo primũ omniũ
ut pͥnceps se totũ metiatur: & quid in toto
corpore rei publice cuiꝰ uice fruatur. diligen¬
ter aduertat. Est autẽ res publica. sic̃ plutar¬
cho placet. quoddã corpus: quod diuini mun̾is
beneficio animatur. & sũme equitatis agitur
nutu & regitur quodã moderamine rationis.

Expanded text:
vero quidvis rectissime geres, si non recesseris a te vero quidvis rectissime geres, si non recesseris a te ipso. Si primum te composueris, si tua omnia disposueris ad virtutem, recte tibi procedent universa. Politicae constitutionis majorum vires tibi expressi, cui si obtemperas, Plutarchum vivendi habes auctorem. Aquia in perniciem imperii non pergis authore Plutarcho. Sequuntur autem postea politice constitutionis capitula. Vinceinscribitur: Institutio Trajani, quae pro parte praesenti opusculo curavi incerere, ita tamen ut sententiarum vestigia potius imitarer, quam passus verborum. Est ergo primum omnium, ut princeps se totum metiatur, et quod in toto corpore Reipublicae, cujus vice fruatur, diligenter advertat. Est autem Respublica, sicut Plutarcho placet, corpus quoddam, quod divini muneris beneficio animatur, et summae aequitatis agitur nutu, et regitur quodam moderamine rationis.
Abbreviated transcription (Latin):
entie in luto ennii querere: que inuidia est
ea que ad eruditionẽ nr̃am a gentilib scripta
struentis: que cuiꝰdam politice d̃¬
sticutionis exprimit sensũ. Eadr̃
esse huiꝰmodi. Plutarchus traiano
salutẽ dixit. Modestiã tuã nouerã ñ appeteri
principatũ: quẽ tam̃ semꝑ moꝵ elegantiare¬
reri studuisti. Quo quidẽ tanto dignior udia¬
ris: quanto a crimine ambitionis uideris ẽ
remotior. Tuȩ itaq uirtuti congratulor. &
fortune mee: si tamen recte gesseris. quem
ꝓbe meriusti. Aliꝰquin te ꝑiculis & me detra¬
hentiũ linguis subiectũ iri non dubito. cũ .&
ignauiam imꝑatoꝵ roma ñ ferat. & sermopu¬
blicus delicta discipuloꝵ. refundere soleat in
p̃ceptores. Sic seneca neronis sui merito detͣ¬
hentiũ carpitur linguis. adolescentiũ suoꝵ
temeritas in quintilianũ refundit᷑. & socrates
inpupillũ suũ fuisse clem̃tior criminat᷑. Tu

Expanded text:
entiae in luto Ennii quaerere, quae invidia est entiae in luto Ennii quaerere, quae invidia est ea, quae ad eruditionem nostram a gentilibus scripta struentis, quae cujusdam politicae constitutionis exprimit sensum. Ea dicitur esse hujusmodi.--Plutarchus Trajano salutem dicit. Modestiam tuam noveram non appetere principatum, quem tamen semper morum elegantia mereri studuisti. Quo quidem tanto dignior judicaris, quanto a crimine ambitionis videris esse remotior. Tuae itaque virtuti congratulor, et fortunae meae, si tamen recte gesseris, quem probe meruisti. Alioquin te periculis, et me detrahentium linguis subjectum iri non dubito, cum et ignaviam imperatorum Roma non ferat, et sermo publicus delicta discipulorum refundere soleat in praeceptores. Sic Seneca Neronis sui merito detrahentium carpitur linguis, adolescentium suorum temeritas in Quintilianum refunditur, et Socrates in pupillum suum fuisse clementior criminatur. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
on solent ad unguem grandia sine
mora lustrari: nec facile ẽ ꝓuintia¬
rũ longituoinẽ & latitudinẽ in
momento transcurrere. Sic res
magna succincte quidẽ a sapiente
interdũ ꝓp̃onit᷑. s nunquã ꝑfecte sub angustia
nunia sermonis explanatur. Quid autẽ ini huma¬
nis reb maiꝰ est pͥncipatu. euiꝰ officiũ quodãmͦ
omĩa circuit. implet & penetrat. & quasi robo¬
re uirtutis sue tociꝰ rei publice molem portat:
Eiꝰ itaq contẽplatio tractũ habet & morã exigit.
tum p̃ magnitudine sui. tũ p̃uenustate. quã i
capite rei publice iocundũ ẽ om̃ib contẽplari
Modesta gͦ breuitate in inspiciendo corpore etus
tur. Nam deducta suꝑsticione gentiliũ. fidelis
est insententuis. in uerbis luculentus. &e in sac̃¬
rio moꝵ tantus arbiter : ut facile preceptoaẽ
traiani possis agnoscere. Si quid autẽ apud eũ
a fide dissentit aut morib: tempori potiuis quã
iuro ascribatur. Sĩ enĩ uirgilio licuit aurũ sapi¬

Expanded text:
on solent ad unguem grandia sine mora lustrari, nec facile est provinciarum longitudinem et latitudinem in momento transcurrere. Sic res magna succincte quidem a sapiente interdum proponitur, sed nunquam perfecte sub angustia sermonis nimia explanatur. Quid autem in humanis rebus majus est principatu, cujus officium quodammodo omnia circumit, implet, et penetrat, et quasi robore virtutis suae, totius Reipublicae molem portat? Ejus itaque contemplatio tractum habet, et moram exigit, tum prae magnitudine sui, tum prae venustate, quam in capite Reipublicae jucundum est omnibus contemplari. Modesta ergo brevitate, in inspiciendo corpore ejus tur. Nam, deducta superstitione gentilium, fidelis est in sententiis, in verbis luculentus, et in sacrario morum tantus arbiter, ut facile praeceptorem Trajani possis agnoscere. Si quid autem apud eum a fide dissentit, aut moribus, tempori potius, quam viro ascribatur. Si enim Virgilio licuit aurum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
poris quasi mẽbra. Oũ autẽ singuloꝵ. officia¬
in integritate uͥtutis & suauitate opiniotus.
conseruat: quandã quasi mẽbris sanitatẽ pro¬
crurat e decorem. Cũ uͦ ex negligentia aut
dissimulatione potestatis circa officia fit uͥ¬
tutis aut fame dispendiũ: qͣi in mẽbra eius
morbi &e macule incurrunt. Nec diu subsis¬
cit incolumitas capitis: ubi languor mem¬
brorum inualescit. Explic̾ liber quartus.

Expanded text:
poris quasi membra. Dum autem singulorum officiaporis quasi membra. Dum autem singulorum officia integritate virtutis, et suavitate opinionis conservat, quamdam quasi membris sanitatem procurat et decorem. Cum vero ex negligentia aut dissimulatione potestatis circa officia, sit virtutis aut famae dispendium, quasi in membra ejus, morbi et maculae incurrunt. Nec diu subsistit incolumitas capitis, ubi languor membrorum invalescit. LIBER QUINTUS.
Abbreviated transcription (Latin):
locutione płali exposuit: &e in ipsa płalitate
diuersitatẽ quandam prudenter inseruit.
Ait enĩ ut predictũ est quia regnũ de gente
ingentẽ transferet᷑: ꝓpter iniusticias & inui¬
rias. & contumelias & diu̾sos dolos. Quod aũt
diu̾sos infine subiecit: puto cõmunit̾ ad om̃ia
referendũ. & tam pleno concipiendũ intelle¬
ctui: ut ñ modo referat᷑ ad diu̾sas uicioꝵ specieᷤ.¬
s &e uarias figuras ꝑsonarũ complectat᷑: &
modo ᷤᷤ om̃s quib aquocũq hec uicia cõmit¬
tunt᷑. Princeps enĩ tenetur de om̃ib. & om¬
niũ auctor esse uidet᷑: quia cũ omĩa possit
corrigere. eoꝵ. merito particeps ẽ que noluit
emendare. Cũ enĩ potestas publica sit ut pre¬
diximus. omniũ uires exhaurit: & ne inse de¬
ficiat. in columitatẽ omniũ debet ꝓcurare
membroꝵ. Quot autẽ in admistratione pͥnci¬
patus extant officia. tot sunt pͥncipalis cor¬

Expanded text:
locutione plurali exposuit, et in ipsa pluralitate locutione plurali exposuit, et in ipsa pluralitate diversitatem quamdam prudenter inseruit. Ait enim, ut praedictum est: Quia regnum de gente in gentem transferetur, propter injustitias, et injurias, et contumelias, et diversos dolos. Quod autem diversos in fine subjecit, puto communiter ad omnia referendum, et tam pleno concipiendum intellectu, ut non modo referatur ad diversas speciefiguras personarum complectatur, et modos omnes, quibus a quocunque haec vitia committuntur. Princeps enim tenetur de omnibus, et omnium auctor esse videtur, quia, cum omnia possit corrigere, eorum merito particeps est, quae noluit emendare. Cum enim potestas publica sit, ut praediximus, omnium vires exhaurit, et ne in se deficiat, incolumitatem omnium debet procurare membrorum. Quot autem in administratione principatus exstant officia, tot sunt principalis cor
Abbreviated transcription (Latin):
forte st̃ .iiiiͬ. flumina que de paradiso delici¬
arũ dei egreduuut᷑: ut irrigent omnẽ terrã.
quo fructũ desiderabilẽ afferat in tempore
suo. Utinã & ad me de fonte uite diuinam
grãm loquor huiꝰ plenitudinis ꝑtranseant
riuuli. ariditatis mee in ebriantes t̾ram᷑ ut
succrescente fructu bonoꝵ oꝑũ. saltẽ declitia¬
re ualeã ĩminentis securis ictũ: q̃ exigentib
culpis meis. ad radicẽ meã quasi ad radicem
infructuose arboris posita est. Quodcũq lig¬
nũ secus aquas istas positũ est: non arescit.
Quod uͦ ł radicitus non humectant: ossoluit᷑
&e aridũ ꝑit tanquã puluis quẽ ꝓicit uentꝰ
a facie t̾re. Hic quidem ñ duces exceptos ar¬
bitroi. ñ potentes. qͣuia regũ gła transferet᷑:
si inasti. iniuriosi. contumeliosi inuenti
fuerint. aut dolosi. Os si quidẽ dm̃ locutũ ẽ.
Ueruntamen saluo intellectu sapientiorum
non abre est ut opinor. quod nomina uitiorũ

Expanded text:
forte sunt quatuor flumina, quae de paradiso deliciforte sunt quatuor flumina, quae de paradiso deliciarum Dei egrediuntur, ut irrigent omnem terram, quo fructum desiderabilem afferat in tempore suo. Utinam et ad me de fonte vitae divinam gratiam loquor hujus plenitudinis pertranseant rivuli, ariditatis meae inebriantes terram, ut succrescente fructu bonorum operum, saltem declinare valeam imminentis securis ictum, quae, exigentibus culpis meis, ad radicem meam, quasi ad radicem infructuosae arboris, posita est! Quodcunque lignum secus aquas istas positum est, non arescit. Quod vero vel radicitus non humectant, dissolvitur, et aridum perit tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae. Hinc quidem non duces exceptos arbitror, non potentes, quia regum gloria transferetur, si injusti, injuriosi, contumeliosi, inventi fuerint aut dolosi. Os siquidem Domini locutum est. Verumtamen salvo intellectu sapientiorum, non abs re est, ut opinor, quod nomina vitiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾entia ꝓ conditione officui. ł nat᷑e consortio
debet᷑ in solenter in surgit. Dolus autẽ ẽ ut
diffinit aqͥliꝰ. cũ aliudagit᷑ & aliud simulat᷑.
Malꝰ utiq: qͣtiens fit intentione nocendi. Dif
sidiis nocet. Hec st̃ q̃ cũ incͣrunt. cathedras
subũtunt omniũ potestatũ. qͥa a contrariis
ꝑpetuat᷑ pͥncipũ gła. Dolꝰ nãq ex timiditatis
imagine. infirmitatis notã ht̃. & fortitudini
płimũ adu̾sat᷑. Contumeliã prudentia repͥmit.
ingenuuans iugit̾ qͥd ĩ t̾rã & cin̾em suꝑbit t̾ra
& cinis: Inuiriam tẽꝑantia ñ admiitit᷑: no¬
lens inferre alĩ. qd̾ sibi nollet. ab alio irrega¬
ri: & iniusticiã iusticia excludit. usqueqͣq
faciens alii qd̾ faciendoꝵ uellet ab aliofieri
dinales appellant: eo qd̾ a pͥmo fonte honesta¬
tis quasi primmi tiuili manare credantur.
& de se bonoꝵ omniũ fluenta ꝓpagare. Hec

Expanded text:
reverentia pro conditione officii vel naturae consortio reverentia pro conditione officii vel naturae consortio debetur, insolenter insurgit. Dolus autem est, ut diffinit Aquilius, cum aliud agitur, et aliud simulatur. Malus utique, quoties fit intentione nocendi. Diffsidiis nocet. Haec sunt, quae cum incurrunt, cathedras subvertunt omnium potestatum, quia a contrariis perpetuatur principum gloria. Dolus namque ex timiditatis imagine infirmitatis notam habet, et fortitudini plurimum adversatur. Contumeliam prudentia reprimit, ingeminans jugiter, quid in terram et cinerem superbit terra et cinis? Injuriam temperantia non admittit, nolens inferre alii, quod sibi nollet ab alio irrogari. Et injustitiam justitia excludit, usquequaque faciens alii, quod faciendorum vellet ab alio fieridinales appellant, eo quod a primo fonte honestatis, quasi primi rivuli emanare credantur, et de se bonorum omnium fluenta propagare. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
lus filiũ reliquit heredẽ: & om̃s inbreui post
uaria picula & cedes sui & suoꝵ płimas. dũ¬
sis mortibus & fere ignominiosis quasiin mo¬
mento deleti sunt : e. des oe noentes ad rnfems
successores habuerunt aut hostes aut ignotos.
Quid obsecro tam potentia regna tã eito subu̾tit.
& transtulit: Certe indignatio dei: quam inse
multiplex ininsticia ꝓuocabat. Est autem ut
stoicis placet in iusticia: mentis habitꝰ que a re¬
gione morũ exterminat equitatẽ. Anmam
namq pͥuare iusticia: uel ex pͥuatiua parti¬
cula nõis declarat᷑. In eo autẽ maxime constat¬
iusticia. si ñ noceas. & ex officio humanitatis
ꝓhibeas nocentes. Cũ uero noces: accedis ad
inuiriam. Cũ nocentes ñ ĩpedis: inusticie
famularis. Est autẽ contumelia : q̃n tumorẽ
m̃tis in lesione atteriꝰ. manifesta oꝑis seq̃la
comitat᷑. Eoq iniquitati seruit: qd̾ in eũ cui

Expanded text:
lus filium reliquit haeredem, et omnes in brevi post lus filium reliquit haeredem, et omnes in brevi post varia pericula, et caedes sui, et suorum plurimas diversis mortibus, et fere ignominiosis, quasi in momento deleti sunt, et descendentes ad inferos, successores habuerunt aut hostes aut ignotos: « Quid, obsecro, tam potentia regna, tam cito subvertit et transtulit? » Certe indignatio Dei, quam in se multiplex injustitia provocabat. Est autem, ut Stoicis placet, injustitia mentis habitus, quae a regione morum exterminat aequitatem. Animam namque privare cula nominis declaratur. In eo autem maxime justitia constat, si non noceas, et ex officio humanitatis prohibeas nocentes. Cum vero noces, accedis ad injuriam. Cum nocentes non impedis, injustitiae famularis. Est autem contumelia, quando tumorem mentis in laesione alterius manifesta operis sequela comitatur. Eoque iniquitati servit, quod in eum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
gente in gentẽ transferet᷑ ꝓpter uuusti¬
cias & iniurias. & contumelias ce diu̾sos
dolos. honne uides quã breui subuersum sit
soliũ pͥmi regis in popło dei. Saul & ionathas
cũ ceteris filiis exigentib eulpis in montibus
corruerunt: ut thronus illiꝰ qui de post fetanteᷤᷤ
electus est. firmaret᷑. Omniũ historiarũ per¬
curre seriem: & regũ successiones in breui ui¬
debis. & quasi in exordio tele dño p̃cidente sue¬
cisas. Et quo reges fuerint clariores: eo ciciꝰ
si aduersus deũ intumuerint. conculcat᷑ sem̃
eon. Non est sapientia. ñ ẽ prudentia. non est
consiliũ contra dñm. Certe nec fortitudo. Si ille
insurgit. si ꝑsequit᷑: ad emendicata sacram̃toꝵ
suffragia ad p̃sidia munitionũ frustra decͣrit᷑.
quia non ẽ qui de manu illiꝰ possit eruere. Qt
alexandeo maior ingrecia: Ei tam̃ non suus
legitur successisse. s fuiꝰ saltatricis. Quis cesa¬
rer domus seriem nescit: Rarus eoꝵ aut nul¬

Expanded text:
ransfertur propter injustitias, et injurias, et contumelias, et diversos dolos . Nonne vides quam brevi subversum sit solium primi regis in populo Dei? Saul et Jonathas cum caeteris filiis, exigentibus culpis, in montibus corruerunt, ut thronus illius, qui de post fetantes electus est, firmaretur. Omnium historiarum percurre seriem, et regum successiones in brevi videbis, et quasi in exordio telae, Domino praecidente, succisas. Et quo reges fuerint clariores, eo citius, si adversus Deum intumuerint, conculcatur semen eorum. Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum, certe nec fortitudo. Si ille insurgit, si persequitur, ad emendicata sacramentorum suffragia, et ad praesidia munitionum frustra decurritur, quia non est, qui de manu illius possit eruere. Quis Alexandro major in Graecia? Et tamen non suus legitur successisse, sed filius saltatricis. Quis Caesareae domus seriem nescit? Rarus eorum, aut nul
Abbreviated transcription (Latin):
gildedt̾exat. Quib artibus orbis imꝑii fundam̃ta
pat̾ iect. Oꝑis tanti glãm faiꝰ consũmauit. Att in
uno ñ mñ patris sed omnũ ingenuoꝵ. transscenoit
uicla. qd in continentissime fuit inuidie: adco ut aẽ
patni tumphi ei lacmas extorquerent sacsieiuie

Expanded text:
gis deditus erat. Quibus artibus orbis imperii fundamenta gis deditus erat. Quibus artibus orbis imperii fundamenta pater jecit, operis tanti gloriam filius consummavit. Ast in uno non modo patris, sed omnium ingenuorum transcendit vitia, quod incontinentissimae fuit invidiae, adeo ut etiam paterni triumphi ei l
Abbreviated transcription (Latin):
patre maior. Itaq uncendi ratio ut diu̾sa. Hic aꝑta
ille artib bella tractabat. Deceptisille gaud̾e hostib
hic palã fusis. Pcudentior ille consilio. hic animo mag¬
nificentior. Iram pat̾ dissimulare.: plerũq d̃ uinc̾e.
Hicubi exarsisset: nec dilatio uitionis nec modur
erat. Uini nimis ut̾q auidus: s ebrietatis diuersa
uicia. Patͥ mos erat &̃ de comuuio in hostẽ peurre¬
re. se temere ꝑiculis offerre. Alexander nͨ in hostẽ:
sed insuas seuiebat. Quã obrem sepe philippũ iuuii¬
neuatũ p̃lia remisere: hic amicoꝵ. int̾fector conui¬
uo frequent̾ excessit. Regnare ille cũ amicis uole
lat bic inamicas regna exercebat. A mari pat̾ imalle:
hic metui. Litterarũ euitꝰ atͥq similis. Solleroie
part maioris: hic fidei. Uerbis atq oratione phillippꝰ
hicreb moderatͥor. Parcendi uictis: filio animꝰ ꝓmpo¬
tor & honestior. Frugalitati pat̾ auxurie fuliꝰ ma¬

Expanded text:
patre maior. Itaqupatre maior. Itaquille artibus bella tractabat. Deceptis ille gaudere hostibus, hic palam fusis. Prudentior ille consilio, hic animo magnificentior. Iram pater dissimulare, plerumque etiam vincere: hic ubi exarsisset, nec dilatio ultionis, nec modus erat. Vini nimis uterque avidus, sed ebrietatis diversa vitia. Patri mos erat etiam de convivio in hostem procurrere, se temere periculis offerre. Alexander non in hostes, sed in suos saeviebat. Quamobrem saepe Philippum vulneratum praelia remisere, hic amicorum interfectorum convivio frequenter excessit. Regnare cum amicis ille volebat, hic in amicos regna exercebat. Amari pater malle, hic metui. Litterarum cultus, utrique similis. Solertiae pater majoris, hic fidei. Verbis atque oratione Philippus, hic rebus moderatior. Parcendi victis, filio animus promptior et honestior. Frugalitati pater, luxuriae filius ma
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ut mecũ conicias: collationẽ phelippi & alexan¬
dri trogo pompeio uel iustino cõpendiario eiꝰ si mauis
auctore reuoluas. Ait gͦ. Fuit philippus rex armoꝵ
quã conuiuioꝵ. studiosior:. cũ maxime opes erant in¬
strum̃ta belloꝵ. diuiciarũ questꝰ. ꝗͣ oustodia sollercior.
Itaq int̾ cotidianas rapinas semꝑ inobs erat: miscdĩa
in eo & ꝑfidia. pari iuire dilecte. Apudeũ nulia tatio
uincendi turpisblandꝰ parit̾ &e insidiosus alloquio.
qͥ pła ꝓmitteret ꝗͣ pr̃aret. Inseria &e iocos artifex ami¬
cicias. utilitate ñ fide colebat. Grãm figere in odio. ĩstru
ere int̾ concordantes odia: apud utrũq grãm quere¬
re: sollempnis illi osuetudo. Int̾ hec esoquentia &e.
insignis oratiõ: a cuminis & sollercie pleua: ut nec
ornatu facilitas. nec facilitati inuentionũ deesset o¬
natꝰ. Huic alexander filiꝰ successit. & iuirtute & uicũs

Expanded text:
Quod ut mecum conjicias, collationem Philippi et AlexanQuod ut mecum conjicias, collationem Philippi et Alexandri, Trogo Pompeio, vel Justino compendiario ejus, si mavis, auctore, revolvamus. Ait ergo: « Fuit Philippus rex, armorum quam conviviorum studiosior, cui maximae opes erant instrumenta bellorum, divitiarum quaestus, quam custodia solertior. Itaque inter quotidianas rapinas, semper inops erat; misericordia in eo et perfidia, pari jure dilectae. Apud eum nulla ratio vincendi turpis, blandus pariter et insidiosus alloquio, qui plura promitteret, quam praestaret. In seria et jocos artifex, amicitias utilitate, non fide colebat. Gratiam fiere inter concordantes odia, apud utrumque gratiam quaerere sollemnis illi consuetudo. Inter haec eloquentia et insignis oratio, acuminis et sollertiae plena, ut nec ornatui facilitas nec facilitati inventionum deesset ornatus. Huic Alexander filius successit et virtute et vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
anceps ẽ. dilatio ꝓtelat᷑. si ñ contentionis. saltẽ
decisionis. Nam udicia festinata petutentiã
pariint. Uñ &e greci cũ urgent᷑ ad sententiã
ante ꝗ de causa liqueat: respondent patres la¬
os solem apud antipodas ñ uidisse. sed expectas¬
se semꝑ donec & ipsis oriretur. Dicunt etũ
preꝓperũ esse uiatorẽ: qui ante ꝗͣ lucifer oriatur.
crassis ad huc tenebris luceq remota dietã agredit᷑.
in longissimũ tẽpꝰ sit dilata peticio: & alexandri ma¬
cedonis in castrensi iudiciosit cã dãnata. Quod ce ille
acceptũ habuit iudicib agens gr̃am: quoꝵ. in eofidẽ
ꝓbauerat. qd̾ iusticiã om̃i potentatui p̃ferebant. Nich̾
uͦ p̃clariꝰ de alexandro illo quẽ publica opinio magnũ
asserit: in aliqua historia meo iudicio repperi. Michi
qͥdẽ sẽꝑ ut tam̃ pace eoꝵ. loqͦr qͥ temeritatẽ iurtuti p̃¬
fert̃: ditissimo alexandro pauꝑ pitagoras maiorerit.

Expanded text:
anceps est, dilatio protelatur, si non contentionis, saltem anceps est, dilatio protelatur, si non contentionis, saltem decisionis. Nam judicia festinata, poenitentiam pariunt. Unde et Graeci, cum urgentur ad sententiam antequam de causa liqueat, respondent patres suos solem apud antipodes non vidisse; sed exspectasse semper, donec et ipsis oriretur. Dicunt enim praeproperum esse viatorem, qui antequam lucifer oriatur, crassis adhuc tenebris, luceque remota, diaetam aggreditur. in longissimum tempus sit dilata petitio, et Alexandri Macedonis in castrensi judicio sit causa damnata. Quod et ille acceptum habuit, judicibus agens gratiam, quorum in eo fidem probaverat, quod justitiam omni potentatui praeferebant. Nihil vero praeclarius de Alexandro illo, quem publica opinio magnum asserit, in aliqua historia meo judicio reperi. Mihi quidem semper, ut tamen pace eorum loquar, qui temeritatem virtuti praeferunt, ditissimo Alexandro pauper Pythagoras major erit.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ribiles ante sedẽ iudicialẽ deponant᷑. ibiq ab
initio litiũ ad finẽ usq ꝑmaneant. nͨ amoueant᷑.
nͥ sententia recitata: quo tociꝰ consistorii latitudo
dei ipsiꝰ repleta p̃sentia: om̃ib ad sacrosanctas
scripturas mecũ incutiat & reu̾entiã. & ab
inquisitione ueritatis om̃is iniquitas ꝓpul¬
setur. Om̃s quoq carnis & sanguinis religio
iudiciaria ꝓpellit affectus. euacuans irã & odi¬
um.metum &e amiciciã:. qͥa ut ait iuliꝰ cesar
haut facile. animꝰ uerũ ꝓuidet. ubi ista offici¬
unt. Hinc ẽ illud ꝓu̾buim. auctore cicerone a¬
pud antiquos celeberrimũ. Exiit ꝑsorã iudi¬
eis: quisquis amicũ induit. Equitas enĩ cui
uidex obsequiũ debet : odii simstrã aut amcei
dexterã nescit. Nam a u̾itate ñ licet ĩ udreus
declinare. Ut uͦ płium indulgeat᷑ amiciciet:
amico interdũ dilationis gr̃am facit. Hoc ipsũ
tam̃ raro. & ñ nsi causa cognita. Porro dũ caisa

Expanded text:
ribiles, ante sedem judicialem deponantur, ibique ab initio litium, ad finem usque permaneant, nec amoveantur, nisi sententia recitata, quo totius consistorii latitudo, Dei ipsius repleta praesentia, omnibus ad sacrosanctas Scripturas metum incutiat, et reverentiam, et ab inquisitione veritatis omnis iniquitas propulsetur. Omnes quoque carnis et sanguinis, religio judiciaria, propellit affectus, evacuans iram et odium, metum et amicitiam: quia, ut ait Julius Caesar, haud facile animus verum providet, ubi ista proficiunt. Hinc est illud proverbium, auctore Cicerone apud antiquos celeberrimum: exuit personam judicis, quisquis amicum induit. Aequitas enim cui judex obsequium debet, odii sinistram, aut amoris dextram nescit. Nam a veritate non licet in judiciis declinare. Ut vero plurimum indulgeatur amicitiae, amico interdum dilationis gratiam facit. Hoc tamen ipsum raro, et non nisi causa cognita. Porro dum causa
Abbreviated transcription (Latin):
inquit plutarcus. Placuit palmam signum
esse iuctorie in certaminib: qm̃ ligni ingeniũ
hiuiꝰmodi est. ut urgentib opptimentibq non
cedat. Fertur item quod ramus eiꝰ palme que
grece dr̃ basileros auelli ñ potest. si trahat᷑ deorsũ.
sed si sursũ ꝓducas. cedit. Constat autẽ quia trun¬
cus palme uel stipes a radice contrahit᷑ sed insu¬
ꝑtorib dilatatur. Secus autẽ est in quauis ar¬
bore. que tantomagis turgescit. quo ad terram
stipes uicimiꝰ accait. ꝑpalmã gͦ significat᷑ iusticia
iniuncibilis: que descensũ ñ nouit. sed solũ ad

Expanded text:
inquit Plutarchus, placuit palmam signum inquit Plutarchus, placuit palmam signum esse victoriae in certaminibus, quoniam ligni ingenium hujusmodi est, ut urgentibus opprimentibusque non cedat. » Fertur item quod ramus ejus palmae, quae Graece dicitur basileros, avelli non potest, si trahatur, deorsum, sed si sursum producas cedit. Constat autem quia truncus palmae, vel stipes a radice contrahitur, sed in superioribus dilatatur. Secus autem est in quavis arbore, quae tanto magis turgescit, quod ad terram stipes vicinius accedit. Per palmam ergo significatur justitia invincibilis, quae descensum non novit, sed solum ad
Abbreviated transcription (Latin):
ait ethicus: ad penitendũ ꝓperat quisquis cito
iudicat. Conterebã molas iniqui. Iniquus est
quisquis in iudiciis sequit᷑ ñ causam s predam.
qui sic munera diligit. ut sequat᷑ retributiones.
Et licet equũ sit qdꝰ di scernit ad preciũ. auari¬
cie seruẽs ꝑgit in mortem. Unde sequit᷑. .& de den¬
tibus illꝰ auferebam predã. Dicebamq. Inuiduilo
meo moriar. Mentẽ itaq composuerat. qui re¬
rũ suarũ amplitudine contentus erat. Nec aua¬
ricie aut ambitionis stimulo urgebat᷑. ut domũ
domui. agrũ agro coniungeret. usq ad t̾minos
lri: ac si solus habitaturus esset insuꝑficie t̾re.
Et sicut palma multiplicabo dies. Rem adiiran¬
danu aristotiles in septimo ꝑbleumatũ: e plutar¬
cus in octauo memorabiliu dicit. Si suꝑ palme
inquiurat arboris lignũ magna pondera impo¬
la s ae tĩn grauit̾ urgeas.oneres. ut magnitu¬
do orus fustineri non queat: ñ deorsum cedit.

Expanded text:
ait ethicus: « Ad poenitendum properat, quisquis cito ait ethicus: « Ad poenitendum properat, quisquis cito judicat. » Conterebam molas iniqui. Iniquus est, quisquis in judiciis sequitur non causam, sed praedam, qui sic munera diligit, ut sequatur retributiones. Et licet aequum sit, quod decernit ad pretium, avaritiae serviens pergit in mortem. Unde sequitur: Et de dentibus illius auferebam praedam, dicebamque: In nidulo meo moriar. Mentem itaque composuerat, qui rerum suarum amplitudine contentus erat. Nec avaritiae aut ambitionis stimulo urgebatur, ut domum domui, agrum agro conjungeret, usque ad terminos loci, ac si solus habitaturus esset in superficie terrae. Et sicut palma multiplicabo dies. Rem admirandam! Aristoteles in septimo problematum, et Plutarchus in octavo Memorabilium dicit: « Si super palmae, inquiunt, arboris lignum, magna pondera imponas, ac tantum graviter urgeas, et oneres, ut magnitudo oneris sustineri nequeat, non deorsum cedit,
Abbreviated transcription (Latin):
dens adiecit: sapientis iudiciũ exprimit iuxta
illud. Beatus qui loquit᷑ in aure audientis. Non
itaq beatificatũ sedicit linguis hominũ: que in
alterutrã partẽ uel amore uel odio frequent
impelluntur. Sufficit ei testimoniũ conscientie:
p̃sertim cũ roboratũ sit iudicio sapientium. Lo m¬
quit qd̾ liberassem pauꝑem. pupillũ. e periturũ.
& consolatus sũ cor uidue. In his enĩ maxime
pͥncipalis claret auctoritas. que a dño iustituta ẽ.
ad iniurias ꝓpulsandas. Hec quidẽ st̃ oꝑa mise¬
ricordie. & erit nom̃ agentis ea benedictum in
scła: s ñ credas eũ remissiore clementia uicus
audatiam p̾stitisse: iusticia inquit indutus sum.
& diademate iudicio meo. Causã quã nesciebã.
diligentissime inuestigabam. Oporcet enĩ iudicẽ
cuncta rimari: &e ordinẽ terũ plena inquisitioẽ
discui̾e: nec ante obuiare alicui. quã causa sit
legitimis rationib plenissime limitata. Ut enĩ

Expanded text:
dens adjecit, sapientis judicium exprimit, juxta dens adjecit, sapientis judicium exprimit, juxta illud: « Beatus qui loquitur in aure audientis. » Non itaque beatificatum se dicit linguis hominum, quae in alterutram partem vel amore, vel odio frequenter impelluntur. Sufficit ei testimonium conscientiae, praesertim cum roboratum sit judicio sapientum. Eo, inquit, quod liberassem pauperem, pupillum, et periturum, et consolatus sum cor viduae. In his enim maxime principalis claret auctoritas quae a Domino instituta est, ad injurias propulsandas. Haec quidem opera sunt misericordiae, et erit nomen agentis ea, benedictum in saecula. Sed nec credas eum remissiore clementia vitiis audaciam praestitisse: Justitia, inquit, indutus sum, et diademate judicio meo. Causam quam nesciebam, diligentissime investigabam. Oportet enim judicem cuncta rimari, et ordinem rerum plena inquisitione discutere, nec ante obviare alicui, quam causa sit legitimis rationibus plenissime limitata. Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
bat. &e qui docendi ꝓmeruerat sedẽ. senũ pri¬
dentiã erigebat. lȩuitate iuuenili absconoia
Cessabant loqui pͥncipes. & lingna duculu
guituri adherebat: non audentes gͥndia los
&e imponere in humeris hominũ onera iiporta¬
bilia que nec suꝑficie digiti tangi solent. Doce¬
bat enĩ omnẽ uirtutis laudem in actione consiste̾.
cassũq esse splendorẽ uerbi. cui ñ subest soliditas
oꝑis. In om̃i oꝑe inquit salomon erit habundan¬
tia: ubi autẽ uerba sunt plurima. ibi frequent̾
egestas. Principũ uero & ducũ est. alios in uia mo¬
rũ p̃cedere: non que facienda st̃ aliis tumide in¬
tonare. Auris audiens & oculus uidens: beatifica¬
bat me. Instrumenta corporis elegant expressit.
quib sensus anume maxime conualescit. Exte¬
rioꝵ. namq noticia. oculi & auris obsequio fidelis¬
sime transit ad animã: & thesauros cordis sepius
lingua in cauta disꝑgit. Quod uͦ audiens & ui¬

Expanded text:
bat, et qui docendi promeruerat sedem, senum prubat, et qui docendi promeruerat sedem, senum prudentiam erigebat, levitate juvenii abscondita. Cessabant loqui principes, et lingua ducum gutturi adhaerebat, non audentes grandia loqui, et imponere in humeris hominum onera importabilia, quae nec superficie digiti tangi possunt. Docebat enim omnem virtutis laudem in actione consistere, cassumque esse splendorem verbi, cui non subest soliditas operis. In omni opere, inquit Salomon, erit abundantia, ubi autem verba sunt plurima, ibi frequenter egestas . Principum vero et divitum est, alios in via morum praecedere, non quae facienda sunt, aliis tumide intonare. Auris audiens, et oculus videns beatificabat me. Instrumenta corporis eleganter expressit quibus sensus animae maxime convalescit. Exteriorum namque notitia oculi et auris obsequio fidelissime transit ad animam, et thesauros cordis saepius lingua incauta dispergit. Quod vero audiens et vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credebant: & lux uultus mei ñ cadebat int̾rã.
Si uoluissẽ ire ad eos: sedebam primꝰ. cũq sedm
qͣsi rex exercitu circunstante: eram tam̃ m̾en¬
tiũ consolator. Ecce regnandi in iuirouisti ex
magna parte expressa est formula: quã si ꝑsu
gula exequi uoluerimꝰ: integri libri magnitu¬
dinẽ insertarũ uirtutũ series uel sola cõplebit.
Diligens lector singula uerba discutiet: quia in
his om̃ib nec iota nec apex a mysterio salutiꝰᷤ u¬
cat. Pauca tam̃ que in ipsa suꝑficie u̾boꝵ. emi¬
nent: quanta potero breuitate ꝑstriugã. Qñ
in quit lauabam pedes meos butyro. & petta
fundebat michi riuos olei. cũ in parata cabedia
residerẽ in platea: abscondebantur uiuenese
michi senes astabant. Innuit gͦ quia rerum
affluentia gr̃arũq concursus ei prudentiã p
excisserint: s in his om̃ib ex conscientia ⁊ tl¬
monio bonoꝵ oꝑũ auctoritas inconcussa ꝑmul¬
sit. Egrediebat᷑ enĩ ad portã qui latebris ñ ess¬

Expanded text:
redebant, et lux vultus mei non cadebat in terram. Si voluissem ire ad eos, sedebam primus. Cumque sederem quasi rex exercitu circumstante, eram tamen moerentium consolator . Ecce regnandi in viro justo ex magna parte expressa est formula, quam si per singula exsequi voluerimus, integri libri magnitudinem, insertarum virtutum series vel sola complebit. Diligens lector singula verba discutiet, quia in his omnibus, nec iota, nec apex a mysterio salutis vacat. Pauca tamen quae in ipsa superficie verborum eminent, quanta potero brevitate perstringam. Quando, inquit, lavabam pedes meos butyro, et petra fundebat mihi rives olei, cum in parata cathedra residerem in platea, abscondebantur juvenes, et mihi senes astabant. Innuit ergo quia rerum affluentia, gratiarumque concursus, ei prudentiam non excusserint, sed in his omnibus ex conscientia, et testimonio bonorum operum auctoritas inconcussa permansit. Egrediebatur enim ad portam qui latebris non ege
Abbreviated transcription (Latin):
luti publicũ crimen ꝑsequi. ac de talib ulti¬
onẽ mereri. Item. Placet clem̃tie nr̃e ut nu
Et alibi. Si ecclesie uenerabilis priuilegia ciuꝰꝗͣ
fuerint. uel temeritate iolata. uł dissimulati¬
one neglecta: cõmissũ .u. librarũ auri condemꝑ¬
nationẽ plectatur. Que uero priuilegia eccłiarũ
locoꝵq uenerabiliũ & ministroꝵ st̃. diuino fi

Expanded text:
luti publicum crimen perse qui, ac de talibus ultiluti publicum crimen perse qui, ac de talibus ultionem mereri. Item: Placet clementiae nostrae, Et alibi: Si ecclesiae venerabilis privilegia cujusquam fuerint vel temeritate violata, vel dissimulatione neglecta, commissum quinque librarum auri condemnatione plectatur. Quae vero privilegia ecclesiarum locorumque venerabilium, et ministrorum sunt, divino fi
Abbreviated transcription (Latin):
te statuta pͥncipũ latiꝰ & benigniꝰ patent: q̃ fidẽ
xp̃ianã uenerant᷑ & approbant. & ecclesiarum
& ministroꝵ omniũq locori uen̾abiliũ pͥuilegia
uniu̾sa confirmant. Quis enĩ pͥncipis cuiꝰ memo¬
ria in benedictione est. archadiũ loquor consti¬
tutionẽ non audiuit: Si quis in hoc genus sacri¬
legii ꝓruꝑit. ut in ecclesias catholicas irruens.
sacerdotib & ministris uel in ipso culto loco ali¬
quid importet iniurie: qd̾ gerit᷑ a ꝓuincie recto¬
rib animaduertatur: atq ita ꝓuincie modera¬
tor sacerdotũ & catholice eccłie ministroꝵ locoꝵ
quoq illoꝵ. & diuini cultus iniuriam. capita¬
li in conuictos siue confessos reos sententia no¬
uerit uindicandã: nec expectet ut ep̃s iniurie
ꝓprie ultionẽ deposcat: cui sc̃itas ignoscendi glo¬
riã de reliquit. sitq cunctis laudabile. factas
atroces sacerdotib aut ministris iniurias ue¬

Expanded text:
te statuta principum latius et benignius patent, quae fidem te statuta principum latius et benignius patent, quae fidem Christianam venerantur, approbant, et ecclesiarum et ministrorum omniumque locorum venerabilium privilegia universa confirmant. Quis enim principis, cujus memoria in benedictione est, Arcadium loquor, constitutionem non audivit? Si quis in hoc genus sacrilegii prorupit, ut in ecclesias catholicas irruens, sacerdotibus et ministris, vel in ipso cultu locove aliquid importet injuriae, quod geritur a provinciae rectoribus animadvertatur, atque ita provinciae moderator, sacerdotum et Ecclesiae ministrorum, loci quoque illorum et divini cultus injuriam, capitali in convictos sive confessos reos sententia noverit esse vindicandum. Nec exspectet ut episcopus injuriae propriae ultionem deposcat, cui sanctitas ignoscendi gloriam dereliquit, sitque cunctis laudabile, factas atroces sacerdotibus aut ministris injurias, ve
Abbreviated transcription (Latin):
biuino quantũ diuinis humana ced̾unt. U.¬
honorat᷑. aut sꝑnit᷑: cũ illoꝵ honorẽ aut contẽptũ.
ꝓpͥũ reputet. Hinc ẽ illud. Egodixi dii estis. Et la¬
bia sacerdotis custodiunt scientiã. et legẽ reqͥrt
exore eiꝰ: quia angelus dñi exercituũ est. Ipsa qͦ
me misit. Et qui tangit uos: tangit pupillam
oculi mei. ¶Illa uero reuerentia que in rerũ
ueneratione consistit: multiplex ẽ. Aut enĩ cor¬
porales res sunt ut edes &e loca sacra. & que pus
dicantur usibi. & sacrificia que uisibilit̾ exercen¬
tur: aut in corporales. ut iuira que sacris rebus
cõpetunt. Que tem̾are sacrilegiũ ẽ: morte pian¬
dũ. alia ue pena grauissima ꝓqualitate admissi.
Rerũ gͦ sacrarũ ĩmunitates conuellere. insurg̾e
in deũ est: & qͣi uendicare eũ in seruitutẽ. Et qͥ¬
dẽ de iure diuino ꝓse possent multa ꝓponi. s ut
emule potestatis ñ obloquat᷑ audacia. in hac par¬

Expanded text:
divino, quantum divinis humana cedunt. CAdivino, quantum divinis humana cedunt. CAhonoratur aut spernitur; cum illorum honorem, aut contemptum proprium reputet. Hinc est illud: Ego dixi: Dii estis ; et: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Ipsa qpropheta: Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei . Illa vero reverentia, quae in rerum veneratione consistit, multiplex est. Aut enim corporales res sunt, ut aedes et loca sacra, et quae piis dicantur usibus, et sacrificia quae visibiliter exercentur. Aut incorporales, ut jura quae sacris rebus competunt, quae temerare, sacrilegium est morte piandum, aliave poena gravissima, pro qualitate admissi. Rerum vero sacrarum immunitatem convellere, insurgere in Deum est, et quasi vindicare eum in servitutem. Et quidem de jure divino pro se possent multa proponi, sed ut aemulae potestatis non obloquatur audacia, in hac par
Abbreviated transcription (Latin):
dñis ur̃is. ñ tm̃ bonis & modestis s etiã discolli
¶ A mici quidẽ dei frunt. aut gr̃a cessamibul
meritis: ut ieremias & ioħes. sc̃ificati anteqͥ
nati: & gẽma sacerdotũ nicholaus. quarta &
sexta feria semel lactens incunis: aut merins
ex gr̃a. ut qui facili uiabonor oꝑũ sicut penũ
latro. ł difficili & felici transitu merent᷑ regia
auerni. Hoctes atq dies patet atri iancia osios
Sed reuocare gradũ suꝑasq euadere ad auras. hic
opus. hic labor est. Pauci quos equus amauit iupit̃.
aut ardeus euexit ad echera uirtus: dus geniti. potu¬
ere. Quos gͦ moꝵ elegantia diuine uidemꝰ bonitati
conformes: debemꝰ taquã uerissimã & fidelissimã
dei imaginẽ uenerari. ¶ Ministri uͦ st̃. qͦs disposctio
diuina uocauit: ut corripiendo & corrigendo uicia.
aut uͥtutes inserendo & ꝓpagando. suam & aliorũ
ꝓcurrent salutẽ. Qui uero ei in iure humano mi¬
nistrant: tanto inferiores st̃ his qui ministrant in

Expanded text:
sed etiam dyscolis . Amici quidem fiunt Dei, aut gratia, cessantibus meritis, ut Jeremias, et Joannes sanctificati antequam nati, et gemma sacerdotum Nicolaus quarta et sexta feria semel lactens, in cunis; aut meritis ex gratia, ut qui facili via bonorum operum, sicut poenitens latro, vel difficili et felici transitu merentur regnaAverni. Noctes atque dies patet atri janua Ditis: Sed revocare gradum, superasque evadere ad auras, Hoc opus, hic labor est: pauci, quos aequus amavit Jupiter, aut ardens evexit ad aethera virtus, Dis geniti potuere. Quos ergo morum elegantia divinae videmus bonitati conformes, debemus tanquam verissimam et fidelissimam Dei imaginem venerari. Ministri vero sunt, quos dispositio divina vocavit, ut corripiendo et corrigendo vitia, aut virtutes inserendo, aut propagando, suam et aliorum procurent salutem. Qui vero ei in jure humano ministrant, tanto inferiores sunt his qui ministrant in
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sint in cantatores. arioli. aruspices. Phycu xi.
Uu̾ltiuoli. Imaginarii. Comectores. Chiroman¬
tici. Specularii. Mathematici. Salissatores. Sor¬

Expanded text:
Qui sint incantatores, arioli, aruspices, physici, vultivoli, imaginarii, conjectores, chiromantici, specularii, mathematici, salissatores, sor
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã eiꝰ ueritas plerũq retractat. S ue¬
ritatis sententia manet irretractabilis. Qiua¬
iusticia eiꝰ iusticia in eternũ. & lex eiꝰ eqͥtas.
Econtra in p̃torio sepe sũmũ ius sũma inui¬
ria est. Quisqͥs etgoꝓmittit debitor ẽ: & ue¬
ritatis urgente sententia. sponsionis fidem
cõpellitur ad implere. Porro. qd̾ necessitas
extorquet: gr̃am minuit. Unde ulũd philo¬
sophicũ quod p̃misi. ꝓmitcere ne festiues᷑
ne cũ uolueris non possis: aut nolis ex ĩta
causa cũ possis: aut cũ effeceris. grãm per¬
das aut minuas: eo qd̾ te ante illa queau̾as
in u̾bo oris tui. fit tñ ut ñ modo licitũ sit ꝓ¬
mtt̾e: s &e conducibile. Et ut alioꝵ ad p̃sens
taceantur exempla: paraclitũ xp̃e ipse disa¬
pulis & ꝓmisit &e misit. Eisdemq qͥd futu¬
rũ esset illis qui om̃ia ꝓ eo reliquerant in¬
terrogantib sedes in regeneratione ꝓnustt.

Expanded text:
sententiam ejus veritas plerumque retractat. Sed vesententiam ejus veritas plerumque retractat. Sed veritatis sententia manet irretractabilis. Qjustitia ejus justitia in aeternum, et lex ejus aequitas. Econtra in praetorio saepe summum jus summa injuria est. Quisquis ergo promittit, debitor est, et veritatis urgente sententia, sponsionis fidem compellitur adimplere. Porro quod necessitas extorquet, gratiam minuit. Unde illud philosophicum quod praemisi: « Promittere ne festines, ne cum volueris non possis, aut nolis ex justa causa cum possis, aut cum effeceris gratiam perdas, aut minuas; eo quod te ante illaqueaveris in verbo oris tui. » Fit tamen ut non modo licitum sit promittere, sed et conducibile. Et ut aliorum ad praesens taceantur exempla, Paracletum Christus ipse discipulis et promisit et misit. Eisdemque quid futurum esset illis, qui omnia pro eo reliquerant interrogantibus, sedes in regeneratione promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ est. minꝰ accipitur: e qd̾ ex̃ in sꝑato ꝓue¬
nit. gratiꝰ acceptatur. Licet enim nuda pͥmissio
apud uiris ut dr̾ ꝑitos ñ pariat actionẽ : ꝓmis¬
sor om̃is apud ueritatẽ ut dici solet pouicem
fixit: & iure ciuili cessante. fidei naturalit̾
obligatur. S quis actor duriꝰ aget quã fides. si
ipsa ceꝑit accusare: Si agit conscientia: quiᷤ
ab soluet: Certe exemplo qd̾cũq malo cõmit¬
titur. ipsi displicet auctori. Prima ẽ hec ultio
qd̾ se iudice. nemo nocens absoluitur. di uero
ipsa iustificat: quis condempnat: Pculdubis
qui m illo timetur articulo: dñs ẽ. ubi & dies
contempnitur humanus. & conscientia quĩd
obloquat᷑ ñ inuenit. Si uero animam accusꝗ̃
oꝑa. & illi conscientia testis assistit. & causã
ueritas examinat equitatis: quis queso p̃tor
in ream obnoxiamq mendatio grauiꝰ uindica¬
bit : Sane p̃tor &e si uiua uox iuris eẽ dicatur

Expanded text:
ceptum est, minus accipitur, et quod ex insperato proveceptum est, minus accipitur, et quod ex insperato provenit, gratius acceptatur. Licet enim nuda promissio apud juris, ut dicitur, peritos non pariat actionem, promissor omnis apud veritatem ut dici solet pollicem fixit, et jure civili cessante, fidei naturaliter obligatur. Sed quis actor durius aget, quam fides, si ipsa coeperit accusare? Si agit conscientia, quis absolvet? Certe: Exemplo quodcunque malo committitur, ipsi Displicet auctori, prima est haec ultio, quod se Judice, nemo nocens absolvitur, Si vero ipsa justificat, quis condemnat? Procul dubio qui in illo timetur articulo, Dominus est, ubi et dies contemnitur humanus, et conscientia quod obloquatur non invenit. Si vero animam accusant opera, et illi conscientia testis assistit, et causam veritas examinet aequitatis, quis, quaeso, praetor in ream, obnoxiamque mendacio gravius vindicabit? Sane, praetor, etsi viva vox juris esse dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nas. rex incredulus quod ex euangelica habes
historia salubriꝰ in cautũ & ꝑfidũ soluisset᷑
iuramentũ. ꝗͣ in extinguenda lucerna u̾bi.
auferendo p̃ambulũ grẽ. ueritatis occidendo
preconẽ. mensam pollueret: conuiuiũ incesta¬
ret. regiam pessũ daret maiestatẽ. dũ incestui
cuncta seruiunt. & obtemperant saitatrici.
Ethice quidẽ reguia est. quia ñ om̃ia st̃ semp
ꝓmissa soluenda. si forte a ut accept᷑o dãpnosa
aut ꝑnitiosa sint ꝓmittenti. Et lex amicitie
illa p̃ualuit qͣ sola honesta peti licet ab amicis
aut fieri. ipsoq uire cautũ est. ut nulla pro¬
missio que turpẽ aut tristẽ habet exitũ. im¬
pleatur. Postremo antecedens ꝓmissio. conse¬
quentis beneficii gr̃am. aut extinguit acit
minuit. Et sicut iacula que p̃uident᷑ fer̾unt.
minus. & que oninino ñ precauentur magis
ledunt.: ata & in beneficiis qd̾ ex ꝓmissione con¬

Expanded text:
nas, rex incredulus, quod ex evangelica habes nas, rex incredulus, quod ex evangelica habes historia, salubrius incautum et perfidum solvisset juramentum, quam in exstinguenda lucerna verbi, auferendo praeambulum gratiae, veritatis occidendo praeconem, mensam pollueret, convivium incestaret, regiam pessundaret majestatem, dum incestui cuncta serviunt et obtemperant saltatrici. Ethica quidem regula est, quia non omnia sunt semper promissa solvenda; si forte aut accepturo damnosa, aut perniciosa sint promittenti. Et lex amicitiae illa praevaluit, qua sola honesta peti licet ab amicis aut fieri. Ipsoque jure cautum est, ut nulla promissio, quae turpem aut tristem habeat exitum, impleatur. Postremo antecedens promissio, consequentis beneficii gratiam aut exstinguit, aut minuit. Et sicut jacula, quae praevidentur feriunt minus, et quae omninoin beneficiis quod ex promissione con