comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in se bonum ẽ. & cui fit. sed
non ẽ bonũ facienti. ut cũ sub¬
aliqͥd bonũ in se & facienti. sȩd
non ei cui fit. ut cũ ueritas
ꝓpt̃ dm alicui ñ obedienti pre¬
dicat᷑: & aliqͥd in se & facienti¬
& cui fit bonũ. ut cũ ueritas
p̃dicatur ꝓpt̾ dm credenti. Un
apłs. Boniis odor sumꝰ do : aliis
odor uite. aliis odor mortis. Est
aũ aliud̃ qͦd nec in se. bonũ ẽ
&e facienti nocet. & damnat nͥ
peniteat: ut malũ. Ualet tam̃
ad aliqͥd. Tt enĩ ait aug̃ in en

Expanded text:
in se bonum est, et cui fit; sed non est bonum facienti, ut cum subaliquid bonum in se et facienti, sed non ei cui fit, ut cum veritas propter Deum alicui non obedienti praedicatur. Et aliquid in se et facienti et ei cui fit bonum, ut cum veritas praedicatur propter Deum credenti. Unde Apostolus: Bonus odor sumus Deo, aliis odor vitae, aliis odor mortis. Est autem aliud quod nec in se bonum est, et facienti nocet, et damnat nisi poeniteat, ut malum: valet tamen ad aliquid. Ut enim ait Aug. in En
Abbreviated transcription (Latin):
strant: quȩ multo rariores fue¬
runt in pͥncipio qͣm m sint: qr
ñdũ congregatȩ fuerant in uno
suo circũagitata. noctẽ diẽ q¬
discernebat. Ibi gͦ pͥmũ lucem
apparuisse ueri simile ẽ. ribi sol
cotidiano cursu circũuectꝰ appa¬
ret: ut eodẽ tramite lux circũ¬
currens. ac pͥmo ad occasũ de¬
scendens. uesperã fac̾et: deinde
reuocata ad ortũ. aurorã id est
mane illustraret: & ita diuisit

Expanded text:
strant, quae multo rariores fuestrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno suo circudiscernebat. Ibi itaque primo lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret, deinde revocata ad ortum, auroram, id est mane illust
Abbreviated transcription (Latin):
tio ostendit᷑ eũ ait fiat lux &
facta ẽ lux. Hec gͦ anglica nat᷑a
priꝰ tenebre & postea lux fuit:
qr ꝑriꝰ habuit informitatem &
imꝑfectionẽ. dem̃ formationis¬
s a tenebris. Nã ut ait aug̃. suꝑ
genesim. huiꝰ creat᷑e informitas
& ĩꝑfectio fuit anteqͣ formaret᷑
in amore conditoris: formata uͦ
est q̃n conu̾sa ẽ ad incõmutabi¬
le lum̃ u̾bi. Si uͦ corporalis fuit
lux illa. qͦd utiq ꝓbabile est:
corpꝰ lucidũ fuisse intelligitur
uelut lucida nubes. qͦd non de
nichilo s de p̾iacenti materia
formalit̃ factũ ẽ ut lux ẽẽt. &
uim lucendi hr̃et. Cũ qua dies
pͥma exorta ẽ: qr ante lucẽ nec
dies fuit nec nox. licet tempus
illa cũ abyssus omnẽ terrȩ
altitudinẽ tegeret: dici potest
in illis partib facta quas nunc
illustrat solis diurna lux. Nec
mirũ lucẽ in aquis posse lucere.
cũ etiã nautarũ oꝑatione seꝑiꝰ
illustrent᷑: qͥ in ꝓfundũ mersi
misso ex ore oleo aquas sibi illu¬

Expanded text:
tio ostenditur, cum dicitur: Fiat lux, et facta est lux. Haec ergo angelica natura prius tenebrae, et postea lux fuit; quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationm a tenebris. Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata vero est quando conversa est ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corporalis fuit lux illa, quod utique probabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non de nihilo, sed de praejacenti materia formaliter factum est, ut lux esset, et vim lucendi haberet, cum qua dies prima exorta est, quia ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus illa, cum abyssus omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illu
Abbreviated transcription (Latin):
lux que illo triduo tenebras il¬
luminabat: & d̃r dies. illumina¬
tio ipsa aeris. Dicit᷑ etiã dies
mane dies unꝰ. Qͦd ita distin-¬
guendũ ẽ. Factũ ẽ uesꝑe priꝰ
& postea mane: & ita fuit dies
p̾cedentis. & inicrũ sequentis
diei. qͦd ẽ aurora: quȩ ñ plenã
lucẽ. nec omnino tenebras h̃t.
Mane gͦ primꝰ dies ñ habuit.
quia nec dies p̃cesserat qui se¬
quentis diei initio t̾minaret᷑:
& eo p̾cipue qr luce apparente.

Expanded text:
ae illo triduo tenebras illuminabat; et dicitur dies illuminatio ipsa aeris. Dicitur etiam dies mane dies unus. Quod ita distinguendum est: Factum est vespere prius, et postea mane; et ita fuit dies praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. Est enĩ immoderatꝰ appe¬
titus edendi: cui ñ subiacuisset
hõ nisi peccasset: s ꝓculdubio
peccaret si hc̃ defectũ cybo non¬
p̃ueniret. Habebat enĩ naturalẽ
appetitũ & moderatũ: eui ita
satisfaciendũ erat ne defectũ
famis sentiret. Sicut gͥ non ex
uicio s ex naturȩ conditione
erat qđ ante peccatũ hõ eybis
indigebat: ita ñ ex uicio ẽẽt s
de natura si hõĩs conditio in
pͥncipio suo id est in pͥmo paren¬
te a ꝑfecto inchoata in subse¬
quenti ꝓpagatione a modico
ad maiora. ꝓficeret: ut scił per
int̾ualla temporis stature cor

Expanded text:
peccati. Est enim immoderatus appepeccati. Est enim immoderatus appetitus edendi, cui non subjacuisset homo si non peccasset; sed procul dubio peccaret nisi hunc defectum cibo praeveniret. Habebat enim naturalem appetitum et moderatum, cui ita satisfaciendum erat, ne defectum famis sentiret. Sicut ergo non ex vitio, sed ex naturae conditione erat quod ante peccatum homo cibis indigebat, ita non ex vitio esset, sed de natura, si hominis conditio in principio suo, id est, in primo parente a perfecto inchoata, in subsequenti propagatione a modico ad majora proficeret; ut, scilicet, per intervalla temporis, staturae cor
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ expec taret᷑ etas ad
ãbulan dũ & loquendũ
sicut m in nob̃. Qͦd utiq
ñ ẽet uicio deputandũ s con¬
ditioni natͣe: sicut a cybo non
penitꝰ abstinere ualebant: nec
tam̃ illud erat ex uicio s ex
nat᷑a conditionis. Ad hoc aũ¬
opponit᷑ ita. Si ñ peccarent:
nec morerent᷑. S ñ peccarent.
si ñ comederent. Poterant gͦ
sine alimonia uiu̾e. Cet̾m sic̃
supͣ diximꝰ. non solũ peccareñ
si de ligno uetito ederent. sed
etiã si concessis ñ uterent᷑. quia
sicut erat eis p̾ceptũ ñ illo ligno
uesci. ita aliis uesci. Preterea
contra rationẽ naturalẽ fac̾ent
qua intelligebant de illis esse
edendũ: qͦd & naturalit̾ appeti¬
bant. Itẽ opponit᷑. Cũ fames sit
pena peccati. si ñ pecearent famẽ
ñ sentirent: s sine fame suꝑfluũ
uideret᷑ comedere. Uñ putant
quidã eos eybis ñ indignisse aute
peccatũ: qr pot̾ant ñ esurire si
ñ peccassent. Ad qͦd dici potest
qđ fames uere defectꝰ ẽ: & pena

Expanded text:
pectaretur aetas ad ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditioni naturae: sicut a cibo abstinere penitus non valebant, nec tamen illud erat ex vitio, sed ex natura conditionis. 7. Oopponitur: Si non peccarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitur sine alimonia vivere. Caeterum, sicut supra diximus, non solum peccarent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia sicut erat eis praeceptum non illo ligno uti, ita aliis vesci. Praeterea contra naturalem rationem facerent, quia inteliter appetebant. §. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccassent. Ad quod dici potest quod fames vere defectus est et poena
Abbreviated transcription (Latin):
rent uti. S cũ aug̾ sub asserti¬
one de his u̾bis nichil tradat:
ñ irrationabilit̾ qͥbusdã placu¬
it primoꝵ parentũ filios nasci¬
turos paruos: ac deinde ꝑ int̾¬
lege natiuitatẽ humanã ordi

Expanded text:
ndum. Sed cum Augustinus sub assertione de his nihil tradat, non irrationabiliter quibusdam placuit primorum parentum filios nascituros parvos, ac deinde per intenunc nativitat
Abbreviated transcription (Latin):
sio qua diuisi st̃ qͥ natura boni
erant. ut sint alii supͣ illud bo¬
nũ ꝑ iusticiã boni: alii illo cor¬
rupto ꝑculpã mali. Conu̾sio
iustos fecit. & au̾sio inuistos.
Utraq fuit uoluntatis: & uo¬
luntas utrimq lib̃tatis. De lib̾o¬
bitriũ: qͦd est libera potestaᷤᷤ
& habilitas uoluntatis ratio¬
nalis. Pot̾ant enĩ uoluntate
eligere qͦdlibet. & ratione iudi¬
care. id÷ discernere: in qͥb con
stat liberũ arbitriũ. Nec creati
habiles ad ualendũ hoc uł il¬
lud: & post creationẽ alii ele
uit d̃s lucẽ a tenebris. sicut
dic̃ script᷑a. id ÷ anglos bonos
a malis: & lucẽ appellauit diẽ
tenebras uͦ noctẽ: qr bonoᷤ an¬

Expanded text:
sio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis. 2. Hbitrium, quod est libera potestas et habilitas voluntatis rationalis. Poterant enim voluntate eligere quodlibet, et ratione judicare, id est discernere; in quibus cstat liberum arbitrium. Nec creati habiles ad volendum hoc vel illud. Post creationnit Deus lucem a tenebris, sicut dicit Scriptura, id est angelos bonos a malis, et lucem appellavit diem, et tenebras noctem; quia bonos an
Abbreviated transcription (Latin):
stinctione significationis. Ue¬
runtam̃ sciendũ est hec uerba
scił facere creare. agere. & huiꝰ¬
modi alia de d̃o ñ posse dici
sedm eã rationẽ qua dicunt᷑¬
de creaturis. Quippe cũ dicinꝰ
eum aliqͥd fac̾e. non aliquẽ in
oꝑando motũ illi intelligimꝰ
messe. uł aliquã in laborando
passionẽ. sic̃ nobis solet accide:¬

Expanded text:
stinctione significationis. Vestinctione significationis. Verumtamen sciendum est haec tria, scilicet facere, creare, agere, et hujusmodi alia de Deo non posse dici secundum eamdem rationem, qua dicuntur creaturis; quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in operando motum illi intelligimus inesse, vel aliquam in laborando passionem, sicut nobis solet accide
Abbreviated transcription (Latin):
tura: dm ẽẽ creatorẽ iniciũ q
temporis atq omniũ uisibili¬
um uł inuisibiliũ creaturaꝵ
in pͥmordio sui ostendit dicenˢ
In pͥncipio creauit d̾s cȩlũ &
terrã. Nis &e enĩ u̾bis. moyses
spũ di afflatus. in uno princi¬
pio a deo creatore mundũ fac
tum refert: elidens errorẽ qͦrun¬
dam. plura sine pͥncipio fuisse
pͥncipia opinantiũ. Plato nãq
tria inicia estimauit: dm scił.¬
& exemplar & mat̾iã. & ipsa in¬
creata sine pͥncipio: & dm qͣsi
artificẽ. ñ creatorẽ. Creator enĩ
est : qui de nichilo aliqua facit.¬
t creare ꝓprie ẽ. de nichilo
aliquid face: facere uͦ non mͦ
de nichilo aliqͥd oꝑari. s etiã
de mat̾ia. Uñ & homo uł angłe
gruit: qui & de nichilo quȩdã
& de aliquo aliqͣ facit. Ipse est¬
creator & opifex & factor: sed
creationis nom̃ sibi ꝓpͥe retinu¬
it: alia uͦ etiam creaturis com¬
municat. In scriptura tamen
sepe creator accipit᷑ tanqꝗͣ factoe.
& creare sicut facere: sine di¬

Expanded text:
tura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primordio sui ostendit, dicens, 1: In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo cretum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia aestimavit, Deum scilicet, exemplar, et materiam, et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliqua facit.tur proprie est de nihilo aliquid facere; facere vero non modo de nihilo aliquid operari, sed etiam de materia. Unde et homo et angelus gruit, qui de nihilo quaedam, et de aliquo aliqCreator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine di
Abbreviated transcription (Latin):
et̾na eiꝰ uoluntate aliqͥd nouit̾
existere. Qͦmͦ dr d̃s aliquid face.¬
acsi dicat᷑ uixta eiꝰ uoluntatẽ
uł ꝑ eus uoluntatẽ aliqͥd noui¬
ter conting̾e uł esse. ut in ipso
nichil noui contingat s nouũ
aliqͥd sicut in eiꝰ et̃na uolunta¬
te fuerat fiat. sine aliqua sui¬
motione uł mutatione. Nos uͦ
oꝑando mutari dicim᷑ qr mo¬
uem᷑: ñ enĩ sine motu aliquid
nouit̾ existentiũ. dũ eiꝰ uolun¬
tate res noue ẽẽ incipiunt quȩ
consistat. In deo aũ motꝰ nullꝰ
ẽ. Sicut gͦͣ ex calore solis aliqͣ
fieri contingit. nulla tam̃ in
ipso uł in eiꝰ calore facta muta¬
tione uł motione: ita ex di uo¬
luntate noua hñt eẽ sine mu¬
tatione autoris. qui ẽ unũ &

Expanded text:
aeterna ejus voluntate aliquid noviter existere. Cum ergo aliquid diciac si dicatur juxta ejus voluntatem, vel per ejus voluntatem, aliquid noviter contingere vel esse; ut in ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid noviter existentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione auctoris, qui est unum, et
Abbreviated transcription (Latin):
unc ostendere restat quonͦ
aliqͣ harũ ꝑsonarũ aliam non
excellat potentia: ut sic̃ una
& indifferens ẽ magnitudo triũ¬
ꝑsonarũ: ita una & indifferens
monstret᷑ potentia triũ. Scien¬
dum est gͥ quia ñ ẽ potentior

Expanded text:
unc ostendere restat quomodo aliqua harum personarum aliam non excellat potentia: ut sicut una et indifferens est magnitudo trium, ita una et indifferens monstretur potentia trium. Sciendum est ergo quia non est potentior
Abbreviated transcription (Latin):
ctus d̾s singulus eoꝵ: & ideo
tͥnitas potiꝰ quã triplex dici de
ut in tͥnitate. In reb corporeis
ñ tantũ ẽ una qͣntũ tres simuls
& plus st̃ duȩ ꝗͣ una res. In tͥnita¬

Expanded text:
tur Deus singulus eorum. Et ideo Trinitas potius quam triplex dici debut in Trinitate. In rebus corporeis non tantum est una, quantum tres simul, et plus sunt duae quam una res. In T
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ non ẽ triplicitas: ubi sũma
ẽ unitas & indifferens ȩqͣlitas
Unde aug̃ in libro.ui. de tͥnit̾.
ideo triplex putandus ẽ: alio¬
qͥn minor e̾e̾t ꝑat̾ solus uł filiꝰ
solus ꝗͣ simul pat̾ & filius. Cum
solus filiꝰ uł solus sp̃s sc̃s. quantͦ¬

Expanded text:
summa est unitas et indifferens aequalitas, unde Aug, in lib. 6 de Trin., cap. ideo triplex putandus est; alioquin minor esset Pater solus, vel Filius solus, quam simul Pater et Filius. Cum solus Filius, vel solus Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̾m debeat dici uoluntariũ
an necessariũ. E necessarium
potest dici. qr uitari ñ potest.
ũn & ꝓpħa dicit. de necessitati¬
b meis erue me: & uoluntari¬
um ñ incongrue appellat᷑. q
ex uoluntate pͥmi hominis
ꝓcessit. ut auigͥ in pͥmo libro re¬

Expanded text:
 debeat dici voluntarium, vel necessarium. Et necessarium potest dici, quia vitari non potest. Unde et Propheta dicit: De necessitatibus meis erue me. Et voluntarium non incongrue appellatur, quia ex voluntate primi hominis processit, ut Aug., in 1 lib.,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fecit animã ipsã sñ macła
& scit eã ex corporis ꝯuinctione
maculã pecẽi trahere. & aliq̃n
an baptismũ serungi ab ipso
corpore & sic damnari eã. corpo¬
ñ incongrue humane ꝯditioni
modũ quã a pͥncipio instituit
licet pecc̃a hominũ int̾cesserm
sñ immutatione ꝯtinue seruat:
corpora de mat̾ia a pͥncipio sñ
uicio facta fingens. animas q
de nichilo ereans. eoꝵ q ꝯiunc

Expanded text:
ipsam sine macula, et scit eam ex corporis conjunctione maculam peccati contrahere, et aliquando ante baptismum sejungi ab ipso corpore et sic damnari, eam corponon incongrue humanae conditionis modum, quem a principio instituit, licet peccata hominum intercesserint, sine immutatione continue servat, corpora de materia a principio sine vitio facta fingens, animasque de nihilo creans, eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ꝑliberũ arbitriũ illuã
cõmittitur: qr non priꝰ ẽ anima
ꝗͣ illi pec̾co ẽ obnoxia. Add quoc̃
quidã dicunt ideo animã ream
ẽẽ illiꝰ pec̾ci licet munda a cdosit
ereata: qr cũ infundit᷑ corpori.
delectat᷑ carni ex qͣ pecẽm otͣhit.
Qd si esset. iã ñ originale s actua¬
le diceret᷑. Potiꝰ gͦ ideo recte dici¬
potest illi imputari animȩ illuc̃
pecẽm. qr ex corruptione corporiᷤ
ineuitabilit̾ trahit: qr ut ait

Expanded text:
rum arbitrium illud committitur, quia non prius est anima quam illi peccato est obnoxia. § Ad hoc quidam dicunt ideo animam ream esse illius peccati, licet munda a Deo sit creata, quia cum infunditur corpori, condelectatur carni, ex quo peccatum contrahit. Quod si esset, jam non originale, sed actuale diceretur. Potius ergo ideo recte potest dici imputari animae illud peccatum, quod ex corruptione corporis inevitabiliter trahit, quia, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
modo ipse etiã deceptꝰ ẽ. In exꝑ¬
tus enĩ diuinȩ seueritatis. in
eo falli potuit ut ueniale cre¬
deret ẽẽ cõmissũ: s dolo illo
serpentino qͦ mulier seducta ẽ
seduci. Ex his datur intelligi

Expanded text:
modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, sedu
Abbreviated transcription (Latin):
locutio a d̃i potentia alienȩ ñ st̾.
s ad ipsã ꝑtinent. Licet enĩ buiꝰ¬
modi actiones in se qd̃s habere ñ
possit. ñ enĩ potest ambulare uł
loqͥ & huiꝰmodi: eas tam̃ in crea¬
turis potest oꝑari: facit enĩ ut
homo ambulet & loquat᷑. & huiꝰ¬
modi. Non gͦ ꝑistas actiones di¬
uinȩ potentie detrahit᷑ aliquid.
qr & hec potest fac̾e omp̃s. Sed st̃¬
alia quȩdã. quȩ d̾s nullatenus
fac̾e potest. ut peccata: non enĩ
potest m̃tiri. ñ potest peccare:

Expanded text:
odi, a Dei potentia alienae non sunt, sed ad ipsam pertinent. Licet enim hujusmodi actiones in se Deus habere non possit non enim potest ambulare vel loqui et hujusmodi, eas tamen in creaturis potest operari, facit enim ut homo ambulet, et loquatur, et hujusmodi. Non ergo per istas actiones divinae potentiae detrahitur aliquid, quia et hoc potest facere Omnipotensalia quaedam quae Deus nullatenus facere potest, ut peccata, non enim potest mentiri, non potest peccare.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã & alia quędã que d̃s non
potest: un uidet᷑ ñ omĩa posse.
Non enĩ potest mori uł falli. Uñ
aug̃ in libro de symbolo. Ds̃
aug omp̃s ñ potest mori. ñ potest
falli: ñ potest miser fieri. non
potest iunci: hec utiq & huiꝰ¬
modi absit ut possit omp̃s. Si
enĩ huiꝰmodi passionib atq de¬
fectib subici posset. omp̃s mini¬
me foret: & inde monstratur
omp̃s quia ei hec ꝓpinquare ñ
ualent. Potest tam̃ hec in aliiᷤs
oꝑari. Qđ õĩpotentia d̃i scdm

Expanded text:
etiam et alia quaedam quae Deus non potest, unde videtur non omnia posse; non enim potest mori vel falli. Unde Aug., in lib. de Symbolo: Deus omnipotens non potest mori, non potest falli, non potest miser fieri, nec potest vinci. Haec utique et hujusmodi absit ut possit omnipotens, si enim hujusmodi passionibus atque defectibus subjici posset, omnipotens minime foret. Et ideo monstratur omnipotens, quia ei haec propinquare non valent; potest tamen haec in aliis operari. 5. Quod omnipotentia Dei s
Abbreviated transcription (Latin):
t quia ñ ualet eiꝰ beatitu¬
dinis particeps exist̾e aliqͥs
nisi ꝑ intelligentiã. quȩ qͣnto
magis intelligit᷑. tanto plemꝰ
habetur: fecit ds rationalẽ
creaturã quȩ sumiũ bonũ
intellig̾et. & intelligendo ama¬
ret. & amando possideret. ac
distinxit ut pars in sui purita¬
te maneret nec corpori uniret᷑.
scił angłi: pars corpori uinge¬
ret᷑. scił a nimȩ. Distincta ẽ itaq
rationalis creat᷑a in incorporeã
& corporeã: & incorporea qͥde
angłs: corporea uͦ homo uocat᷑.
ex anima rationali & humana
carne subsistens. Conditio gͦ

Expanded text:
itudinis particeps existere aliquis, nisi per intelligentiam, quae quanto magis intelligitur, tanto plenius habetur; fecit Deus rationalem creaturam, quae summum bonum intelligeret, intelligendo amaret, amando possideret, et ram, ut pars in sui puritapermaneret, nec corpori uniretur, scilicet, angeli, pars corpori jungeretur, scilicet, animae. Distincta est utique rationalis creatura in incorpoream et corpoream; et incorporea quidem angelus, corporea vero homo vocatur, ex anima rationali et ca
Abbreviated transcription (Latin):
& in qͣntũ sumꝰ. boni sumꝰ. Et
si querit᷑ ad qͥd creata sit rati¬
onalis creat᷑a: respondemꝰ ad
laudandũ dm. ad seruiendũ
ei. ad fruendũ eo: in qͥb ipsa¬
ꝓficit. non d̃s. Ds̃ enĩ ꝑfectus
& sũma bonitate plenus: nec
angeri potest nec minui. Qđ
gͣ rationalis creat᷑a facta est
a do: referendũ ẽ ad creatori
bonitatẽ & ad creat᷑e utilitatẽ.

Expanded text:
ura. Et si quaeritur ad quid creata sit rationalis creatura, respondetur: Ad laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo; in quibus proficit ipsa, non Deus. Deus enim perfectus, et summa bonitate plenus, nec augeri potest, nec minui. Quod ergo rationalis creatura facta est a Deo, referendum est ad Creatoris bonitatem, ad creaturae utilita
Abbreviated transcription (Latin):
frui eo. ẜactus gͦ angłs siue ħo
ꝓpt̾ dm dicit᷑ eẽ: non qr creator
d̃s & sũme beatꝰ alterutriꝰ indi¬
eo cui seruire regnare ẽ. In hoc
enĩ ꝓficit seruiens: ñ ille cui
factꝰ est ꝓpt̾ hominẽ. scił ut ei
seruiret. Positꝰ est gͦ homo in
medio. ut ei seruiret᷑ & ipse sec¬
uiret: ut acciꝑet utrũq & re¬
flueret totũ ad bonũ hominis
& qͦd accepit obsequiũ & qͦd
ĩpendit. Ita enĩ uoluit d̾s sibi
ab homine seruiri. ut ea serui¬
tute ñ d̾s s homo seruiens iuua¬
ret᷑: & uoluit ut mundꝰ serui¬
ret homini. & exinde similit̃
Totũ gͥ bonũ hoĩs erat: & qͦd
factũ est ꝓpt̾ iꝑsũ: & ꝓpt̃ qͥd̃

Expanded text:
frui eo. Factus ergo angelus sive homo propter Deum dicitur esse, non quia creator Deus et summe beatus alterutrius indieo, cui servire regnare est. in hoc ergo proficit serviens, non ille cui factus est propter hominem, scilicet, ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter Totum ergo bonum hominis erat, et quod factum est propter ipsum, et
Abbreviated transcription (Latin):
te reliquerat. sursũ in cęlo man¬
sionẽ: illis uͦ quos corporib t̾re¬
nis sociauerat. deor sũ in terra
habitationẽ constituit: utͥsq
regulã ꝓponens obedientiȩ:
quatinꝰ & illi ab eo ubi erant
ñ caderent. & isti ab eo ubi e¬
rant ad id ubi ñ erant ascen¬
derent. Secit itaq ds hominẽ
ex duplici substantia: corpꝰ de
terra fingens: animã uͦ de ni¬
chilo faciens. Ideo etiã unitȩ
st̃ animȩ corporib : ut in eis¬

Expanded text:
te reliquerat sursum in coelo mante reliquerat sursum in coelo mansionem; illis vero quos corporibus terrenis sociaverat, deorsum in terra habitationem constituit, utrisque regulam imponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia, corpus de terra componens, animam vero de nihilo faciens. Ideo etiam unitae sunt animae corporib
Abbreviated transcription (Latin):
amore uniri. P exemplo gͥ fut᷑ȩ
societatis quȩ int̾ dm & sp̃m
rationalẽ in glorificatione eiꝰdẽ
ꝑficienda erat. animã corporeiꝰ
indum̃tis & t̾renis mansionib
copulauit: luteãq materiã
fecit ad uitȩ sensũ uegetare.
ut sciret homo qr si potuit d̾s
tam disparẽ naturã corporis
& animȩ in federationẽ unã¬
nequaꝗͣ ei impossibile futurũ
rationalis creat᷑e humilitatẽ
participationẽ sublimare. Qͥa
gͦ ꝓ exemplo rationalis sp̃s in
parte usq ad consortiũ t̾reni
corporis humiliatꝰ ẽ: ne forte
in hoc nimis dep̃ssus uideret᷑.
addidit d̃i ꝓuidentia ut post¬
modũ cum eodẽ corpore glorifi¬
cato ad consortiũ angłoꝵ qui
in sua ꝑstiterant puritate su¬
blim aret᷑: ut qͦd minus ex
dispensatione sui creatoris ao
ceꝑat conditꝰ. postmodũ ꝑ grãm
enisdẽ acciꝑet glorificatꝰ. Sic gͦ
conditor. d̾s rationales sp̃s uaria
sorte ꝓ arbitrio uoluntatiᷤᷤ suȩ
disponens. illis qͦs in sua purita¬

Expanded text:
more uniri. Pro exemplo ergo futurae societatis, quae inter Deum et spiritum rationalem in glorificatione ejusdem perficienda erat, animam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulavit; luteamque materiam fecit ad vitae sensum vegetare, utam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem anequaquam ei impossibile futurum rationalis creaturae humilitatem, participationem ergo, pro exemplo, rationalis spiritus in parte usque ad consortium terreni corporis humiliatus est; ne forte in hoc nimis depressus videretur, addidit Dei providentia ut postmodum, cum eodem corpore glorificato, ad consortium illorum qui in sua permanserunt puritate, sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione Creatoris sui acceperat conditus, postmodum per gratiam ejusdem acciperet glorificatus. Sic ergo conditor noster Deus rationales spiritus, varia sorte pro arbitrio voluntatis suae disponens, illis quos in sua purita
Abbreviated transcription (Latin):
oriri ex assertionib istis. Nã si
pmo omniũ creata ẽ sap̃ia. oĩa
post ipsã facta uident᷑: & ita
post ipsa facta uident᷑ cęlũ &
tra: & ipsa facta añ celũ & terrã.
Iterũ si in pͥncipio creauit ds cȩlũ
& terrã. nichil factũ ẽ ante cęlũ
& terrã: nec ipsa sap̃ia facta est
ante cȩlũ & terrã. Cum gͥ hec
contraria uideant᷑. nec in diui¬
na script᷑a fas sit sentire aliqͥd
c̃e contrarietatis: req̾ramꝰ intelli¬

Expanded text:
oriri ex assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta videntur; et ita post ipsam facta videntur coelum et terra, et ipsa facta ante coelum et terram. Item si in principio creavit Deus coelum et terram, nihil factum est ante coelum et terram, nec ipsa sapientia facta est ante coelum et terram. Cum ergo contraria videantur, nec in divina Scriptura fas sit sentire aliquid esse contrarietatis, requiramus intelli
Abbreviated transcription (Latin):
de his tͣctandũ sit. scił de sp̃ua¬
li & corporali creat᷑a. de ratio¬
nali & de ñ rationali: pͥmo de
rationali & sp̃uali. id÷ de an¬
gelica. agendũ uidet᷑: ut a
contuitu creatoris ad cognaitio¬
nẽ creat᷑e dignioris ratio nr̃a
intendat: deinde ad considera¬
tionẽ corporeȩ tã illiꝰ quȩ ẽ rati¬
onalis ꝗͣ illiꝰ quȩ ñ ẽ rationalis
descendat: ut tͥnitatis increate
sacram̃tũ. triꝑtitȩ creaturȩ eiꝙ
concretoꝵ atq contingentiũ se¬
quat᷑ docum̃tũ. De angłis q̃n facti

Expanded text:
de his tractandum sit, scilicet de spirituali et corporali creatura, de rationali et de non rationali, primo de rationali et spirituali, id est, de angelis agendum videtur, ut a contuitu creatoris ad cognitionem creaturae dignioris ratio nostra intendat, deinde ad considerationem corporeae tam illius quae est rationalis quam illius quae non est rationalis descendat, ut Trinitatis increatae sacramentum tripartitae creaturae, eique concretorum atque contingentium sequ
Abbreviated transcription (Latin):
facta. Quare hõ ita sit institu¬
tus ut unita aĩa corpori sit .u.¬
olet etiã queri. cũ maioris
dignitatis ẽẽ uideret᷑ anima
si absq corpore ꝑmansisset: cur
unita sit corpori. Nd̃ qͦd pͥmo
dici potest quia d̃s uoluit: &
uoluntatis eiꝰ causa querenda
ñ ẽ. Scdo aũ dici potest quod
ideo ds uoluit eã corpori uniri.
ut in humana conditione o¬
in qua diligit᷑ ex toto corde. &
uidet᷑ facie ad faciẽ. Dutaret
enĩ creat᷑a se ñ posse uniri cre-¬
atori suo. tanta ꝓpinquitate
rit eũ tota m̃te diligeret & co¬
gnosc̾et. nisi uideret sp̃m qͥ ẽ
excellentissima creat᷑a. tã infir¬
mȩ. id÷ carni quȩ de terra ẽ
in tanta dilectione uniri ut
ñ ualeat artari ad hoc ut eã
uelit relinquere sic̃ apl̃s osten¬

Expanded text:
 institutus, ut anima sit unita corpori. Solet etiam quaeri, cum majoris dignitatis videtur esse anima si absque corpore permansisset, cur unita sit corpori. Ad quod primo dici potest: Quia Deus voluit, et voluntatis ejus causa quaerenda non est. Secundo autem potest dici quod ideo Deus voluit eam corpori uniri, ut in humana ostenderet coin qua diligitur ex toto corde, et videtur facie ad faciem; putaret enim creatura se non posse uniri Creatori suo tanta propinquitate, ut eum tota mente diligeret et cognosceret, nisi videret spiritum, qui est excellentissima creatura, tam infimae, id est, carni, quae de terra est, in tanta dilectione uniri, ut non valeat arctari ad hoc ut velit eam relinquere, sicut osten
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa & lux dr. Nã sapientia
illa quȩ d̃s ẽ. creata ñ est: filiꝰ
enĩ sapientia patͥs est genita
ñ facta nec creata: & tota tͥm¬
tas una sapia ẽ. quȩ neo facta
nec creata nec genita uł ꝓcedes.
De angłica gͥ uita illud accipi¬
endii ẽ. de qua dicit scriptura
qn facta ẽ: scił primo omniũ.
S rursus alia script᷑a dicit. in¬

Expanded text:
ia et lux dicitur. Nam sapientia illa quae Deus est, creata non est. Filius enim sapientia Patris est genita, non facta nec creata, et tota Trinitas una sapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendum est, de qua dicit Scriptura quando facta est, scilicet, primo omnium. Sed rursum alia Scriptura, Gen.
Abbreviated transcription (Latin):
pna illa ciuitas ex angelis &
tantũ humani generis ascen¬
dere. qͣntos illic contigit an¬
gelos remansisse. sic̃ scriptũ ẽ:
statuit trainos ppłoꝵ iuxta

Expanded text:
na illa civitas ex angelis et tantos humani generis ascendere, quantos illic contigit angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos gentium juxta
Abbreviated transcription (Latin):
causa extitit ut fieret det̾ior
In alio. qi in diabolo qͥ suasit:
in ipso. qr uoluntate liberi
arbitrii consensit: & cũ liberỹ
arbitriũ sit bonũ. ex re utiq
bona malus ille consensus ꝓ¬
uenit: & ita ex bono malum
manauit. De hoc aũ in seq̃nti
pleniꝰ tractabimꝰ: cũ origo ma¬
li & in qua re coalescat inue

Expanded text:
causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia voluntate liberi arbitrii consensit, et cum liberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, inve
Abbreviated transcription (Latin):
ingen̾atione ꝓlis de carne pat̾¬
na substantialit trahit᷑ caro: ita
etiã de gignentis anima ammã
ne caro corrupeta seminat᷑. ita
etiã de anima peccatce. anima
peccatͥx. corruptione originali in¬
fecta ab illis trahi r. Qđ ꝑ carnẽ¬

Expanded text:
in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahitur, ita de gignentis anima, animane caro corrupta seminatur, ita et de anima peccatpeccatrix, corruptione originali infecta, ab illis trahi dic
Abbreviated transcription (Latin):
sui in se multiplicatione: Uñ
apparet qđ etiã si iriu̾et. ñ alum¬
de s in se augm̃taret᷑ illa sub̾a.
sic̃ costa de qua facta ẽ mulier:
& sic̃ panes erigłici. Non inficia¬
mͣ tam̃ quin ꝙybi & huimores in
carnẽ & sanguinẽ tͣnseant: s ñ
in ueritate humane natͣe quȩ
a pͥmis descendit parentib Quȩ
sola in resurrectione erit: reliqͣ
uͦ caro in qũã eybi transeunt
tanꝗͣ suꝑflua in resurrectione
rerũ fom̃tis coalescit. Qͦmͦ pecẽm
c̃ suꝑest inuestigare qualit¬

Expanded text:
ultiplicatione? Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde, sed in se augmentaretur illa substantia. Sicut costa de qua facta est mulier, et sicut panes evangelici. Non inficiamur tamen quin cibi et humores in carnem et sanguinem transeant; sed non in veritate humanae naturae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione rerum fomentis coalescit. DISTINCTIO Xc superest investigare qualit
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Omne qͣd intrat mos. in
uentrẽ uadit. & in secessũ emit¬
tit᷑. Qd etiã ratione ostendi pot̾
hoc modo. Puer qͥ statĩ pꝰ ortũ
morit᷑. in illa statura resurget
quã habiturꝰ erat si ui̾et usꝙ
ad etatẽ xxx. annoꝵ. nullo uieio
corporis ĩpeditꝰ. Uñ gͦ illa suba¬

Expanded text:
35: Omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si viveret usque ad aetatem triginta annorum, nullo vitio corporis impeditus. Unde ergo illa sub
Abbreviated transcription (Latin):
an pec̃cm uirtutib fulsisse.
s illis ꝑ pec̃cm expoliatum fus¬
isse. De eiectione hõis de parad
eiectꝰ ẽ de parachso in istum
miseriarũ locũ: sic̃ ingenesi¬

Expanded text:
 peccatum virtutibus fulsisse, sed illis per peccatum expoliatum fuisse. 3. De ejectione hominis de paradiso. ejectus est de paradiso in istum miseriarum locum, sicut in Genes
Abbreviated transcription (Latin):
te peccare. Recte gͦ dr homo
naturalit̾ uelle bonũ: quia in
Suꝑior enĩ seintilla rationis. q̃
etiã ut ait ieroñ in cam ñ po¬
tuit extingui. bonũ sẽꝑ uult
suꝑioꝵ lege. subicit se pecẽis.
eis q oblectat᷑. Iste motus ut
alterũ ꝙ depͥmit motũ: utq
tam̃ ex lib̾o arbitͥo ẽ. Ueniente
aũ gr̃a. ille malus motꝰ elidit᷑.
& alt̃ naturalit̾ bonꝰ liberat᷑
& adiuuat᷑ ut efficacit᷑ bonũ
uelit. Ante grãm uͦ licet nat᷑a¬
lit̾ bonũ uelit hõ: non tam̃
absolute concedi oportet bonã
Alii aũ dicunt unã ẽẽ uolunta¬
tem id unũ motũ qͦ nat᷑alit᷑

Expanded text:
e. Recte ergo dicitur homo naturaliter velle bonum, quia in Superior enim scintilla rationis, quae etiam, ut ait Hieron., in Cain non potuit extingui, bonum semper vulsuperiorum lege subjicit se peccatis, eisque oblectatur. Iste motus, ut alterumque deprimit motum; uterque tamen ex libero arbitrio est. Veniente autem gratia ille malus motus eliditur, et alter naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. Ante gratiam vero licet naturaliter homo velit bonum, non tamen absolute concedi oportet bonam Alii autem dicunt unam esse voluntatem, id est, unum motum, quo naturalit
Abbreviated transcription (Latin):
an quȩ libent̾ seruit pecc̃o: si t̾n
duȩ st̃ uoluntates: ꝑposita est
questio ꝓfunda: quȩ uaria a di-¬
uersis expositione det̾minatur.
creati sine uicio sumꝰ: quȩ ꝓpe
natura cłr. Fuit enĩ hõ creatus
m uoluntate rectꝰ. Uñ in eccłiã¬

Expanded text:
e libenter servit peccato, si tamen duae sunt voluntates? Proposita est quaestio profunda, quae varia a diversis expositione determinatur. creati sine vitio sumus, quae proprie natura dicitur. Fuit enim homo creatus in voluntate rectus. Unde in li
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ aliarũ potentiaꝵ ñ ft̃̾ pecc̃a
ed adhuc querit᷑ qͣre ce.xl.
huiꝰ natura ł potentiȩ actꝰ
pecc̃m sit. si aliarũ potentiar̃
actus pecc̃a ñ sunt: scił potentie
memorandi. cuiꝰ actꝰ ẽ memorare.
& potentiȩ intelligendi euins
actus ẽ intellige. Ad qͦd & ipsi
dicunt qr alteriꝰ generis ẽ actus
ille uoluntatis: ꝗͣ actus memorie
ł intellectꝰ. Nic enĩ actꝰ est aci ali¬
quid adipiscendũ ł ñ admitten¬
dum. qui ñ potest e̾ẽ de maliꝰ qͥn
sit malus. Uelle enĩ mala malũ
ẽ: s intellig̾e uł memorare mala
malũ ñ ẽ: quãuis eoꝵ quidã etiã
hos actꝰ malos ẽẽ interdũ ñ imꝓ¬
be asserant. Memorat enĩ inter¬
dũ quis malũ ut faciat: & que¬
rit intellig̾e uerũ. ut sciat im¬
pugnare. Ecce qualit̾ soluitur
p̃missa questio ab his qͥ tradunt
omnia ẽẽ bona in qͣntũ st̃. Quiu̾
dicunt uoluntates malas pecc̃a
ẽẽ. & nullom᷑ bona: breuius re¬
spondent. dicentes actũ uolunta¬

Expanded text:
ctus aliarum potentiarum non sint peccata. Sed adhuc quaeritur quare hujus naturalis potentiae actus peccatum sit, si aliarum potentiarum actus peccata non sunt, scilicet, potentiae memorandi, cujus actus est memorare, et potentiae intelligendi, cujus actus est intelligere. Ad quod et ipsi dicunt quia alterius generis est actus ille voluntatis, quam actus memoriae vel intellectus. Hic enim actus est ad aliquid adipiscendum vel non admittendum, qui non potest esse ex malis, quin sit malus. Velle enim mala malum est, sed intelligere vel memorare mala malum non est. Quamvis eorum quidam etiam hos actus malos esse interdum non improbe asserant. Memorat enim interdum quis malum ut faciat, et quaerit intelligere verum ut sciat impugnare. Ecce qualiter solvitur praemissa quaestio ab his qui tradunt omnia esse bona in quantum sunt. Qui vero dicunt voluntates malas peccata esse, et nullo modo bona, brevius respondent, dicentes actum volunta
Abbreviated transcription (Latin):
subiectꝰ pecẽo. facit qͥd ñ uult.
qr naturalit̾ uult boñ. S uolus¬
tas hoc semꝑ caret effectu. nisi
gr̃a cũ adimuet & liberet. Si hõ
subiectꝰ peccato ẽ. uult quidem
malũ & operat᷑. qr seruus ẽ pec¬
cati: & eiꝰ uoluntatẽ sic̃ supͣ diẽ

Expanded text:
subjectus peccato facit quod non vult, quia naturaliter vult bonum. Sed voluntas haec semper caret effectu, nisi gratia Dei adjuvet et liberet. Si homo subjectus peccato est, vult quidem malum et operatur, quia servus est peccati, et ejus voluntatem, sicut supra dixit
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi cũ mordinata sunt
uoluntas cũ ad rectũ finẽ non
tendunt. eoꝵ q actꝰ p̃uaricati¬
ones existunt. Ad qͦd illi dic̃t
q̃n actũ ipsius uis significari.
Uis añ ipsa naturalit̾ animȩ in¬
sita. nunꝗͣ pecc̃m ẽ: sic̃ nec uis
memorandi ł intelligendi. s
actꝰ huiꝰ uis qui & uoluntaᷤ dp¬

Expanded text:
usmodi, cum inordinata sunt, voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod illi dicunquando actum ipsius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut nec vis memorandi vel intelligendi, sed actus hujus vis qui voluntas d
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ ponens letitiȩ. tc̃ uere &
ꝓpͥe frui dicendus es: qͦd ñ est
faciendũ nͥ in illa tͥnitate. id est
sũmo & incõmutabili bono. Uten¬
dũ ẽ gͦ uirtutib: & ꝑ eas fruen¬
dũ summo bono. Ita & de uolun¬
tate bona dicimꝰ. Uñ aug̾ in li¬
ẽ. ꝑ quã fruim᷑. ita & ꝑ uirtutes
fruim᷑ non eis. nͥ forte aliꝗͣ uirtꝰ
sit ds ut caritas: de qua postea

Expanded text:
c vere et proprie frui dicendus es; quod non est faciendum, nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili bono. Utendum est ergo virtutibus, et per eas fruendum summo bono; ita et de voluntate bona dicimus, unde Aug. in liest per quam fruimur; ita et per virtutes fruimur, non eis, nisi forte aliqua virtus sit Deus, ut charitas; de qua post
Abbreviated transcription (Latin):
an fruendũ. Qͥbusdã sit uir
& ñ fruendũ sit. & hoc confir¬
mant auctoritate aug̃. qui ut
p̃taxatũ ẽ. dicit ñ eẽ fruendum
nisi tͥnitate. id ẽ. summo & incõ¬
mutabili bono. Itẽ dieunt ideo

Expanded text:
endum. Quibusdam videtur non fruendum: et hoc confirmant auctoritate Aug. qui, ut praetaxatum est , dicit non esse fruendum nisi Trinitate, id est, summo et incommutabili bono. Item dicunt ideo
Abbreviated transcription (Latin):
essentiȩ dr̃. credit᷑. atq intelligi¬
tur: quȩ est summũ bonũ. qđ
purgatissimis m̃tib cernitur.
Oentis enĩ humane acies inuali¬
da in tam excellenti luce ñ figit᷑.
nisi ꝑ iusticiã fidei emundet᷑.
oratione dixi: ds qui nisi mun¬
dis uerũ scire uoliusti. Respon¬
deri enĩ potest multos etiã ñ
mundos multa scire uera. De
hac gͥ re sũma & excellentissima
cũ modestia & timore agendũ ẽ
& attentissimis aurib atq de¬
uotis audiendũ. ubi querit᷑
alicubi errat᷑. nec laboriosius
aliqͥd querit᷑. nec fructuosiꝰ ali¬
quid inuenit᷑. Pinde omnis qui
cunt᷑: studeat imitari atq ser¬
uare quod uen̾abił doctor aug̃.
so ait. Non pigebit me inquit
sicubi hesito. querere: nec pude¬
bit sicubi erro disce̾. Quisqͥs gͦ¬
hoc audiuit. uł legit: uͥ pariter
certꝰ ẽ. pergat mecũ: ubi parit̃
hesitat. querat mecũ: ubi errorẽ
suũ cognoscit. redeat ad me: uͥ
meũ. reuocet me. Ita ing̾diam᷑

Expanded text:
intelligitur; quae est summum bonum, quod purgatissimis mentibus cernitur. Mentis enim humanae acies invalida, in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei emundetur.oratione dixi: Deus qui non nisi mundos verum scire voluisti; responderi enim potest multos etiam non mundos multa scire vera. De hac re ergo summa et excellentissima, cum modestia et timore agendum est, et attentissimis auribus atque devotis audiendum, ubi quaeritualicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Proinde omnis qui is dicuntur, studeat imitari atque servare quod venerabilis doctor August. so ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discere. Quisquis ergo audit hoc vel legit, ubi pariter certus est, pergat mecum: ubi pariter haesitat, quaerat mecum; ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset tm̃ fruar. & ñ addidiss&
in dño: uideret᷑ finẽ dilectionis
ac spẽ constituisse in eo. S quia
illud addidit: in dño se finem
posuisse. eodẽ q frui significauit.
in do frueris: deo potiꝰ qͣm hoĩe
scͥptura dicit. q̃ eiꝰ dilecti utat᷑¬
utens an ut fruens: & ꝓcedit ita.
nos. Neq tñ sic utit᷑ nob. ut nos
aliis reb. Nos enĩ res qͥb utimͣ
ad id referimꝰ. ut di bonitate
ꝑfruam᷑: ds uͦ ad suã bonitatẽ
usũ nr̃m refert. Ille enĩ miseret᷑
nr̃i ꝓpt̾ suã bonitatẽ: nos autẽ
nob̃ inuicẽ ꝓpt̾ illiꝰ bonitatem
Ille nob miseret᷑ ut se ꝑfruamͣ.
nos uͦ inuicẽ nr̃i miseremur. ut
illo fruamͣ. Cũ enĩ nos alicuius
miseremͣ & alicui consulimꝰ. ad
eiꝰ quidẽ facimꝰ utilitatẽ. eam q
intuem: s etiã nr̃a fit consequenᷤ
cũ misccłiam quã alii ĩpendimꝰ
ñ relinqͥt ds sine mercede. Hec
aũ merces sũma ẽ: ut ipso ꝑfrua
ni sumꝰ. & inqͣntũ mali sumus

Expanded text:
dixisset tantum te fruar, et non addidisset in Domino, videretur finem dilectionis ac spem constituisse in eo; sed quia illud addidit in Domino se finem posuisse, eodemque frui significavit. in Deo frueris, Deo potius quam homiScriptura dicit, quae ejus dilectiutens, an ut fruens; et procedit ita: nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur nostri propter suam bonitatem; nos autem nobis invicem propter illius bonitatem. Ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur, ut illo fruamur. Cum enim nos alicujus miseremur, et alicui consulimus, ad ejus quidem facimus utilitatem, eamque intuemur . Sed nostra fit consequens, cum misericordiam quam aliis impendimus non relinquit Deus sine mercede. Haec autem merces summa est, ut ipso fruami sumus; et in quantum mali sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ra delectatione: & in eis parniss
gaudiũ sp̃uale: uerũ tam̃ ñ hic
est ꝯsistendũ. s ultͣ gradiendũ
Non hic hereat dilectionis g̾ss
neq hic sit dilectionis t̃minus:
s referat᷑ hinc ad illud sũmum
bonũ eui soli omnino inhereñ
& ultͣ illud nichil querendũ ẽ.

Expanded text:
ne, et in eis pariunt gaudium spirituale. Verumtamen non est hic consistendum, sed ultra gradiendum, non hic haereat dilectionis gressus, neque hic sit dilectionis terminus; sed referatur hoc ad illud summum bonum, cui soli omnino inhaerendum et ultra illud nihil quaer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ aliud diligend. Qd enĩ ꝓpt̾
se diligendũ est. in eo ꝯstituit᷑
beata uita: cuiꝰ etiã spes. hoc tem¬
pore consolat᷑. In hoĩe aũ spes
ponenda ñ ẽ: quia maledictꝰ ẽ
qui hoo facit. Ergo si liquide
adu̾tas. nͨ se ipso quisꝗͣ frui debet:

Expanded text:
pter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita, cujus etiam spes hoc tempore nos consolatur. In homine autem spes ponenda non est, quia maledictus est qui hoc facit . Ergo si liquide advertas, nec seipso quisquam frui debet,
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ aug̃. in libro xͫ. de tͥnita
te. alit̾ quã supͣ accipiens uti
& frui: sic dicit. Uti ẽ assume¬
re aliqͥd in facultatẽ uoluntatis:
frui autẽ est uti cũ gaudio. non
adhuc spei. s iam rei. Ideoq ois
qͥ fruit᷑ utitur. Assumit enĩ ali¬
qͥd in facultatẽ uoluntatis cũ
fine delectationis: ñ aũ omnis
qͥ utitur᷑ fruit᷑. si id qđ in facuil¬
tatẽ uoluntatis assumit. ñ ꝓpt̾̃¬
se ipsũ s ꝓpt̃ aliud appetint.
Ꝙ attende qđ aug̃ uidetͣ dic̃e
illos frui tantũ qui in re gaudenł.
ñ iã in spe. & ita in hac uita ñ
uidem̃ frui s tm̃ uti. ubi gaude¬
mus in spe. eũ supra dictũ sit
frui eẽ. amore inherere alicui
rei. ꝓpt̾ se: qualit etiã hic multi

Expanded text:
dem Aug. in libro 10, de Trin. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assumit, non pter ipsum sed propter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter etiam hic m
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ per speciẽ uidebimꝰ qͦ fruem:
hic aũ dũ in spe ambulamꝰ fruim
quidẽ. s non adeo plene. Unde
in libro xͫ. de trinitate. Fruimͣ
cognitis in quib conqͥescit uolun¬
tas. Idẽ in libro de doc̃trina xp̃i¬
ana ait. Angłi illo fruentes. iam
beati st̃. quo & nos frui desidera
tanto nr̃am ꝑegrinationem. &
tolerabiliꝰ sustinemꝰ. & ardentius

Expanded text:
ubi per speciem videbimus quo fruemur; hic autem, dum in spe ambulamus, fruimur quidem, sed non adeo plene, unde in libro 10 de Trin., cap. 10: Fruimur cognitis in quibus voluntas est. Idem in lib. de Doct. ap. 30: Angeli illo fruentes jam beati sunt, quo et nos frui desideramtanto nostram peregrinationem, et tolerabilius sustinemus, et ardentius
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃ dicit qd eas diligimꝰ ꝓpter
solã beatitudinẽ: ñ qͥn eas ꝓpt̃ se
diligamꝰ: s qđ id ipsũ qđ eas dĩli¬
gimus referimꝰ ad illua summũ
bonũ cui soli inherendũ ẽ. & in
eo ꝑmanendũ. finis q letitiȩ
ponendꝰ: quare uirtutib non ẽ
fruendũ. S dicet aliqͥs. Frui ẽ.

Expanded text:
dicit quod eas diligimus propter solam beatitudinem; non quin eas propter se diligamus, sed quia id ipsum quod eas diligimus, referimus ad illud summum bonum, cui soli inhaerendum est et in eo permanendum, finisque laetitiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dice
Abbreviated transcription (Latin):
unc de om̃ipotentia di agen¬
dũ ẽ. Ubi pͥma consideratio
occurrit qͦmͦ uere ds dicat᷑ om̃pᷤ.
an qr omnia possit. an tantũ
qr possit omnia q̃ uult. Qd̾ enĩ
ds omnia possit: plurib autori¬
tatib cõꝓbat᷑. Nit enĩ aug̃ in
g̾ legis. Omnia qͥdẽ potest ds: s ñ

Expanded text:
unc de omnipotentia Dei agendum est, ubi prima consideratio occurrit, quomodo vere Deus dicatur omnipotens; an quia omnia possit, an tantum quia ea possit quae vult. Quod enim Deus omnia possit, pluribus auctoritatibus comprobatur. Ait enim Aug., in ae legis: Omnia quidem p
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dicit faciamꝰ. una operatio
triũ ꝑsonarũ ostendit᷑: in hoc
qr dei & angłoꝵ non ẽ una & ea¬
go añ & similitudo in hoc loco
uł increata intelligit᷑ id̾÷ tͥri¬
tatis ẽentia. ad quã factꝰ est hõ.
uł creata in qͣ factꝰ est hõ: & iꝑ¬
sa homini concreta. Increatã¬

Expanded text:
quod dicit, faciamus, una operatio trium personarum ostenditur; in hoc quia Dei et angelorum non est una et eago autem et similitudo in hoc loco vel increata intelligitur Trinitatis essentia, ad quam factus est homo; vel creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Unde Apo
Abbreviated transcription (Latin):
latine ad aliud dr cuiꝰ similitu¬
binẽ gerit & ad qͦd rep̃sentan¬
dũ facta ẽ: sic̃ imago cesaris iꝑ
sus similitudinẽ p̾ferebat. ipsũ¬
q qͦdammn rep̃sentabat. Imꝓpͥe
aũ imago đr id ad qͦd aliuã¬
aliqͥd. Ponit᷑ tam̃ aliqñ abusiie
pit᷑ imago ẽentia tͥnitatis: si tn̾¬

Expanded text:
 similitudinem gerit, et ad quod repraesentandum facta est, sicut imago Caesaris quae ipsius similitudinem praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliualiquid. Ponitur tamen et aliquando abusive pitur imago essent