comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respondens. ait. Cur ñ dicamus quãuis miris.
ueris tam̃ modis etiam sp̃s incorporeos posie
pena corꝑalis ignis asfligi: si spc̃ hominum e¬
tiam ipsi in corꝑei. & ñc potuerunt includi cor¬
uinculis insolubilit̾ alligarr. Gehenna illa
que stagnum ignis & sulphuris dicta ẽ cor¬
poreus ignis erit: & cruciabit damnatoꝵ corpa
hominum uł demonum: s solida hominũ. ae¬
rea demonum. Inus enĩ utrisq ignis erit:
ut ueritas ait. de quo igne siqueritur quał

Expanded text:
ei, lib. 21: Cur non dicamus quamvis miris, veris tamen, modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum etiam incorporei, et nunc potuerunt includi corvinculis insolubiliter alligari? Gehenna illa quae stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit damnatorum corpora vel hominum, vel daemonum; sed solida hominum, aerea daemonum. Unus enim utrisque ignis erit, ut Veritas ait. De quo igne si quaeritur qualis
Abbreviated transcription (Latin):
uod uͦ aliis non ẽ data. culpa eorum fuit:
quia cumstare possent noluerunt. qͦ¬
usq grã apponeretur:. sicut aliĩ ꝑstiterunt.
donec ilis cadentib ꝑsuꝑbiam. eis gr̃a ẽ ap¬
posita. aꝑte gͦ cadentium culpa in hoc depre¬
hendi pot̾. quia licet sine gratia nequirent
ꝓficere. quam nondum acceꝑant: ꝑ id tam̃
qd̃ eis colatum erat in cteatione. potãnt ñ
cadẽ. idest stare: quia nichil erat qd̃ ad casũ
eos compelleret: s sua spontanea uoluntate
declinauerunt: qsi ñ fecissent. qd̾ datum est
aliis. utq darenir ce istis¬

Expanded text:
uod vero aliis non est data, culpa eorum fuit, quia cum stare possent, noluerunt quousque gratia apponeretur; sicut alii perstiterunt, donec illis cadentibus per superbiam eis gratia apposita est. Aperte ergo cadentium culpa in hoc deprehendi potest, quiproficere, quam nondum acceperant; per id tamen quod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, id est stare; quia nihil erat quod ad casum eos compelleret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, utique daretur et istis
Abbreviated transcription (Latin):
quam d̃s primis oꝑib cũ creauit id
haberet. ut scđ̃m ipsam ex uiri latere femi¬
nam fieri necesse foret: anhoc tantum ut
fieri posset. Ad quod sciendum ẽ omnium re¬
rum causas ind̾o ab et̃no eẽ. Ut enim homo
sic fieret uł equus &e huiusmodi ind̃i potenti¬
a & dispositione ab et̃no fuit. & heȩ dicunt᷑¬

Expanded text:
quam Deus primis operibus concreavit, id haberet ut secundum ipsam ex viri latere feminam fieri necesse foret, an hoc tantum, ut fieri posset. Ad quod sciendum est omnium rerum causas in Deo ab aeterno esse. Ut enim homo sic fieret vel equus et hujusmodi, in Dei potentia et dispositione ab aeterno fuit. Hae dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
cant istũ uisibuẽ solem
m̃dos &e sinceros seruare
Sig̾ uisibilia m̃da uisi¬
bilib imm̃dis contingi
possunt et ñ inquinarr
qnͣtomagis iniusibius¬
queri quomͦ deus
sub̾alit̃ in sit om̃i¬
b rebus. & corꝑa¬
lium sordium in¬
quinationibus ñ¬
fruolumẽ ut nec
responsiõt sit dig¬
num. cũ etiã sp̃c
creatꝰ sordib corpis
cumq polluti in¬
quinari ñ possit.
Sõl quoꝙ radios¬
suos sine sui pollu¬
tione effundit suꝑ
loca et corꝑa ñ soium munda. s etiam ĩmun¬
da ac sordib fetentia quorum contactu hoĩes
ac quedam aue res inficiuntur. Solis uͦ radu
impouuti et incontaminati. ea otingentes
existunt. Nonẽ gͥ mirandum. si eẽntia diui-¬
na omĩno simplex & incommutabius. om̃ia
replet loca. et om̃ib creaturis eẽntialit̃ in ẽ.
nec tam̃ cuiꝰqͣm rei sordib ꝯtaminetur. uel
contingatur. Unde ausꝰ: in li de nat᷑a boni.
Cum̃ indeo inquit sint omĩa que condidit.

Expanded text:
n istum visibilem solem mundos et sinceros servare. Si ergo visibilia munda visibilibus immundis contingi possunt et non coinquinari, quanto magis invisibiquaeri, quomodo Deus substantialiter insit omnibus rebus, et corporalium sordium inquinationibus nofrivolum est, ut nec responsione sit dignum: cum etiam spiritus creatus sordibus corporis cunque polluti inquinari non possit. Sol quoque radiosuos sine sui polltione effundit super loca et corpora non solum munda, sed etiam immunda ac sordibus foetentia; quorum contactu homines et aliae quaedam res inficiuntur; solis vero radii impolluti et incontaminati ea contingentes existunt. Non est ergo mirandum si essentia divina omnino simplex et incommutabilis omnia replet loca, et omnibus creaturis essentialiter inest, nec tamen cujusquam rei sordibus contaminatur vel contingitur. Unde August., in lib. de Natura boni: Cum in Deo, inquit, sint omnia quae indidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeiꝰ p̾ces ce orationes ꝓsit. qͥ deũ ipsũ uioia¬
uit. Ieꝵ qͦq assẽrit om̃ia q̃ offerẽnt᷑ abhere¬
ticis contaminata ẽẽ in conspectu dr̃ quia
licet sc̃a uideãt᷑ specie suitam̃ quia contacta
st̃ ab iuo qͥ pollutꝰ ẽ. polluunt᷑ om̃ia. Ioem.
Idem. Illĩ offerunt panem saclegum: &e ceta.
leo etiam testatur extra eccliam nec rata ee
sac̾btia: nec uera eẽ sacficia. Idem etiã dicit.
ꝑ crudelissimam uesaniã in alexandrina se¬
de omnium sacram̃toꝵ. lum̃ extinctũ. Int̾cep¬
ta est sacͥficii oblatio: defecit crismatis scĩfi¬
catio: & parricidalib manib impiorum.
omnia se subtraxere miffĩa. his aliisq te¬
stimoniis astrui uidet᷑ sacram̃ta eccłiastica
p̃cipue corpis & sanguinis. ordinationis. &
confirmationis. ꝑ hereticos ñ posse minis¬
trari. Auctoritates ponit q̃ uident᷑ obiuare

Expanded text:
eces et orationes prosit, qui Dominum ipsum violavit. Hieron. quoque asserit omnia quae offeruntur ab haereticis contaminata esse in conspectu Domini, quia, licet sancta videantur specie sui, tamen quia contecta sunt ab illo qui pollutus est, polluuntur omnia. Idem: Idem: Illi offerunt panem sacrilegum, etc. Leo etiam testatur extra Ecclesiam nec rata esse sacerdotia, nec vera esse sacrificia. Idem etiam dicit per crudelissimam vesaniam Alexandrina sede omnium sacramentorum lumen extinctum. Intercepta est sacrificii oblatio, defecit chrismatis sanctificatio, et parricidalibus manibus impiorum omnia se subtraxere mysteria. His aliisque testimoniis astrui videtur sacramenta ecclesiastica, praecipue Corporis et Sanguinis, Ordinationis et Confirmationis, per haereticos non posse ministrari. 2. Auctoritates ponit quae videntur
Abbreviated transcription (Latin):
radiso delitiarum moraretur. Ds̃ enim ma¬
liciam ñ fecit. Ecce aꝑte dicit: post creatio¬
nem int̾posita morula cecidisse. Id̾oq illa
ũba sic accipienda uidentur: homicida erat
ab initio. uł m̃dax. idest statim post initiũ
quando sibi d̃i equalitatem ꝓmisit. & se ipsũ
occidit: qui homo dicitur ineuangłio. nec in
ueritate sterit. quia in eañ fuit: s abinitio
temporis. idest statim post initium temporis.
apostatauit: pot̾ et sic accipi illud. ab initio
homicida fuit. uł m̃dar: id est ex quo homo con-
ditus fuit. quẽ ꝑ inuidiã inmortẽ p̃cipitauit.
& fallacit̾ seduxit. Ex p̃dictis gͥ liquet ange¬
los om̃s bonos eẽ creatos: & post creationem qͥs¬
dam cecidisse. abono qd̾ habuissent si ꝑstitisseñs.

Expanded text:
radiso deliciarum moraretur; Deus enim maradiso deliciarum moraretur; Deus enim malitiam non fecit. Ecce aperte dicit post creationem, interposita morula, cecidisse. Ideoque illa verba sic accipienda videntur: Homicida erat ab initio vel mendax, id est, statim post initium, quando sibi aequalitatem Dei promisit, et seipsum occidit, qui homo dicitur in Evangelio; nec in veritate stetit, quia in ea non fuit, sed ab initio temporis, id est, statim post initium temporis apostatavit. Potest etiam et sic accipi illud: Ab initio homicida fuit vel mendax, id est, ex quo homo fuit conditus, quem per invidiam in mortem praecipitavit et fallaciter seduxit. Ex praedictis ergo liquet angelos bonos omnes esse creatos, et post creationem quosdam cecidisse a bono quod habuissent si perstitissent. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
sint apit̾ ubietiam sua q̃ p̃dixit ũba detmi¬
nat euident̃ docens. angłos fuisse creatos bo¬
nos: &e post creationem int̾posita aliqua mo¬
uitam duxisse. s abinitio cecidisse. ñ sic ac¬
cipiendum ẽ. ut malus a bono d̾o creatꝰ putet̃.
deret: factꝰ gͦ prius. statim auĩtate se au̾tit.
ꝓpria potestate delectatus: Beateq uitȩ dul¬
cedinem ñ gustauit: quã acceptã ñ fasti¬
diuit. s nolendo accipe amisit. Suigͦ casꝰ
p̃scuis ẽẽ ñ potuit: quia sapĩa. fructusẽ pie¬
tatis. Continuo autẽ ut factus ẽ cecidit. ñ ab
eo qd̾ accepit. s quod acciꝑet. si dõ subdi uolu¬
issẽt. Ecce hic aꝑte declarat angłos bonos eẽ¬
creatos: &e post creationem cecidisse. Et fuit
ibi aliqua morula licet b̃uissima. Qd̾ orige
pens hostis contͣriꝰ ueritati. ñ tam̃ apͥncipio
neq statim. suꝑ pectꝰ ce uentrẽ suũ ambula¬
uit: sic̃ adam et eua. ñ statim peccauerunt.
Ita ce serpens. aliquando ñ serpens. cum in pa.¬

Expanded text:
dixit verba determinat, evidenter dicens angelos bonos fuisse creatos, et post creationem, interposita aliqua movitam duxisse, sed ab initio cecidisse: non sic accipiendum est, ut malus a bono Deo creatus esse puderet? Factus ergo prius, statim a veritate se avertit, propria potestate delectatus, beataeque vitae dulcedinem non gustavit, quam acceptam non fastidivit, sed nolendo accipere amisit. Sui ergo casus praescius esse non potuit, quia sapientia fructus est pietatis. Continuo autem ut factus est cecidit; non ab eo quod accepit, sed ab eo quod acciperet si Deo subdi voluisset. Ecce hic aperte declarat angelos bonos creatos fuisse, et post creationem cecidisse; et fuit ibi aliqua morula, licet brevissima. Quod Origenpens hostis contrarius veritati, non tamen a principio, nec statim supra pectus et ventrem suum ambulavit: sicut Adam et Eva non statim peccaverunt, ita et serpens aliqnando fuit non serpens cum in pa
Abbreviated transcription (Latin):
rerum insinuanꝰ
In pͥncipio creauit ds celum et t̾ram. His et¬
enim ũbis moyses spũ dĩ afflatus. inuno pͥnci¬
pio adeo creatore mundũ factum refert: eli¬
dens errorem quorumdam. plura sine pͥncipio
fuisse principia opinantium. Plãto namq
tria initia estimauit: dm̃ scilicet et exemplar

Expanded text:
rerum insinuans 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinesse tria cogitavit: Deum scilicet et exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
suabona uł mala cuncła in memoriam reuocent
& m̃tis intuitu mira celeritate cernant᷑: ut extu¬
set uł accuset hominẽ conscientia: eaq saluet

Expanded text:
bona vel mala cuncta in memoriam revocentur, et mentis intuitu mira celeritate cernantur; vel accuset vel excuset hominem conscientia, eaque teste
Abbreviated transcription (Latin):
Nde est quod solus unigenitus d̃ĩ dicit᷑
natura filius: quia eiusdem nature est
et eadem natura est cum patre. Unde
quens ait. Nãtura filius est. qͥa eandẽ
naturam quam ille quigenuit: habet̃.
cessitate: ce an nolens uł uolens sit deus.

Expanded text:
nde est quod solum unigenitus Dei dicitur natura Filius, quia ejusdem naturae est, et eadem natura est cum Patre; unde quens, ait: Natura Filius est, quia eamdem naturam quam ille qui genuit habet. DICESSITATE; ET AN VOLENS VEL NOLENS SIT DEUS.
Abbreviated transcription (Latin):
fides mereri iustificationẽ. & uitã ȩtĩa:
exea ratione dictum accipitur quia ꝑactũ
fidi meretur illa. Similit̃ de caritate et de u¬
sticia et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa
uirtus p̃ueniens diceretur ẽẽ m̃tis actus qui
est meritum. iam ipsa ex libero arbitrio
riginem haberet: quod quia non est. sic dicit᷑
ẽẽ meritum. quia actꝰ eiꝰ est meritum: si tam̃
adsit caritas sine qua nec credere. nec sꝑare
meritum est uite. Inde apparet uere. qua
caritas est sp̃c sc̃s: que anime qualitates ii¬
format & scĩficat. ut eis anima informetur
& sc̃ificetur: sine qua anime qualitas ñ dicit
uirtus. quia non ualet sanare ammam. De
munerib urtutũ & de grã que ñ ẽ. s facit me

Expanded text:
fides mereri justificationem et vitam aeternam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, diceretur esse mentis actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, sic dicitur esse meritum, quia actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitae. Unde apparet vere, quia charitas est Spiritus sanctus, quae animae qualitates informat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. 7. De muneribus virtutum, et de gratia quae non est, sed facit me
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hec tria in nobis consũmetur peccatũ.
ubi agnosci poterit si diligent̃ intendatur
qd̾ sit in anima mortale uel ueniale peccatũ.
ut enim ibi serpens suasit mulieri. et
mulier uiro. ita et innobis sensualis morꝰ
pens suggerit mulieri scił. inferiori parti
rationis. idest rationi scientie: que si con¬
senserit illecebre. mulier edit cibum ueti¬
tum. Post de eodem dat uiro. cum suꝑiori
partirationis idest rationi sapientie. eand̾e
illecebram suggerit: que si consentit tc̃ uir
etiam cum femina cibum uetitum gustat
Si gͦ in motu sensuali tantum peccati ille¬
cebra teneat᷑: ueniale ac leuissimum est

Expanded text:
haec tria in nobis consumetur peccatum. Ubi agnosci poterit si diligenter intendatur, quid sit in anima mortale, vel veniale peccatum. Ut enim ibi serpens suasit mulieri, et mulier viro; ita et in nobis sensualis motuspens suggerit mulieri, scilicet inferiori parti rationis, id est rationi scientiae. Quae si consenserit illecebrae, mulier comedit vetitum lignum. Post de eodem dat viro, cum superiori parti rationis, id est rationi sapientiae eamdem illecebram suggerit. Quae si consentit, tunc vir etiam cum femina cibum vetitum gustat. Si ergo in motu sensuali tantum peccati illecebra teneatur, veniale ac levissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc opponitur sic xp̃c filius hominis est
idest uirginis. aut grã aut natura: uł utroq
mͦ. Siuͦ natura: aut diuina. aut humana. sed
diuina ñ. gͦ aut humana natura: aut ñ nat᷑a
ẽ filius hominis. Siñ natura gͦ gr̃ã tantum
ce si etiam natura humana: ñ idõ minus ꝑ grã.¬

Expanded text:
hoc opponitur sic: Christus filius hominis est, id est, Virginis, aut gratia, aut natura, vel utroque modo. Si vero natura, aut divina, aut humana: sed divina non; ergo aut humana natura, aut non natura est filius hominis. Si non natura, ergo gratia tantum; et si etiam natura humana, non ideo minus per gra
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̃ & grã. filius. Quod uͦ naturaut sit
hominis filius. abꝰ. ostendit in libro de fide ad
petrum: Ille scilicet d̃s̃ ẽ. factus naturalit̃ sus
grã sit fuius: ex subditis ꝓbatur testimoniis. Ieꝵ¬
quod semꝑ cumpatre fuit. &e numqm eum
ut eẽt. uoluntas pat̾na p̃cessit: & ille quib̾e
natura fulius ẽ. Nos uͦ adoptione: Ile numq̃ͣ
filius ñ fuit: Nos aute quam essemus. p̃defti¬
nati sumus: ce tc̃ spiritum adoptionis accłpimꝰ
quando credidimus infilium dĩ. Hrł. quoq
in li .iii. de trinitate ait. dominus dicens. clari.¬
fica filium tuum. ñ solo nomine contestatus ẽ
se ẽẽ fuium: s &e ꝓprietate. nos fuii dĩ sumus:
s non talis. hic filius hic enim uerus &e ꝓpriꝰ ẽ
fuius. origine. ñ adoptione: ueritate. ñ num¬
tura: unigenitus autem natura ñgr̃a. An
hoc etiam inpso filio ad hominẽ referen-¬
dum ẽ Itasanẽ. Ambrosiꝰ quoq inli.i. de tri
nitate ait. xp̃c filius est. non ꝑadoptionems:

Expanded text:
atia est Filius. Quod vero naturaliter sit hominis filius, Aug. ostendit, in lib. de fide ad Petrum: Ille scilicet Deus factus est naturaliter homgratia sit Filius, ex subditis probatur testimoniis. Hierquia semper cum Patre fuit, et nunquam eum ut esset voluntas paterna praecessit; et ille quidem natura Filius est, nos vero adoptione. Ille nunquam non fuit Filius; nos antequam essemus, praedestinati sumus, et tunc spiritum adoptionis accepimus quando credidimus in Filium Dei. Hilarius quoque in lib. 3 de Trin. ait: Dominus dicens: Clarifica Filium tuum, non sose esse Filium, sed et proprietate. Nos filii Dei sumus, sed non talis est hic filius. Hic enim verus et proprius filius est origine, non adoptione; veritate, non nuntura; Unigenitus autem natura, non gratia. An hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est? Ita sane. » Ambrosius quoque in priit: Christus Filius est non per adoptionem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
t quero nc̃ inspũ d̃i utrũ na¬
turam anrẽ nature significatã estimes.
heretici domatizauerunt. ñ idem ẽẽ ꝑsonã
&e naturam d̃i: asserentes naturam dĩ. ñ ẽẽ
tres ꝑsonas: Intelligentes in Od̾ñ idemna¬
his p̃missis ũbis hylarii. ꝑ rem tura ẽ. quod

Expanded text:
t quer o nunc, in spiritu Dei utrum naturam an rem naturae significatam existimes. haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae perso
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ tam̃ intelligendum dm̃ om̃e ulud fieri uel¬
le qd̾ cuicumq p̃cepit. uł ñ fieri qd̾ ꝓhibuit.
Precepit enimabrahe immolare filium. necta¬
m̃ uoluit: nec ido p̃cepit ut id fieret: s ut ab̃he
ꝓbaretur fides: &e in euangłio p̃cep̃ sanato ne
cui diceret. Iue autẽ p̃dicauit ubiq. intelli¬
gens deum ñ ido ꝓhibuisse quin uellet opꝰ suũ
p̃dicari: s ut daret formam homini laudem
humanam declinandi

Expanded text:
 tamen intelligendum Deum omne illud fieri velle quod cuicumque praecipit, vel non fieri quod prohibuit. Praecepit enim Abrahae immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit ut id fieret, sed ut Abrahae probaretur fides. Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, sed ut daret formam homini laudem humanam declinandi.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑ bona que sine cari: dat.¬
tate fiunt. ꝓdesse quidem ad tolerabilio¬
rẽ penã sentiendam: s ñ aduitam obtinenda.
Iua etiam que in caritate quis facit. si po¬
stea ꝓ lapsus fuerit nec exsurrexeritm̃ ẽẽ
in memoria dĩ ezechiel dic̃. Si aũtit se ius¬

Expanded text:
ostenditur bona quae sine charitate fiunt prodesse quidem ad tolerabiliorem poenam sentiendam, sed non ad vitam obtinendam. Illa enim quae in charitate quis facit, si postea prolapsus fuerit, nec exsurrexerit, non esse in memoria Dei Ezechiel dicit, c.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet: om̃s iusticie eiꝰ quas fecerit ñ recorda¬
bunt᷑. Inpeccato suo morietur: & ñ erunt
inmemoria iusticie quas fecit Incuius loci
consid̾andum ẽ. quia cum mala committi¬
mꝰ sine causa ad memoriam transacta bona
reuocamus: qm̃ in ꝑpetratione malorum
nulia debet ẽẽ fi ducia bonoꝵ. p̃tĩtorum̃.
Intelligendum ẽ. hic ad uitam ꝑcipiend̾ã
bona p̃tita ñ dare fiduciam: & si admitiorẽ
penam. Alioquin p̃misse auctoritati aõi.
obiuaret. Et bona gͥ sine caritate facta & bona
incaritate facta q̃ comitat᷑ mortał culpa qũa
ñ delet sequens penitentia ad sensũ mitioris
pene ꝓfitunt: ñ ad uite fructũ¬

Expanded text:
ustitiae ejus quas fecerat, non recordabuntur; in peccato suo morietur; et non erunt in memoria justitiae quas fecit. In cujus loci considerandum est, quia cum mala committimus, sine causa ad memoriam transacta bona revocamus; quoniam in perpetratione malorum nulla debet esse fiducia bonorum praeteritorum. Intelligendum est hoc, ad vitam percipiendam bona praeterita non dare fiduciam, etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae auctoritati Augustini obviaret. Et bona ergo sine charitate facta, quaaritate facta, quae concomitatur mortalis culpa, quam non delet sequens poenitentia, ad sensum mitioris poenae proficiunt, non ad vitae fruct
Abbreviated transcription (Latin):
d quod dicimus quia sp̃c sc̃s ce donũ
dicitur &e datum siue donatum: s da-¬
tum siue donatum ex eo tantum d̃r quia
datur. uł donatur: quod habet tantum ex
tempore.
hic quare donum.

Expanded text:
d quod dicimus quia Spiritus sanctus et donum dicitur et datum sive donatum; sed datum sive donatum ex eo tantum dicitur, quia datur vel donatur, quod habet tantum ex tempore. 4. Hic quare donum.
Abbreviated transcription (Latin):
erat᷑. ut ipsa p̃cepti conseruatio. bonum illi
eẽt. tnͣsgressio malum: nec melius considatur
quantum malum sit inobedientia qũa hoc
mͦͣ: cum scilicet ideo reus factus ẽẽ homo intel¬
ligitur. quia ꝓhibitus rem tetigit: quã si ñ
ꝓhibitus tetigisset. nec peccasset. nec penã
sensisset. Si enim uenenosam herbam ꝓhi¬
bitus tetigeris. pena sequitur: & si nemo ꝓhi¬
buisset. similit̃ ꝓsequeretur. Si etiã ꝓhibet
sicut aliena pecuma: id̃o ꝓhibito est peccatũ.
quia ꝓhibenti ẽ damnosum. Cum uͭ tangit᷑
qd̃ nec tangenti obest. si ñ ꝓhibet᷑ nec cuiuibet

Expanded text:
erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit inobedientia, quam hoc modo; cum scilicet ideo reus factus esset homo intelligitur, quia prohibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohibitur sicut aliena pecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
ignum autẽ scientie boni bonia mali.¬
&e mali. ñ anatura hoc nom̃ accepit s ab occasi¬
one rei postea secute. Arbor enim illa ñ erat ma¬
la: s scientie boniet mali ideo dicta est. quia
post ꝓhibitionem erat in illa tnͣsgressio fitł᷑a
qua homo exꝑiendo disceret. quid eẽt int̃ obe.¬
dientie bonum. & in obedientie maium. Non
gͦ defructu quinasceretur inde. positumest
ullud nom̃: s de re transgressionẽ secuta so-¬
gnouit enim homo priusqm tangeret hoc
lignum. bonum & malum: s bonũ ꝑ pruden¬
tiam ae expientiam: malũ uͦ ꝑ prudentiã tan¬
tum. Od̃ etiam ꝑ exꝑientiã nouit. usurpato
ligno uetito: quia ꝑ expientiam mali didictt
quid sit int̾bonum obedientie. &e malum in¬
obedientie. Si uͦ p̃mi parentes obedientes eeñt
ñ contra p̃ceptum peccassent. ñ udo tam̃ mi¬
nus diceretur lignum scientie boni et maur:
quia hoc ex eius tactu accideret. siusurparet᷑.
alignogͥ homo ꝓhibitus ẽ. quod malum non

Expanded text:
ignum autem scientiae boni et mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutae. Arbor enim illa non erat mala, sed scientiae boni et mali ideo dicta est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura; qua homo experiendo disceret quid esset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum; sed bonum per prudentiam et experientiam, malum vero per prudentiam tantum. Quod etiam per experientiam novit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobedientiae. Si vero primi parentes obedientes essent, nec contra praeceptum peccassent, non ideo tamen minus diceretur lignum scientiae boni et mali, quia hoc ex ejus tactu accideret si usurparetur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non
Abbreviated transcription (Latin):
t ẽ hic adu̾̃tenda quedam regula gene¬
ralis eorum que ad se: & xorum que re¬
latuie dicuntur de patre & fuio. Q uicquid
enim ad se dicuntur ut ait ausꝰ. in .uͦi. ubro
de trinitate. Nondicit᷑ alt̃ sine altõ: id est qͥc¬
quid dicuntur quod substantiam eorum os-¬
tendat. Ambo simul dicuntur: gͦ nec pat̃ est
d̃s sine filio. nec filius sine patre. s ambo si¬
mul łs: s ñ ambo simulpat̃. ñ ambo simul

Expanded text:
t est hic advertenda quaedam generalis regula eorum quae ad se, et eorum quae relative dicuntur de Patre et Filio. Quidquid enim ad se dicuntur, ut ait Aug. in lib. 6 de Trin., c. 2, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Ergo nec Pater est Deus sine Filio, nec Filius sine Patre, sed ambo simul Deus; sed non ambo simul Pater, non ambo simul
Abbreviated transcription (Latin):
iunis tradi debet. sic̃ &e baptismus: nisi alit̃ cogat
necessitas. Nec debet iteran. sicut nec baptismꝰ.
uł ordo. Nulli enimsacram̃to facienda ẽ inuitia.
Oõ fieriputatur: quando ñ iterandum iteratur.
S utrum aliqua uł nulla iterari possint: q̃stio
est. Nam de baptismo ce ordine qd ñ debeant ite-¬
rariaꝑte auꝰ ait. Utrumq sacram̃tum ẽ. ae qua¬
dam consecratione dat᷑ uiud quidem cũ baptirat᷑
trumq ñ ucet tteran: quia neutri facienla est
inuriã. Oõ indubitanter etiam de confirma¬
tione tenendum ẽ Dealiis uͦ utrum iterariua¬
leant ut debeant: postea disseremus. De sacͣm̃¬
o altaris. Cap̃.xlui.

Expanded text:
i, et jejunis tradi debet, sicut et Baptismus, nisi aliter cogat i, et jejunis tradi debet, sicut et Baptismus, nisi aliter cogat necessitas. Nec debet iterari, sicut nec Baptismus, vel Ordo. Nulli enim sacramento facienda est injuria; quod fieri putatur, quando non iterandum iteratur. Sed utrum aliqua vel nulla iterari possint, quaestio est. Nam de Baptismo et Ordine quod non debeant iterari, aperte Aug. dicit: Utrumque sacramentum est, et quadam consecratione datur, illud quidem cum baptizatur, trumque non licet iterari, quia neutri facienda est injuria; quod indubitanter etiam de Confirmatione tenendum est. De aliis vero utrum iterari valeant vel debeant, postea disseremus. DISO ALTARI
Abbreviated transcription (Latin):
utus uͦ huius sacram̃ti ẽ. donatio sp̃c sc̃ĩ
ad robur: qui inbaptismo datus ẽ adremis¬
sionem. Unde rabanus. a summo sacerdote ꝑ um¬
positionem manus paraditꝰ traditur baptizato.
manus impositionem ep̃orum. post baptismum
acciꝑe debent spm scm̃r: ut pleni xͥam inuemant᷑.
citote utrumq magnum eẽ sa-¬
Icram̃tum:. s unum maiori ueneratione tenen¬
dum sicut amaiorib datur. Ecce mauis dicit sacͣ¬
ñtum confirmationis: forte ñ ob maiorem uirtutẽ
uł utilitatem quam conferat:s quia adigniorib
datur. & indigniori parte corꝑis fit. idẽ infronte.
uł forte quia maius uututum augm̃tũ p̃stat. licet
baptismus ad remissionem plus ualeat. Q uod
uidetur innuere rabanus. dicens. inunctione bap¬
tismi spm̃ scm̃ descendẽ. ad habitationẽ dõ conse-¬
crandam. In hac ut eiusdem septiformẽ grãm cum
omni plenitudine sc̃itatis ce uirtutis uenire inho¬
minem. Hoc sacramentum tantum aieuinis. & ie

Expanded text:
tus autem sacramenti est donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletus traditur baptizato, manus impositionem episcoporum, post Baptismum accipere debent Spiritum sanctum, ut pleni Christiani citote utrumque esse magnum sacramentum, sed unum majori veneratione tenendum, sicut a majoribus datur. Ecce majus dicit sacramentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia a dignioribus datur, et in digniore parte corporis fit, scilicet in fronte; vel forte quia majus augmentum virtutum praestat, licet Baptismus, plus ad remissionem valeat. Quod videtur innuere Rabanus dicens, in unctione Baptismi Spiritum sanctum descendere ad habitationem Deo consecrandam. In hac vero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et virtutis venire in hominem. Hoc sacramentum tantum a jejunis accip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ manus impositionẽ ꝓ temꝑis necestita¬
te in offitio ꝑmittimus ꝑmanẽ. Od̃ intelli¬
gendum ẽ de his qui ordinant᷑ a simonia¬
cis: ignorantes eos eẽ simoniacos. Hos fac
simoniacos. ñ reatꝰ criminis: s ordinatio
ppͣ. simoniacos omnino damnandos ac
deponendos: subintelligendum ẽ ñ uio¬
lent̾ quis atractus fuĩt. De his enim & a
quib libet hereticis uolent̃ ordinatis
dic̃ innocentius. quod possunt habere a¬
liquem colorem excusationis: si statim de¬
scendunt ab eis. & pessimo eoꝵ conciliabu
xert. ut subdiaconꝰ ñ ordinet᷑ añ .xiiii. an¬
nos: nec diaconus añ .xxu. annos:. nec prb̃i
añ .xxx: deinde si dignus suĩt ad ep̃atũ
eligi pot̃. Q uod nos etiam parimͦ seruare
iubemus. Item fabianus. Siquis .xxͣx. eta
tis ñ impleũit annos. nullomͦ pb̃r ordine¬
tur: etiam si ualde sit dignus: quia & ipse
dominus .xxx. annoꝵ baptizatus ẽ & sic
cepit docere.¬

Expanded text:
 manus impositionem pro temporis necessitate in officio permittimus permanere. Quod intelligendum est de his qui ordinantur a simoniacis, ignorantes eos esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio papa simoniacos omnino damnandos ac deponendos, sub intelligendum est; nisi violenter quis attractus fuerit. De his enim et a quibuslibet haereticis violenter ordinatis, dicit Innoc., 1, q. 1, quod possunt habere aliquem colorem excusationis, si statim discedunt ab eis, et pessimo eorum conciliabulxerunt, ut subdiaconus non ordinetur ante 14 annos, nec diaconus ante 25, nec presbyter ante 30. Deinde si dignus fuerit, ad episcopatum eligi potest, quod nos etiam pari modo servare jubemus. Item Fabianutis suae non impleverit annos, nullomodo presbyter ordinetur, etiam si valde sit dignus, quia et ipse Dominus XXX annorum baptizatus est, et sic coepit docere
Abbreviated transcription (Latin):
deo aliqui dicunt quod immortalitatẽ de
natura habebat. qua poterat nonmori. quȩ
aliorum lignorum esu. potãt conseruars sed
nesim dicens. hõc quoq addo. talem cibum
illam arborem p̃stitisse quo corpꝰ hominis
stabili sanitate firmaretur: ñ sicut ex alioci¬
bo. s inspiratione salubritatis occulta. hic
innuere uidetur. quod cum aliis cibis posset
corpus sustentari. hoc cibo indeficienti sam¬
tate firmaretur. Ex quo consequi uidetir. qd̃
sicut in natura sui habuit immortalitatẽ
quandam. scilicet aptitudinem moriendi:
ita aliquam immortalitatem innatura sui
habuĩt. idest aptitudinem qua pot̾at ñmor.
cibis adiutus: s si ꝑstitisset immortalitatis
ꝑfectio eẽt ei. de uite ligno. S qui hoc trad̃t
quomodo suꝑiora augustini u̾bã quib dicit
quod erat immortalis ex ligno uite. huic sen¬
tentie non contradicant. diligent̃ inquirant.

Expanded text:
deo aliqui dicunt, quod immortalitatem de natura habebat, qua poterat non mori; quae aliorum lignorum esu poterat conservari, sed nesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura sua habuit mortalitatem quamdam, scilicet, aptitudinem moriendi; ita aliquam immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, immortalitatis perfectio esset ei de ligno vitae. Sed qui hoc tradunt, quomodo superiora Aug. verba, quibus dicit quod erat immortalis ex ligno vitae, huic sententiae non contradicant, diligenter inquirant.
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃missis etiam hoc retractasse quid̃a tam̃
ex eo sensu accipunt fore dictum Pot̃ etiam¬
ñ quia aliquis p̃destinetur ꝓmitiᷤ extali sensu¬
reri pot̃. ꝑ quam iustificatur: pot̾ tam̃ mereri.
ut ñ apponatur ut penitus abiciatur. Et. quid̃
nerunt. ut hoc mereantur: ut hoc dignisint. A¬
lu uͦ ita inuunt. ut &e si ñ mereantur grãm iustifi¬
cationis. ñ tam̃ merent᷑ omnino repelli: ce grãm
sibi subtrabi. Ioq dixit in quibdam pecc̃oribꝰ
p̃cede quod digni sint iustificatione: ce in aliis qͦ¬

Expanded text:
in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meritis, vreri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiciatur. Et quidem venerunt, ut hoc mereantur, ut hoc digni sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis q
Abbreviated transcription (Latin):
um autem sp̃c fc̃s non dicatur genitꝰ
ẜ tantum ꝓcedens: queri solet cur filiꝰ
non dicitur tantum genitus s ce ꝓcedens.
Sicut ipse in euangłio iohannis ait. Ego ex
patre: dissimilit̃ tam̃. Namͣ sp̃c sc̃s ut ait
dit a patre. non quomodo natus. s quomͦ
datus. uł donum. filius autem ꝓcessit na¬
scendo. exit ut genitus: ac ꝑ hoc illud elu¬
cescit ut pot̃. scilicet cur sp̃c sc̃s etiam ñ
sit filius. cum et ipse apatre exeat. Ideo
scilicet non dicitur filius: quia neq natus
est. sicut unigenitus neq factus. ut ꝑdi
grãm in adoptionem nasceretur. sicut et nõ.
Quod ñ pot̾ distingui anobis int̾ generatio

Expanded text:
um autem Spiritus sanctus non dicatur genitus, sed tantum procedens, quaeri solet, cur Filius non dicitur tantum genitus, sed etiam procedens, sicut ipse in Evangelio Joannis ait: Ego ex Patre, dissimiliter tamen. Nam Spiritus sanctus, ut ait dit a Patre non quomodo natus, sed quomodo datus vel donum. Filius autem procedit nascendo, exiit ut genitus. Ac per hoc illud elucescit ut patet, scilicet cur Spiritus sanctus etiam non sit Filius, cum et ipse a Patre exeat. Ideo Spiritus non dicitur Filius, quia neque natus est sicut unigenitus; neque factus, ut per Dei gratiam in adoptionem nasceretur sicut nos. 3. Quod non potest distingui a nobis inter generatio
Abbreviated transcription (Latin):
consecutos. Unde augustinꝰ inli. de baptis¬
mo paruuloꝵ. Sicut illi pͥmi parentes pꝰtea
iuste uiuendo credunt᷑ ꝑ dñi sanguinem
ab extremo lib̾ati supplitio. ñ tam̃ in illa uita
meruerunt ad paradisum reuocarr. sic ce caro
peccati etiam remissis peccatis. si homo in ea
iuste iuixerit. ñ continuo meret᷑ eam mortẽ
ñ ꝑpeti. quam trarit aꝓpagine peccati. Quod¬
peccata parentũ uisitantur infilios: ce quod
ñ sunt adũsa que dicit d̾s in exodo ⁊ in erechi

Expanded text:
consecutos. Unde Aug., in lib. de Baptismo parvulorum ait: Sicut illi primi parentes postea juste vivendo creduntur per Domini sanguinem ab extremo liberati supplicio, non tamen in illa vita meruerunt ad paradisum revocari; sic et caro peccati, etiam remissis peccatis, si homo in ea juste vixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de propagine peccati. 9peccata parentum visitantur in filios, et quod non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
an baptismus sit. De hoc zacharias bone
penitus ignorabat: ce dum baptiz aret. nescius
latini eloquii infringens lingũa diceret. Baptixo
rantia. romane locutionis infringendo linguam
baptizans dixisset: ñ possumus consentire ut
cłicos uł uicinos. quib baptizati fuisse doceant᷑
agendum ẽ. ut renascantur ne pereant. Inquibꝰ
qͦd ũ ostendit᷑ gestum ratio ñ sinit. ut uideatur
iteratum conferendum eis uidetur. quod colla
tionis. ubi est diligentia pietati:¬

Expanded text:
an baptismus sit? De hoc Zacharias papa penitus ignorabat: et dum baptizaret, nescius Latini eloquii infringens linguam diceret: Baptizo rantia Romanae locutionis infringendo linguam baptizans dixisset, non possdomesticos vel vicinos a quibus baptizati fuisse doceantur, agendum est ut renaquod non ostenditur gestum, ratio non sinit, ut videatur iteratum, conferendum eis videtur, quod collatumptionis, ubi est diligentia pietati
Abbreviated transcription (Latin):
de summo bono. Angłi inũbo d̃i omnia scunt.
antequam fiant: s n̾ec om̃s. nec omĩa ꝑfecte
angłos scire dixit: & ideo eos inscientia ꝓfic̃e
non remouit. Gregorius quoq in libro dialo
gorum ait. Ouid est quod ibinesciant᷑ ubisci¬
entem omnia sciunt. Uidetur dicẽ quod om̃a
sciant angli. & nichil sit quod nesciant. S
accipiendum est hoc de his quorum cognitio
beatum facit cognitorem: ut sunt ea que ad
rerũ creatione &r p̃cipue de oꝑm .ui. dierũ distin

Expanded text:
 c. 12: Angeli in Verbo Dei omnia sciunt antequam fiant; sed nec omnes, nec omnia perfecte angelos scire dixit, et ideo eos in scientia proficere non removit. Gregor., in lib. Dialog., cap. 5, ait: Quid est quod ibi nesciant, ubi scientem omnia sciunt? Ubi videtur dicere quod omnia sciant angeli, et nihil sit quod nesciant. Sed accipiendum est hoc de his quorum cognitio beatum facit cognitorem, ut sunt ea quae adRERUM CREATIONE, ET PRAECIPUE DE OPERUM SEX DIERUM DISTIN
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatione tanta ditatis dilectione att
notitia fuisse p̃ditos. ut in his ult̾ĩus ñ ꝓfece¬
rint nec ꝓfecturi sint. ꝓfecert̃ tam̃ inscien¬
tia rerum extĩorum. sicut in cognitione sacra¬
m̃ti incarnationis & huiusmodi. s ñ incont̾e¬
platione ditatis: quia trinitatem inunitate
atq unitatem intrinitate ñ plemus intelli¬
gunt. siue intellecturi sunt. quam ab ipsa
confirmatione ꝑceperint. Ita etiam dicunt
eos incaritate ñ ꝓfecisse post confirmationẽ.
quia eorum caritas postea non est aucta: ce sic
dicunt eos ñ ꝓfecisse in meritis: s hoc qͣntũ
ad uim merendi. s ñ quantum ad nuimerum
m̃itorum. Piura enim bona fecerunt postea.
que tunc ñ fecerant: s eorum caritas exquail¬
la ꝓcesserunt ñ ẽ aucta: exquatantum merue¬
runt antequam ista adderentur. quantum po¬
stea his adunctis. Illud uͦ quod alii suꝑus
dicunt ꝓdabilius uidetur: scił quod angłi
usq ad iuditium inscientia &e in aliis ꝓfician

Expanded text:
confirmatione tanta deitatis dilectione atque notitia fuisse praeditos, ut in his ulterius non profecerint nec profecturi sint. Profecerunt tamen in scientia rerum exteriorum, sicut in cognitione sacramenti Incarnationis et hujusmodi, sed non in contemplatione deitatis, quia Trinitatem in unitate, atque unitatem in Trinitate non plenius intelligunt sive intellecturi sunt quam ab ipsa confirmatione perceperunt. Ita etiam dicunt eos in charitate non profecisse post confirmationem, quia eorum charitas postea non est aucta; et sic dicunt eos non profecisse in meritis, sed hoc quantum ad vim merendi, non quantum ad numerum meritorum. Plura enim bona fecerunt postea, quae tunc non fecerant; sed eorum charitas ex qua illa processerunt non est aucta, ex qua tantum meruerunt antequam ista adderentur, quantum postea his adjectis. Illud vero quod alii superius dicunt probabilius videtur, scilicet, quod angeli usque ad judicium in sci
Abbreviated transcription (Latin):
faisis penitentiis laicorum animas deci¬
pi. & in infernum ꝑtrahi patiantur. fai¬
sam autem penitentiam eẽ constat. cum
spretis plurib de uno solo penitentia
agitur: uł cum sic agitur de uno. ut ñ dis-¬
cedatur abalio.
Repecit de uera penitentia

Expanded text:
falsis poenitentiis laicorum animas decifalsis poenitentiis laicorum animas decipi, et in infernum pertrahi patiantur. Falsam autem poenitentiam esse constat, cum, spretis pluribus, de uno solo poenitentia agitur; vel cum sic agitur de uno, ut non discedatur ab alio. 7. Repetit de vera poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
more d̃i consequeret᷑ ueniam. sine quo
nemo umquam inuenit grãm: hostis eñi
dĩ ẽ: dum offendit ꝑseuerant̾. Quedam
impietas infidelitatis ẽ: ab illo qui iustus
& iusticia est. dimidiam spare salutẽ. Iam
enim sine uera penitentia. inueniret grãm
Penitentia enim uera: ad baptismi purita¬
tem conatur ducere. Recte enim penitens.
quicquid sordis post purificationẽ contra¬
xit oportet ut abluat. saltẽ lacͥmis m̃tis.
S satis durꝰ est: cuius m̃us dolorẽ. oculi ñ
declarant. S sciat se culpabilit̾ durum.
qui deflet damna temporis uł mortem a¬
mici: & dolorem peccati ñ ostendit in lacͥ¬
mis quem gͦ penitet: omnino peniteat᷑.
ce ñ estis irridentes: mutate uitam: recon¬
ciliamin deo. Penitentiam agis: genua fi.¬
nitens es. Sigͦ penitet: cur facis q̃ male¬
fecisti: Si fecisse penitet. noli facere. si ad¬
huc facis: certe ñ es penitens. Item in no¬
centius uͦ. Am̃moniemus fr̃s nrõs: ne

Expanded text:
more Dei consequeretur veniam, sine quo more Dei consequeretur veniam, sine quo nemo unquam invenit gratiam. Hostis enim Dei est, dum offendit perseveranter. Quaedam enim impietas infidelitatis est, ab illo qui justus et justitia est, dimidiam sperare veniam. Jam enim sine vera poenitentia inveniret gratiam. Poenitentia enim vera ad Baptismi puritatem conatur confitentem ducere. Recte enim poenitens quidquid sordis post purificationem Baptismi contraxit, oportet ut abluat, saltem lacrymis mentis; sed satis durus est, cujus mentis dolorem oculi non declarant. Sed sciat se culpabilitmna temporis, vel mortem amici, et dolorem peccati non ostendit in lacrymis. Quem ergo poenitet, omnino poeniteat. Iis poenitentes, et non estis irridentes, mutate vitam, reconciliamini Deo. Poenitentiam agis, genua finitens es. Si fecisti? Si fecisse poenitet, noli facere; si adhuc facis, certe non es poenitens. Item Innocentius II: Admonemus fratres nostros, ne
Abbreviated transcription (Latin):
atis arbitror illis ẽẽ responsum qui
Masserunt de uno crimine penitentiã
agi . & ueniam p̃stari. alio indelectatione
retento. ut ꝑ confessionẽ ñ exposito: qͥ ñ
mͦ p̃missis auctoritatib confutantur. s
& subditis. Ait enim auoꝰ. Sunt plures qͦs
sibi quedam. in quibus delectentur: non
animadũtentes dñm. Simul mutum &
habentem septẽ demonia ꝑficere potiuit:
sex expulsis. Expulit autẽ .uii: ut omnia
crimina simul eitienda doceret. Legionẽ uͦ
demonum ab alio eitiens. nullum reliquit
de omnib. qui lib̾atũ possideret: osten-¬
dens quod si euam peccata sint mille. opor¬
tet de omnib penitere. Numqm aliqu̾e
sanauit dominus: quẽ ñ omnino lib̾aue¬
rit. Totum eñĩ hominem sanauit insab¬
bato: quia & corpꝰ ab omni infirmitate
& animam ab omni contagione: indi¬
cans. penitentem oportere simul dolere
de omni crimine. Scio enimidñm inimi¬
cum omni criminoso. Quomꝰ gͦ qͥcrim
reseruat. de alio recipet uemia: sine a¬

Expanded text:
atis arbitror illis esse responsum, qui asserunt de uno crimine poenitentiam agi, et veniam praestari, alio in dilectione retento, vel per confessionem non exposito; qui non modo praemissis auctoritatibus confutantur, sed etiam subditis. Ait enim August., lib. de sibi quaedam vitia in quibus delectentur, non advertentes Dominum simul mutum et habentem septem daemonia perficere potuit, sex expulsis, expulit autem septem, ut omnia crimina simul ejicienda doceret. Legionem vero daemonum ab alio ejiciens, nullum relinquit de omnibus, qui liberatum possideret; ostendens, quia si etiam peccata sint mille oportet de omnibus poenitere. Nunquam enim aliquem sanavit Dominus, quem non omnino liberaverit. Totum enim hominem sanavit in Sabbato, quia et corpus ab omni infirmitate, et animam ab omni contagione; indicans poenitentem oportere simul dolere de omni crimine. Scio enim Dominum inimicum omni criminoso. Quomodo ergo qui crimen reservat, de alio recipiet veniam? sine a
Abbreviated transcription (Latin):
minib deputari ad custodiam uł exercitium:
siue eodem tempore. siue diũsis temꝑib. Ideo
autem dicimus eodem tempore uł diũsis temꝑi¬
brquia uidecur quib dam. qd̾̃ om̃s homines ꝗͥ
sunt simul inaliquo temꝑe. singuli singulos
angłos habere possint bonos uł malos: quia
licet sit maior numerus hominum computatis
nib succedunt. & id̃o numquam simul sunt
in bac uita. angłi uͦ numquam decedunt. s si¬
mul omnes sunt: eẽ pot̾. ut singuli hominum
dum in bac uita sunt. singulos habeant ange¬
los bonos uł malos ad sui custodiam uł exerci¬
tium destinatos. Ceterum siue tta sit siue non ñ
est dubitandum unum quemꝙ habere angłm
sibi deputatum. siue plurib simul destinatꝰ
sit. siue uni singularit̃. Nec est mirandum u¬
num angł̃m plurib hominib ad custodiam
deputari. cũ uni homini pluriũ custodia depui¬
tetur: itaut eorum qͥsq suum dicatur habere
inmerito uł inp̃mio usq ad uiditiũ. Cap̃ .lo.

Expanded text:
minibus deputari ad custodiam vel exercitium, sive eodem tempore, sive diversis temporibus. Ideo autem dicimus eodem tempore vel diversis temporibus, quia videtur quibusdam quod omnes homines qui sunt simul in aliquo tempore, singuli singulos angelos habere possint, bonos vel malos; quia licet major sit numerus hominum, computatis nibus succedunt, et ideo nunquam simul sunt in hac vita, angeli vero nunquam decedunt, sed simul omnes sunt, ideo esse potest ut singuli hominum dum in hac vita sunt, singulos habeant angelos bonos vel malos ad sui custodiam vel exercitium destinatos. Caeterum sive ita sit, sive non, non est dubitandum unumquemque habere angelum sibi deputatum, sive pluribus simul destinatus sit, sive uni singulariter. Nec est mirandum unum angelum pluribus hominibus ad custodiam deputari, cum uni homini plurium custodia deputetur, ita ut eorum quisque suum dicatur habere in merito vel in praemio usque ad judicium. P
Abbreviated transcription (Latin):
bat in quo loquebat᷑. Ideoꝙ serpens dictusq̃
ẽ cauudir cuncis anmantid ite quiaud
ra tam̃ sunt excellentiores omnib bestus ꝓp¬
ter eminentiam rationis. quamius serpens
ñ rationali anima s spũ diabolico posste.
sapientissimus dici. Nongͦ mirum sidiabo¬
lus sp̃u suo implens serpentem. sicut uates
implebat. sapientissimum reddidat om̃iũ
bestiarum: quem tam̃ ad temptandum ñ ele¬
git diabolus s ꝑ qd̾ animal ꝑmissus fuit

Expanded text:
bat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est bat, in quo loquebatur. Ideoque serpens dictus est esse callidior cunctis animantibus terrae; quia, ra tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potãt. ad fraudem se conũtit: ut dolo
hõminem supplantaret. quẽ uirtute suꝑare
nequiret. Ne autẽ fraus ilus nimis manife¬
staretur insua specie ñ uenit ne aꝑte cognosce¬
ref. & ita repelleretur. Iterum ne nimis oceul¬
ta foret fraus eius. que caueri ñ posset. & homo
simul uideretur inuiriam pati. si talit̃ circũ¬
ueniri ꝑmitteret eumd̃s ut p̃cauere ñ posset.
inaliena quidem forma uenire ꝑmissus est
diabolus. s intali inqua eius malitia faci¬
le posset dep̃hendi. Ut igitur inppria forma
forma sue malitie congruenti ueniret. diui¬
nitus factum est. Uenit gͥ ad homine inser¬
pente: qui forte si ꝑmitteretur. in coiumbe
specie uenire maluisset. S ñ erat dignum
ut sp̃c malignus ilam formam bomini odi¬
osam facẽt: inqua sp̃c sc̃s appariturus erat.
Nongͦ nisi ꝑserpentem temptare ꝑmissus
fuit diadolus. ut ꝑ illud quod foris erat as¬
tduitam temptantis animadũtere feminam
quiret. Diabolus enim ꝑserpentem tempta¬

Expanded text:
n poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur. Item ne nimis occulta forte fraus esset, quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus est diabolus, sed in tali in qua ejus malitia posset deprehendi. Ut ergo in propria forma forma suae malitiae congruenti veniret, divinitus factum est. Venit ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tenta
Abbreviated transcription (Latin):
oc aut̾ẽ non uidet᷑ quibꝰdã posse sta¬
rescilicet qd filius potuerit gignere
Si enim filius potuit gignere. potuit esse
pater: ce si potuit ẽẽ pater: potuit ergo
cuius alius: sed alius non: quia nullus aliuˢ
gignere potest. Nec sp̃c sc̃i: quia nasci ñ po
tuit. Si enim nasci potuit: potuit ẽẽ filius.
et itamutabilis ẽẽ potuit. Hic querit᷑ qͦmͦ¬

Expanded text:
tem videtur quibusdam non posse stare, scilicet quod Filius potuerit gignere. Si enim potuit Filius gignere, potuit esse Pater; et si potuit esse Pater, potuit ergo erius. At alterius non, quia nullus alius gtuit. Si enim nasci potuit, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit. 4. Hic quaeritur q
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽẽ malum idest peccatũ. nisiudem qͦq
scd̃m aliquid bonum sit. & om̃ium que sunt
in quantũ sunt. dm̃ auctorem p̃dicant. & eiꝰ
uoluntate omnia eẽ. quicumq st̃ que inqͣn¬
tum sunt. nature sunt.
Obiectio contraillos
qui dicunt om̃s actus inquantũ st̃ ẽẽ bonos.

Expanded text:
quid esse malum, id est, peccatum, nisi idem quoque quid esse malum, id est, peccatum, nisi idem quoque secundum aliquid bonum sit; et omnium quae sunt, in quantum sunt, Deum auctorem praedicant: et ejus voluntate omnia esse quaecumque sunt, quae, in quantum sunt, naturae sunt. 8. Objectio contra illos qui dicunt omnes actus, in quantum sunt, esse bonos.