comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ca possessio est. migrant enim
cotidie: et młto uelocius exeũt
ꝙͣ intrau̾ant. et tñ si nobis usq
ad ultim̃ liceat istis frui. ahis
terte relinquenda st̃. Nichil no¬
bistum ferre possumꝰ nͥ uitam
bene atq innocent̾ actam. Ille
ad deũ copiosus. ille opulẽtus
des. hec est h̾editas nrã. que
uec eripi cuꝙͣ. nec tñfferri ad
alt̾m potest. Et quis est qui
hec bona parare et acquirere
Sͥ. uelit: ueniãt qui esuriunt.
ut celesti cibo saturati sempit᷑¬
nam faniem ponant. ueniãt
qui siciunt. ut aqmͣ salutarem
de ꝑhemin fonte plenissimis
faucibus trahant. hoc cibatu
atq potu dei. et ceci uidebunt.
et surdi audient. et muti loꝙ̃¬
tur. et daudi ambulabunt. ⁊¬
stulti sapient. et egroti ualebt̃.
et mortui reuuustent. Quisqͥs
enꝰ corruptelas t̾re uirtute calta¬
uerit. hũc arbit̾ ille sũmus et
sustitabit. Nemo diuitis. nemo
fastibus. uenio eciã regia pote¬
state confidat. nnortalem ista

Expanded text:
ca possessio est; migrant enim ca possessio est; migrant enim quotidie: multo velocius exeunt, quam intraverant; et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. Nihil nobiscum ferre possumus, nisi vitam bene atque innocenter actam. Ille ad Deum copiosus, ille opulentus des. Haec est haereditas nostra, quae nec eripi cuiquam, nec transferri ad alterum potest. Et quis est, qui haec bona parare, et acquirere sibi uelit? ueniant qui esuriunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. hoc cibatu atque potu dei et caeci uidebunt et surdi audient et muti loquentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent. quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃. sed eciã p̾cessit: ne quis dif¬
ficultatis grã it̾ uirtutis hor¬
reret. deẜatur si fi̾ pt̃ uia ꝑdi¬
cioms et fraudis in q̃ mors
uoluptatis illecebris ado ꝑta
celatur. et qñ quisq annis in
senectutem ugentibus appropĩ¬
qͣre teruit illũ diem. quo fit ei
ex hac uita demigrand̾ cogitet.
ꝙͣ purus abscedat.ꝙͣ innoceus
ad iudiciũ ueniat. non ut faci¬
unt quid̾ cecis mentibus in xi.
qui iam deficientibus corporis
uiribus in hoc admonentur in
stantis ultime nccͣitatis ut cu¬
pidius et ardencius hauriẽdis
libi dimbus intendãt. qua ex bo¬
ragine libe̾t se quisq dũ licet
dum facultas adest.seq ad deũ
tota mente com̾tat. ut illũ diẽ
securus expͤtet. quo p̾ses dñs qr
mũdi deus de singuloꝵ factis et¬
cogitacionibus iudicabit. Que¬
cũq hic expetuntur non tm̃ ne¬
gligat. sed et fugiat pociorẽq
amimã suam iudicet ꝙͣ bona. ista
fallacia. quoꝵ incerta et cadu¬

Expanded text:
tantum, sed etiam praecessit, ne quis diftantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius, ut ardentius hauriendis libidinibus intendant. Qua ex voragine liberet se quisque dum licet, dum facultas adest, seque ad Deum tota mente convertat; ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi Deus de singulorum factis cogitationibusque judicabit. Quaecumque hic expetuntur, non tantum negligat, sed et fugiat; potioremque animam suam judicet, quam bona ista fallacia, quorum incerta et cadu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa et suscipienda est et fenda.
cũ liqueat constĩe nr̃e. nec fra¬
gilem istam uoluptatem sine pe¬
na. nec uirtute̾ sine dm̃o p̾mio
fore. uniu̾sos igitur oꝑtet oꝑam
dare. ut uel se ꝙͣ pͥmũ ad rectã
uiam dirigant. uel susceptis
te laboribus pacient̾ exactis. cõ¬
solatorem deũ habe̾ m̾emitur. pr̃
enim noster ac dñs qui condid ͭ
firmanitq celũ. qui solem cum
cetĩs sideribꝰ illuxit qui libratã
magnitudine sua t̾ram ballauit.
montibus mare circũdedit. an¬
nbus distinxit. et quicqͥd est
in hoc oꝑe mũdi cõflauit ac ꝑ¬
fecit e nchilo. ꝑspectis erroribꝰ
hoñn ducem misit. que nobis
iusticie uiam panderet. hunc
seq̃mur omnes. hũc audiamũs.
iuic deuotissime pareamus. qm̃
solus ut ait lucrecius. ueridicis
honni purgauit pectora dictis.
et finem statuit torpedinis atqr
quo tendimus omnnes. quid foret.
atq uiam monstrauit limite
ꝑuo. quo possemus ad id recto
contendere cursu. nec monstuit

Expanded text:
ipsa et suscipienda est, et ferenda: ipsa et suscipienda est, et ferenda: cum liqueat conscientiae nostrae, nec fragilem istam voluptatem sine poena, nec virtutem sine divino praemio fore. Universos igitur oportet operam dare, ut se quamprimum ad rectam viam dirigant; ut, susceptis ae laboribus patienter exactis, consolatorem Deum habere mereantur. Pater enim noster ac Dominus, qui condidit firmavitque coelum, qui solem cum caeteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram vallavit montibus, mari circumdedit, amnibusque distinxit, et quidquid est in hoc opere mundi, conflavit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum, Ducem misit, qui nobis justitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc audiamus; huic devotissime pareamus; quoniam solus, ut ait Lucretius, Veridicis hominum purgavit pectora dictis, Et finem statuit cuppedinis, atque quo tendimus omnatque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam decursis ꝓpositio¬
metham̃ ꝓuecti sumus. suꝑest
ut exhortem᷑. omnes ad sustipiẽ¬
dam cum uera religione sapiãm
cuius uis et offmñ in eo uertitur.
ut cõtemptis t̾restribus. et abie¬
ctis erroribus quibus antea tene¬
bamur. fragilibus ẜuientes. et
fragilia cõcupistentes. ad et̾na
Quanta felicitas extimãda est.
subtractis hiis labibus t̾re pro¬
ficisti ad illũ equissim iudicem
parẽtemq indulgentissim qui ꝓ
laboribus req̾em. pro morte uitã
pro tenebus claritatem. pro t̾re¬
nis ac breuibus bonis eterna ac
celestia largiatur cũ qua m̾cede
acerbitates ac miẜie quas ꝑpetim
in hoc mũdo facientes oꝑa iusti¬
cie confu et coeqͣri nullomodo
pñt. proide si sapientes. si bea¬
ti esse uelimus. cogitanda et ꝓpi¬
nanda st̃ nobis nõ tm̃ t̾rena
illa uioland̾ esse usq in pist̾mĩ
uapulandũ. habende compedes.
sed hiis multo atrociora carter
cathene tormenta pacienda.
sustmendi dolores. mors deniqz

Expanded text:
uoniam decursis propositi ometam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt proinde si sapientes, si beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, uapulandum, habendsed his multo atrociora: carcer, catenae, tormenta patienda; sustinendi dolores; mors denique
Abbreviated transcription (Latin):
legentibus et si non ad eloꝙciã
qr tenus in nobis facũdieri¬
uus est. ad uiuend̾ tñ afferat.
quod est maxime ncͣm. Quo
pfecto satie me uixisse arbitra¬
bor: et officiũ hominis muplesse si labor meue aliquos hommes ab
erroribus liberatos ad iter celeste direxerit. Deo gracias¬

Expanded text:
legentibus etsi non ad eloquentiam, legentibus etsi non ad eloquentiam, quia tenuis in nobis facundiae riuus est, ad uiuendum tamen adferat: quod est maxime necessarium. quo perfecto satis me uixisse arbitrabor et officium hominis inplesse, si labor meus aliquos homines ab erroribus liberatos ad iter caeleste direxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dulgencia celitus uenerit. tc̃
ego te ad uere phĩe doctrinam
et plamus et uerius cohortabor
dtati enim ꝙͣ młta potero lit
bandã u̾itatem ꝑniciosi et gues
Iucredibil enm uis eloꝙcie et
argumentandi disserendiq sb̃¬
tilitas ꝙͣuis facile deꝑit quos
ꝑtim mĩs armis ꝑtm uero ex
ipõꝵ inter se contertacoe sũptis
remi̾cemus: ut appeat eos indu¬
xisse pocus errorem ꝙͣ sustulisse.
aut oppͥmi u̾itatem. Ego u̾o̾ libẽ¬
cius sub ħ̃ onere defecerim. Nã
si i. tullius eloꝙcie ipius umi¬
cũ exẽplar ab indoctis et melo
ipam cõtra fallatem capciosã̾q
facundiã. sua ꝓpͬa ui et claritate
ualiturã. Illi qͥd̾ se patronos u̾i
nouit: Magnũ uideor pollicĩ
sed celesti opus est mune: ut
nobis facultas ac tpũs ad ꝓpoͣ.
ꝑsequenda tribuat. Q si uita
optanda est sapienti. profecto
nullã aliã ob causam uiuere op¬
tauerim ꝙͣ ut aliqͥd faciam qd̾
uita dignũ sit. et qdͣ utilitatẽ

Expanded text:
dulgentia caelitus uenerit. tunc ego te ad uerae philosophiae doctrinam et planius et uerius cohortabor. statui enim quam multa potero littbandam ueritatem perniciosi et graues. incredibilis enim uis eloquentiae et argumentandi disserendique subtilitas quemuis facile deceperit: quos partim nostris armis partim uero ex ipsorum inter se concertatione sumptis reuincemus, ut appareat eos induxisse potius errorem quam sustulisse. aut opprimi ueritatem? ego uero libentius uel sub hoc onere defecerim. nam si Marcus Tullius, eloquentiae ipsius unicum exemplar, ab indoctis et ineloipsam contra fallacem captiosamque facundiam sua propria ui et claritate ualituram? illi quidem sese patronos uerinouerit? magnum uideor polliceri, sed caelesti opus est munere, ut nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tribuatur. quod si uita est optanda sapienti, profecto nullam aliam ob causam uiuere optauerim quam ut aliquid efficiam quod uita dignum sit et quod utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
est. mlto ante cecmerunt: fide̾
dĩtatis accepit. Qd̾ neq ap¬
pollonio. neq apuleio. neq
cuꝙͣ magoꝵ potuit aut pt̾
aliqñ contingere. Cum igit
talia ignorancie deliramenta
fudisset. cum u̾itatem penitꝰ
extidere cõmsus esset: ausus
est libros suos ne pharios ac
annotare. O cecum pectus: O
mentem cimeriis ut aiunt te¬
nebris acriorẽ. distipulus hic
fortasse maxagore fuerit. cui
mues atramenta fuerunt. Atqͥ
ead cecitas est. et uero flĩta
uidelicet homo subdolus. uoluit
lupũ sb̃ bonis pelle celare. ut
fallaci titulo posset nretire le¬
ctorem. u̾m esto insticia nõ ma¬
licia hoc fecens. quã tandem
nobis attulisti ueritatem: nͥ
ꝓ asẜitor deoꝵ. eos ipsos ad
ultimꝰ prodidisti: prosecutus
enim sũi dei laudes. quẽ re¬
gem. quẽ maxim̃. quẽ opifi¬
cem reꝵ. quẽ fontem bonoꝵ.
quẽ parentem om̃ĩ. quẽ fito̾rem
alitorẽq uiuenciũ confessus
es. ademisti ioui tuo regnum.

Expanded text:
est, multo ante cecinerunt, fidem est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, neque Apuleio, neque cuiquam magorum potuit, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum veritatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos nefarios, ac annotare. O caecum pectus! o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atriorem! Discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem caecitas est, et vero falsitanere. Videlicet homo subdolus voluit lupum sub ovis pelle celare, ut fallaci titulo posset irretire lectorem. Verum esto, inscitia hoc, non malitia feceris. Quam tandem nobis attulisti veritatem? nisi quod assertor deorum, eos ipsos ad ultimum prodidisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque viventium confessus es, ademisti Jovi tuo regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
et homme̾ et magũ fuisse q̃¬
stabat. et ideo aliem nonim
titulo affectauit dñnta tem
qr suo nec pot̾ãt nec audebt
Noster uero ⁊ potuit deus ar¬
di. qr magus non fuit. et cre¬
ditus est quia uere fuit. Non
inquit hoc dico id cͥo appollo¬
sed ut appareat nos sapiencio¬
res esse qui mrabilibus fit̃is
non statim fidem dm̃itatis ad¬
iunxnnus: quiꝰ uos qui ob exi¬
gua portenta deuin credidistis
non est mirũ si tu qui adei
sapiencia longe remotus es
nichil prorsus intelligis eor
rat assignatũ: tñ quid legent
ignorauerunt. Diste igitur
i quidtibi cordis est. nõ idcͥo
eo facta esse omĩa que nobis
fecit mirabilia magũ putasseꝰ
ut et uos nĩcupatis. et iudĩ
tunc putauerũt: si non illa
oꝑibusq mirandis: ꝙͣ ex illa
yã crute. ꝙͣ uos sicut canes
lambitis. qm̃ sił et illa p̾dica¬
ta est. Non igitur suo testimo¬
no. Cui emi de se dicenti pt̾
credi: sed ꝓphetaꝵ testimonio
qui onña que fecit ac passus

Expanded text:
et hominem et magum fuisse conet hominem et magum fuisse constabat, et ideo alieni nominis titulo adfectauit diuinitatem, quia suo nec poterat nec audebat. noster uero et potuit deus credi, quia magus non fuit, et creditus est, quia uere fuit. non in quit hoc dico, idcirco Apollosed ut appareat nos sapientiornon statim fidem divinitatis adjunximus, quam vos, qui ob exigua portenta deum credidistis. Non est mirum, si tu, qui a Dei sapientia longe remotus es, nihil prorsus intelligis eorum rat assignatum, tamen quid legerent, ignoraverint. Disce igitur, si quid tibi cordis est, non solum eo facta esse omnia, quae nobis Fecit mirabilia: magum putassemus, ut et vos nunc putatis, et Judaei tunc putaverunt, si non illa operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimonio cui enim de se dicenti potest credi?, sed prophetarum testimonio, qui omnia, quae fecit ac passus
Abbreviated transcription (Latin):
truci affixus. Atemm ex hoc
ipso fortasse insolentiã xpĩ
uoluit arguere. ꝙ deũ se consti¬
tuerit ut ille uecundior fuisse
uideatur: qui cũ maiora fa¬
teret ut hic putat. tñ id sͥ nõ
artogauerit. Omicto mĩc ipã
oꝑa comparare. qr in stdõ et
suꝑiorelibro defraude ac p̾sti¬
gus artis magice dixi. ne
concupistant. Cur enim sibi
hommes sepultra magnifita.
cur statuas. cur imiagines com¬
parant. Cur aliqͥs claris factis
aut eciã pro cuubus morte su¬
scepta. student o pĩones homiũ
mi tui monum̃tum hoc detesta¬
bili stulticia tamꝙͣ ceno edifi¬
catũ constituere uoliuisti: nͥ ꝙ
Stultũ est igitur id putare.
appollomũ uoluisse: qd̾ optaret
utiqz si posset. qr nemo est qui
minortalitatẽ recuset maxiẽ
cũ eũ dicas et adoratũ esse et
aquibusdã sicut deu̾ et simila¬
crũ eius. sub hertulis alexiati
noiẽ constitutũ ab ephestis et
nũt honorari. Non potuit g
post mortem deus credi: quia

Expanded text:
cruci adfixus. at enim ex hoc cruci adfixus. at enim ex hoc ipso fortasse insolentiam Christi uoluit arguere, quod deum se constituerit, ut ille uerecundior fuisse uideatur, qui cum maiora faceret, ut hic putat, tamen id sibi non adrogauerit. omitto nunc ipsa opera conparare, quia in secundo et in superiore libro de fraude ac praestigiis artis magicae dixi. negconcupiscunt. cur enim sibi homines sepulchra magnifica, cur statuas, cur imparant? cur aliquibus claris factis, aut etiam pro civibus morte suscepta, student opiniones hominum nii tui monimentum, hac detestabili stultitia tanquam coeno aedificatum, constituere voluisti, nisi quod stultum igitur est id putare Apollonium noluisse quod optaret utique, si posset, quia nemo est qui inmortalitatem recuset, maxime cum eum dicas et adoratum esse a quibusdam sicut deum et simulacrum eius sub Herculis Alexicaci nomine constitutum ab Ephesiis etiam nunc honorari. non potuit ergo post mortem deus credi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tasse illi hoc in sompnis apollo
aliquis nũciauit. Tot semper
latrones ꝑierunt et cotidie ꝑ¬
eunt. utiqz multos et ip̃e dam¬
pnasti. Quis eoꝵ post trucem
suam non dicam deus. sed hõ¬
appellatus est. Uerũ tu forsitã
ex eo credidisti: qr uos homiti¬
dam marte consecrastis ut deũ
qd̾ tñ non fecissetis. si illũ ario¬
pagite in cruce̾ sustulissent.
Item cum facta eius mirabilia
destrueret. nec tñ negaret uo¬
luit ostende̾ a pollomiũ uel pa¬
ria uel eciã maiora fecisse. mi¬
rũ ꝙ apuleiũ p̾termmisit cuiꝰ
solent et młta et mira meõ¬
rari. Cur igitur o delirũ capt̾
nenio appollomũ pro deo colit
nͥ forte tu solus. illo scilicet dõ
dignus: cũ quo te in sempiter¬
nũ uerus deus pumet. Si ma¬
gus xpũs est. qr mirabilia
fecit. pericior utiq appollomꝰ
qui ut destribis cũ domicianꝰ
eũ pumire uellet. repente in
iudicio non comparuit: ꝙͣ il¬
le qui et comp̾hensus est. et

Expanded text:
tasse illi hoc in somnis Apollo tasse illi hoc in somnis Apollo aliquis nuntiauit. tot semper latrones perierunt et cottidie pereunt, utique multos et ipse damnasti: quis eorum post crucem suam non dicam deus, sed hoappellatus est? uerum tu forsitan ex eo credidisti, quia uos homicidam . Martem consecrastis ut deum: quod tamen non fecissetis, si illum Ariopagitae in crucem sustulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tamen negaret, uoluit ostendere Apollonium uel paria uel etiam maiora fecisse. mirum quod Apuleium praetermisit, cuius solent et multa et mira memorari. cur igitur, o delirum caput, nemo Apollonium pro deo colit? nisi forte tu solus, illo scilicet deo dignus, cum quo te in sempiternum uerus deus puniet. si magus Christus, quia mirabilia fecit, peritior utique Apollonius, qui ut describis cum Domitianus eum punire uellet, repente in iudicio non conparuit. quam ille qui et conprehensus est et
Abbreviated transcription (Latin):
b̃fuit gͦ ab his fingẽdi
uoluntas et astucia qm̃
rudes fuerunt. Aut quis posset
indoctus apta inter se et cohen
plato et aristotiles et epicurꝰ
et zeno. ipĩ sͥ. repugnͣcia et cõ¬
traria dix̾unt. hec est enim me̾¬
dacioꝵ natura ut coherere non
possint. Illoꝵ at̾ tradicio qr ũa
est. quadrata undiq ac sibi to¬
ta consentit. et ideo ꝑsuadet qr
constanti rõne suffulta est. Nõ
igitur questus et comodi grã
religionẽ istã cõmentati st̃.
quippe qui et p̾ceptis et reipã
eam uitam secuti st̃. que ut uo¬
luptatibus caret. et omĩa que
hũtur in bonis sꝑnit. et qui nõ
tĩ pro fide mortẽ subierunt.
sed etiam morituros esse se et
sciernnt et p̾drx̾it. et postea
uinu̾sos qui eoꝵ disciphnã se¬
cuti essent. acerba et nephãda
passuros. ipm̃ aute̾ xpm̃ affir¬
mauit a iudeis fugatum. colle¬
cta nongentoꝵ homĩ manu la¬
trocima fecisse. Quis tante au¬
ctoritatis audeat repugnare.
Credamus hoc plane. Namn for¬

Expanded text:
fuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerPlato et Aristoteles et Epicurus et Zenon, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint ? haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. illorum autem traditio quia uera est, quadrat undique ac sibi tota consentit et ideo persuadet, quia constanti ratione subfulta est. non igitur quaestus et commodi gratia religionem istam conmenti sunt, quippe qui et praeceptis et re ipsa eam uitam secuti sint, quae et uoluptatibus caret et omnia quae habentur in bonis spernit, et qui non tantum pro fide mortem subierint, sed etiam morituros esse se et scierint et praedixerint et postea uniuersos qui eorum disciplinam secuti essent acerba et nefanda passuros. ipsum autem Christum adfirmauit a Iudaeis fugatum collecta nongentorum hominum manu latrocinia fecisse. quis tantae auctoritati audeat repugnare? credamus hoc plane, nam for
Abbreviated transcription (Latin):
et huilius. nͥ mors et inferi.
Que si effug̾e uelletis. subiecta̾
pedibus uiĩs t̾iam cõtempn̾etis.
corpors statu saluo. qd idccͥo re¬
ctu accepistis: quo oculos atq
mentem cum eo qui fecit con¬
fr̾e possetis. Contempn̾e autẽ
et calcare t̾ram: nich̾ aliud est
ꝙͣ silãtra nõ adorare. qr det̾ra
ficta st̃. Item diuicias non con¬
cupistere. uoluptates corporis
spuere. qr opes et corpus ipm̃cꝰ
hospicio utim . t̾ra est. uiuum
colite ut uiuatis. Moriatur em̃
nccͣe est: qui se suamqz aiãm
mortius adiudicanit¬

Expanded text:
et humilius, nisi mors et inferi. et humilius, nisi mors et inferi. Quae si effugere velletis, subjectam pedibus vestris terram contemneretis, corporis statu salvo: quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo, qui fecit, conferre possitis. Contemnere autem et calcare terram, nihil aliud est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item divitias non concupiscere, voluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum, cujus hospitio utimur, terra est. Vivum colite, ut vivatis; moriatur enim necesse est, qui se suamque animam mortuis adjudicavit
Abbreviated transcription (Latin):
titũ uide uniu̾si exaudire possit̾.
Oturie in t̾ras aĩe. et celestrum
manes. celuĩ pocius intueñ ad
ciuis spectaculũ uos excitanit
ille artifex urꝰ deus. Ille uobis sb̃¬
hinem uultũ dedit. ut in t̾ram
tunamĩ. uos altas mentes. et
ad parentẽ suuĩ cum corporibus
sus erectas ad infi̾ora depͥmi¬
tis. tamꝙͣ uos peniteat non q̃¬
diupedes esse natos. fas non
est celeste aĩal cum t̾remis in ter¬
ramq m̾gentibus uersari. Qͥd
uos beneficus celestibus orbatis
promiq in humũ urã sponte pro¬
cumbitis. humi enim miseri uo¬
queritis qd̾ in sublim querere
debiustis. Nam ista mortalium
digittoꝵ ludicra et fragilia fig¬
menta ex quolt̾ mat̾ie gn̾e for¬
mata quid aliudst̃ nͥ t̾ra ex qua
nata st̃: Quid gͦ rebus inf̾i̾o¬
nbus subiacetis: Quid capiti¬
bus uñs t̾ram suꝑponitis: Cũ
gͦ uos t̾re submictitis. huilio¬
resq facitis: ipĩ uos ultro ad
inferos m̾gitis. ad morte̾q da̾¬

Expanded text:
tutum, unde uniuersi exaudire possint, tutum, unde uniuersi exaudire possint, O curvae in terras animae, et coelestium inanes! Coelum potius intuemini, ad cujus spectaculum vos excitavit ille artifex vester Deus. Ille vobis sublimem vultum dedit; vos in terram curvamini: vos altas mentes, et ad parentem suum cum corporibus suis erectas, ad inferiora deprimitis, tamquam vos poeniteat non quadrupedes esse natos. Fas non est coeleste animal cum terrenis, in terramque vergentibus coaequari. Quid vos beneficiis coelestibus orbatis, pronique in humum vestra sponte procumbitis? Humi enim miseri voquaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. Nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta, ex quolibet materiae genere formata, quid aliud sunt, nisi terra, ex qua nata sunt? Quid ergo rebus inferioribus subjacetis? quid capitibus vestris terram superponitis? Cum enim vos terrae submittitis, humilioresque facitis, ipsi vos ultro ad inferos mergitis, ad mortemque da
Abbreviated transcription (Latin):
in libris moralibus. Simlãcra
inqͥt deoꝵ uen̾antur. ill supplicãt
genu pofito. illa adorant. illis
ꝑ totam assident. aut astant.
illis scipẽ iacunt uictimas ce¬
dunt. et cum hec tantope susti¬
piant: fabros qui illa fecere cõ¬
tempnũt. Quid niter se tam cõ¬
tͣriũ ꝙͣ statuariũ despic̾e̾. statiã
adorare. et eum nec in co̾uictũ
quid admicte̾ qui tibi deos fa¬
ciat: Quam gͦ uim. quã pote¬
statem hr̃e put̾: cum ipe qui fe¬
cit illa non hẽat. Sed ne hec qd
dare his potuit: que hẽbat. ui¬
dere. audire. loqui. mou̾i. Quisq̃¬
ne igitur tam mexꝑtus est. ut
putet aliqͥd esse in simlãcro dei
in quo ue hominis quid quicꝙͣ
est preter umbram. Sed hec
nemo considerat infecti st̃ emꝰ
intus succũ stulticie ꝑbiberãt.
Adorant gͦ insensibilia qui seͥ¬
ciunt: nrõnabilia qui sapiunt.
examina qui bnũt. frena qul
quimtur ecelo. Iuuat igitur ue¬
sit in aliq̃ subluim specula consti¬

Expanded text:
in libris moralibus: Simulacra, in libris moralibus: Simulacra, inquit, deorum venerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum assident diem, aut astant, illis stipem jaciunt, victimas caedunt; et cum haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fecere, contemnunt. Quid inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, statuam adorare, et eum ne in convictum quidem admittere, qui tibi deos faciat? Quam ergo vim, quam potestatem habere possunt, cum ipse, qui fecit illa, non habeat? Sed ne haec quidem dare his potuit, quae habebat, videre, audire, loqui, moveri. Quisquamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne hominis quidem quidquam est praeter umbram? Sed haec nemo consnitus sucum stultitiae perbiberunt. adorant ergo insensibilia qui sentiunt, inrationabilia qui sapiunt, exanima qui uiuunt, terrena qui oriuntur a caelo. iuuat igitur uelut in aliqua sublimi specula consti
Abbreviated transcription (Latin):
num uiuentis. uiuũ et sensiblẽ
debet esse simlãcrũ. Qd̾ si asiłi¬
tu dine id nomen accepit quid
possunt ista simlãtra deo silĩa
iudicari. que nec sencuint. nec
mouentur: Itaq silãcrũ dei nõ
illud est qd digictis homĩs ex
lapide aut ere. alia ue mat̾ia
fabricatur. sed ipe̾ homo qm̃ et
sentit et mouetur et multas
magnasqz actiones habet .nͨ.
intelligunt hoĩes ineptissĩ
ꝙ si sentire simlãcra et mou̾i
possent. ultro adoratura hoĩez
fuissent. a quo st̃ expolita. q̃
essent aut incultus. aut hor¬
ridus lapis. aut mat̾ĩa infor¬
mis ac rudis nͥ fuissent ab
homme formata. Homo igitur
illoꝵ qͣiͣ parens putandus est.
ꝑ cuius manus nata st̃. ꝑ quẽ
figura. speciem. ac pulcritudiuẽ
habere ceꝑunt. Et ideo melior
qui fecit. ꝙͣ illa que facta sunt
et tñ factorẽ ipm nemo sustip̃
aut ueretur. que fecit timent
tamꝙͣ possit plus esse in oꝑe qͣ
in opifice. Rite igitur seneta

Expanded text:
rnum umentis uiuum et sensibile rnum umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentur? itaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis ex lapide aut aere aliaue materia fabricatur, sed ipse homo, quoniam et sentit et mouetur et multas magnasque actiones habet. nec intellegunt homines ineptissimi quod, si sentire simulacra et moueri possent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolita: quae essent aut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cuius manus nata sunt, per quem figuram speciem pulchritudinem habere coeperunt, et ideo melior qui fecit quam illa quae facta sunt. et tamen factorem ipsum nemo suspicit aut ueretur: quae fecit timent, tamquam possit plus esse in opere in opifice. Recte igitur Seneca
Abbreviated transcription (Latin):
enciũ noĩa p̾cibus aduocare. At
em̃ pñtes non nͥ ad imagies
suas adsunt. Ita plane ꝙͣadmod̾
uulgus existimat mortuoꝵ
aĩas circa tumulos et corꝑum
suoꝵ reliqͥas obeirare. Sed tñ
postꝙͣ deus ille p̾sto esse cepit.
iam silã cro eius opus nõ est.
Quero enim si quis nagiẽ
hoĩs ꝑegre constituti contem¬
pletur sepus. et ex ea solaciũ¬
capiat absentis. num idem
sanus ẽẽ uideatur: si eo reu̾¬
so atq prĩte in cõtemplanda
iagne ꝑseu̾et. eaqz pocus
ꝙͣ ipius hoĩs aspectu frui uelit.
nmime profecto. Et tñ hoĩs
niago nccia tum uidetur cũ
procul abest. suꝑuacua futa
cũ p̾sto est. Dei at̾ cuiꝰ nimen
ac spũs ubiqz diffusus abesse
ꝑuacua est. Sed u̾entur ne õs
illoꝵ religiones manes fint
et uacue. si nichil in pñti uide¬
ant qd̾ adorent: et ideo simlãcͣ
constitiũt. que qr mortuoꝵ st̃
imagines silĩa sũt mortius oĩ
eñ sensu carent. dei aut̃̾ in et̾¬

Expanded text:
entium nomina precibus aduocare. at entium nomina precibus aduocare. at enim praesentes non nisi ad imagines suas adsunt. ita plane: quemadmodum uulgus existimat mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum reliquias oberrare. set tamen postquam deus ille praesto esse coepit, iam simulacro eius opus non est. quaero enim, si quis imaginem hominis peregre constituti contempletur saepius, ut ex ea solaciucapiat absentis, num idem sanus esse uideatur, si eo reuerso atque praesente in contemplanda imagine perseueret eaque potius quam ipsius hominis aspectu frui uelit? minime profecto. et tamen hominis imago necessaria tum uidetur, cum procul abest, superuacua futura, cum praesto est, dei autem, cuius numen ac spiritus ubique diffusus abesse uperuacua est. sed uerentur ne omnis illorum religio inanis sit et uana, si nihil in praesenti uideant quod adorent, et ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mortuis: omni enim sensu carent. dei autem m aete
Abbreviated transcription (Latin):
ue igitur amencia est.
aut ea fingere que ipĩ
postinod̾ t̾imeant: aut tuere
que fixerĩt: non ipsa inqͥunt
timemꝰ. sed eos quoꝵ ad iagi¬
nem ficta. et quoꝵ noĩbus cõ¬
setrata st̃. nempe ideo tuetis:
ꝙ eos in celo esse arbitramim.
Neq enim si dii st̃ aliter fieri pt̾.
Cur igitur oculos non in celũ
tollitis. et aduocatis eoꝵ noĩbꝰ
in aꝑto sacrificia celebratis. Cur
ad ꝑietes et ligna et lapides
potissim ꝙͣ illo spectetis: ubi eos
eẽ credatis: Quid sibi templa.
quid are uolunt: Quid deniq
ipã sinlãtra: que aut mortuoꝵ
aut absenciũ monum̾ta sunt.
nam oĩo fingendaꝵ silĩtudim̃
iõ idcͥo ab hoĩbus muenta est.
ut posset eoꝵ memoria retmm̃
qui uel morte subtracti. l absen¬
cia fu̾ant seꝑati. Deos igitur
in quoꝵ numero reponemus.
si in mortuoꝵ quis tam stultꝰ
ut colat: Si in absentiũ colẽdi
gᵈ non st̃. si nec uident q̃ facunꝰ.
nec audiunt ꝙ̃ p̾camur. Si ãt
dii absentes esse non pñt. qui

Expanded text:
e igitur amentia est aut ea fingere quae ipsi postmodum timeant aut timere quae finxerint? \'non ipsa\' inquiunt \'timemus, sed eos ad quorum imaginem ficta et quorum nominibus consecrata sunt.\' nempe ideo timetis, quod eos in caelo esse arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. cur igitur oculos non in caelum tollitis et aduocatis eorum nominibus in aperto sacrificia celebratis? cur ad parietes et ligna et lapides potissimum quam illo spectetis, ubi eos esse credatis? quid sibi templa, quid arae uolunt, quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium monumenta sunt? nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inuenta est, ut posset eorum memoria retineri qui uel morte subtracti uel absentia fuerant separati. deos igitur in quorum numero reponemus? si in mortuorum, quis tam stultus ut colat? si in absentium, colendi ergo non sunt, si nec uident quae facimus nec audiunt quae precamur. si autem dii absentes esse non possunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
amis fuit omĩ gn̾e litterar pi¬
tus. sed in eloꝙ̃do parũ facilis.
et minꝰ comptus. et mltum ob¬
sturus fuit. gͦ ne hic quid sa¬
tis celebritatis iuenit. unus
igitur p̾cipuus et clarus erti¬
tit cipͥanus. qm̃ et magnams
gloriam ex artis oratoue pio¬
fessione quesierat. et admodũ
iulta scuipsit in suo gn̾e nrã¬
da. Erat eniin ingemio facili
copioso. suaui. et que srmomis
maxiã est uirtus aꝑto: ut di¬
serere non queas.Utrũ ne or¬
nacior in eloꝙ̃do. aut facilior in
ceplitando. an potencior in ꝓsua¬
dendo fu̾it. hic tñ placere ultra
berba sacramentũ ignorantibꝰ
tus est et ad id p̾parata. ut aso¬
lis fidelibus audiantur. Denq
adoctis hꝰ sclĩ quibus forte st̃pta
enis innotuerunt. derideri solet.
Audiui ego quendã hominem
sane diẜtum qui eum immutata¬
uocaret. qiͣ ꝙ elegans ingemũ
et melioribꝰ rebus aptũ ad am¬
les fabulas contulisset. Ee si ac¬
adit hoc ei cuius eloꝙ̃cia non ĩ¬

Expanded text:
anus fuit omni genere litterarum perianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et minus comptus et multum obscurus fuit. ergo ne hic quidem satis celebritatis inuenit. unus igitur praecipuus et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. erat enim ingenio facili copioso suaui et, quae sermonis maxima est uirtus, aperto, ut discernere non queas, utrumne ornatior in eloquendo an felicior in explicando an potentior in persuadendo fuerit. hic tamen placere ultra uerba sacramentum ignorantibus quae locutus est et ad id praeparata, ut a solis fidelibus audiantur: denique a doctis huius saeculi, quibus forte scripta eius innotuerunt, derideri solet. audiui ego quendam hominem sane divocaret; quasi qui elegans ingenium, et melioribus rebus aptum, ad aniles fabulas contulisset. Quod si accidit hoc ei, cujus eloquentia non in
Abbreviated transcription (Latin):
credunt gͦ dm̃nis qr fuco carẽt.
aut certe parũ docti. Nam ut plẽ
sint eloꝙ̃tes: ꝑraro contingit. e
rei causa in aꝑto est. Eloꝙ̃tia eĩ
sclõ ẜuit. pplõ se iactare: et in re¬
bus malis placere gestit. Si qͥd̾
uĩtatem sepuis expugnare tona¬
tur. ut uimi suam monstret. opes
expetit. honores concupiscit. sũ¬
mũ deniq gradũ dignitatis e¬
postit. gͦ hec qiͣ hũilia despiat
archana tamꝙͣ cont̾ria sͥ. fugit.
quippe que publico gaudeat: et
młtitudine̾ celebutatẽq desid̾et
Eo fit ut sapiã et u̾itas. idone¬
is p̾combus indigeat. et si qͥ
forte litt̾atoꝵ se ad eã contule¬
runt defensiom eius nõ suffe¬
c̾int. Ex his qͥ mͥ noti sunt . nn¬
nicius felixnõ ignobilis int̾
causidicos loci fuit. huiꝰ liber
cui octanio titulus est: declãt
ꝙͣ idoneus u̾itatis asẜtor esse
potuisset. si se totũ ad id studiũ
contulisset. Septimꝰ qͦ tertuli¬

Expanded text:
credunt ergo divinis, quia fuco carent; credunt ergo divinis, quia fuco carent; aut certe parum docti. Nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit; cujus rei causa in aperto est. Eloquentia enim saeculo servit; populo se jactare, et in rebus malis placere gestit: si quidem veritatem saepius expugnare conatur, ut vim suam monstret; opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. ergo haec quasi humilia despicit, arcana tamquam contraria sibi fugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebritatemque desideret: eo fit ut sapientia et ueritas idoneis praeconibus indigeat. et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni eius non suffecerunt. ex iis qui mihi noti sunt Minucius Felix non ignobilis inter causidicos loci fuit. huius liber, cui Octauio titulus est, declarat quam idoneus ueritatis adsertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertulli
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Nec enĩ tam in malo statu
res est. ut desint sane mentes.
qͥbus et uĩtas placeat. et mõ¬
stratũ sͥ rectũ iter. et uideant
et seqnͣtur. Cutulmiatur mõ
poculũ celesti melle sapiẽ. ut
possint ab imprudentibus ama¬
ra remedia smne offensione po¬
tari. dũ illiciens pͥma dulcedo
acerbitatẽ saporis asperi. sub
p̾tertu suanitatis occultat. Na̾
hec in pͥmis tã est cur apud sa¬
pientes et doctos et pͥncipes
hꝰ scli scriptura sancta fide caret:¬
qd̾ ꝓphe coĩ ac simplici ẜmone
ut ad ppłm sunt locuti. Com¬
tempnuntur itaqz ab his qui
nichil audire e legere: nͥ expo¬
litũ ac diẜtum uolunt. Nec qͥtꝙͣ¬
mnherere ammis eoꝵ potest. nͥ
qd aures blandiore sono mulcz.
Illa uero que sordida uidentur
amlia. mnepta. uulgaria existi¬
mantur. Adeo nichil um pu¬
tant: nͥ qd auditu suaue est.
nichil credibile. nͥ qd̾ pt̾ nncu¬
tere uoluptatem. Nemo rem uĩ¬
tate ponderat. sedornatu. Nõ

Expanded text:
dis. Nec enim in tam malo statu dis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scriptura sancta fide care communi ac simplici sermone ut ad populum sunt locuti. contemnuntur itaque ab iis qui nihil audire uel legere nisi expolitum ac disertum uolunt nec quicquam haerere animis eorum potest nisi quod aures blandiore sono mulcet, illa uero quae sordida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem utate ponderat, sed ornatu. Non
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Nam si lucrari hos amor¬
te ad qmͣ concitatissime tendt̃.
non pot̾iumus. si ab illo itm̾e
deuo ad uitam lucemqz reno¬
tare: qmꝰ ipĩ saluti sue repu¬
gnant. nostros tñ confmabiꝰ
quor non est stabilis. ac soli¬
dis radicibus fundata et fixa
sentencia. Nutant enim plĩmi
ac maxĩe qui litt̾aꝵ aliquid
attig̾int. Nam et in hoc phĩ
n retire possunt suanitate ser¬
monis. et carminũ dulci modu¬
lacione currenciũ. obeamq cam̃
uolui sapiãm cum religione cõ¬
iungere. ne quid studiosis illa
doctrma manis possit officere:
chil noceat religiom atq ui¬
sticie. sed et̾ prosit ꝙͣ pliiũ si
is qui eas didicerit sit in uirtu
tibus instructior in u̾itate sapi¬
encior. prete̾a eciã si milli ali¬
nobis c̾te prodent. delectabit se
constiencia. gaudebitqz mens ĩ
uĩtatis se luce u̾sari: qd est aĩe
pabulũ incredibili quad̾ iocun¬
ditate ꝑfusũ. um nõ est despe¬
randum. forte non caminus sur¬

Expanded text:
nime. nam si lucrari hos a mornime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. nutant enim plurimi ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officere,  modo nihil noceat religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si is qui eas didicerit, sit in uirttibus instructior, et in veritate sapientior. Praeterea, etiamsi nulli alinobis certe proderit: delectabit se conscientia, gaudebitque mens in veritatis se luce versari; quod est animae pabulum, incredibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. Fortasse Non canimus sur
Abbreviated transcription (Latin):
congredi audent. qr stiunt se
facile suꝑari. Et idccͥo discep¬
tacione sublata: pellitur e me¬
dio sapiã. ui gi̾tur res ut ait
ennus. Et qr student dampͣ¬
re tamꝙͣ nocentes. quos utiqz
stũt innocentes. constare deip¬
sa mriocen᷑. nolunt. qiͣ uero ma¬
ior sit miqͥtas probatã inno¬
cenciã dampnasse ꝙͣ mauditã.
Sed ut dixi uentur ne si audi¬
erint: dampͣre non possint. Et
ideo cultores dei sumimi. hoc est
iustos hommes torquent inter¬
ficunt. ext̾minant. nec cãs
uehement̾ oderant qr ipĩ errãt.
rastuntur his qui ueram ui¬
am secuntur. et cum corugere
se possint: errores suos insuꝑ
crudelibus factis coac̾uant. inno¬
cenciũ cruore maculantur. et
dicatas deo mentes: eiusteratis
corporibus extorquent. cutm
talibus mĩc congredi et dispu¬
tare contendimꝰ. hos ad u̾ita¬
tem ab mepta ꝑsuasione tradu¬
cere: qui sanguinẽ facilius hau¬
ẜruit ꝙͣ uerba iustor. Quid
igitur oꝑam ne ꝑdenius: mi¬

Expanded text:
congredi audent, quia sciunt se congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, innocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? mi
Abbreviated transcription (Latin):
on est apud
ime dubiumcõ¬
stantine imꝑ¬
ator maximi
quin hoc opie
gulans ille reꝵ conditor. et
huiꝰ miuensi rector asfitur si
quis attigerit. ex istis mepte
religiosis. ut sunt minia suꝑ¬
sticione impacientes. inseget᷑
etiam maledictis: ut uix lecto
fortasse pͥncipio. affligat. pae¬
si fieri potest. humanitatis
ire postulamus ut non pͥns
dampnet ꝙͣ unu̾sa cognon̾it
nam si saculegis et proditoribꝰ
Eueneficis ptãs defendendi su
ditur. nec damp̃ri quẽꝙ̃ incogͣ
ta tã licet. non imiuste petere
bidennr. ut si qͥs erit ille qui ĩ¬
aderit in hec. si leget ꝑlegat.
si audiet sentenciã differat in
extitmũ. sed noui homĩ ꝑtinaciã
nũ ꝙͣ impetrabimꝰ. Tmient eĩ
ne a nobis reuicti. manus dare
alnꝰ lamãte ipã u̾itate cogant᷑.
Obstrepũt igitur et int̾cidunt
ne audiant. et otulos suos oppͥ¬
munt. ne lumen uideant qd̾
offermius ꝯͦ plane ipsi diffi¬
denciam sue ꝑdite rõms osten¬
dunt. cũ neqz cognostere neqz

Expanded text:
on est apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus gularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projsi fieri potest humanitatis iure postulamus, ut non prius damnet quam uniuersa cognouerit. nam si sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur. obstrepunt igitur et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque
Abbreviated transcription (Latin):
cuint ꝙͣ u̾i̾tas ht̃. qui aut figu¬
ram ne gant habere ullam deum.
aut nullo affectu cõmoueri pu¬
tant. quia sit omĩs affectus i¬
becillitatis q̃ in deo nulla est. De
t̾tio uero hii p̾cipitant᷑ qui cum
stiant legatũ dei eunde̾q dm̃
et inmortalis templi conditorẽ.
tñ aut non accipiũt eum. aut
alit̾ accipuĩt ꝙͣ fides postit. qͦs
ex ꝑte iam refutauimꝰ in qrͣto su¬
p̃dicti oꝑis libro. et refutabimꝰ
postea diligencius. cum respon¬
dere ad ommes sectas teꝑmius.¬

Expanded text:
unt quam ueritas habet: qui aut figuram negant habere ullam deum aut nullo adfectu commoueri putant, quia sit omnis adfectus inbecillitatis, quae in deo nulla est. de tertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatum dei eundemque diuini et inmortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum aut aliter accipiunt quam fides poscit: quos ex parte iam refutauimus in quarto supra dicti operis libro et refutabimus postea diligentius, cum respondere ad omnes sectas coeperimus
Abbreviated transcription (Latin):
mltos negemꝰ si eos multitu
biles esse. Arguimus eoꝵ er
rores in diu̾sũ qui tam paucos
putant. sciant tñ quo noie
appellari debeant ne deu̾ u̾m
uiolent cuiꝰ nomꝰ exponũt.:
dũ płibus trbĩt. credant
apollim suo qui eod̾ illo rũso¬
qui ut ioui pͥncipatũ. sic ec̾
cet̾is dis abstulit nomen. Ter¬
cuis enĩ u̾sus ostendit dei mĩ¬
stros non deos um angelos
appellari oporte̾. de se quid̃ ille mẽ¬
titus est. Qui cũ enum̾o demonũ
anglĩs se dei aggregauit. Deniqz
in aliis responsis demonẽ se esse
confessus est. nam cũ int̾rogaret ᷑
quomodo sͥ. supplicari uellet. Ita

Expanded text:
multos negemus. si eos multitudmultos negemus. si eos multitudbiles esse arguimus errores eorum in diversum, qui tam paucos putant. Sciant tamen, quo nomine appellari debeant: ne Deum verum violent, cujus nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. Credant Apollini suo, qui eodem illo responso, ut Jovi principatum, sic etiam caeteris diis abstulit nomen. Tertius enim versus ostendit, Dei ministros, non deos, verum angelos appellari oportere. De se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se Dei aggin aliis responsis daemonem se esse confessus est. nam cum interrogaretur quomodo sibi supplicari uellet, ita
Abbreviated transcription (Latin):
spicari doione esse dictũ qui et
matrẽ habuit et nomen. Quid
ter maximꝰ cuius supra feci me̾
lo. sed sine mr̃e qrͦ appellat deum
ꝙ origo illi non sit aliũde. nec
eiꝰ pt̾ ab illo esse gn̾atus: qui
ipẽ uniu̾sa gu̾auit. Satis ut
opinor et argumẽtis docui. et
testibus cõfumaui qd̃ ꝑse satis
clarũ est unũ esse rege̾ mũdi.
unũ prẽm. unũ deũ. Sed for¬
tasse q̾rat aliqͥs anobis idem
illdꝰ qd̾ a pd̾ ciceronẽ q̾rit hortẽ¬
sius. Si deus unus est q̃ esse btã
solitudo queat. tamꝙͣ nos qui
unũ dicimꝰ deẜtum ac solitariũ
ẽẽ dicamus. ht̾ emꝰ mĩstros qͦs
uocamus nĩcios. et est illud
u̾m qd̾ dixisse in exhortaciomibꝰ.
senecã supͣ retuli. genuisse mĩ
neqr dii st̃. neq deos se uotari
aut coli uolunt. quippe qͥ nich̾
quori et exiguus et certus est
nuimerus. Ee si cultores deoꝵ
eosd̾ ipsos se cole̾ putãt quos
sũmi dei mĩstros appellamus:
nich̾ est qd nob̾ faciant inu¬
diam. qui unũ deũ dicamus

Expanded text:
spicari de Jove esse dictum, qui et matrem habuit, et nomen? Quid r maximus, cujus supra mentionem lo, sed ἀπάτορα quoque appellat Deum; quod origo illi non sit aliunde? Nec enim potest ab ullo esse generatus, qui ipse universa generavit. Satis ut opinor et argumentis docui, et testibus confirmavi, quod per se satis clarum est, unum esse regem mundi, unum patrem, unum dominum. sed orasse quaerat aliquis a nobis idem illut quod aput Ciceronem quaerit Hortensius, si deus unus est, quae esse beata solitudo queat. tamquam nos quia unum dicimus, desertum ac solitarium esse dicamus. habet enim ministros, quos uocamus nuntios. et est illut uerum quod dixisse in Exhortationibus Senecam supra rettuli, genuisse regni neque dii sunt neque deos se uocari aut coli uolunt, quippe qui nihilquorum et exiguus et certus est numerus. quodsi cultores deorum eos ipsos colere se putant, quos summi dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant inuidiam, qui unum deum dicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dei. De utrisq gm̾ibus in stdõ
libro disẜennus. Int̾imi nobis
sat est. ꝙ dũ honorare se uult
et in celo collocare: confessus
est illud qd̾ res ht̃. quomodo sit̾
appellandi qui deo semꝑ assistũt
Retrahant gͦ se hoĩes ab errou¬
bus. et abiectis religionibꝰ pͣus
ꝑentẽ suũ deũq cognostant.
cuius nec uirtus existimari p̃t.
nec magnitudo ꝑspici. nec pͥn¬
cipiũ comp̾hendi cũ ad illum
mentis hũane intencio et acu¬
men et menioria ꝑuenit. Qiͣ
sb̃ductis et cõsũmatis omĩbus
uns subsistit. heret. deficit.
nec est aliquid ulterius quo
progredi possit. umn qr fieri ñ
pt̾ quin id qd̾ fit. aliquꝰ esse ce¬
pit: cõsequens est ut quiꝰ nich̾
ante illũ fuit ipẽ ante omnia
ex seipõ sit procreatus. Ideoq
ab apolmne ex se ortus. a sibilla

Expanded text:
. de utrisque generibus in secundo libro disseremus. nunc interim nobis satis est quod dum honorare se uult et in caelo conlocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui deo semper adsistunt. retrahant ergo se homines ab erroribus et abiectis religionibus prauis parentem suum dominumque cognoscant, cuius nec uirtus aestimari potest nec magnitudo perspici nec principium conprehendi. cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria peruenerit, quasi subductis et consumptis omnibus uiis subsistit haeret deficit nec est aliquid ulterius quo progredi possit. uerum quia fieri non potest quin id quod sit aliquando esse coeperit, consequens est ut quoniam nihil ante illum fuit, ipse ante omnia ex se ipso sit procreatus, ideoque ab Apolline αἀτο- φυής, a Sibylla
Abbreviated transcription (Latin):
pollo enim ꝙ̃ p̾ter ceteros
dñnum maxiẽq fatidicũ
existimãt colo phone respondẽs
ꝙ a delphis credo migranerat ame
quis aut quid ẽẽt oĩo deus. Rnĩdit

Expanded text:
pollo enim, quem praeter caeteros divinum maximeque fatidicum existimant, Colophone respondens, quod Delphis credo migraverat, Asiae quis esset, aut quid esset omnino Deus, respondit
Abbreviated transcription (Latin):
demon. Item rursum cũ p̾tem
in apoliuẽ eninichiũ rogatus
expͥmeret: ab hoc u̾su exorsus
mon. Quid gͦ suꝑest nͣ ut sua
cõfessione uerberibus u̾i dei ac
pene subiaceat sempit̾ne: Nam
in alio responso ita dixit. Demo¬

Expanded text:
. item rursus cum precem in Apollinem Sminthium rogatus expromeret, ab hoc uersu exorsus μον. quid ergo superest nisi ut sua confessione uerberibus dei ueri ac poenae subiaceat sempiternae? nam et in alio responso ita dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ctus nominatur. Qd seneca hõ
actutus in ex hortaciomibꝰ bidit.
Nos inqͥt aliunde pendeꝰ. itaq
ad aliquẽ respicimꝰ cui qd est op¬
timũ in nobis debeanus. alius
nos edidit. alius instruxit. deꝰ
ipe se fecit.

Expanded text:
 nominatur. quod Seneca homo acutus in Exhortationibus uidit. nos inquit aliunde pendemus. itaque ad aliquem respicimus, cui quod est optimum in nobis debeamus. alius nos edidit, alius instruxit: deus ipse se fecit.