comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de cdo intelligimꝰ. q̃ loqui penitros si naleta ers
multa item ioquimur que intelligere non su¬
mul y donei uerbi gr̃a ꝙ ubiq deus est. scimuis ⁊
dm̃s. Qũo autem ubiq sit: intellectu n tapimus
ꝯ̾tem q est incorporea quedam untus quie oiim¬
est cã bonortm scrmus. Qũo aũ utł q̃ ista sit peni¬

Expanded text:
de Deo intelligimus quae loqui penitus non valemus. Multa item loquimur, quae intelligere non sumus idonei. Verbi gratia: Quod ubique Deus est scimus et dicimus. Quomodo autem ubique sit intellectu non sapimus. Item: Quod est incorporea quedam virtus, que omest causa bonorum, scimus; quomodo autem vel que ista sit, peni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ reco .i. gentili. ꝙ. in greco manitestũ est. In greco
enim gentilem sigc̃. quamuis aũ pp̃onat uideũ
tã patcum. tñ ⁊ ip̃m simili mͦ indigere dicit dono eꝰ¬
uangelii .x. Si itaq ⁊ uideus ñ iustificatur nͥ ex fide
rͥ. Quid eͦs opus est ẽẽ sublege: uł ita. Ileo ᷤͦ ĩi. pri.⁊¬

Expanded text:
 est gentili, quod in Graeco manifestum est. In Graeco enim gentilem significat. Quamvis autem praeponat Judaeum causa patrum, tamen et ipsum simili modo indigere dicit dono Evangelii Christi. Si itaque et Judaeus non justificatur nisi ex fide Christi, quid ergo opus est esse sub lege?
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓcligis ab apłis ftĩs firmalatur. ne diffi derẽt
hoĩes dehuis q̃ dicebarit quitanta faciebant ¶ uil
dicit aplis erubescere de euangesio dei. Illos aũe
discordabat a doctrina euangelita ⁊ aplica. Euañ
lutem oĩ credenti dumi pecta remittit. ⁊ iustincat.
ut a scd̃a morte detineri ñ ualeat signatus muiñ¬

Expanded text:
et prodigiis ab apostolis factis firmabatur, ne diffiderent homines de his quae dicebant qui tanta faciebant. Ambrdicit Apostolus erubescere de Evangelio discordabat a doctrina apostolica. Virtus lutem omni credenti, dum peccata donat, et justificat; ut a secunda morte detineri non possit signatus mys
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ⁊ añ circumusionẽ suntins sacerdorio. itt ñ gs̃
a uidens. s uidei agentib sacenotium aitiꝑent ⁊
ñ firit nnttus oleo nũibili. ut moyles istituit. s ole
exultationis. ⁊ puritate fidei. nec aĩalia ĩmolamt.s
trem. s qr in genesi indricitur subito occurisse abͣ¬
he ⁊ net añ nec post. genealogia eiꝰ innenitur ⁊ no¬
men. hꝰ aũ exemplo affirmat apłs ꝙ sac̃dociũ arõ¬

Expanded text:
s sacerdotio, ut non gentes a Judaeis, sed Judaei a gentibus sacerdotium acciperent. Et non fuit unctus oleo visibili, ut Moyses instituit, sed oleo exsultationis et puritate fidei, nec animalia immolavit, trem, sed quia in Genesi inducitur subito occurrisse Abrahae, et nec ante nec post genealogia ejus invenitur vel nomen: hujus autem exemplo affirmat Apostolus quo
Abbreviated transcription (Latin):
nis sancto: qͥ
est pignus h̾e¬
ditatis nostre.
in redemptio¬
nem ad quisi¬
tionis in laudẽ
glorie ipsius.

Expanded text:
nis sancto. Qui est pignus hereditatis nostre: in redemptionem adquisitionis: in laudem glorie ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
nam ⁊ fidem. m̃surate partitur ds̃ nnicmꝙ hec
ẽst fides oꝑans ꝑ dilectionẽ. sine qua nulla tusqͣ.
oꝑabona existimanda sunt. ex qͣ oũ iusticia simut
mitium. q̃ ñ est tribuenda libero arbitrio. net ust
p̃cedentib m̃itis. qr in inciptunt bona q̃tumq sunt¬

Expanded text:
Nam et fidem mensurate partitur Deus unicuique, et haec est operans per dilectionem sine qua nulla cujusque bona opera existimanda sunt; ex qua omnis justitia sumit initium; quae non est tribuenda libero arbitrio, nec illis praecedentibus meritis, quia inde incipiunt omn
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃nr̃ qui es ubiq cum ⁊ ħuerum sit. s qͥ es mcelis. n
Illud quoq mirabile est. ꝙ ds̃ est in habitor quoꝵ¬
dam ñ dum cegnoscentiũ dĩti. ⁊ ñ qͦrdam. tognos¬
centiũ dm̃ qlli it ad templũ dei ñ ꝑtinent. qͥ cog
dei pertinent pariuili sanccificati sacram̃to xp̃i.
ert̃ hr̃e añquam nosse. Seatissimiã sunt illi qͥb¬
illos qui turpiter uuientes iua corꝑa molant.
olans disperdetur. ideo. nemo se.se. uł uos .Q. hoc¬

Expanded text:
r qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed qui es in coelis . Illud quoque mirabile est quod Deus est inhabitator quorumdam nondum cognoscentium Deum, et non quorumdam cognoscentium Deum. Illi enim ad templum Dei Dei pertinent parvuli sanctificati sacramento Chriserunt habere antequam nosse. Beatissimi autem sunt illi quiillos qui turpiter viventes corpora sua violant, olans disperdetur. Ideo nemo seducat se, vel nos
Abbreviated transcription (Latin):
one h̾agit. l ita. stabit aũ quamde oĩb regene¬
⁊ pieuiuentib loqueretur apłs dicens. seruũ
alienũ ꝯtinuo tn resperit ad predestinatos
cumait. stabitaũ. hoc de p̃stinatis dic̃ ⁊ ne si
aut cadit. ostendit se nescire quo aĩo ille sea¬
ambigua debemus inmeliorem partem uer¬
dere ⁊ plus salutem ꝙͣ mortẽ ieoꝵ optare ⁊ in
futuro spemboni hr̃e ⁊ sialr sit in p̃senti. Nã

Expanded text:
oc agit. Vel ita: Stabit autem, quamvis de pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens servum alienum, continuo tamen respexit ad praedestinatos cum ait, stabit autem, hoc de praedestinatis dicit. Et ne aut cadit, ostendit se nescire quo animo ille se aic innuit quod ambigua debemus in meliorem partem vertere, et plus salutem quam mortem reorum optare, et in futuro spem boni habere, etsi aliter sit in praesenti. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Malus nero debet timere. qr instituti sĩt
principes ut malapuniant. principes dicit al¬
los. qui p̃p̃ corrigendam uitam. ⁊ ꝓhibendã adũ¬
sa creantur dei hñtes ymaginem ut subuno
cert̾isint. Uis aũ . e

Expanded text:
eum. Malus vero debet timere, qui instituti sunt principes ut mala puniant. Principes dicit illos quia propter corrigendam vitam, et prohibendo adversa creantur, Dei habentes imaginem, ut sub uno teri sint. Vis aute
Abbreviated transcription (Latin):
sic laudetur disci
retis tributũ redo¬
te tributum. triby¬
tũ dicit ꝙ regionẽ¬
solunnt. cui debetis
uectigar rẽddite uec¬
tigal. uectigal dĩt

Expanded text:
sic laudetur discipbetis tributum redte tributum. Tributum dicit quod regionesolvunt; cui debetis vectigal, reddite vecti
Abbreviated transcription (Latin):
in quo reddenda est ñ sit. Nec rũ redditiu: amit¬
titur. s pocuis reddendo multiplicatur. hñdo it
redditur. ñ carendo ut pecunia qͥ reddi ñ pot̃:
nisi ħatur: nec hĩi nsi reddatur. imino tũ red¬
ditur ab hoĩe. crescit in hoĩe. ⁊ tanto maior acqͥ¬
ritur. quanto plurib redditur. hic aũfit meu¬

Expanded text:
 quo ipsa danda non sit, nec cum redditur amittitur, sed potius reddendo multiplicatur. Habendo enim redditur non carendo; ut pecunia quae reddi non potest, nisi habeatur, nec haberi nisi reddatur. Imo cum redditur ab homine, crescit in homine, et tanto major acquiritur, quanto pluribus redditur. Hic autem fit me
Abbreviated transcription (Latin):
di enim xp̃odo
sermnunt. sed
suo uentri. ⁊ ꝑ
dulces sermo¬
nes. ⁊ bñdicti¬
ones seducũt
estra enim
obedientia. in
omniloco di¬
uulgata est.
Gaudeo gͥ in
uobis. sed uolo
uos sapientes
ẽẽ in bono ⁊ sĩ¬
plices in malo.

Expanded text:
o seruiunt, sed suo uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt estra enim oboedientia in omnem locum diuulgata est. gaudeo igitur in uobis: sed nolo uos sapientes esse in bone et simplices in malo.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ hoc ideo dicit. qr ⁊
hos p̃occupare festi¬
nat. ⁊ qr ad illos dif¬
ficile it fint pseudo¬
longamora. s ĩtim
uos preꝑetis. ne me
a cederis retardetis
iuideamuos dico ⁊ a¬

Expanded text:
 Hoc ideo dicit, quia et hos praeoccupare festinat, et quia ad illos difficile iter fuerit pseudolonga mora, sed interim vos praeparetis ne me a caeteris retardetis. Videam vos dico,
Abbreviated transcription (Latin):
alutatean¬
sicritum. fle¬
men. patroam.
ermam. ⁊ qui
cum eis sunt fra¬
tres Saluta¬
⁊ niliam nere¬
um q ⁊ sororẽ
eius ⁊ olimpidi¬
adem ⁊ om̃s qui
cum eissunt scõs.
Salutate in¬
iicem moscu¬
lo scõ. salutãt
uos om̃s ecclesi
uos fr̃es ut ob¬
seruetis eos qui

Expanded text:
alutate Asyncritum Flemen Patrobam Hermam et qui cum eis sunt fratres salutaet Iuliam Nereum et sororem eius et Olympiadem et omnes qui cum eis sunt sanctos salutate invicem in osculo sancto salutant vos omnes ecclesiae vos fratres ut obse
Abbreviated transcription (Latin):
Sauitate eos
q̃ sunt exaris¬
toboli domo.
Salutate he¬
rodionemcog¬
natum meũ.
alutate eoᷤ
qui sunt ex na¬
tate triphenã.
⁊ triphosam
q̃ laborant in
rissimam me

Expanded text:
Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli domo. Salutate Herodionem, cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex Natate Triphaenam, et Tryphosam, quae laborant in ri
Abbreviated transcription (Latin):
tes. exemplum lone
ũsationis p̃bebant
rant achaici ⁊ mace¬
dones collectam per
romanos apłs inii-¬

Expanded text:
tes, exemplum bonae conversationis praebebant rant Achaici et Macedones collectam, per Romanos Apostolus invi
Abbreviated transcription (Latin):
toio pat ñ recusaue¬
it̃ yn ⁊ romani eiso¬
bedire debent ⁊ salu¬
tate domestitam et.¬
laborait ad exhor¬
tationem eor qͥ dis¬
cordiam ꝑtulit ad a¬
postolũ S alutate

Expanded text:
tolo pati non recusaverunt. Unde et Romani eis obedire debent. Et salutate domesticam Elaboravit ad exhortationem eorum quae discordiam protulit ad Apostolum. Salutate
Abbreviated transcription (Latin):
.i. cõmdabilem uob̾
ostendo. pletẽ sororẽ
rat sua suba. Ea u̾o
tunc temporis ꝑ aliqͦ
negotio romam per¬
fecta est per qͥ. forsan.
piatis eam indño .i.¬

Expanded text:
est commendabilem vobis ostendo Phoeben sororem bat sua substantia. Ea vero tunc temporis pro aliquo negotio Romam profecta est per quam forsan piatis eam in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
mini comparatus. Inuenitur enim dedisie ho-¬
mini. os q atfectus. om̃s q motus. quib adu̾¬
uit. qua agnosceret Quid deb̾et ag̾e ł tau̾e. hii
aũ acceptis hõ neglexit iter uirtutis inced̾e cm̃
ex deo nicħ defuit. ipse uero iuenitur defusle
hiis q̃a deo data sunt sibi. Merito gͦ dr̃ talem in
idicio deus uincere ⁊ instificari in u̾ħ suns. uł
ita. tibi soli pectam. auid a deo iustus es: ut ius.¬

Expanded text:
mini comparatus. Invenitur enim dedisse homini omnes affectus, omnesque motus, quibus ad viruit, qua agnosceret quid deberet agere vel cavere. His autem acceptis homo neglexit iter virtutis incedere, cui ex Deo nil defuit, ipse vero invenitur defuisse his quae a Deo data sunt sibi. Merito ergo dicitur talem in judicio Deus vincere, et justificari in verbis suis. Vel ita, tibi soli peccavi, qui a Deo justus es, ut jus
Abbreviated transcription (Latin):
zic ⁊̃ nuc̃ futurum orbem dicit quantum ad xp̃m
futurus quiipe erat orbis quantũ ad fllium dei. qͥ
sempererat ⁊ ne de altero orle disputare intellig̃e¬
tur addit. de quo orbeloquimur. hoc addidit ne nsi¬
tem auditons errare relinq̃ret. dũ aluis q̃reretur or

Expanded text:
sic etiam nunc futurum orbem dicit quantum ad Christum. Futurus quippe erat orbis quantum ad Filium Dei qui semper erat, et ne de altero orbe disputare intelligeretur, addit de quo orbe loquimur. Hoc addit ne mentem auditoris errare relinqueret, dum alius quaereretur or
Abbreviated transcription (Latin):
ls . s. qui aliis genera linguarum. aliis alia do¬
na dalat per hoc asluentiam si g̃ grarum queñ¬
erat apuo arti quos ur tanta signa. ntam diu̾¬
sa prodigia per ꝙ ostendit ꝯma non simpse et
eis creditum s̃ persigna ⁊xdigia. ideo ꝙ dim¬
edimꝰ ñ illis s deo nos crede declatim. disicionti

Expanded text:
onibus, quia aliis genera linguarum, aliis alia dona dabat. Per haec affluentiam significat gratiarum querat apud antiquos, neque tanta signa, neque tam diversa prodigia. Per quod ostenditur quod non simpliciter est eis creditum, sed per signa et prodigia. Ideon illis, sed Deo nos credere declaratur. Distributi
Abbreviated transcription (Latin):
mittit de xp̃i humilitate. ne pro ea dubrtenir de ex
generis humani ostendens hominẽ perse miserũ
subiectũ s per dei gram exaltatum ynde suis̾.
estatus est

Expanded text:
risti humilitate, ne per ea dubitetur de exa etiam et totius generis humani, ostendens hominem per se miserum et abjectum, sed per Dei gratiam exaltatum. Unde subdit: atus est
Abbreviated transcription (Latin):
longe post enarratio¬
apostolis qui audiert̃
contes. auctoritati a¬
postoloꝵ per que. sig.
minorib ut est mor

Expanded text:
longe post initium narratioapostolis qui audieruntcontestante, auctoritati apostolorum; per quae? Signis minoribus, ut est mor
Abbreviated transcription (Latin):
Huidam aut̃
dormierunt.
Deinde insus ẽ
iacobo: deinde a¬
postolis omnib.
Noiissime aũ
oĩum tanquã
ab ortiuo inisũ
est ⁊ michi. Ego
enim sum mi¬
nimus apłorũ.
qui non sum
dignus uocari

Expanded text:
uidam autem dormierunt. Deinde visus est Jacobo, deinde apostolis omnibus: novissime autem omnium tanquam abortivo, visus est et mihi. Ego enim sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari
Abbreviated transcription (Latin):
post ascensionẽ iuisuᷤ
est ⁊ mͥ. orĩmũ de cẽ¬
lo. post oranti in tẽ¬
plo mndico tanqm
ab ortiuo .i. simili ab
etra tempus legit
lus hic dictus est ab¬
ortuuis qr tardĩ natꝰ
est in xp̃o quam de
tusa tp̃r. uñ subdit.¬

Expanded text:
post ascensionem, visus est et mihi, primum de coelo, post oranti in templo. Mihi, dico, tanquam abortivo, id est simili aboextra tempus legitilus hic dictus est abortivus, quia tardius natus est in Christo quam debtus, vel tempore. Unde subdit
Abbreviated transcription (Latin):
cii dei: perspetiem ⁊ hu¬
militatem religioruis
⁊ hec sunt quib posst̃¬
homines facile seduci.
⁊ ille qͥ hoc facit. est¬
uidit ambulãs

Expanded text:
ii Dei per speciem militatem religionis. Et haec sunt quibus posshomines facile seduci. Et ille qui hoc facit, est ambulans
Abbreviated transcription (Latin):
Sopter qued
non sustinen¬
tes ampliuris: pl¬
acuit nobis re¬
mañe athenis
solis. ⁊ misimꝰ
tymotheum fra¬
trem nostrum
⁊ ministrũ dei
ad confirman¬
dos uos ⁊ exhor¬
tandos pro fide
ur̃a. ut nemo:
moueatur intͥ¬
bulationib is¬
tis. Ipsi enim sci¬
tis quod in hoc
positi sumus. Nã

Expanded text:
opter quod non sustinentes amplius, placuit nobis remanere Athenis solos, et misimus Timotheum, fratrem nostrum et ministrum Dei ad confirmandos vos et exhortandos pro fide vestra, ut nemo moveatur in tribulationibus istis. Ipsi enim scitis quod in hoc positi sumus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bis ad tempus
ore. aspectu nõ
corde habundan¬
tius festinauimꝰ
faciem ur̃am ui¬
dere: cum multo
desiderio. Qm qui¬
dem uoluimus
uenire ad uos.
ego quidem pay¬
lus. ⁊ semel ⁊ ite¬
rum. sed impe¬
duit nos satha¬

Expanded text:
bis ad tempus horae, aspectu, non corde, abundantius festinavimus faciem vestram videre cum multo desiderio: quoniam voluimus venire ad vos: ego quidem Paulus, et semel, et iterum, sed impedivit nos Sata
Abbreviated transcription (Latin):
aspectus tessant: qr
uos alloqui nĩ possũ
nec uid̾e: i cordis affec¬
tuis. ⁊ sollicitudo nun¬
quam cessant nos in¬

Expanded text:
aspectus cessant, quia vos alloqui non possum, nec videre; sed cordis affectus et sollicitudo nunquam cessat. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
corpus .i. pertem¬
pus corporis. qui¬
a nillus meretur
nisi dum in cor¬
pore est. Quem sẽ¬
sum confirmat
corpus. per coĩpus qͥppe dixit. nonq oĩa gerã¬
tur motu corporis. s per corpus .i. per tempus
quo quisq nycit in corpore. hic enim oẽ me-¬
ritũ comꝑatur. quo possit post hanc utam
qͥspram releuari ł grauari. nam ⁊̃ ista q̃ pro
defunctis cõmendandis frequentat eccłia. ñ
qͥsquam gessit in corpore. qr̃ hoc ⁊̃ meritum
sibi quisq dum in corꝑe iũet. comꝑauit ut
ei possint ista prodẽe. cum ergo sacrificia ⁊ al¬

Expanded text:
corpus, id est per tempus corporis; quia nullus meretur, nisi dum in corpore est. Quem sensum confirmatcorpus gessit. Per corpus quippe dixit, non quod omnia gerantur motu corporis, sed per corpus, id est per tempus quo quis vixit in corpore. Hic enim omne meritum comparatur quo possit post hanc vitam quispiam relevari vel gravari Nam etiam ista quae pro tat Ecclesia, non quisque gessit in corpore, quia etiam hoc meritum sibi quisque dum in corpore viveret comparavit, ut ei possint ista prodesse. Cum ergo sacrificia,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ si ñ per se. per alios gesserunt dum per eos cre
si di unĩent. dicit a ꝓut gessit in corpore
ñ prout gesturns erat s du mũet. frustra gͦ¬
sibi hõ post hoc corpus ꝓmittit. ꝙ in hoc corꝑe
comparare neglexit. ⁊ qr añ tribunal stabi

Expanded text:
 si non per se, per alios gesserunt, dum per eos credsi diu viverent. Dicit enim: prout gessit in corpore, non ut gesturus erat si viveret, frustra sibi homo post hoc corpus promittit, quod in hoc corpore comparare neglexit. Et quia ante tribunal stabi
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiatur. ñ imcidimꝰ i illas molestias qͥb pleriq: ho¬
mines ꝯtra catholicam disciplinã q̃dam di̾eco
guntur. scio ⁊ uanos seticos. de hoc capitulo mł̃
nior creatura .i. sũmi angeli sublunesq: ĩttutes dole¬
ant ⁊ gemant ãnqͣ libemur perttris. s ñ est ueruim

Expanded text:
llas molestias, quibus plerique homines contra catholicam disciplinam quaedam dicere cogantur. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multnior creatura, id est summi angeli sublimesque virtutes doleant et gemant, antequam liberemur penitus. Sed non est verum
Abbreviated transcription (Latin):
hẏsmaele uinebata. qui ꝑtinentad ysaicr inter eos
ascende illi deorsum uolurit traħx istiuolare uolt̃¬
ad deum. Iili conantur pennas euelł̾e. ⁊ sic̃ isti ꝑti¬
¶m̃inistri gr̃am q̃rentes filii sunt ꝓmissionis pertinẽ
area ceperit nentilari. uñ subd̾ slon it he e. f.an. t̃
ñsatione sunt dissimiles itaert̃ ⁊ infututo in retͥ¬

Expanded text:
ludebat cum illo? Sed ascendere, illi deorsum volunt trahere. Isti volare ad Deum volunt, illi conantur pennas evellere. Et sicut isti pertidit, simulat quaedam puero, id est infirmo ludens cum illo etita et Ecclesia intelligit lusum istum persecutionem. Sed quid ersatione sunt dissimiles, ita erunt et in futura retri
Abbreviated transcription (Latin):
runt. fentiles ũo ex dĩsoł uti pariete ad eundem
lapidem angularem uenientes: ñ erant ad talia
cogendi. Si qui ũo hiis ex circumcisione uenerant
talb q sacram̃tis ad huc deditierant uttro uellẽt
sicut timotheus ñ ꝯferre ꝯgruentiam: ñ erant ꝓ¬
hibendi . s s in hus ꝯfidebant. erant perditi. sic ⁊ uidei.¬
q̃ renelata est eis iam ĩbutos inuenerat illa tene ne
uideantur impbata pocuis qͣ. terminata. gentib
ũo ñ sunt ĩponenda. ne uideantur aut ñ causa pro¬
nitttendi x instititta. aut adhuc ꝓmittere. s cessã¬
do iam appareant sigua ficturi fuisse q̃ cum hono¬
re paulatim deserendo erant sepelianda. Postẽa uͦ
b dreit noxia eẽ: nisi dispensatorie custodiantur. ⁊
p̃dicatio: oportuit cucumcidi nc añ lege fidei succe¬
dente. nicħ ꝓderit fideli addita cirrũcisio: s oberit. an̾a
uis it malum est ex lilero seruũ fr̃ quam nasci. Te¬
hoc solum malũ erit¬

Expanded text:
rant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non erant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex circumcisione venerant talibus sacramentis adhuc dediti erant ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sicut equae revelata est eis, jam imbutos invenerat, illa tenere, ne videantur improbata potius quam terminata. Gentibus vero non sunt imponenda, ne videantur aut non causa promittendi Christi instituta, aut adhuc promittere, sed cessando jam appareant signa futuri fuisse, quae cum honore paulatim deserendo erant sepelienda, non ut sacrbus noxia esse dicit, nisi dispensatorie custodiantur; etdicatio oportuit circumcidi, nunc autem lege fidei succedente nihil proderit fideli addita circumcisio, sed oberit; majus enim malum est ex libero fieri servum quam nasci. Tehoc solum malum
Abbreviated transcription (Latin):
non sumus fi
lestis ierłm. qui est po¬
pulus nouus regni¬
celorum. ⁊ ñ aliomͦ
sumus filiilib̾e. s ꝑ¬
eam lib̾tatem. qͣ lib̾¬

Expanded text:
non sumus servi lestis Jerusalem, qui est populus novus regnilorum, et non alio modo sumus filii liberae, eam libertatem. Qua libe
Abbreviated transcription (Latin):
dicebatur. ꝙ modo purgat ostendens se leuit̃¬
ñ. s ex consilio fecisse. ñ mentitũ eẽ. qr none¬
rat in ĩtentione sua. cũ illud dixit aliter fac̃e
sion est it iudicandus mendax. qui dic̃ falsum
ꝙ putat uerum. qr qͣntum inse est ñ fallit. s
fallitur. E contra mericitur ille qͥ dicit um qd̃
putat falsum. nec ille ẽ liber am̃dacio. qͥ orenẽ¬
ciens loqrͣ uerum. sciens aũ nõ eẽ uerum: uolỹ¬

Expanded text:
dicebatur, quod modo purgat, ostendens se non leviter, sed ex consilio fecisse, nec mentitum esse, quia non erat in intentione sua cum illud dixit aliter facere. Non est enim judicandus mendax qui dixit falsum quod putat verum, quantum in se est, non fallit, sed fallitur. Contra, mentitur ille qui dicit verum quod putat falsum: nec ille est liber a mendacio, qui ore nesciens loquitur verum, sciens autem non esse verum, volun
Abbreviated transcription (Latin):
oñis caueant. estem̃
cauteriũ ł cautere.
ferrumacauendo dic¬
tum quo corrumpi¬
tur ⁊ uritur citcis ⁊
ut cle multis mencla¬

Expanded text:
nes caveant. 215 Est enim cauterium vel cautere, ferrum, a cavando dictum, quo corrumpitur et uritur cutis. Et ut de multis menda
Abbreviated transcription (Latin):
ni. quoscibos. ñ ut il¬
li m̃tiuntur princi
eM. demonioꝵ est. creauit dico. ad
dunt de cibis. ⁊ qͣꝓ credunt utelligunt ꝙ ñ
ra dei bona est in suinatura. ⁊ nicħ reiciendꝰ
est ꝙ percipr̃ .i. solet percipi. tum ac. gra. T̃esta¬
ñ est contraria. ista sñia. ibi enim q̃dam animali¬
a dicta fuerunt in munda ñ natura s significa¬
tione. uͥ ũbi grã de porto ⁊ agno requiratur utͫ
ũbum enim sc̃ifitat. oĩo impetrat. Myabolus uo
per cibum temptat. Hi¬

Expanded text:
ni. Quos cibos, non ut illi mentiuntur principdaemoniorum est. Creavit, dico, addunt de cibis, et qui quod credunt intelligunt, quod non is creatura Dei bona est, in sui natura et nihil rejiciendum est quod percipinon est contraria ista sententia. Ibi enim quaedam animalia dicta fuerunt immunda, non natura, sed significatione, ut verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrbum enim sanctificat, et oratio impetrat. Diabolus vero per cibum tentat. H
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quidã.s. no¬
tabiles discedent a
fide. uñ supra. Nisi
uenerit discessio pͥ¬
mum. ⁊ iõ curam do¬
⁊ y̾.i. in simulata re¬
ligione ut magis de

Expanded text:
dum est, quidam, scilicet notabiles, discedent a fide, unde supra: nisi venerit discessio primum, et ideo curam do est in simulata religione ut magis dec
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ siłem oĩ
um ĩ retillum exhi¬
buit. ut eosꝑ paci¬
entiam firmaret
ad salutem fircurã¬
confouẽs anmosillor. ⁊ het fec¬

Expanded text:
militatem similem m imbecillium exhibuit, ut eos pntiam firmaret ad salutem futuraonfovens animos illorum. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ficit ad iustitiam.
runt. ⁊ ita sufficit¬
ad ialutem. atten¬
de ꝙait credenti in¬
eũ. ñ ei. Non enim
tontinuo quicred¬
ud erum est credere

Expanded text:
ficit ad justitiam runt, et ita sufficitalutem. Attende quod ait credenti innon ei. Non enim continuo qui credd enim est credere
Abbreviated transcription (Latin):
uitam sp̃ualit̃ ⁊ h ⁊ alia sacram̃ta legis intelli¬
genti qr obediendo deo facit ei signim u̾itatis.
ut pie gaudeat ⁊ sp̃ualisuanttate ĩ̾ntatem ꝯ¬
templans in xp̃m. credat. ꝓdest ⁊̃ lex rudi popi¬
porum namx̃ statum ueterilegis olim ꝓt̾int
curumtũio s ñ ꝓfuit ad salutem sine spualũ le¬
gñ obsernantia. uñ hic agit tempore autẽ gc̃e pꝰ¬
tisio silegemobser

Expanded text:
itualiter; et hoc et alia sacramenta legis intelligenti, quia obediendo Deo facit ei signum veritatis ut pie gaudeat, et spirituali suavitate veritatem contemplans in Christum credat. Prodest etiam rudi popuporum. Nam secundum statum veteris legis olim profuit circumcisio, sed non profuit ad salutem sine spiritualis legis observantia. Unde hic ait: Tempore autem gratiae postisio si legem obser
Abbreviated transcription (Latin):
tenus: xanorum¶ Nam demones credunt. ⁊ cortre¬
miscunt. hec est in forms qͣlitas m̃tis. q̃ dr̃ infor
est. ¶ Det aũ a quib dam inqͥri. uttum illa infor
maneat.⁊ nutu fiat. An ip̃a eliminetur.⁊ alia
succedat qͣlia q̃ untus sit adꝙ potius diuinum o¬

Expanded text:
tenus Christianorum; nam et daemones credunt, et contremiscunt . Haec est, informis qualitas mentis, quae dicitur informiest. Solet autem a quibusdam inquiri utrum illa informmaneat, et fiat virtus, an ipsa eliminetur, et alia succedat qualitas quae virtus sit
Abbreviated transcription (Latin):
.t. ut pat̾ ⁊ fi ⁊ i.i. colitur. ex fide primui aduentus. in
fidem scd̃i. ut utrumq credat. ex side prime resurro¬
nis. q̃ est in aĩa. in fidem scd̾e q̃ erit in corporib: ex fi¬
de ꝓmissionis. infidem reditiorus. ut credat dm̃ pro¬
missisie ac reddidnse a redditurum fore ex fide p̃dica¬
torũ int̾idem populoꝵ. ut credant ꝙ credunt maioreᷤ

Expanded text:
et Spiritus sanctus colitur, ex fide primi adventus in fidem secundi, ut utrumque credat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicatorum in fidem populorum, ut credat quod credunt majores
Abbreviated transcription (Latin):
credit. tñquiinfirmus est .i. quitimet casus
uiciorum manducet ouis .itenues ⁊ aliosci¬
bos. quiñ sunt fom̃tcũ uiciorum ⁊ abstineat
ab illis qͥb ubido excitatur. ẽrasitudo it car¬
pnocant corpus ad
ubidinẽ ¶s qͥ man.¬
ceptare de cogita
oĩam diffecentur. non
ducantẽ .i. abstinentẽ qͥa uoluntatis est edẽ. ⁊ ñ¬

Expanded text:
credit, tamen qui infirmus est, id est qui timet casus vitiorum, manducet olus, id est tenues et aridos cibos qui non fomentum vitiorum, et abstineat ab illis quibus libido excitatur. Crassitudo enim carvocant corpus ad libidinem. Is qui mandceptare de cogitatomnia indifferenter non ducantem, id est abstinentem, quia voluntatis est edere,
Abbreviated transcription (Latin):
custoditionẽ legis .s.
bonosmores pertinẽ
tia q̃ nisi caritate ⁊
q̃ per fidem accipum¬
tur impłi ñ possunt

Expanded text:
custoditionem legis, nonbonos mores pertinere t; quia nisi charitate et quae per fidem accipiuntur, impleri non posse
Abbreviated transcription (Latin):
sui partem inueterauit. pet pec̃tm ⁊ pene ad¬
dictus est. Renouatur autem nuc. ẜ interiorẽ
hominem. In resuriõ ũo ⁊̃ exterior: percipiet
celestis habitudinis dignitatẽ. ut tot̃ ꝙ fc̃m
est recreetur. ⁊ ꝙ fc̃m ẽ reficiatur. nunc uero
hõ exterior .s. corpus quanto est. hac uita diui¬
turnior mag̃. magis q corrumpttur. ⁊ eta¬
te ⁊ morto uel aluis modis sequitur.¶¬

Expanded text:
sui partem, inveteravit per peccatum, et poenae addictus est. Renovatur autem nunc secundum interiorem hominem: in resurrectione vero etiam exterior percipiet coelestis habitudinis dignitatem, ut totum quod factum est recreetur, et quod factum est reficiatur. Nunc vero homo exterior, scilicet corpus, quanto est haec vita diuturnior, magis magisque corrumpitur, vel aetate, vel morbo, vel aliis modis. I
Abbreviated transcription (Latin):
sit cã diationis eĩ.¬
quare. ñ dum ueni
pore nĩe quoplenitudo gentium intrat ad fidem
reuelabr̃ discessio afide qñ refrigescet caritas mł¬
torum ⁊ habundabit iniquitas ⁊ tunc ueniet an¬
trep̃c ⁊ sic mstabit dies dñi. ¶Iam ministe .a. uere

Expanded text:
sa dilationis ejuquare nondum veniapore misericordiae, quo plenitudo gentium intrat ad fidem, revelabitur discessio a fide quando refrigescet charitas multorum et abundabit iniquitas, et tunc veniet Antichristus, et sic instabit dies
Abbreviated transcription (Latin):
legem eẽt bñdictio:
s per sem̃ . q. si per legẽ
misit semen. ⁊ frust
per eambñdc̃o est: qr
data est post multĩ
tempus a promissio¬
ne fc̃a abrahe. Si gͦ de

Expanded text:
legem esset benedictio, sed per semen. Quod si per legem misit semen, et frustra per eam benedictio est, quia data est post multum tempus a promissione facta Abrahae. Si ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
litate maiestatis: ad ꝑatibulum crucis. de sede rega¬
li: ad officinam pect̃i delumine celi ad tenebrasmũ¬
di ł infermuemt. ⁊ uenienslocutus est pacem. dedit
lentio. ceperunt egͥ pura fide acuera ꝯfessione qĩ
magnis clamorib slagitare remediũ. ⁊ accelerare
ad medicum per q̃ uulña sanaientur. morb cura¬
retur. recepta uo sanitate ⁊ donata uenture ĩmor
erit t̾cium beatum silentiũ. or dinabilit̃ gͥ ⁊ sapienti
ꝯsilio lex data est per angelos. in quib d loq̃batur. Qͥ
gͦ minc eam reducit.  ordinẽ angłoꝵ facit. lex dico
let. ł cessaret. cum uellet gͦ ꝯͣ eñ facitis. qͥ eam destr

Expanded text:
alitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regaalitate majestatis ad patibulum crucis, de sede regali ad officinam peccati, de lumine coeli ad tenebras mundi vel inferni venit. Et veniens locutus est pacem, dedit lentio coeperunt aegri pura fide ac vera confessione, quasi magnis clamoribus flagitare remedium, et accelerare ad medicum, per quem vulnera sanarentur, morbus curaretur. Recepta vero sanitate, et donata venturae immorerit tertium beatum silentium. Ordinabiliter igitur et sapienti consilio lex data est per angelos, in quibus Deus loquebatur. Qui ergo nunc eam reducit, contra ordinem angelorum facit. Lex dico,let, vel cessaret cum vellet. Ergo contra eum facit is qui eam destr
Abbreviated transcription (Latin):
sierant .i. lexuetus ⁊ sac̃dotium. qr lex neminẽ adꝑ
fectũ duxit. ħ est ⁊̃ helysens ille qui misit baculum
ad suscitandũ filiũ sunamitis. x q̃. cumille ñ sur¬
gͥet. tandemuenit ip̃e helyseus. ⁊ ꝯtraxit se. atq co¬
aptanit puero mortuo: ⁊ surrecit mortuus. hic ⁊̃
est angelus illem cunus de sensu mouebatur aqͣ. ⁊ sa¬
nabatur unꝰ. hic est oip̃c setmo: qͥ aregalib sedib
pͥmũ. fuit ignorantia languoris ẜ desperatio cu¬
ratiois t̃ciuum: ad eptio sanitatis. añlegem nã¬
ꝙ hõ morbãsuũ ñ agnoscebat. Iõ silebat. nec q̃te¬
bat remediũot aũ lex subntͣuit. ⁊ ostendit lan¬
guidis uulũa sua: mox ruptum est silentiũ. ⁊ ce¬
perunt egͥ posc̾e remediũ. s per oꝑaiegis uͥ si est sa
ĩmundũ uenit᷑ samaritanus aduulũatũ aꝓpiauit
angelus magm ꝯsilĩ inpiscinam descend̾. helẏseus
ad suscitandũ mortusl accessitu. sũmi regis fili deo¬
sessupatris: ad tolerandam mortẽ passionis. de eqͣ¬

Expanded text:
id est lex vetus et sacerdotium, quia lex neminem ad perfectum duxit. Hic est etiam Eliseus ille qui misit baculum ad suscitandum filium Sunamitis, per quem cum ille resurgeret, tandem venit ipse Eliseus, et contraxit se atque coaptavit puero mortuo, et resurrexit mortuus. Hic etiam est angelus ille in cujus descensu movebatur aqua, et sanabatur unus. Hic est omnipotens sermo qui a regaPrimum fuit ignorantia languoris, secundum desperatio curationis, tertium adeptio sanitatis. Ante legem namque homo morbum non agnoscebat suum, ideoque silebat, nec quaerebat remedium. Ut autem lex subintravit et ostendit languidis vulnera sua, mox ruptum est silentium, et coeperunt aegri poscere remedium; sed opera legis, ubi non est salin mundum venit. Samaritanus ad vulneratum appropiavit, Angelus magni consilii in piscinam descendit, Eliseus ad suscitandum mortuum accessit, id est summi regis Filius, de concessu Patris ad tolerandam mortem passionis, de aequ
Abbreviated transcription (Latin):
at. medius i⁊ ñ est nisi int̃ duos. recesseramus a maiẽ¬
tate der: ⁊ pect̃o nr̃o offenderamus eum. missus est deifi¬
luis mediator. qͥ sangume suo solueret pect̃a nr̃a. qͥb
a deo seꝑabamur ⁊ int̃ positui redceret nos ⁊ reconei¬
liaret ei: a quo aũsi pect̃is nr̃is ⁊ delictis tenebamur.
p̃e est cap̃ nr̃m: ip̃e de ds̃ equalisꝰ patri. s dz̃. ut cre¬
aremur hõ: ut recrearemur. dẽ ut faceret. hõ ite re¬
ediator aỹ

Expanded text:
at. Medius enim non est nisi inter duos. Recesseramus a majestate Dei, et peccato nostro offenderamus eum, missus est Dei Filius mediator, qui sanguine suo solveret peccata nostra quibus a Deo separabamur, et interpositus redimeret nos et reconciliaret ei, a quo aversi peccatis nostris et delictis tenebamur. Ipse est caput nostrum, ipse est Deus aequalis Patri; sed Deus, ut crearemur; homo, ut recrearemur; Deus ut faceret, homo ut reediator
Abbreviated transcription (Latin):
angelis erat utici: pr̃ ⁊ fi. ⁊ spc̃ s. ⁊ aliqũ ꝓr̃. aliqñfi.
lius aliqñ. s .s. aliqñ sine ulla distinctione ꝑsone: ds̃
ꝑ illos figurabatur. ⁊ nota q. ñ ait data. s ordinata
qĩ ordinabiliter data .s. int̃ tempusnaturalis legis.
ł dei filiꝰ mitt̃erur. Nisi it hoĩs sr̃bia prius uires suasex¬
periretur. siu arbitrilib̾ti sufficientiam arrogaret
tlegem sr̃ flue datam: ⁊ dei filium frustra nenisse
iuditaret. Item nisi prius lgescripta ei daretur. ꝑ qͣ¬

Expanded text:
gellum, data est etiam in signum futurorum, ut futura us sanctus. Aliquando sine ulla distinctione personae, Deus per illos figurabatur. Et nota quod non ait data, sed, ordinata: quasi ordinabiliter data inter tempus naturalis legis  Dei Filius mitteretur. Nisi enim hominis superbia prius vires suas experiretur, sui arbitrii libertati sufficientiam arrogaret, et legem superflue datam, et Dei Filium frustra venisse judicaret. Item, nisi lex scripta ei daretur,
Abbreviated transcription (Latin):
g detrabendi ł murimirandi occasionẽ hr̃et. reliqͥt
enm ds̃ pruis mlib̾tate arbitrii i lege naturali. ut
sieures suenature cognosceret nͥ cum defit̾et. udeus
sibi liberum arbitriũ ñ sufficẽ ad iusticiam. nec si de
humiliait ad poscendam gr̃am. s sr̃be legems crip¬
tam ioginature adiuc̃tam sibisuffic̃e putans claitai¬
bat. ñ de est qͥ impleat.s de ẽ qmuleat. ut gͥ ⁊ de is̃a ꝯ¬

Expanded text:
 detrahendi vel murmurandi occasionem haberet, reliquit eum Deus prius in libertate arbitrii in lege naturali, ut sic vires naturae suae cognosceret, ubi cum deficeret videns sibi liberum arbitrium non sufficere ad justitiam, nec tamen sic se humiliavit ad poscendam gratiam, sed superbe legem scriptam legi naturae adjunctam sibi sufficere putans clamabat: non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Ut igitur et de ipsa c
Abbreviated transcription (Latin):
fides iustifitat. ⁊ prio¬
res scĩ apud dm̃ per eã
iustificati sunt. oaud¬
opus erat legem daueꝰ
q sic intulit int̾rogãs
pitulum. ita distĩguẽ

Expanded text:
es justificat, et priosancti apud Deum per eam justificati sunt, quopus erat legem dari? quod sic intulit interroganspitulum, ita distinguend
Abbreviated transcription (Latin):
faceret transgredi mimiliaretur ut medicus optaret᷑
Cͣn sibrtm̃ tribuebant. ⁊ uoluntatisue tm̃ arioga¬
bant. ut liberum arbitrium sib putarent suffic̃e ad iꝰ¬
ticiam dicentes. Non deest qͥ impleat. sed deẽ qui uibe¬
at. data est glex. ad domandum illorum sr̃biam .s¬
orum q ꝓdendam infirmitatẽ. data est ⁊̃ duris ĩ fia¬
gellum. data est ⁊̃ insignum fittͣorimmut futura
tiguris attestaretur. ecceh .iiii. date legis cãs breui¬
ter distinctas. q̃ i epła ad romanos pleniꝰ explican
ret .do. ue. se .i. xp̃c nõ iam lex non est tenenda. cui¬
semimpiserat dẽ .i. de quo ꝓmiserat. q. pereum bñ¬
dit̾entur cs̃ gr̃ ꝯͣ ꝙ̃ facit. qͥ legem reducit. lex dico or¬
dinata ꝑ an .i. per moysen ⁊ alios munstros dei ł ꝑ¬
an. or.i. ministerio anglorum hoĩb data in qiuib¬

Expanded text:
faceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam eorum superbiam illorumque prodendam infirmitatem. Data est etiam duris in flagellum, data est etiam in signum futurorum, ut futura figuris attestaretur. Ecce habes quatuor datae legis causas breviter distinctas, quae in Epistola ad Romanos plenius explicaceret transgredi humiliaretur, ut medicus optaretur, qui sibi tantum tribuebant, et voluntati suae tantum arrogabant, ut liberum arbitrium sibi putarent sufficere ad justitiam, dicentes; Nec deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Data est ergo lex ad domandam eorum superbiam illorumque prodendam infirmitatem. Data est etiam duris in fla
Abbreviated transcription (Latin):
cum multi non sas.
qui ea doceant que
Tales enira dicit fp¬
is sins doceri uolut̃
ut a magistris con¬
ad hos comĩtantur
qui hec illos doceat
que libenter aude¬
aspera unidebitur ñ

Expanded text:
cum multi non sustiqui ea doceant quaeTales enim dicit fuis suis doceri se ut a magistris conad hos convertantur, qui haec illos doceant, quae libenter audaspera videbitu
Abbreviated transcription (Latin):
et placeamus. siuemorimur: uictis. ⁊ pec̃tis do
est ⁊ semꝑ nunt: tta ⁊ nos semel mortui ꝓ pet¬
one aĩe ⁊ corporis sibi .i. ad landem suam s dei.
erimus in hac carne cesinemus. laudare dm̃
⁊ scd̾m hoc de fidelib tm̃agit. uł sibi .i. ad seu¬

Expanded text:
ei placeamus. Sive morimur, vitiis et peccatis, Doest, et semper vivit, ita et nos semel mortui pecone animae et corporis, sibi, id est ad laudem suam, sed Dei. erimus in hac carne desinemus laudare Deum, et secundum hoc de fidelibus tantum agit. Vel sibi, id e
Abbreviated transcription (Latin):
in qua ꝯdituis est: ⁊ per pecca diffiuens. hoĩes est
tiunt ẽẽ mitabilem. Nlatura it q̃ fallitur ñ ab¬
lurde dr̃ m̃dax. Densañ apud dm̃ qm̃ nil futu
se ꝓmissa ħ facit marime uideus. qui diffidenꝰ
de ꝓmissil dei. mñdax ẽ ⁊ deu m̃ dacem ꝓnuriciat.¬

Expanded text:
in qua conditus est, et per peccata diffluens. Hominis est ciunt esse mutabilem. Natura enim quae fallitur non absurde dicitur mendax. Deus autem apud quem nil futurse promissa. Hoc facit maxime Judaeus, qui diffidens de promissis Dei, mendax est, et Deum mendacem pronuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
deus sit intelligendũ est.i. cognitionẽ sui nobis preᷤ¬
dem nouit. quos tunc apostolus cognitos dicit. s
tunc cognoscẽ dñ: turatido ut cognoscat᷑ facit. Sit
dr̃ quiesc̾e. cum eiꝰ muñe reqͥescimus. Non it tunc
cognou̾at eosdẽ: p̃eogiitos iudelicet añ ꝯstitutio
to. ł sua facultate cegnonant. ⁊ iõ maluit tropice
loqͥ. ut tunc ab illo cognitos diceret cunieis se cog¬
noscendum p̃stitit. ⁊ uerbum corrigere.a. hoc min
recte dixerit q. ñ pprle dixerat. quam siñe. ut s sibi
atrogarent se potuisse: q eis posse ille donauerat.
eg̃ena: qr quantum uiiat. ñ per se. s respectu gͣ¬

Expanded text:
Deus, sic intelligendum est, id est cognitionem sui nobis praeseo. Ab aeterno quidem novit quos tunc Apostolus cognitos dicit; sed tunc cognoscere dicitur, quando ut cognoscatur facit, sicut dicitur quiescere cum ejus munere requiescimus. Non enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos to vel sua facultate cognoverunt: et ideo maluit topice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et verbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit quod proprie dixerat; quam sinere ut hoc sibi arrogarent se potuisse quod eis posse ille donaverat. egena quia, quantum juvat, non per se, sed respectu g
Abbreviated transcription (Latin):
nut̃ steterant in fide
⁊ sciens cos eẽ bonos ñ¬
arguit de culpa. s ne
relabnutur timendy¬
erat Qui enim stat
humano geñi data per solam dei gr̃ani fore colla
ta. est gͥ intentio apłi in hacepła. ephesios in bonts̃
habitis ꝯfirmare. ⁊ ad ulteriora ꝓuorare necñ ad hu¬
nulitatem. actionemq gr̃aꝵ informare modus
no geñl prestita. post ip̃is apłis sp̃aliter indulta. de¬
mñ ephesuis ip̃is ostendens. aqͦ ⁊ aquiduocati sint de¬
iñ xũi dignitatem ⁊ p̃lationem ostend. post ea ad
pacĩam ⁊ caritatem eos inuitat. unctatemfidei ⁊ et

Expanded text:
fide et sciens eos esse bonos,arguit de culpa, sed ne relabantur timenderat. Qui enim stat humano generi per solam Dei gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modusno generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelationem ostendit, postea ad patientiam et charitatem eos invitat, unitatem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ne uanie debet intel¬
⁊ hõ. s ds̃ nutusolo ĩ¬
pasibilccer facit. hõ¬
u̾o conatu ⁊ labore.
ita ds̃ bñdt̃ ab homĩe¬
cum landib dignis ex

Expanded text:
ae varie debet intelmo, sed Deus nutu solo impossibiliter facit, horo conatu et labore; ita Deus benedicitur ab homicum laudibus dignis ex
Abbreviated transcription (Latin):
electionẽ in qua ex
ligitur c. doctor fi¬
turus ydoneus. Negͦ
facias eam irritam
ne in obediens sis

Expanded text:
electione, in qua ex ligitur quasi doctor futurus idoneus. Ne ergo facias eam irritam, ne inobediens sis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinat aduitam.¬
tuus habetur. hoi nã¬
dos decreuit. p̃scius ñ
personarim acceptor
nullum ⁊ dampnat añ qm peccet. nullum corgnat
quit ꝙ ds̃ dix̃ futurũ. ut ñ os filii carnuĩ sint semen
habrahe. s qui fidemhũt per qmͣ natus est ysare¬

Expanded text:
destinati ad vitam.tuus haberetur? Hos nados decrevit praescius, non personarum acceptor. Nullum enim damnat antequam peccet, nullum coronat quit, quod Deus dixit futurum, ut non omnes filii carnis sint semen Abrahae, sed qui fidem habent, per quam natus est Isa
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles estis sal. sic̃
nos uidei. ⁊ utrosq
ꝯresuscitaiit .i. cum
xĩo iamsuscitauit
spe tanquam perfec¬

Expanded text:
gentiles, estis salvati, sicut nos Judaei; et utrosque conresuscitavit, id est cum Christo jam suscitavit. Spe tanquam perfec
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quamqͣ. de pecc̃oꝵ. ⁊ marime de origiiał pect̃i
m̃itii nemant qͦft̃a est ⁊ ip̃auita. uinculomortis obsiͥt
ta. tñ ⁊ remissis peccis remañe debuert ut hr̃et hõ cũ
qͥͣb ꝓũitate certaret. ⁊ uñ eitetur uirtus fideliũ ut
nonuus rõ int̃ ħ mala nouo scło sparetur miscriam
qnam merint ista uita dampnata sapient̃ tolerans ⁊
qr inuetur prudenter gratulans. ꝓsunt gͥ ista mala

Expanded text:
minum quanquam de peccatorum et maxime de originalis peccati meritis veniant, quo facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen etiam remissis peccatis remanere debuerunt, ut haberet homo cum quibus pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium, ut novus homo inter haec mala novo saeculo praeparetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans. Prosunt igitur ista mala
Abbreviated transcription (Latin):
.s. ut exponam scripturam q̃ de fitturis agit.
uerum ostensio. per sp̃m facta. uñ post aiti
Sicuti sedenti reuelatũ fuerit ⁊c̃ spħia est
ut ysaie ut ceterorum. quã sine humana ĩ¬
dustria sp̃c .s. paulatim reuelat. scientia ẽ¬

Expanded text:
 ut exponam Scripturam quae de futuris agit; rerum ostensio perspiritum facta. Unde post ait: Si cui sedenti revelatum fuerit, etc. Prophetia est ut Isaiae vel caeterorum, quam sine humana industria Spiritus sanctus revelat; scientia e
Abbreviated transcription (Latin):
q statim dr̃ facit. qͥ cqͥd ad salutem oratur nec iõ de¬
negat. qr disfert. s tempore suo .i. ꝯgruo prestat ⁊ qr
metemus in deficientei Eigo dũ hñis in hac uita
tempus seminandi ope. lo. tempusseminandi est¬
cum uͦ tͣnsierit. oꝑan¬
di tempus aufertur

Expanded text:
 statim facit quidquid ad salutem oratur; nec ideo denegat quia differt, sed tempore suo, id est congruo praestat. Et quia metemus indeficientes, ergo, dum habemus, in hac vita tempus seminandi, operemucum vero transierit di tempus, auferetur.
Abbreviated transcription (Latin):
quam ad moratiao¬
pera exhortatus este¬
os redit ad illud im̃
prius agebatur nes.
cauet finem epłe ma¬
nus sue adnotatio¬
ne complens. Ad h̃
it loco manusua us
ad finem scripsit. a¬

Expanded text:
quam ad moralia opera exhortatus est, redit ad illud unde prius agebatur: ne scavet finem epistolae manus suae annotatione complens. Ab hoc enim loco sua usque ad finem descripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
de morte corꝑis ħ accipiendũ st. ñ de morte aĩe
ex eo ostendr̃. q. dixit tunc fiet significans eẽ fr¬
turum. ñ ait fẽs est tanqͣ. de p̃terito: ne qͥs pu¬
taret ẽẽ dictum de morte interiori.ꝙ iam ft̃m

Expanded text:
de morte corporis hoc accipiendum sit, non de morte animae; ex eo ostenditur quod dixit, tunc fiet, significans esse futurum: non ait, factus est, tanquam de praeterito, ne quis putaret esse dictum de morte interiori, quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊ ceteri. primicie¬
tc̃. Ordĩnes hic expo¬
nit ut de re certa ⁊
tempora qñ frm sit¬
resurgant mortui

Expanded text:
sic et caeteri. Primitc. Ordines hic exponit, ut de re certa, tempora quando factum sitresurgant mortui
Abbreviated transcription (Latin):
uidentib suscipiẽ¬
te eum nube in ce¬
lum ascendit. Nbi
gͦ putatur imbecil¬
litas. ibi apparet po¬
rentia. n erubescas
me uit. pro p̾dicatio¬
ne euangelil eiꝰ. qr
nec in hoc rubor est.¬

Expanded text:
identibus suscipiente eum nube, in coelum ascendit. Ubi ergo putatur imbecillitas, ibi apparet potentia. Neque, erubescas, me vinctum, pro praedicatione Evangelii ejus, quia nec in hoc rubor est
Abbreviated transcription (Latin):
mine fuit. qui ꝑ suam bonttatem de sua pleni¬
tudine nob̾ tribuit. ⁊ nota: plures ñ s̾ibi poni
comꝑatiue s absolure. tanꝙͣ di̾et multos. Nõ
dam qͥppe ex imo delicto reos genint. xp̃i aũ gr̃a ⁊̃¬
delicta ꝓorie uoluntatũ. q̃ originali culpe n qͣna¬

Expanded text:
mine fuit, qui per suam bonitatem, de sua plenitudine nobis tribuit. Et nota, plures, non ibi poni comparative, sed absolute, tanquam diceret multos. Non dam quippe ex uno delicto reos genuit multos, delicta propriae voluntatis, quae originali culpae in qua na
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a habundani ex ꝗͣ omnia bona sunt hoĩ si¬
ne qͣ nicħ ht̃ bom. cã ade est pecc̃m. illud ori¬
gmale. cuius rei sunt om̃s carnaliter geniti.
tetera petr̃a hñt ex ic multa ⁊ si ex illo origi¬
nali sunt ad peccandũ mag᷑ ꝓni. Pret̃ ca ⁊̃ ĩ
hiĩ qͥ per. xp̃m redimunt᷑ temporałr p̾ualet
forma mortis ex adam In et̾nũ añ ualebit iu¬

Expanded text:
gratia abundans, ex qua omnia bona sunt homini, sine qua nil habet boni. Causa Adae est peccatum illud originale, cujus rei sunt omnes carnaliter geniti; caetera peccata habent ex se multa, etsi ex illo originali sint ad peccandum magis proni. Praeterea etiam his qui per Christum redimuntur temporaliter valet forma mortis ex Adam; in aeternum autem valebit vi
Abbreviated transcription (Latin):
saueritas. sic̃ in sap̃ia mundana. Quig̃ xp̃i fidem
uerbis exornare uielt: obscurat illam splendore ũ-¬
borum. att non illa s ip̃e laudetur. õ cãmostendeñ.
.&. ñ in sap̃ia uerbr. addit. ut ñ euacuetur crux xp̃i
sicut ꝑsendo apłi. nestuttunderentur: prudertibus

Expanded text:
Veritas sicut in sapientia mundana. Qui ergo fidem Christi verbis exornare vult, obscurat illam splendore verborum, ut non illa, sed ipse laudetur. Ideo causam ostendens, quare non in sapientia verbi, addit, ut non evacuetur crux Christi, sicut pseudoapostoli, ne stulti viderentur prudentibus
Abbreviated transcription (Latin):
lz fĩ potest. ne tar¬
R. daretur a p̃ditatione. dequa subdit. s e
nus docti possurt. Serfecte ã euangeli⁊ are: multo
difficilioris ⁊ rarioris est operis Ideo doctor genti¬
um plurib excellentior. euangelizare semissũ
dicit. ñ baptizare. hoc tñ neccitate instante. int¬
Ion in sapien uietia.
misit me euange

Expanded text:
i potest, ne retardaretur a praedicatione, de qua subdit, sed enus docti possunt, perfecte autem evangelizare multo difficilioris et rarioris est operis. Ideo doctor gentium pluribus excellentior evangelizare se missum dicit, non baptizare. Hoc tamen necessitate 69 instante inton in sapientia. misit me evange
Abbreviated transcription (Latin):
teriam primam memorat q̃ ad memores ꝑtinet. qr
diuillos portauit .e. mpacientes egrotat adhibita
potestate signorum qĩ medicina curaret nulña¬
tolim sig. ⁊ pro .i. inminorib ⁊ maiorib mira cy¬
lis ⁊ nirtutib mentis .s. in castirate ⁊ aliis. ł hec tͥa
ita distingue. ut intelligas ꝙ muitus est genus
signorum ⁊ prodigiorum .i. nomine irtutis. oẽ
miraculũ accipias. Signum ũo q. in quocumq

Expanded text:
tiam primam memorat, quae ad mores pertinet: quia diu illos portavit, quasi impatientes aegros, ut adhibita potestate signorum, quasi medicina curaret vulnin minoribus et majoribus miraculis, et virtutibus mentis, scilicet in castitate et aliis. Vel haec tria ita distingue, ut intelligas quia virtus est genus signorum et prodigiorum, id est nomine virtutis omne miraculum accipias, signum vero quod in quocunque
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ .q. putetur boñ
ꝙ fit. ñ dico plus. s. p̃.
quam illud est ꝙ e
usu honestum. fine
cõmodum ana. sit

Expanded text:
aliquid quod putetur bonum: quod sit non dico plus, sed quam illud est quodusu honestum, fide commodum, anat