comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dete quo fine clausit. Quis sapiens &
custodiet hec : & quid custoditurus est
sapiens: Id ẽ. si pauꝑ sit. custodit. Si non
sit diues. id eͣ si ñ sit suꝑbꝰ. ñ sit infla¬
tus: custodit hec Quare enĩ custodit ħ:
Qͥa intelliget miserationes diĩ. Non me¬
rita sua. ñ uires suas. ñ potentiã suã.
s miserationes dñ: qui errantẽ ⁊ egen
tẽ in uiã deduxit ⁊ pauit. qͥ pugnan¬
tẽ adu̾sus difficultatẽ peccatoꝵ. ⁊ colli¬
gatũ uincuł consuetudinis soluit ⁊ li¬
berauit: qui fastidientẽ u̾bũ dĩ. ⁊ te¬
dio quodã pene morientẽ. missa medi¬
cina u̾bi sui recreauit: qui ꝑiclitantẽ
discrimina. mari placato. ad portũ ꝑdu¬
xit: qui eũ deniq constituit in eo ppło
uͥ humilib dat gr̃am. ñ illo uͥ suꝑbis
resistit: ⁊ fecit eũ suũ ut intꝰ manens
multiplicaret᷑. ñ ut foras exiens minu¬
eret᷑. Hoc uident recꝰti ⁊ iocundantur.
Phumilitatẽ: intelligendo miserationes

Expanded text:
dete quo fine clausit: «Quis sapiens? et custodiet haec.» Et quid custoditurus est sapiens? Id est, si pauper sit, custodit; si non sit dives, id est, non sit superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quare enim custodit haec, Quia «intelliget miserationes Domini:» non merita sua, non vires suas, non potentiam sudete quo fine clausit: «Quis sapiens? et custodiet haec.» Et quid custoditurus est em in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, edio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui periclitantem discrimina, mari placato ad portum perduxit: qui eum denique constituit in eo populo, ubi humilibus dat gratiam, non in illo ubi superbis resistit; et fecit eum suum, ut intus manens multiplicaretur, non ut foras exiens minueretur. Hoc vident recti, et jucundantur. Per humilitatem, intelligendo miserationes
Abbreviated transcription (Latin):
Illud uͦ ultimũ qͦ nich ẽ peiꝰ. ad hos ꝑtinet.
de quib in isto psalmo dr̃: ꝑ eo ut me dili¬
gerent detrahebant mͥ. Dilecꝰtionẽ qͥpe
debebant tantis dnĩ bñficiis: quã ñ solũ
minime reddebant. ueru̾etiã ꝓ illo bono
irrogabant malũ. Duo uͦ media q̃ dix imꝰ
hominũ quodãmͦ ee̾ medioꝵ. ita se habẽt.
ut eoꝵ pͥus qd̾ eͣ reddere bona ꝓbonis. ha¬
beant ⁊ boni. ⁊ mediocrit᷑ boni. uł medi¬
ocrit᷑ mali. Idõ dñs hoc ñ rep̃hendit: s
ñ uult in eo solo suos discipłos ꝑmanere.
quos uult ad maiora ꝓuehere. quibꝰ dic̃.
Si dilexeritis eos qͥ uos diligt᷑. id ẽ si red¬
dideritis bona ꝓ bonis: quã mercedẽ ha¬
bebitis. id ẽ quid magnũ facietis: Nonne
⁊ publicani hoc faciunt Wlt aũ ⁊ illos

Expanded text:
 ad hos pertinet, de quibus in isto psalmo legitur. «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facietis? «nonne et publicani hoc faciunt»
Abbreviated transcription (Latin):
fideł in ppło dĩ: quarta ista rec nr̃a est.
Quanto enĩ plus honoram᷑: tanto plus ꝑieli¬
tam᷑. Metuendũ ẽ ne au̾tat aliquẽ ur̃m
a ueritate ꝑicłm erroris: metuendũ ẽ ne
uincat unũquẽq cupiditas sua. ⁊ eligat
eã sequi magis ꝗͣ ex eiꝰ difficultatibꝰ excla¬
mare ad dm̃: metuendũ ẽ. ne unicuiq
nrͣm muiꝰ sapiat u̾bũ dĩ. ⁊ fastidio mori¬
atur: temptatio uͦ gub̃nandi. tẽptatio ꝑi¬
culoꝵ in regenda ȩcclia: nos potissimum
tangit. S: quomͦ ⁊ uos alieni eritis: si to¬
ta nauis ꝑiclitabit᷑: Qd̃ idõ dixi. ne in
hac quarta tẽptatione tã ꝗͣ. nr̃a ꝓpͥa. mi¬
nꝰ solliciti sitis: ⁊ ꝓ nob̃̾ minꝰ oretis. Quid
enĩ frẽs: Iuia ad eadẽ gub̃nacła nͣ se¬
detis: ñ in eadẽ naue nauigatis: Post
has quatuor tẽptationes. quatuor excla¬
mationes. quatuor lib̾ationes. quatuor
miserationũ dñicaꝵ cõfessiones. genera¬

Expanded text:
fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarta tentatione, tanquam nostra  solliciti sitis, et pro nobis minus oretis. Quid enim, fratres, quia ad eadem gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, genera
Abbreviated transcription (Latin):
alla querela maloꝵ moꝵ: exxipiit᷑ tẽptati¬
one. t̾cia. tedii cuidã in morã huꝰ uitȩ: ita
ut aliqnͣ eũ nec leg̾e nec orare delectet.
Tercia tẽptatio: pͥori contraria ẽ. Prius enin
ꝑiclitabat᷑ fame: postea fastidiõ. uñ ⁊ hoc. nͥ
de quodã langore animȩ ẽ: Iã m̃tẽ ñ a¬
licit adult̾iũ: nec tñ delectat dĩ u̾bũ. Iam
post ꝑiłm imꝑitis ⁊ cõcupiscentiȩ. de qͥbꝰ
duob te. euasisse lȩtaris: uide ne tediũ fa¬
stidiũ ꝙ te necet. Non ẽ ⁊ ista leius temp¬
tatio. agnosce te in illa. ⁊ exclama ad dm̃:
ut de necessitatib tuis etiã hic lib̾et te.
rore. lib̾atꝰ a difficultate bñoꝑandi. lib̾a¬
tus a tedio fastidioq u̾bi dĩ: fortasse dig¬
nus eris cui ppłs comitat᷑ constituaris in
gub̃naculis nauis. recturus eccłiam. Ibi qͣr¬
ta tẽptatio. Tempestates maris quatientis
excłiam: turbant gub̃nator ẽ: Deniq illas
tres tẽptationes exꝑiri potest oĩs puis ⁊¬

Expanded text:
ulla querela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; rore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turbant gubernatorem. Denique tres illas tentationes experiri potest omnis pius
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa patris mea ẽ. ⁊ aĩa filii mea ẽ. aĩa qͣ pec¬
cauerit ipsa moriet᷑. Hoc qͥppe dicꝰtũ ẽ de his
qͥ conũtunt᷑ ad dñm: ⁊ ñ unitant᷑ mala pa¬
rentũ suoꝵ. Qđ ipse ꝓpħa euident᷑ ostendit.
Dic̃ enĩ parentũ iniquitates eis nͣ obeẽ: qui us¬
titiã faciendo dissimiles fuerint. Ad id aũ qd
dic̾tũ eͣ reddã peccata patrũ in filios. additũ
ẽ his qͥ odert̃ me: hoc ẽ sic̃ me oderant ⁊ pa¬
rentes eoꝵ. ut quẽadmodũ bonoꝵ imitatio
fecit ut etiã ꝓpͥa peccͣa deleant᷑ : sic imitati¬

Expanded text:
anima quae peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorum; quod ipse propheta evidenter ostendit: dicit enim parentum iniquitates eis non obesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic ma
Abbreviated transcription (Latin):
libi dic̃. Conũtisti luctũ meu̾ in gaudiũ
mͥ: conçidisti saccũ meũ ⁊ accuixist me
letitia. Itẽ ibi. Et effrem fortitudo capitis
mei: hic aũ ⁊ effrẽ susceptio capitis mĩ.
Suscipiendo eiũ fit fortitudo: id ẽ suscipi¬
endo fortes facit. fructificans in nob̃. Int̾¬
p̃tatur enĩ effra fructificatio. Suscep¬
tio aũ ad utrũq referri potest: sue. cũ
suscipimꝰ xpͣm sue cũ ipse nos suscipit.
qͥ ẽ caput eccłiȩ. Et̃ qd̃ ibi ait tribulan¬
tes nos. hic aũ inimicos ur̃os: utiq idẽ
ipsi st̃. Admonem᷑ sane isto psalmo eos
titulos qͥ tãꝗͣ de hẏstoria positi stͣ rectis¬
sime fieri. ut scdm ꝓpħiam intelligamꝰ:

Expanded text:
meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
delictũ. Ad quã rẽ ꝑtinet pͣceptũ. diligite
inimicos ur̃os. bñfacite his qui odertͣ uos:
⁊ orate ꝓ eis qͥ uos ꝑsequunt᷑. Nala ꝓ ma¬
lis ñ eẽ reddenda: paulus apłs dicit. Nul¬
li malũ ꝓ malo reddentes. Et apł̃s petrus.
Non reddentes malũ ꝓ malo: uł maledic¬
tũ ꝓ maledicto. Unde ⁊ in psalmo legit᷑.
Si reddidi retribuentib mͥ mala. Duoꝵ pos¬

Expanded text:
ite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentib
Abbreviated transcription (Latin):
duodecĩ milia: Nã pt̾ id qd̾ positũ eͣ intitu¬
li inscriptionẽ ⁊ ipsi dauid ⁊ in fine̾: cȩt̾a
ita diu̾sa sunt ut ille. habeat humilitatẽ
dauid. iste fortitudinẽ: ille fugã. iste uic¬
torias. Et tam̃ ex istoꝵ duoꝵ posteriorib
partib. quoꝵ tã diu̾si tituli stͣ psalmꝰ iste.
cõponit᷑ : uͥ significat᷑ ad unũ aliquid u
altitudine ꝓpħiȩ: copulatis utriusq finibꝰ
in hoc uno. ciiͦ titulus ẽ canticũ psalmi ip¬
si dauid. neutro illi titulo simit p̃ter qd̃ eti¬
am hic positũ ẽ ipsi dauid÷ qm̃ multis par¬
tib ⁊ multis modis sic̃ ad hebreos epła lo

Expanded text:
illia?» Nam praeter id quod positum est, «In tituli inscriptionem,» et, «ipsi David,» et, «in finem;» caetera ita diversa sunt, ut ille habeat humilitatem David, iste fortitudinem; ille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste componitur. Ubi saltitudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ipsi David;» neutro illi titulo similis, praeter quod hic etiam positum est, «ipsi David.» Quoniam multis partibus et multis modis, sicut ad Hebraeos Ep
Abbreviated transcription (Latin):
to. nͥ questionib inquietati hereticoꝵ. Et
hic attendite: qr ñ p̃t̾missũ ẽ. ecce effusꝰ
ẽ contẽptus suꝑ pͥncipes: suꝑ illos tauros.
Quare cõtẽpti st̃: Aluid annuntiantes. Qͥ
st̃ contẽpti. Anathematizati. Qͥsquis enĩ
nathema sit. Suid tã contẽptũ ꝙͣ sal infa¬
tuatũ: qd̃ foras ꝓiecꝰtũ conculcat᷑: & uide¬
te si ñ principes st̃. Ipsũ paulũ audite.
Licet si nos aut angłs de celo eugłiz aue¬
rit uob̃ pretͣ ꝙͣ. qd accepistis: anathema
sit. Principes stͣ. docti st̃. magni st̃: lapides
p̾ciosi ft̃. Qͥd adhuc dicturus ẽ.: Nũ quis¬

Expanded text:
etati haereticorum. Et hic attendite quia non praetermissum est: ecce «effusus est contemptus super principes,» super illos tauros. Quare contempti sunt? Aliud annuntiantes. Quid sunt contempti? Anathematizati. «Quisquis» enim nathema sit.» Quid tam contemptum quam sal infatuatus, qui foras projectus conculcatur? Et videte si non principes sunt; ipsum Paulum audite: «Licet si nos, aut angelus de coelo evangelizaverit vobis praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Principes sunt, docti sunt, magni sunt, lapides pretiosi sunt. Quid adhuc dicturus es; numqui
Abbreviated transcription (Latin):
tera eoꝵ dextera iuiquitatis. Inde qd̾ dixe¬
rtͣ beatũ ppłm cui hec st̃: os eoꝵ loquitũ ẽ
uanitatẽ. qd de illis supͣ dictũ ẽ. Cuiꝰ aũ os
loqͥt᷑ ueritatẽ: contra illud qd̾ dixert̃ isti. be¬
atũ popłm cui hec st̃. debet etiã ipse dicẽ
qd̃ in eodẽ psalmo seqͥt᷑. beatꝰ ppłs cuiꝰ dñs
tu meo semꝑ: qm̃ a dextris ẽ mͥ ne cõmoue¬
ar. Diabolus gͦ stetit a dextris eiꝰ qnͣ p̃posuit
auariciã sapientię. ⁊ pecuniã saluti suȩ: ut
eũ traderet a qͦ debuit possideri: ne. ab il

Expanded text:
eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec sunt, os eorum locutum est vanitatem; quod de illis supra dictum est. Cujus autem os loquitur veritatem, contra illud quod dixerunt isti beatum populum cui haec sunt, debet etiam ipse dicere quod in eodem psalmo sequitur, «Beatus populus cujus tu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear» . Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
te nr̃i ft in occulta pͣscientia dĩ. necesse.
ẽ ut redeant. Quã multi ñ nr̃i adhuc
illi nr̃i qͥ foris ft̃. qnͣ occasiones inuene¬
rint redeunt. Illud gͦ accipite: qd̾ nouit
ds̃. Scdm hoc seduxit eos in inuio ⁊ ñ in
uia. Et quid de ilł fecit: Id dic̾e cȩꝑam:
qd̃ attente audiatis. Potuit illos pati intꝰ
semꝑ: s nos de illis ñ ꝓficeremꝰ. Cũ aũ
separati st̃. ⁊ ꝑ questiones malignas in¬
quietant nos : ꝓpositũ ẽ nob̃ ex illis. ⁊ in¬
quisitionis studiũ. ⁊ timoris exemplũ. Unꝰ¬
quisq tremit cũ alt̾um uidet exisse : tã

Expanded text:
te nostri sunt in occulta praescientia Dei, necesse te nostri sunt in occulta praescientia Dei, necesse est ut redeant. Quam multi non nostri adhuc illi nostri qui foris sunt, quando occasiones invenerint, redeunt. Illud ergo accipite quod novit Deus, secundum hoc «seduxit eos in invio, et non in via.» Et quid de illis fecit? Quod dicere coeperam, quod attente audiatis. Potuit illos pati intus semper, sed nos de illis non proficeremus: cum autem separati sunt, et per quaestiones malignas inquietant nos, propositum est nobis ex illis et inquisitionis studium, et timoris exemplum. Unusquisque tremit, cum a
Abbreviated transcription (Latin):
ras: idõq conculcant᷑ ab hõib. Effusus
ẽ contẽptꝰ suꝑ pͥncipes: & seduxit eos in
inuio ⁊ ñ in uia. Illi suꝑiꝰ in uia: illi ad
ciuitatẽ directi. Deniq illi deducꝰti ñ se¬
dueti: isti aũ in inuio seducti. Qͥd eͣ se¬
duxit eos: Tradidit illos ds̃ in cõcupis¬
centr᷑s cordis eoꝵ. Hoc eͣ enĩ seduxit: do¬
nauit illos sibi. Nã si ꝓpͥe quęras: ipsi se
seducunt. Qͥ eniͣ putat se ẽẽ aliqͥd cum
ẽ enĩ uia .ᷤ Aut uͥ agnoscit᷑ uia: Ds̃ inqͥt
nusereat᷑ nr̃i ⁊ bñdicat nos: illuminet
uultũ suũ suꝑ nos. ut cognoscamꝰ in tͣra
uiã tuã. In qua t̾ra: In oĩb gentib salu¬
tare tuũ. Utiq tales ut nunuant᷑. ut
pauci fiant : huic exeunt A multitudi¬
ne unitatis om̃s exiert̃ : sic̃ paulo ante
cõmemoraui dictũ de illis. Ex nobis exie¬
rtͣ: s ñ fuert̃ ex nob̃. Si enĩ ex nob̃ fu¬
issent : ꝑmansissent utiq nob̾cũ. S si for¬

Expanded text:
 ab hominibus . «Effusus est contemptus super principes. Et seduxit eos in invio, et non in via.» Illi superius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid est, «seduxit eos? Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum» . Hoc est enim, «seduxit,» donavit illos sibi. Nam si proprie quaeras, ipsi se seducunt. «Qui enim putat se esse aliquid, cum est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» inquit, «misereatur nostri, et benedicat nos; illuminet vultum suum super nos, ut agnoscamus in terra viam tuam.» In qua terra? «In omnibus gentibus salutare tuum» . Utique tales ut minuantur, ut pauci fiant, hinc exeunt; a multitudine unitatis omnes exierunt, sicut paulo ante commemoravi dictum de illis: «Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis; si enim ex nobis fuissent, permansissent utique nobiscum» . Sed si for
Abbreviated transcription (Latin):
ciscendi cupiditatẽ. cũ detrahit᷑ siue p̃sen¬
tib siue absentib nob̃. Deinde cũ xp̃i pa¬
tientiã recordam᷑. tãquã ipso excitato. sicut
factũ ẽ cũ dormiret in naui. qͥ ꝑturbationẽ
cordis nr̃i tempestatẽq tranquillat animo
sedato atq placato: oremꝰ etiã ꝓ ipsis detrac¬
torib nrͣis. ut securi dicamꝰ. Dimitte nob̃ do¬
mine: sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ. S ille dimittebat:
qͥ peccatũ qd ei dimitteret᷑ utiq ñ habebat.
⁊ magnꝰ reatus illoꝵ. Nã qͥd noc̾e potuert᷑
ꝑsequentes. uoluntate nͣ necessitate morien¬
tẽ. S ipsũ odiũ eͣ crim̃ maximũ ꝑsequentis.¬

Expanded text:
 cum detrahitur sive praesentibus sive absentibus nobis. Deinde, cum Christi patientiam recordamur, tanquam ipso excitato, sicut factum est, cum dormiret in navi , qui perturbationem cordis nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato atque placato oremus etiam pro ipsis detractoribus nostris, ut securi dicamus: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Sed ille dimittebat, qui peccatum quod ei dimitteretur utique non habebat.et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crim
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ illic esurientes: qr edent pauꝑes ⁊ satu¬
rabunt᷑. Et constituert᷑ quitatẽ habitati¬
onis. Interĩ habitationis in spe: qmͣ qͥ me
audit inqͥt habitabit in spe. Et constitu¬
ert̃ cuitatẽ habitationis. Et seminauert̃
agros. ⁊ plantauert̃ uineas. ⁊ fecert̃ fruc¬
tũ frum̃ti: adquẽ gaudeat oꝑariꝰ ille qui
dic̃. Nͣ qr quęro datũ: s requiro fructum.
Et bñdix̃ eos. ⁊ multiplicati st̃ nimis: ⁊ ui¬
m̃ta eoꝵ ñ st̃ diminuta. hoc stat. firmum
enĩ fundam̃tũ dĩ stat: qr nouit dñs qͥ stͣ eiꝰ.¬

Expanded text:
esurientes:» quia, «Edent pauperes, et saturabuntur» . «Et constituerunt civitatem habitationis:» interim habitationis in spe; quoniam, «Qui me audit,» inquit, «habitabit in spe» . «Et constituerunt civitatem habitationis. Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum frumenti:» ad quem gaudet operarius ille qui dicit, «Non quia quaero datum, sed requiro fructum» . «Et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis, et jumenta eorum non sunt deminuta.» Hoc stat. «Firmum» enim «fundamentum Dei stat, quia novit Dominus qui sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia ppłi: ⁊ in cathedra senioꝵ laudent
eũ. Exaltent eũ hoc ẽ. laudent eũ: ⁊ lau¬
dent eũ hoc ẽ exaltent eũ. Exaltent lau¬
dent ppłi ⁊ seniores: negociatores ⁊ gub̾na¬
tores. Qͥd enĩ fecit in hac ȩccłia: Qd consti¬
tuit. Unͣ̃ illa meruit. Qͥd ei p̃stitit. Quẽ¬
admodũ suꝑbis resistit: humilib aũ gr̃am
dedit. Suꝑbis. sciłc pͥmo ppło iudeoꝵ arrogã¬
ti ⁊ extollenti se de gen̾e abrahȩ: ⁊ qd illi gẽ¬
ti sint credita eloquia dĩ. Ñ eis hec uale¬
bant ad sanitatẽ. s ad exaltationẽ cordis:
ad tumorẽ potiꝰ ꝗͣ. ad magnitudinẽ. Quid
gͦ fecit ds̃ suꝑbis resistens humilib dans
grͣam: ramos naturales ꝓpt̾ suꝑbiã ampr¬
tans. oleastrũ ꝓpt᷑ humilitatẽ iniserens:
Qͥd fecit ds̃ : Audite ħ duo. Primo quẽa dmo¬
dũ ds̃ suꝑbis resistat: demde quẽadmo¬
dũ humilib det gr̃am. Posuit flumina
in desertũ. Currebent ibi aquȩ: currebaĩ

Expanded text:
cathedra seniorum laudent eum. Et exaltent eum,» hoc est, «laudent eum:» et laudent eum,» hoc est, «exaltent eum.» Exaltent, laudent populi et seniores, negotiatores et gubernatores. Quid enim fecit in hac Ecclesia? quid constituit? unde illam eruit? quid ei praestitit? Quemadmodum superbis restitit, humilibus gratiam dedit : superbis, scilicet primo populo Judaeorum, arroganti et extollenti se de genere Abrahae, et quod illi genti sint credita eloquia Dei . Non eis haec valebant ad sanitatem, sed ad exaltationem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudinem. Quid ergo fecit Deus, superbis resistens, humilibus dans gratiam; ramos naturales propter superbiam amputans, oleastrum propter humilitatem inserens ? quid fecit Deus? Audite haec duo: Deus primo quemadmodum superbis resistat, deinde quemadmodum humilibus det gratiam. «Posuit flumina in desertum.» Currebant ibi aquae, currebant
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nr̃i. nͣ ꝑ meritũ suũ. ⁊ cõmemorat᷑
inimicoꝵ afflicꝰtio ꝓptͣ suꝑbiã: quib
extinctis. erecta ẽ eccłia: ⁊ ꝓptͣ insidi¬
as quasdã diminutionis ab hereticis.
ex his circa eccłiam diuina beneficia.
i psalmi cõclusio. Legamꝰ iã magis quã
disseramꝰ. Hicant qui redẽpti stͣ a dño
quos redemit de manu inimicoꝵ. de
regionib congregauit eos: ab oriente
⁊ ꝯccasu. ⁊ ab aquilone ⁊ mari. Apĩa¬
ni gͦ ipsi dicant de toto orbe cõuoca¬
ti. E rrauert᷑ in solitudine in siccita¬
te : uiã euiitatis habitationis ñ inue¬
nert᷑. Errorẽ miserabilẽ audiuimus.
Qͥd de inopia E furientes ⁊ sitientes¬
erant : aĩa eoꝵ in ipsis defecit. S qr
defecit : Cui bono: Ñ enĩ crudelis est
ds̃. s se cõm̃dat qđ expedit nob̃: ut
nob̃ deficientib roget᷑ : ⁊ subueniens
amet᷑. Et idõ post hunc errorẽ ⁊ fam̃
⁊ sitĩ: exclamauert᷑ ad dnmͣ cũ tribu¬
larent᷑. ⁊ de necessitatib eoꝵ eripuit

Expanded text:
i, non per meritum suum: et commemoratur inimicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, de toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudine, in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eripuit
Abbreviated transcription (Latin):
gatio tauroꝵ int̾ uaccas ppłoꝵ. Uaccas
dicit seductibiles aĩas: quȩ facile con¬
sentiunt seducꝰtorib tauris. S qr hoc:
Ut excludant᷑ hi qͥ ꝓbati st̃ argento. Qͥd
ẽ ut excludant᷑: It appareant ut emine¬
ant illi. qͥ st̃ ꝓbati in eloquio dĩ. lũ enĩ
respondeat᷑ hereticis tãquã ex necessitate.
ȩdificant᷑ catholici ex utilitate. Hanc pla¬
ne sententiã paulus expͣssit Oportet enĩ
inquit hereses e̾ẽ : ut ꝓ bati manifesti fi¬
ant in uob̃. Oportet ⁊̃ tauros seducentes
ẽẽ : ut qͥ ꝓbati st̃ argento manifesti fiant.
id eͣ excludant᷑. Qͥd ẽ argento ꝓbati: łlo¬
qͥa dĩ eloquia casta. argentũ igne exa¬
minatũ. pbatũ t̾re. purgatũ septuplum.

Expanded text:
gatio taurorum inter vaccas populorum. Vaccas» dicit seductiles animas, quae facile consentiunt seductoribus tauris. Sed quare hoc? «Ut excludantur hi qui probati sunt argento» . Quid est, «ut excludantur?» Ut appareant, ut emineant illi qui sunt probati in eloquio Dei. Cum enim respondetur haereticis ex necessitate, aedificantur Catholici ex utilitate. Hanc sententiam plane Paulus expressit: «Oportet enim,» inquit, «haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis» . Oportet et tauros seducentes esse, «ut qui probati sunt argento,» manifesti sint, hoc est, «excludantur.» Quid est, «argento probati? Eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examin
Abbreviated transcription (Latin):
in eo tamͣ locutꝰ ẽ quẽ misit postea. ut cõ¬
plerent᷑ eloquia ꝓpħarũ. Quotqͦt enĩ ꝓmis¬
siones dĩ: in illo etiã. Explicit de psalmo¬
Salmũ istũ de. xp̃o habere
ꝯfidelit̾ legit agnoscit: ubi
in loco iudȩ ordinatꝰ numero apłoꝵ du
odecimus adunctꝰ ẽ. euident᷑ apparet.
S si de illo uno homine omĩa que hic
maledicta st̃ intelligere conem᷑: exposi¬
tionis ratio ñ omĩ mͦ. aut uix ualebit oc¬
currere. Si aũ de tali genere hominũ ma¬
¶oꝵ. oña mͥ uident᷑ posse clariꝰ aꝑiri.
S ic̃ enĩ quȩdã dicunt᷑ quȩ ad apłm petrum
ꝓ pͥe ꝑtinere uideant᷑. nec tam̃ habent illu¬
strẽ intellectũ. nͥ cũ referunt᷑ ad ȩccłiam.
cuiꝰ ille. agnoscit᷑ in figura gessisse ꝑsonam.
ꝓpt̾ pͥmatũ quẽ indiscipłis habuit. sic̃ ẽ
tibi dabo claues regni oeloꝵ. ⁊ si qua huiͦ¬
modi: ita iudas ꝑsonã quodãmͦ sustinet
impietatis odert᷑. De. qͥb hominib ⁊ de. qͦ

Expanded text:
 eum tamen locutus est quem misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam» . IN PSALMsalmum istum de Christo habere fideliter legit, agnoscit; ubi in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum marum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo
Abbreviated transcription (Latin):
socordẽ: obrutũ cor habentẽ illecebris mũ¬
di. ⁊ mortiferis delecꝰtationib consopitũ.
Ut excitet᷑ iste ad querendã grͣam dĩ. ut
fiat sollicitꝰ. ⁊ tãquã de somno eiugilet.
ñne manꝰ dĩ excitat euͣ. S tnͣ a quo sit
excitatꝰ ignorat. Incipit aũ eẽ iã dĩ. cũ
cognouerit ueritatis fide̾: s anteꝗͣ cog¬
noscat dolet errorẽ suũ. Inuenit se in
errore : uult cognoscere ueritate᷑. Pulsat
uͥ potest. tẽptat qđ potest uagat᷑ qua

Expanded text:
socordem, obrutum cor habentem illecebris munsocordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quo
Abbreviated transcription (Latin):
tingc. hec qͣ scripta st̃: contingt᷑ in popło.
& eniꝰ ipłs de singulis: ñ singuli de ppło. Nũ¬
qua enĩ unꝰ hõ ex ppłis s ppłs ex singulis
hõib constat. Qͥcquid gͦ cũ loquor agno¬
ueris in te qͥsqͥs exꝑtꝰ es. noli cogitando
quasi remanere in te: ⁊ putare qđ̵ in te¬
solo contingit. s crede ista contingere.
aut in omĩb aut ꝓpe in oĩb qͥ ueniunt
ad hunc ppłm: ⁊ de manu inimicoꝵ p̾cio¬
so sangume redimunt᷑. Repetiturus ẽ enĩ
assidue qd cantauimꝰ m. miserationes eius.
hoĩmn. Istos u̾sus quantũ animadutere
potui. qd̃ potestis ⁊ uos quat᷑ repetit: in quo
numo quantũ dño ad uuante serutari ua¬
luimꝰ. significat nob̃ quatuor quasdã tẽpta¬
tiones. ex qͥb nos lib̾at. cui confitent᷑ suȩ
miserationes. fac enĩ hominẽ pͥmo nicħ que¬
rentẽ. scdđm uitã ueterẽ seductoria securita
te uiuentẽ: nicħ putantẽ aliud ee̾ pꝰt hanc
uitã qnͣq finiendã. negligentẽ quendã &

Expanded text:
ntingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. Etenim populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4. Repetiturus est enim assidue quod cantavimus mhominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria sec vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et
Abbreviated transcription (Latin):
nos etiã uiuere. Et qͥd ille: Ita deficien¬
tes desereret :Aut ñ. ꝓpt̾ea illi defecert̃:
ut ille ap̃ eos głam reꝑiret: Deniq qͥd
sequit᷑. S ⁊ ipsi in nob̃metipsis responsũ
mortis habuimꝰ: ut ñ fidentes in nobis
simꝰ. s in dõ qui suscitat mortuos. Et impe¬
rauit ꝓcellȩ. ⁊ stetit in aurã. Iã illi de
se ap̃ se responsũ mortis habuerant:
quoꝵ oĩs sapientia absorta erat. Et si¬
luert᷑ fluctus eiꝰ: & iocundati st̃ qmͣ si¬
luert᷑: ⁊ deduxit eos in portũ uolunta¬
tis eoꝵ. Confiteant᷑ dño miserationes eiꝰ.

Expanded text:
etiam vivere.» Et quid? ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de se apud se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confitea
Abbreviated transcription (Latin):
larent᷑: ⁊ de necessitatib eoꝵ lib̾auit e¬
eos. Et qr langor erat ñ delecꝰtari: misit
u̾bũ suũ. ⁊ sanauit eos. Uide qͥd mali ha¬
beat fastidiũ. Uide unde lib̾at ille ad ꝗͦ
clamat fastidiens. Alisit u̾bũ suũ ⁊ sana¬
uit eos: ⁊ eripuit eos. Unde: Ñ de errore.
ñ de fame. ñ difficultate uincendi. pec¬
cata: s de corruptela eoꝵ. Quȩdã corrup¬
tela mͣtis ẽ: fastidire. qd dulce ẽ. Esrgo ⁊
de hoc bñficio. sic̃ de cet̾is suꝑiorib: con

Expanded text:
tatibus eorum liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris su
Abbreviated transcription (Latin):
eultates uicit: Qͥ a cont̾ͥuit portas ereas:
⁊ uectes ferreos confregit. Suscepit eosde
uia iniquitatis eoꝵ: ꝓpt iniustitias enĩ su¬
as humiliati st̃. Iui sibi tͥbuebant ñ dõ: qͥ
suã iustitiã cõstituebant ignorantes dei
Iustitiã humiliati s̃. inuenert se ñ posse
sine eiꝰ a chutorio. qͥ de suis solis uirib pͣsu
cã abhominata ẽ. aĩa eoꝵ. Iã fastidiũ pa¬
tiunt᷑: fastidio languent. fastidio ꝑiclitan¬
tur: nͥ forte putas eos occidi fame potius¬
se: ⁊ ñ posse fastidiõ. Uide qͥd seq̃r. Cũ dixis¬
set omnẽ escã abhominata ẽ aĩa eoꝵ. ne
qͣsi putares eos de sacietate securos. ⁊ ñ
magis uideres de fastidio morituros: & ap¬

Expanded text:
a contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum: propter injustitias enim suas humiliati sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adjutorio, qui de suis solis viribus praecam abominata est anima eorum.» Jam fastidium patiuntur, fastidio languent, fastidio periclitantur: nisi forte putas occidi eos fame potuisse, et non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, «Omneque putares eos de satietate securos, et non magis videres eos fastidio morituros.
Abbreviated transcription (Latin):
tus es: iã audisti qͥd agere debeas. qͥd sꝑi¬
re. Qd aliud excipit : qm̃ conaris ⁊ suꝑa¬
ris. Sedentes in tenebris ⁊ umbra mor¬
tis: cõpeditos in m̃dacitate ⁊ ferro. un¬
de hoc. nͥ qr tͥ tribuebas. qr gr̃am dei
ñ agnoscebas : qr consiliũ dĩ circa te re¬
ꝓbabas:  Nã uide quid adiungat. Qm̃
stitiã dñi nescientes. ⁊ suã uolentes cõ¬
stituere : ⁊ consiliũ altissimi exacerba¬
uert᷑. ⁊ humiliatũ ẽ in laborib cor eoꝵ¬
Nc̃ etiã pugna contra concupiscentia.
Dõ desistente ab achutorio laborare po¬
tes: uincere ñ potes. Et cũ fueris p̾ssus.
consuetudine tua praua. humiliabit᷑
cor tuũ in laborib: ut iã corde humili¬
ato discas clamare. Infelix ego hõ: qͥs me
lib̾abit de corprͣ mortis huiͦ  humiliatũ
ẽ gͦ in laborib cor eoꝵ. Infirmati stͣ. nec

Expanded text:
tus es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam conaris et superaris? «Sedentes in tenebris et in umbra mortis, compeditos in mendicitate et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat: «Quoniam stitiam Domini nescientes, et suam volentes constituere . «Et consilium Altissimi exacerbaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum.» Et nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum est» ergo «in laboribus cor eorum; infirmati s
Abbreviated transcription (Latin):
sełm mĩa eiꝰ. hoc confitemini: qmͣ sua¬
uis ẽ. Si gustastis. confitemini. N potest
aũ confiteri : qui gustare noluit. hñ enĩ
dic̃turus ẽ. suaue eẽ qd nescit: Uos aũ si
gustastis quã suauis ẽ dñs: confitemini

Expanded text:
cordia ejus.» Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem confiteri qui gustare noluit: unde enim dicturus est suave esse quod nescit? Vos autem si gustastis quam suavis est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ redẽpti st̃ a dño. Redemptus quidẽ
iuidet᷑ ⁊ ppłs isrł de t̾ra egẏpti. de manu
seruitutis: ex laborib infruc̾tuosis. ex o¬
pib luteis. Hideamꝰ tñ utrũ ipsi sint qui
hec dieunt: qui ab egypto lib̾ati stͣ adño
Non ita ẽ. S qui st̃ ifti:ꝰ Quos redemit de
manũ minucoꝵ. Adhuc potest quisq ⁊
illos acciꝑe redẽptos de manu inimicoꝵ.¬
expͥmant᷑. qui sint ꝓptͣ quos hec uult
psalmꝰ iste cantari. De regionib cong̾ga
uit eos. łosstͣ adhuc eẽ regiones egypti.
Multe enĩ etiã uniꝰ ꝓuincie regiones st̃.
Aꝑte dicat. Ab oriente ⁊ occasu: ab aqͥ¬
ione ⁊ mari. Istos gͦ iã redẽptos: intelli
magna ⁊ lata egypto liberatꝰ. tãquã ꝑ
mare rubrũ ducit᷑: ut in baptismum
fuuat inimicos. Sacram̃to enĩ tãquã ru¬
secrato. insequentes egyptii pecca delen¬
tͣ: te. euadente nullus qͥ te p̃mebat.
relinquit᷑ inimicꝰ. Isti gͦ dicant hȩc: ⁊ au¬

Expanded text:
qui redempti sunt a Domino.» Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu inimicoexprimantur qui sint propter quos haec vult psalmus ivit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimagna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam ruuine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo dicant haec; et au
Abbreviated transcription (Latin):
A dhuc posuit flumina in desertũ. ⁊ exitus
aquarũ in sitiͣ. ⁊ errã fructiferã in sali¬
nas. Iueris ibi fidẽ xp̃i: ñ inuenis. Quexis
ꝓpħiam: ñ inuenis. Queris sacerdotẽ: non
inuenis. Iueris sacrificiũ: ñ inuenis. Iuȩ¬

Expanded text:
adhuc» . «Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim, terram fructiferam in sanitas.» Quaeris ibi fidem Christi, non invenis; quaeris prophetam, non invenis; quaeris sacerdotem, non invenis, quaeris sacrificiu
Abbreviated transcription (Latin):
iã transiit has duas. Llã istȩ dug fateor.
multis note st̃. Qͥs enĩ nescit se ab igno¬
rantia uenisse ad ueritate᷑ : aberrore ad
uiã: a fame sapientiȩ ad u̾bũ fidĩ Dem̃
multi lucꝰtant᷑ cũ difficultatib uicioꝵ
suoꝵ: ⁊ adhuc cõsuetudine colligati. gemĩt
in clausura tãquã ⁊ cõpedib. Agnosct ⁊
istã tẽptationẽ: qͣuis iã dicant si forte di¬
cunt. infelix ego homo. qͥs me lib̾abit de
corpore mortis huiꝰ. Nã uide artissima
uincła saro inqͥt cõcupiscit adu̾sus

Expanded text:
jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
difficultatis in bene oꝑando: sicͣ illa pͥma
erroris ⁊ famis. Exclamet ⁊ in hac ad dñm.
Lib̾at dñs de necessitatib: rũpit uincła dif¬
ficultatis. constituit in oꝑationẽ ȩquitatis.
Incipit ei iã facile eẽ qd̃ difficile fuerat.
abstine̾ a mał: ñ adulterari. ñ furtũ face̾.
ñ homicidiũ. ñ sacrilegiũ. ñ alienũ cõcu¬
piscere. facta ẽ facultas: q̃ fuerat antea
difficultas. Potuit dñs hoc sine difficul¬
tare. prestare. S si hoc sine difficultate
habemꝰ: largitorẽ huiꝰ boni ñ agnoscere¬
mꝰ. Si enĩ primitus cũ uellet posset. ⁊ ñ sen¬
tiret adu̾sus se obnitentes cupiditates: nͨ
uincłis suis grauata anima collideret᷑. suis
uirib tribueret qd̃ se posse sentiret: ⁊ ñ
confiterent᷑ dño miserationes eiꝰ. Post has
duas tẽptationes. pͥmã erroris atq inopiȩ
u̾itatis: sodam difficultatis bene oꝑandi.
t̃cia tẽptatio excipit hoĩem. sĩ loquor. qͥ

Expanded text:
difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic̃ ꝑ antixpͣm compleri existunant
in nomine patris sui. diẽ ex die salu¬
tare eiꝰ. De quo ⁊ hic dic̾tũ ẽ. uisita nos
in salutari tuo. Et dicet om̃is popłs.
iste popłs p̃destinatoꝵ de circũcisiõe
⁊ pͣpucio. gens scã. popłs in adoptioẽ.
salmus iste. miserationes dĩ¬
com̃dat nob̾ ꝓbatas in no¬
bis ⁊ idõ exꝑtis ẽ dulcior.
Et mirũ si poterit ẽe su
auis cuilibet: nͥ illi qui qd in isto
psalmo audit in se didieit. Non
tam̃ uni alicui uł duob s ppło
dĩ conscriptꝰ ẽ: ⁊ ad se. cognoscendum tã¬
quã in speculo ꝓpositꝰ: cuiꝰ titulus non
tractandus ẽ. Est enĩ allelua. ⁊ bis al¬
leliua: qd̃ nob̃ cantare certo tẽpore sol
tis dieb cantemꝰ. Alła certis qͥdẽ dieb
cantamꝰ: s omĩ die cogitamꝰ. Si enĩ hoc
u̾bo significat᷑ laus dĩ : ⁊ si ñ in ore car¬
titulus iste: ñ huiꝰ psalmi ꝓpͥũ ẽ. S ⁊
aliꝰ suꝑior sic htͣ: ⁊ quantũ apparet ex

Expanded text:
ntichristum compleri existimant in nomine Patris sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste populus praedestinatorum de circumcisione et praeputio, gens sancta, populus in adoptionem: salmus iste miserationes Decommendat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. Cujus titulus non nunc tractandus est: est enim, «Alleluia,» et bis «Alleluia.» Quod nobis cantare certo tempore soletis diebus cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore cartitulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex
Abbreviated transcription (Latin):
ne: uitꝰ timores. Anima eoꝵ in malis
tabescebat. Curbati ft̃. ⁊ moti ft̃ sicut
ebriꝰ. Qͥ secdent ad gub̾nacła. ⁊ qͥ fidelit᷑
nauĩ amant: sentiunt qd dico. Turbati
st̃ ⁊ moti st̃ sicut ebriꝰ. Certe qnͣ loquun¬
t᷑. qnͣ legunt. qnͣ tractant. sapientes ap¬
parent. Neu. ꝓhdolor. a tempestate. Et
oĩs inquit sapientia eoꝵ absorta ẽ. Aliqnͣ
deficunt oĩa humana cõsilia. Iuacũq se.
qͥsq conu̾terit. fluctꝰ fremunt. tẽpestas
seuit. brachia deficiunt: quo ꝓra impin¬
gat᷑. eui flucꝰtui latꝰ nudet᷑. quo nauis ĩ¬
pulsa dimittat᷑. a quib saxis ne ꝑeat re¬
frenet᷑: omino a recꝰtorib ñ uidet᷑ Et qͥd
restat. nͥ qd seq̃r. Et exclamauert᷑ ad
dnm cũ tribularent᷑. ⁊ de necessitatibꝰ eoꝵ
eduxͣ eos. & imꝑauit ꝓcellȩ. ⁊ stetit in au¬
rã. ħ̃ stetit in tẽpestate. s in aurã. Et
siluert̃ fluctꝰ eiꝰ. Audite de hac re uocẽ
cuiꝰdã gub̃natoris : ꝑiclitati. humiliati. li¬

Expanded text:
malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentimperavit procellae, et stetit in auram.» Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, li
Abbreviated transcription (Latin):
lis implebit᷑. ⁊ omĩs mons ⁊ collis humi¬
liabit᷑. Quo cõm̃dato. dr̃ aliquid qd̵̾ etiã
de hereticis intelligat᷑: quib tãquã ei¬
uilib bellis quatit᷑ eccłia: ⁊ cõcluditur
ps̃. quẽ iã exposui breuiꝰ fortasse quam
putabatis. Nlã usq adeo me istũ totum
psalmũ aliqͣntulũ ꝓlixũ ex posuisse arbi¬
troꝵ: ut iã officiũ a me ñ expecꝰtetis dis¬
putatoris: s pene lecꝰtoris si tenetis quȩ
dixi. Puto enĩ st̃ ante ocłos ur̃os consti¬
tuta: s ut meliꝰ com̃dent᷑ breuit᷑ re¬
plicent᷑. Prima tẽptatio erroris ⁊ famis
u̾bi dĩ: soda difficultatis uincendarũ
concupiscentiarũ: tͣcia tedii atq fasti¬
dii: quarta tẽpestatis ⁊ ꝑicłoꝵ in gub̃¬
nandis eccłiis: ⁊ in his oĩb. exclamati¬
ones ⁊ libationes. ⁊ miserationũ dĩ cõ

Expanded text:
miliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserat
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ in aqͥs multis: ipsi uidert᷑ oꝑa dñi.
⁊ mirabilia eiꝰ in ꝓfunddo. Ed enĩ ꝓfundiꝰ
corddib humanis. Inde plerũq uenti erũ¬
puntꝰ tẽpestates seditionũ ⁊ dissensionũ
nauĩ ꝑturbant. Et qͥd agit᷑ in his. Uoleis
ds ut ad eũ clamarent. ⁊ hi qͥ gub̃nant.
huc turbat: dui iactat. seuit. ⁊ ñ transit.
Dixit enĩ ⁊ stetit sp̃s ꝓcellȩ. Et̃ qͥd egit is¬
te sp̃s ꝓcelle: Et exaltati st̃ fluctꝰ eius.
Ascendt᷑ usq ad cȩlos audendo: descendt᷑
usq ad abyssos. tun̾do. Ascendt᷑ usq ad

Expanded text:
tionem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, huc turbat, diu jactat, saevit, et non transit. «Dixit» enim, «et stetit spiritus procellae.» Et quid egit iste spiritus procellae? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abysso
Abbreviated transcription (Latin):
missio ex fide iħn xͥ daret᷑ credentib.
Lex aũ subintrauit: ut abundaret de¬
licꝰtũ. Accepisti u̾bũ. accepisti p̃ceptũ:
nec desinis face̾ qd̃ male faciebas: ⁊ accep¬
to p̃cepto. auges peccata ꝑ p̃uaricatio¬
ne᷑ suꝑbiȩ. Si te ignorabas. ł nẽ disce
te: hunuliatꝰ olamabis. a necessitate
libaberis. lib̾atꝰ miserationes dĩ cõfite¬
beris. Et exclamauert᷑ ad dñm cũ tri¬
bularent᷑: ⁊ de necessitatibꝰ eoꝵ saluos
fecit eos. Lib̾ati st̃ de scda tẽptatione:
restat tedii atq fastidii. S pͥmo qͥd istis pͥ¬
stitit lib̾atis: uidete. Et eduxit eos de te¬
nebris ⁊ umbra mortis: ⁊ iuncła eoꝵ disru¬
pit. C onfiteant᷑ dño miserationes ei i¬

Expanded text:
retur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino miserationes e
Abbreviated transcription (Latin):
t̃: nͥ qr unꝰ quidẽ paries ueniens ad la¬
pidẽ angularẽ. clamat abba. aliꝰ ex la
tere alio clamat patͣ: in illo utiq la¬
pide angulari. qͥ ẽ pax nr̃a. qͥ fecit u¬
traq unũ. uideamꝰ gͦ hic quid admone¬
amur. ⁊ unde gratulem᷑. ⁊ unde gemamiꝰ.
⁊ unde auxiluĩ postulemꝰ: unde deseram᷑.
unde nob̃ subueniat᷑: qͥd simꝰ ꝑ nos. qͥd
ut illiꝰ grã glorificet᷑. Umeuiq hominũ
qd̃ dicꝰturus sũ si fieri potest conferat᷑
in se. Loquor aũ hominib qͥ ambulant¬
in uia dĩ: ⁊ constituti ft̃ in aliquo ꝓfee¬
tu spitali. Unde si qui forte ꝓptͣ hoc mi¬
nꝰ me intelligt̃. inueniant uͥ sint : &
ꝓficiendo ad intellectũ festinent. Non
aũ arbitror. deserturũ dm̃. conatũ nrm.
ut ad om̃s ꝑueniat qd̾ loquim᷑. siue exꝑ¬
tos. fuie inexꝑtos: ut exꝑti aꝑꝑbent. in¬

Expanded text:
 quia unus quidem paries veniens ad lapidem angularem, clamat, «Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, et unde auxilium postulemus; unde deseramur, unde nobis subveniatur; quid simus per nos, ut illius gratia glorificetur. Unicuique hominum quod dicturus sum, si fieri potest, occurrat in se. Loquor autem hominibus qui ambulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo provectu spirituali: unde si qui forte propter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti approbent