comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scdm interiorem: non scdm nͤteriorem hominem
utiq resurtexerant quib ait Site surtex istis cum
xp̃o.: quȩ sursum sunt sapite Quem sensum
uerbis aliis alibiposuit dicens Ut quemad modũ
xp̃m resurrerit a mortius ꝑ głam patris: sicet
nos innouitate nitȩ ambulebn hincẽ & illud
Surge qui dormis. ęxurge amortuis: et ullumiua¬
bit ce xp̃s Qd autem dicunt nonposse surgete
nͥ qui cadunt. et icleo putant iesurrectionem
ad corꝑa non ad animas ꝑtinere. quia corꝑumẽ.
cadere: cur non audiunt. non recedatis ab illo
ne cadatis. et suo dño stat aut cadit. etqui se pu¬
tat stare caueat ue cadat: Puco enim qđ ini ani¬
ma non in corꝑe casus iste cauendus ẽ Si gͥcaden.¬
tiumẽ resurrectio: cadunt autemetanime: ꝓ¬
fecto et auimas resurgert confitendumẽ:. Qđ
aute incumdixiss inistis scda mors non habec
potestacem. ad uin x it atq ait. seclerunt sacerdo.¬

Expanded text:
secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem secundum interiorem, non secundum exteriorem hominem utique resurrexerunt quibus ait: si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite. quem sensum uerbis aliis alibi posuit dicens: ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. hinc est et illud: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus. quod autem dicunt non posse resurgere nisi qui cadunt et ideo putant resurrectionem ad corpora, non ad animas pertinere, quia corporum est cadere, cur non audiunt: non recedatis ab illo, ne cadatis, et: suo domino stat aut cadit, et: qui se putat stare caueat, ne cadat? puto enim quod in anima, non in corpore casus iste cauendus est. si igitur cadentium est resurrectio, cadunt autem et animae, profecto et animas resurgere confitendum est. quod autem, cum dixisset: in istis secunda mors non habet potestatem, adiunxit adque ait: Sed erunt sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
in hac pͥma resurrectione partem Ilest pͥnicipe¬
cepseiuis ẽ Ipse est autem particeps eiꝰ qui ñ solũ
a morte quȩ in peccatis ẽ. reuiuiscit: uerumetiam
in eo qđ reuixerit ꝑ manebit: Inistis inquit scđa
mors non habet potestatem Habet gͦ in reliquis
de quib supuis ait: reliqui eorum ñ uixeruint
donec fimantur mille anni: qm̃ toto isto temporis
intliallo qđ mille annos uocat. quantumcumq
in eo quisq eorum uixit in corꝑe. ñ reiuxit a mordẽ
inqua eum tenebat impiecas Ut sic reuuuscendo
pͥmȩ tesurrectionis particeps fieret: atq in eo
potestatem scđa mors ñ haberet&
Utit qui putanc resurrectionem dici ñ
posse nisi corporuum: ideoq istã cotam pͥ¬
mam incorꝑib futuram eẽ. contendunt. Quorũ
enun ẽ inquuint cadere: eorum est resuigere:
resurrectio pocest eẽ. s corꝑtum: S quid contia apłm
dicunt qui eam refurrectionem appellat: Nlam

Expanded text:
in hac prima resurrectione partem, id est partiin hac prima resurrectione partem, id est particeps eius est. ipse est autem particeps eius, qui non solum a morte, quae in peccatis est, reuiuescit uerum etiam in eo quod reuixerit permanebit. in istis, inquit, secunda mors non habet potestatem. habet ergo in reliquis, de quibus superius ait: reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis interuallo, quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum tenebat impietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis particeps fieret atque in eo potestatem secunda mors non haberet. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum ideoque istam quoque primam in corporibus futuram esse contendunt. quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere. resurrectio potest esse, sed corporum. sed quid contra apostolum dicunt, qui eam resurrectionem appellat? nam
Abbreviated transcription (Latin):
nocam scilicet criminis: In fronte: ꝓpt̾ ꝓfessionem:
regnant cum xp̃o iam nunc mͦ quodam huic tem.¬
por congruo ꝑtotum hoc in t̾uallum qđ nume¬
ro mille significatorur annorum: Reliqui eoꝵ
inquit ñ uixerunt. hora enim nuncẽ. cum mor¬
cui audunt uocem filii dĩ: et qui audierint ui¬
uent: Reliqui gͦ eorum ñ uiuent Qd uͦ subdidit
donec fimantur mille anni: intelligendum ẽ.
qđ eo temꝑe nonuixerunt. qđ uiuere debuerunt.
ad uitam scilicet de morte transeundo: Et id eo
cium ad dampnationem scilicet quȩ scda mors
dicitur: Donec finiant᷑ enim mille anni quic̃q
non iuxerie id est tnto isto cempore quo agitur
pͥma resurrectio non audierit uocem filu dĩ. et
ad uitam de morte cransierit: ꝓfecto in sccła re
surrectione quȩ carnis ẽ inmortem scdam cum
ipsa carne transibit: Seqͥtuit enĩ et dicit x¬
aec resurrectio pͥma ẽ. beatis et sc̃s quihabet

Expanded text:
notam scilicet criminis, in fronte\' propter professionem, notam scilicet criminis, in fronte\' propter professionem, regnant cum Christo iam nunc modo quodam huic tempori congruo per totum hoc interuallum, quod numero mille significatur annorum. Reliqui eorum, inquit, non uixerunt. Hora enim nunc est, cum mortui audiunt uocem filii Dei, et qui audierint uiuent; reliqui ergo eorum non uiuent. Quod uero subdidit: Donec finiantur mille anni, intellegendum est, quod eo tempore non uixerunt, quo uiuere debuerunt, ad uitam scilicet de morte transeundo. Et ideo cium; ad damnationem scilicet, quae secunda mors dicitur. Donec finiantur enim mille anni, quicumque non uixerit, id est, toto isto tempore, quo agitur prima resurrectio, non audierit uocem filii Dei et ad usurrectione quae carnis est, in mortem secundam cum ipsa carne transibunt. Sequitur enim et dixit: Haec resurrectio prima est. Beatus et sanctus qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
dicit sp̃s: ut irquiescant a laborib suis Namoꝑa
eorum: secuntureos Regnat itaq cum xp̃ꝯͣ p̾ri¬
tiu. quisq ad mortem ꝓueritate certarunt: S
uparte totm etiam cieros mortuos incelligimus:
tur et siqui non adorauerunt bestiam nec unagi¬
nem eius deq acceꝑunt in scriptionem infronte
aur ii matu sua: simul de uiuis et morauis de¬
bemꝰ accipe. Aue sit porro ista bestia quamiussit
cbiligentiu siuurendum: ñ tam̃ ab horret afide
resta eit ipsa mpia cuutas incelligatur et popłs
infidelum comparius poplifidesi et cuitatidi
linago uͦ eius simi latio eiꝰ michi uidet᷑ incis uide¬
boat hominib qui eluc fidem ꝓficentur et unfi¬
Roiani. Adeandem namq bestiam ꝑtinent:
qui non adorant latari nec imaginemeius. inliqͥ
faciunt qđ ait apłs. ne sitis uigum ducentes cum
infidelib: Nonadorant enim idest non consen¬
tiunt: ñ subiciuntur: sleq accipiunt inscriptionẽ:

Expanded text:
dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis; nam opera dicit Spiritus, ut requiescant a laboribus suis; nam opera eorum sequuntur eos. Regnat itaque cum Chritui, qui usque ad mortem pro veritate certarunt. Sed a parte totum, etiam caeteros mortuos intelligimus tur: Et si qui non adorauerunt bestiamnecimaginemeius, nequeacceperunt inscriptionem in fronte aut in manu sua, simul de uiuis et mortuis debemus accipere. Quae sit porro ista bestia, quamuis sit diligentius requirendum, non tamen abhorret a fide recta. ut ipsa inpia ciuitas intellegatur et populus infidelium contrarius populo fideli et ciuitati Dei. Imago uero eius simulatio eius mihi uidetur, in eis uidelicet hominibus, qui uelut fidem profitentur et infiChristiani. Ad eandem namque bestiam pertinent qui non adorant bestiam nec imaginem eius, nisi qui faciunt quod ait apostolus: Ne sitis iugum ducentes cum infidelibus? Non adorant\' enim est non consentiunt, non subiciuntur; 4neque accipiunt inscriptionem>,
Abbreviated transcription (Latin):
udetur: qm id qđ diccumẽ: Quȩ ligaueritis in
terra: ligata erunt et incȩlõ Unde apłs Quidenĩ¬
ne dehis ꝯauntus sunt uos uidicatis: et anime inquit
occisori ꝓpt̃ cestimonium iħu: et ꝓpt̃ ũbum dĩ:
Sui aiditur qđ pꝰea diccurus ẽ : regnauerunt cũ
ia mille annis Animȩ scilicet martȩrum nondũ
abi corꝑib suis redditis Neq enim piorum animȩ
mortuorum separant᷑ abeccła: quȩ uunc etiam est
regnum xp̃i: flioquin nec ad altare dĩfieret eorum
illo finatur hȩc uita. nec ad reconciliationem si forte
ꝑpenitentiam malani ueconscientiã quisq ab eodẽ
corpore separatiis ẽ Cur enim fuint ista nͥ quia
fideles etiam defunctimembra sunt eiꝰ: Quamuis
gͦ cumsuis corporibñdum sunt iamtam̃ eorũ
animȩ regnant cum illo. dum istimille auni decur¬
runt: Uude et in hoc eodem libroꝰ alibi legitur
Beati mortiu qui in dũo moriunt᷑: Amodo etiam

Expanded text:
uidetur, quam id quod dictum est: Quae ligaueritis in uidetur, quam id quod dictum est: Quae ligaueritis in terra, ligata erunt et in caelo; et quae soluerine de his qui intus sunt vos judicatis? Et animae, inquit, occisorum propter testimonium Jesu, et propter verbum Dei. subauditur quod postea dicturus est, regnaverunt cum Jesu mille annis , animae scilicet martyrum nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim piorum animae mortuorum separantur ab Ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum illo finiatur haec vita; nec ad reconciliationem, si forte per poenitentiam malamve conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Cur enim fiunt ista, nisi quia fideles, etiam defuncti, membra ejus sunt? Quamvis ergo cum suis corporibus nondum, jam tamen eorum animae regnant cum illo, dum isti mille anni decurrunt. Unde in hoc eodem libro et alibi legiBeati mortui, qui in Domino moriuntur. Amodo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Dequalib item dicit. qđ eorum conũsatiosit inceł
Postremo regnant cum illo: qui co mͦ sunt in regno
eiꝰ: ut sint etiam ipsi regnum eiꝰ: Quo mͦ autem sunit
regnum xp̃i. qui ut alia taceam. quamuis abisuit
militiȩ in quo ad huc cum hoste confligitur et ali¬
quando repugnat᷑. pugnantib uitiis. aliquando
cedentib imꝑatur. donec ueniatur ad illud pacca¬
tissimum regnum. ubi sine hoste repugnabitur.
et de hac pͥma resurrectione quȩ nuncẽ: liber iste
sic loquitur Cum enim dixisset alligari diabolũ
mille annis. et postea solui bieui tempore: recapi:¬
tulando quid istis millean nis agat eccła uł agat᷑
inea Et uidi inquit sedes et sedentes suꝑ eas et uidi¬
cium datum ẽ Non hoc putandum ẽ. de ultimo
uidicio cdici. s sedes p̃posicorum. et ipsi p̃p ositi m¬
celligendi sunt ꝑ quosnunc eccła gubernatui:
Iuditium autem dacum nullum meliꝰ accipiendũ

Expanded text:
De qualibus item dicit, quod eorum conversatio sit in coelis De qualibus item dicit, quod eorum conversatio sit in coelis . Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno ejus, ut sint etiam ipsi regnum ejus. Quomodo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamvis ibi sint militiae, in quo adhuc cum hoste confligitur, et aliquando repugnatur repugnantibus vitiis, aliquando cedentibus imperatur, donec veniatur ad illud pacatissimum regnum, ubi sine hoste regnabitur, et de hac prima resurrectione quae nunc est, liber iste sic loquitur. Cum enim dixisset, alligari diabolum mille annis, et postea solui breui tempore, tum recapitulando quid in istis mille annis agat ecclesia uel agatur in ea: Et uidi, inquit, sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est Non hoc putandum est de ultimo iudicio dici; sed sedes praepositorum et ipsi praepositi intellegendi sunt, per quos nunc ecclesia gubernatur. Iudicium autem datum nullum melius accipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
in regno celorum Ytrumq dicit in regno celorum:
ecegia non facit mnandata quȩ docet. hocc enun sol¬
uere siseruaie ñ facere. et illum quifacit et secdoaet
Sectistum minimum: illum magnũ: Et contodoo
sent us adiunut Dico enim uob:. quia li habunda¬
uert iuistisiã ul suꝑ scribarum et phariseora
id est iuꝑ cosqui soluurt qđ docent. de habis enum
ros si soluatis s faciatis potiꝰ qdid ocetis. non intri¬
seilicee qusoluit qđ docet et ille qui facrd ded ille
minimus. ille magnus: Alio modo autem tegnũ
olorum dr̃ quo non intrat nͥille qui facit Ac phoc
malus mea non erit Ergo et nunc eccła reguum̃
xp̃i ẽt regnumq celorum: Regnant itaq cum illo
Nec tam̃ cum illo regnant aizania: quamuis in
eccła cum tritico erescant: Regnant eninicum illo
qui faciunt qđ ait apłs Si resurrȩxistiscum xp̃o
quȩ sursum sunt sapite: ubi xp̃s ẽ. indextera dei¬
sedens Quȩ sursum sunt querite ñ quȩ suꝑ terram:

Expanded text:
it in regno caelorum, et qui non facit mandata quae docet hoc est enim soluere: non seruare, non facere, et illum qui facit et sic docet; sed istum minimum, illum magnum. Et continuo secutus adiungit: Dico enim uobis quia, nisi abundauerit iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, id est super eos, qui soluunt quod docent de scribis enim uos non soluatis, sed faciatis potius quod docetis, non intrascilicet qui soluit quod docet, et ille qui facit; sed ille minimus, ille magnus: alio modo autem regnum caelorum dicitur, quo non intrat nisi ille qui facit. Ac per hoc malus in ea non erit. Ergo et nunc ecclesia regnum Christi est regnumque caelorum. Regnant itaque cum illo nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant. Regnant enim cum illo, qui faciunt quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubiChristus estin dexteraDeiseden
Abbreviated transcription (Latin):
hic̃ aute i benc intelligitur ignis decelo de ip.¬
sa firmitate ẜõrum: qua ñ cesfuri sunt seuienti¬
b ut corun ticiant uoluntatem firmam̃tumẽ.
erun cli. cuiꝰ fir mitatem iliscruciabuntur ar
ene adeo quia dĩ munere instipabiles sałiti
Sant. unde exeruciant᷑ ininnci. Sicut enim inbo.¬
nopositum ẽ. ⁊ clusdomus tuȩ comedit me: ita ecõ¬
trario delus occupauit plebem ineruditã. et nunc
ignis contrarios comedet: Et nunc utiq excepto
scilicet ultimi illiꝰ igne uidicii Aut sieam pla¬
gam qua ꝑcuri endi suut eccłe ꝑsecutores ueniente
iam xp̃o quos uiuentes inueniet suꝑt̾ram. quan¬
do int̾ficiet antixp̃m sp̃uorissui ignem appella¬
uit descendentedecȩlo eosq omedentem: neq
hoc ultunum supplicium impiorum s illud qđ
facta corporum tesurrectione passuri sunt: xiii.

Expanded text:
Hic autem bene intellegitur ignis de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. Firmamentum est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur ardet hoc a Deo, quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est: Zelus domus tuae comedit me: ita e contrario: Zelus occupauit plebem ineruditam, ignis contrarios comedet. et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne iudicii. aut si eam plagam, qua percutiendi sunt ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes inueniet super terram, quando interficiet antichristum spiritu oris sui, ignem appellauit descendentem de caelo eosque comedentem: neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta corporum resurrectione passuri sunt. CXXXI.
Abbreviated transcription (Latin):
ubicumq tunc erit quȩ in om̃ib genib ait qđ
significatiumẽ. nomine latitudmisti ibeet
om̃ib inumicis siuis. quia et ipsi nom̃ib cum illa
gentib erunt ꝑsecutionis illit im maniate om¬
uigebitꝰ conaudet᷑: nec militam suã de serec quȩ

Expanded text:
ubicumque tunc erit quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est, nomine latitudinis terrae,omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate ciurgebitur, con
Abbreviated transcription (Latin):
Uolo uos sine sollicitudine eẽ figura gͦ p̃terit:
non natura Cu gsͦ se iohannes Quidisse dixisset
sedentem suꝑ chronũ. cuius a facie qđ postea
futurum ẽ fugit cȩlum et tra. et uidunquid mor¬
tuos magnos et pusillos et aꝑti suat libri Et aliꝰ
liber aꝑtus ẽ. qui ẽ uitȩ unuiscuiꝰq: et uidicati

Expanded text:
uolo uos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, uolo uos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, non natura. Cum ergo se Iohannes uidisse dixisset sedentem super thronum, cuius a facie, quod postea futurum est, fugit caelum et terra: Et uidi, inquit, mortuos magnos et pusillos, et aperti sunt libri; et alius liber apertus est, qui est uitae uniuscuiusque; et iudicati
Abbreviated transcription (Latin):
bolus qͥ seducebat eos missasẽ. in stagnun ignis
et sulphuris quo et bestia et seuds ecͣ cruciabunt᷑
die et nocte inscła scłorum: Bestiam bene intelligi¬
ipsam impiã ciuitatem supra diximus: Ps eudo
figm̃tum de quo ibi locuti sumus Post hec ipsũ
nouissimum udicium. qđ erit in scđa resurrrec¬
tione mortuorum quȩ corꝑum ẽ. recapitu lando
narrans qͦ mͦ sibi fuerit reue latum: et uidi inqͥt
thronum magnũ et candidum et sedentẽ suꝑ
eum. cuiꝰ a facie fugit celum et t̾ra et locus eorum
eẽt. de uuus et mortuis uidicatum s eum se uidis¬
sedixit introno secdentem acuiꝰ facie fugit cȩlum &
tra. s postea ꝑacto quippe uidicio tunc eẽ. desuet
hoc celum. ethȩc t̾ra. quando incipiet eẽ. cȩlum
nouum et t̾ra noua Mutatione namq rerum ñ
om̃i modo intericu transibit hic mundus Unde
et apłsdicit Preerit enim figura huiꝰ mundi:

Expanded text:
bolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis bolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, quo et bestia et pseudopropheta cruciabuntur die et nocte in sipsam impiam civitatem, supra jam diximus. Pseudo vfigmentum, de quo ibi locuti sumus. Post haec ipsum nouissimum iudicium, quod erit in secunda resurrectione mortuorum, quae corporum est, recapitulando narrans quo modo sibi fuerit reuelatum: Et uidi. inquit, thronum magnum et candidum et sedentem super eum, cuius a facie fugit caelum et terra, et locus eorum esset de uiuis et mortuis iudicatum; sed eum se uidisse dixit in throno sedentem, a cuius facie fugit caelum et terra, sed postea. Peracto quippe iudicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum nouum et terra noua. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde et apostolus dicit: Praeterit enim figura huius mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
ligato: etiam ꝑtres illos annos ac semis¬
sem regnabunt: Remanet gͥ ut cum audimus
sacerdotes di et xp̃i regnabunt cum eo mille an¬
nis. et cum finiti fuerint mille anni soluetur
sachanas de custodia sua. aut ñ regni huius
scõrum incelligamus annos mille finari s uin¬
cłi diaboli atq custodiȩ. ut annos mille id est
iuore diaboli uincło. aut certe qm̃ trium annor ũ
et sex m̃sium breuissimum spatuimẽ computari no¬
luisse credatus. siue qđ minus sathanę uincłm. siue
qđ amplius uidetur regnumhabere sc̃orumsicut
de qua dtingentis annis. ui sexto detͤimo huiꝰ oꝑis
uo lumine disputaui. qm̃plus aliquid erat. et
cm̃ quaclrigenti sunt nuncupati Etalia sepe
repetiuatur inlitt̃is sacris siquis ad ũtat xiiii¬
ost hanc autem commemorationẽ nouis¬
simȩ ꝑsecutionis breuit̾ complectitur. cotũ
quod ultimo iam uiditio diabolus et cum suo pͥn¬¬
cipe cuutas inunica passcira ẽ Dicit enim etdia¬

Expanded text:
ligato etiam per tres illos annos ac semisligato etiam per tres illos annos ac semissem, regnabunt. Remanet igitur, ut cum audimus, Sacerdotes Dei et Christi regnabunt cum illo mille annis, et cum finiti fuerint mille anni, solvetur satanas de custodia sua; aut non regni hujus sanctorum intelligamus annos mille finiri, sed vinculi diaboli atque custodiae; ut annos mille, id est,iore diaboli vinculo: aut certe, quoniam trium annorum et sex mensium brevissimum spatium est, computari noluisse credatur, sive quod minus satanae vinculum, sive quod amplius videtur regnum habere sanctorde quadringentis annis in sexto decimo huius operis uolumine disputaui; quoniam plus aliquid erant, et tamen quadringenti sunt nuncupati; et talia saepe reperiuntur in litteris sacris. si quis aduertat. ost hanc autem commemorationem novissimae persecutionis breviter complectitur totum, quod ultimo judicio diabolus et cum suo principe civitas inimica passura est. Dicit enim: Et dia
Abbreviated transcription (Latin):
nium iħu et ꝓpt̾ ũbum dĩ: Non regnabant cũ
xp̃o quando patiebant᷑ ꝑsecutionem et ipsi reg¬
num cum xp̃i ñerant quos xp̃s excellentius pos-¬
sidebat Absurdissimum id quidem & omni
modo adũsandum S certe animȩ uictrices gło¬
sissimorũ martyrum: om̃ib doloribꝰ aclaboribꝰ
suꝑatis atq finitis. postea qͣm mortalia m̃bra
posuerunt. cum xp̃o utiq regnauerunt et reg¬
nant donec finiant᷑ mille anii ut postea recep¬
tis etiam corporib iam immortalib regnent:
ꝓ uide illis trib aniis atq dimidio animȩ occisoꝵ
ꝓeius martyrio et quȩ antea de corꝑibꝰ exierunt.
et quȩ ipsa nouissima ꝑsecutione sunt exiturȩ
regnabunt cum illo donec finiatur mortale
scłm. et ad illud regnum ubi moxs ñerit transeat᷑:
Quo circa cum xp̃o regnantium scõrum plures
anni erunt: qͣm uincłi diaboli atq custodiȩ
Quia illi cũ suo rege dĩ filio iam cłiabolo ñ

Expanded text:
nium Iesu et propter uerbum Dei, non regnabant cum nium Iesu et propter uerbum Dei, non regnabant cum Christo, quando patiebantur persecutionem, et ipsi regnum Christi non erant, quos Christus excellentius possidebat. Absurdissimum id quidem et omni modo aversandum. Sed certe animae victrices gloriosissimorum martyrum, omnibus doloribus ac laboribus superatis atque finitis, posteaquam mortalia membra posuerunt, cum Christo utique regnaverunt et regnant, donec finiantur mille anni, ut postea receptis etiam corporibus jam immortalibus regnent. Proinde tribus illis annis atque dimidio, animae occisorum pro ejus martyrio, et quae antea de corporibus exierunt, et quae ipsa novissima persecutione sunt exiturae, regnabunt cum illo, donec finiatur mortale saeculum, et ad illud regnum, ubi mors non erit, transeatur. Quocirca cum Christo regnantium sanctorum plures anni erunt, quam vinculi diaboli et custodiae: quia illi cum suo rege Dei Filio, jam diabolo non
Abbreviated transcription (Latin):
sacura ec̃ signifiat ut deinde ꝑsecutionis illius
tempus. nec ad sc̃orum regnum inmille annis ẽ.¬
ꝑtinere. nec ad custodiam sathanȩ quorum utrũq
inmille annis ẽ. ꝑtinere. s suꝑadditum et extra
computandũ eẽ. credatur: cogemur fateri scõs in
illa ꝑsecutione regnaturos non eẽ. cum xp̃o. Sed
quis audeat tunc cum illo ñ regnatura sua mem¬
bra quando ei maxime atq fortissime cohere.¬
bunt: Ex quo tempore quanto erit acrior impetꝰ
belli: tanto maior gła ñcedencli tanto demsior
corona martyrii Aut si ꝓpt̃ tribulationes quas
passuri sunt non dicendi sunt regnaturi: conse¬
quens erit ut etiam suꝑiorib dieb uteisdem mil¬
leannis quicumq tribulabant᷑ scõrum eo ipso
tempore tribillationissuꝵ cum xp̃o non regnasse
dicantur: ac ꝑ hoc et illi quorum animas auctor
libri huiꝰ uidisse se scribit occisorum ꝓpt̃ testimo.¬

Expanded text:
saturum esse significat. Unde si persecutionis illius saturum esse significat. Unde si persecutionis illius tempus, nec ad sanctorum regnum, nec ad num nec ad custodiam satanae, quorum utrumque in mille annis est, pertinere, sed superadditum et extra conputandum esse credatur: cogemur fateri sanctos in illa persecutione regnaturos non esse cum Christo; sed quis audeat tunc cum illo non regnatura sua membra, quando ei maxime adque fortissime cohaerebunt, et quo tempore, quanto erit acrior inpetus belli, tanto maior gloria non cedendi, tanto densior corona martyrii? Aut si propter tribulationes, quas passuri sunt, non dicendi sunt regnaturi: consequens erit, ut etiam superioribus diebus in eisdem mille annis, quicumque tribulabantur sanctorum, eo ipso tempore tribulationis suae cum Christo non regnasse dicantur; ac per hoc et illi, quorum animas auctor libri huius uidisse se scribit occisorum propter testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cribꝰ annis et sexmensibꝰerit: Qđ tempꝰ quamius
exiguum utrũ adm ille annos ꝑtineat. quib
et diabolum ligatum dic̃ et scõs regnare cumxp̃o
aneis dem annis hoc paruum spatiũ suꝑ addat᷑
atq extrasit: merito ambigit᷑ Quia sidixerimꝰ
ad eosdem annos hoc ꝑtinert: non tanto tempore
s ꝓlixiore cum xp̃o regnum sc̃orum repꝑietur
eed qͣm diabolus alligari ꝓfecto enim scĩ
cum suo rege etiam in ipso p̃cipue ꝑsecutione reg¬
nabunt mala tanta uincentes: quando iam dia¬
bolus nonerit alligatus. ut eos ꝑsequi om̃ib uiribꝰ
possit: Quomͦ gͦ ista scriptura cisdem nulleannis
utrumq det̃minat. diaboli scilicet alligatio.¬
ne regnumq sc̃orum. cum truimannorũ at sex
on computandũ innulle annis. s eis implecis
Itius adiciendum ut ꝓpͥe possit intelligi qđ
eo Ulle annis. ad iecit. & cum finiti fuerint mille
a imsoluetur sachanas decustodia fua: Isto enĩmͦ

Expanded text:
 tribus annis et sex mensibus, erit. Quod tempus quamvis exiguum, utrum ad mille annos pertineat, quibus et diabolum ligatum dicit, et sanctos regnare cum Christo, an in eisdem annis hoc parvum spatium superaddatur, atque extra sit, merito ambigitur: quia si dixerimus ad eosdem annos pertinere, non tanto tempore, sed prolixiore cum Christo regnum sanctorum reperietur extendi, quam diabolus alligari. Profecto enim sancti cum suo rege etiam in ipsa praecipue persecutione regnabunt mala tanta vincentes, quando jam diabolus non erit alligatus, ut eos persequi omnibus viribus possit. Quomodo ergo ista scriptura eisdem mille annis utrumque determinat, diaboli scilicet alligationem regnumque sanctorum, cum trium annorum et sex s hoc spatium non computandum in mille annis, sed eis impletis potius adjiciendum, ut proprie possit intelligi. Quod unt cum eo mille annis, adjecit: Et cum finiti fuerint mille anni, solvetur Satanas de custodia sua. Isto enim mo
Abbreviated transcription (Latin):
dens quid sustinere ꝓueritate refurratione quid
sꝑasre in ȩt̃nitate clebeamꝰ: excepea altitudine sacra¬
m̃ci qua sanguis eiꝰ in remissionẽ fusus ẽ. peccatorũ
Contrgũsatus ẽ. in t̾ra quad raginta dieb cũ disci¬
płis suis:atq ipsis uidentib ascendit incęlum. et
cis in eosqui credidant. cunt signum erat maximũ
et maxime necessariũ: ut unꝰ quisq eorum lingus
om̃ium gentium loqueret᷑: Ita significans unitatẽ
catholice eccłȩ ꝑ om̃s gentes futurã. ac sic lingus

Expanded text:
dens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid dens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et us ueni. entis in eos qui crediderant tunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentium loqueretur; ita significans unitatem catholicae ecclesiae per omnes gentes futuram ac sic linguis
Abbreviated transcription (Latin):
ri utriq inclusirecib indiscrete uatant. Dnec
ꝓueniatur adlitꝰ. ubi mali segregent᷑ ab Onis. et
in bonis camqͣm in templo suo sit ds̃ om̃ia iom̃b
Pinde uocem nuncagnoscimꝰ eiꝰ impleri : qui loque¬
bat᷑ in psalmo atq dicebat: Annuntiaui et locutꝰ
sum: multiplicatus sũ suꝑ numerum: Hoc fit nc̃:
ex quo pͥmum ꝑos p̃cursoris sui iohannus. dem¬
cepsꝑ os ꝓpͥum annuntiauit: et locutꝰ ẽ. dicens:
Agite pęnitentiam: apꝓpinquabit enim regnũ cȩloꝵ:
Elegit discipłos quos et apłos nominauit humilit̃ natos
inhonoratos inlicteratos: ut quicquid magnum ẽẽnt
ec faceret Habuit int̾ eos unum quo malo utens bene:
et suȩ passioni simpleret dispositum. et eccłȩ suȩ tole¬
randorum malorum p̃beret exemplũ: Seminato
quantum ꝑeiꝰ oporcebat p̃sentiã corꝑalem scõ euan¬
głio: passus ẽ. mortuusẽ. resurrexit: Passione osten¬

Expanded text:
ri utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec ri utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius oportebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione osten
Abbreviated transcription (Latin):
electa sunt dñi decunctis gentib: Tunc enim uere
non uenient nͥ electa: dequib dicit apłs: Sicut
elegit nos in ipso ante mundiconstitutionẽ Ipse
quippe architectꝰ qui dixit multi uocati paucui
electi: ñ de his quiuocati sicuenerunt ut de contu¬
uio ꝓlcerent᷑: s de electis demonstraturus ẽ edifica¬
tam domũ. quȩ nullam ruinam deinceps formi¬
daibit: Nuncautem quando et hireplent eccłas
quos tamqͣm marea uentilatio separabit: ñum
apparet tantagła domus huiꝰ quanta cuncappa¬
rebit: quando quisqͥs ubierit. semꝑerit: In hoc gͦ¬
scło maligno. in his dieb mał. ubi ꝑhumilitatẽ p̃¬
sentem futuram comparat eccłȩ celsitudinem.
et timorum stimulis. dolorum corm̃tis. laborum
molestiis. temptationum ꝑicłis erudit᷑ solaspe
gaudens. quando sanum gaudet. multi reꝓbi
miscent᷑ bonis. et utriq t̾an qͣm insagenã euan¬
glicam colligunt᷑. et in hoc mundo camqͣm in ma-¬

Expanded text:
electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, semper erit. saeculo maligno, in his diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet, multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in ma
Abbreviated transcription (Latin):
lapides uiui. quib credentib renouatisq con¬
struit᷑: S ideo ꝑ instaurationem templi illiꝰ signifi¬
cata ẽ: quia ipsa renouatio illu sedificii significat
eloquio ꝓpħico. alterum cestam̃tũ qđ appellat᷑
nouum: Qdergo ds̃ dixit ꝑ memoratũ ꝓħam:¬
et dabo pacem in loco isto: ꝑ significantem locũ.
significat locꝰ iste Qm̃om̃ia significantia uident᷑
quodãmͦ earum rerum quas significant. sustinere
Maioꝵẽ itaq gła domusdĩ huiꝰ noui testam̃ti: qͣm
domꝰ pͥoris ueceris cestamenti Et tunc apparebit
maior: cui dedicabitur Cunc enim ueniet desidit᷑ꝰ
cunctis gentib: sicut legitur in hebreo: Nam pͥmus
eiꝰ aduentꝰ: nuñdum erat desidatꝰ om̃ib gentib:
Non enim quem debebant desidare sciebant: inquẽ
nondum credebant: Tunc etiam sedm sepeuaginta
interp̃ces quia et ipse ꝓpħicus sensus ẽ: uenientquȩ

Expanded text:
lapides uiui, quibus credentibus renouatisque conlapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam:Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem deberent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae
Abbreviated transcription (Latin):
ne sic antiquis sc̃is p̃nuntiabatur. quemad mo¬
duim nob uenisse nuntiatus ẽ. ut una eadeniq
confictȩ: Ideo nichilẽ firmmiꝰ ad conuincendos
quos libet alienos side hacre contendđint. nr̃osq¬
faciendos quos libet alienossi recte sapuerint:
qͣm ut diuina p̃dicta dexp̃o ea ꝓferant᷑ quȩ
inuidõrum codicibꝰ scripta sunt Quib auul¬
dĩ maioris ẽ. głȩ qͣm fuerat illa pͥmalignis et lapidib̾
cȩcerisq p̃ciosis reb metallisq constructa: Non
iiq aggei ꝓphetia in templi illuis instauratione
comileta ẽ: Exquo enim ẽ instauratiu: numꝗͣ
ostenatur habuisse tantãgłam quantã habuit
temꝑe saxmonis: Immopotiꝰ ostendit᷑ pͥmun
cessatione ꝓrheciȩ fuisse domus illiꝰ głam dimi¬
nutam: Deinde ipsius gencis cladib tantis usq
ad ultimum excidium qđ faetum ẽ aromanis:
sicut ea que supͣ sunt cominemorata cestantur:
hȩc autem domus ad nouum ꝑtinenscestam̃tum
tanto utiq ntaiorisẽ głȩ quanto meliores sunt

Expanded text:
ne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulDei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
infelicuis aromanis funditusq asuoregno ubi
iam eis alienigene dominabant᷑ eradicati disꝑ¬
siq ꝑt̾ras quandoquidemubiq ñ desunt ꝑscrir¬
turas suas cestimonio nob̃ sunt. ꝓphetias nos
non finxisse de xp̃o Quas plurimieorum consi¬
dantes et ance passionem et maxime pꝰ eiꝰ resur-¬
recronem credidunt in eum: de quib p̃dictũ
ẽ Sifierit numerꝰ filiorum isrł sicut arena maris.
reliquix saluȩ fient Cȩteri uͦ excȩcati sunt: de
quib p̃detumẽ fiat m̃sa eorum coram ipsis in la¬
queum: ein retributionẽ et in scandalum:
Obscurentur ocłieorum neuideant: et dorsum
ileorum semꝑ indirua ꝓ inde cum scripturis nr̃is
ñ credunt: complent᷑ in eis suȩ quas cȩcilegunt:
Nisi forte quis diferit illas ꝓ rhetias xp̃ianos
uideorum: Nobis quidem illȩ sufficiunt que
de nr̃orum uimicorum codicib ꝓferiint᷑. quos ag¬
noscimus ꝓpt̃ hoc testimonium qđ nob̃ inuiti

Expanded text:
infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Ceteri uero excaecati sunt, de quibus praedictum est: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributionem Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum illorum semper incurva . Proinde cum Scripturis nostris non credunt, complentur in eis suae, quas caeci legunt: nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti
Abbreviated transcription (Latin):
non posset ut expectarent eum gentes uenturum
sic̃ eum cernimus expectari ut ueniat ad faciendũ
udicium inclaritate pocentiȩ. nͥ prius in eum cre¬
dent cum uenit ad paciendum uidicium inhu¬
apud romanos autem iam mutato reip. statu.
imꝑante cȩsare augusto. et ꝑ eumorbe paccato. na
uide. homo manifestus ex homine uirgine. s ds̃
occultus ex dõ patre Sic enim ꝓpha p̃dixerat
E cee uirgo accipiet inutero. et pariet filium et uo¬
cabunt nom̃ eiꝰ ẽm̃anuel qđ ẽ int̾ p̃tatum nob̃cũ
ds̃: Quiut in secommendaret dm̃: miracula
multa fecit: Ex quib quȩdam quantum ad eum
p̃dicandum satisẽẽ uisumẽ scriptura euangłica
continet: Quorum pͥmumẽ: qđ cammirabilit᷑
natus e Ultimum autẽ: qđ cuni suoresuscitato
a mortui s corꝑe. ascendit incęlum Iud ȩi autem
qui eum occiderunt. et in eum crede noluerunt
quia oportebat eum mori et resurgere. uastati

Expanded text:
non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in huaput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natuin Bethleem Iudae, homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati
Abbreviated transcription (Latin):
capit. templum reserat. ñ deuotione supplici s uae
uictoris: Et ad scã scõrum quo nͥ sum mũ sacerebtẽ
ñ licebat intrare: ñ ut uenerator s ut ꝓfanat accaedit
Confimacoq hireani pontificatu. et sub ugatȩ
gentumposito custode antipatro: quos ainc ꝓ¬
curatores uocabant. uinctum secũ arstobolum
ducit Ex illo uidei etiam tributapi romanorũ
eẽ. ceꝑunt Postea cassus. etiam texplum expo¬
liauit: Deinde post paucos amps etiam herodem
alienigenã regem habeit meruerunt: Quo reg.¬
nante natus ẽ xp̃s. am enim uenerat plenicudo
atͣ. dux de femorib eiꝰ donec ueniat cui repositỹ:
et ipse erit expectatio gentium: Non gͦ defuit ui.¬
dȩorum pͥnceps ex uideis adistum herodem: quem
pͥmum accepant alienigenã regen: Tempꝰ gͦ iam erat
ut ueniret ille cui repositume rat: qđ nouo ꝓmissũẽ
testam̃to ut ipse eẽt expectatiogentium Fieri autẽ

Expanded text:
capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipse rex et pontifex qui crudelit̃ in suosre¬
gnasse tradit᷑: Post hunc uxor eiꝰ alexandra regi¬
na uidõrum fuit: ex cuiꝰ tempore deinceps mala
sunt eos secuta grauiora: filii quippe huiꝰ alexan¬
drȩ aristobolus et hircanus int̾ se de imꝑio di¬
micantes uires adũsus re isrł itamgencem ꝓuoca¬
uere romanas: Hutanus namq ab eis contragẽ fra¬
tẽm poposcit auxilium: Tunc iam roma subiũ¬
gauerat affricam. subuigauerat gciam. lateq etiã
aliis orbis partib imꝑans. tamqͣm se ipsam ñ ua-¬
lens ferre suase quodam mn magnitudine frege¬
rat: Preuenerat quippe ad seditio nes domesti¬
cas graues. atq inde adbella sociali a moxq ci¬
uilia Tamq comminuerat et attriuerat: ut ei
mutandus rei publice statꝰ quo resurͣgeret᷑ regib
immineret: Pompeiꝰ gͦ popłi romani p̃clarissimꝰ
pͥnceps: uidȩam cum exeraitu ingresiꝰ cuuit atem

Expanded text:
etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos reetiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
malis. ad idola colenda compulsi templumq ip¬
sum repletum sacrilegis suꝑsticionib gentium.
qđ tam̃ duxeorum strenicissimus uidasꝰ qui eciã
machabeus dictuse. antiochi ducibꝰ pullis. ab om̃i
illa idolatriȩ contaminatione mundautt  Non
autem mulco pꝰ alchimus quidam ꝑ ambitionem¬
cum agenere sacerdotali eẽt alienus. qđ nefaserat
poncifex faetus ẽ hinc iam post annos ferme qͥn¬
qua ginta. inquib eis cam̃ pax non fuit. quamuis
aliqua et ꝓsꝑegesserint: pͥmus apud eos aristo¬
bolus assumpto diadenace et rex et pontifex fac¬
tusȩ Antea quippe ex quo de babyloniae caꝑtiui¬
tatem reũsi sunt. cemplumq instanratũ ẽ: ñ reges
s duces uł pͥncipes habuerunt. quamuis et qui
rexẽ. possit dici pͥnceps apͥncipatu imꝑandi. et
dux eo qđ sit ductor exercit᷑: S ñ continuo quicũq
pͥncipes ut ducessunt: etiamrages dici possunt.
qđ iste aristobolus fuit. cui successit alexandet

Expanded text:
malis ad idola colenda compulsi, templumqmalis ad idola colenda compulsi, templumqsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionemcum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander,
Abbreviated transcription (Latin):
ne hanc aggei ꝓpheciam in illa instauratione tem¬
pli opinarentur implecam: Non multo pꝰenim
alueniente alexandro subiugacae: qͣndo & si nul¬
laẽ facta uastatio. qm̃ ñ sunt ei ausi resistere: et idõ
placatum. facillime sub diti receꝑunt: Nonerat tm̃¬
gła tanta domus illius quanta fuit insuorum regũ
lib̾a potestate: Hostias sane alexander ĩmolauit in
indĩ templo ñ adeiꝰ cultum uera pietate conũsus:
s impia uanitate cumdiis eum falsis colendũ pu¬
tans Deinde ptholomeus lagi filius. quo supͣ memo-¬
raui pꝰ al exandri mortem captiuos inde inegiptum
transtulit: quos eiꝰ successor ptholomeus philadel¬
phus beniuolentissime inde dimisit: ẜquẽ factũ ẽ.
rashabemus Deinde contriti sunt bellis: quȩ in
machabeceum libris explicant᷑: Post hec captia re¬
ge alerandriȩ ptolomeo qui ẽ. appellatꝰ ephipha¬
nes: inde ab anchioco rege siriȩ multis et grauissimis

Expanded text:
ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione temne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi recegloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolavit in Dei templo, non ad ejus cultum vera pietate conversus, sed impia vanitate cum diis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolemaeus Lagi filius, quod supra memoravi, post Alexandri mortem captivos inde in Aegyptum transtulit, quos ejus successor Ptolemaeus Philadelphus benevolentissime inde dimisit: per quem factum est, ras haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Machabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolemaeo, qui est appellatus Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et gravissimis
Abbreviated transcription (Latin):
modulo uestigia sequens apłorum quia et ipsi ex
utrisq id ẽ exebreis et ex sepcuaginta cestimonia
deterior factaẽ Eoscilicet temꝑe qͦ se sperabat
instaurato templo. post captiuitatem quȩ fuit in
babilonia futuram eẽ meliorẽ: Sic quippe incelli¬
ultius nouissime plusqͣm pͥme: Qđ de nouo cesta¬
mento diccum eẽ paulo suꝑius demonstrauit.
intp̃tes alium sensum. magis corꝑi qͣm capiti hoc
ritate dixerunt: Uenient quȩ electa sunt dm̃ de
cunccis gentib: idẽ homines dequib ipse iħs dic̃
meuanglio Multi inquit uocatr. pauci ueroelecti
Talib enim electis gentuim domus edificat᷑ dĩ ꝑ
testamentum nouum lapidib uuus: longe głosior
qͣm cemplum illud fuit qđ arege salomone constru¬
ccum ẽ. et pꝰ captiuitatem instauratũ: ꝓpt̃ hoc gͦ nec
ꝓpħam et illo cemꝑe habuit illagens et multiscla¬
clib afflictaẽ ab alienigenis regibꝰ ipsisq romanis:

Expanded text:
modulo uestigimodulo uestigiutrisque, id est, ex hebraeis et ex Septuaginta, testimonia deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captivitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intelliistius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, eptuaginta interpretes alium sensum magis corpori quam capiti, hoc dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis,
Abbreviated transcription (Latin):
attollere ad earequienda ꝓpc quȩ significalea
hnforia ipsa conscriptae. Gesta sunt quiprsc ila
muinsrie euutate s aliquid etiam siguificauerunt
qdđ modum illiusciuitatis excedat si eut gestame.
tice figurata euersa scilicet ꝑ penitenciam. ut
siue ꝑquadraginta dies. suie ꝑ tridiuĩ. idemipse
cot dies ꝑegit cum discipłis sius pꝰ resurredionẽ
et ascendit incęlum ꝑtriduumuͦ. quia c̾cio die
resurrexit tamqͣm lectorem nichil aliud qͣm histo¬
riȩ rerum gestarum in herere cupientẽ de somno
iquadraginta dieb ipsum quere. inquo et didu¬
um pocueris inuenire: Illudinascensione: hoc
in eiꝰ resurrectione repꝑies ꝓpt̃ qđ utroq numero
significari conuenientissime potuit. quorum unũ
tam̃ unus atq idẽ sp̃s dixit: Longicudinem fugio:
ut non hȩc ꝑ multa demonstrem. inquib ab ebrxica
ueritate putant᷑ .lxx. int̃p̃tes discrepare. et bene
intelligi inueniunt᷑ eẽ concordes Unde etiã ego ꝓmeo

Expanded text:
attollere ad ea requirenda, propter que significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in Ninive civitate, sed aliquid etiam significaverunt, quod modum illius civitatis excedat; sicut est gestum, tice figurata, euersa scilicet per paenitentiam, siue per quadraginta dies sine per triduum idem ipsetot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum uero, quia die tertio resurrexit; tamqrie rerum gestarum inherere cupientem, de somno “In quadraginta diebus”“ Christum “quere, in quo et triduum potueris invenire; illud in ascensione, hoc in eius resurrectione reperies”. Propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum tamen unus atque idem spiritus dixit. longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab hebraica ueritate putantur LXX interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. unde etiam ego pro meo