comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lendi dei ritus est. ex ore iusti ho¬
minis ad deum directa landacio.
Que tñ ipsa ut sit accepta. et hiũ¬
litate. et timore et deuocione ma¬
xima opus est: ne qͥs forte inte¬
gritatis atq innocencie fiduciã.
tumoris et arrogancie cͥmen incͣ¬
rat: eoq facto grãm uirtutis a¬
mictat. Sed ut sit deo carus atq¬
Si quid aliud desiderau̾it nõ est
opus dicto scienti quid uelimus
Si quid ei bom euen̾it: gracias
agat. si quid mali sa tiffaciat.¬
ut idem sit semꝑ stabilis et inmu¬
tabilis. et inconcussus. Nec tan¬
tũ hoc in templo putet sͥ esse fa¬
ciendũ: sed et domi. et in ipso ec̾
cubili suo. Secum deniq semper
habeat deũ in corde suo consecratũ.
obse quio. hac deuocione ẜiuerit.
consũmata et ꝑfecta iusticia est.
Quam qui tenuerit hic ut antete¬
stati sumus deo paruit. hic reli¬
giom atq officio suo satiffecit.

Expanded text:
lendi dei ritus est ex ore iusti holendi dei ritus est ex ore iusti hominis ad deum directa laudatio, quae tamen ipsa ut deo sit accepta, et humilitate et timore et deuotione maxima opus est, ne quis forte integritatis atque innocentiae fiduciam gerens tumoris et adrogantiae crimen incurrat eoque facto gratiam uirtutis amittat. sed ut sit deo carus omnsi quid ahut desiderauerit, non est opus dicto scienti quid uelimus: si quid ei boni euenerit, gratias agat, si quid mali, satiut idem sit semper, et stabilis, et immutabilis et inconcussus. Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi, et in ipso etiam cubili suo. Secum denique habeathabeat deum semper in corde suo consecratum, obsequio, hac deuotione seruierit, consummata et perfecta iustitia est: quam qui tenuerit, hic, ut ante testati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiam esse natos. Id gͦ so
lũ exhibere atq offerre debemꝰ
ad qd̾ capiend̾ nos ipẽ gn̾auit.
hoc autem dupplex sacrifitii geꝰ
ꝙͣ sit u̾issim̃ trimegistus her¬
mes idoneus testis est. qui no¬
bistũ id est cũ ꝓphetis quos seqͥ¬
mur. tam re ꝙ̃ uerbis congruit.
de iusticia sic locutus est hoc u̾¬
bũ. O fili adora et cole. cultus
autẽ dei unus est. malũ non
esse. Item in illo ẜmone ꝑfecto.
cũ exaudisset asclepiũ querentẽ
a filio suo. utiũ plac̾et pati eiꝰ
proferri thus et alios odores. ad
te. o asclepi. Est enim maxima
impietas tale quid de uno illo ac
singulari bono in anñ induc̾e̾ hͨ
et his similia huic non cõueniũt
Omꝰ eniꝰ quecũq st̃ plenus est.
et onĩ mĩme indigens. Nos uero
gracias agentes adoremus. huiꝰ
eniꝰ sacrificiũ sola benedictio. et
recte. uerbo eniꝰ sacrificari oportet
deo. Si quid̾ deus u̾bũ est: ut ipse
confessus est. Sũmus igitur co¬

Expanded text:
ad iustitiam esse natos. id ergo solum ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sre, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur co
Abbreviated transcription (Latin):
poposcit: duo st̃ que offerri de
beant. domuĩ et sacrificiũ. domĩ
in ꝑpetuũ. sacrificiũ ad tempus.
ui apud istos qui millomodo
to̾nem dm̃itatis in telligunt.
domiĩ est quicquid auro et argẽ¬
fabricatur. Item quicqͥd purpa
et serico texitur: Sa crificiũ est
uictina et quecũq in ara cremã¬
tur. sed utroqz non utitur deus.
qr et ipe incorruptus est. et illd
totũ corruptibile. Itaq deo utqͣ
incorporale off̾endũ est: quo uti¬
tur. donũ est integritas aĩ. sa¬
crificiũ lans et himmus. Si eĩ
deus non uidetur. gͦ hiis rebꝰ
coli debet q̃ non uidentur. Nulla
igitur alia religio est uera. nͥ
que uirtute ac iusticia constat
Quomodo ãt deus iustiã hoĩs
utatur. intellectu facile est. Si
enꝰ iustus fuerit homo: accepta
eciam cicero suspitatur. disserẽs
delegibus. Sed omĩ inqͥt que
in homi doctoꝵ disputacione
uersantur. nich est profecto p̾¬
stabilius. ꝙͣ plane intelligi nos

Expanded text:
poposcit? duo sunt quae offerrpoposcit? duo sunt quae offerrbeant, donum, et sacrificium: donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. Verum apud istos, qui nullo modo rationem divinitatis intelligunt, donum est, quidquid auro argenfabricatur; item quidquid purpura et serico texitur. Sacrificium est victima, et quaecumque in ara cremantur. Sed utroque non utitur Deus; quia et ipse incorruptus est, et illud totum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificium, laus, et hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia religio est vera, nisi quae virtute ac justitia constat. Quomodo autem Deus justitia hominis utatur, intellectu facile est. Si enim iustus fuerit homo, accepta etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos
Abbreviated transcription (Latin):
unc desacrificio ipso pau¬
ca dicamus. Ebur inqͥt
plato non castũ domĩ deo. Quid
gꝰ picta stilicet. et texta p̾ciosa
ymo uero non castũ domĩ deo:
upi Sedsicut hoc uidit. non
oportẽ uiuenti offre aͥd qd̾ sit ex
mortuo corpore. cur illud non
bidet non debere incorporali cor¬
porale mumus offri. Qñto me¬
lius seneta et uerius: bultis ne
uos inqͣt deũ cogitare magnũ
et placidũ. et maiestate leui
u̾endũ amicũ. et semꝑ in proxͦ.
non inmolacionibus nec sangͤ
mlto colend̾. Que emꝰ ex truci¬
dacione inm̾enciũ boluptas est.
sed mente pura. bono honestoqz
pposito. non templa illi congestis
in altitudinẽ saxis extruenda
ss̾. in suo cuiq consecrandus ẽ
pectore. Uestes igitur et gẽmas
et cet̾a q̃ hñtur in p̾cio si quis
putat deo cara. is plane quid
sit deus nescit: cui putat uolup¬
tati esse eas res qͣs eciã homo
si cõtempfit: iure laudabitur.
Quid gͦ tastũ. quid deo dignũ:
nͥ qd ipse m illa dñia lege sua

Expanded text:
unc de sacrificio ipso pauca dicamus. ebur inquit Plato non castum donum deo. quid ergo? picta scilicet et texta pretiosa? immo uero non castum donum deo qotest. sed sicut hoc uidit, non oportere uiuenti offerri aliquid quod sit ex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et uerius Seneca uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo castum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua
Abbreviated transcription (Latin):
tempore fuerit apparet. Id̃ furore
atq in sania ꝑcitus. uxorẽ suam
cũ liberis int̾emit. hũc homines
deũ putant. Sed philoteta hes
suus non putauit qui face̾ suppo¬
suit arsuro. qui artus eius et ner¬
uos creniari ac difflu̾e uidit. qͥ
ossa eius ac cm̾es in oeteo mõte
sepeliuit. proqͦ mun̾e sagittas
eius accepit¬

Expanded text:
tempore fuerit apparet. idem furore tempore fuerit apparet. idem furore atque insania percitus uxorem suam cum liberis interemit. hunc homines deum putant! sed Philocteta heres eius non putauit, qui facem supposuit arsuro, qui artus eius ac neruos cremari ac diffluere uidit, qui ossa eius et cineres in Oetaeo monte sepeliuit, pro quo munere sagittas eius accepit
Abbreviated transcription (Latin):
lem non euristheo tantũ ẜuisse
retri. qd aliq̃tenus honestũ uidi
pt̃ sed eciã inpudite mulieri mi¬
phale que illũ uestibus suis indu¬
tũ sedere ad pedes suos iubebat
pensa facientem de testabilis tur¬
pitudo. sed tanta erat uoluptas.
Quid tu inqͥet aliqͥs poetis ne cre¬
dendũ putas: quid in putem: nõ
eniꝰ ista lucilius narrat aut luci¬
anus qui dus et hominibus nõ
peꝑtit. sed hii potissrm qui deoꝵ
laudes tanebant. quibus igitur
credemus. si fidem laudantibus
non hẽmus: qui hos mentira pu¬
tat. proferat alios qͥbus credam᷑
auctores qui nos doceait qui sint
isti dii. quomõ. unde orti. que sit
in his admirabile. quid cultu di¬
gnũ. qd̾ deniq certius u̾iusqz
misterium. Nullos dabit. Creda¬
mus igitur istis qui non ut rep̾¬
hend̾e̾nt locuti st̃. sed ut p̾dicarẽt
Nauigauit gr ͦ cũ argonantis.
expugnauitq troiam. iratus
laomedonti ob negatã pro filie
sue mercede salutem. unde quo

Expanded text:
lem non Eurystheo tantum seruisse lem non Eurystheo tantum seruisse regi, quod aliquatenus honestum uideri potest, sed etiam inpudicae mulieri Omphalae, quae illum uestibus suis indutum sedere ad pedes suos iubebat pensa facientem. detestabilis turpitudo! sed tanti erat uoluptas. \'quid tu?\' inquiet aliquis \'poetisne credendum putas?\' quidni putem? non enim Lucilius ista narrat aut Lucianus, qui diis et hominibus non pepercit, set ii potissimum, qui deorum laudes canebant. quibus igitur credemus, si fidem laudantibus non habemus? qui hos mentiri putat, proferat alios quibus credamus auctores, qui nos doceant qui sint isti dii, quomodo, unde orti, quae sit in iis admirabile, quid cultu dignum, quod denique certius ueriusque mysterium. nullos dabit. credamus igitur istis, qui non ut reprehenderent sunt locuti, sed ut praedicarent. nauigauit ergo cum Argonautis expugnauitque Troiam iratus Laomedonti ob negatam sibi pro filiae salute mercedem. unde quo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ modo ego eũ cũ su̾mis uiris
comparo: sed simibimũ deo iudico
uellem adiecisset delibidine. luxͣ.
cupiditate. insolencia. ut uir¬
tutem eius impleret. quẽ deo sĩ¬
milẽ iudicabat. Non enĩ forcõr
putandus est qui leonem ꝙͣ qui
uiolentã et in seipõ inclusam
feram suꝑat iracũdiam. aut qͥ
rapacissimas uolucres deicit ꝙͣ
qui cupiditates auidissimas co¬
hercet. aut qui amazonem bella¬
tricem ꝙͣ qui libidinẽ uicit. pu¬
doris ac fameͬ bellatrice̾. aut qͥ
corde suo egerit. que magis st̾
ꝑniciosa. qr domestica et ꝓpria
mala st̃. ꝙͣ illa q̃ uitari pot̾ant
et caueri. Ex quo fit ut ille so¬
lus uir fortis debeat iudicari.
qui temꝑans et moderatus est
sit̾ dei opera: iam hec omĩa que
mirantur hoĩes. ieptissima ri¬
ditula iudicabit. Illa enĩ nõ dĩs
uirtutibus qͣs ignorant. sed infir¬
mitate suaꝵ uiriũ meciuntur. Nã
illud quid̾ nenio negauit. hertu¬

Expanded text:
non ego eum cum summis uiris non ego eum cum summis uiris comparo, sed simillimum deo iudico. uellem adiecisset de libidine luxuria cupiditate insolentia, ut uirtutem eius inpleret, quem deo similem iudicabat. non enim fortior putandus est qui leonem quam qui uiolentam et in se ipso inclusam feram superat, iracundiam, aut qui rapacissimas uolucres deiecit quam qui cupiditates auidissimas cohercet, aut qui Amazonem bellatricem quam qui libidinem uincit pudoris ac famae debellatricem, aut qui corde suo egerit, quae magis sunt perniciosa quia domestica et propria mala sunt, quam illa quae et uitari poterant et caueri. ex quo fit ut ille solus uir fortis debeat iudicari, qui temperans et moderatus et sint dei opera, iam haec omnia quae mirantur homines ineptissimi ridicula iudicabit. illa enim non diuinis uirtutibus, quas ignorant, sed infirmitate suarum uirium metiuntur. nam illut quidem nemo negauit, Hercu
Abbreviated transcription (Latin):
ercules qui ob uirtutẽ
clarissimus et qiͣ af¬
fucanis inter deos hr̃. nonne
orbẽ t̾re ꝙ̃ ꝑagrasse ac pur¬
gasse narratur stupris. libidi
nec mirũ cũ esset adulterio
genitus alcimene. Quid tand̾
potuit ĩ eo esse dñ. et qui sius
ipẽ uiciis mancipatus. et ma¬
res ⁊ feminas contra ommes
leges. infannia. flagicio de de¬
core affecit: Sed ne illa quid
que magna et mirabilia gessit.
talia iudicanda st̃. ut uirtutibus
dñns tribuenda uideantur. eed
enim tam magnificũ si leonem
aprũqz suꝑauit. si aues deiect
sagittis. si regiũ stabulũ etressit
si uiragiẽ uicit. cingulũqz de¬
traxit. si equos feroces cum dño
int̾emit. Oꝑa st̃ ista fortis uiri
hoĩs tñ. Illa eñ q uicit fragilia
et mortalia fuerũt. Nulla est eĩ
qd ait orator tanta uis q̃ non fr̾o
ac uiribꝰ debilitau frangiqz p̾sit¬
At animũ uinc̾e. iracundiã cohi¬
bere: fortissĩ est. q̃ ille nec fecit
uiꝙͣ. nec potuit. nec qui faciat.

Expanded text:
ercules, qui ob uirtutem clarissimus et quasi Africanus inter deos habetur, nonne orbem terrae, quem peragrasse ac purgasse narratur, stupris adulteriis nec mirum, cum esset adulterio genitus Alcimenae. quid tandem potuit in eo esse diuini, qui suis ipse uitiis mancipatus et mares et feminas contra omnes leges infamia flagitio dedecore adfecit? sed ne illa quidem quae magna et mirabilia gessit talia iudicana sunt, ut uirtutibus diuinis tribuenda uideantur. quid enim tam magnificum, si leonem aprumque superauit, si aues deiecit sagittis, si regium stabulum egessit, si uiraginem uicit cingulumque detraxit, si equos feroces cum domino interemit? opera sunt ista fortis uiri, hominis tamen. illa enim quae : uicit fragilia et mort-alIa fuerunt. nulla est enim quod ait orator tanta uis, quae non ferro ac uiribus debilitari frangique possit: animum uincere, iracundiam cohibere fortissimi est: quae ille nec fecit umquam nec potuit. haec qui faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
ac iusticie causa esse hommem
figuratum. Cnius rei testis est
nr tullius in libus de legibus
ita dicens. Sed omn q in doctoꝵ
hoñn disputacione uersantir.
nichil est profecto p̾stabilius
ꝙͣ plane intelligi nos ad iusti᷑
esse natos. Qd si est u̾i̾ssum̃ deꝰ
uult gͦ ommes hommes esse iu¬
stos. id est deũ et hommes caros
habe̾. deũ stilicet honorare tamꝙͣ
patrem. hommiẽ dilig̾e̾ uelut fra¬
trem. in hiis enim duobus tota
iusticia cõsistit. Qui gͦ aut dõ
non agnoscit. aut hoĩ nocet.
miuste et contra naturã suam
uiuit. et hoc modo rumpit insti¬
tutũ legẽq dñiam

Expanded text:
ac iustitiae causa esse hominem ac iustitiae causa esse hominem figuratum. cuius rei testis est Marcus Tullius in libris De legibus ita dicens: sed omnium quae in doctorum hominum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. quod si est uerissimum, deus ergo uult omnes homines esse iustos id est deum et hominem caros habere, deum scilicet honorare tamquam patrem, hominem diligere uelut fratrem; in his enim duobus tota iustitia consistit. qui ergo aut deum non agnoscit aut homini nocet, iniuste et contra naturam suam uiuit et hoc modo inrumpit institutum legemque diuinam
Abbreviated transcription (Latin):
ut oftendam cur fecĩt
hominẽ ip̃m̃ deus. situt mundũ
ꝓp̾ hominẽ machinatus est: ita
tistitem spectatorẽ oꝑum reꝵq
celestiũ. Solus est emm qui sen¬
ciens caparqz rõms intelligere
possit deum. qui oꝑa eius ãmira¬
ri uirtutẽ potestate̾q ꝑspicere.
pridencia instractus est. Ideo so¬
lus p̾ter cetas ammantes recto
corpore ac statu factus est. ut
ad contemplõnem parentis sui
excitatus esse uideatur. Ideo ser¬
monem solus accepit. ac lingͣm
cogitationis interp̾tem. ut enar¬
rare maiestatem dnĩ sui possit.
postremo idcto cuncta ei subita
ss̾. ut factori atq opisici deo ẽẽt
subiectus ipse. Si gͦ deus hoĩem
suũ uoluit esse cultorem: ideoq
illi tantũ titulũ honoris attri¬
buit. ut reꝵt om̃i dñaretur. utiqz
iustissim est. eũ uidełt qui tan¬
ta p̾stit̾it amare et hominẽ: qͥ
sit nobistũ dĩm nris societate
cõmiictus. Nec enĩ fas est cul¬
torem dei adei cultore uiolari:
unde intelligitur religionis

Expanded text:
ut ostendam cur fecerit hominem ipsum Deus. Sicut mundum propter hominem machinatus est, ita tistitem, spectatorem operum rerumque coelestium. Solus est enim, qui sentiens, capaxque rationis, intelligere possit Deum, qui opera ejus admirari, virtutem potestatemque perspicere; prudentia instructus est. Ideo solus praeter caeteras animantes recto corpore ac statu factus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse videatur. Ideo sermonem solus accepit, ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare majestatem domini sui possit. Postremo idcirco ei cuncta subjecta sunt, ut factori atque artifici Deo esset ipse subjectus. Si ergo Deus hominem suum voluit esse cultorem, ideoque illi tantum honoris attribuit, ut rerum omnium dominaretur; utique justissimum est et eum qui tanta praestiterit, amare et hominem, qui sit nobiscum divini juris societate conjunctus. Nec enim fas est cultorem Dei a Dei cultore violari. Unde intelligitur rel
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ro̾nem nos eũ christum nũ¬
cupanius id est unctũ qui hebĩce
messias dicitur. unde in qͥbusd̾
grecis scripturis que male de
fuerit adeptus: cuius capiẽdi
mĩdũ tempus aduenit. sed qd̾
celeste ac sempib̾ũ est. de quo
disseremus in ulenno libro E¬

Expanded text:
hanc rationem nos eum Christum nuncupamus, id est unctum, qui Hebraeice Messias dicitur. unde in quibusdam Graecis scripturis, quae male de m fuerit adeptus, cuius capiendi nondum tempus aduenit, sed quod caeleste ac sempiternum; de quo disseremus in ultimo libro
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quis sit iste tam
potens tam deo tarus. et qd̾ no¬
men habeat : cuiꝰ pͥma natiui¬
tas non modo antecesẜit mũ¬
dũ. u̾m eciã piudencia dispo¬
suerit. uirtute construxent.
pͥmũ stire nos conuenit nom̃
eius: ne angelis quid̃ notũ¬
quid̾ notuꝰ esse. qui moranturiẽ
ceio sed ipĩ soli ac deo patii. niec

Expanded text:
loco, quis sit iste tam potens, tam Deo carus, et quod nomen habeat, cujus prima nativitas non modo antecesserit mundum, verum etiam prudentia disposuerit, virtute construxerit. Primum scire nos convenit, nomen ejus ne Angelis quidem notum esse, qui morantur in coelo, sed ipsi soli, ac Deo Patri; nec
Abbreviated transcription (Latin):
lent dic̾e̾. Erat iudeis ante p̾¬
ceptũ ut sacrũ confic̾ent un¬
guentũ. quo ꝑungi possent
hii qui bocabantur ad sacerdo¬
cum. uel ad regnum. Et sicut
nũc roͣnis indumentũ purpu¬
re est insigne regie dignitatis
assumpte: sic illis unctio sacu¬
unctio sacu unguenti nomien
ac potestatem regiam cõfe̾bat
Uerum qm̃ greci ueteres dicebat̃¬

Expanded text:
lent dicere. Erat Judaeis ante praeceptum, ut sacrum conficerent unguentum, quo perungi possent ii, qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum. Et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae: sic illis unctio sacunctio sacri unguenti nomen ac potestatem regium conferebat. uerum quoniam Graeci ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
bus: ut emori malint ꝙͣ id fa¬
cere qd̾ ali faciũt ut uiuant.
Aliquis cupit scire qd̾nam sit
illud bonũ qd̾ ad mortem usq
defenditur. qd̾ omĩbus que in
hac uita iocunda st̃ et cara p̾¬
fertur: a quo nec bonoꝵ. nec
lucis amissio. nec dolor corꝑis.
nec uisterũ cruciamenta deter¬
rent. ualent hec phm: sed ille
maxĩe cause nr̃oꝵ numenĩ
semꝑ auxerunt. Audit cirtun¬
daus pplus inter ipã tormẽta
dicentes. Non sacrificare se la¬
pidibus humana manu factis.
sed deo unuo qui sit in celo. młti
hoc u̾m esse intelligunt et in
pectus admictunt. demde ut
fieri solet in rebus incertis dũ
interse inuicem querunt que
sit hꝰ ꝑseuerancie cã: multaq
ad religionẽ ꝑtinent diuulga¬
ta. ac ꝑ rumorem uitissim au¬
cupata distuntur. que qr bona
st̃. placeant nccͣe est. pret̾ea
ulcio cõsequta sicut semper ac¬
cidit: ad credend̾ uehementer
impellit. Nec hec quid̾ leius cã

Expanded text:
bus, ut emori malint quam id fabus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa
Abbreviated transcription (Latin):
quor manibus eos collocauit. ut¬
ios et labentes cõfirmet. et corrup¬
tos ad fortitudinem reparet. et
fidos exꝑiatur et temptet. Quo¬
modo emꝰ pt̾ imꝑator militum
suoꝵ probare uirtutẽ nͥ habue¬
rint hostem. et illi tñ aduersa¬
nus exurgit innito qr mortal
est et uinci pt̾. deo autẽ cir repu¬
gnari non pt̾. ipe adu̾sarios noĩ
suo incitat. Non qui contra ipm̃
deum pugnet̾. sed contͣ milites
eus. ut deuocionem ac fidem su¬
orum. uel probet uel couoboret.
donec p̾ssure uerberibus diffluen¬
tem corrigat disciplinam. Est et
alia causa cur aduersũ nos ꝑsecu¬
ciones fieri finat. ut dei pplũs au¬
geatur. nec est difficile monstrͣe
cur aut quomodo id fiat. pͥmũ
fugantur adeoꝵ cultoribus plĩ¬
mi odio crudelitatis. cui enim ta¬
lia sacrificia non horreantur.
deinde placet quibusd̃ uirtus.
ac fides ipã. Non nulli suspitã¬
tur deor cultũ non sine causa
malũ putari. atam młtis hoĩ¬

Expanded text:
quorum manibus eos conlocauit, utquorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. quomodo enim potest imperator militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. primum fugantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli suspicantur deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis homini
Abbreviated transcription (Latin):
pͣuari sinit. unde neniꝰ debet m¬
rũ uideri. si pro nostris sepe deli¬
ctis castigam᷑. adeo. ymo uerocũ
uexam ͦ. ac p̾mimur tũ maxiẽ
gracias agmius indulgentisfiõ
patri. ꝙ cori uptelam mrãm non
pititur longius procede̾. sed pla¬
gis ac uerberibus emendat. Se
quo intelligimꝰ esse nos deo cure.
cum posset pplõ suo et opes et re¬
qua largir sicut dederat ante
uideis quor nos successores ac
posteri sumꝰ. Idcto eum uoluit sb̃
aliena dictione atq imꝑio deg̾e.
ne rer prosperaꝵ felicitate cor¬
iuptus: in luxuriã labe̾tur ac
dei p̾cepta cõtempn̾et: sicut illi
maiores mĩ. qui sepe t̾rems ac
fingilibus his bonis eneruati.
abeirai̾unt a disciplina. et leg̾
uincula iuꝑunt. prouidit gͦ
q̃temus cultoribus suis p̾staret
quietem. si mandata fruassent.
et tñ eos emendaret. si p̾ceptis
non obtemꝑassent. Itaq ne tã
corrumꝑentur ocio ꝙͣ patres eoꝵ
licentia p̾mii eos uoluit ab his ĩ

Expanded text:
prauari sinit. unde nemini debet mprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo intellegimus esse nos deo curae,cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in
Abbreviated transcription (Latin):
placidus. et concors. et cõminnis.
et planus est. quia condicionem
suam nouit. Cum gͦ inuiam
nulli faciat. nec aliena cupiat.
nec sua q si ui auferantur defẽ¬
dat. cum stiat eciam illatam mui¬
riam moderate fr̾e. quia unrtute
p̾ditus est. Ncc̾e est iustũ hoĩem
subiectũ esse inuisto et contunue¬
his affici ab insipiente sapiente.
et ut ille peccet quia iniustus et
et hic in se uirtutẽ hẽat quia u¬
stus est. Si quis autẽ uellet sart
plenius cur malos et iniustos dẽ
potentes. beatos. diuites. fien si¬
nat. pios contra huiles. infos. in¬
opes esse paciatur. Sumat enin
senece librũ cui titulus est. quare
bonis uiris młta mala accidant.
cũ sit prouidencia in quo iste ml¬
Deus inqͥt hoĩes prolibeus ht̃ si
corruptos et uiciosos luxuriose
ac delicate patitur uiuere. quia
nõ putat emendacione sua digo.
bonos at̾ quos diligit castigat
sepius et assidius laboribus ad
usũ uirtutis ex̾cet. nec eos caducis
ac mortlĩbus bonis corrũpi ac de¬

Expanded text:
placidus et concors et communis et planus est, quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si ui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam moderate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse est iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo ille muldeus inquit homines pro liberis habet, sed corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis conrumpi ac de
Abbreviated transcription (Latin):
et sapienti uiro ꝓpua uirtus ẽ.
sed et nocet sepe et concupistit
peccatoq subiectus est. et fragi¬
litatis oblitus aĩo insolent̾ elato
tumet. Inde iniusti ac deu̾ nestiẽ¬
tes. et diuois et potencia et ho¬
noribꝰ florent. hec enĩ cũcta imiu¬
sticie p̾mia st. qr et ꝑpetua esse
non pñt. et ꝑcupiditate̾ uiolen¬
ciãq qruntur. Iustus uero ac sa¬
piens. qr illa oĩa huãna st̃. ut
est alelio ditmꝰ: sua bona dñia iu¬
dicat. nec alienũ quicꝙͣ concupi¬
scit. ne quẽ contra ius hũanita¬
tis ledat oiõ: ne ullam potenciã
honorem ue desiderat. ne cui fa¬
tiat miuriam. Scit enim cunctos
ab eod̾ deo et ead̾ condicione tn̾a¬
tos. iure finitatis esse cõunctos:
sed et suo contentus et ꝑuo. quia
fragilitatis sue menior non am¬
plus querit. ꝙͣ unde uitam su¬
stentet. et ex eoipõ qd hu̾ent:
imꝑtit eciã non hñti. quia piꝰ
est. pietas autem su̾ma uirtus
est. et accedit ex eo ꝙ uoluptates

Expanded text:
et sapienti viro propria virtus est. et sapienti viro propria virtus est. Sed et nocet saepe, et concupiscit peccatoque subjectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet. Inde injusti, ac Deum nescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta injustitiae praemia sunt; quia et perpetua esse non possunt, et per cupiditatem violentiamque quaeruntur. Justus vero ac sapiens, quia illa omnia humana ut est a Laelio dictum sua bona, divina judicat, nec alienum quidquam concupiscit, ne quem contra jus humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremve desiderat, ne cui faciat injuriam. Scit enim cunctos ab eodem Deo, et eadem conditione generatos, jure fraternitatis esse conjunctos. Sed et suo contentus, et parvo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit, quam unde vitam sustentet; et ex eo ipso, quod habuerit, impertit etiam non habenti, quia pius est: pietas autem summa virtus est. Eo accedit, quod voluptates
Abbreviated transcription (Latin):
ongum est uinu̾sas uir¬
tutis species promere
ut de singulis doceam ꝙͣ nccͣefit
sapientem ac iustũ uirum lon¬
ge ab illis bonis abhorrere: qͥbꝰ
qr fiuũtur inusti. deoꝵ cultꝰ
ueri et efficaces esse creduntur.
Qd̾ ad pñtem ꝑtinet questio¬
nem satis est si ex una uirtu¬
te id probemus qd̾ intendimꝰ
Nempe magna et p̾cipua uir¬
tus est paciã: qmͣ ꝑiter et uul¬
gi publice uoces. et phĩ et ora¬
tores sũmis laudibus celebnͣt
Q si negari non pt̾ qͥn sũma
sit uirtus. nccͣe est iustũ et sa¬
pientem uirũ in ptãte esse ho¬
minis inusti. ut capiat paci¬
enciam. paciencia est eñ ma¬
loꝵ que aut inferuntur aut oc¬
cidunt cũ eqͣmmitate ꝑlacio.
Erco iustus ac sapiens quia
uirtutẽ capit. habet in se paci¬
enciã qua carebat oĩo. si nich̾
pacietur adu̾si. Contra qui in
rebus prospens agit: impa¬
ciens est. et uirtute maxima
caret. Impatientem dico quia
nnchil patitur. inuocenciam qͦ
fiuare non pt̾. que et ipã iusto

Expanded text:
ongum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant. quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, ut capiat patientiam. patientia est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus prosperis agit, inpatiens est et uirtcaret. Impatientem dico, quia nihil patitur. Innocentiam quoque servare non potest, quae et ipsa justo
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ult̾ius relinq̃tur: si eciã
hoc qd̾ uolũtate fieri oꝑtet: li¬
bido extorquet aliena: Nemo
istud efficiet si qͥd nobis adcõ¬
tempuend̾ mortem. doloremq
birtutis est. Quã constanciã
si tenennus: cur stulti iudicam᷑
facientes ea que phĩ laudant.
recte igitur seneta incongue¬
tiam homimbut obietans aił
Sũma uirtus illis uidetur ma¬
gnus animꝰ et id̾ eũ qui cõtem¬
puit morte pro furioso hñt qd̾
est utiq sũme ꝑu̾sitatis. Sed
hn bariaꝵ religionuĩ cultores
ead̾ stulticia id obiciũt: qr u̾m
deum non intelligunt quos si
licet et excordes. qui nec audi¬
aut dñia nec senciant. sed t̾rã
digittis suis iiagnatam me¬
tuant et adorent.

Expanded text:
nobis ulterius relinquatur, si etiam nobis ulterius relinquatur, si etiam hoc quod uoluntate fieri oportet libido extorqueat aliena? nemo istut efficiet, si quid nobis ad contemnendam mortem doloremque uirtutis est. quam constantiam si tenemus, cur stulti iudicamur facientes ea quae philosophi laudant? recte igitur Seneca incongruentiam hominibus obiectans ait: summa uirtus illis uidetur magnus animus, et idem eum qui contemnit mortem pro furioso habent: quod est utique summae peruersitatis. sed hi uanarum religionum cultores eadem stultitia id obiciunt qua uerum deum non intellegunt: quos Silicet et excordes, qui nec audiant diuina nec sentiant, sed terram digitis suis imaginatam metuant et adorent.
Abbreviated transcription (Latin):
et est uera uirtus qm̃ phĩ
uerbis manibus iactant disse¬
ientes: nichil esse tam cõgiues¬
uni sapientis g̃uitati atq constĩ¬
cie ꝙͣ nullis t̾roribus desenten ͤ
ꝓposito posse depelli. sed tanti eẽ
cruciari et mori ne fide̾ prodat.
ne ab officio distedat. ne metu
mortis aut dolore acerbo subactꝰ
aliqͥd faciat imustũ nͥ forte de¬
lirare ilł bidetur. flactus in luri¬
cis cũ dicit. Iustũ et tenacem
ꝓpositi uirum. Non cumũ ardor
p̃ua iubenciũ. non uultus in¬
stantis tiranni. mente quatit
solida. Quo nich̾ u̾ius dici pt̾.
si hoc ad hos referatur. qui mil¬
los cruciatus. nullã mortem re¬
cusant ne a fide iusticiaqz decli
nent. qui non tirãnicas iuissio¬
nes. non p̾sidũ gladios tremĩt.
qͦminus ueram ac solidam lib̾ta¬
tem constanti mente defendãt
que in hoc solo sapiã tuenda est
Quis enm tam insolens tan
elatus est. qui me uetet oclõs
in celũ tollere. qui imponat mͥ
qd̾ uelim non colendi: Quid iã

Expanded text:
ec est uera uirtus, quam phiuerbis inanibus iactant disserentes nihil esse tam congrueiri sapientis grauitati atque constantiae quam nullis terroribus de sententia et proposito posse depelli, sed tanti esse cruciari et emori, ne fidem prodat, ne ab officio discedat, ne metu mortis aut dolore acerbo subactus aliquid faciat iniustum: nisi forte delirare illis uidetur Flaccus in lyricis, cum dicit: iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, uon uultus instantis tyranni mente quatit solida. quo nihil uerius dici potest, si hoc ad eos referatur qui nullos, cruciatus, nullam mortem recusant, ne a fide iustitiaque denent; qui non tyrannicas jussiones, non praesidum gladios tremunt, quominus veram et solidam libertatem constanti mente defendant; quae in hoc solo tuenda sapienti est. quis enim tam insolens, tam elatus est qui me uetet oculos in caelum tollere, qui inponat mihi quod uelim non colendi? quid iam
Abbreviated transcription (Latin):
trema st̃ tota. in extrema hꝰ oꝑ
is parte tractabimꝰ. Nunc ea
q̃ pͥma st̃ explicemus. Mors
itaq secuta est homine̾ scdm̃
dei sentenciã. qd̾ eciã sibilla ĩ
carmine suo docet. dicens hoĩem¬

Expanded text:
trema sunt, in extrema operis hujus parte tractabimus. Nunc ea, quae prima sunt, explicemus. Mors itaque secuta est hominem secundum Dei sententiam; quod etiam Sibylla in carmine suo docet, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
debant. non tñ in annũ consti¬
tuti sicut romani consules. s
ppetua uirisdictione submxi.
Tum sublato iudicum nomĩe
potestas regalis inducta est.
ui̾n iudicibus regimien eoꝵ
tenentibus: pͣuas religioẽs
sepe susteꝑant. atq offesis
iugabat. donec iursus pem¬
tencia pplĩ mitigatus libera¬
ret eos ẜuitute. Item sub regi¬
bus finitimor bellis ob deli¬
ita uerati. postremo capti ad¬
ductiqr babilonem penas mi¬
pietatis sue graui faucio ꝓpen¬
derũt. donec cirus ueniret in re¬
gnũ qui iudeos restiturt edicto
Sxinde tetrarthas hũerunt usqz
ad herodem. qui fuit sub imꝑio
tibern cesaris cuius anno qͣnto
decimo .i. duobus geminis cõ¬
sulibus ante diem decim̃. aliꝰ
dm̃e religioms ac rõ clarestat.

Expanded text:
debant, non tamen in annum constidebant, non tamen in annum constituti sicut Romani consules, sed perpetua iurisdictione subnixi. tum sublato iudicum nomine poVerum Judicibus regimen eorum tenentibus, pravas religiones saepe susceperant; atque offensus nis subjugabat, donec rursus poenitentia populi mitigatus liberaret eos servitute. Item sub regibus finitimorum bellis ob delicta vexati, postremo capti, abductique Babylonem, poenas impietatis suae gravi servitio pependerunt; donec Cyrus veniret in regnum, qui statim Judaeos restituit edicto. Exinde Tetrarchas habuerunt usque ad Herodem, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris; cujus anno quinto decimo, id est, duobus Geminis Consulibus, ante diem decimam calendivinae Religionis et ratio clarescat.
Abbreviated transcription (Latin):
solitudinem multa irabilia
biderunt. Ilamq cum sitrm ꝑa¬
tentur. ictu birge rupe ꝑcussar
pranit. Quo rursus estiriente
delestis alimenti manua desten¬
dit. Qneciã conturnices in ca¬
fra eoꝵ uentus niduxit. ut n
modo pane telesti. sed eciã instru¬
miorbus epulis saturarentur.
iam fruitute. iam siti. fameq
deposita: in luxuriam prolapsi
ad ꝓphanos egipcioꝵ ritus aiõs
tũstulerunt. Cum enim moises
dux eoꝵ astendisset in montem
aureñ caput bouis quẽ uotant
apim. ꝙ eos in signum p̾cede̾t
figurarunt. quo pacto. ac scele.
offerisuis deus impnĩ et ingͣtũ
ppħn pro m̾ito penis g̃ubus
affecit. et legi qmͣ ꝑ moisen
dederat subiugauit. postea uͦ
cum in deẜta quad̾ ꝑte sirie cõ¬
sedissent: amiẜunt uetus no¬
men hebrei. et qmi pͥnceps ex¬
aminis eoꝵ erat iudas: iudei¬
st appellati. et t̾ram qmͣ incolu̾e.
uidea. Et pͥmo quid̾ non dm̃o
regum subiecti fuerunt. sed
pplo et legi cuules iudices p̾si¬

Expanded text:
in solitudinem multa mirabilia in solitudinem multa mirabilia uiderunt. namque cum sitim paterentur, ictu uirgae rupe percussa  recreauit. quo rursus esuriente caelestis alimenti pluuia descendit; quin etiam coturnices in castra eorum uentus inuexit, ut non modo pane caelesti, sed etiam instructioribus epulis saturarentur. iam seruitute, iam siti fameque deposita in luxuriam prolapsi ad profanos Aegyptiorum. ritus animos transtulerunt. cum enim Moyses dux eorum ascendisset in montem aureum caput bouis, quem uocant Apim, quod eos in signo praecederet, figurarunt. quo peccato ac scelere offensus deus inpium et ingratum populum pro merito poenis grauibus adfecit et legi quam per Moysen dederat subiugauit. postea uero cum in deserta quadam parte Syriae consedissent, amiserunt uetus nomen Hebraei, et quoniam princeps examinis eorum ludas erat, Iudaei appellati et terra quam incoluere Iudaea. et primo quidem non dominio regum subiecti fuerunt, sed populo ac legi ciuiles iudices praesi
Abbreviated transcription (Latin):
tertio die resurg̾et. Que om̃ĩa
qͦminus sapienciã uerã darũ
sit in hac sola religione uersan.
Nũ̾e apͥncipio tocius sacii̾ ori¬
go narranda est. Maiores mĩ
qui erant pͥncipes hebreoꝵ cũ
sterilitate atq mopia laboraret:
tñsierunt in egiptum rei fru¬
mentarie grã. ibiqz duicius cõ¬
morantes. intollabili ẜuitutis
uigo p̾mebantur. Tum imstus
eoꝵ dens eduxit eos. ac libera¬
uit de manu regis egipcioꝵ pꝰ
annos qͣdringentos et trignita
duce moise: ꝑ que postea lex
ill a deo data est. In qua eductõe
ostendit uirtutẽ maiestatis sue
Traiecit enim ppłmn medio mari
nbro p̾cedũte anglõ. et stindẽte
aqmͣ. ut pplũs ꝑ siccũ gradi pas
quẽ uerius ut ait poeta. Curua¬
ta in montis faciem cͥũstetit
unda. Qua re audita tirannis
egipcioꝵ cũ magna suoꝵ ma¬
mi insecutus est. et mare ad¬
huc patens. tem̾e ingressus c¬
euntibus aquis cũ om̃ĩ suo eiꝰ¬
citu deletus est. hebrei uero in

Expanded text:
tertia die resurgeret. Quae omnia ctertia die resurgeret. Quae omnia cquominus veram sapientiam clarum sit in hac sola Religione versari? Nunc a principio totius sacramenti origo narranda est. Majores nostri, qui erant principes Hebraeorum, cum sterilitate atque inopia laborarent, transierunt in Aegyptum rei frumentariae gratia, ibique diutius commorantes, intolerabili servitutis jugo premebantur. Tum misertus eorum Deus eduxit eos, ac liberavit de manu regis Aegyptiorum post annos quadringentos et triginta, duce Moyse, per quem postea illis lex a Deo data est: in qua eductione ostendit virtutem suae majestatis Deus. Trajecit enim populum medio Mari rubro praecedente angelo et scindente aquam, ut populus per siccum gradi posset, quem uerius, ut ait poeta, curuata in montis faciem circumstetit unda. qua re audita tyrannus Aegyptiorum cum magna suorum manu insecutus et mare adhuc patens temere ingressus coeuntibus aquis cum omni exercitu deletus est. Hebraei uero ingressi
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥmis igitur stire homines
oportet sic apͥmipio proces¬
sisse dispõnem sium dei. ut eẽt
nccͣe appropmꝙͣte sclĩ t̾mino dei
filiũ descendere in t̾ram. ut cõ¬
stitueret dei templũ doc̾e̾tq iu¬
sticiam. umptũ non in uirtute
angeli. aut potestate celesti. s
in figura hominis. et condici¬
one mortali. et cũ magisterio
functus fuisset: trade̾tur in ma¬
nus impioꝵ morte̾q susciꝑet.
ut ea qͦ ꝑ uirtutẽ domita resur¬
tf̾et. et hoĩ quẽ induerat. quẽ
tf̾ebat: et spem uincende mortis
offerret. et ad p̾mia ininortali¬
tatis admicteret. Hanc g ͦ dispo¬
sicionem ne quis ignoret: doce¬
bimꝰ p̾dicta esse oĩa q̃ in xpristo
uidemꝰ esse completa. Nemo as¬
seueraciom nr̃e fidem cõmodet.
nͥ ostendero ꝓphãs ante multa̾
tprm̃ senem p̾dicasse. fore ut¬
aliqñ filuis dei nast̾etur ficut hõ
et mirabilia fac̾e̾t. et cultũ dei
per totam t̾ram sennaret. et po¬
stremo patibulo figeretur. et.

Expanded text:
In primis igitur scire homines oportet, sic a principio processisse dispositionem summi Dei, ut esset necesse, appropinquante saeculi termino, Dei Filium descendere in terram, ut constitueret Deo templum, doceretque justitiam: verumtamen non in virtute Angeli, aut potestate coelesti, sed in figura hominis, et conditione mortali, ut cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemque susciperet, ut ea quoque per virtutem domita, resurgeret, et homini, quem induerat, quem gerebat, et spem vincendae mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. Hanc ergo dispositionem ne quis ignoret, docebimus praedicta esse omnia, quae in Christo videmus esse completa. Nemo asseverationi nostrae fidem commodet; nisi ostendero, Prophetas ante multam temporum seriem praedicasse, fore aliquando ut filius Dei naceretur sicut homo, et mirabilia faceret, et cultum Dei per totam terram seminaret, et postremo patibulo figeretur, et
Abbreviated transcription (Latin):
pocius stultos esse qui putent
stienciã u̾itatis cõiectura posse
cõprehendi.: sed tñ flã dñtem
redarguere non pt̾: nͣͥ qui stient
ante quid u̾m sit. Qd archesilas
ueritate non cognita facere cona¬
tus introduxit genus phĩe ase¬
statũ: qd̾ latme instabile l mo¬
stans possumꝰ dicere. Ut emꝰ n¬
est. Nam si nich̾ oĩo stias: idip̃
stiri nch̾ posse tolletur. Itaq
qui uelut siñe loco promĩciat.
nichil sciri. tamꝙͣ ꝓ̾ceptum pro¬
fitetur et cognitum. gͦ aliqͥd
stiu potest. huic silẽ est illud
ti gn̾is exemplũ sompmasse qd̃
ne sompmis crede̾t. Si em̃ cre¬

Expanded text:
potius stultos esse qui putent potius stultos esse qui putent scientiam ueritatis coniectura posse conprehendi. sed tamen falsa dicentem redarguere non potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod Arcesilas ueritate non cognita facere conatus introduxit genus philosophiae asystatum, quod latine instabile uel inconstans possumus dicere. ut enim nest: nam si nihil omnino scias, id ipsum, sciri nihil posse, tolletur. ita qui uelut sententiae loco pronuntiat nihil sciri, tamquam perceptum profitetur et cognitum: ergo aliquid sciri potest. huic simile est illut ti generis exemplum, somniasse quendam ne somniis crede
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙͣ scienciã totam sustulisset᷑.
qr n ꝑte sustulerant. phĩ̾ti cõtͣ
ex his q̃ aꝑta st̃ argum̃tum tra¬
hebant stur posse. contentiq ꝑ¬
totam defendissent. qr ex ꝑti de¬
fendant. Itaq neq hii clara.
neq illi obstura uidu̾nt. Sed utͥ¬
q dũ solã sciam consertis mani¬
bus uel retmet᷑ uel en puit. nõ
uidu̾nt in medio cõstitutã fore
ꝙ̃ illos ad sapĩãm tñfincteret.
Uerũ archesilas ignorancie ma¬
gistercum zenom obtrecaret
pͥncipi stoitoꝵ ut totã phĩam
au̾teret. auctore socrate suscepit
hñc sentenciã ut affirmaret
stiri nichil posse. Itaq coarguit
esse atq muentã u̾itatem. uide¬
licet qr mortalis fuerat illa sa¬
piencia. paucis q anite institu¬
crementũ ꝑuenerat. ut iam
nocͣio cõsenest̾et ac ꝑiret: exti¬
tit repente achademnia tamꝙͣ
senectus phĩe. que illã cõfic̾e̾t
iam deflorestentem. Recteq ui¬
dit archesulas arrogantes uel

Expanded text:
tanquam scientiam totam sustulissent, tanquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. Physici contra ex iis, quae aperta sunt, argumentum trahebant, omnia sciri posse, contentique ptotam defendissent, quia ex parte defenderant. ita neque hi clara neque illi obscura uiderunt, sed utrique dum solam scientiam consertis manibus uel retinent uel eripiunt, non uiderunt in medio constitutam forem, quae illos ad sapientiam transmitteret. uerum Arcesilas ignorantiae magister cum Zenoni obtrectaret principi Stoicorum, ut totam philosophiam euerteret, auctore Socrate suscepit hanc sententiam, ut adfirmaret sciri nihil posse. itaque coarguit esse atque inuentam ueritatem. uidelicet quia mortalis fuerat illa sapientia paucisque ante temporibucrementum peruenerat, ut iam necessario consenesceret ac periret, extitit repente Academia tamquam senectus philosophiae, quae illam conficeret iam deflorescentem, recteque Arcesilas uidit adrogantes uel
Abbreviated transcription (Latin):
et sapientes utiqz non
fu̾nt. alii nichil. ne hii quid sa¬
pientes fu̾it. Illi qr plus hoĩ de¬
derunt. hn qr minus. utrisq in
utrãq ꝑtem modus defuit. ubi
nestire qd̾ est peccudis Est eiꝰ
aliqͥd mediũ qd sit hoĩs id est
stĩa cum ignoracoẽ cõiuncta et
temꝑata. Scĩa in nobis ab aĩo
est: qui oritur ex celo. ignoraͦ.
acorpore: qd̾ est ex t̾r. unde
nobis et cũ deo et cũ aĩalibꝰ
est aliqͣ coĩtas. Ita qm̃ exhiis
duobus constanuis elemẽtis
quoꝵ alt̾m luce pͥditũ est. al
terũ tenebus: pars nobis da¬
ta est stĩe. pars ignorancie.
ꝑ hũc qiͣ pontẽ transire sine
cadendi ꝑiculo licet. Lam illi
ommes qui se in alterã ꝑtem
inclinauerũt. aut dextio aut
simstro uersum cetiderunt. utꝙͣ
at̾ ꝑs quomodo errauit dicam.
Achademici contͣ phificos ex re¬
bus obsturis argum̃tati sunt.
millam esse scienciã et exẽplis
pautaꝵ reꝵ incõp̾hensibiliũ
contenti: cõpexi st̃ ignoranciã.

Expanded text:
ntes utique non fuerunt; alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt: illi, quia plus homini dederunt, hi, quia minus; utrisque in utramque partem modus defuit. ubi nescire, quod pecudis. est enim aliquid medium quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione coniuncta et temperata. scientia in nobis ab animo est, qui oritur e caelo, ignoratio a corpore, quod ex terra; unde nobis et cum deo et cum animalibus est aliqua communitas. ita quoniam ex his duobus constamus elementis, quorum alterum luterum tenebris; pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae. Per hunc quasi pontem transire sine cadendi periculo licet; nam illi omnes, qui se in alteram partem inclinaverunt, aut dextro, aut sinistro versus ceciderunt. Utraque autem pars quomodo erraverit, dicam. Academici contra Physicos ex rebus obscuris argumentati sunt, ullam esse scientiam, et exemplis paucarum rerum incomprehensibilium contenti, amplexi sunt ignorantiam;
Abbreviated transcription (Latin):
est idipm sciri. ꝙ nichil stiat ᷑
Si at᷑ stitur non posse scui. fli
ni. Sic inducitur dognia sibip¬
si repugnans. seqz dissoluent
Sed hõ uersutus ceteris phĩs
fecto non admut: qui aliqͥd as¬
firmat. ut ceteris ⁊ dimat. sed
nichil agit. apparet emꝰ ac fi¬
nẽ suũ prodit. Quãto facere
sapiencius ac u̾nis. si excep
facta diceret causas rõnes ꝙ
dũtaxat reꝵ celestiũ seu nati¬
raliũ qr st̃ ab dite: nestiui pase
qr millus doceat. nec quenor
possint. Qua excercione int̾¬
posstu phisicos admomusset. ne
piertiet ea que mod̾ exced̾ent
coffitaciomis hũane: et seipm̃ ca¬
lumpnie imudia liberasset. et
nobis certe dedisset aliquid qd̾
sefremur. Nuc aute̾ cũ ab abis
sequẽdis nos retraxent. ne ue¬
simus plus scue ꝙͣ possumꝰ: nõ
inmiue a se ipõ qͦ retraxit. Qs
enim belit laborare ne quicꝙͣ sti¬
at aut eiusmoi̾ sustiꝑe doctimã
it Si non est quis tam stultꝰ
chil distitur. aut eciã dediscitur.

Expanded text:
sciri, quod nihil sciatur, si autem scitur non posse sciri, falsum posse. sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans seque dissoluens. sed homo uersutus ceteris philosfecto non adimit qui aliquid adfirmat, ut ceteris adimat —: sed nihil agit; apparet enim ac furem suum prodit. quanto faceret sapientius ac uerius, si exceptione facta diceret causas rationesque dumtaxat rerum caelestium seu naturalium quia sunt abditae nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri possint. qua exceptione interposita et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimus plus scire quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. quis enim uelit laborare, ne quicquam sciat, aut eiusmodi suscipere doctrinam, est; si non est, quis tam stultusihil discitur aut etiam dediscitur?