comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptt̾a ego iam corrigi ceꝑam. s nondu adhuc̃ ꝑfecte correct
eiumꝰ. nĩo cognoui labor̃e p̃sumptionis meȩ .s. inuen¬
tionis mes usum non cognoui: Cognoui uanam ẽẽ afflic¬
tionem meam non ꝓfutura saluti querere: ẜ. nondum
cognoui uanam esse elationẽ. de inuentis suꝑbire.
Opterea locutus sum incorde meo. Ecce magnꝰ effectꝰ sum.
magnus mͥ uidebar: ⁊ dixi in corde meo. Fcce magnꝰ effectꝰ
sum: In corde dixi. De corde enim tumui: ⁊ ĩo incorde dixi:
qr in corde uidi un tumui: ut ibi eet elatio. uͥ erat causa
elationis. Locutus sum in corde meo. Ecce magnꝰ effectꝰ
sum. Quã magnus: Precessi ait sapĩa om̃s qui fuer̃t̃ añ
me iniherłm. Paulati ꝑgit᷑ in corruptionẽ: ⁊ mens pra¬
ua excrescente tumore in deterius semꝑ p̃cipitat᷑. Pmũ
de se plqͣm debuit sensit: deinde usq ad alioꝵ ꝯtẽptũ uenit.

Expanded text:
Propterea ego jam corrigi coeperam; sed nondum adhuc perfecte correctus Propterea ego jam corrigi coeperam; sed nondum adhuc perfecte correctus eram; et ideo cognovi laborem praesumptionis meae, sed inventionis meae usum non cognovi. Cognovi vanam esse afflictionem, non profutura saluti quaerere; sed nondum cognovi vanam esse elationem de inventis superbire. Propterea locutus sum in corde meo dicens: Ecce magnus effectus sum. magnus mihi videbar, et dixi in corde meo: Ecce magnus effectus sum. In corde dixi: De corde enim tumui, et ideo in corde dixi; quia in corde vidi unde tumui, ut ibi esset elatio, ubi erat causa elationis. Locutus sum in corde meo: Ecce magnus effectus sum. Quam magnus! Praecessi, ait, sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem. Paulatim pergitur in corruptionem, et mens prava excrescente tumore in deterius semper praecipitatur. Primum de se plusquam debuit, sensit; deinde usque ad aliorum contemptum venit.
Abbreviated transcription (Latin):
non ualiii. E cepi laborare ⁊ telio ueheĩt afflgi. ⁊ uidli
qd̾ mens mea quocumq se uertebat. dolore. ⁊ amaritucdi.¬
ne & sollicitudine replebat᷑: ⁊erat labor querendi imiñsus.
⁊ inuentionis fructus exigius. fiẽbat gͦ ut ctandem ali¬
quando pena ipsa ⁊ afflctio magna prudentẽ me fa.¬
tas & afflictio sꝑc. Cognoui gͦ ueritatẽ. & repbaui uani¬
tatem: qi sensi afflctionem: uidebar iamin totum
correctus de ꝑu̾sitate mea: s. erat ad huc aliud inuolu¬
mentum ⁊ nesciur: qi ꝑu̾si difficile corriguntur. Eram
iam tc̃ correctꝰ ut de uanitate u̾itatẽ cognoscerẽ.⁊ non
eram correctꝰ adhuc ne de u̾itatis cognitione suꝑbirem.
Ereussa iam fuerat una erroris palea: ⁊ restabat adhuc
alia mag̾ tenax atq inherens palea elationis. Tam diffi.¬
cise enim ꝑu̾si corrigunt᷑ ut coirectionẽ ⁊ piugationem
aut non aclmit tant om̃ino: uel ad ꝑfectũ non recipian

Expanded text:
non valui. Et coepi laborare et taedio vehementer affligi; et vidi non valui. Et coepi laborare et taedio vehementer affligi; et vidi quod mens mea quocunque se vertebat, dolore et amaritudine et sollicitudine replebatur, et erat labor quaerendi immensus, et inventionis fructus exiguus. Fiebat ergo ut tandem aliquando poena ipsa et afflictio magna, prudentem me fatas et afflictio spiritus. Cognovi ergo veritatem, et reprobavi vanitatem, quia sensi afflictionem. Et videbar jam in totum correctus de perversitate mea; sed erat adhuc aliud involumentum; et nescivi quod perversi difficile corriguntur. Eram jam tunc correctus, ut de vanitate veritatem cognoscerem, et non eram correctus adhuc ne de veritatis cognitione superbirem. Excussa jam fuerat una erroris palea et restabat adhuc alia magis tenax atque inhaerens palea elationis. Tam difficile enim perversi corriguntur, ut correctionem et purgationem aut non admittant omnino, aut ad perfectum non recipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
difficiles. qm multitudine contͣ u̾itat̾e audaces:¬
nõ ꝑu̾si difficile corrigunt᷑. ⁊ stultoꝵ infuitꝰ ẽ nu¬
merus. Uis inquit scire qͣm difficile ꝑu̾si corrigunt᷑.
Cape me Ego hodie tͥ omĩum exempłui fiam. slam
& ego aliquando ꝑu̾sus fui. ⁊ non intellexi ꝑu̾sitatem
meam: s putaui me rectum e̾ẽ ⁊ recte age. quando
ꝓposui in animo meo querere ⁊ inuestigare sapient̾
de cunctis quȩ fiunt subsole. Nec erat tc̃ aliqua
consicłatio t̾itatis in ine: quȩ me corrige̾t ⁊ cohiberet.
ne excetłe temptarem mensinram ineam: neq appet̾e p̃su¬
merem quȩ non st̾ data hominib scire ⁊ inuestigare.
Descendi gͦ in occupationẽ pessimam quã dedit ds filiis
hominum ut distendant᷑ in ea. ⁊ disꝑsi animũ meum
in omĩa: ⁊ cogitatione cepi ꝑ cuncta discurre: ut quere¬
rem ⁊ inuestigaiem de cunctisquȩ fiunt sub sole. &

Expanded text:
difficiles, quam multitudine contra veritatem audacesdifficiles, quam multitudine contra veritatem audacessi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus. Vis, inquit, scire quam difficile perversi corrigantur? Cape me. Ego hodie tibi omnium exemplum fiam. Nam et ego aliquando perversus fui et non intellexi ipse perversitatem meam; sed putproposui in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole; nec erat tunc aliqua consideratio veritatis in me, quae me corrigeret et cohiberet; ne excedere tentarem mensuram meam, neque appetere praesumerem quae non sunt data hominibus scire et investigare. Descendi ergo in occupationem pessimam quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea, et dispersi animum epi per cuncta discurrere, ut quaererem et investigarem de cunctis quae fiunt sub sole: at
Abbreviated transcription (Latin):
de ẽ: In tm̃ enim ꝑu̾si st̾. ut udicium uitatis non sit meis
putantes bonum eẽ qͦd inalumẽ. ⁊ qͦd bomunẽ maliis
ponentes tenebras lucem. ⁊ luc̃e tenebras. existumaNites
amarum dulce. ⁊ dulce amarum. Delitias enim ẽe pu¬
tant sub sentib: uiccirco amant dolores suos. ⁊ se uolun.¬
tarios ingerunt ad occupationẽ: pessimam. ⁊ distendun.¬
tur in ea: qr dum ceca mente qͦd falso delectare uidet᷑
quiasi prius iudicium ueritatis in sema ipsis reciꝑent.
suo pꝰmoclum iudicio uanitatẽ fugienda ⁊ ueritatẽ
sequencia eẽ uiderent. Nunc aut̃ nec auersi lum̃¬
ueritatis uident. nec ꝑu̾isi ꝑ lum̃ u̾itatis uident:
& ĩõ difficile corrigunt᷑. qr rectitudinẽ ⁊ u̾itatẽ
merus. Tam multi enum non essent. si corrigi po¬
tuissent. ⁊ in hoc manifeste ostendit᷑. qmͣ difficilis
sit ꝑu̾soꝵ correctio. qd infinita ẽ stultoꝵ multitudo.
Nunc gͦ ꝑu̾si ⁊ stulti. tam st̃ ad correctionẽ ꝑu̾sitate

Expanded text:
le est. In tantum enim perversi sunt, ut judicium veritatis non sit in eis; putantes bonum esse quod malum est, et quod bonum est malum ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras; existimantesque amarum dulce; et dulce amarum . Delicias enim esse computant sub sensibus; et idcirco amant dolores suos, et se voluntarios ingerunt ad occupationem pessimam et distenduntur in ea; quia dum caeca mente quod falso delectare videtur, Quia si prius judicium veritatis in semetipsis reciperent, suo postmodum judicio vanitatem fugiendam et veritatem sequendam esse viderent. Nunc autem nec aversi lumeveritatis vident, nec perversi per lumen veritatis vident, et ideo difficile corriguntur, quia rectitudinem et veritatem merus. Tam multi enim non essent si facile corrigi potuissent. Et in hoc manifeste ostenditur quam difficilis sit perversorum correctio quod infinita est stultorum multitudo Nunc ergo perversi et stultitam sunt ad correctionem perversitate
Abbreviated transcription (Latin):
a uitiis. ⁊ postea aꝑirent᷑ in contemplatione ueritatis.
Sed elatio quȩ foris magna apparere uoluit. pͥmũ exd̾io¬
ra quesiuit: ut prꝰꝑextiorem scientiam uiam iactan¬
tiȩ aꝑiret. deinde & int̾iora sua scrutando ad ostentati¬
onem foras ꝑiceret. Unde recte cum dixisset prudentiã
se quesisse: parit adiunxit. ⁊̃ doc trinam: qr mens glȩ et
ostentationis cupida. nequaqͣm prudentiam circũspec¬
tionis adn iuuendu. s ad docendii habere uoluit:
& io scientiam prudentiȩ sine scientia doctrinȩ mutiłe
sibi ⁊ infructuosam fore reputauit. Quod aut̃ &̃ er¬
rores ⁊ ftulticiam scire se uoluisse fatet᷑: nequaquam
ad hoc mala cognosc̾e uoluit. ut cognita uitaret: sed
se ut de alioꝵ. cognitione extollet. alios de oꝑe dãpnaret.
Frror uero ẽ eum ꝑ ignorantiam malu cõmit tit᷑. ftulti¬
cia aut̾ cum mału cognitum non uitat᷑. Ergo ⁊ bona

Expanded text:
a vitiis, et postea aperirentur in contemplatione veritatis. a vitiis, et postea aperirentur in contemplatione veritatis. Sed elatio quae foris magna apparere voluit, primum exteriora quaesivit, ut prius per exteriorem scientiam viam jactantiae aperiret, deinde etiam interiora sua scrutando ad ostentationem foras projiceret. Unde recte cum dixisset prudentiam se quaesisse, pariter adjunxit etiam doctrinam; quia mens gloriae et ostentationis cupida, nequaquam prudentiam circumspectionis ad bene vivendum, sed ad docendum habere voluit; et ideo scientiam prudentiae sine scientia doctrinae inutilem, sibi et infructuosam fore reputavit. Quod autem etiam errores et stultitiam scire se voluisse fatetur: nequaquam ad hoc mala cognoscere voluit, ut cognita vitaret; sed ut et se de malorum cognitione extolleret, et alios de opere damnaret. Error vero est cum per ignorantiam malum committitur, stultitia autem cum malum cognitum non vitatur. Ergo et bona
Abbreviated transcription (Latin):
s totum ꝓpositȩ considationi intendẽt. In quo uerbo &̃
&pum suꝑbiȩ ⁊ tumore elationis expͥmit: qͥ cor suũ con¬
templadioni sapientiȩ dedisse se dicit. Quasi illi possibi¬
litas inuemiendi uerum ꝓtinus subesset: sicm̃ uoluntas
querendi non deesset. Ad quid aut̃ dedit coi suum ex¬
ponit dicens. Ut scirem prudentiam atq doctrinam:
er poresq ⁊i stulticiam. Suꝑnis multa se sapient contem¬
platum fuisse ⁊ didicisse cestatꝰ ẽ: nc̃ aut̾ post hȩc om̃ia
iuestigare dispoinit. ut sciat sapientiã atq doctrinã
erroresq ⁊ stulticiam᷑: ũ patet qi suꝑiora ad rerũ natu¬
ram referenda sunt. Hȩc uͦ quȩ subuingit ad mores ho¬
ininum. p̃postero quide ordine ususq pͥus uita ꝓpria
corrigenda erat ꝑ circumspectionẽ morum. ac denide
ceteris quȩ extra ꝓpriam naturã fuerunt studiũ adhi¬
benduꝰ: ut pͥmum int̾iores cordis ocłi mundarentur

Expanded text:
sed totum propositae considerationi intenderet. In quo verbo etiam sed totum propositae considerationi intenderet. In quo verbo etiam typum superbiae et tumorem elationis exprimit: quod cor suum contemplationi sapientiae dedisse se dicit; quasi illi possibilitas inveniendi verum protinus subesset, si tantum voluntas quaerendi non deesset. Ad quid autem dederit cor suum, exponit dicens: Ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Superius multa se sapienter contemplatum fuisse et didicisse testatus est; nunc autem post haec omnia investigare disponit, ut sciat prudentiam, atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Unde patet quod superiora ad rerum naturam referenda sunt; haec vero quae subjungit ad mores hominum, praepostero quidem ordine usus; quia prius vita propria corrigenda erat per circumspectionem morum; ac deinde caeteris quae extra propriam naturam fuerunt, studium adhibendum, ut primum interiores cordis oculi mundarentur
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ afflictio sꝑc. eoquod inmulta sapientia multa sit
indignatio: ⁊ qui addit scientiam acddit ⁊ laborem. Si
quis autem distinguere uelit sententiam. ⁊ hoc qͦd postre¬
mo intulimus seorsum a supradictis partiri. potest sic a
p̃cedentib inferre. ut qͣsi ea quȩ supra dicta sunt om̃ia
locutus sit in corde suo. scilic& qd magnus ẽ. qd̾ p̃cessit
plata ẽ multa sapient̾ ⁊ didicit: & cum hȩc omĩa dixis¬
set incorde suo. deinde altiora adhuc inuestiganda
testetur. Ac si dice̾t. Hec omĩa q̃ supͣ dicta sunt locutꝰ
sum incorde meo: ⁊ cum hȩc uniu̾sa locutus essem in
corde meo. tunc denum ex p̃cedenti contemplatione. fi¬
duciam sumens. dedi cor mneum ut adhuc altiora que¬
rerem ⁊ ꝓfundiora inuestigarẽ: ut scilic& scirẽ pruden¬
tiam atq doctrinã crroresq ⁊ stulticiam. Quod aut̃
dicit dedisse se cor sium. sic intelligendu ẽ. qr liberum
illud fecit ⁊ expeditũ. ut non ꝑilla aut illa diuidetur:

Expanded text:
tas et afflictio spiritus: eo quod in multa sapientia multa sit indignatio; et qui addit scientiam, addit et laborem. Si quis autem distinguere velit sententiam, et hoc quod postremo intulimus seorsum a supradictis partiri, potest sic a praecedentibus inferre, ut quasi ea quae supra dicta sunt, omnia locutus sit in corde suo, scilicet quod magnus effectus estplata est multa sapienter et didicit; et cum haec omnia dixisset in corde suo, deinde altiora adhuc investiganda testatur; ac si diceret: Haec omnia quae supra dicta sunt locutus sum in corde meo, et cum haec universa locutus essem in corde meo, tunc demum ex praecedenti contemplatione fiduciam sumens dedi cor meum, ut adhuc altiora quaererem, et profundiora investigarem; ut scilicet scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quod autem dicit dedisse se cor suum sic intelligendum est, quod liberum illud fecit et expeditum ut non per illa aut illa divideretur,
Abbreviated transcription (Latin):
sole uniu̾sa uanitas ⁊ afflictio sꝑc. Nam qr fructũ non
habent. uana sunt: ⁊ qͥa affligunt. noria. Possidentes
quippe non adiuuant: ⁊ querentes se affligunt. Sine
labore enim queri non possunt: s possunt sine utilita¬
te possideri. Animus namq statim ut cura atq desi¬
derio querendi atq inueniendi ea occupatꝰ fuerit. ⁊ se
ꝑcuriositatis studium ac sollicitudinẽ cupiditatis in
ea diffudit. digna temeritatis suȩ pena affligendus &
multiplicitate spargit᷑. ⁊ difficultate reu̾berat᷑. Uidi
gͦ cuncta quȩ fiunt sub sole: ⁊ ecce uniu̾sa uanitas ⁊
afflictio sꝑc. Uidi & hoc ipsum uanũ fuisse: qd̾ ꝓpo
suimanimo meo quere ⁊ inuestigare sapienter de
cunctisquȩ fiunt sub sole. Uidi uanum eẽ qd̾ occupan¬
tur filii hominum occupadiõe pessĩma ut distendan¬
tur inea ⁊ hoc totum uidi cum exꝑtꝰ sum: ⁊ uidi qnͣtꝰ

Expanded text:
sole, universa vanitas et afflictio spiritus. Nam quia fructum non sole, universa vanitas et afflictio spiritus. Nam quia fructum non habent, vana sunt, et quia affligunt, noxia. Possidentes quippe non adjuvant, et quaerentes se affligunt. Sine labore enim quaeri non possunt, sed possunt sine utilitate possideri. Animus namque statim ut cura ac desiderio quaerendi atque inveniendi ea occupatus fuerit, et se per curiositatis studium ac sollicitudinem cupiditatis in ea diffuderit digna temeritatis suae poena affligendus; et multiplicitate spargitur, et difficultate reverberatur. Vidi ergo cuncta quae sub sole fiunt, et ecce universa vanitas et afflicsui in animo meo, quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole. Vidi vanum esse quod occupantur filii hominum occupatione pessima ut distendantur in ea: et hoc totum vidi cum expertus sum, et vidi quantus
Abbreviated transcription (Latin):
ac die donec inuenirem qͦd querebat anima mea: ut
inuenirem ratiõem de om̃ibꝰ quȩ fiunt sub sole. S qͥs
finis in tantis conatib eeᷤ potuisset: fẽci defeciꝰ conabar
& repellebar. donec contabuit anma mea ⁊ sensus conte¬
nebrati sunt: qm̃ in tanta rerũ multitudine. ⁊ ueri la-¬
tentis ꝓfunditate:. dum intellectus ⁊ spargiinciꝑet ⁊ re¬
uerbari. pondus laboris & inextricabilis luctȩ angus¬
tiam ult᷑ sustinere non ualui. Tunc in mem& ips re¬
uersus:⁊ quasi repulsus ab illo cui obniti conabar den¬
soac inmeabili latentis nature inuio. cogitare cepi
stultum eeᷤᷤ ⁊ uanũ illarum rerũ scientiam tam ꝑti¬
naci studio hominẽ mortałe quere̾. que non solum
extra eius naturam facte sunt: s nec saluti eiꝰ siuie
sciantur adice quicqm possunt. siue nesciant᷑ auferre:
Ibigͦ uidiqr hanc occupationẽ pessimam dedit ds̃ filiis
hominum ut diftendant᷑ inea: qi cc̃taquȩ fiunt sub

Expanded text:
ac die donec invenirem quod quaerebat anima mea, ut ac die donec invenirem quod quaerebat anima mea, ut invenirem rationem de omnibus quae fiunt sub sole. Sed quis finis in tantis conatibus esse potuisset? Feci et defeci, conabar et repellebar, donec contabuit anima mea et sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum multitudine et veri latentis profunditate, dum intellectus et spargi inciperet et reverberari, pondus laboris et inextricabilis luctae angustiam ultra sustinere non valui. Tunc in memetipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui obniti conabar denso ac immeabili latentis naturae invio; cogitare coepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio hominem mortalem quaerere, quae non solum extra ejus naturam factae sunt, sed nec saluti ejus sive sciantur adjicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi quod hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum; ut distendantur in ea, quia cuncta quae fiunt sub
Abbreviated transcription (Latin):
lunc aut̃ ipse labor ⁊ afflctio quã mentibꝰ ingeris odi¬
osam te faciunt: ⁊ faciliꝰ qͦd ꝓmittis uanũ ee agnoscit᷑.
dum id qͦd infers durum ee᷑ sentit᷑. Sic multos erudis
ad sapientiam: qui t̃c̃ demum plene dep̃hendunt qͣnta
post de sequat᷑ uanitas: cum sentire ceꝑint exꝑiendo
qnͣta inte lateat laborantibꝰ difficultas. ꝓpterea iste
adiunxit ⁊ ait. Uidi quȩ fiunt cunc̾ta sub sole: ⁊ ec¬
ce uniu̾sa uanitas ⁊ afflictio sꝑc. Uidi inquit. ubi u¬
disti: Quis te docuit: faciendo inquit uidi exꝑi¬
endo cognoui. Qdͥ fecisti: Pposui ait. in animo meo
quere ⁊ inuestigare sapienter de cunctis q̃fiunt sub
sole. Uecce querere ceꝑam ⁊ inuestigare: ⁊ existimaui
me intam oꝑoso studio exitum aliquẽ inuenire
Extendigͦ animũ meum quantũ potui: cogitatiõem
meam in om̃ia circumlustranda diffudi. Abstuli som¬
num ab oculis meis. nec dedi requiem cordi meo nocte

Expanded text:
Nunc autem ipse labor et afflictio quam mentibus ingeris odiNunc autem ipse labor et afflictio quam mentibus ingeris odiosam te faciunt, et facilius quod promittis vanum esse agnoscitur, dum id quod infers durum esse sentitur. Sic multos erudis ad sapientiam, qui tunc demum plene deprehendunt, quanta post te sequatur vanitas, cum sentire coeperint experiendo quanta in te lateat laborantibus difficultas. Propterea iste adjunxit et ait: Vidi quae fiunt cuncta sub sole, et ecce universa vanitas et afflictio spiritus . Vidi, inquit, ubi, vidisti? Quis te docuit? Faciendo, inquit, vidi; experiendo cognovi. Quid fecisti? Preposui, ait, in animo meo quaerere et investigare sapienter de cunctis quae fiunt sub sole . Et ecce quaerere coeperam et investigare, et existimavi me in tam operoso studio exitum aliquem invenire. Extendi ergo animum meum quantum potui; cogitationem meam in omnia circumlustranda diffudi. Abstuli somnum ab oculis meis, nec dedi requiem cordi meo nocte
Abbreviated transcription (Latin):
re ualeat. ipsa suȩ inquisitionis occupatiõe p̃peditiꝵ.
Hanc gͦ occupationẽ pessimam dedit d̃s filiis homi¬
numut distendantur inea. Opessima occupatio.
o diftensio ꝑnitiosa: quo trahis animum: Quantũ
pmittis. ⁊ quantũ tollis: Pmittis hominicotum
qͦd ipse non ẽ: & tollis totum qd ipse ẽ. Quid si totum
dares qͦd ꝓmittis: ⁊ totũ tolleres qͦd tollis: Ocdemim
ꝓdest homini si uniu̾sũ mundu lucret᷑᷑ animȩ u̾suȩ
detͥmentum patiatur: Quantomag̾ nͦ :qi fallaciter
tocum ꝓmit tis. ⁊ ueracit̾ totũ tollis. pessima es disten¬
dens ⁊ dissipans. affligens ⁊ crucians animos quib dña¬
ris illa semꝑ appetenda suggerens quoꝵ inqͥsitio aut
noria sit aut uana: inuentio uͦ multomag̾ aut inucił
aut ꝑnitiosa. Si gͦ dulcis eẽs. ⁊ sine labore animos pos¬
sidere ualeres:. quis malitiam tuam unquã dep̃hendẽc

Expanded text:
re valeat, ipsa suae inquisitionis occupatione praepeditur. re valeat, ipsa suae inquisitionis occupatione praepeditur. Hanc ergo occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. O pessima occupatio! o distentio perniciosa! quo trahis animum? Quantum promittis, et quantum tollis? Promittis homini totum quod ipse non est, et tollis totum quod ipse est. Quid si totum dares quod promittis, et totum tolleres, quod tollis? Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Quanto magis modo, quia fallaciter totum promittis, et veraciter totum tollis? Pessima es distendens et dissipans, affligens et crucians animos: quibus dominaris illa semper appetenda suggerens, quorum inquisitio aut noxia sit, aut vana; inventio vero multo magis aut inutilis, aut perniciosa. Si ergo dulcis esses, et sine labore animos possidere valeres, quis malitiam tuam unquam deprehenderet?
Abbreviated transcription (Latin):
Occupatio aut̾ curiositatis qua se mens adillicita exten¬
dit. ⁊ instat scrutari ⁊ inuestigare qͦd eiscire aut non
cõnuenit aut noxium ẽ. ipsa ẽ pessima occupatio: qͥa
dum se dilatat ult᷑ mensuram. aut effectũ capit ⁊ ani¬
mum ꝑinanẽ scientiam inflat: uel si app̃hendẽ ñ ualet.¬
ꝑdilationẽ ⁊ desꝑationem fatigat. Hanc gͦ occupationẽ
pessimam dedit d̃s filiis hominuin: ut distendant᷑ in ea
Quid ẽ distendantur: Ex terius intumescant: int̾ius
inanesfiant. Nam qd̾ distendit᷑ foris quide maius
apparet. s uñ extrinsecus increm̃tum accepisse cernit᷑.
inde ueracit̾ int̾ius soliditatẽ amisisse comꝓbatur.
Dum enimult᷑ se ꝑtingere nititur in id quod non ẽ: in
semet ipso defic̾e̾ incipit. ⁊ manesc̾e ab eo qd̾ ẽ. Sic nimi¬
rum mens humana dum ꝑ curiositatẽ ad inquiren¬
dda ea quȩ extra ipsamst̾ tendit᷑. ne sem&e ipsam consida¬

Expanded text:
Occupatio autem curiositatis qua se mens ad illicita extenOccupatio autem curiositatis qua se mens ad illicita extendit, et instat scrutari et investigare quod ei scire aut non convenit, aut noxium est: ipsa est pessima occupatio, quia, dum se dilatat ultra mensuram, aut affectum capit, et animum per inanem scientiam inflat; aut si apprehendere non valetima. Hanc ergo occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. Quid est distendantur? Exterius intumescant, interius inanes fiant. Nam quod distenditur foris quidem majus apparet; sed unde extrinsecus incrementum accepisse cernitur, inde veraciter interius soliditatem amisisse comprobatur. Dum enim ultra se pertingere nititur in id quod non est, in semetipso deficere incipit, et inanescere ab eo quod est. Sic nimirum mens humana dum per curiositatem ad inquirenda ea quae extra ipsam sunt, tenditur ne semetipsam considera
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ: qr bñm erat t̃c mag̾ quam nc̃. Hoc aut̾ non incel¬
leximus nos. ⁊ putauimꝰ nobis bñ esse cum male erat:
& ĩõ asꝑsit ipse amaritudinẽ.:⁊ absinthium ⁊ fel in po¬
culum dedit suꝑ male dulc̃ẽ ⁊ blandientẽ ad mort̾e
au̾sionẽ nr̃am ⁊ occupatioẽm pessimam: ⁊ dedit hanc
occupatiõem pessimã filiis hominum. ut distendan¬
tur in ea. Occupatio enimẽ distractio ⁊ illigatio men¬
tium. quȩ au̾tit ⁊ dissipat & illaqueat animas. ne co¬
gitare p̃ualeant ea quȩ salutis sunt: niõ occupatio.
Quare pessima: Quia ẽ ⁊ alia mala occupatio s ñ pessimaͥ
& ipsa ẽ quȩ cirea necessitates uitȩ mortalis uersatuꝵ
& sollicita ẽ erga plurima᷑. ⁊ ipsa occupatio. mala est.
⁊ ut ampliꝰ aliquici dicamꝰ ipsa malitia ẽ: ut de illa rec¬
te dictum intelligat᷑. sufficit diei malitia sua. ł lec gͦ
occupatio miseriȩ uitȩ mortalis necessaria ẽ. pꝰea agła
uite immortał absorbenda. ⁊ iõmala ẽ ad miseriam.

Expanded text:
rat nobis tunc magis quam nunc. Hoc autem non intelleximus nos et putavimus nobis bene esse cum male erat. Et ideo aspersit ipse amaritudinem et absinthium, et fel in poculum dedit super male dulcem et blandientem ad mortem aversionem nostram et occupationem pessimam. Et dedit hanc occupationem pessimam filiis hominum ut distendantur in ea. Occupatio enim est distractio et illigatio mentium quae avertit et dissipat et illaqueat animas ne cogitare pervaleant ea quae salutis sunt, et ideo occupatio. Quare pessima? Quia est et alia mala occupatio, sed non pessima; et ipsa est quae circa necessitates vitae mortalis versatur, et sollicita est erga plurima; et ipsa occupatio mala est; et ut amplius aliquid dicamus, ipsa malitia est, ut de illa recte dictum intelligatur: Sufficit diei malitia sua. . Haec ergo occupatio miseriae vitae mortalis necessaria est; postea a gloria vitae immortalis absorbenda: et ideo mala est ad miseriam,
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiam atq doctrinã. erroresq & stulticiam.
Quȩ uerba sub eodem sensu duob modis suꝑioribꝰ conun.¬
gipossunt. Qiuia enim pͥmum hanc elationẽ oftensurus
sic ceꝑat. locutus sum incorde meo. ac dem̃ quid locutꝰ
sit subiunxit. Ecce magnus effectus sum. ⁊ p̃cessi sapĩa
om̃s qui fuert̃ añ me in iherłm. & mens mea contemplata
est multa sapient̾ ⁊ dilici. ⁊ postea id qͦd mͦ ꝓposiumꝰ in

Expanded text:
prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam. Quae verba sub eodem sensu duobus modis superioribus conjungi possunt; quia enim primum hanc elationem ostensurus, sic coeperat. Locutus sum in corde meo; ac deinde quid locutus sit subjungit. Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes, qui fuerunt ante me in Hierusalem; et mens mea contemplata est mul
Abbreviated transcription (Latin):
s exꝑim̃ta rerum te docuer̃t quȩ mens tua contemplata
ẽ sapient᷑: ut inde contemplatio sapientiȩ rationi certi¬
or fieret. q hanc ipse rerum effectꝰ exꝑim̃ti manifeste
compluret: Neq enim congruere uidet᷑ typo tuo
ut ab hominibꝰ disceres: qui intm̃ supͣ homines estima¬
tione eleuatus fueras. ut non solu multa sapienter
s. ⁊umu̾sa quȩ sub sole fiunt quere̾ ⁊ inuestigare puta¬
res. Figo contemplatꝰ es ⁊ didicistr qr cogitasti & ꝓbasti:
quatinus eo maiorem uim atq potentiam intelligentiȩ
tuȩ demonstrares. quo cuncta argum̃ta rationis tuȩ
doceat: non enimuias erroris sui tam diligent᷑ nobis ex¬
ponẽt. nͥ in eodem errore suo nram eruditionẽ cogitaret.
Opte̾a ingeminat adhuc. ⁊ comniendat mała ilła diligen¬
tiam suamt: atq eam de qua tuinuit sapientiam qualit̾
adeptus sit subiungit. dicens: dediq cor meum ut scir̃e

Expanded text:
sed experimenta rerum te docuerunt quae mens tua contemplata sed experimenta rerum te docuerunt quae mens tua contemplata est sapienter, ut inde contemplatio sapientiae rationi certior fieret quod hanc ipse rerum effectus experienti manifeste comprobaret? Neque enim congruere videtur typo tuo ut ab hominibus disceres, qui in tantum supra homines aestimatione elevatus fueras, ut non solum multa sapienter, sed et universa quae sub sole fiunt quaerere et investigare putares: ergo contemplatus es et didicisti; quia cogitasti et probasti, quatenus eo majorem vim atque potentiam intelligentiae tuae demonstrares quo cuncta argumenta rationis tuaedoceat. Non enim vias erroris sui tam diligenter nobis exponeret nisi in eodem suo errore nostri eruditionem cogitaret. Propterea ingeminat adhuc et commendat malam illam diligentiam suam, atque eam de qua tumuit, sapientiam qualiter adeptus sit, subjungit, dicens: Dedique cor meum ut scirem
Abbreviated transcription (Latin):
militate mag̾ spectabat. ut qͥiam defectum tuũ erꝑtus
fueras erga om̃ia: inuenta tua pluruma. ñ ad pauca alioꝵ
plurima. s parca potiꝰ uocares adea quȩ non potusti
om̃ia: Secd qi temeritas curiositatis iam iepressa erat
ꝑ defectum ⁊ afflictionẽ suam in inuestigatione om̃ium.
s tumor elationis creuerat in comtẽplatione plurimorũ:
ĩo adhuc cumiuisti ⁊ dixisti. Ecce magnꝰ effectus sum &
p̃cessi sapĩa om̃s qui fuer̃t añ me in iherłm: ⁊ mensmea
dices. mens mea contemplata ẽ multa sapient̾ ⁊ didici:
Si sapientior om̃ib fiustĩ i quo disc̾e potiusti qͦd ipse ñ
noueris: An ꝓpterea &̃ sapientior om̃ib fuistĩ. qr ab õibꝰ
didicisti. ⁊ omĩum sapĩa inte uno collecta ẽ: ut inde
p̃cedes sap̃a de uniu̾sis singłos. q discens a singłis doctores
habuisti uniu̾sos: Anforte ab hominib non didicisti

Expanded text:
militatem magis spectabat, ut qui jam defectum tuum expertus militatem magis spectabat, ut qui jam defectum tuum expertus fueras erga omnia; inventa tua plurima non ad pauca aliorum plurima; sed pauca potius vocares ad ea, quae non potuisti, omnia. Sed quia temeritas curiositatis jam repressa erat per defectum et afflictionem sui in investigatione omnium; sed tumor elationis creverat in contemplatione plurimorum; ideo adhuc tumuisti et dixisti: Ecce magnus effectus sum, et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem et mens mea diceres: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici? Si sapientior omnibus fuisti, a quo discere potuisti quod ipse non noveris? An propterea etiam sapientior omnibus fuisti; quia ab omnibus didicisti et omnium sapientia in te uno collecta est, ut inde praecederes sapientia de universis singulos, quod dicens a singulis doctores habuisti universos? An forte non ab hominibus didicisti;
Abbreviated transcription (Latin):
mea contemplata ẽ multa sapient᷑. ⁊ didici. Eigo aliqͥñ¬
tułi iam correctꝰ eras: qr non dixisti mens mea contẽplata
ẽ om̃ia sapient̾. sic̃ suꝑiis ꝓposueras quere ⁊ inuestigare
sapient᷑ de om̃ib quȩ funt᷑ sub sole: s. modatiuis aliquie
intuliti dicens. inens mea contẽplata ẽ multa sapienter:
ut oftencdes te eruditum occupatione pessima: ⁊ uidisse
ianitatẽ ⁊ afflctionem sꝑc. ne amplius de uiiisis p̃su¬
meres . s dñ noñu plene correctũ. ut de plurimis ñ suꝑbi¬
res. Querendo gͥ omĩa. inuenisti plurima non om̃ia: ⁊ de¬
ficiendo adomĩa. incellexisti non debere homine de õib
p̃sumere: s inueniendo plurima ñ considasti non debere
hoĩem ã de plurimis suꝑbire. E rgo sc̾m aliqͥd correctus
fusti. ⁊ scc̃m aliquid incorrectꝰ cum dixisti. mensmea con¬
tempłata ẽ multa sapient᷑ ⁊ didici: qi lic& multa fuer int
ad pauca: ⁊ ipsa tñ pauca fuerunt ad om̃ĩa H oc uͦ adhu¬

Expanded text:
mea contemplata est multa sapienter et didici. Ergo aliquantulum jam correctus eras, quia non dixisti, mens mea contemplata est omnia sapienter, sicut superius proposueras quaerere et investigare sapienter de omnibus quae fiunt sub sole; sed moderatius aliquid intulisti, dicens: Meone pessima, et vidisse vanitatem et afflictionem spiritus, ne amplius de universis praesumeres, sed tamen nondum plene correctum ut de plurimis non superbires. Quaerendo igitur omnia invenisti plurima, non omnia, et deficiendo ad omnia intellexisti non debere hominem de omnibus praesumere; sed inveniendo plurima non considerasti non debere hominem etiam de plurimis superbire. Ergo secundum aliquid correctus fuisti, et secundum aliquid incorrectus, cum dixisti: Mens mea contemplata est multa sapienter et didici; quia licet multa fuerint ad pauca, et ipsa tamen pauca fuerunt ad omnia. Hoc vero ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
delic& qͥb hec uita dulcis est: ⁊ hi quibꝰ amara ẽ hoc uita.
Iiii laborant eius delec tationib ꝑfrui: isti laborant ab eiꝰ
miseria liberari. Inli laborant metuentes ne cido hinc
exeant: isti laborant timentes ne diuhic ꝑmaneant.
Labor illoꝵ ꝓuana sol licitudine arguitur: laboristoꝵꝓ
patientia coronatur. Ilis dicit᷑. sufficit diei malitia sua:
⁊ illud. nolite solliciti et̾ dicentes qͥd manducabimꝰ auit
quid bibemus aut quid oꝑieniui: Istis dr patentes estote
confirmantes corda ur̃a: & illud. si compatimur. ⁊ conreg¬
nabimꝰ. si commorimͣ credimus ꝗͥa & simul iuuemꝰ cũ illo.
uisdi: fili hominum usqueqͦ graui corde. ut quid dili

Expanded text:
delicet quibus haec vita dulcis est, et ii quibus amara est haec vita. Illi laborant ejus delectationibus perfrui; isti laborant ab ejus miseria liberari. Illi laborant metuentes, ne cito hinc exeant; isti laborant timentes ne diu hic permaneant. Labor illorum pro vana sollicitudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Istis dicitur: Patientes estote confirmantes corda vestra . Et illud: Si compatimur, conregnabimus. Si commorimur, credimus quia et simul vivemus cum illo . Illis dicitur: Filii hominum usquequo gravi corde
Abbreviated transcription (Latin):
uotio autem actionem iiuficat. sic̃ anima corpus. Omnis enĩ
actio quȩ sine deuotione est: mortua ẽ. Uisibilisgͥ ictio ipsa
quasi uiuit: & inuibilis deuotio :psauita est. Quod autem
uiuit hoc moritur. s quod uita est non moritur: qͥa actio
transitoria sicut ex tempore initium habet. itaã finit᷑ in¬
sed nonfinitur in tempore. Quod gͦ moritur. ꝗͦd finit᷑. quod
transit. quod mutabilitati deditum ẽ: ipsum obnexium.:
uanitati. Quod autem uita ẽ. quod ꝑmanet. qd finẽ aut
corruptionem non reciꝑit: ipsamuanitat̃e non admittit.
Dicatur eigo. Quid ht amplius homo de uniuso labore suo quo

Expanded text:
votio autem actionem vivificat, sicut anima corpus. Omnis enim votio autem actionem vivificat, sicut anima corpus. Omnis enim actio quae sine devotione est, mortua est. Visibilis igitur actio, ipsa quasi vivit, et invisibilis devotio, ipsa vita est. Quod autem vivit hoc moritur; sed quod vita est ipsum non moritur. Quia actio transitoria sicut ex tempore initium habet, ita finitur in tempore. Quod ergo moritur quod finitur, quod transit, quod mutabilitati deditum est, ipsum obnoxium est vanitati. Quod autem vita est, quod permanet, quod finem aut corruptionem non recipit, ipsum vanitatem non admittit. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ non p̃cessit: quaus est angłica naturi. & illa inforiis
rum oꝑa. inqͥb d̾s ꝑfecit atq compleuit huiꝰ sensipelis
mundi fabricam:s & omia quȩ postinodum siue formaliter
siue ee̾ntialit̾ facta sunt. om̃ia intemꝑe facta sunt.
tp̃r: quȩ tempore qͥde incipiunt. sed tp̃r nonfiniunt᷑. In tp̃r
& sub tempore fiunt: que simul ⁊ in tẽpore incipiunt. & in
tempore finuntur. Item eoꝵ quȩ sub tẽpore fiunt: alia fius
nent tamen in retͥbutione. Bonum enim opus nͥ hoc solumẽ
quod foris transitorium apparet: quia ⁊ actione iusibili constat̃.
& inuisibili deuotione. Nam sicut homo ex iuuente cons.¬
tit & uita.⁊ iuuens quidem morit᷑ s. uita non moritur. i ta
nimirum bonum ⁊ actionẽ in se usibilem ht̃. & inuisibiłẽ
deuotionem. Uisibilis actio quasi corpus est. interior deuotio
quasi sp̃c est: actio ꝑdeuotionem uiuit. sic̃ corꝰ panimam: de¬

Expanded text:
tempus non praecessit: qualis est angelica natura, et illa informis tempus non praecessit: qualis est angelica natura, et illa informis rum opera in quibus Deus perfecit atque complevit hujus sensibilis mundi fabricam; sed et illa quae postmodum formaliter, sive essentialiter facta sunt, omnia in tempore facta sunt. tempore, quae tempore quidem incipiunt, sed tempore non finiuntur. In tempore et sub tempore fiunt, quae simul et in tempore incipiunt, et in tempore finiuntur. Item eorum quae sub tempore fiunt, alia fiuntnent tamen in retributione. Bonum enim opus non hoc solum est quod foris transitorium apparet; quia et actione visibili constat, et invisibili devotione. Nam, sicut homo ex vivente constat et vita et vivens quidem moritur, sed vita non moritur; ita nimirum bonum et actionem in se visibilem habet, et invisibilem devotionem. Visibilis actio quasi corpus est; interior devotio, quasi spiritus est. Actio per devotionem vivit, sicut corpus per animam. De
Abbreviated transcription (Latin):
iocundum aspectu & uisu sit delectabile. semꝑ tam̃ pui¬
manis ispectibus uec adee̾ potest uec ꝓdesse. Quosi al.¬
tuis dhuc considerationem ꝓmouereꝰ ⁊ subtilus remrispi¬
cere libeat possiimus nomine solis tempꝰ significatũ accipe.
ut quod dixit sub sole. idem sit ac si dixisset sub dempore.
Iam quia ꝑsolem p̃cipue & temꝑum cursus distinguitur.
⁊ temꝑalium naturauariat᷑. congrue ꝑsolem temp̃ ipsum
expͥmitur. cumdr sub sole: id ÷ enum ac si dixisset. sub tẽꝑe.
Sednumquid & inhoc nobis aliꝗͥd innuere uoliit qd n
ait intempore. uł cum temꝑe.s sub tempore: & disere¬
tio nob̾ habenda ẽ. ut intel ligamus alia eͥe̾ quȩ quasi cũ
Discernamus gͦ si possumꝰ si forte cius iminuieiure ualeamuis:
uana ẽe  oꝑa hominum. Om̃a que facta st.: iel cũ tẽꝑe facta
sunt ł in tꝑ̃r. Cum temꝑe enim facta sunt. quoꝵ &tĩl

Expanded text:
jucundum aspectu et visu sit delectabile, non semper tamen hujucundum aspectu et visu sit delectabile, non semper tamen humanis aspectibus adesse potest nec prodesse. Quod si altius adhuc considerationem promovere et subtilius rem inspicere libeat, possumus nomine solis tempus significatum accipere, ut quod dixit, sub sole, idem sit ac si dixisset, sub tempore. Nam quia per solem praecipue et temporum cursus distinguitur, et temporalium natura variatur: congrue per solem tempus ipsum exprimitur, cum dicitur sub sole idem est enim ac si dixisset, sub tempore. Sed nunquid etiam in hoc nobis aliquid in nuere voluit, quod non ait in tempore vel cum tempore, sed sub tempore: et discretio nobis habenda est, ut intelligamus alia esse, quae quasi cumDiscernamus ergo, si possumus, si forte causam invenire valeamus, vana esse opera hominum. Omnia quae facta sunt, vel cum tempore facta sunt, vel in tempore. Cum tempore enim facta sunt, quorum ortum
Abbreviated transcription (Latin):
dixit.:ut hoc &̃ id uauitatem oꝑis humani ꝑtineat.
quod hominẽ adoꝑandum ꝑtransiens ⁊ tenebrisfini¬
endum desuꝑ lumen illustiat. Considerauit ꝙppe
qm abiecta ⁊ misera sit mort aliũ conditio qui in t̾re suꝑfi¬
cie quasi uermes quida uana curiositate reptante s.
subito lumine desuꝑ infuso. quasi ad illusiõem excitan.¬
tur captare quod uane appetunt: & eodem post modi¬
cum subtracto. subitarur siun cecitate obuoluunt᷑.
& nequaꝗͣ ultra meffectum ꝓdire possunt: Ideo ⁊ ip¬
sum lumen quo illuminantur. eminus ac ꝓcul de.¬
suꝑ & homini maccessum ostendit᷑. ut ipsum nequaꝗͣ
in hominis potestate consist̾e ꝓbetur: quatinus er eo tm̃
homo accipiat. quantum ꝑm̾iserit largientis & ciencta
ordin antis digr̃i. non quantum appetit cuꝑiditati seruiens
hominis uoluntas ꝑuusa. Magna gͦ uanitas laboraro sub
sole: & parna fiducia laborare sud sole dauis lumen qmis

Expanded text:
dixit, ut hoc etiam ad vanitatem operis humani pertineat, dixit, ut hoc etiam ad vanitatem operis humani pertineat, quod hominem ad operandum pertransiens et tenebris finiendum desuper lumen illustrat. Consideravit quippe quam abjecta et misera sit mortalium conditio, qui in terrae superficie quasi vermes, quidam vana curiositate reptantes, subito lumine desuper infuso quasi ad illusionem excitantur captare, quod vane appetunt, et eodem post modicum subtracto subita rursum caecitate obvolvuntur, et nequaquam ultra in effectum prodire possunt. Ideo et ipsum lumen quo illuminantur, eminus ac procul desuper et homini in accessum ostenditur, ut ipsum nequaquam in hominis consistere potestate probetur; quatenus ex eo tantum homo accipiat, quantum permiserit largientis et cuncta ordinantis Dei gratias, non quantum appetit cupiditati serviens hominis voluntas perversa. Magna ergo vanitas laborare sub sole, et parva fiducia laborare sub sole: cujus lumen quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
diunȩ dispensationis ordinem psalmista intuens. cũ eꝰopa
cõmendaret. hoc int̾ cet̾a quasi excellens aliquod & ñ parua
laude dignum cõmemorat dicens. fecit lunam in tempora
sol cognouit occasum suum. Posint tenebras ⁊ facta ẽ nore
inipsa ꝑtransibunt om̃s bestiȩ silue. Catuli seonĩi rugientes
ungupiant ⁊ querent a deo escamsibi. Ortus c̃ sol &
congregati sunt :⁊ incubilib suis collocabuntur.
Exibit homo ad opuis siunrd: adoꝑatioem suã usq aq
nespam. Hinc etiam ẽ illud quod ds noe eg̃dienti de
archa pdiluuium. quasi ꝑ magno aliquo signo pre.¬
tatis sue ic largitionis iiinere reꝑmittit diceus.
Qunctis diebus sementis & messis. frigus ⁊ estꝰ. est i sec
hiemps nor& dies. non requiescent. Puichregͥ no.
miues in hac mundi arca deorsum ꝑuarios discursus oc.¬
cupationum inte mortaus distentos. sub sole saborante

Expanded text:
divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera divinae dispensationis ordinem Psalmista intuens cum ejus opera commendaret, hoc inter caetera quasi excellens aliquod et non parva laude dignum commemorat, dicens: Fecit lunam in tempora; sol cognovit occasum suum. Posuit tenebras, et facta est nox: in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur. Exibit homo od opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Hinc etiam est illud quod Deus Noe egredienti de arca post diluvium quasi pro magno aliquo signo pietatis suae, ac munere largitionis repromittit, dicens: Cunctis diebus sementis, et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescent . Pulchre igitur homines in hac mundi arca deorsum per varios discursus occupationum vitae mortalis distentos sub sole laborantes
Abbreviated transcription (Latin):
Iam hoc apte ostendit qͦs labores arguat uauitatis. Qui
fiunt inquit sul sore. Quideit ruun suosole. fortas sisisimn¬
plcit᷑ accipiendũ ẽ qd. at sub sole quira homine s in pac mi¬
dipar te inferiori degentes desuꝑ sobis lumen accipiuntu
& ad agenda oꝑausib humianis necessaria illaminantus
ut uideant. Proptea namq uite huinane temꝑa ꝑdius.¬
nam pnuidentiã ait̾is unicibus sic distribirta sunt eus
egraĩ corꝑa ac tionum suae minia ꝓtensione fessa psa
aituantium temꝑum uicissitudo reꝑaret. Idco nox et
dies incessanter mutua sibi parilitate suecediunt sut
terre ad exercitatione m agendi excitet: & sipul oꝑaneli
quasi quibudam pannis infantiȩ: uelamine tenebrarumm
oppanso lumina contegens mortalium fessos artus. ad quie¬
tem foueat & soporem: ut iterum reꝑatos labori aq erer.¬
citatiom diurnȩ alacriores restitirat. Hunc admirabilem

Expanded text:
Nam hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui Nam hic aperte ostendit quos labores arguat vanitatis. Qui fiunt, inquit, sub sole. Quid est, fiunt sub sole? Fortassis simpliciter accipiendum est quod ait, sub sole; quia homines in hac mundi parte inferiori degentes, desuper solis lumen accipiunt, et ad agenda opera usibus humanis necessaria illuminantur ut videant. Propterea namque vitae humanae tempora per divinam providentiam alternis vicibus sic distributa sunt, ut aegra corpora actionum suarum nimia protensione fessa, ipsa alternantium temporum vicissitudo repararet. Ideo nox et dies incessanter mutua sibi parilitate succedunt, ut terrae ad exercitationem agendi excitet, et simul operandquasi quibusdam pannis infantiae, velamine tenebrarum oppanso, lumina mortalium contegens, fessos artus ad quietem foveat et soporem, ut iterum reparatos labori atque exercitationi diurnae, alacriores restituat. Hanc admirabilem
Abbreviated transcription (Latin):
nominat: ipsum ꝓfecto eundẽ sedin aliqiid &̃ uanum nͥ
niconuenient̾ dici posse demonstrat. Ecce gͦ ꝑtransuit
sabor oꝑis. ꝑtransiit quod uanũ fuit. qđd transitoriũ fuit
ꝑtrausiit. ꝑtransiit labor. ꝑtransiit dolor. numquid ꝑtran¬
suit fructus oꝑis: aut merces laboris. Propterea lic& ecce
scdin aliquem dicendi modum labor ipse ⁊ dolor tempo.¬
ralis. uanus non inconuenient̾ dr: numꝗͥd tamen meros
laboris ipsius uanitas umꝗͣ rec te dicetur: Absit. Quo.¬
modo gͦ stabit quod dictum ẽ. quid habet ampliuĩ hõ
de uniu̾so labore suo: De p̃mio enim laboris ⁊ n de iꝑso
labore. de utilitade non de oꝑe hoc dictum ẽ:. quid ht
amplius homo de uniu̾so labore suo. Eece amplius
habet hõ. ⁊ multo amplius habet: ⁊ tu dicis quid ampliꝰ
habet: Propt̾ea adiunxit ⁊ ait. Quo laborat sub sole.
Ecce habemus solutam questionis huius difficultatem.

Expanded text:
nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non nominat; ipsum profecto eumdem, secundum aliquid etiam vanum non inconvenienter dici posse demonstrat. Ecce ergo pertransit labor operis. Pertransit quod vanum fuit; quod transitorium fuit, pertransiit: pertransiit labor, pertransiit dolor. Nunquid pertransiit fructus operis aut merces laboris? Propterea licet: ecce secundum aliquem dicendi modum labor ipse et dolor temporalis vanus non inconvenienter dicitur. Nunquid tamen merces laboris ipsius vanitas unquam recte dicetur? Absit! Quomodo ergo stabit quod dictum est? Quid habet amplius homo de universo labore suo? De praemio enim laboris et non de ipso labore; de utilitate, non de opere, hoc dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo? Ecce amplius habet homo et multo amplius habet, et tu dicis: Quid amplius habet? Propterea adjunxit et ait: Quo laborat sub sole. Ecce habemus solutam quaestionis hujus difficultatem.
Abbreviated transcription (Latin):
iaboris hominis. ⁊ in uanum laborat om̃is hõ: nicħ accep¬
turus p̃ter uauitatem de uniu̾so labore suo: Ergo uanꝰ
fuit ⁊ iabor scõꝵ: qui deo fidelit̾ seruierunt. & peiꝰ amore
tot supplicia ac tormentoꝵ genera passi sunt: Quis hoc
dicere presumat: Nam quomͦ uanus fuit ilłoꝵ labor.
qui inmocdico quidẽ uexati ꝑ dolores trrinsitorios ad gau¬
dia mansura ꝑuenerunt: & ꝑ mortem tẽꝑase uitam
adepti sunt sempit̾uam: Aut numꝗd uanꝰ dicendus ẽ
iabor ille ꝓpt̾ca quia transiit qd̾ passi sunt. ⁊ scd̾m aliqͥđ
tamen nͥ uanꝰ qͥd ꝑmanet quod acceꝑunt: inũ & eñi
ee  ⁊ ipsum ustoꝵ laborem quantũ scilie&e: ad penam
transitoriam. ⁊ hanc quasi imaginariam sp̃em miseriȩ spec¬
tat: psalmista innuere uidet᷑ cum dicit. Qui fingis labor̃e
in precepto. Quasi enim electis sius d̃s laborem fingit: cum
eis exdius uelut irat᷑ ꝑ uidicium temꝑalẽ penam irrogat: qͥb
qui spem miserię ht̃. ueram mniseriam non habet. fic tum

Expanded text:
at omnis homo, nihil accepturus praeter vanitatem de universo labore suo. Ergo vanus fuit, et labor sanctorum qui Deo fideliter servierunt, et pro ejus amore tot supplicia ac tormentorum genera passi sunt? Quis hoc dicere praesumat? Nam quomodo vanus fuit illorum labor, qui in modico quidem vexati, per dolores transitorios ad gaudia mansura pervenerunt, et per mortem temporalem, vitam adepti sunt sempiternam? Aut nunquid vanus dicendus est labor ille propterea, quia transiit quod passi sunt: et secundum aliquid tamen non vanus, quia permanet quod acceperunt. Vanum etenim esse, et ipsum justorum laborem, quantum scilicet ad poenam transitoriam, et hanc quasi imaginariam speciem miseriae spectat, Psalmista innuere videtur, cum dicit: Qui fingis laborem in praecepto . Quasi enim electis suis Deus laborem fingit, cum eis exterius velut iratus per judicium temporalem poenam irrogat, quibuquia speciem miseriae habet, veram miseriam non habet; fictum
Abbreviated transcription (Latin):
dem non constituit in reb uolubnlibus ⁊ tp̃r transeurtab
Generatio p̃terit & gn̾atio aduenit. Ecce alia uanitas:
generatio p̃t̾it ⁊ gn̾atio aduenit. Hanc natura humana
inꝑͥma radice sui generis uiciata concepit: & in omneni
ꝓpaginem posteritatis cum hac eadẽ seminata pullula¬
uit. Primꝰ enun generis humani parens ut audint t̾ra
es &e in terram ibis. exinde mortalis fac tꝰ quia ã statu
ineorruptionis exeidit. quasi a uita ad mortẽ ꝑ morea¬

Expanded text:
dem non constituit in rebus volubilibus et tempore transeuntibus. dem non constituit in rebus volubilibus et tempore transeuntibus. Generatio praeterit, et generatio advenit. Ecce vanitas. Generatio praeterit et generatio advenit. Hanc humana natura in prima radice sui generis vitiata concepit, et in omnem propaginem posteritatis cum hac eadem seminata pullulavit. Primus enim generis humani parens ut audivit: Terra es et in terram ibis; exinde mortalis factus; quia a statu incorruptionis cecidit, quasi a vita ad mortem per morta
Abbreviated transcription (Latin):
secirco uanum sit quod laborat. Sed quis est qͥ sub sole
laborat: Oui rerum temporaliũ & transitoriarum amo.¬
re pressus. ꝓeisdem adipiscendis si non habet. uel conseruan¬
dissihabet. laborat: iste sub sole positus laborat. & iste in
uanum laborat. Qui aut̃ ꝓspe & desiderio e t̾noꝵ bona
oꝑa exercet. iste sub sole non saborat. etiam si subsole ẽ labor
in quo laborat: quia licet temporale sit opus quod ꝑ igit.
ipse tñ omina temporalia & caduca mente ac deuotione
transcendit. Iste gͦ inuanum non laborat &̃ si uanũ ẽ
in quo laborat. quia uanũ non est ꝓquo laborat: ⁊ dũ
transierit quod uanim ẽ in quo laborat. paratũ ht̃
quod uanitas non ẽ ꝓ qͦ laborat. Nongͦ iste eimodi
ad hanc sententiam ꝑtinet qua dic tum ẽ. quid habet
amplius hõ de uniiso labore suo quo laborat sub sole: qͥͥ
non laborat subsole s supra solem. qui laboris sui merce.¬

Expanded text:
idcirco vanum sit quod laborat. Sed quis est qui sub sole idcirco vanum sit quod laborat. Sed quis est qui sub sole laborat? Qui rerum temporalium et transitoriarum amore pressus, pro eisdem adipiscendis, si non habet, vel conservandis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui autem pro spe et desiderio aeternorum bona opera exercet, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licet temporale sit opus quod peragit, ipse tamen omnia temporalia et caduca, mente ac devotione transcendit. Iste ergo in vanum non laborat, etiamsi vanum est in quo laborat; quia vanum non est pro quo laborat. Et dum transierit quod vanum est in quo laborat, paratum habet quod vanitas non est pro quo laborat. Non ergo iste ejusmodi ad hanc sententiam pertinet, qua dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quia non laborat sub sole, sed supra solem, qui laboris sui merce