comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ constituit romanis dõs. ianũ. io¬
uem. maitẽ. picũ. faunum. tyberi¬
nũ. herculẽ & siquos alios.Ut qͥd
titꝰ tatius addidit saturnũ. opẽ solẽ.
lunã. uulcanum. lucẽ. & quoscumq
alios addidit: inter quos etiã deam¬
cloacinam felicitate neglecta: Ut qͥd
numa tot deos & tot deas sine ista. c̃¬
An eam forte intanta turba uidere ñ
poterat. Hostilius certe rex deos et
ipse nouos pauorem atq pallorem
ꝓpiciandos ñ introduceret: si deam
istam nosset aut coleret. Presente
quippe felicitate. omĩs pauor & pal¬
lor non ꝓpitiatus abscederet: s pulsus
aufugeret. Beinde quid ẽ hoc qͦd iã
romanũ imꝑium longe lateq cre¬
scebat: & adhuc felicitatẽ nemo cole¬
bat. An ideo grandius imꝑium qͣm
felicius erat: Ilam quomͦ ibi eẽt ue¬
ra felicitas uͥbi ueranonerat pietas:
Pietas ẽ enim uerax ueri dĩ cultus: ñ
cultus falsoꝵ tot deoꝵ qͦt demoni¬

Expanded text:
ergo constituit Romanis deos Ianum, Ioergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deamCloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
rei habeat. Ex eo enim poterimus
inquit scire quem cuiusq causa
dm aduocare atq inuocare debea¬
mus: ne faciamus ut mimi solent.¬
& optemus alibero aquam. anym¬
phis uinũ. Magna sane utilitas. As
ñ huic gr̾as ageret si uera monstra¬
ret: & si unũ uerum dm̃ aquo eẽnt
omĩa bona. hominib colendum do¬
ceret :¬
ed unde nunc agit᷑. si libri & sa¬
cra eoꝵs uera sunt & felicitas de¬
a ẽ: cur ñ ipsa una quȩ coleretur in¬
stituta ẽ que posset uniu̾sa conferre:⁊ cõ¬
pendio facere felicem: Quis enim
optat aliquid ꝓpter aliud qͣm ut felix
fiat.: Cur deniq tam sero huic tan¬
te dee post cot romanos principes
lucullus edem constituit. Cur ipse
romulus felicẽ cupiens condere ciui¬
tatẽ. ñ huic templũ potissimũ stru¬
xit: nec ꝓpter aliquid dus cętĩs sup¬
plicauit. quando nichildeeẽt si hec
ad ẽẽt.Nam & ipse nec prius rex.
nec ut putant postea d̾s fieret: si
hanc deam ꝓpitiam ñ habetet. Ut qͥd

Expanded text:
rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceret. Sed unde nunc agitur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset uniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid
Abbreviated transcription (Latin):
mine aquarum quȩ suꝑ cȩlos sunt.
angłos intelligi uolunt. ponderib
elementoꝵ mouentur. & ideo non
putant aquarũ fluidam grauemq
naturã insuꝑiorib mundi locis po¬
uisse constitui: qui scdm rationes
suas si ipsi hominem facere posseił.
& tamqͣm melementis corpotis nr̃i
aquarum uicẽ obtinet. incapite po¬
nerent. Ibi enĩ sedes ẽ flegmatis
scdm̃ dĩ opus utiq aptissime: sccmi
istorum autẽ comecturã tam absur¬
de ut si hoc nesciremus. & in hoc libro
similiter scriptum eẽt. qͦd ds hu¬
morem fluidũ & frigidum. ac per
hoc grauem. insuꝑiore om̃ib cet̾is
humani corporis parte posuerit.
isti trutinatores elementoꝵ nequa

Expanded text:
mine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, si ipsi hominem facere possent, et tamquam in elementis corporis nostri aquarum uicem obtinet, in capite ponerent. Ibi enim sedes est phlegmatis, secundum Dei opus utique aptissime, secundum istorum autem coniecturam tam absurde, ut, si hoc nesciremus et in hoc libro similiter scriptum esset, quod Deus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti trutinatores elementorum nequa
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim hominẽ doctissimum latu
contra omẽm uirorũ. mulierumq
uerecundiam consecratis. qui usq in he¬
sternum diem madidis capillis. facie
dealbata. fiuentib menbris. incessu
femineo ꝑ plateas uicosq carthaginis
etiam apopłis unde turpiter uiuereił
exigebant. nichil uarro dicere uoluit.
nec uspiam me legisse comnemin.
Defecit interp̾tatio: erubuit ratio:
conticuit oratio. Uicit matͥsmagne
om̃s deos filios ñ numiniꝰ magnitudo¬
s criminis. Huic monstro. neciani
monstruositas comparatur. Ille in sy¬
mulachiis habebat solam deformita

Expanded text:
non enim hominem doctissimum latuicontra omnem uirorum mulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpiter uiuerent exigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudosed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformita
Abbreviated transcription (Latin):
honorib dignos censeat. tamen co¬
gitur confiteri. ira instigentur: no¬
bis uera religio p̃cipit ne ira insti¬
gemur. s ei potius resistamus. Cũ
dȩmones donis mnuitentur: nobis
uera religio precipit. ne cuiqͣm in
donoꝵ acceptione faueamus. Cũ
demones honorib mulceantur:
nobis uera religio precipit. ut talib
nullomodo moueamur.Cũ demo¬
nes quorũdam hominũ osores. quo¬
tũdam amatores sint non pruden¬
ti tranquilloq iudicio s animo ut
appellat ipse passiuo: nobis uera
nesq turbelas & tempestates ani¬
mi. quib demones estuare atq fu¬
ctuare asserit: nos uera religio ddepo¬
nere iubet. Que igitur causa ẽ nisi
stultitia errorq miserabilis. ut ei te
facias uenerando humilem. cui te
cupias uiuendo dissimilem: & reli¬
gione colas quem imitari nolis
cum religionis summa sit imitari

Expanded text:
honoribus dignos censeat, tamen cohonoribus dignos censeat, tamen cogitur confiteri, ira instigentur, nobis uera religio praecipit, ne ira instigemur, sed ei potius resistamus. Cum daemones donis inuitentur, nobis uera religio praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. Cum daemones honoribus mulceantur, nobis uera religio praecipit, ut talibus nullo modo moueamur. Cum daemones quorundam hominum osores, quorundam amatores sint, non prudenti tranquilloque iudicio, sed animo ut appellat ipse passiuo, nobis uera nesque turbelas et tempestates anmi, quibus daemones aestuare adque fluctuare adserit, nos uera religio deponere iubet. Quae igitur causa est nisi stultitia errorque mirabilis, ut ei te facias uenerando humilem, cui te cupias uiuendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit imitari
Abbreviated transcription (Latin):
At omĩa miracula magorũ quos
recte sentit ẽẽ damnandos. doctri¬
nis fiunt & oꝑib demonũ: quos
uiderit cur censeat honorandos:
eos necessarios asserens ꝑferendis
ad deos precib nr̃is: quorũ debe¬
mus oꝑa deuitare. si ad dm̃ uerũ¬
istas ꝑturbationes ñ ꝑpeti: quia non
solum et̾m. uerumetiam beati sunt.
Easdem quippe animas rationales e¬
tiam illos habere ꝑhibent: s abom̃ĩ
labe & peste purissimas. Quamob
rem si dn ꝓpterea ñ ꝑturbantur qͦd
ammalia sunt beata ñ misera. & ꝓp¬
terea pecora ñ ꝑturbantur qͦd ani¬
malia sunt. quȩ nec beata possunt
ẽẽ nec misera: restat ut demones
sicut homines ideo ꝑturbantur
Qua igitur insipientia uł potius a¬
mentia ꝑ aliquã religionem demo¬
nib subdimur: cum ꝑ uerã religionẽ
abea uitiositate in qua illis sumus
similes liberemur.c Cum enĩ de¬
mones quod & iste apuleius qͣm¬
uis eis multum parcat & diuinis

Expanded text:
At omnia miracula magorum, quos At omnia miracula magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum, quos uiderit quur censeat honorandos, eos necessarios adserens perferendis ad deos precibus nostris, quorum debemus opera deuitare, si ad Deum ueruistas pel\'turbationes non perpeti, quia non solum aeterni, uerum etiam beati sunt. Easdem quippe animas rationales etiam ipsos habere perhibent, sed ab omni labe ac peste purissimas. Quam ob rem si propterea di non perturbantur, quod animalia sunt beata, non misera, et propterea pecora non perturbantur, quod animalia sunt, quae nec beata possunt esse nec misera: restat ut daemones sicut homines ideo perturbentur, a. XVII. Qua igitur insipientia uel potius amentia per aliquam religionem daemonibus subdimur, cum per ueram religionem ab ea uitiositate, in qua illis sumus similes, liberemur? Cum enim daemones, quod et iste Apuleius, quamuis eis plurimum parcat et diuinis
Abbreviated transcription (Latin):
damnanda putarentur. quȩ haberi
miranda & ueneranda oporteret.
Ita enim uł sententiam suam ꝑsua¬
deret iudicib: uł su lli scd̃m iniqͣs
leges saꝑent eumq talia predican¬
tem atq laudantem morte multa¬
rent: digna anime illius demones
dona rependerent. ꝓ quoꝵs diuinis
oꝑib predicandis humanã uitam
sibi adimi ñ timeret: sicut martyres
nr̃i cum eis pro crimine obiceretur
xp̃iana religio qua se nouerant fie¬
ri saluos & glosissimos ineternum:
ñ eam negando temporales penas
euadere delegerunt: s potius con¬
fitendo. profitendo. predicando.
q: ꝓ hac omnia fideliter fortiterq
tolerando. & cum pia securitate
moriendo. leges quib prohibeba¬
tur erubescere compulerunt. mu¬
tariq fecerunt. Huius audem phy¬
losophi platonici copiosissima & di¬
sertissima extat oratio. qua crimen
aitium magicarũ a se alienum eẽ
defendit: seq aliter ñ uult inno¬
centem uideri. nisi ea negando que
ñ possunt ab innocente committi.

Expanded text:
damnanda putarentur, quae haberi miranda et ueneranda oporteret. Ita enim uel sententiam suam persuaderet iudicibus, uel, si illi secundum iniquas leges saperent eumque talia praedicantem adque laudantem morte multarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum diuinis operibus praedicandis humanam uitam sibi adimi non timeret; sicut martyres nostri, cum eis pro crimine obiceretur Christiana religio, qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitate moriendo leges, quibus prohibebatur, erubescere conpulerunt mutarique fecerunt. Huius autem philosophi Platonici copiosissima et disertissima extat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit seque aliter non uult innocentem uideri nisi ea negando, quae non possunt ab innocente committi.
Abbreviated transcription (Latin):
uid illud. Nonne debet xii.¬
mouere acutos homines uł qua¬
lescumq homines. Non em̃ ad hoc
ingenii opus ẽ excellentia ut deposi¬
to studio contentionis attendant. si
mundi aminius ds̃ ẽ. eiq animo mun¬
dus ut corpꝰ ẽ. ut sit unum anmal
constans ex animo & corpore. atq
iste ds̃ ẽ sinu quodã nature inse ip¬
so continens omĩa. ut ex ipsius ani¬
ma qua uiuificatur tota ista moles.
uite atq anime cunctors uiuentiũ
ꝓ cuiusq nascendi sorte sumantur:. n¬
chil omĩno remaniere qͦd ñ sit pars dĩ
Quod sita ẽ: quis ñ uideat. quanta
impietas & irreligiositas consequat᷑.
ut qͦd calcauerit quisq partem dĩ cal¬
cet. & inom̃ animante occidendo
pars d̃i trucidetur. Nolo omĩa dice¬
re quȩ possunt occurrere cogitantib

Expanded text:
uid: illud nonne debet mouere acutos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantib
Abbreviated transcription (Latin):
ab angłis suis. cui consonare uidet᷑¬
& psalmus ubi legitur. draco hic
quem finxisti ad illudendum ei.
sic intelligendum ẽ. ut existimemꝰ
talem abiitio creatum cui aban¬
głis illuderetur: s in hac pęna post
peccatum ordinatum. Initium gͦ
ts figmentum ẽ dñi. Non enim
ẽ ulla natura etiam mextremis in¬
simisq bestiolis. quã non ille con¬
stituit. a quo ẽ om̃is modus. omĩs
species. om̃is ordo. sine quib nicħ
rerum inueniri uel cogitari potest.
quantomagis anglica creatura. que
omĩa cetera que ds̃ condidit. natu¬
re dignitate precedit. In his enim¬
que quoquomodo sunt. & non st̃
qͦd d̾s est a quo facta sunt: p̃ponun¬
tur uiuentia ñ uiuentib sicut ea
que habent uim gignendi uł etrã
appetendi his que isto motu carent.
& in his que uiuunt p̃ponuntur
sentientia ñ sentientib sicut arbo¬
rib animalia: & in his que senti

Expanded text:
ab Angelis suis ; cui consonare videtur etab Angelis suis ; cui consonare videtur et Psalmus, ubi legitur, Draco hic quem finxisti ad illudendum ei ; sic intelligendum est, ut existimemus talem ab initio creatum, cui ab Angelis illuderetur, sed in hac poena post peccatum ordinatum. Initium ergo ejus figmentum est Domini: non enim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inueniri uel cogitari potest; quanto magis angelica creatura, quae omnia cetera, quae Deus condidit, naturae dignitate prquae quoquo modo sunt et non sunt quod Deus est a quo facta sunt, praeponuntur uiuentia non uiuentibus, sicut ea, quae habent uim gignendi uel etiam adpetendi, his, quae isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia; et in his, quae senti
Abbreviated transcription (Latin):
Illud etiam qͦd ait de diabolo
iohes. abinitio diabolus peccat. ñ
intelligunt si naturalisẽ nullo modo
ẽẽ peccatum. S quid respondetur
ꝓpħicis testimoniis. siue qͦd ait ysa¬
ias sub figurata ꝑsona principis ba¬
bylonie diabolum notans. quomo¬
do cecidit lucifer qui mane orieba¬
tur. siue qͦdiezechiel indelicus para¬
disi dĩ fiusti. omĩ lapide precioso
ornatus es. ubi intelligitur fuisse
aliquando sine peccato: Ilam ex¬
pressius ei paulopost dicitur. Am¬
bulasti indieb tuis sine uitio. Quȩ
sialiter conuenientius intelligi ne¬
queant: oportet etiam illud quod
dictum ẽ. inueritate ñ stecit. sic acci¬
piamus qͦd inueritate fuerit. s non
ꝑmanserit. Et illud qͦd abinitio
diabolus peccat. ñ abinitio ex quo
creatus ẽ peccare putandus ẽ:sed
abuntio peccati: qͦd ab ipsius suꝑ¬
bia ceꝑit ẽẽ peccatũ. Nec illud qͣd
seriptum ẽ in libro iob cum de dia¬
bolo sermo eẽt. hoc est mitium fi¬
gmenti dñi qͦd fecit ad illudendũ

Expanded text:
Illud etiam, quod ait de diabolo Iohannes: Ab initio diabolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti in diebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius intellegi nequeunt, opodictum est, In veritate non stetit, sic accipiamus, quod in veritate fuerit, sed non permanserit. Et illud, quod ab initio diabolus peccat, non ab initio ex quo creatus est peccare putandus est; sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud quod scriptum est in libro Job, cum de diabolo sermo esset, Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad illudendum
Abbreviated transcription (Latin):
mus ẽe credatur. Hic ẽ igitur. quẽ
appellant iouem. Nam si omĩs ge¬
nius ds̃. & omis uiri animus genius:
sequitur ut sit omĩs uiri animus
ds. Quod si & ipsos abhorrere ab¬
surditas ipsa compellit: restat ut
eum singłariter & excellenter dicans
dm̃ genum quem dicunt mundi
anmum: ac ꝑhoc iouem. xiiii.

Expanded text:
mus esse credatur. Hic est igitur quem mus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ac per hoc Iouem.
Abbreviated transcription (Latin):
anis remaneat deorum opinio pluri¬
morum cum hic ipse sint om̃s: siue
quando partes eius uł potestates exi¬
stimantur. siue cum uis anime quã
putant ꝑcuncta diffusam. ex partib
molis huius in quas uisibilis mundus
iste consurgit. & multiplici admini¬
stratione nature quasi plurium deoꝵ
nomina acceꝑit. Quid est enim et
saturnus. Unus inquit de princi¬
pib doꝵ magnus: penes quem satio¬
num omĩum dominatus ẽ. Nonne
rani sic se habet: iouem ẽẽ mundum.
& eum omĩa semina ex se mittere.
& inse reciꝑe. Ipse ẽ gͦ. penes quem
sationum onnium dominatus est.
Quid est genuis D̾s inquit qui p̾¬
positus est: ac uim habet omĩum
rerum gignendarum. Quẽ alium
hanc uim habere credunt qm mun¬
dum: cui dictum ẽ iupiter ꝓgenitor
genitrixq. Et cum alio loco genpũ
dicit ẽe unuscuiusq animum rati¬
onalem. & ideo ẽẽ singłos singłorũ.
talem autẽ mundi animum dm̃ eẽ
ad hoc idem utiq reuocat. ut tamꝙͣ
umuersalis genus ipse mundi ani¬

Expanded text:
anis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne rani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere credunt quam mundum, cui dictum est: \'luppiter progenitor genetrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi ani
Abbreviated transcription (Latin):
talitate ammi disputauit. se p̾cipitẽ
dedisse de muro: atq ita ex hac uita e¬
migrasse adeam qͣm credidit ẽẽ melio¬
rem. Nichil enm urgebat aut calami¬
tatis aut criminis seu uerum seufal¬
sũ qͦd ñ ualendo ferre se auferret: secd
add capessendam mortẽ atq ad huius
uite suauia uincla rumpenda. sola af¬
fuit anmi magnitudo. Quod tamen
magne potius factũ ẽe ꝗͣ bene. testis ei potu
it ẽẽ plato ipse quẽ legerat: qui profe¬
cto id precipue potissimumq fecisset
uł etiam p̃cepisset: nisi ea mente qua
im mortalitatem anime uidit. nequa¬
qͣm faciendum qͥnetiam ꝓhibendum.
eẽ iudicasset. At enim multi se intere¬
merunt. ne inmanus hostium ꝑueni¬
rent. Non mͦ querimus utrũ sit factũ:
s utrũ fuerit faciendum. Sana quippe
ratio etiã exemplis ante ponenda est:
cui qͥdem & exempla concordant. s illa
que tanto digniora sunt imitatione.
quanto excellentiora pietate. Non fe

Expanded text:
talitate animae disputauit, se praecipitem talitate animae disputauit, se praecipitem dedisse de muro adque ita ex hac uita emigrasse ad eam, quam credidit esse meliorem. Nihil enim urguebat aut calamitatis aut criminis seu uerum seu falsum, quod non ualendo ferre se auferret; sed ad capessendam mortem adque huius uitae suauia uincla rumpenda sola adfuit animi magnitudo. Quod tamen magne potius factum esse quam bene testis ei esse potuit Plato ipse quem legerat, qui profecto id praecipue potissimumque fecisset uel etiam praecepisset, nisi ea mente, qua inmortalitatem animae uidit, nequaquam faciendum, quin etiam prohibendum esse iudicasset. At enim multi se interemerunt, ne in manus hostium peruenirent. Non modo quaerimus utrum sit factum, sed utrum fuerit faciendum. Sana quippe ratio etiam exemplis anteponenda est, cui quidem et exempla concordant, sed illa, quae tanto digniora sunt imitatione, quanto excellentiora pietate. Non fec
Abbreviated transcription (Latin):
is gͥ exceptis qͦs uł lex iusta axxii.¬
generaliter uł ipse fonsiustitie ds
specialiter occidi iubet : quisquis
hominem uł se ipsum uł quemlibet
occiderit. homicidu crimine innectit᷑.
ammni magnitudine fortasse mirandi.
ñ sapientie sanitate laudandi st̃. Amꝙͣ.
si rationem diligentius consulas: ne
ipsa qͥdem animi magnitudo recte no¬
minat᷑. ubi quisq ñ ualendo tolerare
uł queq asꝑa uł aliena peccata se ipse
interemerit. Magis enim mens infirma
de prehenditur. quȩ ferre non potest uł
duram sui corporis seruitutem. uł stul¬
tam uulgi opimonem: maiorq animus
merito di cendusẽ qui uitam erumno¬
sam magis potest ferre qͣm fugere: & hu¬
manum iudiciũ maximeq uulgare qͦd
plerumq caligine erroris inuoluitur.
p̃conscientie luce ac puritate contein¬
nere. Quãobrem si magno anmo fieri
putandum ẽ cum sibi homo ingerit
mortẽ: ille potius theobrotꝰ in hac am¬
mi magnitudine reperitur. quem fe¬
runt lecto platonis libro ubi de immor¬

Expanded text:
itur exceptis, quos uel lex iusta generaliter uel ipse fons iustitiae Deus specialiter occidi iubet, quisquis hominem uel se ipsum uel quemlibet occiderit, homicidii crimine innectitur.animi magnitudine fortasse mirandi, non sapientiae sanitate laudandi sunt. Quamquam si rationem diligentius consulas, ne ipsa quidem animi magnitudo recte nominabitur, ubi quisque non ualendo tolerare uel quaeque aspera uel aliena peccata se ipse interemerit. Magis enim mens infirma deprehenditur, quae ferre non potest uel duram sui corporis seruitutem uel stultam uulgi opinionem, maiorque animus merito dicendus est, qui uitam aerumnosam magis potest ferre quam fugere et humanum iudicium maximeque uulgare, quod plerumque caligine erroris inuoluitur, prae conscientiae luce ac puritate contemnere. Quam ob rem si magno animo fieri putandum est, cum sibi homo ingerit mortem, ille potius Theobrotus in hac animi magnitudine reperitur, quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de inmor
Abbreviated transcription (Latin):
N septimo autem die id est eodem
die septies repetito. qui numerus
etiam ipse alia ratione ꝑfectus ẽ. d̃

Expanded text:
n septimo autem die, id est eodem die septies repetito, qui numerus etiam ipse alia ratione perfectus est, D
Abbreviated transcription (Latin):
retis. Hoc fecit illa lucretia. illa sic pre¬
dicata lucretia: innocentem. castã. uim
ꝑpessam lucretiã. lucretia insuꝑ intere¬
mit. Proferte sententiã. Quod si ꝓpte¬
rea ñ potestis quia ñ astat quã punire
possitis: cur interfectricem innocentis
& caste tanta predicatione latidatis.
qͣm certe apud̃ inferos iudices etiam
tales quales poetarum ur̃orum carminib
cantitantur nulla ratione defenditis.
perosi ꝓiecere animas. cui ad suꝑna re¬
dire cupienti fasobstat tristisq palus
innabilis alligat unde Anforte ideo
ibi ñ est. quia ñ insontẽ s male sibi con¬
sciam se ꝑemit: Quid si enim qͦd ipsa
tantummꝰ nosse poterat quamuis iuuem
uiolenter irruenti etiam sua libidine il¬
lecta consensit: idq inse pumens ita do¬
luit ut morte putaret expiandum. c¬
Quamqͣm ne sic quidem se occidere de¬
buit: si fructuosam posset apud deo e
falsos agere pemtentiam. Uerũtamem

Expanded text:
retis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praeretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, uim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis, quia non adstat quam punire possitis, quur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe aput infernos iudices etiam tales, quales poetarum uestrorum carminibus cantitantur, nulla ratione defenditis, perosi Proiecere animas; cui ad superna redire cupienti Fas obstat, tristisque palus inamabilis undae Adligat. An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quod ipsa tantummodo nosse poterat quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bile dictu: duo fuerunt. & adulterium
unus admisit. Splendide atq uerissi¬
me. Intueus enĩ induorũ corporũ com¬
mixtione unius inquinatissimã cupicdi¬
tatẽ. alterius castissimã uoluntatẽ. & ñ
qͥd comunctione menbroꝵs. s quid ani¬
mors diuersitate ageretur attendens:
duo inquit fuerunt. & adulteriũ unꝰ
admisit. S quid ẽ hoc qͦd meã grauuᷤꝰ
uindicatur. que adulterium ñ admisit.
Nam ille patria cumpatre pulsus ẽ. hec
summo ẽ mactata supplicio. Si ñ ẽ illa im¬
pudicitia qua inuita comprimitur: ñ ẽ
hec iustitia qua casta punitur. Uos appel¬
lo leges iudicesq romani. Nempe post ꝑ¬
petrata facmnora. nec quẽqm scelestum
indennatũ impime uoluistis occidi. Si
gͦ ad urͣm iudicium quisqͣm deferret
hoc trimen. uobisq probaret᷑ ñ solum
indeminatã. uerumetiam castã ꝙ innocen¬
tẽ interfectam ẽe mulierem: nonne eũ
qui id fecisset seueritate congrua plecte¬

Expanded text:
bile dictu, duo fuerunt et adulterium bile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem, et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum diuersitate ageretur adtendens: Duo., inquit, fuerunt, et adulterium unus admisit.\' Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam, uerum etiam castam et innocentem interfectam esse mulierem, nonne eum, qui id fecisset, seueritate congrua plecte
Abbreviated transcription (Latin):
In forte huic ꝑspicuȩ rationi qua dici¬
Amus corpore oppresso nequaqͣm ꝓpo¬
sito castitatis ulla inmalum consensione
mutato. illius tantũ ẽẽ flagitium qui
oppͥmens concubuerit. ñ illius que oppͥs¬
sa concumbenti nulla uoluntate consen¬
serit: contradicere audebunt hi contra
qͦs feminarũ xp̃ianarum in captiuitate
oppressarũ ñ tantum mentes. uerũ etiã
corpora sc̃a defendimus. Iucretiã certe
matronã nobilem ueteremq romanam.
pudicitie magnis efferunt laudib. Hiniꝰ
corpore cum uiolenter oppresso tarqui¬
mi regis filius libidinose potitus ẽẽt: illa
scelus improbissimi iuuenis marito col¬
latino & ꝓpinquo bruto uiris clarissimis
ac fortissimis indicauit: eosq ad umdi¬
ctam constrmxit. Uemde fedi inse com¬
missi egra atq impatiens. se peremit.
Quid dicimus.. Adulterahȩc. an casta
iudicanda ẽ: Quis in hac controuersia la¬
borandum putauerit. Egregie quidã
ex hoc ueraciterq declamans ait. Mira¬

Expanded text:
n forte huic perspicuae rationi, qua dicimus corpore oppresso, nequaquam proposito castitatis ulla in malum consensione mutato, illius tantum esse flagitium qui opprimens concubuerit, non illius quae oppressa concumbenti nulla voluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum christianarum in captivitate oppressarum corpora sancta defendimus? Lucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie quidam ex hoc ueraciterque declamans ait: \'Mira
Abbreviated transcription (Latin):
meruit: quare saturnus ibi ẽ ioue su¬
ꝑior.. Anuanitas fabule quȩ regem
iouem facit. ñ potuit usq ad sydera
ꝑuenire: & qͦd non ualuit saturnus
in regno suo neq incapitolio. saltẽ
obtinere est ꝑmissus incelo. Quare
autem ianus non accepit aliquã stel¬
lam. si quia mundus ẽ & om̃s in illo
sunt: & iouis mundus ẽ & habet ta¬
men. Aniste causam suã composuit
ut potuit: & pro una stella qͣm non
habet inter sydera tot facies acce¬
pit interra.: Deinde siꝓpter solas
stellas mercurium & mart̾e partes
mundi putant ut eos deos habere
possint. quia utiq sermo & bellum
non sunt partes mundi s actus ho¬
minum: cur arieti & tauro & cancro
& scorpio. cȩterisq huiusmodi que
cȩlestia signa numerant & stellis
ñ singłis s singła plurib constant.
suꝑuisq istis in summo celo ꝑhibeił
collocata ubi constantior motꝰ mer¬
rabilem meatũ syderib prebet. nul¬

Expanded text:
meruit, quare Saturnus ibi est Ioue sumeruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem Ianus non accepit aliquam stellam? Si, quia mundus est et omnes in illo sunt: et Ionis mundus est et habet tamen. An iste causam suam conposuit ut potuit et pro una stella, quam non habet inter sidera, tot facies accepit istellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent collocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nul
Abbreviated transcription (Latin):
stellam quandam uocant mercuriũ:
quandam itidem martem. S ibi est¬
& illa quam uocant iouẽ: ꝙ tamen
mundus ẽ eis iouis. Ibi qͣm uocant sa¬
turnum: & tamen ei preterea dant
ñ paruam substantram. omĩum ui¬
delicet seminum. Ibi ẽ & illa omĩum
cdarissima quȩ abeis appellat᷑ uenus:
& tamen eandem uenerẽ ẽe etiam
lunam uolunt: qͣmuis de illo fulgen¬
tissimo sydere apudeos tamqͣm de
malo aureo iuno uenusq contendaił.
Luciferum enĩ quidam ueneris: qͥ¬
let uenus uincit. Nam multo plureᷤᷤ
eam stellam ueneri tribuunt. itaut
uix eors quisqͣm repperiat᷑ qui aliud̃
opmetur. Quis autẽ ñ rideat cum
regem omĩum iouem dicant: quod̃
stella euis a stella ueneris tanta umn¬
citur claritate. Tanto enim ẽẽ debuit
ceteris illa fulgentior: quanto ẽ ipse
potentior. Respondent ideo sicuide¬
ri : quia illa que putatur obscurior.
suꝑior ẽ atq aterris longe remotior.
Si gͦ suꝑiorem locum maior dignitas

Expanded text:
stellam quandam uocant Mercurium, stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, qulet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas
Abbreviated transcription (Latin):
grece qͦd sermo uł interpretatio quȩ
dicitur: ideo & mercib p̾ ẽẽ quia in¬
ter uendentes & ementes sermo sit
medius. alas eius incapite & pedib
significare uolucrem ferri ꝑ aera ser
monem. nuntium dictũ qm ꝑ ser¬
monẽ omĩa cogitata nuntiantur
Si gͦ mercurius ipse sermo ẽ. etam
ipsis confitentib ds ñ est. S cum sibi
deos faciunt eos qui nec demones st̃.
mimundis supplicando sp̃itib. possi¬
dentur ab eis qui ñ du s demones st̃.
Item quia nec marti aliqͦd elementũ
uł partem mundi inuenire potuert̃
ubi ageret oꝑa qualiacumq nature.
dm̃ belli ẽẽ dixerunt. qͦd opus ẽ homi¬
num. & optabilius ñ ẽ.Sigͦ pacem
ꝑpetuam felicitas daret: mars quid
ageret ñ haberet. xu.¬
i autem ipsum bellum ẽ mars
sicut sermo mercurius: utinam
qͣm manifestum ẽ qͦd ñ sit d̾s tam ñ
sit &bellum qͦd uel falso uocet᷑ ds̃.
eorum appellauere nominib. Nam

Expanded text:
graece, quod sermo vel interpretatio, quae utique graece, quod sermo vel interpretatio, quae utique dicitur; ideo et mercibus praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius; alas ejus in capite et pedibus significare volucrem ferri monem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deus. eorum appellauere nominibus. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ercurium uͦ & martẽ quomodo
referrent adaliquas mundi par
tes & oꝑa dei que sunt inelementis
non inuenerunt: & ideo eos saldem
oꝑib hominum p̾posuerunt. sermo¬
cinandi & belligerandi ad ministros.
Quoꝵs mercurius si sermonis etiam
deorum potestatẽ gerit: ipsi quoq
regi deorũ dominatur si scdm̃ eius
arbitrium ipiter loquitur: aut
loquendi ab illo accipit facultatem:
quod utiq absurdum ẽ. Si autẽ illi
humani tantũ sermonis potestas tͥ¬
buta perhibetur: nonẽ credibile ad̃
lactandos manima ñ solum pueros
s etiam pecora. unde etiam ruminꝰ
cognominatus ẽ iouem descendere
uoluisse: & curam nr̃i sermonis quo
pecorib antecellimus ad se ꝑtinere
n oluisse: ac ꝑ hoc idem ipse ẽ iouis
atq mercurius. Quod si sermo ipse
dicitur ẽẽ mercurius sicut ea que
de illo interp̾tantur ostendunt. nã
ideo mercurius quasi medius currens
dicitur appellatus qͦd sermo currat
inter hommnes medius: ideo hermes

Expanded text:
ercurium vero et Martem quomodo referrent ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non invenerunt; et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum ejus arbitrium Jupiter loquitur, aut loquendi ab illo accepit facultatem: quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis postestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma, non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Jovem descendere voluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse: ac per hoc idem ipse est Jovis atque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea quae de illo interpretantur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius ; ideo Ἑρμῆς
Abbreviated transcription (Latin):
physicis rationib & disputatio¬
nib asserant: modo sit iupiter cor¬
porei mundi huiius animus quiu¬
iuersam istã molẽ ex quatuor uł qͦt
eis ꝑ lacet elementis constructã atq
compactã. implet & mouet: mͦ inde
suas partes sorori & ft̾ib cedat: mo¬
dosit ether ut aerẽ iunonẽ subter¬
fusam desuꝑ amplectat᷑: modo to¬
tum simul cum aere sit ipse celum.
t̃ram uͦ tamqͣm coniuge̾ eandemq
matrẽ quia hoc indiuinis turpeñẽ
fecundis ymbrib & seminib fecet:
modo autẽ ne sit necesse ꝑcuncta
discurrere. d̾s unus. de quo multi a

Expanded text:
physicis rationibus et disputationibus asserant: modo sit Jupiter corporei hujus mundi animus, qui universam istam molem ex quatuor, vel quot eis placet, elementis constructam atque compactam implet et movet; modo inde suas partes sorori et fratribus cedat: modo sit aether, ut aerem Junonem subteriusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse coelum, terram vero tanquam conjugem eamdemque matrem quia hoc in divinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a
Abbreviated transcription (Latin):
xi De his qui hunc quidem mundum non
sempiternum putant. s aut innume¬
rabiles. aut eundem unũcerta conclu¬
Quiã respondenttum sit his qui pͥmam xxiii¬
conditionem hominis tardam ẽẽ cau¬
santur
De reuolutione scłorum quib certofine
conclusis. uniuersa semꝑ meundem
ordinem eandemq speciem reditura
quidam phrlosopħi crediãert̃.¬
De temporali conditione generis huma¬
in. qͣm nec nouo consilio constituerit
nec mutabili uoluntate.
An ut cis semꝑ etiam dñs fuisse semꝑ in¬
telligatur. credendum quoq sit crea¬
turam numqͣm defuisse ciu domina¬
retur & quomod̃o dicatur semꝑ creatũ
qͦd̃ dici non potest coet̾num.

Expanded text:
XI.-- De his qui hunc quidem mundum non sempiternum putant, sed aut innumerabiles, aut eumdem unum certa concluQuid respondendum sit his, qui primam conditionem hominis tardam esse causanturDe reuolutione saeculorum, quibus certo fine con- clusis uniuersa semper in eundem ordinem eandemque speciem reditura quidam philosophi crediderDe temporali conditione generis humaDeus nec nouo consilio instituerit nec mutabili uoluntate.An ut Deus semper, etiam dominus fuisse semper intelligatur, credendum sit creaturam quoque nunquam defuisse cui dominaretur: et quomodo dicatur semper creatum, quod dici non potest coaeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
Nullam essentiã deo ẽẽ
contrariam quia ab eo qui
summe & semꝑ ẽ hoc in
totum uidetur diuetsum
eẽ quõ non est.

Expanded text:
Nullam essentiam Deo esse contrariam, quia ab eo, qui summe et semper est, hoc in totum uidetur diuersum esse quod non est.
Abbreviated transcription (Latin):
istis diuersis inter se atq contrariis
societatib angłorum. in quib surł
quedam exordia duarũ etiam in
reb humanis ciuitatũ de quib
deinceps dicere institui. quantũ
satis ẽẽ uisum ẽ disputauimꝰ. hc̃
quoq librũ aliquando clauda
ubi duarũ ciuitatũ

Expanded text:
istis diuersis inter se adque contrariis societatibus angelorum, in quibus sunt quaedam exordia duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, de quibus deinceps dicere institui, quantum satis esse uisum est, disputauimus: hunc quoque librum aliquando claudamubi duarum ciuitatu
Abbreviated transcription (Latin):
lucem. sufficeret dicere. fecit dt
lucem: si autem non solum quis fece¬
tit. uerumetiã ꝑ quid fecerit. satis eẽt
id enuntiari. & dixit ds̃ fiat lux. & fa¬
cta ẽlux. ut ñ tantum d̃m. s etiam
ꝑuerbum lucẽ fecisse nossemus. Qa
uero tria quȩdã maxime scienda
de creatura nobis oportuit intima¬
ni. quis eam fecerit ꝑ quid fecerit.
quare fecerit: dixit ds̃ inquit fiat
lux & facta ẽ lux. & uidit d̃s lucem
quia bona ẽ. Si gͦ querimus quis fe¬
cerit. ds ẽ si ꝑ quid fecerit. dixit fiat
& facta ẽ. si quare fecerit. quia bona
est. Nec auctor ẽ excellentior deo.
nec ars efficacior di uerbo: nec causa
melior. quam ut bonum crearetur
a do bono.

Expanded text:
lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem; si autem non solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Dixit Deus, inquit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono.
Abbreviated transcription (Latin):
aliter ocłis. aliter mente. ñ enim ex
ammo constat & corpore. nec aliter
nunc. & aliter antea. & aliter postea
qm̃ non sicut nr̃a. ita eius quoq sei¬
entia trium tempoꝵ. presentis uide¬
licet. p̾teriti. uł futuri uarietate mu¬
tatur. apud quem ñ ẽ immutatio.
nec momenti obumbratio. Neqe
nim eius intentio de cogitatione
in cogitationẽ tranfit. incuius in¬
corporeo contuitu simul assunt
cuncta que nouit: qm̃ tempora ita
nouit nullis suis temporalib notio¬
nib. quemadmodũ temporalia
mouet nullis suis temporalib mo¬
tib. Ibi gͦ uidit bonũ ẽẽ qͥd fecit:
ubi bonũ ẽẽ uidit ut faceret. Nec
quia factũ uidit. scientiã duplica¬
uit. uł ex aliqua parte auxit tamꝙͥ
minoris scientiȩ fuerit priꝰꝗͣ fac̾et qͣui¬
deret: qui tã ꝑfecte ñ oꝑaret᷑. nͥ tã ꝑfercda
scientia. cui nichil ex eius oꝑib ad̃¬
deretur. Qua ꝓpter si tantummode
nobis insinuandũ eẽt quis fecetis

Expanded text:
aliter oculis, aliter mente; non enim ex aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc et aliter antea et aliter postea; quoniam non sicut nostra, ita eius quoque scientia trium temporum, praesentis uidelicet et praeteriti uel futuri, uarietate mutatur, aput quem non est inmutatio nec momenti obumbratio. Neque enim eius intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil ex eius operibus adderetur. Quapropter. si tantummodo nobis insinuandum esset quis fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
anteqm fieret non utiq fieret: do¬
cet bonum ẽẽ ñ discit. Et plato
quidem plus ausus est dicere. ela¬
tum ẽe scilicet dm̃ gaudio. mun¬
di uniuersitate ꝑfecta. Ubi & ipse
ñ usq adeo desipiebat ut putaret
dm̃ sui oꝑis nouitate factum bea¬
tiorem: s sic oftendere uoluit ar¬
tifici suo placuisse iam factum qͦd
placuerat m arte faciendum: ñ
qͦd ullomͦ dĩ scientia uarietur. ut
aliud in ea fiant quȩ ñdum suił
aliud quȩ iam sunt. aliudque fu¬
etunt. Non enim more nr̃o ille uł¬
qͦd futurum ẽ prospicit. uł qͦd preses
est aspicit uł quod preteritum est re¬
spicit: s alio modo quodam. a nt̃a¬
rum cogitationum consuetudine
longe alteq diuerso. Ille quippe ñer
hoc in illud̃ cogitatione mutata. s
omĩno incommutabiliter uidet:
ita ut illa quidem quȩ temporalit̾
siunt. & futura ñdum sunt. & presen¬
tia iam sunt. & preterita iam ñ sun.
ipse uͦ hȩc omĩa stabili ac sempite¬
na presentia comprehendat. nec

Expanded text:
antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nostro ille uuod futurum est prospicit, uel quod praesens est aspicit, uel quod praeteritum est respicit; sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uͦ & quando faciat incõmuta¬
bile consilium penes ipsũ ẽ. incuiꝰ
dispositione tempora iam facta ft̃
quecumq futura sunt. Nam tem¬
poralia mouens temporaliter non
mouetur. nec aliter nouit facienda
qmͣ facta. nec aliter inuocantes ex¬
audit. qͣm inuocaturos uidet. Nlam
& cum exaudiunt angłi eius. ipse
meis exaudit tamqͣm inuero nec
manufacto templo suo sicut in ho¬
minib sc̃is suis: eiusq temꝑaliter
fiunt uissa. eterna eius lege conspe

Expanded text:
ubi uero et quando faciat, incommutaubi uero et quando faciat, incommutabile consilium penes ipsum est, in cuius dispositione iam tempora facta sunt quaecumque futura sunt. Nam temporalia mouens temporaliter non mouetur, nec aliter nouit facienda quam facta, nec aliter inuocantes exaudit quam inuocaturos uidet. Nam et cum exaudiunt angeli eius, ipse in eis exaudit, tamquam in uero nec manu facto templo suo, sicut in hominibus sanctis suis, eiusque temporaliter fiunt iussa aeterna eius lege conspe
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos scđm ueritatẽ pietatemq
diligunt. fieri ipso dõ in illis oꝑan¬
te credendum ẽ. Neq enĩ audien¬
di sunt qui dm̃ inuisibilẽ uisibilia
miracula oꝑari negant. cum ipse
etiã scdm ipsos fecerit mundum.
quẽ certe inisibilem negare ñ posst̃.
quieqͥa gͦ mirabile fit in hoc mun¬
do: profecto minus ẽ quã totus hie
mundus. id est cęlum & terra & om¬
nia que meis sunt. que certe d̃s fe¬
cit. Sicut autẽ ipse qui fecit. ita
modus quo fecit occultus ẽ. & incõ¬
prehensibilis homini. Quamuis
itaq miracula uisibiliũ naturarum
uidendi assiduitate uiluerint. tam̃
cũ ea sapienter intuemur. musita¬
tissimis rarissimisq maiora sunt.
Nam & om̃i miraculo qͦd fit ꝑ homi¬
nem. maius miraculũ ẽ homo. Qua¬
ꝓpter ds qͥfecit uisibilia cęlũ & terr̃ã.
non dedignatur facere uisibilia
miracula incelo & interra: quib
ad se iuisibilẽ colendum excitet
animam adhuc uisibilib deditã.

Expanded text:
qui nos secundum ueritatem pietatemque qui nos secundum ueritatem pietatemque diligunt, fieri ipso Deo in illis operante credendum est. Neque enim audiendi sunt, qui Deum inuisibilem uisibilia miracula operari negant, cum ipse etiam secundum ipsos fecerit mundum, quem certe uisibilem negare non possunt. Quidquid igitur mirabile fit in hoc mundo, profecto minus est quam totus hic mundus, id est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quae certe Deus fecit. Sicut autem ipse qui fecit, ita modus quo fecit occultus est et inconprehensibilis homini. Quamuis itaque miracula uisibilium naturarum uidendi adsiduitate uiluerint, tamen, cum ea sapienter intuemur, inusitatissimis rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod fit per hominem, maius miraculum est homo. Quapropter Deus, qui fecit uisibilia caelum et terram, non dedignatur facere uisibilia miracula in caelo uel terra, quibus ad se inuisibilem colendum excitet animam adhuc uisibilibus deditam;