comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua gradiebar: absconderunt michi muscipu¬
lam. Uia hac qua ingrediebat᷑: xp̃c est. Ibi illi
absconderunt muscipulam qui ꝑsecuntur in
xp̃o: ꝓpter nomen xp̃i.lbi ergo absconderunt
cõdert̃ muscipulã michi. Quantum ad eorum cu¬
piditatem ꝑtinet. quantum ad eoꝵ conatum.
quantũ ad eoꝵ uotum: in ipsa uia mea uo¬
luorunt habere muscipulam. qua caperor.
S nouit dñs uias uistoꝵ. Et tu cognouisti semitas
ꝑmittis in te ponere scandalum: quia tu es
uia mea. Nam et herotici in nomine xp̃i nob̃
uolunt abscondere scandalum: et ipsi fallunt᷑.
Q uod se in hac uia putant ponere: catra uam
ponunt. Quia et ipsi extra uiam sunt: musci¬
pulam ponere non possunt ubi non sunt. S
dictum est scdm cupiditatem ipsoꝵ: scd̾m
uotum et opimonem ipsoꝵ. Nam expresse alibi
diecum est: tuata semitam scandalum posuerut̃
non ponunt in ipsa uia. quia xp̃c est uia: sane
uaxta semitas ponunt. Non eos ap̃c sinit pone¬

Expanded text:
qua ingrediebar, absconderunt mihi muscipuqua ingrediebar, absconderunt mihi muscipulam.» Via haec qua ingrediebatur, Christus est: ibi illi absconderunt muscipulam, qui persequuntur in Christo, propter nomen Christi. Ibi ergo «absconderunt conderunt mihi muscipulampiditatem pertinet, quantum ad eorum conatum, quantum ad eorum votum, in ipsa via me voluerunt habere muscipulam qua caperer. Sed «novit Dominus viam justorum; et tu cognovisti semitas  non permittis in te ponere scandalum, quia tu es via mea. Nam et haeretici in nomine Christi nobis volunt abscondere scandalum, et ipsi falluntur. Quod se in via putant ponere, extra viam ponunt, quia et ipsi extra viam sunt: muscipulam ponere non possunt ubi ipsi non sunt. Sed dictum est hoc secundum cupiditatem ipsorum, secundum votum et opinionem eorum: nam expresse alibi dictum est, «Juxta semitas scandala posuerunt non ponunt in ipsa via, quia Christus est via : sane juxta semitas ponunt. Non eos Christus sinit pone
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. ut acclametis et laudetis me: et hunc ha
bere me finem. et hanc intentionem cum loquor
Et quomodo eis ostendo: non ea intentione me
loqui: Restat ut dicam: tu cognoiusti semitas
meas. Quomodo illi souint: quod nec uos scitis&
Q uomodo illi sciunt: quod uix ego soio: Neq
enim ego me ipsum iudico. Qui enim udicat
me: dñs est. Hescio quid de se petrus nesciens
p̃sumpsit: et aliud uidebat in uirib medicus
eus. Ergo pie pureq clamerur ad dm̃. quia uere
clamatur: tu cognouisti semitas meas. S uis ut du¬
cat te ꝑ ipsas semitas: Esto mitis. esto mansuecus:
noli ferox. noli suꝑbus: noli excussa et erecta cer¬
uice sicut equus et mulus: quib non est incellec¬
tus. Cum enim fueris mitis. cum fueris mansue¬
tus: insidet dñs et ducet te ꝑuias suas. Diriget
enim mites in uidicio: docebit mansuetos iuas
suas. Tu ergo cognouisti: semitas meas. In uia hac

Expanded text:
vobis, ut acclametis et laudetis me, et hunc me vobis, ut acclametis et laudetis me, et hunc me habere finem et hanc intentionem, cum loquor? Et quomodo eis ostendo non ea intentione me loqui? Restat ut dicam, «Tu cognovisti semitas meas.» Quomodo illi sciunt quod nec vos scitis? Quomodo illi sciunt quod vix ego scio? Neque enim ego meipsum dijudico: qui enim dijudicat me, Dominus est . Nescio quid de se Petrus nesciens praesumpsit, et aliud videbat medicus in viribus ejus. Ergo pie pureque clametur ad Dominum, quia vere clamatur, «Tu cognovisti semitas meas.» Sed vis ut ducat te per ipsas semitas? Esto mitis, esto mansuetus; noli esse ferox, noli superbus, noli excussa et erecta cervice, sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Cum enim fueris mitis, cum fueris mansuetus, insidet Dominus, et ducet te per vias suas: diriget enim mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . «Tu» ergo «cognovisti semitas meas.» 9. «In via hac
Abbreviated transcription (Latin):
ut ardeam: Raritatem aut̃ non habeam : nicħ
michi ꝓdest. Ergo karitatem diacit: super¬
eminentiorem uiam. Magna uia ista fr̃s:
magnum miraculum habet hec uia. Cer¬
te quia suꝑeminentior est: excellentior est.
Hoc enim suꝑominet: quod excelsum est.
Nichil excelsius ua kearitatis. Et non in illã
ambulant: nsi humiles. Has ergo semitas
cognoiusti semitas meas: tu nosti quia quod
ꝓte patior. amore patior. Tu nosti: quia
hearitas in me omĩa tolerat. Tu nosti quia &
si trado corpus meum ut ardeam: habeo illã
sine qua illud non ꝓdest homini. Quis aut̃
nouit uias istas hominis fr̃s mei: nisi uere
ille cui dictum est. tu cognoiusti semitas meas:
O mĩa enim facta humana ante oculos homi¬
num: incertum est quo corde fiant. Et quã
multi impii nescientes semet ipsos. mentien.¬
tes nos ex semet ipsis dicunt de nobis quod ista
in eccłia querimus: honores. laudes. utilitates tẽ¬
porales. Cam multi dicunt propterea me loqui

Expanded text:
 non habeam, nihil mihi prodest» . Ergo charitatem dixit «supereminentiorem viam.» Magna ista via, fratres, magnum miraculum habet. Haec via certe, quia supereminentior est, et excellentior est; hoc enim supereminet, quod excelsum est. Nihil excelsius via charitatis, et non in illa ambulant nisi humiles. Has ergo semitas, cognovisti semitas meas:» tu nosti quia quod pro te patior, amore patior; tu nosti quia charitas in me omnia tolerat; tu nosti quia et si trado corpus meum ut ardeam, habeo illam, sine qua illud non prodest homini. 8. Quis autem novit vias istas hominis, fratres mei, nisi vere ille cui dictum est, «Tu cognovisti semitas meas?» Omnia enim facta humana ante oculos hominum; incertum est quo corde fiant. Et quam multi impii metientes semetipsos, ex semetipsis dicunt de nobis quod ista in Ecclesia quaerimus, honores, laudes, utilitates temporales? Quam multi dicunt me propterea loqui
Abbreviated transcription (Latin):
In ꝑsecutione positus loquitur. dum deficiat
ame sp̃s meus. Quare defecit sp̃s tuus o martir.
in tribulatione posite: Ut non michi arrogẽ
uias meas: ut sciam quod alius in me oꝑatur
ipsam uirtutem. Cum aut̃ tradent uos iudi¬
cib. sic monuit dñs quos martyres facere uo¬
lebat: nolite cogitare quid loquamini. Non enĩ
uos estis qui loquimini: s sp̃s patris ur̃i qui lo.¬
quitur in uobis. Ergo deficiat sp̃s tuus: loqua¬

Expanded text:
In persecutione positus loquitur: «Dum defecit» In persecutione positus loquitur: «Dum defecit» «a me spiritus meus.» Quare defecit spiritus tuus, o martyr in tribulatione posite? Ut non mihi arrogem vires meas, ut sciam quod alius in me operatur ipsam virtutem. «Cum autem vos tradent judicibus» sic monuit Dominus quos martyres facere volebat, «nolite cogitare quid loquamini; non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in
Abbreviated transcription (Latin):
si credidisti. et aꝑiusti xp̃o: claude contra diabo¬
bolum. Intus est xp̃c: ibi habitet. Effunde ante
cum precem tuam: noli querere ut de longinqͦ
te exraudiat. Non eium longe est sapientia dĩ: que
ꝑtendit afine usq ad finem fortiter. et disponit
omĩa suauiter. Ergo intus apud te: ante eum ef¬
funde precem tuam. Ibi sunt aures etus: quia
neq ab oriente neq ab occidente. neq a deser¬
dam ante eum precem meam. c̃ribulationem
meam in conspectu eius ꝓnunciabo. Repeticio
est et in suꝑiorib duob uersib : et in his conse¬
quentib sententiȩ duȩ sunt. s utraq bis dicta¬
Y na est illa. uoce mea ad dñm clamaui. uoco mã
ad dñm deprecatus sum : altera est effundam
ante eum precem meam. tribulationem meã
in conspectu eius annunciabo. Quod est enim
ante eum: hoc est in conspectu eius. Et quod
est precem meam effundam: hoc est tribulati¬
onem meam annunciabo. Quando hoc facis:

Expanded text:
si credidisti, et aperuisti Christo, claude contra diasi credidisti, et aperuisti Christo, claude contra diabolum. Intus est Christus, ibi habitat: effunde ante eum precem tuam, noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non enim longe est Sapientia Dei, quae «pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» . Ergo intus apud te, ante eum effunde precem tuam: ibi sunt aures ejus. «Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque a deserdam ante eum precem meam; tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Repetitio est, et in superioribus duobus versibus, et in his consequentibus; sententiae duae sunt, sed utraque bis dicta. Una est illa, «Voce mea ad Dominum clamavi, voce ma est, «Effundam ante eum precem meam, tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Quod enim est, «ante eum;» hoc est, «in conspectu ejus:» et quod est, «precem meam effundam;» hoc est, «tribulationem meam annuntiabo.» Quando hoc facis?
Abbreviated transcription (Latin):
si aꝑuerunt eas xp̃o. Qui confessus inquit me¬
fuerit coram hominib: confitebor illum et
ego coram patre meo qui in cęlis est. Amauerꝰ
ergo rognum cęloꝵ: ubi eos confitebitur ap̃c
Quomodo eos confessurus est: Uenite benedicti
patris mei : ꝑcipite regnum quod uobis paratũ
est ab inicio mundi. Confitebitur illos: ad deꝙ¬
teram positos. Uideamus si et timoris ualuam ap̃o
aꝑuerunt: quam diabolo clauserunt. Uno eo¬
demq loco dñs monet hoc: ut et diabolo dau¬
datur. et sibi aꝑiatur. Nolite inquit timere eos
qui corpus occidunt: animam aut̃ non post̃
occidere. Monuit ut timoris ualua in faciem di¬
abolo elideretur. E rgo nichil est timendum :
Non ergo aꝑitur aditus timoris ap̾o: qui elau¬
sus est diabolo : Statim subiecit: tanquam
dicens. Exclusisti illum : aꝑi michi. S eum
timece inquit: qui hab&e potestatem ⁊i aĩam
et corpus occidere in gehennam ignis. lam ergo

Expanded text:
si aperuerunt eas Christo: «Qui confessus me,» inquit, «si aperuerunt eas Christo: «Qui confessus me,» inquit, «fuerit coram hominibus, confitebor illum et ego coram Patre meo, qui est in coelis.» Amaverunt ergo regnum coelorum, ubi eos confitebitur Christus. Quomodo eos confessurus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Confitebitur illos ad dexteram positos. Videamus si et timoris valvam Christo aperuerunt, quam diabolo clauserunt. Uno eodemque loco Dominus monet hoc, ut et diabolo claudatur, et sibi aperiatur. «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere:» monuit ut timoris valva in faciem diabolo elideretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illum, aperi mihi: «Sed eum timete,» inquit, «qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehenna ignis» . Jam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
claudere: neq detis inquit locum diabolo. Et¬
onim si intrauit et possedit: attende quia tu
negligenter dausisti. aut claudere neglexisti.
Quid est aut̃ cdaudere ostium: Hoc ostium quasi
diias habet ualuas: cupiditatis et timoris. Aut
cupis aliquid terronum. et hac intrat: aut times
aliquid terrenum. et hac intrat. T̃ioris ergo
et cupiditatis ianuam claude contra diabolum:
aꝑi ad xp̃m. Quomodo ipsas ualuas aꝑis ad ap̃m:
Cupiendo regnum cȩlorum: timendo ignom ge¬
hennarum. Per cupiditatem scłi diabolus intrat:
rem penarum temporalium diabolus intrat.
ꝑ timorem ignis ȩterm xp̃c intrat. Ecce mr̃s
clauserunt ianuam contra diabolum: xp̃o aꝑ¬
uerunt. P romisit eis multa mundus iste : rise¬
runt: clauserunt ualuam cupiditatis contra
diabolum. Mmatus est mundus iste bestias.
ignes. cruces: non timuerunt. Clauserunt ci¬
moris ualuam: contra diabolum. Uideamus

Expanded text:
claudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etclaudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etenim si intravit et possedit, attende quia tu negligenter clausisti aut claudere neglexisti. 4. Quid est autem claudere ostium? Hoc ostium tanquam duas habet valvas; cupiditatis, et timoris. Aut cupis aliquid terrenum, et hac intrat; aut times aliquid terrenum, et hac intrat. Timoris ergo et cupiditatis januam claude contra diabolum, aperi ad Christum. Quomodo ipsas valvas aperis ad Christum? Cupiendo regnum coelorum, timendo ignem gehennarum. Per cupiditatem saeculi diabolus intra: per timorem poenarum temporalium diabolus intrat, per timorem ignis aeterni Christus intrat. Ecce martyres clauserunt januam contra diabolum, Christo aperuerunt. Promisit eis multa mundus iste: riserunt, clauserunt valvam cupiditatis adversus diabolum. Minatus est mundus iste bestias, ignes, cruces: non timuerunt, clauserunt timoris valvam contra diabolum. Videamus
Abbreviated transcription (Latin):
S in isto cȩtu rerum corporalium uident et
homines: uident et animalia. Ille aut̃ uidet.
et ubi homo non uidet. Nam cogitacionẽ
tuam nullus hominum uidet: as aut̃ uidet.
I bi ergo effunde precem tuam: ubi solus udet
culum tuum. et mundas ubi rogas dm̃.
Cum aut̃ oratis inquit nolite ẽẽ siout ypocri¬
te. qui stant in plateis et uicis orantes: ut
uideantur ab hominib. Tu aut̃ cum oras
intra in cubioulum tuum. et claude ostiũ.
et deprecare dm̃ tuum in occulto: et qui u¬
det in occulto reddet tibi. Si homines red¬
dituri sunt: effunde ante homines precem
tuam. Si ds̃ redditurus est. effunde ante
eum precem cuam: et cdaude ostium no tep̃¬
tator ingrediatur. Temptator non ceffat pulsare
ut irrumpat: si clausum inuenerit transit. Idõ
apłs quia in nr̃a potestate est ostium claudere
ostium cordis non parietum: ibi enim et cubi¬
culum: quia ergo in potestate nr̃a est hoc ostiũ

Expanded text:
Sed in isto coetu rerum corporalium vident et Sed in isto coetu rerum corporalium vident et homines, vident et animalia: ille autem videt et ubi homo non videt. Nam cogitationem tuam nullus hominum videt, Deus autem videt. Ibi ergo effunde precem tuam, ubi solus ille culum tuum, et mundes, ibi rogas Deum. «Cum autem oratis,» inquit, «nolite esse sicut hypocritae, qui stant in plateis et vicis orantes, ut videantur ab hominibus. Tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium, et deprecare Deum tuum in occulto; et qui videt in occulto, reddet tibi» . Si homines reddituri sunt, effunde ante homines precem tuam: si Deus redditurus est, effunde ante eum precem tuam, et claude ostium, ne tentator ingrediatur. Tentator non cessat pulsare, ut irrumpat; si clausum invenerit, transit. Ideo Apostolus, quia in nostra potestate est ostium claudere: ostium cordis, non parietum; ibi enim et cubiculum: quia ergo in potestate nostra est hoc ostium
Abbreviated transcription (Latin):
OCEMEA ad dñm
cdamau. Sufficeret uo¬
ce ad dñm clamaui:
forte non frustra additũ
est mea. Multi eñm̃ da¬
mant ad dm̃: non uoce
sua. s uoce corporis stu. homo ergo interior
non in strepitu labiorum s in affectu cordis
clamet ad dñm. Non ubi homo audit: ibi
ds̃ audit. Nisi uoce pulmonum. et laterum.
et lingue damore : homo te non audit. Co¬
gitacio tua: clamorᷤ ad dm̃. Uoce mea ad dñm
clamaui : uoce mea ad dñm deprecatus sum.
Q uod dixit clamaui: exposuit cum dixit de-¬
p̃catus sum. Glamant enim ad dñm: et qui
blasphemant. In suꝑiore uersu clamorem po¬
suit : in sequenti clamorem exposuit. Quasi
exrigeretur quo damore clamasti ad dm̃: ad
dm̃ inquit deprecatus sum. Clamor meus.
deprecatio mea : non conuicium. non mur¬
precem meam. Quid est ante eum: In cons¬
pectu enis ubi uidet. Quid est in conspectu
eius ubi uidet: Ubi aut̃ non uidet: Ita eñi
dicimus ubi uidet : quasi alicubi non uidet.

Expanded text:
oce mea ad Dominum clamavi.» Sufficeret, «Voce ad Dominum clamavi;» forte non frustra additum est, «mea.» Multi enim clamant ad Dominum, non voce sua, sed voce corporis sui. Homo ergo interior,non in strepitu labiorum, sed in affectu cordis clamet ad Dominum. Non ubi homo audit, ibi Deus audit: nisi voce pulmonum et laterum et linguae clames, homo te non audit; cogitatio tua clamor est ad Dominum. «Voce mea ad Dominum clamavi; voce mea ad Dominum deprecatus sum.» Quod dixit, «clamavi;» exposuit, cum dixit, «deprecatus sum.» Clamant enim ad Dominum et qui blasphemant. In superiori versu clamorem posuit, in sequenti clamorem exposuit. Quasi exigeretur, Quo clamore clamasti ad Dominum? «Ad Dominum,» inquit, «deprecatus sum:» clamor meus, deprecatio mea; non convicium, non murundam ante eum precem meam.» Quid est, «ante eum?» In conspectu ejus. Quid est, in conspectu ejus? Ubi videt, Ubi autem non videt? Ita enim dicimus, Ubi videt, quasi alicubi non videat.
Abbreviated transcription (Latin):
hominum loquar et angłoꝵ: karitatem aut̃
non habeam: factus sum ut ęramentum so¬
nans. aut cymbalum tinmens. Et si habue
ro ꝓpħiam. et sciero omĩa saoramenta. et
omẽm soientiam: et si habuero omẽm fidẽ
ita ut montes transferam. haritatem aut̃
non habeam: nichil sum. Et si distribuero¬

Expanded text:
hominum loquar et Angelorum, charitatem autem hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aeramentum sonans, aut cymbprophetiam, et sciero omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si d
Abbreviated transcription (Latin):
U elum remouimus: quod uelabatur agnoui
cifiaius est: quo crucifixo etiam uelum teni¬
pli conscissum est. Deniq arma illa posuit
tanquam onera sacramentoꝵ ueteris legis:
et ipsam legem accepit. Quinq enim lapides:
quinq libros moysi significant. Tulit ergo
illos quinq lapides de flumine. Nostis quid
sit fluuius. Labitur enim mortale sołm: et
preter fluit quiquid uenit in mundum
Erant ergo in flumme tanquam in populo
nichil ꝓderant: transiebant sicut fluuius.
Q uid fecit dauid: Ut lex ipsa utilis ẽẽt: ac¬
cepit grãm. Lex enim sine gr̃a: impleri nõ
potest. Plenitudo enim legis: bearitas. Et¬

Expanded text:
Velum removimus, quod velabatur agnovimVelum removimus, quod velabatur agnovimcifixus est; quo crucifixo etiam velum templi conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant ergo in flumine, tanquam in populo nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest. « Plenitudo legis charitas e
Abbreviated transcription (Latin):
ma prementia non adiuuantia posuit. Si
enim data eẽt lex que posset uiuificare: ue¬
ro ex lege eẽt iusticia. Ut quid ergo lea: Se¬
quitur. S conclusit scriptura omĩa sub pecca¬
to: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daretur credẽ¬
tib. Deniq iste dauid scilicet ap̃c caput et
corpus. tempore reuelationis noui testamenti.
tempore insinuandȩ et commendandȩ gr̃ȩ
dĩ: quid fecit: Arma posuit : quinq lapi¬
des tulit. Arma ut diximus onerantia posu¬
it. Ergo sacramenta legis. sacramenta illa
legis que non sunt imposita gentib posuit:
que non obseruamus. Meministis enim qͣnta
in uetere lege legamus. et non obseruamus:
s tamen ad aliquam significationem premis¬
sa et posita intelligamus: non ut abiciamus
legem dĩ: s ut sacramenta ꝓmittentia im¬
pleta ꝓmissione cȩlebremus. Quod enim
ꝓmittebant. uenit. Gra enim noui testamẽ¬
ti in lege uelabatur: in euangłio reuelabatur.

Expanded text:
ma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si ma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Denique iste David, scilicet Christus caput et corpus, tempore revelationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege legamus, et non observemus; sed tamen ad aliquam significationem praemissa et proposita intelligamus: non ut abjiciamus Legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione non celebremus. Quod enim promittebant, venit. Gratia enim Novi Testamenti in Lege velabatur; in Evangelio revelatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum: s grauem pondere misteriorum.
U emat in mentem apłica illa sententia. omnia
hec in figura contingebant illis: ne impuden¬
tes uideamur querere aliquid absconditum ⁊
ubi possit dici totum sine misterio ꝓfunditatũ.
simpliciter dictum. Habemus ergo auctorita¬
tem facientem nos intentos ad querendum. ui¬
giles adinuestigandum : deuotos ad audiendum
fideles ad credendum : impigros ad faciendum.
In dauid xp̃c: s sicut soletis intelligere erudi¬
ti in scola eius. xp̃c caput et corpus. Non ergo
sic audiatis aliquid ex ꝑsona xp̃i. quasi ad uos
non ꝑtineat qui estis menbra xp̃i: hoc tanquã
fundamento posito uidete que sequantur
Nostis multis sacramentis uisibilib corporalibus
oneratum ẽẽ popłm prima̾m : ciroumcisione.
negocioso illo quondam sacerdocio. et templo
figuris pleno. multiplicib holo caustoꝵ. sacri¬
ficiorum q gñib : hec dauid nr̃ tanquam ar¬

Expanded text:
verborum, sed gravem pondere mysteriorum. verborum, sed gravem pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur quaerere aliquid absconditum, ubi possit dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere eruditi in schola ejus, Christus caput et corpus. Non ergo sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, multiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David noster tanquam ar
Abbreviated transcription (Latin):
goliam. Prelium hoc fac¬
um tompore patrum nr̃orum: de scriptu¬
ris sc̃is recolȩt mecum karitas ur̃a. Cum
enim aduersum popłm dĩ aliengene dimi¬
carent. ꝓuocauit unus unum golias dauid.
i quo certamine uoluntas dĩ ꝓ ouiusq
patr̃is uictoria ꝓbaretur. s quid de uictoria
satagimus: quando ꝓuocantem ꝓuocatumq
cernamus: Prouocauit impietas pietatem:
ꝓuocauit suꝑia humilitatem. Postremo ꝓuocauit
diabolus xp̃m. Quid miramini diabolum iue¬
tum: Iile erat grandis statura corporis: iste
aut̃ statura paruus. fide magnus. Accepit ar¬
ma bellica sc̃s dauid: ut aduersus goliam pro¬
cederet. Hec arma ꝑ ętatem et paruam ut
diximus staturam corporis portare non ualuit:
abiecit honerantia non adiuuantia: accepit
quinq lapides de flumine. et posuit in uase
pastorali. his armatus corporaliter. nomine aut̃
di sp̃ualiter: ꝓcessit et uicit. Hoc quidem
ille dauid: s misteria ꝑscrutemur. Proposuera¬
mus enim titulum istum breuem numero

Expanded text:
Goliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et parvam, ut diximus, staturam corporis, portare non valuit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter, processit, et vicit . Hoc quidem ille David: sed mysteria perscrutemur. Proposueramus enim titulum istum brevem numero
Abbreviated transcription (Latin):
uicem in dilectione: studentes seruare uni
tatem sp̃s in uinculo pacis. deinde illo per¬
cusso atq deiecto: gladium eius abstulit in
de: et illi caput abscidit. Et hoc fecit nr dd̾.
Dciecit diabolum de sius. Quando aut̃ credũt
magni eius quos ille in manu habebat. et de
quib ceteras animas trucidabat: conuertũt
linguas suas contra diabolum: et sic golie de
gladio suo caput inciditur. Misterium tituli
ꝓ temporis breuitate tractauimus: uideamus
quid habeat ipse psalmus

Expanded text:
vicem in dilectione, studentes servarvicem in dilectione, studentes servartatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput adejecit diabolum de suis: quando autem credunt magni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum; et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Mysterium tituli pro temporis brevitate tractavimus; videamus quid habeat ipse Psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sõm qui datus est nobis. Quia ergo gr̃a
focit impleri legem: significatur enim gr̃ã
lacte: hoc enm est in carne gratuitum. ubi
mater non querit accipere. s satagit dare.
hoo mater gratis dat. et contristatur si desit
qui accipiat. Ergo ex gr̃ã. Quomodo ergo
ostendit dauid legem sine gr̃ã oꝑari non
posse: nisi cum illos lapides quinq quibus
significabatur lex quinq in libris. coniun¬
gere uolens gr̃e. posuit in uase pastorali:
quo lac mulgere consueuerat: his armatus.
gr̃a utiq armatus. et ideo p̾sumens non de
se. s de dño suo: ꝓcossit aduersus goliam suꝑ¬
bum se iactantemꝰ. de se presumentem : tulit
unum lapidem: iecit. in uumicum ĩfronte
ꝑoussum. Cecidit ex eo loco corporis: ubi san¬
guiem xp̃i non habuit. Hoc quoq licet
aitendas: quinq lapides posuit. et unum
musit. Libri lecti sunt: s unitas uicit. Pleni¬
tudo enum legis ut paulo ante cominemora¬
umus: Bearitas. Et ait apłs. Sufferentes in¬

Expanded text:
sanctum, qui datus est nobis» . Quia ergo gratia fecit impleri Legem, significatur autem gratia lacte; hoc enim est in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat: quomodo ergo ostendit David Legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque, quibus significabatur Lex in libris quinque, conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, unum misit. Libri quinque lecti sunt, sed unitas vicit. «Plenitudo» enim «Legis,» ut paulo ante commemoravimus, «charitas:» et Apostolus ait, «Sufferentes in
Abbreviated transcription (Latin):
ligebant. Unde illa non erant oꝑa uolẽ¬
tium: s onera potius inuitoꝵ. cũm uero
ipsa mandata diliguntur. suꝑ aurum et
lapidem preciosum multum: om̃is preter
ipsa mandata terrena uilis est merces: nec
ulla ex parte comparantur quecumq alia
hominis bona. his bonis quib ipse fit bo¬
data tua corrigebar. Utiq corrigebar: qua
diligebam. At quia illis rectis ut etiam ipse
rectus fierem dilectione coherebam: faciebi
illud quod adiungi consequens erat. Omẽm
poterat: ut iniquam uiam non odiset. qͥ¬
ligens rectam: Nam sicut aurum et lapide
preciosum si diligeret. odisset ꝓfecto quicqd
et aliarum rerum dampnum posset inferre.
ita qm̃ dĩ mandata diligebat. iniquitatis u¬
am euitabat. quemadmodum aliquod im¬
manissimum marini itineris saccum: ubi
tamen preciosarum rerum necesse est pati
naufragium. Quod ut non contingat: lon¬
ge inde uelificat. qui in ligno crucis cum
mandatoꝵ diuinoꝵ mercib nauigat.

Expanded text:
ligebant. Unde illa non erant opera volenligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo fit bodata tua corrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnempoterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ miscdia initteretur. Lex eñi subintrauit
ut habundaret delictum: quo delicto lex
dissipata est. Et oportuno iam tp̃r xp̃c ad
nia tua. suꝑ aurum et coparion. Idagit
gr̃a ut dilectione impleantur mandata dĩ:
que timore non potuerant. Grã quippe dĩ
deffunditur karitas in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m
sc̃m qui datus est nobis. Propter quod ip
se dñs dicit. Non ueni legem soluere: s
implere. Et idem apłs. Plenitudo legis
haritas est. Idõ suꝑ aurum et topation.
H oc enim et in alio psalmo legimus:. suꝑ au¬
rum et lapidem preciosum multum. To¬
pazion quippe lapidem: multum ꝑhibet̃
eẽ preciosum. In testamento aut̃ ueteri
latentem gr̃am tanquam uelo interposito.
non intelligentes quod significabatur qua¬
do in faciem moysu intendere no uale¬
bant : ꝑꝓter mercedem terrenam atq
carnalem dĩ mandata facere conabantur.
neq faciebant. quia non ipsa s aliud di¬

Expanded text:
Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam tempore ata tua super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffunditur char qui datus est nobis» . Propter quod et ipse Dominus dicit, «Non veni legem solvere, sed implere» ; et idem apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud di
Abbreviated transcription (Latin):
inquit faciendi dño. Id enim plures codices
habent : non ut quidã dñe. Quod cͦ tẽ¬
pus uł quid faciendi uoluit intelligi dño
Illud quidem quod paulo ante dixerat:
Hoc faciendi tempus dño quid est. nisi grã¬
quo tempore ait apłs. Cum aut̃ uenit ple¬
nitudo tẽporis: misit ds̃ filium suum. Prop¬
ter quod alibi etiam testimonium ꝓpħicũ
ostendere tempus dño eẽ faciendi. continuo
subunait dissipauerunt legem tuam: Ue¬
dĩ iusticiam et suam querentes statuere.
iusticie dĩ non sunt. subiecti. Quid est eñi
dissipauerunt legem tuam: nisi preuari¬
cationis iniquitate eius integritatem nõ
custodierunt: Oportebat ergo ut suꝑbis
et de libertate sui arbitrii presumẽtib. lex
daretur. Qua preuaricata quicũq compiẽ¬
ti humiliarentur: non tam̃ ꝑ legem s ꝑ fidẽ
ad subuenientem currerent głam. Dissipata
gͦ lege: tempus fuit ut ꝑ unigenitum filiũ

Expanded text:
inquit, «faciendi Domino.» Id enim plures codices inquit, «faciendi Domino.» Id enim plures codices habent; non, ut quidam, «Domine.» Quod ergo «tempus,» vel quid «faciendi» voluit intelligi «Domino?» Illud quidem quod paulo ante dixerat, hoc «faciendi tempus Domino.» Quid est aquo tempore ait Apostolus, «Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum» . Propter quod alibi etiam testimonium propheticum ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo subjunxit, «Dissipaverunt legem tuam:» veDei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium
Abbreviated transcription (Latin):
mantium suꝑboꝵ uires expellimus. Quam
prorsus etiam iste quodanimodo ualde intẽ¬
te intuens: ait. Ocł̃i mei defecerunt in salu¬
tare cuum: et in eloquium iusticiȩ tue. xp̃m
quippe ipsum ds̃ ꝓpter similitudinem carnis
peccati. peccatum ꝓ nobis fecit: ut nos sunus
iusticia dĩ in ipso. In huius igitur eloquium
iusticie dĩ defecisse dixit oołos suos. ardent̃
et sicienter intuendo: dum memor infirmi¬
tatis humanȩ. diuinam ap̃i desiderat grãm.
scdiam meam. Et iustificationes inquit tuas¬
doce me. Illas ꝓcul dubio quib ds̃ facit
iustos : non ipsi se. Seruus tuus sum ego.
Meq enim michi bene cessit quando ẽẽ uolui
liber m̃s: non seruus tuus. Da nuchi intel¬
lectum: ut discam testimonia tua. Hunquã
est intermittenda ista peticio. Non enĩ suffic̃
accepisse intellectum. et dĩ testimonia didicis¬
se: nusi semꝑ accipiatur et quodam modo se¬
ꝑ bibatur de fonte lucis ȩternę. Testimonia

Expanded text:
iantium superborum virus expellimus: quam iantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desiderat gratiamjustitiam meam. «Et justificationes,» inquitdoce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. Da mi intellectum, ut discam testimonia tua. Nemo m intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia
Abbreviated transcription (Latin):
non calumpnientur me. quam haberet si
diceretur. non me capiant calumpniando:
Multe aut̃ possent intelligi calumpnie super¬
borum quib humilitas xp̃iana despicitur.
s illa uł maxuna ẽ.si homines hoc loco ac¬
cipiunt᷑ suꝑbi: qui a nobis mortuũ calũpnian¬
tur coli. humilitas quippe ipsa xp̃iana ap̾̃i
morte insinuatur : cominẽdaturq diumitus.
H ec aut̃ calumpnia: utrisq infidelib idest
iudeis gentib q cominunis est. habent
calupnias suas etiam eretici singulis quibq
heresib ꝓprias: habent et scimatici: quos
oñs suꝑbia de menbroꝵ xp̃i compage pre¬
cidit. Ipsius aut̃ diaboli calumpina quanta
tissima pietate xp̃c crucifiaus attenditur.
ꝓpter quod prefigurandum moyses dõ mi¬
serante ac iubente ea altauit in heremo simi¬
litudinem serpentis in ligno: ut similitudo
peccati crucifigenda prefiguraretur in xp̃o.
Hanc intuentes salutiferam crucem: calump¬

Expanded text:
«Non calumnientur me,» quam haberet si «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Christi morte insinuatur, commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vtissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumn
Abbreviated transcription (Latin):
qui temptat. Ei tradit ds̃ quem deserit. Eũ
quippe ille non decipit quem iste non dese¬
rit: in uoluntate sua prestans decori hominis
untutem. Ab illo aut̃ qui dixerat in habun¬
dantia sua non mouebor in ęternum. auercit
faciem suan. et factus est conturbatus : sibiq
monstratus. Quisquis igitur atimore dĩ casto
crucifixas abet carnes suas: et nulla carnali
corruptus illecebra facit iudicium opusq uis¬
ticie: orare debet ne aduersantib tradatur: i.
ne timendo ꝑpeti mala. ad facienda mala ꝑ¬
sequentib cedat. A quo enim accipit uicto¬
riam concupiscentię ne uoluntate ꝑtrahat᷑.
ab illo etiam robur patientię ne dolore fran
tuum in bono: ut non calumpnientur me
suꝑbi. Ipsi impellunt ut cadam in inalũ:
tu excipe in bonum. Qui aut̃ interpretati
sunt non calumpnientur me. grecam locu¬
tionem secuti sunt : latine lingue minus usi¬
tatam. An forte hanc habet uim cum dr̃

Expanded text:
qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangtuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mo scđm istam locutionem qui habet usti¬
ciam udicat: quia non uidicat si non recte
iudicaret. Iusticiȩ nomine hoc loco non ipsa
iurtus. s opus eus significatum est. Quis eñ
facit in homine iusticiam. nisi qui iustificat
impium: hoc est ꝑ grãm suam ex impio facit
iustum: Unde ait apłs. lustificati gratis per
gram ipsius. Facit gͦ iusticiam. id est opus
iusticiȩ: qui habet in se iusticiam. id est opꝰ
gratiȩ. Feci inquit udicium et iusticiam.
ne tradas me nocentib me: id est feci uidi¬
cium ustũ. ne tradas me illis qui me ꝑptꝰ
ea ꝑsecuntur. Nam etiam quidam codices hñt
santib : cum sine controuersia quod greas
antidocos. hoc latine aduersarius appellatur.
Orans itaq ne tradatur adño aduersantib sibi:
quid orat nisi quod oramus cum dicimus. ne
nos uiferas in temptationem : Aduersarius est
enm: de quo dicit apłs. He forte temptãt uos

Expanded text:
mo secundum istam locutionem, qui habet justimo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in se justitiam, id est opus gratiae. 2. «Feci,» inquit, «judicium et justitiam: ne tradas me nocentibus me:» id est, Feci judicium justum; ne tradas me illis qui propterea me persequuntur. Nam etiam quidam codices habent, rsantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentaverit vos
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiam et udicium cantabo tibi dñe
Et illud apud ysaiam. Exrpectaui ut faceret
udicium rectum: fecit. aut̃ inquitatem.¬
S tanquam idõ iam iudicium sit quia uistun
est: nec sit uidicium quod iniustum ẽ. lusti¬
cia uero non solet dici bona iusticia uł ma¬
la iusticia: sicut aliquando dr̃ bonum malũ¬
ue uidicium: s eo ipso iam bona est quia
iusticia est. Sic gͦ habet consuetudo loquen¬
di ut dicatur et bonum iudicũ imalũ udicũ qua¬
modũ habet ut dicatur et bonus udex et ma¬
lus uidea. Sic aut̃ non dicitur bona uistica
uł mala iusticia: sicut non dr̃ bonus uistus
et malus uistus: quia continuo bonus quisq
si uistus. Iusticia ergo iuitus est animȩ. magna
precipueq laudabilis: de qua nunc non est co¬
piosius disputandi necessitas. Iudicium uer
quando non nisi in bono ponit distinctior
loquendi ratio: hunis uirtutis est oꝑatio.
Qui enim habet iusticiam recte uidicat: im¬

Expanded text:
«Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine» «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine» . Et illud apud Isaiam: «Exspectavi ut faceret judicium; fecit autem iniquitatemsed tanquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: i
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi huius uersus considerandos
nunc suscepimus: atq tractandos.
feci udicium et iusticiam : non
tradas me nocentib me. Non mi¬
rum est eum fecisse uidicium et u¬
sticiam : qui suꝑius poposcerat a timo¬
re dĩ utiq casto configi claius car¬
nes suas. hoc est carnales concupiscentias.
que solent quo minus rectum sit nr̃m
inmapedire uidicium. Quamius aut̃ siue
rectum siue prauum in nr̃i sermonis usu
iudicium nuncupetur. unde hominib
in eungłio dr̃. nolite uidicare ꝑsonalicer
s rectum uidicium iudicate: camen hoc
loco ita positum est udicium : tanquam
si reccum non fuerit non debeat iudiciũ
nominari. Alioquin non sufficeret dicere
feci udicium: s diceretur feci rectum ui¬
dicium. hoc gn̾e locutus est dñs iħc: ubi
ait. reliquistis grauiora legis iudicium et
miscdiam et fidem. Et hic enim iudiciũ
sic positum est: tanquam non sit uidicum
si ꝑuersum est. Et multis diuinarum serip¬
turarum locis ita ponitur: quale illud est.

Expanded text:
psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus Jesus, ubi ait: «Reliquistis graviora Legis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita ponitur, quale illud est:
Abbreviated transcription (Latin):
uera salus dĩ patesceret: affligentib aut̃ ua¬
na salus hominis remaneret. Magna hec.
S quid miraris : Audi quid repetat. Hori
homo se exaltauit: non homo se ꝑfecit: non
sibi homo głam dedit: non homo uicit :
facientes: eccłiam xp̃i mori arbitrabantur.
bis. E mendans inquit emendauit me dñs:
et morti non tradidit me. Non ergo quie¬
quam uirib suis licuisse arbitretur. fremitꝰ
impiorum. Non haberet istam potestatem:
nisi sibi datum eẽt desuꝑ. Sepe filios pater¬
familias ꝑ nequissimos seruos emendari tubet:
cum illis hereditatem. illis compedes prepa¬
ret. Que est ista hereditas: Auri est an
argenti. an geminarum. an fundorum.
an amenoꝵ prediorum: Uide qua intret᷑:
intus: Ingressus inquit in eas: confitebor dño.
Illa confessio laudis est. admirabilis usq ad
domum dĩ: in uoce exultationis et confessi¬
onis: somi festiuitatem celebrantis. hec est

Expanded text:
vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vavera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. bis. «Emendans,» inquit, «emendavit me» «Dominus, et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non haberet istam potestatem, nisi sibi data esset desuper. Saepe filios paterfamilias per nequissimos servos emendari jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet. Quae est ista haereditas? Auri est, an argenti, an gemmarum, aut fundorum, amoenorumque praediorum? Vide qua intretur, intus? «Ingressus,» inquid, «in eis» «confitebor Domino.» Illa confessio laudis est «admirabilis usque ad domum Dei, in voce exultationis et confessionis, soni festivitatem celebrantis»
Abbreviated transcription (Latin):
Mullus quippe in certamine cadit: nisi euus
fortitudo et laudatio cadit. Qua propter
cuius fortitudo et laudatio est dñs. tam nõ
cadit quam non cadit dñs: et idõ eis factus
est in salutem: non quia ipse aliquid factus
est quod ante non erat: s quia ipsi cum in
eum crederent quod non erant facti sunt.
etiam ipse non sibi. s illis. Quod auersis a se
meroris et excicii putabant eẽ qui in eorum
corpora seuiebant. Non enim sentiebant in¬
teriora gaudia scõꝵ: de spe futura. Unde
et apłs dicit. Quasi tristes: semꝑ aut̃ gau¬
dentes. Et iterum. Hon solum aut̃. s etiã
głamur inquit in tribulationib. Dextera¬
dñi fecit uirtutem. Quam uirtutem dicit.
Dexrtera inquit dñi exaltauit me. Magna
uirtus exaltare humilem: deificare morta¬
lem. prebere de uifirmitate ꝑfectionem:
de subiectione głam. de passione uictoriam:
dare auxilium de tribulatione: ut affuctis

Expanded text:
Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe futura. Unde et et Apostolus dicit, «Quasi tristes, semper autem gaudentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam gloriamur,» inquit, «in tribulationibni fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis