comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te. Om̃a tẽpora tũ fecisti. & ante omã tẽpora tu es. nec aliquo tẽpore ñ erat tẽpus. N ullo
ergo tẽpore ñ feceras aliqͥd. quia ipsũ tẽpus tũ feceras: & nulla tẽpora tibi coȩt̾na sunt.:
uia tũ ꝑmanes. At illa si ꝑmanerent. non eẽnt  tẽpora. Quid ẽ enĩ tempus
Quis hoc facile breuit̃q explicauerit : Quis hoc aduerbũ de illo ꝓferendũ uł cogitatio¬
e comp̃henderit : Quid aut̃ familiarius & notius in loquendo cõmemoramus quã tẽpus.
Et intelligimus utiq cũ id loquim᷑. intelligimus etiã cũ alio loquente id audimus. Quid ẽgͦ
t̃pus : Si nemo exmẽ quȩrat scio. si quȩrenti explicare uelim nescio. Fident̃ tamen dico
re me. Qõd si nihil prȩteriret. ñ eẽt prȩteritũ tẽpus. Et sinihil adueniret. ñ eẽt futurũ

Expanded text:
te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus. Nullo te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus. Nullo ergo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. et nulla tempora tibi coaeterna sunt, quia tu permanes; at illa si permanerent, non essent tempora. quid est enim tempus? quis hoc facile breuiterque explicauerit? quis hoc ad uerbum de illo proferendum uel cogitatione conprehenderit? quid autem familiarius et notius in loquendo conmemoramus quam tempus? et intellegimus utique, cum id loquimur, intellegimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo tempus? si nemo ex me quaerat, scio; si quaerenti explicare uelim, nescio: fidenter tamen dico scire me, quod, si nihil praeteriret, non esset praeteritum tempus, et si nihil adueniret, non esset futurum
Abbreviated transcription (Latin):
it᷑ ꝗͥd tunc faciebas : Non enĩ erat tunc ubi ñ erat tẽpus. nectu tẽpore tẽpora praecedis.
Alio quin. ñ om̃a tẽpora prȩcederes. sed p̾cedis om̃a tẽpora prȩterita celsitudine semper
rȩsentis ȩt̃nitatis. & superas om̃a futura. quia & illa futura st̃. et cũ uenerint prȩteri
erunt : tũ aut̃ idem ipse es. & anni tui ñ deficient. Anni tui nec eunt nec ueniunt: istieniꝰ
nr̃i & eunt & ueniunt. Ut om̃s ueni ant anni tui om̃s simul stant qm̃ stant. nec euntes
uenientib excludunt᷑. quia ñ transeunt. Isti aut̃ om̃s nr̃i eunt cũ om̃s ñ erunt. Ani
tui dies unus. & dies tuus ñ cotidie sed hodie . quia hodiernus tuus ñ cedit crastino. neq enĩ sue¬
edit hesterno. Hodiernus tuus ȩt̃nitis. Ideo coȩt̾nũ genuisti. cui dixisti. ego hodie ger

Expanded text:
itur, quid tunc faciebas ? non enim erat tunc, ubi non erat tempus. Nec tu tempore tempora praecedis: itur, quid tunc faciebas ? non enim erat tunc, ubi non erat tempus. Nec tu tempore tempora praecedis: alioquin non omnia tempora praecederes. sed praecedis omnia praeterita celsitudine semper praesentis aeternitatis et superas omnia futura, quia illa futura sunt, et cum uenerint, praeterita erunt; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. anni tui nec eunt nec ueniunt: isti autem nostri eunt et ueniunt, ut omnes ueniant. anni tui omnes simul stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. anni tui dies unus, et dies tuus non cotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. hodiernus tuus aeternitas: ideo coaeternum genuisti, cui dixisti: ego hodie genui
Abbreviated transcription (Latin):
ciebat: quid. nisi creaturã faciebat : Et utinã sic sciã quicꝗd utilit̃ scire cupio. quẽ ad modu scio
ꝑimagines retro tẽporũ. & te dm̃ om̃i potentẽ & om̃i creantẽ. & omĩa tenente. cȩli & terrȩ ar¬
ficẽ ab opere tanto antequã id faceres ꝑ innumerabilia sȩcula cessasse mirat᷑. euigilet a
attendat quia falsa mirat᷑. Nam unde poterant innumerabilia scła transirequȩ ipse ñ feco
cũ sis om̃iũ scłorũ auctor & conditor: Aut quȩ tẽpora fuissent . quȩ abste condita ñ eẽnt : Aut
quomͦ prȩterissent. si nũquã fuissent : Cũ gͦ sis operator om̃iũ tẽporũ. si fuit aliqđ tẽpus antequã
aceres cȩlũ & terrã cur dr̃ qđ ab opere cessabas : Id ipsũ enĩ tempus tũ feceras. nec prȩteri
potuerunt tẽpora. antequã faceres tẽpora. Si aut̃ ante cȩlũ & terrã nullũ erat tẽpus. cur quȩ¬

Expanded text:
ciebat, quid nisi creaturam faciebat? Et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio ciebat, quid nisi creaturam faciebat? Et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio per imagines retro temporum, et te Deum omnipotentem et omnicreantem et omnitenentem, coeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur; evigilet atque attendat, quia falsa miratur. Nam unde poterant innumerabilia saecula praeterire, quae ipse non feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora fuissent quae abs te condita non equomodo praeterirent, si numquam fuissent? cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus, antequam faceres caelum et terram, cur dicitur, quod ab opere cessabus? id ipsum enim tempus tu feceras, nec praeterire potuerunt tempora, antequam faceres tempora. si autem ante caelum et terram nullum erat tempus, cur quaer
Abbreviated transcription (Latin):
ionsequi & om̃e p̃teritũ ac futurũ ab eo qđ semꝑ ẽ prȩsens creari. & excurrere : Quis
nebit cor hominis ut stet & uideat quomͦ stans dicit & futura & p̃terita tẽpora. nec futura
nec p̃terita ȩt̾nitas:: Numꝗͥd manus mea ualet hoc. aut manus oris mei ꝑ loquelas agit tam
grandẽ rem : Ecce respondeo dicenti. qd faciebat ds̃ antequã faceret cȩlũ & terrã. respon¬
deo ñ illud qđ quidã respondisse ꝑhibet᷑. iocularit̃ eluderis questionis uiolentiã. Alta inquit
utantib gehennas parabat. Aliud ẽ uidere. aliud ridere. Hȩc ñ respondeo. Libentu
enĩ responderim. nescio qđ nescio. quã illud unde irridet᷑qui alta int̾rogauit. & laudat᷑ qui
sa respondit. Sed dicotẽ ds̃ nr̃ om̃is creaturȩ creatorẽ. & si cȩli & terrȩ nomine omn
creatura intelligit᷑. audent̃ dico. antequã faceret ds̃ cęlũ & terrã. t̃ faciebat aliqͥd. Si enĩ fa¬

Expanded text:
onsequi et omne praeteritum ac futurum ab eo, quod semper est praesens, creari et excurrere? quis tenebit cor hominis, ut stet et uideat, quomodo stans dictet futura et praeterita tempora nec futura nec praeterita aeternitas? numquid manus mea ualet hoc aut manus oris mei per loquellas agit tam grandem rem? Ecce respondeo dicenti: "quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram?" respondeo non illud, quod quidam respondisse perhibetscrutantibus gehennas parabat. Aliud est videre, aliud ridere; haec non respondeo. Libentius enim responderim, Nescio, quod nescio; quam illud unde irridetur qui alta interrogavit, et laudatur qui falsa respondit. Sed dico te, Deus noster, omnis creaturae creatorem. Et si coeli et terrae nomine omnis creatura intelligitur; audenter dico, Antequam faceret Deus coelum et terram, non faciebat aliquid: si enim fa
Abbreviated transcription (Latin):
tibi dñe. uidemus caelũ & terrã siue corporalem partẽ superiorem atq inferiorẽ. siue spũa¬
m corporalẽq creaturã. atq in ornatũ harũ partium quib constat uel uniuersa mundi
mores & corporales inftriores primariũ corpus mundi. siue hoc spatiũ aeris. quia & hoc uocatur
lũ ꝑ quod uagant᷑ uolatilia cȩli. int̾ aquas quȩ uaporalit̃ ei suꝑferunt᷑. & serenis etiam noctib
unt. & has quae in terris graues fluitant : uidemus congregatarũ aquarũ speciem ꝑ campos
uris. & aridã terrã uel nudatã uel formatã ut eẽt uisibilis & composita. herbarũq: atq arbo

Expanded text:
Gratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritaGratias tibi, domine! uidemus caelum et terram, siue corporalem partem superiorem atque inferiorem siue spiritalem corporalemque creaturam, atque in ornatu harum partium, quibus constat uel uniuersa mundi periores et corporales inferiores, primarium corpus mundi, siue hoc spatium aeris, quia et hoc uocatur caelum, per quod uagantur uolatilia caeli inter aquas, quae uaporaliter eis superferuntur et serenis etiam noctibus rorant, et has, quae in terris graues fluitant. uidemus congregatarum aquarum speciem per campos maris et aridam terram uel nudatam uel formatam, ut esset uisibilis et conposita herbarumque atque arbo
Abbreviated transcription (Latin):
ni. eis qui in spũ dĩ loquerentur : sic recte dicitur. non uos estis qui scitis. eis qui in dĩ spũ sci¬
unt. N ihil ominus igitur recte dicitur. non uos estis qui uidetis. eisqui in spũ dĩ uident. I
quicquid in spũ dĩ uident quia bonũ est. non ipsi sed ds̃ uid& quia bonũ est. Aliud ergo est
it putet quisq malũ eẽ quod bonũ est. quales supra dieti sunt : aliud ut quod bonũ est uid
homo qui a bonũ est. sic ut multis tua creatura placeat qui a bona est. quibus tamen nontũ
uees in ea. unde frui magis ipsa quã tẽ uolunt: aliud autẽ ut cũ aliquid uidet homo quia bonũ est.
sinillo uideat qui a bonũ est. ut scilic& ille ametur in eo quod fecit. quia non amaretur nisi ꝑ spm̃¬
ua bonũs est. quiequid aliquo modo est. Abillo enim est qui non aliquomodo est. sed est. est.

Expanded text:
ni, eis, qui in dei spiritu loquerentur, sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis" eis, qui in dei spiritu scini, eis, qui in dei spiritu loquerentur, sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis" eis, qui in dei spiritu sciunt. nihilo minus igitur recte dicitur: "non uos estis, qui uidetis" eis, qui in spiritu dei uident: ita quidquid in spiritu dei uident quia bonum est, non ipsi, sed deus uidet, quia. bonum est. aliud ergo est, ut putet quisque malum esse quod bonum est, quales supra dicti sunt; aliud, ut quod bonum est uideat homo, quia bonum est, sicut multis tua creatura placet, quia bona est, quibus tamen non tu ces in ea; unde frui magis ipsa quam te uolunt: aliud autem, ut, cum aliquid uidet homo quia bonum est, deus in illo uideat, quia bonum est, ut scilicet ille ametur in eo quod fecit, qui non amaretur nisi pquia bonum est, quidquid aliquo modo est: ab illo enim est, qui non aliquo modo est, sed est, est.
Abbreviated transcription (Latin):
trariam: inferiorib mundi locis ista gignere.atq formare. Insanidicunt hȩc. qm̃ non ꝑs
tuum uident opera tua. nec te cognoscunt in eis. Qui autẽ ꝑ spm̃ tuum uident ea. tu uides
in eis. Ergo cũ uident quia bona sunt. tũ uides quia bona sunt : & quȩcũq propter tẽ placent.
tũ in eis complaces: & quȩ ꝑ spm̃ tuum placent nobis. tibi placent in nobis. Quis enim seit ho¬
minũ quȩ sunt hominis. nisi sp̃s hominis qui in ipso ẽ : Sic & quae dĩ sunt. nemo scit. nisi sp̃sdĩ.
os autẽ inquit non spm̃ huius mundi accepimus. sed spm qui exdõ est. ut sciamus quȩ a
donata sunt nobis. Et ad moneor. ut dicam. Certe nemo scit quae dĩ sunt. nisi sp̃sdĩ. Quomo¬
do ergo scimus & nos quȩ adõ donata sunt nobis: Respondetur mihi. qm̃ quae ꝑeius sp̃i

Expanded text:
trariam in inferioribus mundi locis ista gignere atque formare. insani dicunt haec, quoniam notrariam in inferioribus mundi locis ista gignere atque formare. insani dicunt haec, quoniam non per spiritum tuum uident opera tua nec te cognoscunt in eis. Qui autem per spiritum tuum uident ea, tu uides in eis. ergo cum uident, quia bona sunt, tu uides, quia bona sunt, et quaecumque propter te placent, tu in eis places, et quae per spiritum tuum placent nobis, tibi placent in nobis. quis enim scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? sic et quae dei sunt nemo scit nisi spiritus dei. nos autem, inquit, non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. et admoneor, ut dicam: certe nemo scit quae dei, nisi spiritus dei. quomodo ergo scimus et nos, quae a deo donata sunt nobis? respondetur mihi, quoniam quae per eiu
Abbreviated transcription (Latin):
pens meam surditatẽ & clamans: O homo. nempe qđ scriptura mea dicit. ego dico. Ettam̃¬
tit. Sic ea quae uos ꝑ sp̃m meum uidetis. ego uideo : sicut ea quȩ uos ꝑ spm meum dicitis. ego
tem poralit̃ ea dicatis. non ego temporaliter dico. Et audiui dñe ds̃ m̃s. & elinxisti llam dul¬
cedinis ex tua ueritate. & intellexi qm̃ sunt quidam quibus displicent operatua. & i¬
ta corũ dicunt tẽ fecisse necessitate compulsũ. sicut fabricas cȩlorũ & compositiones syde¬
m. & hoc non de tuo. sed iam fuisse alibi creata. & aliunde quȩ contraheres & compagi¬
nares atq contexeres. cũ de hostib uietis mundana moenia molireris. ut ea construeti¬
one deuicti. aduersus tẽ iterũ rebellare non possent. Ali a uero nec fecisse tẽ. nec omni
compegisse. sicut om̃s carnes & minutissima quaeq animantia. & quicquid radicib
terram tenet : sed hostilem mentẽ naturamq dicant non abste conditã.tibiq con¬

Expanded text:
pens meam surditatem, et clamans: O homo, nempe quod Scriptura mea dicit, ego dico. Et tamtit. sic ea, quae uos per spiritum meum uidetis, ego uideo, sicut ea, quae uos per spiritum meum dicitis, egotemporaliter ea dicatis, non ego temporaliter dico." Et andiui, domine deus meus, et elinxi stillam dulcedinis ex tua ueritate et intellexi, quoniam sunt quidam, quibus displicent opera tua, et multa eorum dicunt te fecisse necessitate conpulsum, sicut fabricas caelorum et conpositiones siderum, et hoc non de tuo, sed iam fuisse alibi creata et aliunde, quae tu contraheres et conpaginares atque contexeres, cum de hostibus uictis mundana moenia molireris, ut ea constructione deuincti aduersus te iterum rebellare non possent; alia uero nec fecisse te nec omnino conpegisse, sicut omnes carnes et minutissima quaeque animantia et quidquid radicibus terram tenet, sed hostilem mentem naturamque aliam non abs te conditam tibique con
Abbreviated transcription (Latin):
bebã in illo magisterio diligentib uanitatẽ & quȩrentib mendaciũ socius eorũ. In illis annis
unã habebã ñ eo qđ legitmũ uocat᷑ coniugio cognatã. sed quã indagauerat uagus ardor in ops pru¬
entiȩ. sed unã tam̃. ei quoq seruans thori fidẽ. Inqua sane experirer exemplo meo qͥd distar&
coniugalis placiti modũ qđ fȩderatũ eẽt generandi grã. & pactũ libidinosi amoris. Ubi ples etiam
contra uotũ nascit᷑. quã uis iã nata: cogat sẽ diligi. Recolo etiã cũ mͥ theatrici carminis certam̃¬
mire placuiss&: mandasse mͥ nescio quẽ aruspice ꝗd eidare uellẽ mercedis ut uincerẽ. me autẽ
seda illa sac ram̃ta detestatũ & ab ominatũ respondisse. nec si corona illa eẽtꝰ iͥ mortalit̃ aurea.
nuscã ꝓuictoria mea necari sinere. Necaturus enĩ erat ille insacrificiis suis animantia. & il

Expanded text:
bebam in illo magisterio diligentibus uanitatem et quaerentibus mendacium, socius eorum. in illis annis bebam in illo magisterio diligentibus uanitatem et quaerentibus mendacium, socius eorum. in illis annis unam habebam non eo quod legitimum \'uocatur coniugio cognitam, sed quam indagauerat uagus ardor inops prudentiae; sed unam tamen, ei quoque seruans tori fidem, in qua sane experirer exemplo meo, quid distaret inter coniugalis placiti modum, quod foederatum esset generandi gratia, et pactum libidinosi amoris, ubi proles etiam contra. uotum nascitur, quamuis iam nata cogat se diligi. Recolo etiam, cum mihi theatrici carminis certamire placuisset, mandasse mihi nescio quem aruspicem, quid ei dare mercedis vellem ut vincerem; me autem foeda illa sacramenta detestatum et abominatum respondisse, nec si corona illa esset immortaliter aurea, muscam pro victoria mea necari me sinere. Necaturus enim erat ille in sacrificiis suis animantia, et il
Abbreviated transcription (Latin):
bricarent angłos & deos ꝑ quos liberarem. & sectabam ista atq faciebã cũ amicis meis ꝑme
ego tam̃ confitear tibi dedecora mea in laude tua. Sine me obsecro. & da mͥ circũ i re
presena memora p̃teritos circuitus erporis mei & im molare t hostiuã iubilationis. Quidenĩ sũ ego mͥsine
re sisi dux in ꝑreceps : Aut qd sũ cũ m bene ẽ. nisi sugens lactuũ. aut fruens tẽ cibo qui ñ corrũpitur
quis homo ẽ qui lib& homo cũ sit homo : Sed irrideant nos fortes & potentes nos aut̃ infirmi & ii¬
pes consittam̃ tibi: Docebã in illis annis artẽ rethoricã. & uictoriosã loquacitatẽ uictus cupidi¬
ate uendeba . Malebã tam̃ dnẽ tũ scis bonos habere discipulos sicut appellant᷑ boni. & eossine d¬
lo docebã dolos. Non in quib contra caput in nocentis agerent. sed aliquando ꝓcapite nocentis.
Et ds uidisti de longinquo lapsantẽ in lubrico & in multo fumo scintillantẽ fidẽ meã. quã ex hi¬

Expanded text:
icarent angelos et deos, per quos liberaremur. et sectabar ista atque faciebam cum amicis meis per me , deus meus, et ego tamen confitear tibi dedecora mea in laude tua. sine me, oblielTo, et da mihi circuire praesenti memoria prae-, teritos circuitus erroris mei et immolare tibi hostiam iubilationis. quid enim sum ego mihi sine te nisi dux in praeceps? aut quid smn, cum mihi bene est, nisi sugens lac tuum aut fruons tc cibo, qui non corrumpitur? et quis homo est quilibet homo, cum sit homo? sed inrideant nos fortes et potentes, nos autem infirmi et inopes confiteamur tibi. Docebam in illis annis artem rhetoricam et uictoriosam loquacitatem uictus cupiditate uendebam. malebam tamen, domine, tu scis, bonos habere discipulos, sicut appellantur boni, et eos sine dolo docebam dolos, non quibus contra caput innocentis agerent, sed aliquando pro capite nocentis. et, deus, uidisti de longinquo lapsantem in lubrico et in multo fumo sciiitillantem fidem meam, quam exhi
Abbreviated transcription (Latin):
tite seatañ familiaritas eoꝵ. plures enĩ eos roma occultat: pigrius mẽ faciebat aliud querere
p̃sertm desperantẽ in eccła tua dñe celi & terre. creator om̃iũ uisibiliũ & inuisibiliũ posse inue

Expanded text:
ositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; ositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in Ecclesia tua, Domine coeli et terrae, creator omnium visibilium et i
Abbreviated transcription (Latin):
di soctainssiniea falsa doctrina mẽ posse ꝓficere. ea ipsa quib sinihil melius reperirẽ contentis ẽẽ deore¬
uere ũ remissius negligentiusq retinebã. Et enĩ suborta ẽ etiũ mͥ cogitatio prudentiores illoscete¬
ras fuise phis lo soph os. quos acha dẽmicos appellant. qđ de om̃ib dubitandũ eẽ censuerant. nec ali¬
qł ueri ab homine dephendi posse decituerant. Iti enĩ & m liquido sensisse uidebant᷑ ut uulgo ha¬
bent etiã illoꝵ intentionẽ nondũ intelligenti. Nec dissimulaui eundẽ hospitẽ meũ repͥmere animia
fiducia quã sensi eũ habere dereb fabulosis. quibi manichei libri pleni sunt. Amicitia tam̃ eoꝵ fani¬
arius utebar. quã cȩteroꝵ hominũ qui in illa heresi ñ fuissent. Nec eã defendebã pristina anim¬

Expanded text:
desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decredesperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et mihi liquido sensisse videbantur, ut vulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intelligenti. Nec dissimulavi eumdem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina anim
Abbreviated transcription (Latin):
ui salutẽ meliorẽ atqͦ certiorẽ dares. Et iungebar etiã tunc romȩ filsis illis atq fallentibis¬
eis etiã quoselertos uoeant. Ad huc enĩ mͥuidebat᷑ ñ ẽẽ nosqui peccamus sa nescio quaeliu ses
nobis peccare naturã. & deleotibit suꝑbiã neã extri culpi ee : & cũ ailiqđ mali fec issẽ nconsoa
me fecisse ut sanares amimnũ meã qm̃ peccabat tibi. sed exousart eã amabã. & accus are tescio qđ
aint peooatũ in sanabilius quo mẽ peccatorẽ ñ ẽẽ arbitrabar & exeerabilis in quitiste ds̃ mpse temn
iea dpritic̃ meã. qua me atẽ ad salutẽ malle superari Nondũ gͦ posueras custodiã orimeo & ostiumn
cortinentie cr cũ labia mea. ut ñ declinar& cor mcũ in uerba maligna ad gxcusandas exeusationes
in perrats: cũ hominib: operantib iniquitatẽ. & ideo  adhuc c̃õbi ibã. cũ lectiseoꝵ. Sed tam̃ iã

Expanded text:
cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae fcui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam tunc Romae feis etiam quos electos vocant. adhuc enim mihi videbatur non esse nos qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peccare naturam; et delectabat superbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi; sed excusare eam amabam, et accusare nescio quierat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deus omnerniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem; et ideo adhuc combinabam cum electis eorum . 19. Sed tamen jam
Abbreviated transcription (Latin):
si mea talis illa mors trans uerberass& uiscera dilectionis cius. Et ubicent tange p̃ces & tã
ltũ uiduȩ custȩ ac sobriȩ. frequentantis demosinas obsequentis atq seruientis sc̃is tuis. nuli
diẽ p̃t̃mittentis oblationẽ ad altire tuũ bis in dicmine & uespere ad eccłam tu ã sinc ull
intimnissione uenientis ñ ad uanas fibulas & aniles loquacitates sedut tẽ audir& in tuis ser¬
mibi ec te illũ insuis p̃cib: huiusnc lacrimas quib: ñ atẽ iurĩ& argentũ petebit nec as
mutabile aut uolubi le bonũ sed salutẽ animȩ fili sui ut euiusiminere talis ertt . con atsi¬
res& iepelleres ab auxilio tuo : Nequaquã dñe. Immouͦꝰ aderas & ex audiebas & faciebasor duci
Recreasti g̃ mẽ ab illa egritudine & saluũ fecisti filiũ ancillȩ tuȩ tunc interin corpore: itet

Expanded text:
si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam iliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad altare tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? nequaquam, domine, inmo uero aderas et exaudiebas et faciebas ordine, quo Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset
Abbreviated transcription (Latin):
eruee sua inimicitias quas tecũ contraxerã peccatis mcis. Quomꝰ enĩ cis soluer& in eruce pli¬
tasmatis qđ de illo orediderĩ : quã gͦ filsa m uidebat᷑ mors carnis eius tã uera erat animȩ nes
Et qua uera erit mors carnis cius tã filsa uita animȩ mee quȩ id ñ credebat. Et in grauesoc
s inueritate or dinistui : Et hoc illa nesciebat. & tam̃ ꝓme orabat ab sens tũ aut̃ ubiq p̃¬
eonde saerilego. Neq enuĩ desiderabã in illo tanto periculo baptismũ tuũ & melior erĩ pues qu
illũ demat̾na pietate flagitaui si cut iã recordatus atq confessussũ : sed in dedecus incũ erua
& consilia medicinȩ tuȩ demens i tridebã qui ñ mẽ siuisti talebis mnori. Quo uulnere si feos¬
ret᷑cor matris. nũ quã sanartt᷑. Non enĩ satis eloquor qđ ergai mc̃ habebat animi & quanti
ore sollicitu dine mẽ parturiebat spũ. quã carne pepererat Nom ttaq uideo quom̃ sanants

Expanded text:
solueret in cruce phantasmatis, quod de illo credideram? quam ergo falsa mihi uidebatur mors carnis eius, tam uera erat animae meae, et quam uera erat mors carnis eius, tam falsa uita animae meae, quae id non credebat. et ingrauescentmeis in ueritate ordinis tui? et hoc illa nesciebat et tamen pro me orabat absens. tu autem ubiqcorde sacrilego. neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum et melior eram puer, quo illum de materna pietate flagitaui, sicut iam recordatus atque confessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
rent o quam quã quom̾ sẽ haber& spũalis substantia ne tenuit̃ quidẽ atq in enigmate suspicabar
tam̃ gaudens erubui ñ me tot annos aduersus catholicã fidẽ. sed eontra carnaliũ eogitationũ figm̃¬
tilitrisse. Eo. quippo temerarius & impius fuerã. qđ ea quȩ debebã quȩrendo discere . aceusando
dixerã . Tu enĩ altissime & ꝓxime. secretissime & p̃sentissime. cui mebra ñ st̃ alia maiora & alia
minora. sed ubiq totus ẽs. & nusquã locor ẽs. Non es utiq forma isti corporea. tam̃ fecisti homi¬
nẽ adimaginc̃ tuã & ecce ãcapite usq ad pedes in loco ẽ. Cũ gͦ nescirẽ quomͦ hȩc subsister& ima

Expanded text:
rent: quanquam quomodo se haberet spiritualis substantia, ne quidem tenuiter atque in aenigmate suspicabar; rent: quanquam quomodo se haberet spiritualis substantia, ne quidem tenuiter atque in aenigmate suspicabar; tamen gaudens erubui non me tot annos adversus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. Eo quippe temerarius et impius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere accusando dixeram. Tu enim, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia majora et alia minora, sed ubique totus es, et nusquam locorum es; non es utique forma ista corporea: tamen fecisti hominem ad imaginem tuam; et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est. CAPUT IV. Doctrinam Ecclesiae Am
Abbreviated transcription (Latin):
oribi disceptare questionib atq huic operi tẽporib impensis. minus quã uell& uoluminum
euoluer& : Quamquã & causa seruandȩ uocis quȩ illi facillimȩ obtundebat᷑: poterat ẽe iustis
tacite legendi. Quo lib& tam̃ animo id ager&. bono utiq ille uir agebat: Sed certe
qul a estuos aumillimei otiosũ eũ ualde cui refunderent᷑ requirebant. nec unquã inueniebant. Et eũ quiđẽ
in popło uerbũ ueritatis recte tractantẽ om̃i die dñi ceo audiebã. & magis magisq mͥ confirmabat᷑ om̃
uer suta nuẽ calũ pnia rũ nodos quos illidec eptores nr̃i aduersus diuinos libros innectebarit posse disol¬
u. Ubi u etiã eõperi adimaginẽ tuã hominẽ atẽ factũ abspũ alib filus tius quos dematre catho
iꝑgrãm regeneristi ñ sic intelligi. ut humani corporis forma det̾minatũ crederent atq eogita¬

Expanded text:
lioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum lioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe dum. Aestus autem illi mei otiosum eum valde, cui refunderentur, requirebant, nec unquam inveniebant. Et eum quidem in populo verbum veritatis recte tractantem omni die dominico audiebam; et magis magisque mihi confirmabatur omnes versutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri adversus divinos Libros innectebant, posse dissolvi. Ubi vero etiam comperi ad imaginem tuam hominem a te factum, a spiritualibus filiis tuis quos de matre Catholica per gratiam regenerasti, non sic intelligi ut humani corporis forma te terminatum crederent atque cogita
Abbreviated transcription (Latin):
atq ore cat̃ius negotiosoꝵ hominũ. quorũ infirmitatibi seruebat. Cũ quib quando ñ erit. qđ s
exiguũ tẽporis erat : aut corpus reficiebat nec essarus sustentaculis aut lectione animũ. Sed oũ
legebat: oculi ducebant᷑ ꝑ paginas & cor intellectũ rim abat᷑. uox aut̃ & lingua qui eseebant. Ser
cũ adessemꝰ ñ eñi uetabat᷑ quis quã ingredi. aut ei uenientẽ nuntiari moserit. sic eũ legente
mus tacite. & alit̃ nũquã. Sedentesq in diuturrio silentio qͥs enĩ tã intento. et̃ oneri auder& : dis¬
debamus & coniectabamꝰ cũ paruo ipso tẽpore. qđ reparandȩ menti suȩ nan ciscebat᷑ feriatu
strepitu causarũ alienarũ nolle in aliud euocari. & cauero fortisse ne auditore suspenso & into¬
tosi qua obseurius posuiss& ille quẽ legeret : etiã exponere eẽt necesse: aut de aliquib: difficu¬

Expanded text:
atque ore cateruatque ore cateruexiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis, aut lectione animum. Sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas, et cor intellectum rimabatur, vox autem et lingua quiescebant. Saepe cum adessemus, non enim vetabatur quisquam ingredi, aut ei venientem nuntiari mos erat; sic eum legentem uidimus tacite et aliter numquam sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri auderet? — discedebamus et coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere esset necesse aut de aliquibus diffici
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut sepe erũ per& cũ mẽ uider& in eiꝰ prȩdicatione gratulans m qđ talc̃ matre ħ aberẽ nesciens
qualẽ illã filiũ qui dubitabã de illis om̃ib. & inuenuiri posse uiã uitȩ minime putabã N ec iã inge¬
bã orando ut subueniresmͥ. sed ad quȩrendũ intentus & id disserendũ in quietus erat animusns hnsis
tantũ enꝰ mͥ laboriosus uidebat᷑. Qiđ aut̃ ille speigerera& aduersus ipsius excellentis tẽptam̃ ta qi
luctaminis haber& qđue solaminis in aduersis. & occultũ os eiꝰ qđ erat in corae eiꝰquã sapida gu¬
a de pane tuo ruminar& nec conicere nouerã nec exꝑtus erã. nec ille sciebat estus meosi ncis¬
ueã piculi mei. Non enĩ quȩrere ab eo poterã qđ uolebã sicut uolebã secludentib me ab eius uis

Expanded text:
ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque libatus tantum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec ille sciebat aestus meos nec foueam periculi mei. non enim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure
Abbreviated transcription (Latin):
qui sobrie facerent. ne ulla occasio se ingurgitandi daret᷑ ebriosis. & quia illiq
irenti lia suꝑstitioni gentiliũ eent simillima. ab stinuit sẽ libentissime & ꝓcanistro
leno t̃renis fructib: plenũ purgatiorib uotis pectus ad memorias martyrũ afferre didicerti
& ut qđ poss& dar& egentib & sie cõmunicatio dñici corporis illic celebraret᷑. cuius passions
mitatione immolati & coronati st̃ martires. Sed tam̃ uidet᷑ mͥ dñe ds iñs& ita ẽ in conspeeur
dehac rẽ eorim eũmn facile fortasse de hac amputanda consuctudine matrt̃ meã fuisse cessut¬
rã.si ab alioꝓbibert᷑ quẽ ñ sieat a mbrosiũ pulgebat. qur̃ ꝓpt̃ sabigt̃ iixã i ax ine diligeba e
ille ꝓpt̃ eiꝰ religiosissimã conuersationẽ qua in bonis operib tã feruens spũ frequentabat eccłis

Expanded text:
qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic communicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. sed tamen uidetur mihi, domine de hac re cor meum, non facile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat, quem propter salutem meam maxime diligeille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ hilarescentis atq mulcentis quã fausti erat qđ attin& ad dicendi modũ. Cȩterũ reri
sarũ nulla cõparatio. Nã ille ꝑmanicheas fallacias aberrabat. iste aut̃ saluberrime doceba
salutẽ. Sed longe ẽ a peccatoribi salus qualis ego tẽ ad erã. & tam̃ ꝓpinquabã sensim & nesci
Cũ enĩ ñ satagerẽ discere quȩ dicebat. sed tantũ quẽ ad modũ dicebat audire.eamͥ quippe iã ds¬
peranti ad tẽ uiã patere homini in anis coltira cura remanserat. Sed ueniebat in animũ no¬
um simnul cũ uerbis quȩ diligebã. res etiã quã negligebã. Neq enĩ ea dirimere poterã. &dũ on¬
aperirẽ ad excipiendũ quã diserte diceret. parit̃ intrabat & quã uere dicer&. gradatim quidẽ
ã primo etiã ipsa defendi posse mͥ iã cȩperant uideri & fidẽ catholicã ꝓqua nihil posse

Expanded text:
tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per manichaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiaaperirem ad excipiendum quam diserte diceret, pariter intrabat et quam vere diceret, gradatim quidem. Nam primo etiam ipsa defendi posse mihi jam coeperant videri, et fidem catholicam, pro qua nihil posse
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ mee cõmnttere om̃ino recusabã. Statui gͦ tãdiu eẽ cathecuminus in eatholica eceła ma pa

Expanded text:
animae meae committere omnino recusabam. Statui ergo tamdiu eanimae meae committere omnino recusabam. Statui ergo tamdiu e
Abbreviated transcription (Latin):
onlĩ e sdrntiebã quiat alipsa poterat habere doetos as sertores suos qui eopiose e& t̃ absurle obrecta
ca siluieta uidebitꝰ. ut nondũ etiã uietrix appareret. Tum ũ fortit̃ intendi anumũ si quomͦ possen
earis uliquib do cum̃tis manicheos conuincere filsitaitis. Qđ si possẽ spũ ilẽ substantiã cogitaroi stein
e ichinantti illi om̃a soluerent᷑ & abicerent᷑ ex animomeo. sed ñ poterã. Utrũ tam̃ de
ipso mun¬
di huiꝰ corpore om̃iq naturi quã sensus carnis at tinger& multȩ ꝓbabiliora plerosq sen¬
sisse
phylo sophos magis magisq consi derans atq cõparins iudicabã. Itaq achademicoꝵ
more
si cut ex istimant dubitans de om̃ib atq int̃ om̃a fluctuans. manicheos quidẽ relia¬
quendos
leereui. ñ arbitrans eo ipso tẽpore dubitationis meȩ in illa secta mͥ ꝑmanendũ ẽẽ. eui iã ñnullo
ph lo sophos p̃ponebã. quib tam̃ pby losophis qđ sine nomine salutaris xp̃i eẽnt. curationẽ languors

Expanded text:
am tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos assertores suos qui copiose et non absurde objecta non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora plerosqsisse philosophos, magis magisque considerans atque comparans, judicabam. Itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans, Manichaeos quidem relinquendos esse decrevi: non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui jam nonnullos philosophos praeponebam; quibus tamen philosopha quod sine nomine salutari Christi essent, curationem languoris
Abbreviated transcription (Latin):
post accusationẽ fallaciarũ & erudelitatis meȩ conuersa rursus ad dep̃eandũ te ꝓmẽ abita
solita & ego romã Et eece excipior ibi flagello egritudinis corporilis: &ibã iã ad info
tans omã mala quȩ cõmiserã & intẽ & in me & in alios multa & grauia suꝑ originalis peecs

Expanded text:
post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam iam ad inferos portans omnia mala, quae conmiseram et in te et in me
Abbreviated transcription (Latin):
maner& ea nocte. sed in ea noete clanculo ego ꝓfectus sũ. illa aut̃ mansit orando & flendo
qđ a tẽ petebat ds̃ ms tantis lacrimis. nisi ut nauigare me ñ sineres : Sed tũ alte consuli
& exaudiens eardinẽ desideru eius ñ eurafa qđ tunc petebat. ut me faceres qđ sẽꝑ petebat¬
Fluit uenus & im pleuit uela nrã . & litus subtraxit aspcetibi nr̃is in quomano illa insanicbit
lore. & querelis & gemitu implebat aures tuas contẽpnentes ista cũ & me cupidita tibr¬
aperes ad finiendas ipsas cupiditates & illius carnale de sideriũ iusto dolor Nagello uapis¬
ra il mabat enuĩ secũ p̃sentiã meã more matrũ sed multis multo amplius & nescicbita
tũ illi gaudiorũ facturus esses de absentia mea: nesciebat. id eo flebat & heiulabat a
eraciatib arguebit̃ in ca reliquiarũ euȩ cũ gemitu quȩrens qđ cũ gemitu pepererat. ctt

Expanded text:
maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebatflauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat aruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bant ad aliud terrã sapiebant. Ego aut̃ qui detestabar hic uerã miseriã. illic falsã felicitat
appetebam. Sed quare hinc abirem & illuc irẽ tũ sciebas ds̃. nec indicabas mͥ nec matriquae
e ꝓfectũ a trocit̃ planxit & usq ad mare secuta ẽ: sed fefelli eã uiolent̃ metenentẽ ut aut
reuocaret aut mecũ ꝑgeret: & finxi mẽ amicũ nolle deserere donec uento faeto nauigaret:¬
& mentitus sũ matri & illimatri. & euasi quia & hoc dimisisti mͥ misericordit̃ seruans me ab
aquis maris plenũ execrandis sordib usq ad aquã grãe tuȩ. quame abluto. siccarentur flu¬
mina mat̾norũ oculorũ quib ꝓme cotidietibi rigabat terrã sub uultu suo: & tam̃ recusan
sine me redire. uix ꝑsuasi ut inloco qui ꝓximus nr̃ȩ naui erat memoria beati cyprian

Expanded text:
bant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem bant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumina maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani,
Abbreviated transcription (Latin):
tiu faciunt qđ ꝑtuã ȩternã legt̃ numquã licebit. & impune sc̃ facere arbitrant᷑. cũ ipssa fa¬
ciendi oecitate puni ant᷑ & in cõparabilit̃ patiant᷑ pciora quã faciunt. Ergo quos mores cũ
stuidert̃ mcos c̃ẽ nolui : coscũ docerẽ cogebar ꝑ̃peti alienos. & ideo placebat ire ubitalia
sieri om̃s qui nouerant indicabant. Uerũ aut̃ tũ spes mea. & portio mea in t̾ra ui uentuu
ad mutandũ terrarũ locũ ꝓsalute anime meȩ & cartagini stimulos quib: inde auellerer
ã mouebas & romȩ illec ebras quibi attraherer ꝓponebas mͥ ꝑ homines qui diligebant uitã
mortu ã. hinc insana facientes inde uana pollicentes. & ad corrigendos gressus meos utebaris
occulte & illorũ & mea ꝑuersitate. Nã & qui ꝑturbabant otiũ meũ fȩda rabie eģei erant. & qui inui¬

Expanded text:
t faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa fat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae inlecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuita
Abbreviated transcription (Latin):
u sũ ẽ ñ prȩteribo confiteri tibi. qm̃ & in his altissimi tui recessus & p̃sentissima miseđia
tua cogitanda & p̃dicanda ẽ. Non ideo romã ꝑgert uolui. qđ maiores questus maiorq iibi
digniti s ab amicis qui hoc ꝑsuadebant ꝓmittebat᷑. quamquã & ista ducebant animũ tune meũ.
segilla erat tunccausa maxima & pene sola. qđ audiebã quietius ibi studere ado lescerite s
& or dinatiore discipline eoeroitione sediri. ne in eiusscolã quo magistro ñ utunt᷑ passim &
rucurruant. nec eos admitti om̃i nonisi ille ꝑmiserit: Contra: apud cartaginẽ feda dio
intẽ peranis licentia seolasticorũ. irrũ punt impudent᷑. & ꝓpe furiosa fronte ꝑturbant ordinẽ
quẽ quisq discipulis ad ꝓficiendũ instituerit. Multa in iuriosa faciunt mira hebitudine e
punienda legib: nisi consuctudo patrona sit: hoc miseriores cos ostendens. quo iã quasi licen¬

Expanded text:
uasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi licea
Abbreviated transcription (Latin):
audire aliꝗd de sapientia cȩpi semꝑhoc fugi. & gaudebã me hoc repperisse in fide spũ alis
matris nr̃ȩ catholicȩ tuȩ : sed qd te aliud cogitarẽ ñ occurrebat & conabar cogitire
mo & talis homo summũ & solũ & uerũ dm̃. & tẽ in corruptibilẽ & in uio labilẽ & in contamins¬
ẽ totis medullis credebã. quia nesciens unde & quomodo. plane tam̃ uidebã & certus ei
a qł corr̃upi potest dettrius cẽ quã id qđ ñpotest. Et qđ uolari ñ petest. in cune tut p̃poneb ã uio

Expanded text:
audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis audire aliquid de sapientia coepi; semper hoc fugi et gaudebam me hoc reperire in fide spiritalis matris nostrae, catholicae tuae; sed quid te aliud cogitarem non occurrebat. et conabar cogitare te homo, et talis homo, summum et solum et uerum deum, et te incorruptibilem et inuiolabilem et inconmutabilem totis medullis credebam, quia nesciens, unde et quomodo, plane tamen uidebam et certus eram quod corrumpi potest, deterius esse quam id quod non potest, et quod uiolari non p
Abbreviated transcription (Latin):
mihi manaret qđ istã ipsa feda manaret. tam̃ cũ amicis dulcit᷑ conferebã. nec ẽt̃ sine amicis potois
eatus eti ã seđm sensũ quẽ tunc habebã in quantalib& affiuentia carnaliũ uoluptatũ. quo su
amieos gratis diligebã. uicissimq ab eis mẽdiligigratis sentiebã. O tortuosas uias. Uȩ anim
audaci. quȩ sperauit siatẽ recessisset sẽ aliꝗd melius habiturã. Uersa & reuersa intergũ. & in lu¬
t. & in uentrẽ & dura sunt om̃a. Et tũ solus requies. & ecce ades & liberas amiserabilib error
& constituis nos inuia tua. & consolaris & dicis. Currite. ego ferã. & ego ꝑdueã & ibi ego femas¬
AMO MORTUA ERAT ADOLESCENTIA MTA MALA ETNEFANOA  IT IOAD
in iuuentutõ. quanto ȩtite maior. tanto uanitate turpior : qui cogitare aliꝗd sub stantiȩ nisi til
ñ poterã quale ꝑ hos oculos uideri solet. Nontẽ cogitabã ds̃ in figura corporis humani ex qu

Expanded text:
mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego feraam mortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quanto aetate maior, tanto uanitate turpior, qui cogitare aliquid substantiae nisi tale non poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te\'cogitabam, deus, in figura corporis humani, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
costibis tabinuolibile a& incon taminabile. qđ corruptibili & uiolabili & cõ mutabali peponebũ.
qor quidqd riuaba spatiis talib: nihil m ẽt̃ uidebat S ed prorsus nibil ne inane quide lõquã
s uoi gus iduferutͥ loco & manent locus om̃i corpore uacuatus. & terreno e huitudo eubnim &io
qulestis ed tam̃ sit locas in anis tamquã spatio sũ nibil. E go itaq inerassatꝰ corde neo mihim& ip¬
si us sip s. donispieuus quic ꝗͥd ñ ꝑaliquanta tenderet᷑. uł diffunderet᷑ uł conglobar cẽ uł dune ret

Expanded text:
labile et inconmutabile, quod corruptibili et uiolabili et conmutabili praeponebam, quoniam quidquid priuabam spatiis talibus, nihil mihi esse uidebatur, sed prorsus nihil, ne inane quidem, tamquam si corpus auferatur loco et maneat locus omni corpore uacuatus et terreno et humido et aerio et caelesti, sed tamen sit locus inanis tamquam spatiosum nihil. Ego itaque incrassatus corde nec mihimet ipsi uel ipse conspicuus, quidquid n